plutarchus.de-fato-sp-568b-574f 6
τούτων δʼ οὕτως ἐχόντων , ἑξῆς ῥητέον , ὡς τὸ γʼ ἐφʼ ἡμῖν καὶ ἡ τύχη τό τε δυνατὸν καὶ τὸ ἐνδεχόμενον καὶ τὰ τούτων συγγενῆ ταχθέντα ἐν τοῖς προηγουμένοις αὐτά τε σῴζοιτʼ ἂν καὶ τὴν εἱμαρμένην σῴζοι . ἡ μὲν γὰρ εἱμαρμένη πάντα περιέχει καθάπερ καὶ δοκεῖ · τὰ δʼ οὐκ ἐξ ἀνάγκης γενήσεται , ἀλλʼ ἕκαστον αὐτῶν οἷον καὶ πέφυκεν εἶναι . πέφυκε δὲ τὸ δυνατὸν ὡς γένος προϋφεστάναι τοῦ ἐνδεχομένου · τὸ δʼ ἐνδεχόμενον ὡς ὕλη τῶν ἐφʼ ἡμῖν προϋποκεῖσθαι · τὸ δʼ ἐφʼ ἡμῖν ὡς κύριον χρῆσθαι τῷ ἐνδεχομένῳ · ἡ δὲ τύχη παρεμπίπτει τῷ ἐφʼ ἡμῖν διὰ τὴν ἐφʼ ἑκάτερα ῥοπὴν τοῦ ἐνδεχομένου . μάθοις δʼ ἂν τὸ λεγόμενον σαφῶς ἐννοήσας , ὡς τὸ γιγνόμενον ἅπαν καὶ ἡ γένεσις αὐτὴ οὐ δίχα δυνάμεως , ἡ δὲ δύναμις οὐκ ἄνευ οὐσίας , οἷον ἀνθρώπου εἴτε γένεσις εἴτε γενητὸν οὐκ ἄνευ τῆς δυνάμεως , αὕτη δὲ περὶ ἄνθρωπον , οὐσία δʼ ὁ ἄνθρωπος . ἀπὸ δὲ τῆς δυνάμεως μεταξὺ οὔσης , ἡ μὲν οὐσία δυνάμενον , ἡ δὲ γένεσις καὶ τὸ γιγνόμενον ἄμφω δυνατά . τριῶν τοίνυν τούτων , δυνάμεως καὶ δυναμένου καὶ δυνατοῦ , δυνάμεως μὲν ὡς τὸ εἶναι προϋπόκειται τὸ δυνάμενον , δυνατοῦ δʼ ἡ δύναμις προϋφίσταται . σαφὲς μὲν οὖν καὶ οὕτω τὸ δυνατόν · τύπῳ δʼ ἂν ἀφορισθείη κοινότερον μὲν τὸ κατὰ δύναμιν πεφυκὸς γίγνεσθαι , κυριώτερον δὲ ταὐτὸ τοῦτο , ὁπόταν μηδὲν ἔξωθεν ἔχῃ πρὸς τὸ γίγνεσθαι ἐμποδών . τῶν δὲ δυνατῶν τὰ μὲν οὐκ ἂν κωλυθείη ποτέ , ὥσπερ τὰ κατʼ οὐρανόν , ἀνατολαὶ καὶ δύσεις καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια · τὰ δʼ οἷά τε κωλυθῆναί ἐστιν , ὡς πολλὰ μὲν τῶν ἀνθρωπίνων πολλὰ δὲ καὶ τῶν μεταρσίων . τὰ μὲν οὖν πρότερʼ ὡς ἐξ ἀνάγκης γιγνόμενʼ ἀναγκαῖα προσαγορεύεται , ἃ δέ πως τοὐναντίον ἐπιδέχεται ἐνδεχόμενα . ἀφορίζοιτο δʼ ἂν καὶ ταῦτα · τὸ μὲν ἀναγκαῖον δυνατὸν τὸ ἀντικείμενον ἀδυνάτῳ , τὸ δʼ ἐνδεχόμενον δυνατόν , οὗ καὶ τὸ ἀντικείμενον δυνατόν . τὸ μὲν γάρ καταδῦναι τὸν ἣλιον ἀναγκαῖὸν θʼ ἅμα καὶ δυνατόν , ἀντίκειται δʼ ἀδύνατον τὸ μὴ καταδῦναι · τὸ δὲ καταδύντος ἡλίου ὄμβρον γενέσθαι καὶ μὴ γενέσθαι , ἀμφότερα δυνατὰ καὶ ἐνδεχόμενα . πάλιν δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ ἐνδεχομένου , τὸ μὲν ὡς ἐπὶ τὸ πολύ , τὸ δʼ ὡς ἐπʼ ἔλαττον , τὸ δʼ ὡς ἐπίσης καὶ ὁπότερον ἔτυχεν · τοῦτο μὲν φανερὸν ὡς αὐτὸ αὑτῷ ἀντιτέτακται , τὸ δὲ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ καὶ ἐπʼ ἔλαττον ἀλλήλοις · καὶ ταῦτα μὲν ἐπὶ τῇ φύσει τὸ πλεῖστον , ἐφʼ ἡμῖν τε τὸ ἐπίσης . τὸ μὲν γὰρ ὑπὸ κύνα καῦμʼ ἢ ψῦχος , ὧν τὸ μὲν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τὸ δʼ ὡς ἐπʼ ἔλαττον , τῇ φύσει ἄμφω ὑποτέτακται · τὸ · δὲ περιπατεῖν καὶ μὴ καὶ ὅσα τοιαῦτα , ὧν ἑκάτερον ἐπὶ τῇ ἀνθρωπίνῃ ὁρμῇ ὑποτέτακται , ὃ δὴ ἐφʼ ἡμῖν καὶ κατὰ προαίρεσιν λέγεται . γενικώτερον δὲ μᾶλλον τὸ ἐφʼ ἡμῖν · δύο γὰρ εἶναι εἴδη , τὸ τʼ ἐκ πάθους καὶ θυμοῦ ἢ ἐπιθυμίας , τὸ τʼ ἐξ ἐπιλογισμοῦ ἢ διανοίας , ὅπερ ἤδη κατὰ προαίρεσιν ἄν τις εἴποι . ἔχει δὲ λόγον μὴ τὸ δυνατὸν καὶ ἐνδεχόμενον τοῦτο , ὅπερ καθʼ ὁρμὴν καὶ ἐφʼ ἡμῖν εἴρηται , μὴ ταὐτὸ κατʼ ἄλλο λέγεται . κατὰ μὲν γὰρ τὸ μᾶλλον δυνατόν τε καὶ ἐνδεχόμενον , κατὰ δὲ τὸ παρὸν ἐφʼ ἡμῖν τε καὶ καθʼ ὁρμήν . ἀφορίζοιτο δʼ ἂν ὧδε · τὸ μὲν ἐνδεχόμενον ὅπερ αὐτό τε καὶ τὸ ἀντικείμενον , τὸ δʼ ἐφʼ ἡμῖν θάτερον μέρος τοῦ ἐνδεχομένου τὸ κατὰ τὴν ἡμετέραν ὁρμὴν ἤδη γιγνόμενον . ὅτι μὲν οὖν τὸ δυνατὸν τοῦ ἐνδεχομένου πρότερον τῇ φύσει τὸ δʼ ἐνδεχόμενον τοῦ ἐφʼ ἡμῖν προϋφίσταται , καὶ οἷον αὐτῶν τυγχάνει ὂν ἕκαστον καὶ πόθεν ὀνομάζεται καὶ τά γε παρακείμενα αὐτοῖς , σχεδὸν εἴρηται .
Lemmas: οὗτος δέ οὕτως ἔχω , ἑξῆς λέγω , ὡς ὁ γε ἐπί ἐγώ καί ὁ τύχη ὁ τε δυνατός καί ὁ ἐνδέχομαι καί ὁ οὗτος συγγενής τάσσω ἐν ὁ προηγέομαι αὐτός τε σῴζω ἄν καί ὁ μείρομαι σῴζω . ὁ μέν γάρ μείρομαι πᾶς περιέχω καθά καί δοκέω · ὁ δέ οὐ ἐκ ἀνάγκη γίγνομαι , ἀλλά ἕκαστος αὐτός οἷος καί φύω εἰμί . φύω δέ ὁ δυνατός ὡς γένος προυφίστημι ὁ ἐνδέχομαι · ὁ δέ ἐνδέχομαι ὡς ὕλη ὁ ἐπί ἐγώ προυπόκειμαι · ὁ δέ ἐπί ἐγώ ὡς κύριος χράω ὁ ἐνδέχομαι · ὁ δέ τύχη παρεμπίπτω ὁ ἐπί ἐγώ διά ὁ ἐπί ἑκάτερος ῥοπή ὁ ἐνδέχομαι . μανθάνω δέ ἄν ὁ λέγω σαφής ἐννοέω , ὡς ὁ γίγνομαι ἅπας καί ὁ γένεσις αὐτός οὐ δίχα δύναμις , ὁ δέ δύναμις οὐ ἄνευ οὐσία , οἷον ἄνθρωπος εἴτε γένεσις εἴτε γενητός οὐ ἄνευ ὁ δύναμις , οὗτος δέ περί ἄνθρωπος , οὐσία δέ ὁ ἄνθρωπος . ἀπό δέ ὁ δύναμις μεταξύ εἰμί , ὁ μέν οὐσία δύναμαι , ὁ δέ γένεσις καί ὁ γίγνομαι ἄμφω δυνατός . τρεῖς τοίνυν οὗτος , δύναμις καί δύναμαι καί δυνατός , δύναμις μέν ὡς ὁ εἰμί προυπόκειμαι ὁ δύναμαι , δυνατός δέ ὁ δύναμις προυφίστημι . σαφής μέν οὖν καί οὕτως ὁ δυνατός · τύπος δέ ἄν ἀφορίζω κοινός μέν ὁ κατά δύναμις φύω γίγνομαι , κύριος δέ αὐτός οὗτος , ὁπόταν μηδείς ἔξωθεν ἔχω πρός ὁ γίγνομαι ἐμποδών . ὁ δέ δυνατός ὁ μέν οὐ ἄν κωλύω ποτέ , ὥσπερ ὁ κατά οὐρανός , ἀνατολή καί δύσις καί ὁ οὗτος παραπλήσιος · ὁ δέ οἷος τε κωλύω εἰμί , ὡς πολύς μέν ὁ ἀνθρώπινος πολύς δέ καί ὁ μετάρσιος . ὁ μέν οὖν πρότερος ὡς ἐκ ἀνάγκη γίγνομαι ἀναγκαῖος προσαγορεύω , ὅς δέ πως ἐναντίος ἐπιδέχομαι ἐνδέχομαι . ἀφορίζω δέ ἄν καί οὗτος · ὁ μέν ἀναγκαῖος δυνατός ὁ ἀντίκειμαι ἀδύνατος , ὁ δέ ἐνδέχομαι δυνατός , ὅς καί ὁ ἀντίκειμαι δυνατός . ὁ μέν γάρ καταδύω ὁ ἥλιος ἀναγκαῖος τε ἅμα καί δυνατός , ἀντίκειμαι δέ ἀδύνατος ὁ μή καταδύω · ὁ δέ καταδύω ἥλιος ὄμβρος γίγνομαι καί μή γίγνομαι , ἀμφότερος δυνατός καί ἐνδέχομαι . πάλιν δέ καί ἐπί ὁ ἐνδέχομαι , ὁ μέν ὡς ἐπί ὁ πολύς , ὁ δέ ὡς ἐπί ἐλαχύς , ὁ δέ ὡς ἐπίσης καί ὁπότερος τυγχάνω · οὗτος μέν φανερός ὡς αὐτός ἑαυτοῦ ἀντιτάσσω , ὁ δέ ὡς ἐπί ὁ πολύς καί ἐπί ἐλαχύς ἀλλήλων · καί οὗτος μέν ἐπί ὁ φύσις ὁ πολύς , ἐπί ἐγώ τε ὁ ἐπίσης . ὁ μέν γάρ ὑπό κύων καῦμα ἤ ψῦχος , ὅς ὁ μέν ὡς ἐπί ὁ πολύς ὁ δέ ὡς ἐπί ἐλαχύς , ὁ φύσις ἄμφω ὑποτάσσω · ὁ · δέ περιπατέω καί μή καί ὅσος τοιοῦτος , ὅς ἑκάτερος ἐπί ὁ ἀνθρώπινος ὁρμή ὑποτάσσω , ὅς δή ἐπί ἐγώ καί κατά προαίρεσις λέγω . γενικός δέ μάλα ὁ ἐπί ἐγώ · δύο γάρ ἔρχομαι εἶδος , ὁ τε ἐκ πάθος καί θυμός ἤ ἐπιθυμία , ὁ τε ἐκ ἐπιλογισμός ἤ διάνοια , ὅς ἤδη κατά προαίρεσις ἄν τις λέγω . ἔχω δέ λόγος μή ὁ δυνατός καί ἐνδέχομαι οὗτος , ὅς κατά ὁρμή καί ἐπί ἐγώ λέγω , μή αὐτός κατά ἄλλος λέγω . κατά μέν γάρ ὁ μᾶλλον δυνατός τε καί ἐνδέχομαι , κατά δέ ὁ πάρειμι ἐπί ἐγώ τε καί κατά ὁρμή . ἀφορίζω δέ ἄν ὧδε · ὁ μέν ἐνδέχομαι ὅς αὐτός τε καί ὁ ἀντίκειμαι , ὁ δέ ἐπί ἐγώ ἕτερος μέρος ὁ ἐνδέχομαι ὁ κατά ὁ ἡμέτερος ὁρμή ἤδη γίγνομαι . ὅτι μέν οὖν ὁ δυνατός ὁ ἐνδέχομαι πρότερος ὁ φύσις ὁ δέ ἐνδέχομαι ὁ ἐπί ἐγώ προυφίστημι , καί οἷος αὐτός τυγχάνω εἰμί ἕκαστος καί πόθεν ὀνομάζω καί ὁ γε παράκειμαι αὐτός , σχεδόν λέγω .