plutarchus.de-herodoti-malignitate-854e-874c 31
Ἀριστοφάνους δὲ τοῦ Βοιωτοῦ γράψαντος , ὅτι χρήματα μὲν αἰτήσας οὐκ ἔλαβε παρὰ Θηβαίων , ἐπιχειρῶν δὲ τοῖς νέοις διαλέγεσθαι καὶ συσχολάζειν ὑπὸ τῶν ἀρχόντων ἐκωλύθη διʼ ἀγροικίαν αὐτῶν καὶ μισολογίαν , ἄλλο μὲν οὐδέν ἐστι τεκμήριον ὁ δʼ Ἡρόδοτος τῷ Ἀριστοφάνει μεμαρτύρηκε , διʼ ὧν τὰ μὲν ψευδῶς , τὰ δὲ διὰ , τὰ δὲ ὡς μισῶν καὶ διαφερόμενος τοῖς Θηβαίοις ἐγκέκληκε ; Θεσσαλοὺς μὲν γὰρ ὑπʼ ἀνάγκης ἀποφαίνεται μηδίσαι τὸ πρῶτον , ἀληθῆ λέγων · καὶ περὶ τῶν ἄλλων Ἑλλήνων μαντευόμενος ὡς προδόντων ἂν Λακεδαιμονίους . ὑπεῖπεν ὡς οὐχ ἑκόντων ἀλλʼ ὑπʼ ἀνάγκης ; ἁλισκομένων κατὰ πόλεις . Θηβαίοις δὲ τῆς αὐτῆς ἀνάγκης οὐ δίδωσι τὴν αὐτὴν συγγνώμην , καίτοι πεντακοσίους μὲν εἰς τὰ Τέμπη καὶ Μναμίαν στρατηγὸν ἔπεμψαν , εἰς δὲ Θερμοπύλας ὅσους ᾔτησε Λεωνίδας · οἳ καὶ μόνοι σὺν Θεσπιεῦσι παρέμειναν αὐτῷ , τῶν ἄλλων ἀπολιπόντων μετὰ τὴν κύκλωσιν · ἐπεὶ δὲ τῶν παρόδων κρατήσας ὁ , βάρβαρος ἐν τοῖς ὅροις ἦν καὶ Δημάρατος ὁ Σπαρτιάτης διὰ ξενίας εὔνους ὢν Ἀτταγίνῳ τῷ προεστῶτι τῆς ὀλιγαρχίας διεπράξατο φίλον βασιλέως γενέσθαι καὶ ξένον , οἱ δʼ Ἕλληνες ἐν ταῖς ναυσὶν ἦσαν , πεζῇ δʼ οὐδεὶς προσήλαυνεν , οὕτω προσεδέξαντο τὰς διαλύσεις ὑπὸ τῆς μεγάλης ἀνάγκης ἐγκαταληφθέντες . οὔτε γὰρ θάλασσα καὶ νῆες αὐτοῖς παρῆσαν ὡς Ἀθηναίοις , οὔτʼ ἀπωτάτω κατῴκουν ὡς Σπαρτιᾶται τῆς Ἑλλάδος ἐν μυχῷ , μιᾶς δʼ ἡμέρας ὁδὸν καὶ ἡμισείας ἀπέχοντι τῷ Μήδῳ συστάντες ἐπὶ τῶν στενῶν καὶ διαγωνισάμενοι μετὰ μόνων Σπαρτιατῶν καὶ Θεσπιέων ἠτύχησαν . ὁ δὲ συγγραφεὺς οὕτως ἐστὶ δίκαιος , ὥστε Λακεδαιμονίους μὲν μονωθέντας καὶ γενομένους συμμάχων ἐρήμους τυχὸν ἄν φησιν ὁμολογίῃ χρήσασθαι πρὸς Ξέρξεα Θηβαίοις δὲ ταὐτὸ διὰ τὴν αὐτὴν ἀνάγκην παθοῦσι λοιδορεῖται . τὸ δὲ μέγιστον καὶ κάλλιστον ἔργον ἀνελεῖν μὴ δυνηθεὶς ὡς οὐ πραχθὲν αὐτοῖς , αἰτίῃ φαύλῃ καὶ ὑπονοίᾳ διαλυμαινόμενος ταῦτʼ ἔγραφεν οἱ μέν νυν ξύμμαχοι οἱ ἀποπεμπόμενοι ᾤχοντό τε ἀπιόντες καὶ ἐπείθοντο Λεωνίδῃ Θεσπιέες δὲ καὶ Θηβαῖοι . κατέμειναν μοῦνοι παρὰ Λακεδαιμονίοισι τούτων δὲ Θηβαῖοι μὲν ἀέκοντες ἔμενον καὶ οὐ βουλόμενοι κατεῖχε γάρ σφεας Λεωνίδης ἐν ὁμήρων λόγῳ ποιεύμενος Θεσπιέες δὲ ἑκόντες μάλιστα , οἳ οὐδαμᾶ ἔφασαν ἀπολιπόντες Λεωνίδην καὶ τοὺς μετὰ τούτου ἀπαλλάξεσθαι Εἶτʼ οὐ δῆλός ἐστιν ἰδίαν τινὰ πρὸς Θηβαίους ἔχων ὀργὴν καὶ δυσμένειαν , ὑφʼ ἧς οὐ μόνον διέβαλε ψευδῶς καὶ ἀδίκως τὴν πόλιν , ἀλλʼ οὐδὲ τοῦ · πιθανοῦ τῆς διαβολῆς ἐφρόντισεν , οὐδʼ ὅπως αὐτὸς ἑαυτῷ τἀναντία λέγων παρʼ ὀλίγους ἀνθρώπους οὐ φανεῖται συνειδώς ; προειπὼν γὰρ ὡς ὁ Λεωνίδης , ἐπεὶ τʼ ᾔσθετο τοὺς συμμάχους ἐόντας ἀπροθύμους καὶ οὐκ ἐθέλοντας · συγκινδυνεύειν , κελεύσαι σφέας ἀπαλλάττεσθαι · πάλιν μετʼ ὀλίγον λέγει τοὺς Θηβαίους ἄκοντας αὐτὸν κατασχεῖν , οὓς εἰκὸς ἦν ἀπελάσαι καὶ βουλομένους παραμένειν , εἰ μηδίζειν αἰτίαν εἶχον . ὅπου γὰρ οὐκ ἐδεῖτο τῶν μὴ προθύμων , τί χρήσιμον ἦν ἀναμεμίχθαι μαχομένοις ἀνθρώπους ὑπόπτους ; οὐ γὰρ δὴ φρένας εἶχε τοιαύτας ὁ τῶν Σπαρτιατῶν . βασιλεὺς καὶ τῆς Ἑλλάδος ἡγεμών , ὥστε κατέχειν ἐν ὁμήρων λόγῳ τοῖς τριακοσίοις τοὺς τετρακοσίους ὅπλʼ ἔχοντας καὶ προσκειμένων ἔμπροσθεν ἤδη καὶ ὄπισθεν ἅμα τῶν πολεμίων καὶ γὰρ εἰ πρότερον ἐν ὁμήρων λόγῳ ποιούμενος ἦγεν αὐτούς , ἒν · γε τοῖς ἐσχάτοις εἰκὸς ἦν καιροῖς ἐκείνους τε Λεωνίδα μηδὲν φροντίσαντας ἀπαλλαγῆναι καὶ Λεωνίδαν δεῖσαι τὴν ὑπʼ ἐκείνων μᾶλλον ἢ τῶν βαρβάρων κύκλωσιν . ἄνευ δὲ τούτων , πῶς οὐ γελοῖος ὁ Λεωνίδας , τοὺς μὲν ἄλλους Ἕλληνας ἀπιέναι κελεύων ὡς αὐτίκα μάλα τεθνηξόμενος , Θηβαίους δὲ κωλύων , ὡς ὑπʼ αὐτοῦ φυλάττοιντο τοῖς Ἕλλησιν ἀποθνήσκειν μέλλοντος ; εἰ γὰρ ὡς ἀληθῶς ἐν ὁμήρων λόγῳ , μᾶλλον δʼ ἀνδραπόδων , περιῆγε τοὺς ἄνδρας , οὐ κατέχειν ὤφειλεν αὐτοὺς μετὰ τῶν ἀπολουμένων , ἀλλὰ παραδοῦναι τοῖς ἀπιοῦσι τῶν Ἑλλήνων . ὃ δὲ λοιπὸν ἦν τῶν αἰτίων εἰπεῖν ἴσως δὲ ἀπολουμένους κατεῖχε καὶ τοῦτʼ ἀνῄρηκεν ὁ συγγραφεύς , οἷς περὶ τῆς φιλοτιμίας τοῦ Λεωνίδου κατὰ λέξιν εἴρηκε ταῦτα τε δὴ ἐπιλεγόμενον Λεωνίδην καὶ βουλόμενον καταθέσθαι κλέος μοῦνον Σπαρτιητέων ἀποπέμψαι τοὺς συμμάχους μᾶλλον ἢ τῇσι γνώμῃσι διενεχθέντας . ὑπερβολὴ γὰρ εὐηθείας ἦν , ἧς ἀπήλαυνε δόξης τοὺς συμμάχους κατέχειν μεθέξοντας τοὺς πολεμίους . ὅτι τοίνυν οὐ διεβέβλητο τοῖς Θηβαίοις ὁ Λεωνίδας , · ἀλλὰ καὶ φίλους ἐνόμιζε βεβαίους , ἐκ τῶν πεπραγμένων δῆλόν ἐστι . καὶ γὰρ παρῆλθεν εἰς Θήβας ἄγων τὸ στράτευμα καὶ δεηθεὶς ἔτυχεν οὗ μηδὲ εἷς ἄλλος , ἐν τῷ ἱερῷ κατακοιμηθῆναι τοῦ Ἡρακλέους , καὶ τὴν ὄψιν ἣν εἶδεν ὄναρ ἐξήγγειλε τοῖς Θηβαίοις · ἔδοξε γὰρ ἐν θαλάσσῃ πολὺν ἐχούσῃ καὶ τραχὺν κλύδωνα τὰς ἐπιφανεστάτας καὶ μεγίστας πόλεις τῆς Ἑλλάδος ἀνωμάλως διαφέρεσθαι καὶ σαλεύειν , τὴν δὲ Θηβαίων ὑπερέχειν τε πασῶν καὶ μετέωρον ἀρθῆναι πρὸς τὸν οὐρανὸν εἶτʼ ἐξαίφνης ἀφανῆ γενέσθαι καὶ ταῦτα μὲν ἦν ὅμοια · τοῖς ὕστερον χρόνῳ πολλῷ συμπεσοῦσι περὶ τὴν πόλιν .
Lemmas: Ἀριστοφάνης δέ ὁ Βοιωτός γράφω , ὅτι χρῆμα μέν αἰτέω οὐ λαμβάνω παρά Θηβαῖος , ἐπιχειρέω δέ ὁ νέος διαλέγω καί συσχολάζω ὑπό ὁ ἄρχων κωλύω διά ἀγροικία αὐτός καί μισολογία , ἄλλος μέν οὐδείς εἰμί τεκμήριον ὁ δέ Ἡρόδοτος ὁ Ἀριστοφάνης μαρτυρέω , διά ὅς ὁ μέν ψευδής , ὁ δέ διά , ὁ δέ ὡς μισέω καί διαφέρω ὁ Θηβαῖος ἐγκαλέω ; Θεσσαλός μέν γάρ ὑπό ἀνάγκη ἀποφαίνω μηδίζω ὁ πρῶτος , ἀληθής λέγω · καί περί ὁ ἄλλος Ἕλλην μαντεύομαι ὡς προδίδωμι ἄν Λακεδαιμόνιος . ὑπολέγω ὡς οὐ ἑκών ἀλλά ὑπό ἀνάγκη ; ἁλίσκομαι κατά πόλις . Θηβαῖος δέ ὁ αὐτός ἀνάγκη οὐ δίδωμι ὁ αὐτός συγγνώμη , καίτοι πεντακόσιοι μέν εἰς ὁ Τέμπη καί Μναμίας στρατηγός πέμπω , εἰς δέ Θερμοπύλαι ὅσος αἰτέω Λεωνίδας · ὅς καί μόνος σύν Θεσπιεύς παραμένω αὐτός , ὁ ἄλλος ἀπολείπω μετά ὁ κύκλωσις · ἐπεί δέ ὁ πάροδος κρατέω ὁ , βάρβαρος ἐν ὁ ὅρος εἰμί καί Δημάρατος ὁ Σπαρτιάτης διά ξενία εὔνους εἰμί Ἀτταγῖνος ὁ προΐστημι ὁ ὀλιγαρχία διαπράσσω φίλος βασιλεύς γίγνομαι καί ξένος , ὁ δέ Ἕλλην ἐν ὁ ναῦς εἰμί , πεζός δέ οὐδείς προσελαύνω , οὕτως προσδέχομαι ὁ διάλυσις ὑπό ὁ μέγας ἀνάγκη ἐγκαταλαμβάνω . οὔτε γάρ θάλασσα καί ναῦς αὐτός πάρειμι ὡς Ἀθηναῖος , οὔτε ἀπωτάτω κατοικέω ὡς Σπαρτιάτης ὁ Ἑλλάς ἐν μυχός , εἷς δέ ἡμέρα ὁδός καί ἥμισυς ἀπέχω ὁ Μῆδος συνίστημι ἐπί ὁ στενός καί διαγωνίζομαι μετά μόνος Σπαρτιάτης καί Θεσπιεύς ἀτυχέω . ὁ δέ συγγραφεύς οὕτως εἰμί δίκαιος , ὥστε Λακεδαιμόνιος μέν μονόω καί γίγνομαι σύμμαχος ἐρῆμος τυγχάνω ἄν φημί ὁμολογία χράω πρός Ξέρξης Θηβαῖος δέ αὐτός διά ὁ αὐτός ἀνάγκη πάσχω λοιδορέω . ὁ δέ μέγας καί καλός ἔργον ἀναιρέω μή δύναμαι ὡς οὐ πράσσω αὐτός , αἰτία φαῦλος καί ὑπόνοια διαλυμαίνομαι οὗτος γράφω ὁ μέν νυν σύμμαχος ὁ ἀποπέμπω οἴχομαι τε ἀπέρχομαι καί πείθω Λεωνίδης Θεσπιεύς δέ καί Θηβαῖος . καταμένω μόνος παρά Λακεδαιμόνιος οὗτος δέ Θηβαῖος μέν ἄκων μένω καί οὐ βούλομαι κατέχω γάρ σφεῖς Λεωνίδης ἐν ὅμηρος λόγος ποιέω Θεσπιεύς δέ ἑκών μάλα , ὅς οὐδαμῆ φημί ἀπολείπω Λεωνίδης καί ὁ μετά οὗτος ἀπαλλάσσω εἶτα οὐ δῆλος εἰμί ἴδιος τις πρός Θηβαῖος ἔχω ὀργή καί δυσμένεια , ὑπό ὅς οὐ μόνος διαβάλλω ψευδής καί ἄδικος ὁ πόλις , ἀλλά οὐδέ ὁ · πιθανός ὁ διαβολή φροντίζω , οὐδέ ὅπως αὐτός ἑαυτοῦ ἐναντίος λέγω παρά ὀλίγος ἄνθρωπος οὐ φαίνω σύνοιδα ; προλέγω γάρ ὡς ὁ Λεωνίδης , ἐπεί τε αἰσθάνομαι ὁ σύμμαχος εἰμί ἀπρόθυμος καί οὐ ἐθέλω · συγκινδυνεύω , κελεύω σφεῖς ἀπαλλάσσω · πάλιν μετά ὀλίγος λέγω ὁ Θηβαῖος ἄκων αὐτός κατέχω , ὅς ἔοικα εἰμί ἀπελαύνω καί βούλομαι παραμένω , εἰ μηδίζω αἰτία ἔχω . ὅπου γάρ οὐ δέω ὁ μή πρόθυμος , τίς χρήσιμος εἰμί ἀναμίσγω μάχομαι ἄνθρωπος ὕποπτος ; οὐ γάρ δή φρήν ἔχω τοιοῦτος ὁ ὁ Σπαρτιάτης . βασιλεύς καί ὁ Ἑλλάς ἡγεμών , ὥστε κατέχω ἐν ὅμηρος λόγος ὁ τριακόσιοι ὁ τετρακόσιοι ὅπλον ἔχω καί πρόσκειμαι ἔμπροσθεν ἤδη καί ὄπισθεν ἅμα ὁ πολέμιος καί γάρ εἰ πρότερος ἐν ὅμηρος λόγος ποιέω ἄγω αὐτός , ἐν · γε ὁ ἔσχατος ἔοικα εἰμί καιρός ἐκεῖνος τε Λεωνίδας μηδείς φροντίζω ἀπαλλάσσω καί Λεωνίδας δείδω ὁ ὑπό ἐκεῖνος μάλα ἤ ὁ βάρβαρος κύκλωσις . ἄνευ δέ οὗτος , πῶς οὐ γέλοιος ὁ Λεωνίδας , ὁ μέν ἄλλος Ἕλλην ἀπέρχομαι κελεύω ὡς αὐτίκα μάλα θνῄσκω , Θηβαῖος δέ κωλύω , ὡς ὑπό αὐτός φυλάσσω ὁ Ἕλλην ἀποθνῄσκω μέλλω ; εἰ γάρ ὡς ἀληθής ἐν ὅμηρος λόγος , μάλα δέ ἀνδράποδον , περιάγω ὁ ἀνήρ , οὐ κατέχω ὀφείλω αὐτός μετά ὁ ἀπολούω , ἀλλά παραδίδωμι ὁ ἀπέρχομαι ὁ Ἕλλην . ὅς δέ λοιπός εἰμί ὁ αἴτιος λέγω ἴσως δέ ἀπόλλυμι κατέχω καί οὗτος ἀναιρέω ὁ συγγραφεύς , ὅς περί ὁ φιλοτιμία ὁ Λεωνίδας κατά λέξις λέγω οὗτος τε δή ἐπιλέγω Λεωνίδας καί βούλομαι κατατίθημι κλέος μόνος Σπαρτιάτης ἀποπέμπω ὁ σύμμαχος μάλα ἤ ὁ γνώμη διαφέρω . ὑπερβολή γάρ εὐήθεια εἰμί , ὅς ἀπελαύνω δόξα ὁ σύμμαχος κατέχω μετέχω ὁ πολέμιος . ὅτι τοίνυν οὐ διαβάλλω ὁ Θηβαῖος ὁ Λεωνίδας , · ἀλλά καί φίλος νομίζω βέβαιος , ἐκ ὁ πράσσω δῆλος εἰμί . καί γάρ παρέρχομαι εἰς Θῆβαι ἄγω ὁ στράτευμα καί δέω τυγχάνω ὅς μηδέ εἷς ἄλλος , ἐν ὁ ἱερός κατακοιμάω ὁ Ἡρακλῆς , καί ὁ ὄψις ὅς ὁράω ὄναρ ἐξαγγέλλω ὁ Θηβαῖος · δοκέω γάρ ἐν θάλασσα πολύς ἔχω καί τραχύς κλύδων ὁ ἐπιφανής καί μέγας πόλις ὁ Ἑλλάς ἀνώμαλος διαφέρω καί σαλεύω , ὁ δέ Θηβαῖος ὑπερέχω τε πᾶς καί μετέωρος ἀείρω πρός ὁ οὐρανός εἶτα ἐξαίφνης ἀφανής γίγνομαι καί οὗτος μέν εἰμί ὅμοιος · ὁ ὕστερον χρόνος πολύς συμπίπτω περί ὁ πόλις .