plutarchus.de-facie-in-orbe-lunae-920b-945e 21
εἰπόντος δὲ τοῦτο τοῦ Λευκίου , συνεξέδραμον ἅμα πως τῷ λόγῳ ὅ τε Φαρνάκης καὶ ὁ Ἀπολλωνίδης εἶτα , τοῦ Ἀπολλωνίδου παρέντος , ὁ Φαρνάκης εἶπεν , ὅτι τοῦτο καὶ μάλιστα τὴν σελήνην δείκνυσιν ἄστρον ἢ πῦρ οὖσαν · οὐ γάρ ἐστι παντελῶς ἄδηλος ἐν ταῖς ἐκλείψεσιν , ἀλλὰ διαφαίνει τινὰ χρόαν ἀνθρακώδη καὶ βλοσυράν , ἣτις ἴδιός ἐστιν αὐτῆς . ὁ δʼ Ἀπολλωνίδης ἐνέστη περὶ τῆς σκιᾶς ἀεὶ γὰρ οὕτως ὀνομάζειν τοὺς μαθηματικοὺς ; τὸν ἀλαμπῆ τόπον σκιάν τε μὴ δέχεσθαι τὸν οὐρανόν . ἐγὼ δὲ τοῦτο μὲν ἔφην πρὸς τοὔνομα μᾶλλον ἐριστικῶς ἢ πρὸς τὸ πρᾶγμα φυσικῶς καὶ μαθηματικῶς ἐνισταμένου · τὸν γὰρ ἀντιφραττόμενον ὑπὸ τῆς γῆς τόπον εἰ μὴ σκιάν τις ἐθέλοι καλεῖν ἀλλʼ ἀφεγγὲς χωρίον , ὅμως ἀναγκαῖον ἐν αὐτῷ τὴν σελήνην γενομένην . καὶ ὅλως ἔφην εὔηθές ἐστιν ἐκεῖ μὴ φάναι τῆς γῆς ἐξικνεῖσθαι τὴν σκιάν , ὅπου ἡ σκιὰ τῆς σελήνης ἐπιπίπτουσα τῇ ὄψει καὶ διήκουσα πρὸς τὴν γῆν ἔκλειψιν ἡλίου ποιεῖ . πρὸς ; σὲ δέ , ὦ Φαρνάκη , τρέψομαι · τὸ γὰρ ἀνθρακῶδες ἐκεῖνο καὶ διακαὲς χρῶμα τῆς σελήνης , ὃ φῂς ἴδιον αὐτῆς εἶναι , σώματός ἐστι πυκνότητα καὶ βάθος ἔχοντος · οὐδὲν γὰρ ἐθέλει τοῖς ἀραιοῖς ὑπόλειμμα φλογὸς οὐδʼ ἴχνος ἐμμένειν οὐδʼ ἔστιν ἄνθρακος γένεσις , οὗ μὴ στερέμνιον σῶμα , δεξάμενον διὰ βάθους τὴν πύρωσιν καὶ σῷζον · ὥς που καὶ Ὅμηρος εἴρηκεν αὐτὰρ ἐπεὶ πυρὸς ἄνθος ἀπέπτατο , παύσατο δὲ φλὸξ ἀνθρακιὴν στορέσασα ὁ γὰρ ἄνθραξ ἔοικεν οὐ πῦρ ἀλλὰ σῶμα πεπυρωμένον εἶναι καὶ πεπονθὸς ὑπὸ πυρός , στερεῷ καὶ ῥίζαν ἔχοντι προσμένοντος ὄγκῳ καὶ προσδιατρίβοντος · αἱ δὲ φλόγες ἀραιᾶς εἰσιν ἔξαψις καὶ ῥεύματα τροφῆς ; καὶ ὕλης , ταχὺ διʼ ἀσθένειαν ἀναλυομένης · ὥστʼ οὐδὲν ἂν ὑπῆρχε τοῦ γεώδη καὶ πυκνὴν εἶναι τὴν σελήνην ἕτερον οὕτως ἐναργὲς τεκμήριον , εἴπερ αὐτῆς ἴδιον ἦν ὡς χρῶμα τὸ ἀνθρακῶδες . ἀλλʼ οὐκ ἔστιν , ὦ φίλε Φαρνάκη · πολλὰς γὰρ ἐκλείπουσα χρόας ἀμείβει καὶ διαιροῦσιν αὐτὰς οὕτως οἱ μαθηματικοὶ κατὰ χρόνον · καὶ ὥραν ἀφορίζοντες ἂν ἀφʼ ἑσπέρας ἐκλείπῃ , φαίνεται μέλαινα δεινῶς ἄχρι τρίτης ὥρας καὶ ἡμισείας · ἂν δὲ μέσῃ , τοῦτο δὴ τὸ ἐπιφοινίσσον ἵησι καὶ πυρωπόν · ἀπὸ δʼ ἑβδόμης ὥρας καὶ ἡμισείας ἀνίσταται τὸ ἐρύθημα · καὶ τέλος ἤδη πρὸς ἕω λαμβάνει χρόαν κυανοειδῆ καὶ χαροπήν , ἀφʼ ἧς δὴ καὶ μάλιστα γλαυκῶπιν αὐτὴν οἱ ποιηταὶ καὶ Ἐμπεδοκλῆς ἀνακαλοῦνται . τοσαύτας οὖν χρόας ἐν τῇ σκιᾷ τὴν σελήνην λαμβάνουσαν ὁρῶντες οὐκ ὀρθῶς ἐπὶ μόνον καταφέρονται τὸ ἀνθρακῶδες , ὃ μάλιστα φήσαι τις ἂν ἀλλότριον αὐτῆς εἶναι καὶ μᾶλλον ὑπόμιγμα καὶ λεῖμμα τοῦ φωτὸς διὰ τῆς σκιᾶς περιλάμποντος · ἴδιον δὲ τὸ μέλαν καὶ γεῶδες . ὅπου δὲ πορφυρίσιν ἐνταῦθα καὶ φοινικίσι λίμναις τε καὶ ποταμοῖς δεχομένοις ἣλιον ἐπίσκια χωρία γειτνιῶντα συγχρῴζεται καὶ περιλάμπεται , διὰ τὰς ἀνακλάσεις ἀποδιδόντα πολλοὺς καὶ διαφόρους ἀπαυγασμούς , τί θαυμαστὸν εἰ ῥεῦμα πολὺ σκιᾶς · ἐμβάλλον ὥσπερ εἰς πέλαγος οὐράνιον οὐ σταθεροῦ φωτὸς οὐδʼ ἠρεμοῦντος ἀλλὰ μυρίοις ἄστροις ἐλαυνομένου μίξεις τε παντοδαπὰς καὶ μεταβολὰς λαμβάνοντος , ἄλλην ἄλλοτε χρόαν ἐκματτόμενον ἀπὸ τῆς σελήνης ἐνταῦθʼ ἀποδίδωσιν ; ἄστρον . μὲν γὰρ ἢ πῦρ οὐκ ἂν ἐν σκιᾷ διαφανείη μέλαν ἢ γλαυκὸν ἢ κυανοειδές · ὄρεσι δὲ καὶ πεδίοις καὶ θαλάσσαις πολλαὶ μὲν ἀφʼ ἡλίου μορφαὶ χρωμάτων ἐπιτρέχουσι καὶ σκιαῖς καὶ ὁμίχλαις , οἵας φαρμάκοις γραφικοῖς μιγνύμενον ἐπάγει βαφὰς τὸ λαμπρόν · ὧν τὰ μὲν τῆς θαλάττης ἐπικεχείρηκεν ἁμωσγέπως ἐξονομάζειν Ὅμηρος ἰοειδέα καλῶν καὶ οἴνοπα πόντον , αὖθις δέ πορφύρεον κῦμα γλαυκήν τʼ ἄλλως θάλασσαν καὶ λευκὴν γαλήνην τὰς δὲ περὶ τὴν γῆν διαφορὰς τῶν ἄλλοτʼ ἄλλως ἐπιφαινομένων χρωμάτων παρῆκεν , ὡς ἀπείρους τὸ πλῆθος οὔσας . τὴν δὲ σελήνην οὐκ εἰκὸς ὥσπερ τὴν θάλασσαν μίαν ἔχειν ἐπιφάνειαν , ἀλλʼ ἐοικέναι μάλιστα τῇ γῇ τὴν φύσιν , ἣν ἐμυθολόγει Σωκράτης ὁ παλαιός , εἴτε δὴ ταύτην αἰνιττόμενος εἴτε δὴ ἄλλην τινὰ διηγούμενος οὐ γὰρ ἄπιστον οὐδὲ θαυμαστόν , εἰ μηδὲν ἔχουσα διεφθορὸς ἐν ἑαυτῇ μηδʼ ἰλυῶδες , ἀλλὰ φῶς τε καρπουμένη καθαρὸν ἐξ οὐρανοῦ καὶ θερμότητος οὐ διακαοῦς οὐδὲ μανικοῦ πυρὸς ἀλλὰ νοτεροῦ καὶ ἀβλαβοῦς καὶ κατὰ φύσιν ἔχοντος οὖσα πλήρης , κάλλη τε θαυμαστὰ κέκτηται τόπων ὄρη τε φλογοειδῆ καὶ ζώνας ἁλουργοὺς ἔχει χρυσόν τε καὶ ἄργυρον οὐκ ἐν βάθει διεσπαρμένον , ἀλλὰ πρὸς τοῖς πεδίοις ἐξανθοῦντα πολὺν ἢ πρὸς ὕψεσι λείοις περιφερόμενον · εἰ δὲ τούτων ὄψις ἀφικνεῖται διὰ τῆς σκιᾶς ἄλλοτʼ ἄλλη πρὸς ἡμᾶς ἐξαλλαγῇ καὶ διαφορᾷ τινι τοῦ περιέχοντος , τό γε μὴν τίμιον οὐκ ἀπόλλυσι τῆς δόξης οὐδὲ τὸ θεῖον ἡ σελήνη , ἥτις ἱερὰ πρὸς ἀνθρώπων νομιζομένη μᾶλλον ἢ πῦρ θολερόν , ὥσπερ οἱ Στωικοὶ λέγουσι , καὶ τρυγῶδες . πῦρ μέν γε παρὰ Μήδοις καὶ Ἀσσυρίοις βαρβαρικὰς ἔχει τιμάς , οἳ φόβῳ τὰ βλάπτοντα θεραπεύουσι πρὸ τῶν σεμνῶν ἀφοσιούμενοι · τὸ δὲ γῆς ὄνομα παντί που φίλον Ἕλληνι καὶ τίμιον , καὶ πατρῷον ἡμῖν ὥσπερ ἄλλον τινὰ θεὸν σέβεσθαι . πολλοῦ δὲ δέομεν ἄνθρωποι τὴν σελήνην , γῆν οὖσαν ὀλυμπίαν , ἄψυχον ἡγεῖσθαι σῶμα καὶ ἄνουν καὶ ἄμοιρον ὧν θεοῖς ἀπάρχεσθαι προσήκει , νόμῳ τε τῶν ἀγαθῶν ἀμοιβὰς τίνοντας καὶ κατὰ φύσιν σεβομένους τὸ κρεῖττον ἀρετῇ καὶ δυνάμει καὶ τιμιώτερον . ὥστε μηδὲν οἰώμεθα πλημμελεῖν γῆν αὐτὴν θέμενοι , τὸ δὲ φαινόμενον τουτὶ πρόσωπον αὐτῆς , ὥσπερ ἡ παρʼ ἡμῖν ἔχει γῆ κόλπους τινὰς μεγάλους , οὕτως ἐκείνην ἀνεπτύχθαι βάθεσι μεγάλοις καὶ ῥήξεσιν ὕδωρ ἢ ζοφερὸν ἀέρα περιέχουσιν , ὧν ἐντὸς οὐ καθίησιν οὐδʼ ἐπιψαύει τὸ τοῦ ἡλίου φῶς , ἀλλʼ ἐκλείπει καὶ διεσπασμένην ἐνταῦθα τὴν ἀνάκλασιν ἀποδίδωσιν .
Lemmas: λέγω δέ οὗτος ὁ Λεύκιος , συνεκτρέχω ἅμα πως ὁ λόγος ὁ τε Φαρνάκης καί ὁ Ἀπολλωνίδης εἶτα , ὁ Ἀπολλωνίδης παρίημι , ὁ Φαρνάκης λέγω , ὅτι οὗτος καί μάλα ὁ σελήνη δείκνυμι ἄστρον ἤ πῦρ εἰμί · οὐ γάρ εἰμί παντελής ἄδηλος ἐν ὁ ἔκλειψις , ἀλλά διαφαίνω τις χροιά ἀνθρακώδης καί βλοσυρός , ὅστις ἴδιος εἰμί αὐτός . ὁ δέ Ἀπολλωνίδης ἐνίστημι περί ὁ σκιά ἀεί γάρ οὕτως ὀνομάζω ὁ μαθηματικός ; ὁ ἀλαμπής τόπος σκιά τε μή δέχομαι ὁ οὐρανός . ἐγώ δέ οὗτος μέν φημί πρός ὄνομα μάλα ἐριστικός ἤ πρός ὁ πρᾶγμα φυσικός καί μαθηματικός ἐνίστημι · ὁ γάρ ἀντιφράσσω ὑπό ὁ γῆ τόπος εἰ μή σκιά τις ἐθέλω καλέω ἀλλά ἀφεγγής χωρίον , ὅμως ἀναγκαῖος ἐν αὐτός ὁ σελήνη γίγνομαι . καί ὅλος φημί εὐήθης εἰμί ἐκεῖ μή φημί ὁ γῆ ἐξικνέομαι ὁ σκιά , ὅπου ὁ σκιά ὁ σελήνη ἐπιπίπτω ὁ ὄψις καί διήκω πρός ὁ γῆ ἔκλειψις ἥλιος ποιέω . πρός ; σύ δέ , ὦ Φαρνάκης , τρέπω · ὁ γάρ ἀνθρακώδης ἐκεῖνος καί διακαής χρῶμα ὁ σελήνη , ὅς φημί ἴδιος αὐτός εἰμί , σῶμα εἰμί πυκνότης καί βάθος ἔχω · οὐδείς γάρ ἐθέλω ὁ ἀραιός ὑπόλειμμα φλόξ οὐδέ ἴχνος ἐμμένω οὐδέ εἰμί ἄνθραξ γένεσις , ὅς μή στερέμνιος σῶμα , δέχομαι διά βάθος ὁ πύρωσις καί σῴζω · ὡς που καί Ὅμηρος λέγω ἀτάρ ἐπεί πῦρ ἄνθος ἀποπέτομαι , παύω δέ φλόξ ἀνθρακιά στόρεννυμι ὁ γάρ ἄνθραξ ἔοικα οὐ πῦρ ἀλλά σῶμα πυρόω εἰμί καί πάσχω ὑπό πῦρ , στερεός καί ῥίζα ἔχω προσμένω ὄγκος καί προσδιατρίβω · ὁ δέ φλόξ ἀραιός εἰμί ἔξαψις καί ῥεῦμα τροφή ; καί ὕλη , ταχύς διά ἀσθένεια ἀναλύω · ὥστε οὐδείς ἄν ὑπάρχω ὁ γεώδης καί πυκνός εἰμί ὁ σελήνη ἕτερος οὕτως ἐναργής τεκμήριον , εἴπερ αὐτός ἴδιος εἰμί ὡς χρῶμα ὁ ἀνθρακώδης . ἀλλά οὐ εἰμί , ὦ φίλος Φαρνάκης · πολύς γάρ ἐκλείπω χροιά ἀμείβω καί διαιρέω αὐτός οὕτως ὁ μαθηματικός κατά χρόνος · καί ὥρα ἀφορίζω ἐάν ἀπό ἑσπέρα ἐκλείπω , φαίνω μέλας δεινός ἄχρι τρίτος ὥρα καί ἥμισυς · ἀνά δέ μέσος , οὗτος δή ὁ ἐπιφοινίσσω ἵημι καί πυρωπός · ἀπό δέ ἕβδομος ὥρα καί ἥμισυς ἀνίστημι ὁ ἐρύθημα · καί τέλος ἤδη πρός ἠώς λαμβάνω χροιά κυανοειδής καί χαροπός , ἀπό ὅς δή καί μάλα γλαυκῶπις αὐτός ὁ ποιητής καί Ἐμπεδοκλῆς ἀνακαλέω . τοσοῦτος οὖν χροιά ἐν ὁ σκιά ὁ σελήνη λαμβάνω ὁράω οὐ ὀρθός ἐπί μόνος καταφέρω ὁ ἀνθρακώδης , ὅς μάλα φημί τις ἄν ἀλλότριος αὐτός εἰμί καί μάλα ὑπόμιγμα καί λεῖμμα ὁ φώς διά ὁ σκιά περιλάμπω · ἴδιος δέ ὁ μέλας καί γεώδης . ὅπου δέ πορφυρίς ἐνταῦθα καί φοινικίς λίμνη τε καί ποταμός δέχομαι ἥλιος ἐπίσκιος χωρίον γειτνιάω συγχρῴζω καί περιλάμπω , διά ὁ ἀνάκλασις ἀποδίδωμι πολύς καί διάφορος ἀπαυγασμός , τίς θαυμαστός εἰ ῥεῦμα πολύς σκιά · ἐμβάλλω ὥσπερ εἰς πέλαγος οὐράνιος οὐ σταθερός φώς οὐδέ ἠρεμέω ἀλλά μυρίος ἄστρον ἐλαύνω μίξις τε παντοδαπός καί μεταβολή λαμβάνω , ἄλλος ἄλλοτε χροιά ἐκμάσσω ἀπό ὁ σελήνη ἐνταῦθα ἀποδίδωμι ; ἄστρον . μέν γάρ ἤ πῦρ οὐ ἄν ἐν σκιά διαφαίνω μέλας ἤ γλαυκός ἤ κυανοειδής · ὄρος δέ καί πεδίον καί θάλασσα πολύς μέν ἀπό ἥλιος μορφή χρῶμα ἐπιτρέχω καί σκιά καί ὁμίχλη , οἷος φάρμακον γραφικός μείγνυμι ἐπάγω βαφή ὁ λαμπρός · ὅς ὁ μέν ὁ θάλασσα ἐπιχειρέω ἀμῶς ἐξονομάζω Ὅμηρος ἰοειδής καλός καί οἶνοψ πόντος , αὖθις δέ πορφύρεος κῦμα γλαυκός τε ἄλλος θάλασσα καί λευκός γαλήνη ὁ δέ περί ὁ γῆ διαφορά ὁ ἄλλοτε ἄλλος ἐπιφαίνω χρῶμα παρίημι , ὡς ἄπειρος ὁ πλῆθος εἰμί . ὁ δέ σελήνη οὐ ἔοικα ὥσπερ ὁ θάλασσα εἷς ἔχω ἐπιφάνεια , ἀλλά ἔοικα μάλα ὁ γῆ ὁ φύσις , ὅς μυθολογέω Σωκράτης ὁ παλαιός , εἴτε δή οὗτος αἰνίσσομαι εἴτε δή ἄλλος τις διηγέομαι οὐ γάρ ἄπιστος οὐδέ θαυμαστός , εἰ μηδείς ἔχω διαφθείρω ἐν ἑαυτοῦ μηδέ ἰλυώδης , ἀλλά φάος τε καρπόω καθαρός ἐκ οὐρανός καί θερμότης οὐ διακαής οὐδέ μανικός πῦρ ἀλλά νοτερός καί ἀβλαβής καί κατά φύσις ἔχω εἰμί πλήρης , κάλλος τε θαυμαστός κτάομαι τόπος ὄρος τε φλογοειδής καί ζώνη ἁλουργός ἔχω χρυσός τε καί ἄργυρος οὐ ἐν βάθος διασπείρω , ἀλλά πρός ὁ πεδίον ἐξανθέω πολύς ἤ πρός ὕψος λεῖος περιφέρω · εἰ δέ οὗτος ὄψις ἀφικνέομαι διά ὁ σκιά ἄλλοτε ἄλλος πρός ἐγώ ἐξαλλαγή καί διαφορά τις ὁ περιέχω , ὁ γε μήν τίμιος οὐ ἀπόλλυμι ὁ δόξα οὐδέ ὁ θεῖος ὁ σελήνη , ὅστις ἱερός πρός ἄνθρωπος νομίζω μάλα ἤ πῦρ θολερός , ὥσπερ ὁ Στωϊκός λέγω , καί τρυγώδης . πῦρ μέν γε παρά Μῆδος καί Ἀσσύριος βαρβαρικός ἔχω τιμή , ὅς φόβος ὁ βλάπτω θεραπεύω πρό ὁ σεμνός ἀφοσιόω · ὁ δέ γῆ ὄνομα πᾶς που φίλος Ἕλλην καί τίμιος , καί πατρῷος ἐγώ ὥσπερ ἄλλος τις θεός σέβω . πολύς δέ δέω ἄνθρωπος ὁ σελήνη , γῆ εἰμί ὀλυμπία , ἄψυχος ἡγέομαι σῶμα καί ἄνοος καί ἄμοιρος ὅς θεός ἀπάρχομαι προσήκω , νόμος τε ὁ ἀγαθός ἀμοιβή τίνω καί κατά φύσις σέβομαι ὁ κρατύς ἀρετή καί δύναμις καί τίμιος . ὥστε μηδείς οἴομαι πλημμελέω γῆ αὐτός τίθημι , ὁ δέ φαίνω οὗτος πρόσωπον αὐτός , ὥσπερ ὁ παρά ἐγώ ἔχω γῆ κόλπος τις μέγας , οὕτως ἐκεῖνος ἀναπτύσσω βάθος μέγας καί ῥῆξις ὕδωρ ἤ ζοφερός ἀήρ περιέχω , ὅς ἐντός οὐ καθίημι οὐδέ ἐπιψαύω ὁ ὁ ἥλιος φάος , ἀλλά ἐκλείπω καί διασπάω ἐνταῦθα ὁ ἀνάκλασις ἀποδίδωμι .