plutarchus.de-facie-in-orbe-lunae-920b-945e 20
ἀλλὰ τί δή ἔφη μετὰ τοῦτο τῶν τεκμηρίων ἐλέχθη ; κἀγώ τὴν αὐτήν ἔφην ἐλάμβανεν ἡ σελήνη ἔκλειψιν . ὀρθῶς εἶπεν ὑπέμνησας ἀλλὰ δὴ πότερον ὡς πεπεισμένων ὑμῶν καὶ τιθέντων ἐκλείπειν τὴν σελήνην ὑπὸ τοῦ σκιάσματος ἁλισκομένην ἤδη τρέπωμαι πρὸς τὸν λόγον , ἢ βούλεσθε μελέτην ποιήσωμαι καὶ ἀπόδειξιν ὑμῖν τῶν ἐπιχειρημάτων ἕκαστον ἀπαριθμήσας ; νὴ Δίʼ εἶπεν ὁ Θέων τούτοις καὶ ἐμμελέτησον · ἐγὼ δὲ καὶ , πειθοῦς τινος δέομαι , ταύτῃ μόνον ἀκηκοὼς , ὡς ἐπὶ μίαν εὐθεῖαν τῶν τριῶν σωμάτων γιγνομένων , γῆς καὶ ἡλίου καὶ σελήνης , αἱ ἐκλείψεις συντυγχάνουσιν ἡ γὰρ γῆ τῆς σελήνης ἢ πάλιν ἡ σελήνη τῆς γῆς ἀφαιρεῖται τὸν ἣλιον · ἐκλείπει γὰρ οὗτος μὲν σελήνης σελήνη δὲ γῆς ἐν μέσῳ τῶν τριῶν ἱσταμένης · ὧν γίγνεται τὸ μὲν ἐν συνόδῳ τὸ δʼ ἐν διχομηνίᾳ καὶ ὁ Λεύκιος ἔφη σχεδὸν μέντοι τῶν λεγομένων κυριώτατα ταῦτʼ ἐστί · πρόσλαβε δὲ πρῶτον , εἰ βούλει , τὸν ἀπὸ τοῦ σχήματος τῆς σκιᾶς λόγον · ἔστι γὰρ κῶνος , ἅτε καὶ μεγάλου πυρὸς ; ἢ φωτὸς σφαιροειδοῦς ἐλάττονα σφαιροειδῆ δὲ περιβάλλοντος ὄγκον · ὅθεν ἐν ταῖς ἐκλείψεσι τῆς σελήνης αἱ περιγραφαὶ τῶν μελαινομένων πρὸς τὰ λαμπρὰ τὰς ἀποτομὰς περιφερεῖς ἴσχουσιν · ἃς γὰρ ἂν στρογγύλῳ στρογγύλῳ προσμῖξαν ἢ δέξηται τομὰς ἢ παράσχῃ , πανταχόσε χωροῦσαι διʼ ὁμοιότητα γίγνονται κυκλοτερεῖς ; δεύτερον οἶμαί σε γιγνώσκειν , ὅτι σελήνης ; μὲν ἐκλείπει πρῶτα μέρη τὰ πρὸς ἀπηλιώτην , ἡλίου δὲ τὰ πρὸς δύσιν , κινεῖται δʼ ἡ μὲν σκιὰ τῆς γῆς ἐπὶ τὴν ἑσπέραν ἀπὸ τῶν ἀνατολῶν , ἥλιος δὲ καὶ σελήνη τοὐναντίον ἐπὶ τὰς ἀνατολάς . ταῦτα γὰρ ἰδεῖν τε παρέχει τῇ αἰσθήσει τὰ φαινόμενα κἀκ λόγων οὐ πάνυ τι μακρῶν μαθεῖν ἔστιν · ἐκ δὲ τούτων ἡ αἰτία βεβαιοῦται τῆς ἐκλείψεως . ἐπεὶ γὰρ ἥλιος μὲν ἐκλείπει καταλαμβανόμενος , σελήνη δʼ ἀπαντῶσα τῷ ποιοῦντι τὴν ἔκλειψιν , εἰκότως μᾶλλον δʼ ἀναγκαίως ὁ μὲν ὄπισθεν ἁλίσκεται πρῶτον ἡ δʼ ἔμπροσθεν ἄρχεται γὰρ ἐκεῖθεν ἡ ἐπιπρόσθησις , ὅθεν πρῶτον ἐπιβάλλει τὸ ἐπιπροσθοῦν ἐπιβάλλει δʼ ἐκείνῳ μὲν ἀφʼ ἑσπέρας ἡ σελήνη πρὸς αὐτὸν ἁμιλλωμένη , ταύτῃ δʼ ἀπὸ τῶν ἀνατολῶν , ὡς πρὸς τοὐναντίον ὑποφερομένη . τρίτον τοίνυν ἔτι τὸ τοῦ χρόνου λάβε καὶ τὸ τοῦ μεγέθους τῶν ἐκλείψεων αὐτῆς . ὑψηλὴ μὲν ἐκλείπουσα καὶ ἀπόγειος ὀλίγον ἀποκρύπτεται χρόνον , πρόσγειος δὲ καὶ ταπεινὴ αὐτὸ τοῦτο παθοῦσα σφόδρα πιέζεται καὶ βραδέως ἐκ τῆς σκιᾶς ἄπεισι · καίτοι ταπεινὴ μὲν οὖσα τοῖς μεγίστοις χρῆται κινήμασιν , ὑψηλὴ δὲ τοῖς ἐλαχίστοις . ἀλλὰ τὸ αἴτιον ἐν τῇ σκιᾷ τῆς διαφορᾶς ἔστιν · εὐρυτάτη γὰρ οὖσα περὶ τὴν βάσιν , ὥσπερ οἱ κῶνοι , συστελλομένη τε κατὰ μικρὸν εἰς ὀξὺ τῇ κορυφῇ καὶ λεπτὸν ἀπολήγει πέρας . ὅθεν ἡ σελήνη ταπεινὴ μὲν ἐμπεσοῦσα τοῖς μεγίστοις λαμβάνεται κύκλοις ὑπʼ αὐτῆς καὶ διαπερᾷ τὸ βύθιον καὶ σκοτωδέστατον ἄνω δʼ οἷον ἐν τενάγει διὰ λεπτότητα τοῦ σκιεροῦ χρανθεῖσα ταχέως ἀπαλλάττεται . παρίημι δʼ ὅσα χωρὶς ἰδίᾳ πρὸς τὰς βάσεις καὶ τὰς διαφορήσεις ἐλέχθη · καὶ γὰρ ἐκεῖναι μέχρι γε τοῦ ἐνδεχομένου προσίενται τὴν αἰτίαν · ἀλλʼ ἐπανάγω πρὸς τὸν ὑποκείμενον λόγον ἀρχὴν ἔχοντα τὴν αἴσθησιν . ὁρῶμεν γὰρ ὅτι πῦρ ἐκ τόπου σκιεροῦ διαφαίνεται καὶ διαλάμπει μᾶλλον εἴτε παχύτητι τοῦ σκοτώδους ἀέρος , οὐ δεχομένου τὰς ἀπορρεύσεις καὶ διαχύσεις ἀλλὰ συνέχοντος ἐν ταὐτῷ τὴν οὐσίαν καὶ σφίγγοντος · εἴτε τῆς αἰσθήσεως ; τοῦτο πάθος ἐστίν , ὡς τὰ θερμὰ παρὰ τὰ ψυχρὰ θερμότερα καὶ τὰς ἡδονὰς παρὰ τοὺς πόνους σφοδροτέρας , οὕτω τὰ λαμπρὰ φαίνεσθαι παρὰ τὰ σκοτεινὰ φανερά , τοῖς διαφόροις πάθεσιν ἀντεπιτείνοντα τὴν φαντασίαν . ἔοικε δὲ πιθανώτερον εἶναι τὸ πρότερον · ἐν γὰρ ἡλίῳ πᾶσα πυρὸς φύσις οὐ μόνον τὸ λαμπρὸν ἀπόλλυσιν , ἀλλὰ τῷ εἴκειν γίγνεται δύσεργος καὶ ἀμβλυτέρα · σκίδνησι γὰρ ἡ θερμότης ; καὶ διαχεῖ τὴν δύναμιν . εἴπερ οὖν ἡ σελήνη πυρὸς εἴληχε βληχροῦ καὶ ἀδρανοῦς , ἄστρον οὖσα θολερώτερον , ὥσπερ αὐτοὶ λέγουσιν , οὐδὲν ὧν πάσχουσα φαίνεται νῦν , ἀλλὰ τἀναντία πάντα πάσχειν αὐτὴν προσῆκόν ἐστι , φαίνεσθαι μὲν ὅτε κρύπτεται , κρύπτεσθαι δʼ ὁπηνίκα φαίνεται · τουτέστι κρύπτεσθαι μὲν τὸν ἄλλον χρόνον ὑπὸ τοῦ περιέχοντος αἰθέρος ἀμαυρουμένην , ἐκλάμπειν δὲ καὶ γίγνεσθαι καταφανῆ δἰ ἓξ μηνῶν καὶ πάλιν διὰ πέντε τῇ σκιᾷ τῆς γῆς ὑποδυομένην . αἱ γὰρ πέντε καὶ ἑξήκοντα καὶ τετρακόσιαι περίοδοι τῶν ἐκλειπτικῶν πανσελήνων τὰς τέσσαρας καὶ τετρακοσίας ἑξαμήνους ἔχουσι τὰς δʼ ἄλλας πενταμήνους . ἔδει τοίνυν διὰ τοσούτων χρόνων φαίνεσθαι τὴν σελήνην ἐν τῇ σκιᾷ λαμπρυνομένην · ἡ δʼ ἐν τῇ σκιᾷ μὲν ἐκλείπει καὶ ἀπόλλυσι τὸ φῶς , ἀναλαμβάνει δʼ αὖθις , ὅταν ἐκφύγῃ τὴν σκιάν , καὶ φαίνεταί γε πολλάκις ἡμέρας , ὡς πάντα μᾶλλον ἢ πύρινον οὖσα σῶμα καὶ ἀστεροειδές .
Lemmas: ἀλλά τίς δή φημί μετά οὗτος ὁ τεκμήριον λέγω ; ἐγώ ὁ αὐτός φημί λαμβάνω ὁ σελήνη ἔκλειψις . ὀρθός λέγω ὑπομιμνῄσκω ἀλλά δή πότερος ὡς πείθω σύ καί τίθημι ἐκλείπω ὁ σελήνη ὑπό ὁ σκίασμα ἁλίσκομαι ἤδη τρέπω πρός ὁ λόγος , ἤ βούλομαι μελέτη ποιέω καί ἀπόδειξις σύ ὁ ἐπιχείρημα ἕκαστος ἀπαριθμέω ; νή Ζεύς λέγω ὁ Θέων οὗτος καί ἐμμελετάω · ἐγώ δέ καί , πειθώ τις δέω , ταύτῃ μόνος ἀκούω , ὡς ἐπί εἷς εὐθεῖα ὁ τρεῖς σῶμα γίγνομαι , γῆ καί ἥλιος καί σελήνη , ὁ ἔκλειψις συντυγχάνω ὁ γάρ γῆ ὁ σελήνη ἤ πάλιν ὁ σελήνη ὁ γῆ ἀφαιρέω ὁ ἥλιος · ἐκλείπω γάρ οὗτος μέν σελήνη σελήνη δέ γῆ ἐν μέσος ὁ τρεῖς ἵστημι · ὅς γίγνομαι ὁ μέν ἐν σύνοδος ὁ δέ ἐν διχομηνία καί ὁ Λεύκιος φημί σχεδόν μέντοι ὁ λέγω κύριος οὗτος εἰμί · προσλαμβάνω δέ πρῶτος , εἰ βούλομαι , ὁ ἀπό ὁ σχῆμα ὁ σκιά λόγος · εἰμί γάρ κῶνος , ἅτε καί μέγας πῦρ ; ἤ φώς σφαιροειδής ἐλαχύς σφαιροειδής δέ περιβάλλω ὄγκος · ὅθεν ἐν ὁ ἔκλειψις ὁ σελήνη ὁ περιγραφή ὁ μελαίνω πρός ὁ λαμπρός ὁ ἀποτομή περιφερής ἴσχω · ὅς γάρ ἄν στρογγύλος στρογγύλος προσμείγνυμι ἤ δέχομαι τομή ἤ παρέχω , πανταχοῦ χωρέω διά ὁμοιότης γίγνομαι κυκλοτερής ; δεύτερος οἴομαι σύ γιγνώσκω , ὅτι σελήνη ; μέν ἐκλείπω πρῶτος μέρος ὁ πρός ἀπηλιώτης , ἥλιος δέ ὁ πρός δύσις , κινέω δέ ὁ μέν σκιά ὁ γῆ ἐπί ὁ ἑσπέρα ἀπό ὁ ἀνατολή , ἥλιος δέ καί σελήνη ἐναντίος ἐπί ὁ ἀνατολή . οὗτος γάρ ὁράω τε παρέχω ὁ αἴσθησις ὁ φαίνω ἐκ λόγος οὐ πάνυ τις μακρός μανθάνω εἰμί · ἐκ δέ οὗτος ὁ αἰτία βεβαιόω ὁ ἔκλειψις . ἐπεί γάρ ἥλιος μέν ἐκλείπω καταλαμβάνω , σελήνη δέ ἀπαντάω ὁ ποιέω ὁ ἔκλειψις , ἔοικα μάλα δέ ἀναγκαῖος ὁ μέν ὄπισθεν ἁλίσκομαι πρῶτος ὁ δέ ἔμπροσθεν ἄρχω γάρ ἐκεῖθεν ὁ ἐπιπρόσθησις , ὅθεν πρῶτος ἐπιβάλλω ὁ ἐπιπροσθέω ἐπιβάλλω δέ ἐκεῖνος μέν ἀπό ἑσπέρα ὁ σελήνη πρός αὐτός ἁμιλλάομαι , οὗτος δέ ἀπό ὁ ἀνατολή , ὡς πρός ἐναντίος ὑποφέρω . τρίτος τοίνυν ἔτι ὁ ὁ χρόνος λαμβάνω καί ὁ ὁ μέγεθος ὁ ἔκλειψις αὐτός . ὑψηλός μέν ἐκλείπω καί ἀπόγαιος ὀλίγος ἀποκρύπτω χρόνος , πρόσγειος δέ καί ταπεινός αὐτός οὗτος πάσχω σφόδρα πιέζω καί βραδύς ἐκ ὁ σκιά ἀπέρχομαι · καίτοι ταπεινός μέν εἰμί ὁ μέγας χράω κίνημα , ὑψηλός δέ ὁ ἐλαχύς . ἀλλά ὁ αἴτιος ἐν ὁ σκιά ὁ διαφορά εἰμί · εὐρύς γάρ εἰμί περί ὁ βάσις , ὥσπερ ὁ κῶνος , συστέλλω τε κατά μικρός εἰς ὀξύς ὁ κορυφή καί λεπτός ἀπολήγω πέρας . ὅθεν ὁ σελήνη ταπεινός μέν ἐμπίπτω ὁ μέγας λαμβάνω κύκλος ὑπό αὐτός καί διαπεράω ὁ βύθιος καί σκοτώδης ἄνω δέ οἷος ἐν τέναγος διά λεπτότης ὁ σκιερός χραίνω ταχύς ἀπαλλάσσω . παρίημι δέ ὅσος χωρίς ἴδιος πρός ὁ βάσις καί ὁ διαφόρησις λέγω · καί γάρ ἐκεῖνος μέχρι γε ὁ ἐνδέχομαι προσίημι ὁ αἰτία · ἀλλά ἐπανάγω πρός ὁ ὑπόκειμαι λόγος ἀρχή ἔχω ὁ αἴσθησις . ὁράω γάρ ὅτι πῦρ ἐκ τόπος σκιερός διαφαίνω καί διαλάμπω μάλα εἴτε παχύτης ὁ σκοτώδης ἀήρ , οὐ δέχομαι ὁ ἀπόρρευσις καί διάχυσις ἀλλά συνέχω ἐν αὐτός ὁ οὐσία καί σφίγγω · εἴτε ὁ αἴσθησις ; οὗτος πάθος εἰμί , ὡς ὁ θερμός παρά ὁ ψυχρός θερμός καί ὁ ἡδονή παρά ὁ πόνος σφοδρός , οὕτως ὁ λαμπρός φαίνω παρά ὁ σκοτεινός φανερός , ὁ διάφορος πάθος ἀντεπιτείνω ὁ φαντασία . ἔοικα δέ πιθανός εἰμί ὁ πρότερος · ἐν γάρ ἥλιος πᾶς πῦρ φύσις οὐ μόνος ὁ λαμπρός ἀπόλλυμι , ἀλλά ὁ εἴκω γίγνομαι δύσεργος καί ἀμβλύς · σκίδνημι γάρ ὁ θερμότης ; καί διαχέω ὁ δύναμις . εἴπερ οὖν ὁ σελήνη πῦρ λαγχάνω βληχρός καί ἀδρανής , ἄστρον εἰμί θολερός , ὥσπερ αὐτός λέγω , οὐδείς ὅς πάσχω φαίνω νῦν , ἀλλά ἐναντίος πᾶς πάσχω αὐτός προσήκω εἰμί , φαίνω μέν ὅτε κρύπτω , κρύπτω δέ ὁπηνίκα φαίνω · τουτέστι κρύπτω μέν ὁ ἄλλος χρόνος ὑπό ὁ περιέχω αἰθήρ ἀμαυρόω , ἐκλάμπω δέ καί γίγνομαι καταφανής διά ἕξ μείς καί πάλιν διά πέντε ὁ σκιά ὁ γῆ ὑποδύω . ὁ γάρ πέντε καί ἑξήκοντα καί τετρακόσιοι περίοδος ὁ ἐκλειπτικός πανσέληνος ὁ τέσσαρες καί τετρακόσιοι ἑξαμηνος ἔχω ὁ δέ ἄλλος πεντάμηνος . δέω τοίνυν διά τοσοῦτος χρόνος φαίνω ὁ σελήνη ἐν ὁ σκιά λαμπρύνω · ὁ δέ ἐν ὁ σκιά μέν ἐκλείπω καί ἀπόλλυμι ὁ φάος , ἀναλαμβάνω δέ αὖθις , ὅταν ἐκφεύγω ὁ σκιά , καί φαίνω γε πολλάκις ἡμέρα , ὡς πᾶς μάλα ἤ πύρινος εἰμί σῶμα καί ἀστεροειδής .