plutarchus.de-facie-in-orbe-lunae-920b-945e 16
λεχθέντων δὲ τούτων κἀμοῦ τῷ Λευκίῳ τὸν λόγον παραδιδόντος , ἐπὶ τὰς ἀποδείξεις βαδίζοντος τοῦ δόγματος , Ἀριστοτέλης μειδιάσας μαρτύρομαι εἶπεν ὅτι τὴν πᾶσαν ἀντιλογίαν πεποίησαι πρὸς τοὺς αὐτὴν ὴν μὲν , ἡμίπυρον εἶναι τὴν σελήνην ὑποτιθεμένους , κοινῇ δὲ τῶν σωμάτων τὰ μὲν ἄνω τὰ δὲ κάτω ῥέπειν ἐξ ἑαυτῶν φάσκοντας · εἰ δʼ ἔστι τις ὁ λέγων , κύκλῳ τε κινεῖσθαι κατὰ φύσιν τὰ ἄστρα καὶ πολὺ παρηλλαγμένης οὐσίας εἶναι τῶν τεττάρων , οὐδʼ ἀπὸ τύχης ἦλθεν ἐπὶ μνήμην ἡμῖν , ὥστʼ ἐμέ τε πραγμάτων ἀπηλλάχθαι καὶ σέ , ὦ Λεύκιε καὶ ὁ Λεύκιος ἣκιστα , ὠγαθέ εἶπεν ἀλλὰ τἄλλα , μὲν ἴσως ἄστρα καὶ τὸν ὅλον οὐρανὸν εἴς τινα φύσιν καθαρὰν καὶ εἰλικρινῆ καὶ τῆς κατὰ πάθος ἀπηλλαγμένην μεταβολῆς τιθεμένοις ὑμῖν καὶ κύκλον ἄγουσιν ἀιδίου καὶ ἀτελευτήτου περιφορᾶς οὐκ ἄν τις ἔν γε τῷ νῦν διαμάχοιτο , καίτοι μυρίων οὐσῶν ἀποριῶν . ὅταν δὲ καταβαίνων ὁ λόγος οὕτω θίγῃ τῆς σελήνης , οὐκέτι φυλάττει τὴν ἀπάθειαν ἐν αὐτῇ καὶ τὸ κάλλος ἐκεῖνο τοῦ σώματος ἀλλʼ ἵνα τὰς ἄλλας ἀνωμαλίας καὶ διαφορὰς ἀφῶμεν , αὐτὸ τοῦτο τὸ διαφαινόμενον πρόσωπον πάθει τινὶ τῆς οὐσίας ἢ ἀναμίξει πως ἑτέρας ἐπιγέγονε · πάσχει δέ τι καὶ τὸ μιγνύμενον · ἀποβάλλει γὰρ τὸ εἰλικρινές , βίᾳ τοῦ χείρονος ἀναπιμπλάμενον . αὐτῆς δὲ νώθειαν καὶ τάχους ἀμβλύτητα καὶ τὸ θερμὸν ἀδρανὲς καὶ ἀμαυρόν , ᾧ κατὰ τὸν Ἴωνα μέλας οὐ πεπαίνεται βότρυς , εἰς τί θησόμεθα πλὴν ἀσθένειαν αὐτῆς καὶ πάθος , εἰ πάθους ἀιδίῳ σώματι καὶ ὀλυμπίῳ μέτεστιν ; ὅλως γάρ , ὦ φίλε Ἀριστότελες , γῆ μὲν οὖσα πάγκαλόν τι χρῆμα καὶ σεμνὸν ἀναφαίνεται καὶ κεκοσμημένον · ὡς δʼ ἄστρον ἢ φῶς ἤ τι σῶμα θεῖον καὶ οὐράνιον , δέδια μὴ ἄμορφος καὶ ἀπρεπὴς καὶ καταισχύνουσα τὴν καλὴν ἐπωνυμίαν εἴ γε τῶν ἐν οὐρανῷ τοσούτων τὸ πλῆθος ὄντων μόνη φωτὸς ἀλλοτρίου δεομένη περίεισι κατὰ Παρμενίδην αἰεὶ παπταίνουσα πρὸς αὐγὰς ἠελίοιο ὁ μὲν οὖν ἑταῖρος ἐν , τῇ διατριβῇ τοῦτο δὴ τὸ Ἀναξαγόρειον ἀποδεικνὺς ὡς ἥλιος ἐντίθησι τῇ σελήνῃ τὸ λαμπρόν εὐδοκίμησεν · ἐγὼ δὲ ταῦτα μὲν οὐκ ἐρῶ , ἃ παρʼ ὑμῶν · ἢ μεθʼ ὑμῶν ἔμαθον , ἑκὼν δὲ πρὸς τὰ λοιπὰ βαδιοῦμαι . φωτίζεσθαι τοίνυν τὴν σελήνην οὐχ ὡς ὕελον ἢ κρύσταλλον ἐλλάμψει καὶ διαφαύσει τοῦ ἡλίου πιθανόν ἐστιν · οὐδʼ αὖ κατὰ σύλλαμψίν τινα καὶ συναυγασμόν , ὥσπερ αἱ δᾷδες αὐξομένου τοῦ φωτός · οὕτω γὰρ οὐδὲν ἧττον ἐν νουμηνίαις ἢ διχομηνίαις ἔσται πανσέληνος · ἡμῖν , εἰ μὴ στέγει μηδʼ ἀντιφράττει τὸν ἥλιον ἀλλὰ διίησιν ὑπὸ μανότητος ἢ κατὰ σύγκρασιν εἰσλάμπει ; καὶ συνεξάπτει περὶ αὐτὴν τὸ φῶς . οὐ γὰρ ἔστιν ἐκκλίσεις οὐδʼ ἀποστροφὰς αὐτῆς , ὥσπερ ὅταν ᾖ διχότομος καὶ ἀμφίκυρτος ἢ μηνοειδής , αἰτιᾶσθαι περὶ τὴν σύνοδον ἀλλὰ κατὰ στάθμην , φησὶ Δημόκριτος , ἱσταμένη τοῦ φωτίζοντος ὑπολαμβάνει καὶ δέχεται τὸν ἥλιον · ὥστʼ αὐτήν τε φαίνεσθαι καὶ διαφαίνειν ἐκεῖνον εἰκὸς ἦν . ἡ δὲ πολλοῦ δεῖ τοῦτο ποιεῖν · αὐτή τε γὰρ ἄδηλός ἐστι τηνικαῦτα κἀκεῖνον ἀπέκρυψε καὶ ἠφάνισε πολλάκις ἀπεσκέδασεν δὲ οἱ αὐγάς ὥσπερ φησιν Ἐμπεδοκλῆς ἐς γαῖαν καθύπερθεν , ἀπεσκνίφωσε δὲ γαίης τόσσον , ὅσον τʼ εὖρος γλαυκώπιδος ἔπλετο μήνης , καθάπερ εἰς νύκτα καὶ σκότος οὐκ εἰς ἄστρον ἑτερο τοῦ φωτὸς ἐμπεσόντος . ὃ δὲ λέγει Ποσειδώνιος , ὡς ὑπὸ βάθους τῆς σελήνης οὐ περαιοῦται διʼ αὐτῆς τὸ τοῦ ἡλίου φῶς πρὸς ἡμᾶς , ἐλέγχεται καταφανῶς . ὁ γὰρ ἀὴρ ἄπλετος ὢν καὶ βάθος ἔχων πολλαπλάσιον τῆς σελήνης ὅλος ἐξηλιοῦται καὶ καταλάμπεται ταῖς αὐγαῖς . ἀπολείπεται τοίνυν τὸ τοῦ Ἐμπεδοκλέους , ἀνακλάσει τινὶ τοῦ ἡλίου πρὸς τὴν σελήνην γίγνεσθαι τὸν ἐνταῦθα φωτισμὸν ἀπʼ αὐτῆς ; . ὅθεν οὐδὲ θερμὸν οὐδὲ λαμπρὸν ἀφικνεῖται πρὸς ἡμᾶς , ὥσπερ ἦν εἰκός , ἐξάψεως καὶ μίξεως φώτων γεγενημένης . ἀλλʼ οἷον αἵ τε φωναὶ κατὰ τὰς ἀνακλάσεις ἀμαυροτέραν ἀναφαίνουσι τὴν τοῦ φθέγματος αἵ τε πληγαὶ τῶν ἀφαλλομένων βελῶν μαλακώτεραι προσπίπτουσιν · ὣς αὐγὴ τύψασα σεληναίης κύκλον εὐρύν ἀσθενῆ καὶ ἀμυδρὰν ἀνάρροιαν ἴσχει πρὸς ἡμᾶς , διὰ τὴν κλάσιν ἐκλυομένης τῆς δυνάμεως .
Lemmas: λέγω δέ οὗτος ἐγώ ὁ Λεύκιος ὁ λόγος παραδίδωμι , ἐπί ὁ ἀπόδειξις βαδίζω ὁ δόγμα , Ἀριστοτέλης μειδιάω μαρτύρομαι λέγω ὅτι ὁ πᾶς ἀντιλογία ποιέω πρός ὁ αὐτός ή μέν , ἡμίπυρος εἰμί ὁ σελήνη ὑποτίθημι , κοινῇ δέ ὁ σῶμα ὁ μέν ἄνω ὁ δέ κάτω ῥέπω ἐκ ἑαυτοῦ φάσκω · εἰ δέ εἰμί τις ὁ λέγω , κύκλος τε κινέω κατά φύσις ὁ ἄστρον καί πολύς παραλλάσσω οὐσία εἰμί ὁ τέσσαρες , οὐδέ ἀπό τύχη ἔρχομαι ἐπί μνήμη ἐγώ , ὥστε ἐγώ τε πρᾶγμα ἀπαλλάσσω καί σύ , ὦ Λεύκιος καί ὁ Λεύκιος ἦκα , ἀγαθός λέγω ἀλλά ἄλλος , μέν ἴσως ἄστρον καί ὁ ὅλος οὐρανός εἰς τις φύσις καθαρός καί εἰλικρινής καί ὁ κατά πάθος ἀπαλλάσσω μεταβολή τίθημι σύ καί κύκλος ἄγω ἀίδιος καί ἀτελεύτητος περιφορά οὐ ἄν τις ἐν γε ὁ νῦν διαμάχομαι , καίτοι μυρίος εἰμί ἀπορία . ὅταν δέ καταβαίνω ὁ λόγος οὕτως θιγγάνω ὁ σελήνη , οὐκέτι φυλάσσω ὁ ἀπάθεια ἐν αὐτός καί ὁ κάλλος ἐκεῖνος ὁ σῶμα ἀλλά ἵνα ὁ ἄλλος ἀνωμαλία καί διαφορά ἀφίημι , αὐτός οὗτος ὁ διαφαίνω πρόσωπον πάθος τις ὁ οὐσία ἤ ἀνάμιξις πως ἕτερος ἐπιγίγνομαι · πάσχω δέ τις καί ὁ μείγνυμι · ἀποβάλλω γάρ ὁ εἰλικρινής , βία ὁ κακός ἀναπίμπλημι . ἀϋτή δέ νώθεια καί τάχος ἀμβλύτης καί ὁ θερμός ἀδρανής καί ἀμαυρός , ὅς κατά ὁ Ἴων μέλας οὐ πεπαίνω βότρυς , εἰς τίς τίθημι πλήν ἀσθένεια αὐτός καί πάθος , εἰ πάθος ἀίδιος σῶμα καί ὀλύμπιος μέτειμι ; ὅλος γάρ , ὦ φίλος Ἀριστοτέλης , γῆ μέν εἰμί πάγκαλος τις χρῆμα καί σεμνός ἀναφαίνω καί κοσμέω · ὡς δέ ἄστρον ἤ φάος ἤ τις σῶμα θεῖος καί οὐράνιος , δείδω μή ἄμορφος καί ἀπρεπής καί καταισχύνω ὁ καλός ἐπωνυμία εἰ γε ὁ ἐν οὐρανός τοσοῦτος ὁ πλῆθος εἰμί μόνος φώς ἀλλότριος δέω περίειμι κατά Παρμενίδης ἀεί παπταίνω πρός αὐγή ἥλιος ὁ μέν οὖν ἑταῖρος ἐν , ὁ διατριβή οὗτος δή ὁ Ἀναξαγόρειος ἀποδείκνυμι ὡς ἥλιος ἐντίθημι ὁ σελήνη ὁ λαμπρός εὐδοκιμέω · ἐγώ δέ οὗτος μέν οὐ λέγω , ὅς παρά σύ · ἤ μετά σύ μανθάνω , ἑκών δέ πρός ὁ λοιπός βαδίζω . φωτίζω τοίνυν ὁ σελήνη οὐ ὡς ὕαλος ἤ κρύσταλλος ἔλλαμψις καί διάφαυσις ὁ ἥλιος πιθανός εἰμί · οὐδέ αὖ κατά σύλλαμψις τις καί συναυγασμός , ὥσπερ ὁ δαίς αὐξάνω ὁ φώς · οὕτως γάρ οὐδείς ἥσσων ἐν νουμηνία ἤ διχομηνία εἰμί πανσέληνος · ἐγώ , εἰ μή στέγω μηδέ ἀντιφράσσω ὁ ἥλιος ἀλλά διίημι ὑπό μανότης ἤ κατά σύγκρασις εἰσλάμπω ; καί συνεξάπτω περί αὐτός ὁ φάος . οὐ γάρ εἰμί ἔκκλισις οὐδέ ἀποστροφή αὐτός , ὥσπερ ὅταν εἰμί διχότομος καί ἀμφίκυρτος ἤ μηνοειδής , αἰτιάομαι περί ὁ σύνοδος ἀλλά κατά στάθμη , φημί Δημόκριτος , ἵστημι ὁ φωτίζω ὑπολαμβάνω καί δέχομαι ὁ ἥλιος · ὥστε αὐτός τε φαίνω καί διαφαίνω ἐκεῖνος ἔοικα εἰμί . ὁ δέ πολύς δέω οὗτος ποιέω · αὐτός τε γάρ ἄδηλος εἰμί τηνικαῦτα ἐκεῖνος ἀποκρύπτω καί ἀφανίζω πολλάκις ἀποσκεδάννυμι δέ ἕ αὐγή ὥσπερ φημί Ἐμπεδοκλῆς εἰς γαῖα καθύπερθε , ἀποσκνιφώννυμι δέ γῆ τόσος , ὅσος τε εὖρος γλαυκῶπις πέλω μήνη , καθά εἰς νύξ καί σκότος οὐ εἰς ἄστρον έτερος ὁ φώς ἐμπίπτω . ὅς δέ λέγω Ποσειδώνιος , ὡς ὑπό βάθος ὁ σελήνη οὐ περαιόω διά αὐτός ὁ ὁ ἥλιος φάος πρός ἐγώ , ἐλέγχω καταφανής . ὁ γάρ ἀήρ ἄπλετος εἰμί καί βάθος ἔχω πολλαπλάσιος ὁ σελήνη ὅλος ἐξηλιόομαι καί καταλάμπω ὁ αὐγή . ἀπολείπω τοίνυν ὁ ὁ Ἐμπεδοκλῆς , ἀνάκλασις τις ὁ ἥλιος πρός ὁ σελήνη γίγνομαι ὁ ἐνταῦθα φωτισμός ἀπό αὐτός ; . ὅθεν οὐδέ θερμός οὐδέ λαμπρός ἀφικνέομαι πρός ἐγώ , ὥσπερ εἰμί ἔοικα , ἔξαψις καί μίξις φάος γίγνομαι . ἀλλά οἷος ὁ τε φωνή κατά ὁ ἀνάκλασις ἀμαυρός ἀναφαίνω ὁ ὁ φθέγμα ὁ τε πληγή ὁ ἀφάλλομαι βέλος μαλακός προσπίπτω · ὡς αὐγή τύπτω σεληναίη κύκλος εὐρύς ἀσθενής καί ἀμυδρός ἀνάρροια ἴσχω πρός ἐγώ , διά ὁ κλάσις ἐκλύω ὁ δύναμις .