plutarchus.de-genio-socratis-575a-598f 15
ὑπολαβὼν δʼ ὁ Θεάνωρ ἆρʼ οὖν ἔφη τὸ πενίαν δυσχεραίνειν ἀγεννές ἐστι τὸ δὲ πλοῦτον δεδιέναι καὶ φεύγειν οὐκ ἄτοπον ; ἄτοπον , εἰ μὴ λόγῳ τις αὐτὸν ἀλλὰ σχηματιζόμενος ἢ διʼ ἀπειροκαλίαν ἢ τῦφόν τινα διωθεῖται . καὶ τίς ἄν ἔφη λόγος ἀπείργοι τὴν ἐκ καλῶν καὶ δικαίων κτῆσιν , ὦ Ἐπαμεινώνδα ; μᾶλλον δὲ ʽπραότερον γὰρ ἡμῖν ἢ τῷ Θετταλῷ πρὸς τὰς ἀποκρίσεις ἐνδίδου σαυτὸν ὑπὲρ τούτωνʼ εἰπέ μοι , πότερον ἡγῇ δόσιν μὲν εἶναί τινα χρημάτων ὀρθὴν λῆψιν δὲ μηδεμίαν ἢ καὶ τοὺς διδόντας ἁμαρτάνειν πάντως καὶ τοὺς λαμβάνοντας ; οὐδαμῶς εἶπεν ὁ Ἐπαμεινώνδας , ἀλλʼ ὥσπερ ἄλλου τινὸς ἐγὼ καὶ πλούτου χάριν τε καὶ κτῆσιν εἶναι νομίζω , τὴν μὲν αἰσχρὰν τὴν δʼ ἀστείαν . ἆρʼ οὖν ἔφη ὁ Θεάνωρ ὁ ἃ ὀφείλει διδοὺς ἑκουσίως καὶ προθύμως οὐ καλῶς δίδωσιν ; ὡμολόγησεν . ὁ δʼ ἅ τις καλῶς δίδωσι δεξάμενος οὐ καλῶς εἴληφεν ; ἢ γένοιτʼ ἂν δικαιοτέρα χρημάτων λῆψις τῆς παρὰ τοῦ δικαίως διδόντος ; οὐκ ἄν ἔφη γένοιτο . δυεῖν ἄρα φίλων̓ εἶπεν ὦ Ἐπαμεινώνδα , εἰ θατέρῳ δοτέον , θατέρῳ δήπου ληπτέον · ἐν μὲν γὰρ ταῖς μάχαις τὸν εὖ βάλλοντα τῶν πολεμίων ἐκκλιτέον , ἐν δὲ ταῖς χάρισι τὸν καλῶς διδόντα τῶν φίλων οὔτε φεύγειν οὔτ ἀπωθεῖσθαι δίκαιον · εἰ γὰρ ἡ πενία μὴ δυσχερὲς οὐδʼ αὖ πάλιν ὁ πλοῦτος οὕτως ἄτιμος καὶ ἀπόβλητος . οὐ γὰρ οὖν εἶπεν ὁ Ἐπαμεινώνδας ἀλλʼ ἔστιν ὅτῳ μὴ λαβόντι τὸ καλῶς διδόμενον τιμιώτερον ὑπάρχει καὶ κάλλιον · οὑτωσὶ δʼ ἐπίσκεψαι μεθʼ ἡμῶν . εἰσὶ δήπουθεν ἐπιθυμίαι πολλαὶ καὶ πολλῶν , ἔνιαι μὲν ἔμφυτοι λεγόμεναι καὶ περὶ τὸ σῶμα βλαστάνουσαι , πρὸς τὰς ἀναγκαίας ἡδονάς αἱ δʼ ἐπήλυδες , αἳ ἕνεκα κενῶν δοξῶν , ἰσχὺν δὲ καὶ βίαν ὑπὸ χρόνου καὶ συνηθείας ἐν τροφῇ μοχθηρᾷ λαβοῦσαι , πολλάκις ἕλκουσι καὶ ταπεινοῦσι τὴν ψυχὴν ἐρρωμενέστερον τῶν ἀναγκαίων · ἔθει δὲ καὶ μελέτῃ πολὺ μέν τις ἤδη καὶ τῶν ἐμφύτων ἀπαρύσαι παθῶν τῷ λόγῳ παρέσχε · τὸ δὲ πᾶν τῆς ἀσκήσεως κράτος , ὦ φίλε , ταῖς ἐπεισοδίοις καὶ περιτταῖς προσαγαγόντας ἐπιθυμίαις ἐκπονεῖν χρὴ καὶ ἀποκόπτειν αὐτὰς ἀνείρξεσι καὶ κατοχαῖς ὑπὸ τοῦ λόγου κολαζομένας . εἰ γὰρ δίψαν ἐκβιάζεται καὶ πεῖναν ἡ πρὸς τροφὴν καὶ ποτὸν ἀντίβασις τοῦ λογισμοῦ , μακρῷ δήπου ῥᾷόν ἐστι φιλοπλουτίαν κολοῦσαι καὶ φιλοδοξίαν ἀποχαῖς ὧν ἐφίενται καὶ ἀνείρξεσιν εἰς τέλος καταλυθείσας ἢ οὐ δοκεῖ σοι ; ὡμολόγησεν ὁ ξένος . ἆρʼ οὖν ἔφη διαφορὰν ὁρᾷς ἀσκήσεως καὶ τοῦ πρὸς ὃ ἡ ἄσκησις ἔργου , καὶ καθάπερ ἀθλητικῆς ἔργον μὲν ἂν εἴποις τὴν ὑπὲρ τοῦ στεφάνου πρὸς τὸν ἀντίπαλον ἅμιλλαν , ἄσκησιν δὲ τὴν ἐπὶ τοῦτο διὰ τῶν γυμνασίων παρασκευὴν τοῦ σώματος · οὕτω καὶ ἀρετῆς ὁμολογεῖς τὸ μὲν ἔργον εἶναι τὸ δʼ ἄσκησιν ; ὁμολογήσαντος δὲ τοῦ ξένου , φέρε τοίνυν πρῶτον εἶπε τῆς ἐγκρατείας τὸ τῶν αἰσχρῶν καὶ παρανόμων ἡδονῶν ἀπέχεσθαι πότερον ἄσκησιν ἢ μᾶλλον ἔργον καὶ ἀπόδειξιν ἀσκήσεως εἶναι νομίζεις ; ἔργον εἶπεν ἐγὼ καὶ ἀπόδειξιν ἄσκησιν δὲ καὶ μελέτην ἐγκρατείας , οὐχ ᾗπερ ἔτι νῦν ἐφείλκυσθε πάντες ὑμεῖς , ὅταν γυμναζόμενοι καὶ κινήσαντες ὥσπερ ζῷα τὰς ὀρέξεις , ἐπιστῆτε λαμπραῖς τραπέζαις καὶ ποικίλοις ἐδέσμασι πολὺν χρόνον , εἶτα ταῦτα τοῖς οἰκέταις ὑμῶν εὐωχεῖσθαι παραδόντες , αὐτοὶ τὰ λιτὰ καὶ ἁπλᾶ προσφέρησθε κεκολασμέναις ἤδη ταῖς ἐπιθυμίαις ; ἡ γὰρ ἐν οἷς ἔξεστιν ἀποχὴ τῶν ἡδονῶν ἄσκησίς ἐστι τῇ ψυχῇ πρὸς ἃ κεκώλυται πάνυ μὲν οὖν εἶπεν . ἔστιν οὖν τις , ὦ φίλε , καὶ δικαιοσύνῃ πρὸς φιλοπλουτίαν καὶ φιλαργυρίαν ἄσκησις , οὐ τὸ μὴ κλέπτειν ἐπιόντα νύκτωρ τὰ τῶν πέλας μηδὲ λωποδυτεῖν · οὐδʼ εἰ μὴ προδίδωσί τις πατρίδα καὶ φίλους διʼ ἀργύριον , οὗτος ἀσκεῖ πρὸς φιλαργυρίαν ʽκαὶ γὰρ ὁ νόμος ἴσως ἐνταῦθα καὶ ὁ φόβος ἀπείργει τὴν πλεονεξίαν τοῦ ἀδικεῖν̓ , ἀλλʼ ὁ τῶν δικαίων καὶ συγκεχωρημένων ὑπὸ τοῦ νόμου κερδῶν πολλάκις ἀφιστὰς ἑαυτὸν ἑκουσίως , ἀσκεῖ καὶ προσεθίζεται μακρὰν εἶναι παντὸς ἀδίκου καὶ παρανόμου λήμματος . οὔτε γὰρ ἐν ἡδοναῖς μεγάλαις μὲν ἀτόποις δὲ καὶ βλαβεραῖς οἷόν τε τὴν διάνοιαν ἠρεμεῖν μὴ πολλάκις ἐν ἐξουσίᾳ τοῦ ἀπολαύειν καταφρονήσασαν , οὔτε λήμματα μοχθηρὰ καὶ πλεονεξίας μεγάλας εἰς ἐφικτὸν ἡκούσας ὑπερβῆναι ῥᾴδιον ᾧτινι μὴ πόρρωθεν ἐνδέδεταικαὶ κεκόλασται τὸ φιλοκερδές , ἀλλʼ οἷς ἔξεστιν ἀνέδην εἰς τὸ κερδαίνειν ἀνατεθραμμένον σπαργᾷ πρὸς τὰς ἀδικίας μάλα μόλις καὶ χαλεπῶς τοῦ πλεονεκτεῖν ἀπεχόμενον . ἀνδρὶ δὲ μὴ φίλων προϊεμένῳ χάρισι μὴ βασιλέων δωρεαῖς αὑτόν , ἀλλὰ καὶ τύχης κλῆρον ἀπειπαμένῳ καὶ θησαυροῦ φανέντος ἐπιπηδῶσαν ἀποστήσαντι τὴν φιλοπλουτίαν , οὐκ ἐπανίσταται πρὸς τὰς ἀδικίας οὐδὲ θορυβεῖ τὴν διάνοιαν ἀλλʼ εὐκόλως χρῆται πρὸς τὸ καλὸν αὑτῷ μέγα φρονῶν καὶ τὰ κάλλιστα τῇ ψυχῇ συνειδώς . τούτων ἐγὼ καὶ Καφεισίας ἐρασταὶ τῶν ἀνθρώπων ὄντες , ὦ φίλε Σιμμία , παραιτούμεθα τὸν ξένον ἐᾶν ἡμᾶς ἱκανῶς ἐγγυμνάσασθαι τῇ πενίᾳ πρὸς τὴν ἀρετὴν ἐκείνην .
Lemmas: ὑπολαμβάνω δέ ὁ Θεάνωρ ἆρα οὖν φημί ὁ πενία δυσχεραίνω ἀγεννής εἰμί ὁ δέ πλοῦτος δείδω καί φεύγω οὐ ἄτοπος ; ἄτοπος , εἰ μή λόγος τις αὐτός ἀλλά σχηματίζω ἤ διά ἀπειροκαλία ἤ τῦφος τις διωθέω . καί τίς ἄν φημί λόγος ἀπείργω ὁ ἐκ καλός καί δίκαιος κτῆσις , ὦ Ἐπαμεινώνδας ; μάλα δέ ʽπραοτερος γάρ ἐγώ ἤ ὁ Θεσσαλός πρός ὁ ἀπόκρισις ἐνδίδημι σεαυτοῦ ὑπέρ ἐτούτων λέγω ἐγώ , πότερος ἡγέομαι δόσις μέν εἰμί τις χρῆμα ὀρθός λῆψις δέ μηδείς ἤ καί ὁ δίδωμι ἁμαρτάνω πάντως καί ὁ λαμβάνω ; οὐδαμῶς λέγω ὁ Ἐπαμεινώνδας , ἀλλά ὥσπερ ἄλλος τις ἐγώ καί πλοῦτος χάρις τε καί κτῆσις εἰμί νομίζω , ὁ μέν αἰσχρός ὁ δέ ἀστεῖος . ἆρα οὖν φημί ὁ Θεάνωρ ὁ ὅς ὀφείλω δίδωμι ἑκούσιος καί πρόθυμος οὐ καλός δίδωμι ; ὁμολογέω . ὁ δέ ὅς τις καλός δίδωμι δέχομαι οὐ καλός λαμβάνω ; ἤ γίγνομαι ἄν δίκαιος χρῆμα λῆψις ὁ παρά ὁ δίκαιος δίδωμι ; οὐ ἄν φημί γίγνομαι . δύο ἄρα Φίλων λέγω ὦ Ἐπαμεινώνδας , εἰ ἕτερος δίδωμι , ἕτερος δήπου λαμβάνω · ἐν μέν γάρ ὁ μάχη ὁ εὖ βάλλω ὁ πολέμιος ἐκκλιτέον , ἐν δέ ὁ χάρις ὁ καλός δίδωμι ὁ φίλος οὔτε φεύγω οὔτε ἀπωθέω δίκαιος · εἰ γάρ ὁ πενία μή δυσχερής οὐδέ αὖ πάλιν ὁ πλοῦτος οὕτως ἄτιμος καί ἀπόβλητος . οὐ γάρ οὖν λέγω ὁ Ἐπαμεινώνδας ἀλλά εἰμί ὅστις μή λαμβάνω ὁ καλός δίδωμι τίμιος ὑπάρχω καί καλός · οὕτως δέ ἐπισκοπέω μετά ἐγώ . εἰμί δήπουθεν ἐπιθυμία πολύς καί πολύς , ἔνιοι μέν ἔμφυτος λέγω καί περί ὁ σῶμα βλαστάνω , πρός ὁ ἀναγκαῖος ἡδονή ὁ δέ ἔπηλυς , ὅς ἕνεκα κενός δόξα , ἰσχύς δέ καί βία ὑπό χρόνος καί συνήθεια ἐν τροφή μοχθηρός λαμβάνω , πολλάκις ἕλκω καί ταπεινόω ὁ ψυχή ἐρρωμένος ὁ ἀναγκαῖος · ἔθος δέ καί μελέτη πολύς μέν τις ἤδη καί ὁ ἔμφυτος ἀπαρύω πάθος ὁ λόγος παρέχω · ὁ δέ πᾶς ὁ ἄσκησις κράτος , ὦ φίλος , ὁ ἐπεισόδιος καί περισσός προσάγω ἐπιθυμία ἐκπονέω χρή καί ἀποκόπτω αὐτός ἄνειρξις καί κατοχή ὑπό ὁ λόγος κολάζω . εἰ γάρ δίψα ἐκβιάζω καί πεῖνα ὁ πρός τροφή καί ποτόν ἀντίβασις ὁ λογισμός , μακρός δήπου ῥᾴδιος εἰμί φιλοπλουτία κολούω καί φιλοδοξία ἀποχή ὅς ἐφίημι καί ἄνειρξις εἰς τέλος καταλύω ἤ οὐ δοκέω σύ ; ὁμολογέω ὁ ξένος . ἆρα οὖν φημί διαφορά ὁράω ἄσκησις καί ὁ πρός ὅς ὁ ἄσκησις ἔργον , καί καθά ἀθλητικός ἔργον μέν ἄν λέγω ὁ ὑπέρ ὁ στέφανος πρός ὁ ἀντίπαλος ἅμιλλα , ἄσκησις δέ ὁ ἐπί οὗτος διά ὁ γυμνάσιον παρασκευή ὁ σῶμα · οὕτως καί ἀρετή ὁμολογέω ὁ μέν ἔργον εἰμί ὁ δέ ἄσκησις ; ὁμολογέω δέ ὁ ξένος , φέρω τοίνυν πρῶτος λέγω ὁ ἐγκράτεια ὁ ὁ αἰσχρός καί παράνομος ἡδονή ἀπέχω πότερος ἄσκησις ἤ μάλα ἔργον καί ἀπόδειξις ἄσκησις εἰμί νομίζω ; ἔργον λέγω ἐγώ καί ἀπόδειξις ἄσκησις δέ καί μελέτη ἐγκράτεια , οὐ ὅς ἔτι νῦν ἐφέλκω πᾶς σύ , ὅταν γυμνάζω καί κινέω ὥσπερ ζῷον ὁ ὄρεξις , ἐφίστημι λαμπρός τράπεζα καί ποικίλος ἔδεσμα πολύς χρόνος , εἶτα οὗτος ὁ οἰκέτης σύ εὐωχέω παραδίδωμι , αὐτός ὁ λιτός καί ἁπλόος προσφέρω κολάζω ἤδη ὁ ἐπιθυμία ; ὁ γάρ ἐν ὅς ἔξεστι ἀποχή ὁ ἡδονή ἄσκησις εἰμί ὁ ψυχή πρός ὅς κωλύω πάνυ μέν οὖν λέγω . εἰμί οὖν τις , ὦ φίλος , καί δικαιοσύνη πρός φιλοπλουτία καί φιλαργυρία ἄσκησις , οὐ ὁ μή κλέπτω ἐπέρχομαι νύκτωρ ὁ ὁ πέλας μηδέ λωποδυτέω · οὐδέ εἰ μή προδίδωμι τις πατρίς καί φίλος διά ἀργύριον , οὗτος ἀσκέω πρός φιλαργυρία ὅς γάρ ὁ νόμος ἴσως ἐνταῦθα καί ὁ φόβος ἀπείργω ὁ πλεονεξία ὁ ἀδικέω , ἀλλά ὁ ὁ δίκαιος καί συγχωρέω ὑπό ὁ νόμος κέρδος πολλάκις ἀφίστημι ἑαυτοῦ ἑκούσιος , ἀσκέω καί προσεθίζω μακρός εἰμί πᾶς ἄδικος καί παράνομος λῆμμα . οὔτε γάρ ἐν ἡδονή μέγας μέν ἄτοπος δέ καί βλαβερός οἷος τε ὁ διάνοια ἠρεμέω μή πολλάκις ἐν ἐξουσία ὁ ἀπολαύω καταφρονέω , οὔτε λῆμμα μοχθηρός καί πλεονεξία μέγας εἰς ἐφικτός ἥκω ὑπερβαίνω ῥᾴδιος ὅστις μή πρόσωθεν ἐνδείδω κολάζω ὁ φιλοκερδής , ἀλλά ὅς ἔξεστι ἀνέδην εἰς ὁ κερδαίνω ἀνατρέφω σπαργάω πρός ὁ ἀδικία μάλα μόλις καί χαλεπός ὁ πλεονεκτέω ἀπέχω . ἀνήρ δέ μή φίλος προίημι χάρις μή βασιλεύς δωρεά ἑαυτοῦ , ἀλλά καί τύχη κλῆρος ἀπολέγω καί θησαυρός φαίνω ἐπιπηδάω ἀφίστημι ὁ φιλοπλουτία , οὐ ἐπανίστημι πρός ὁ ἀδικία οὐδέ θορυβέω ὁ διάνοια ἀλλά εὔκολος χράω πρός ὁ καλός ἑαυτοῦ μέγας φρονέω καί ὁ καλός ὁ ψυχή σύνοιδα . οὗτος ἐγώ καί Καφεισίας ἐραστής ὁ ἄνθρωπος εἰμί , ὦ φίλος Σιμμίας , παραιτέομαι ὁ ξένος ἐάω ἐγώ ἱκανός ἐγγυμνάζω ὁ πενία πρός ὁ ἀρετή ἐκεῖνος .