plutarchus.de-genio-socratis-575a-598f 20
οἱ δʼ ἦσαν πρόσω ζητήσεως οὐκ ἀγεννοῦς νὴ Δίʼ ἀλλʼ ἧς ὀλίγον ἔμπροσθεν οἱ περὶ Γαλαξίδωρον καὶ Φειδόλαον ἥψαντο , διαποροῦντες τίνος οὐσίας καὶ δυνάμεως εἴη τὸ Σωκράτους λεγόμενον δαιμόνιον . ἃ μὲν οὖν πρὸς τὸν Γαλαξιδώρου λόγον ἀντεῖπεν ὁ Σιμμίας οὐκ ἠκούσαμεν αὐτὸς δὲ Σωκράτη μὲν ἔφη περὶ τούτων ἐρόμενός ποτε μὴ τυχεῖν ἀποκρίσεως , διὸ μηδʼ αὖθις ἐρέσθαι πολλάκις δʼ αὐτῷ παραγενέσθαι τοὺς μὲν διʼ ὄψεως ἐντυχεῖν θείῳ τινὶ λέγοντας ἀλαζόνας ἡγουμένῳ , τοῖς δʼ ἀκοῦσαί τινος φωνῆς φάσκουσι · προσέχοντι τὸν νοῦν καὶ διαπυνθανομένῳ μετὰ σπουδῆς ὅθεν ἡμῖν παρίστατο , σκοπουμένοις ἰδίᾳ πρὸς ἀλλήλους , ὑπονοεῖν μήποτε τὸ Σωκράτους δαιμόνιον οὐκ ὄψις ἀλλὰ φωνῆς τινος αἴσθησις ἢ λόγου νόησις εἴη , συνάπτοντος ἀτόπῳ τινὶ τρόπῳ πρὸς αὐτόν · ὥσπερ καὶ καθʼ ὕπνον οὐκ ἔστι φωνή , λόγων δέ τινων δόξας καὶ νοήσεις λαμβάνοντες οἴονται φθεγγομένων ἀκούειν , ἀλλὰ τοῖς μὲν ὡς ἀληθῶς ὄναρ ἡ τοιαύτη σύνεσις γίγνεται , διʼ ἡσυχίαν καὶ γαλήνην τοῦ σώματος , ὅταν καθεύδωσι μόλις ἐπήκοον ἔχουσι τὴν ψυχὴν τῶν κρειττόνων καὶ πεπνιγμένοι γε θορύβῳ τῶν παθῶν καὶ περιαγωγῇ τῶν χρειῶν εἰσακοῦσαι καὶ παρασχεῖν τὴν διάνοιαν οὐ δύνανται τοῖς δηλουμένοις . Σωκράτει δʼ ὁ νοῦς καθαρὸς ὢν καὶ ἀπαθής , τῷ σώματι μικρὰ τῶν ἀναγκαίων χάριν καταμιγνὺς αὑτόν , εὐαφὴς ἦν καὶ λεπτὸς ὑπὸ τοῦ προσπεσόντος ὀξέως μεταβαλεῖν · τὸ δὲ προσπῖπτον οὐ φθόγγον ἀλλὰ λόγον ἄν τις εἰκάσειε δαίμονος , ἄνευ φωνῆς ἐφαπτόμενον αὐτῷ τῷ δηλουμένῳ τοῦ νοοῦντος πληγῇ γὰρ ἡ φωνὴ προσέοικε τῆς ψυχῆς , διʼ ὤτων βίᾳ τὸν λόγον εἰσδεχομένης , ὅταν ἀλλήλοις ἐντυγχάνωμεν . ὁ δὲ τοῦ κρείττονος νοῦς ἄγει τὴν εὐφυᾶ ψυχὴν ἐπιθιγγάνων τῷ νοηθέντι πληγῆς μὴ δεομένην · ἡ δʼ ἐνδίδωσιν αὐτῷ χαλῶντι καὶ συντείνοντι τὰς ὁρμάς , οὐ βιαίους ὑπὸ παθῶν ἀντιτεινόντων , ἀλλʼ εὐστρόφους καὶ μαλακὰς ὥσπερ ἡνίας ἐνδούσας . οὐ δεῖ δὲ θαυμάζειν ὁρῶντας τοῦτο μὲν ὑπὸ μικροῖς ; οἴαξι μεγάλων περιαγωγὰς ὁλκάδων , τοῦτο δὲ τροχῶν κεραμεικῶν δίνησιν ἄκρας παραψαύσει χειρὸς ὁμαλῶς περιφερομένων · ἄψυχα μὲν γὰρ ἀλλʼ ὅμως τροχαλὰ ταῖς κατασκευαῖς ὑπὸ λειότητος ἐνδίδωσι πρὸς τὸ κινοῦν ῥοπῆς γενομένης . ψυχὴ δʼ ἀνθρώπου μυρίαις ὁρμαῖς οἷον ὕσπληξιν ἐντεταμένη , μακρῷ πάντων ὀργάνων εὐστροφώτατόν ἐστιν , ἄν τις κατὰ λόγον ἅπτηται , ῥοπὴν λαβοῦσα πρὸς τὸ νοηθὲν κινεῖσθαι ἐνταῦθα γὰρ εἰς τὸ νοοῦν αἱ τῶν παθῶν καὶ ὁρμῶν κατατείνουσιν ἀρχαί · τούτου δὲ σεισθέντος , ἑλκόμεναι σπῶσι καὶ συντείνουσι τὸν ἄνθρωπον . ᾗ καὶ μάλιστα τὸ νοηθὲν ἡλίκην ἔχει ῥώμην καταμαθεῖν δίδωσιν · ὀστᾶ γὰρ ἀναίσθητα καὶ νεῦρα καὶ σάρκες ὑγρῶν περίπλεαι , καὶ βαρὺς ὁ ἐκ τούτων ὄγκος ἡσυχάζων καὶ κείμενος , · ἅμα τῷ τὴν ψυχὴν ἐν μνηστείᾳ βαλέσθαι τι καὶ πρὸς αὐτὸ κινῆσαι τὴν ὁρμήν , ὅλος ἀναστὰς καὶ συνταθείς , πᾶσι τοῖς μέρεσιν οἷον ἐπτερωμένος φέρεται πρὸς τὴν πρᾶξιν . εἰ δʼ ὁ τῆς κινήσεως καὶ συνεντάσεως καὶ παραστάσεως τρόπος χαλεπὸς ἢ παντελῶς ἄπορος συνοφθῆναι , καθʼ ὃν ἡ ψυχὴ νοήσασα ἐφέλκεται ταῖς ὁρμαῖς τὸν ὄγκον , ἀλλʼ ἐν ὅσῳ μάλα δίχα φωνῆς ἐννοηθεὶς κινεῖ λόγος ἀπραγμόνως , οὕτως οὐκ ἂν οἶμαι δυσπείστως ἔχοιμεν ὑπὸ νοῦ κρείσσονος νοῦν καὶ ψυχῆς θειοτέρας ἂν ἄγεσθαι θύραθεν ἐφαπτομένης ἣν πέφυκεν ἐπαφὴν λόγος ἴσχειν πρὸς λόγον ὥσπερ φῶς ἀνταύγειαν . τῷ γὰρ ὄντι τὰς μὲν ἀλλήλων νοήσεις οἷον ὑπὸ σκότῳ διὰ φωνῆς ψηλαφῶντες γνωρίζομεν · αἱ δὲ τῶν δαιμόνων φέγγος ἔχουσαι τοῖς δυναμένοις ἐλλάμπουσιν , οὐ δεόμεναι ῥημάτων οὐδʼ ὀνομάτων , οἷς χρώμενοι πρὸς ἀλλήλους ; οἱ ἄνθρωποι συμβόλοις εἴδωλα τῶν νοουμένων καὶ εἰκόνας ὁρῶσιν , αὐτὰ δʼ οὐ γιγνώσκουσι πλὴν οἷς ἔπεστιν ἴδιόν τι καὶ δαιμόνιον ὥσπερ εἴρηται φέγγος · καίτοι τὸ περὶ τὴν φωνὴν γιγνόμενον ἔστιν παραμυθεῖται τοὺς ἀπιστοῦντας · ὁ γὰρ ἀὴρ φθόγγοις ἐνάρθροις τυπωθεὶς καὶ γενόμενος διʼ ὅλου λόγος καὶ φωνὴ πρὸς τὴν ψυχὴν τοῦ ἀκροωμένου περαίνει τὴν νόησιν · ὥστε θαυμάζειν οὐκ ἄξιον , εἰ καὶ κατὰ τοῦτο τὸ νοηθὲν ὑπὸ τῶν ἀμεινόνων ὁ ἀὴρ τρεπόμενος διʼ εὐπάθειαν ἐνσημαίνεται τοῖς θείοις καὶ περιττοῖς ἀνδράσι τὸν τοῦ νοήσαντος λόγον . ὥσπερ γὰρ αἱ πληγαὶ τῶν οντων ἀσπίσι χαλκαῖς ἁλίσκονται διὰ τὴν ἀντήχησιν , ὅταν ἐκ βάθους ἀναφερόμεναι προσπέσωσι , τῶν δʼ ἄλλων ἀδήλως διεκθέουσαι λανθάνουσιν · οὕτως οἱ τῶν δαιμόνων λόγοι διὰ πάντων φερόμενοι μόνοις ἐνηχοῦσι τοῖς ἀθόρυβον ἦθος καὶ νήνεμον ἔχουσι τὴν ψυχὴν , οὓς δὴ καὶ ἱεροὺς καὶ δαιμονίους ἀνθρώπους καλοῦμεν . οἱ δὲ πολλοὶ καταδαρθοῦσιν οἴονται τὸ δαιμόνιον ἀνθρώποις ἐπιθειάζειν · εἰ δʼ ἐγρηγορότας καὶ καθεστῶτας ἐν τῷ φρονεῖν ὁμοίως κινοῦσι , θαυμαστὸν ἡγοῦνται καὶ ἄπιστον · ὥσπερ ἂν εἴ τις οἴοιτο , τὸν μουσικὸν ἀνειμένῃ τῇ λύρᾳ χρώμενον , ὅταν συστῇ τοῖς τόνοις ἢ καθαρμοσθῇ , μὴ ἅπτεσθαι μηδὲ χρῆσθαι . τὸ γὰρ αἴτιον οὐ συνορῶσι , τὴν ἐν αὐτοῖς ἀναρμοστίαν καὶ ταραχήν , ἧς ἀπήλλακτο Σωκράτης ὁ ἑταῖρος ἡμῶν ὥσπερ ὁ δοθεὶς ἔτι παιδὸς ὄντος αὐτοῦ τῷ πατρὶ χρησμὸς ἀπεθέσπισεν ἐᾶν γὰρ αὐτὸν ἐκέλευσεν ὅ τι ἂν ἐπὶ νοῦν ἴῃ πράττειν , καὶ μὴ βιάζεσθαι μηδὲ παράγειν ἀλλʼ ἐφιέναι τὴν ὁρμὴν τοῦ παιδός , εὐχόμενον ὑπὲρ αὐτοῦ Διὶ ἀγοραίῳ καὶ Μούσαις , τὰ δʼ ἄλλα μὴ πολυπραγμονεῖν περὶ Σωκράτους , ὡς κρείττονα δήπουθεν ἔχοντος ἐν αὑτῷ μυρίων διδασκάλων καὶ παιδαγωγῶν ἡγεμόνα πρὸς τὸν βίον .
Lemmas: ὁ δέ εἰμί πρόσω ζήτησις οὐ ἀγεννής νή Ζεύς ἀλλά ὅς ὀλίγος ἔμπροσθεν ὁ περί Γαλαξίδωρος καί Φειδόλαος ἅπτω , διαπορέω τίς οὐσία καί δύναμις εἰμί ὁ Σωκράτης λέγω δαιμόνιον . ὅς μέν οὖν πρός ὁ Γαλαξίδωρος λόγος ἀντιλέγω ὁ Σιμμίας οὐ ἀκούω αὐτός δέ Σωκράτης μέν φημί περί οὗτος ἔρομαι ποτέ μή τυγχάνω ἀπόκρισις , διό μηδέ αὖθις ἔρομαι πολλάκις δέ αὐτός παραγίγνομαι ὁ μέν διά ὄψις ἐντυγχάνω θεῖος τις λέγω ἀλαζών ἡγέομαι , ὁ δέ ἀκούω τις φωνή φάσκω · προσέχω ὁ νόος καί διαπυνθάνομαι μετά σπουδή ὅθεν ἐγώ παρίστημι , σκοπέω ἴδιος πρός ἀλλήλων , ὑπονοέω μήποτε ὁ Σωκράτης δαιμόνιον οὐ ὄψις ἀλλά φωνή τις αἴσθησις ἤ λόγος νόησις εἰμί , συνάπτω ἄτοπος τις τρόπος πρός αὐτός · ὥσπερ καί κατά ὕπνος οὐ εἰμί φωνή , λόγος δέ τις δόξα καί νόησις λαμβάνω οἴομαι φθέγγομαι ἀκούω , ἀλλά ὁ μέν ὡς ἀληθής ὄναρ ὁ τοιοῦτος σύνεσις γίγνομαι , διά ἡσυχία καί γαλήνη ὁ σῶμα , ὅταν καθεύδω μόλις ἐπήκοος ἔχω ὁ ψυχή ὁ κρατύς καί πνίγω γε θόρυβος ὁ πάθος καί περιαγωγή ὁ χρεώ εἰσακούω καί παρέχω ὁ διάνοια οὐ δύναμαι ὁ δηλέομαι . Σωκράτης δέ ὁ νόος καθαρός εἰμί καί ἀπαθής , ὁ σῶμα μικρός ὁ ἀναγκαῖος χάριν καταμείγνυμι ἑαυτοῦ , εὐαφής εἰμί καί λεπτός ὑπό ὁ προσπίπτω ὀξύς μεταβάλλω · ὁ δέ προσπίπτω οὐ φθόγγος ἀλλά λόγος ἄν τις εἰκάζω δαίμων , ἄνευ φωνή ἐφάπτω αὐτός ὁ δηλέομαι ὁ νοέω πληγή γάρ ὁ φωνή προσέοικα ὁ ψυχή , διά οὖς βία ὁ λόγος εἰσδέχομαι , ὅταν ἀλλήλων ἐντυγχάνω . ὁ δέ ὁ κρατύς νόος ἄγω ὁ εὐφυής ψυχή ἐπιθιγγάνω ὁ νοέω πληγή μή δέω · ὁ δέ ἐνδίδωμι αὐτός χαλάω καί συντείνω ὁ ὁρμή , οὐ βίαιος ὑπό πάθος ἀντιτείνω , ἀλλά εὔστροφος καί μαλακός ὥσπερ ἡνία ἐνδίδωμι . οὐ δέω δέ θαυμάζω ὁράω οὗτος μέν ὑπό μικρός ; οἴαξ μέγας περιαγωγή ὁλκάς , οὗτος δέ τροχός κεραμεικός δίνησις ἄκρος παράψαυσις χείρ ὁμαλής περιφέρω · ἄψυχος μέν γάρ ἀλλά ὅμως τροχαλός ὁ κατασκευή ὑπό λειότης ἐνδίδωμι πρός ὁ κινέω ῥοπή γίγνομαι . ψυχή δέ ἄνθρωπος μυρίος ὁρμή οἷος ὕσπληξ ἐντείνω , μακρός πᾶς ὄργανον εὔστροφος εἰμί , ἐάν τις κατά λόγος ἅπτω , ῥοπή λαμβάνω πρός ὁ νοέω κινέω ἐνταῦθα γάρ εἰς ὁ νοέω ὁ ὁ πάθος καί ὁρμή κατατείνω ἀρχή · οὗτος δέ σείω , ἕλκω σπάω καί συντείνω ὁ ἄνθρωπος . ὅς καί μάλα ὁ νοέω ἡλίκος ἔχω ῥώμη καταμανθάνω δίδωμι · ὀστέον γάρ ἀναίσθητος καί νεῦρον καί σάρξ ὑγρός περιπλέω , καί βαρύς ὁ ἐκ οὗτος ὄγκος ἡσυχάζω καί κεῖμαι , · ἅμα ὁ ὁ ψυχή ἐν μνηστεία βάλλω τίς καί πρός αὐτός κινέω ὁ ὁρμή , ὅλος ἀνίστημι καί συντείνω , πᾶς ὁ μέρος οἷος πτερόω φέρω πρός ὁ πρᾶξις . εἰ δέ ὁ ὁ κίνησις καί συνέντασις καί παράστασις τρόπος χαλεπός ἤ παντελής ἄπορος συνοράω , κατά ὅς ὁ ψυχή νοέω ἐφέλκω ὁ ὁρμή ὁ ὄγκος , ἀλλά ἐν ὅσος μάλα δίχα φωνή ἐννοέω κινέω λόγος ἀπράγμων , οὕτως οὐ ἄν οἴομαι δύσπειστος ἔχω ὑπό νόος κρατύς νόος καί ψυχή θεῖος ἄν ἄγω θύραθεν ἐφάπτω ὅς φύω ἐπαφή λόγος ἴσχω πρός λόγος ὥσπερ φάος ἀνταύγεια . ὁ γάρ εἰμί ὁ μέν ἀλλήλων νόησις οἷος ὑπό σκότος διά φωνή ψηλαφάω γνωρίζω · ὁ δέ ὁ δαίμων φέγγος ἔχω ὁ δύναμαι ἐλλάμπω , οὐ δέω ῥῆμα οὐδέ ὄνομα , ὅς χράω πρός ἀλλήλων ; ὁ ἄνθρωπος σύμβολον εἴδωλον ὁ νοέω καί εἰκών ὁράω , αὐτός δέ οὐ γιγνώσκω πλήν ὅς ἔπειμι ἴδιος τις καί δαιμόνιος ὥσπερ λέγω φέγγος · καίτοι ὁ περί ὁ φωνή γίγνομαι εἰμί παραμυθέομαι ὁ ἀπιστέω · ὁ γάρ ἀήρ φθόγγος ἔναρθρος τυπόω καί γίγνομαι διά ὅλος λόγος καί φωνή πρός ὁ ψυχή ὁ ἀκροάομαι περαίνω ὁ νόησις · ὥστε θαυμάζω οὐ ἄξιος , εἰ καί κατά οὗτος ὁ νοέω ὑπό ὁ ἀγαθός ὁ ἀήρ τρέπω διά εὐπάθεια ἐνσημαίνομαι ὁ θεῖος καί περισσός ἀνήρ ὁ ὁ νοέω λόγος . ὥσπερ γάρ ὁ πληγή ὁ εἰμί ἀσπίς χάλκεος ἁλίσκομαι διά ὁ ἀντήχησις , ὅταν ἐκ βάθος ἀναφέρω προσπίπτω , ὁ δέ ἄλλος ἄδηλος διεκθέω λανθάνω · οὕτως ὁ ὁ δαίμων λόγος διά πᾶς φέρω μόνος ἐνηχέω ὁ ἀθόρυβος ἦθος καί νήνεμος ἔχω ὁ ψυχή , ὅς δή καί ἱερός καί δαιμόνιος ἄνθρωπος καλέω . ὁ δέ πολύς καταδαρθάνω οἴομαι ὁ δαιμόνιον ἄνθρωπος ἐπιθειάζω · εἰ δέ ἐγείρω καί καθίστημι ἐν ὁ φρονέω ὅμοιος κινέω , θαυμαστός ἡγέομαι καί ἄπιστος · ὥσπερ ἄν εἰ τις οἴομαι , ὁ μουσικός ἀνίημι ὁ λύρα χράω , ὅταν συνίστημι ὁ τόνος ἤ καθαρμόζω , μή ἅπτω μηδέ χράω . ὁ γάρ αἴτιος οὐ συνοράω , ὁ ἐν αὐτός ἀναρμοστία καί ταραχή , ὅς ἀπαλλάσσω Σωκράτης ὁ ἑταῖρος ἐγώ ὥσπερ ὁ δίδωμι ἔτι παῖς εἰμί αὐτός ὁ πατήρ χρησμός ἀποθεσπίζω ἐάω γάρ αὐτός κελεύω ὅς τις ἄν ἐπί νόος ἔρχομαι πράσσω , καί μή βιάζω μηδέ παράγω ἀλλά ἐφίημι ὁ ὁρμή ὁ παῖς , εὔχομαι ὑπέρ αὐτός Ζεύς Ἀγοραῖος καί Μοῦσα , ὁ δέ ἄλλος μή πολυπραγμονέω περί Σωκράτης , ὡς κρατύς δήπουθεν ἔχω ἐν ἑαυτοῦ μυρίος διδάσκαλος καί παιδαγωγός ἡγεμών πρός ὁ βίος .