plutarchus.de-fato-sp-568b-574f 7
περὶ δὲ τῆς ; τύχης καὶ τοῦ αὐτομάτου καὶ εἴ τι παρὰ ταῦτα θεωρεῖται , νῦν ἡμῖν λεκτέον . αἴτιον μὲν δή τι ἡ τύχη . τῶν δʼ αἰτίων τὰ μὲν καθʼ αὑτά , τὰ δὲ κατὰ συμβεβηκός · οἷον οἰκίας ἢ νεὼς καθʼ αὑτὸ μὲν αἴτιον τὸ οἰκοδομικὸν καὶ τὸ ναυπηγικόν , κατὰ συμβεβηκὸς δὲ τὸ μουσικὸν ἢ γεωμετρικόν , καὶ πᾶν ὅ τι ἂν τῷ οἰκοδομικῷ ἢ ναυπηγικῷ εἴδει συμβεβήκῃ , εἴτε κατὰ σῶμα εἴτε κατὰ ψυχὴν εἴτε κατὰ τὰ ἐκτός . ὅθεν καὶ δῆλον , ὡς τὸ καθʼ αὑτὸ ὡρισμένον καὶ ἕν , τὸ δὲ κατὰ συμβεβηκὸς οὐχ ἕν τε καὶ ἀόριστον πολλὰ γὰρ καὶ ἄπειρα τῷ ἑνὶ ὑπάρχει παντάπασιν ἀλλήλων διαφέροντα . τὸ μέντοι κατὰ συμβεβηκός , ὅταν μὴ μόνον ἐν τοῖς ἕνεκά του γίγνηται , ἀλλὰ καὶ ἐν οἷς ἡ προαίρεσις , τότε δὴ καὶ τὸ ἀπὸ τύχης προσαγορεύεται · οἷον τὸ εὑρεῖν χρυσίον σκάπτονθʼ ἵνα φυτεύσῃ , ἢ παθεῖν τι ἢ δρᾶσαι τῶν παρὰ τὸ ἔθος φεύγοντʼ ἢ διώκοντʼ ἢ ἄλλως βαδίζοντʼ ἢ αὐτὸ μόνον ἐπιστραφέντʼ οὐ τούτου ἕνεκα , ὅπερ συνέπεσεν , ἀλλʼ ἑτέρου τινὸς χάριν . διὸ καὶ ἀπρονόητον αἰτίαν καὶ ἄδηλον ἀνθρωπίνῳ λογισμῷ τὴν τύχην ἀπέδοσαν · τῶν παλαιῶν ἔνιοι . κατὰ δὲ τοὺς ἀπὸ Πλάτωνος ἔγγιον ἔτι προσιόντας αὐτῇ τῷ λόγῳ , οὕτως ἀφώρισται ἡ τύχη , αἰτία κατὰ συμβεβηκὸς τῶν ἕνεκά του ἐν τοῖς κατὰ προαίρεσιν ἔπειτʼ ἤδη καὶ τὸ ἀπρονόητον καὶ τὸ ἄδηλον ἀνθρωπίνῳ λογισμῷ προστιθέασι · καίτοι γε κατὰ ταὐτὰ καὶ τὸ σπάνιον καὶ παράλογον ἐμφαίνεται τῷ κατὰ συμβεβηκός · οἷον δʼ ἐστὶ τοῦτο , εἰ καὶ μὴ ἐκ τῶν ἄρτι ῥηθέντων , ἀλλʼ ἔκ γε τῶν ἐν τῷ Φαίδωνι γεγραμμένων , σαφέστατα προσπίπτει . γέγραπται δʼ ὧδε · οὐδὲ τὰ περὶ τῆς δίκης ἆρα ἐπύθοντο ὃν τρόπον ἐγένετο ; ναί · ταῦτα μὲν ἡμῖν ἤγγειλέ τις · καὶ ἐθαυμάζομέν γε , ὅτι πάλαι γενομένης ; αὐτῆς ὕστερον φαίνεται ἀποθανών τί ἦν τοῦτο , ὦ Φαίδων ; τύχη τις αὐτῷ , ὦ Ἐχέκρατες , συνέβη · ἔτυχε γὰρ τῇ προτεραίᾳ τῆς δίκης ἡ πρύμνα ἐστεμμένη τοῦ πλοίου , ὃ εἰς Δῆλον Ἀθηναῖοι πέμπουσιν ἐν γὰρ τούτοις τὸ συνέβη οὐκ ἀντὶ τοῦ γέγονεν ἀκουστέον , ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον ἐκ συνδρομῆς τινος αἰτίων ἀπέβη , ἄλλου πρὸς ἄλλο γεγονότος . ὁ μὲν γὰρ ἱερεὺς ἔστεφε τὸ πλοῖον ἄλλου χάριν ἀλλʼ οὐ Σωκράτους · οἱ δὲ διʼ ἕτερον κατεψηφίσαντʼ αὐτοῦ · αὐτὸ δὲ τὸ ἀποβὰν παράλογον καὶ τοιοῦτον ἀπέβη , οἷον κἂν ἐκ προνοίας ἐγεγόνει ἤτοι ἀνθρωπίνου τινὸς ἢ τῶν ἔτι κρειττόνων . καὶ περὶ μὲν τῆς τύχης ; ταῦθʼ ἱκανὰ ὡς συνυφίστασθαι ἀνάγκη , τὸ μὲν ἀπʼ αὐτοῦ παρωνύμως ; καὶ τοῦ ἐφʼ ἡμῖν προϋποκεῖσθαι ἐλέχθη . τὸ δʼ αὐτόματον ἐπὶ πλεῖον τῆς τύχης · εἰ γὰρ καὶ αὐτὴν περιλαβὸν ἔχει καὶ πολλὰ τῶν ἄλλοτʼ ἄλλως συμπίπτειν πεφυκότων . ἔστι δὲ κατʼ ὄνομα , ὅπερ αὐτόματον λέγεται τὸ πεφυκὸς ἄλλου ἕνεκα , ὅταν μὴ ἐκεῖνο παρʼ ἐπεφύκει · οἷον δοκεῖ τὸ ὑπὸ κύνα ψῦχος . ποτὲ γὰρ ψῦχος οὐ μάτην , οὐδὲ τὸ δʼ ὅλον , ὡς τὸ ἐφʼ ἡμῖν μέρος τοῦ ἐνδεχομένου , οὕτως ἡ τύχη τοῦ αὐτομάτου . ἔστι δʼ ἑκατέρου ἑκατέρου σύμπτωμα , τὸ μὲν αὐτόματον τοῦ ἐνδεχομένου · ἡ δὲ τύχη τοῦ ἐφʼ ἡμῖν , καὶ τούτου οὐχ ἅπαντος , ἀλλʼ ὅπερ ἂν καὶ κατὰ προαίρεσιν ᾖ , ὡς προείρηται . διὸ καὶ τὸ μὲν αὐτόματον κοινὸν ἐμψύχων τε καὶ ἀψύχων · ἡ δὲ τύχη ἀνθρώπου ἴδιον ἤδη πράττειν δυναμένου . τεκμήριον δέ , ὅτι τὸ εὐτυχεῖν καὶ εὐδαιμονεῖν ταὐτὰ εἶναι δοξάζεται · ἡ δὲ εὐδαιμονία εὐπραξία τις ἡ δʼ εὐπραξία περὶ μόνον καὶ τέλειον ἄνθρωπον .
Lemmas: περί δέ ὁ ; τύχη καί ὁ αὐτόματος καί εἰ τις παρά οὗτος θεωρέω , νῦν ἐγώ λεκτέος . αἴτιος μέν δή τις ὁ τύχη . ὁ δέ αἴτιος ὁ μέν κατά ἑαυτοῦ , ὁ δέ κατά συμβαίνω · οἷον οἰκία ἤ ναῦς κατά ἑαυτοῦ μέν αἴτιος ὁ οἰκοδομικός καί ὁ ναυπηγικός , κατά συμβαίνω δέ ὁ μουσικός ἤ γεωμετρικός , καί πᾶς ὅς τις ἄν ὁ οἰκοδομικός ἤ ναυπηγικός εἶδος συμβαίνω , εἴτε κατά σῶμα εἴτε κατά ψυχή εἴτε κατά ὁ ἐκτός . ὅθεν καί δῆλος , ὡς ὁ κατά ἑαυτοῦ ὁρίζω καί εἷς , ὁ δέ κατά συμβαίνω οὐ εἷς τε καί ἀόριστος πολύς γάρ καί ἄπειρος ὁ εἷς ὑπάρχω παντάπασι ἀλλήλων διαφέρω . ὁ μέντοι κατά συμβαίνω , ὅταν μή μόνος ἐν ὁ ἕνεκα τις γίγνομαι , ἀλλά καί ἐν ὅς ὁ προαίρεσις , τότε δή καί ὁ ἀπό τύχη προσαγορεύω · οἷος ὁ εὑρίσκω χρυσίον σκάπτω ἵνα φυτεύω , ἤ πάσχω τις ἤ δράω ὁ παρά ὁ ἔθος φεύγω ἤ διώκω ἤ ἄλλος βαδίζω ἤ αὐτός μόνος ἐπιστρέφω οὐ οὗτος ἕνεκα , ὅς συμπίπτω , ἀλλά ἕτερος τις χάριν . διό καί ἀπρονόητος αἰτία καί ἄδηλος ἀνθρώπινος λογισμός ὁ τύχη ἀποδίδωμι · ὁ παλαιός ἔνιοι . κατά δέ ὁ ἀπό Πλάτων ἐγγίων ἔτι προσέρχομαι αὐτός ὁ λόγος , οὕτως ἀφορίζω ὁ τύχη , αἴτιος κατά συμβαίνω ὁ ἕνεκα τις ἐν ὁ κατά προαίρεσις ἔπειτα ἤδη καί ὁ ἀπρονόητος καί ὁ ἄδηλος ἀνθρώπινος λογισμός προστίθημι · καίτοι γε κατά αὐτός καί ὁ σπάνιος καί παράλογος ἐμφαίνω ὁ κατά συμβαίνω · οἷος δέ εἰμί οὗτος , εἰ καί μή ἐκ ὁ ἄρτι λέγω , ἀλλά ἐκ γε ὁ ἐν ὁ Φαίδων γράφω , σαφής προσπίπτω . γράφω δέ ὧδε · οὐδέ ὁ περί ὁ δίκη ἆρα πυνθάνομαι ὅς τρόπος γίγνομαι ; ναί · οὗτος μέν ἐγώ ἀγγέλλω τις · καί θαυμάζω γε , ὅτι πάλαι γίγνομαι ; αὐτηες͂ς ὕστερον φαίνω ἀποθνῄσκω τίς εἰμί οὗτος , ὦ Φαίδων ; τύχη τις αὐτός , ὦ Ἐχεκράτης , συμβαίνω · τυγχάνω γάρ ὁ προτεραῖος ὁ δίκη ὁ πρύμνα στέφω ὁ πλοῖον , ὅς εἰς Δῆλος Ἀθηναῖος πέμπω ἐν γάρ οὗτος ὁ συμβαίνω οὐ ἀντί ὁ γίγνομαι ἀκούω , ἀλλά πολύς μάλα ἐκ συνδρομή τις αἴτιος ἀποβαίνω , ἄλλος πρός ἄλλος γίγνομαι . ὁ μέν γάρ ἱερεύς στέφω ὁ πλοῖον ἄλλος χάριν ἀλλά οὐ Σωκράτης · ὁ δέ διά ἕτερος καταψηφίζομαι αὐτός · αὐτός δέ ὁ ἀποβαίνω παράλογος καί τοιοῦτος ἀποβαίνω , οἷος ἄν ἐκ πρόνοια γίγνομαι ἤτοι ἀνθρώπινος τις ἤ ὁ ἔτι κρατύς . καί περί μέν ὁ τύχη ; οὗτος ἱκανός ὡς συνυφίστημι ἀνάγκη , ὁ μέν ἀπό αὐτός παρώνυμος ; καί ὁ ἐπί ἐγώ προυπόκειμαι λέγω . ὁ δέ αὐτόματος ἐπί πολύς ὁ τύχη · εἰ γάρ καί αὐτός περιλαμβάνω ἔχω καί πολύς ὁ ἄλλοτε ἄλλος συμπίπτω φύζω . εἰμί δέ κατά ὄνομα , ὅς αὐτόματος λέγω ὁ φύω ἄλλος ἕνεκα , ὅταν μή ἐκεῖνος παρά φύω · οἷος δοκέω ὁ ὑπό κύων ψῦχος . ποτέ γάρ ψῦχος οὐ μάτην , οὐδέ ὁ δέ ὅλος , ὡς ὁ ἐπί ἐγώ μέρος ὁ ἐνδέχομαι , οὕτως ὁ τύχη ὁ αὐτόματος . εἰμί δέ ἑκάτερος ἑκάτερος σύμπτωμα , ὁ μέν αὐτόματος ὁ ἐνδέχομαι · ὁ δέ τύχη ὁ ἐπί ἐγώ , καί οὗτος οὐ ἅπας , ἀλλά ὅς ἄν καί κατά προαίρεσις εἰμί , ὡς προλέγω . διό καί ὁ μέν αὐτόματος κοινός ἔμψυχος τε καί ἄψυχος · ὁ δέ τύχη ἄνθρωπος ἴδιος ἤδη πράσσω δύναμαι . τεκμήριον δέ , ὅτι ὁ εὐτυχέω καί εὐδαιμονέω αὐτός εἰμί δοξάζω · ὁ δέ εὐδαιμονία εὐπραξία τις ὁ δέ εὐπραξία περί μόνος καί τέλειος ἄνθρωπος .