plutarchus.de-facie-in-orbe-lunae-920b-945e 18
τὸ δʼ ὅλον ἔφη θαυμάζω πῶς τὴν διχότομον ἐφʼ ἡμᾶς κινοῦσιν , ἐμπίπτουσαν μετὰ τῆς ἀμφικύρτου καὶ τῆς μηνοειδοῦς . εἰ γὰρ αἰθέριον ὄγκον ἢ πύρινον ὄντα τὸν τῆς σελήνης ἐφώτιζεν ὁ ἥλιος , οὐκ ἂν ἀπέλειπεν αὐτῆς σκιερὸν ἀεὶ καὶ ἀλαμπὲς ἡμισφαίριον πρὸς αἴσθησιν , ἀλλʼ εἰ καὶ κατὰ μικρὸν ἔψαυε περιιών , ὅλην ἀναπίμπλασθαι καὶ διʼ ὅλης τρέπεσθαι τῷ φωτὶ πανταχόσε χωροῦντι διʼ εὐπετείας ἦν προσῆκον . ὅπου γὰρ οἶνος ὕδατος θιγὼν κατὰ πέρας , καὶ σταγὼν αἵματος εἰς ὑγρὸν ἐμπεσόντος , ἀνέχρωσε πᾶν ἅμα φοινιχθέν · αὐτὸν δὲ τὸν ἀέρα λέγουσιν οὐκ ἀπορροαῖς τισὶν οὐδʼ ἀκτῖσι μεμιγμέναις ἀλλὰ τροπῇ καὶ μεταβολῇ κατὰ νύξιν ἢ ψαῦσιν ἀπὸ τοῦ φωτὸς ἐξηλιοῦσθαι · πῶς ἄστρον ἄστρον καὶ φῶς φωτὸς ἁψάμενον οἴονται μὴ κεράννυσθαι , μηδὲ σύγχυσιν ποιεῖν διʼ ὅλου καὶ μεταβολὴν ἀλλʼ ἐκεῖνα φωτίζειν μόνον , ὧν ἅπτεται κατὰ τὴν ἐπιφάνειαν ; ὃν γὰρ ὁ ἥλιος περιιὼν κύκλον ἄγει καὶ περιστρέφει περὶ τὴν σελήνην , νῦν μὲν ἐπιπίπτοντα τῷ διορίζοντι τὸ ὁρατὸν αὐτῆς καὶ τὸ ἀόρατον , νῦν δʼ ἀνιστάμενον πρὸς ὀρθὰς , ὥστε τέμνειν ἐκείνου ὑπʼ ἐκείνου τε τέμνεσθαι , καὶ ἄλλαις κλίσεσι καὶ σχέσεσι τοῦ λαμπροῦ πρὸς τὸ σκιερὸν ἀμφικύρτους καὶ μηνοειδεῖς ἀποδιδόντα μορφὰς ἐν αὐτῇ , παντὸς μᾶλλον ἐπιδείκνυσιν · οὐ σύγκρασιν ἀλλʼ ἐπαφήν , οὐδὲ σύλλαμψιν ἀλλὰ περίλαμψιν αὐτῆς ὄντα ; τὸν φωτισμόν . ἐπεὶ δʼ οὐκ αὐτὴ φωτίζεται μόνον ἀλλὰ καὶ δεῦρο τῆς αὐγῆς ἀναπέμπει τὸ εἴδωλον , ἔτι καὶ μᾶλλον ἰσχυρίσασθαι τῷ λόγῳ περὶ τῆς οὐσίας δίδωσιν . αἱ γὰρ ἀνακλάσεις γίγνονται πρὸς οὐδὲν ἀραιὸν οὐδὲ λεπτομερές , οὐδʼ ἔστι φῶς ἀπὸ φωτὸς ἢ πῦρ ἀπὸ πυρὸς ἀφαλλόμενον νοῆσαι ῥᾴδιον · ἀλλὰ δεῖ τὸ ποιῆσον ἀντιτυπίαν τινὰ καὶ κλάσιν ἐμβριθὲς εἶναι καὶ πυκνόν , ἵνα πρὸς αὐτὸ πληγὴ καὶ ἀπʼ αὐτοῦ φορὰ γένηται . τὸν γοῦν αὐτὸν ἥλιον ὁ μὲν ἀὴρ διίησιν οὐ παρέχων ἀνακοπὰς οὐδʼ ἀντερείδων , ἀπὸ δὲ ξύλων καὶ λίθων καὶ ἱματίων εἰς φῶς τιθεμένων πολλὰς ἀντιλάμψεις καὶ περιλάμψεις ἀποδίδωσιν . οὕτω δὲ καὶ τὴν γῆν · ὁρῶμεν ὑπʼ αὐτοῦ φωτιζομένην · οὐ γὰρ εἰς βάθος ὥσπερ ὕδωρ οὐδὲ διʼ ὅλης ὥσπερ ἀὴρ διίησι τὴν αὐγήν · ἀλλʼ οἷος τὴν σελήνην περιστείχει κύκλος αὐτοῦ καὶ ὅσον ὑποτέμνεται μέρος ἐκείνης , τοιοῦτος ἕτερος ; περίεισι τὴν γῆν καὶ τοσοῦτον φωτίζων ἀεὶ καὶ ἀπολείπων ἕτερον ἀφώτιστον · ἡμισφαιρίου γὰρ ὀλίγῳ δοκεῖ μεῖζον εἶναι τὸ περιλαμπόμενον ἑκατέρας . δότε δή μοι γεωμετρικῶς εἰπεῖν πρὸς ἀναλογίαν , ὡς εἰ , τριῶν ὄντων οἷς τὸ ἀφʼ ἡλίου φῶς πλησιάζει , γῆς σελήνης ; ἀέρος , ὁρῶμεν οὐχ ὡς ὁ ἀὴρ μᾶλλον ἢ ὡς ἡ γῆ φωτιζομένην τὴν σελήνην , ἀνάγκη φύσιν ἔχειν ὁμοίαν ἃ ταὐτὰ πάσχειν ὑπὸ ταὐτοῦ πέφυκεν .
Lemmas: ὁ δέ ὅλος φημί θαυμάζω πῶς ὁ διχότομος ἐπί ἐγώ κινέω , ἐμπίπτω μετά ὁ ἀμφίκυρτος καί ὁ μηνοειδής . εἰ γάρ αἰθέριος ὄγκος ἤ πύρινος εἰμί ὁ ὁ σελήνη φωτίζω ὁ ἥλιος , οὐ ἄν ἀπολείπω αὐτός σκιερός ἀεί καί ἀλαμπής ἡμισφαίριον πρός αἴσθησις , ἀλλά εἰ καί κατά μικρός ψαύω περιέρχομαι , ὅλος ἀναπίμπλημι καί διά ὅλος τρέπω ὁ φώς πανταχοῦ χωρέω διά εὐπέτεια εἰμί προσήκω . ὅπου γάρ οἶνος ὕδωρ θιγγάνω κατά πέρας , καί σταγών αἷμα εἰς ὑγρός ἐμπίπτω , ἀναχρώζω πᾶς ἅμα φοινίσσω · αὐτός δέ ὁ ἀήρ λέγω οὐ ἀπορροή τις οὐδέ ἀκτίς μείγνυμι ἀλλά τροπή καί μεταβολή κατά νύξις ἤ ψαῦσις ἀπό ὁ φώς ἐξηλιόομαι · πῶς ἄστρον ἄστρον καί φάος φώς ἅπτω οἴομαι μή κεράννυμι , μηδέ σύγχυσις ποιέω διά ὅλος καί μεταβολή ἀλλά ἐκεῖνος φωτίζω μόνος , ὅς ἅπτω κατά ὁ ἐπιφάνεια ; ὅς γάρ ὁ ἥλιος περιέρχομαι κύκλος ἄγω καί περιστρέφω περί ὁ σελήνη , νῦν μέν ἐπιπίπτω ὁ διορίζω ὁ ὁρατός αὐτός καί ὁ ἀόρατος , νῦν δέ ἀνίστημι πρός ὀρθός , ὥστε τέμνω ἐκεῖνος ὑπό ἐκεῖνος τε τέμνω , καί ἄλλος κλίσις καί σχέσις ὁ λαμπρός πρός ὁ σκιερός ἀμφίκυρτος καί μηνοειδής ἀποδίδωμι μορφή ἐν αὐτός , πᾶς μάλα ἐπιδείκνυμι · οὐ σύγκρασις ἀλλά ἐπαφή , οὐδέ σύλλαμψις ἀλλά περίλαμψις αὐτός εἰμί ; ὁ φωτισμός . ἐπεί δέ οὐ αὐτός φωτίζω μόνος ἀλλά καί δεῦρο ὁ αὐγή ἀναπέμπω ὁ εἴδωλον , ἔτι καί μάλα ἰσχυρίζομαι ὁ λόγος περί ὁ οὐσία δίδωμι . ὁ γάρ ἀνάκλασις γίγνομαι πρός οὐδείς ἀραιός οὐδέ λεπτομερής , οὐδέ εἰμί φάος ἀπό φώς ἤ πῦρ ἀπό πῦρ ἀφάλλομαι νοέω ῥᾴδιος · ἀλλά δέω ὁ ποιέω ἀντιτυπία τις καί κλάσις ἐμβριθής εἰμί καί πυκνός , ἵνα πρός αὐτός πληγή καί ἀπό αὐτός φορά γίγνομαι . ὁ γοῦν αὐτός ἥλιος ὁ μέν ἀήρ διίημι οὐ παρέχω ἀνακοπή οὐδέ ἀντερείδω , ἀπό δέ ξύλον καί λίθος καί ἱμάτιον εἰς φάος τίθημι πολύς ἀντίλαμψις καί περίλαμψις ἀποδίδωμι . οὕτως δέ καί ὁ γῆ · ὁράω ὑπό αὐτός φωτίζω · οὐ γάρ εἰς βάθος ὥσπερ ὕδωρ οὐδέ διά ὅλος ὥσπερ ἀήρ διίημι ὁ αὐγή · ἀλλά οἷος ὁ σελήνη περιστείχω κύκλος αὐτός καί ὅσος ὑποτέμνω μέρος ἐκεῖνος , τοιοῦτος ἕτερος ; περίειμι ὁ γῆ καί τοσοῦτος φωτίζω ἀεί καί ἀπολείπω ἕτερος ἀφώτιστος · ἡμισφαίριον γάρ ὀλίγος δοκέω μέγας εἰμί ὁ περιλάμπω ἑκάτερος . δίδωμι δή ἐγώ γεωμετρικός λέγω πρός ἀναλογία , ὡς εἰ , τρεῖς εἰμί ὅς ὁ ἀπό ἥλιος φάος πλησιάζω , γῆ σελήνη ; ἀήρ , ὁράω οὐ ὡς ὁ ἀήρ μάλα ἤ ὡς ὁ γῆ φωτίζω ὁ σελήνη , ἀνάγκη φύσις ἔχω ὅμοιος ὅς αὐτός πάσχω ὑπό αὐτός φύω .