plutarchus.de-fato-sp-568b-574f 9
ἔστιν οὖν πρόνοια ἡ μὲν ἀνωτάτω καὶ πρώτη τοῦ πρώτου θεοῦ νόησις , εἴτε καὶ βούλησις οὖσα εὐεργέτις ἁπάντων , καθʼ ἣν πρώτως ἕκαστα τῶν θείων διὰ παντὸς ἄριστά τε καὶ κάλλιστα κεκόσμηται . ἡ δὲ δευτέρα δευτέρων θεῶν τῶν κατʼ οὐρανὸν ἰόντων , καθʼ ἣν τά τε θνητὰ γίγνεται τεταγμένως καὶ ὅσα πρὸς διαμονὴν καὶ σωτηρίαν ἑκάστων τῶν γενῶν . τρίτη δʼ ἂν εἰκότι ῥηθείη πρόνοιά τε καὶ προμήθεια τῶν ὅσοι περὶ γῆν δαίμονες τεταγμένοι τῶν ἀνθρωπίνων πράξεων φύλακές τε καὶ ἐπίσκοποί εἰσι . τριττῆς τοίνυν τῆς προνοίας θεωρουμένης , κυριώτατα δὲ καὶ μάλιστα τῆς πρώτης λεγομένης , οὐκ ἂν ὀκνήσαιμεν εἰπεῖν , εἰ καὶ φιλοσόφοις ἀνδράσι τἀναντία λέγειν δόξαιμεν , ὡς πάντα μὲν καθʼ εἱμαρμένην καὶ κατὰ πρόνοιαν οὐ μὴν καὶ κατὰ φύσιν · ἀλλʼ ἔνια μὲν κατὰ πρόνοιαν καὶ ἄλλα γε κατʼ ἄλλην , ἔνια δὲ καθʼ εἱμαρμένην · καὶ ἡ μὲν εἱμαρμένη πάντως κατὰ πρόνοιαν , ἡ δὲ πρόνοια οὐδαμῶς καθʼ εἱμαρμένην . ἔστω δʼ ὁ λόγος τὰ νῦν περὶ τῆς πρώτης καὶ ἀνωτάτω . τὸ μὲν κατά τι ὕστερον ἐκείνου , καθʼ ὃ τι ἂν καὶ λέγηται · οἷον τὸ κατὰ νόμον τοῦ νόμου , καὶ τὸ κατὰ φύσιν τῆς φύσεως · οὕτω δὲ καὶ τὸ καθʼ εἱμαρμένην τῆς εἱμαρμένης νεώτερον ἂν εἴη . ἡ δʼ ἀνωτάτω πρόνοια πρεσβύτατον ἁπάντων , πλὴν οὗπέρ ἐστιν εἴτε βούλησις εἴτε νόησις εἴτε καὶ ἑκάτερον . ἔστι δʼ , ὡς πρότερον εἴρηται τοῦ πάντων πατρός τε καὶ δημιουργοῦ . λέγωμεν γὰρ δή φησὶν ὁ Τίμαιος διʼ ἥντινα αἰτίαν γένεσιν καὶ τὸ πᾶν τόδε ὁ ξυνιστὰς ξυνέστησεν . ἀγαθὸς ἦν · ἀγαθῷ δὲ οὐδεὶς περὶ οὐδενὸς οὐδέποτε ἐγγίγνεται φθόνος · τούτου δʼ ἐκτὸς ὢν πάντα ὅτι μάλιστα ἐβουλήθη γενέσθαι παραπλήσια ἑαυτῷ . ταύτην δὴ ιδεμγενέσεως καὶ κόσμου μάλιστʼ ἄν τις ἀρχὴν κυριωτάτην παρʼ ἀνδρῶν φρονίμων ἀποδεχόμενος ὀρθότατʼ ἀποδέχοιτʼ ἄν . βουληθεὶς γὰρ ὁ θεὸς ἀγαθὰ μὲν πάντα , φαῦλον δὲ μηδὲν εἶναι κατὰ δύναμιν , οὕτω δὴ πᾶν ὅσον ἦν ὁρατὸν παραλαβών , οὐχ ἡσυχίαν ἄγον ἀλλὰ κινούμενον πλημμελῶς καὶ ἀτάκτως , εἰς τάξιν αὐτὸ ἦγεν ἐκ τῆς ἀταξίας , ἡγησάμενος ἐκεῖνο τοῦδε πάντως ἄμεινον . θέμις δὲ οὔτʼ ἦν οὔτʼ ἔστι τῷ ἀρίστῳ δρᾶν ἄλλο πλὴν τὸ κάλλιστον ταῦτα μὲν οὖν καὶ τὰ τούτων ἐχόμενα μέχρι ψυχῶν ἀνθρωπίνων κατὰ πρόνοιαν νομιστέον τήν γε πρώτην συνεστηκέναι · τὰ δʼ ἐντεῦθεν οὕτω λεγόμενα ξυστήσας δὲ τὸ πᾶν ἰσαρίθμους τοῖς ἄστροις ἔταξε , διεῖλέ τε ψυχὰς ἑκάστην πρὸς ἕκαστον , καὶ ἐμβιβάσας ὡς εἰς ὄχημα τὴν τοῦ παντὸς φύσιν ἔδειξε , νόμους τε τοὺς εἱμαρμένους εἶπεν αὐταῖς · ταῦτα τίς οὐκ ἂν διαρρήδην καὶ σαφέστατʼ οἰηθείη τὴν εἱμαρμένην δηλοῦν , ὥσπερ τινὰ βάσιν καὶ πολιτικὴν νομοθεσίαν ταῖς ἀνθρωπίναις ψυχαῖς προσήκουσαν , ἧς δὴ καὶ τὴν αἰτίαν ἑξῆς ἐπιφέρει ; τὴν δὲ δευτέραν πρόνοιαν ὧδέ πως ἐπισημαίνεται λέγων διαθεσμοθετήσας πάντα αὐτοῖς , ἵνα τοῖς ἔπειτα εἴη κακίας ἑκάστων ἀναίτιος , ἔσπειρε τοὺς μὲν εἰς τὴν γῆν , τοὺς δʼ εἰς τὴν σελήνην , τοὺς δʼ εἰς τἄλλα ὅσα ὄργανα χρόνου . τὸ δὲ μετὰ τὸν σπόρον τοῖς νέοις παρέδωκε θεοῖς σώματα πλάττειν θνητά , τὸ τʼ ἐπίλοιπον , ὅσον ἐστὶ ψυχῆς ἀνθρωπίνης δέον προσγενέσθαι , τοῦτο καὶ πάνθʼ ὅσα ἀκόλουθα ἐκείνοις ἀπεργασαμένους ἄρχειν καὶ κατὰ δύναμιν ὅτι κάλλιστα καὶ ἄριστα τὸ θνητὸν διακυβερνᾶν ζῷον , ὅ τι μὴ κακῶν αὐτὸ αὑτῷ γίγνοιτο αἴτιον . ἐν γὰρ τούτοις τὸ μὲν ἵνα τοῖς ἔπειτα εἴη κακίας ἀναίτιος ἑκάστῳ σαφεστάτην αἰτίαν σημαίνει τῆς εἱμαρμένης · ἡ δὲ τῶν νέων θεῶν τάξις καὶ δημιουργία τὴν δευτέραν πρόνοιαν δηλοῖ · καί πως καὶ τρίτης παρεφάπτεσθαι ἔοικεν , εἴ γε δὴ τούτου χάριν ἡ θεσμοθεσία , ἵνα τῆς ἔπειτα εἴη κακίας ἑκάστῳ ἀναίτιος · θεὸς δὲ κακίας ἄμοιρος οὔτε νόμων οὔθʼ εἱμαρμένης ; ἐπιδέοιτʼ ἄν , ἀλλὰ τῇ προνοίᾳ τοῦ γεννήσαντος συνεπισπώμενος ἕκαστος αὐτῶν πράττει τὰ αὑτοῦ · ταῦτα δʼ ἀληθῆ καὶ ἀρέσκοντα τῷ Πλάτωνι φανερά μοι δοκεῖ μαρτύρια εἶναι τὰ πρὸς τοῦ νομοθέτου ἐν τοῖς Νόμοις οὕτω λεγόμενα · ἐπεὶ ταῦτα εἴ ποτέ τις ἀνθρώπων φύσει ἱκανός , θείᾳ μοίρᾳ γεννηθείς , παραλαβεῖν δυνατὸς εἴη , νόμων οὐδὲν ἂν δέοιτο αὑτοῦ ἀρξόντων · ἐπιστήμης γὰρ οὔτε νόμος οὔτε τάξις οὐδεμία κρείττων , οὐδὲ θέμις ἐστὶ νοῦν οὐδενὸς ὑπήκοον οὐδὲ δοῦλον ἀλλὰ πάντων ἄρχοντα εἶναι , ἐάνπερ ἀληθινὸς ἐλεύθερός τε ὄντως ᾖ κατὰ φύσιν .
Lemmas: εἰμί οὖν πρόνοια ὁ μέν ἄνω καί πρῶτος ὁ πρῶτος θεός νόησις , εἴτε καί βούλησις εἰμί εὐεργέτις ἅπας , κατά ὅς πρῶτος ἕκαστος ὁ θεῖος διά πᾶς ἀγαθός τε καί καλός κοσμέω . ὁ δέ δεύτερος δεύτερος θεός ὁ κατά οὐρανός ἔρχομαι , κατά ὅς ὁ τε θνητός γίγνομαι τεταγμένως καί ὅσος πρός διαμονή καί σωτηρία ἕκαστος ὁ γένος . τρίτος δέ ἄν ἔοικα λέγω πρόνοια τε καί προμήθεια ὁ ὅσος περί γῆ δαίμων τάσσω ὁ ἀνθρώπινος πρᾶξις φύλαξ τε καί ἐπίσκοπος εἰμί . τρισσός τοίνυν ὁ πρόνοια θεωρέω , κύριος δέ καί μάλα ὁ πρῶτος λέγω , οὐ ἄν ὀκνέω λέγω , εἰ καί φιλόσοφος ἀνήρ ἐναντίος λέγω δοκέω , ὡς πᾶς μέν κατά μείρομαι καί κατά πρόνοια οὐ μήν καί κατά φύσις · ἀλλά ἔνιοι μέν κατά πρόνοια καί ἄλλος γε κατά ἄλλος , ἔνιοι δέ κατά μείρομαι · καί ὁ μέν μείρομαι πάντως κατά πρόνοια , ὁ δέ πρόνοια οὐδαμῶς κατά μείρομαι . εἰμί δέ ὁ λόγος ὁ νῦν περί ὁ πρῶτος καί ἄνω . ὁ μέν κατά τις ὕστερον ἐκεῖνος , κατά ὅς τις ἄν καί λέγω · οἷος ὁ κατά νόμος ὁ νόμος , καί ὁ κατά φύσις ὁ φύσις · οὕτως δέ καί ὁ κατά μείρομαι ὁ μείρομαι νέος ἄν εἰμί . ὁ δέ ἄνω πρόνοια πρέσβυς ἅπας , πλήν ὅς εἰμί εἴτε βούλησις εἴτε νόησις εἴτε καί ἑκάτερος . εἰμί δέ , ὡς πρότερος λέγω ὁ πᾶς πατήρ τε καί δημιουργός . λέγω γάρ δή φημί ὁ Τίμαιος διά ὅστις αἰτία γένεσις καί ὁ πᾶς ὅδε ὁ συνίστημι συνίστημι . ἀγαθός εἰμί · ἀγαθός δέ οὐδείς περί οὐδείς οὐδέποτε ἐγγίγνομαι φθόνος · οὗτος δέ ἐκτός εἰμί πᾶς ὅτι μάλα βούλομαι γίγνομαι παραπλήσιος ἑαυτοῦ . οὗτος δή ιδεμγενέσεως καί κόσμος μάλα ἄν τις ἀρχή κύριος παρά ἀνήρ φρόνιμος ἀποδέχομαι ὀρθός ἀποδέχομαι ἄν . βούλομαι γάρ ὁ θεός ἀγαθός μέν πᾶς , φαῦλος δέ μηδείς εἰμί κατά δύναμις , οὕτως δή πᾶς ὅσος εἰμί ὁρατός παραλαμβάνω , οὐ ἡσυχία ἄγω ἀλλά κινέω πλημμελής καί ἄτακτος , εἰς τάξις αὐτός ἄγω ἐκ ὁ ἀταξία , ἡγέομαι ἐκεῖνος ὅδε πάντως ἀγαθός . θέμις δέ οὔτε εἰμί οὔτε εἰμί ὁ ἀγαθός δράω ἄλλος πλήν ὁ καλός οὗτος μέν οὖν καί ὁ οὗτος ἔχω μέχρι ψυχή ἀνθρώπινος κατά πρόνοια νομίζω ὁ γε πρῶτος συνίστημι · ὁ δέ ἐντεῦθεν οὕτως λέγω συνίστημι δέ ὁ πᾶς ἰσάριθμος ὁ ἄστρον τάσσω , διαιρέω τε ψυχή ἕκαστος πρός ἕκαστος , καί ἐμβιβάζω ὡς εἰς ὄχημα ὁ ὁ πᾶς φύσις δείκνυμι , νόμος τε ὁ μείρομαι λέγω αὐτός · οὗτος τίς οὐ ἄν διαρρήδην καί σαφής οἴομαι ὁ μείρομαι δηλόω , ὥσπερ τις βάσις καί πολιτικός νομοθεσία ὁ ἀνθρώπινος ψυχή προσήκω , ὅς δή καί ὁ αἰτία ἑξῆς ἐπιφέρω ; ὁ δέ δεύτερος πρόνοια ὧδε πως ἐπισημαίνω λέγω διαθεσμοθετέω πᾶς αὐτός , ἵνα ὁ ἔπειτα εἰμί κακία ἕκαστος ἀναίτιος , σπείρω ὁ μέν εἰς ὁ γῆ , ὁ δέ εἰς ὁ σελήνη , ὁ δέ εἰς ἄλλος ὅσος ὄργανον χρόνος . ὁ δέ μετά ὁ σπόρος ὁ νέος παραδίδωμι θεός σῶμα πλάσσω θνητός , ὁ τε ἐπίλοιπος , ὅσος εἰμί ψυχή ἀνθρώπινος δέω προσγίγνομαι , οὗτος καί πᾶς ὅσος ἀκόλουθος ἐκεῖνος ἀπεργάζομαι ἄρχω καί κατά δύναμις ὅτι καλός καί ἀγαθός ὁ θνητός διακυβερνάω ζῷον , ὅς τις μή κακός αὐτός ἑαυτοῦ γίγνομαι αἴτιος . ἐν γάρ οὗτος ὁ μέν ἵνα ὁ ἔπειτα εἰμί κακία ἀναίτιος ἕκαστος σαφής αἰτία σημαίνω ὁ μείρομαι · ὁ δέ ὁ νέος θεός τάξις καί δημιουργία ὁ δεύτερος πρόνοια δηλόω · καί πως καί τρίτος παρεφάπτω ἔοικα , εἰ γε δή οὗτος χάριν ὁ θεσμοθεσία , ἵνα ὁ ἔπειτα εἰμί κακία ἕκαστος ἀναίτιος · θεός δέ κακία ἄμοιρος οὔτε νόμος οὔτε μείρομαι ; ἐπιδέω ἄν , ἀλλά ὁ πρόνοια ὁ γεννάω συνεπισπάω ἕκαστος αὐτός πράσσω ὁ ἑαυτοῦ · οὗτος δέ ἀληθής καί ἀρέσκω ὁ Πλάτων φανερός ἐγώ δοκέω μαρτύριον ἔρχομαι ὁ πρός ὁ νομοθέτης ἐν ὁ Νόμος οὕτως λέγω · ἐπεί οὗτος εἰ ποτέ τις ἄνθρωπος φύσις ἱκανός , θεῖος μοῖρα γεννάω , παραλαμβάνω δυνατός εἰμί , νόμος οὐδείς ἄν δέω ἑαυτοῦ ἄρχω · ἐπιστήμη γάρ οὔτε νόμος οὔτε τάξις οὐδείς κρατύς , οὐδέ θέμις εἰμί νόος οὐδείς ὑπήκοος οὐδέ δοῦλος ἀλλά πᾶς ἄρχω εἰμί , ἐάν ἀληθινός ἐλεύθερος τε ὄντως εἰμί κατά φύσις .