plutarchus.de-facie-in-orbe-lunae-920b-945e 19
ἐπεὶ δὲ πάντες ἐπῄνεσαν τὸν Λεύκιον , εὖ γʼ ἔφην ὅτι καλῷ λόγῳ καλὴν ἀναλογίαν προσέθηκας · οὐ γὰρ ἀποστερητέον σε τῶν ἰδίων κἀκεῖνος ἐπιμειδιάσας οὐκοῦν ἔφη καὶ δεύτερον ἀναλογίᾳ προσχρηστέον , ὅπως μὴ τῷ ταὐτὰ πάσχειν ὑπὸ ταὑτοῦ μόνον ἀλλὰ καὶ τῷ ταὐτὰ ποιεῖν ταὐτὸν ἀποδείξωμεν τῇ γῇ τὴν σελήνην προσεοικυῖαν . ὅτι μὲν γὰρ οὐδὲν οὕτως τῶν περὶ τὸν ἥλιον γιγνομένων ὅμοιόν ἐστιν , ὡς ἔκλειψις ἡλίου δύσει , δότε μοι , ταύτης ἔναγχος τῆς συνόδου μνησθέντες , ἣ πολλὰ μὲν ἄστρα πολλαχόθεν τοῦ οὐρανοῦ διέφηνεν εὐθὺς ἐκ μεσημβρίας ἀρξαμένη , κρᾶσιν δʼ οἵαν τὸ λυκαυγὲς τῷ ἀέρι παρέσχεν · εἰ δὲ μή , Θέων ἡμῖν οὗτος τὸν Μίμνερμον ἐπάξει καὶ τὸν Κυδίαν καὶ τὸν Ἀρχίλοχον , πρὸς δὲ τούτοις τὸν Στησίχορον καὶ τὸν Πίνδαρον , ἐν ταῖς ἐκλείψεσιν ὀλοφυρομένους ἄστρον φανερώτατον κλεπτόμενον καί μέσῳ ἄματι νύκτα γινομένην καὶ τὴν ἀκτῖνα τοῦ ἡλίου σκότου ἀτραπὸν φάσκοντας · ἐπὶ πᾶσι δὲ τὸν Ὅμηρον νυκτὶ καὶ ζόφῳ τὰ πρόσωπα κατέχεσθαι τῶν ἀνθρώπων λέγοντα καὶ τὸν ἣλιον ἐξαπολωλέναι τοῦ οὐρανοῦ περὶ τὴν σελήνην καὶ τοῦτο γίγνεσθαι πέφυκε τοῦ μὲν φθίνοντος μηνὸς τοῦ δʼ ἱσταμένοιο . τὰ λοιπὰ δʼ οἶμαι ταῖς μαθηματικαῖς ἀκριβείαις εἰς τὸν ἐξῆχθαι καὶ βέβαιον , ὡς ἥ γε νύξ ἐστι σκιὰ γῆς , ἡ δʼ ἔκλειψις τοῦ ἡλίου σκιὰ σελήνης , ὅταν ἡ ὄψις ἐν αὐτῇ γένηται . δυόμενος γὰρ ὑπὸ τῆς γῆς ἀντιφράττεται πρὸς τὴν ὄψιν , ἐκλιπὼν δʼ ὑπὸ τῆς σελήνης · ἀμφότεραι δʼ εἰσὶν ἐπισκοτήσεις , ἀλλʼ ἡ μὲν δυτικὴ τῆς γῆς ἡ δʼ ἐκλειπτικὴ τῆς σελήνης , τῇ σκιᾷ καταλαμβανούσης τὴν ὄψιν . ἐκ δὲ τούτων εὐθεώρητον τὸ γιγνόμενον . εἰ γὰρ ὅμοιον τὸ πάθος , ὅμοια τὰ ποιοῦντα · τῷ γὰρ αὐτῷ ταὐτὰ συμβαίνειν ὑπὸ τῶν αὐτῶν ἀναγκαῖόν ἐστιν . εἰ δʼ οὐχ οὕτω τὸ περὶ τὰς ἐκλείψεις σκότος βύθιόν ἐστιν οὐδʼ ὁμοίως τῇ νυκτὶ πιέζει τὸν ἀέρα , μὴ θαυμάζωμεν · οὐσία μὲν γὰρ ἡ αὐτὴ τοῦ τὴν νύκτα ποιοῦντος καὶ τοῦ τὴν ἔκλειψιν σώματος , μέγεθος δʼ οὐκ ἴσον · ἀλλʼ Αἰγυπτίους μὲν ἑβδομηκοστόδυον οἶμαι φάναι μόριον εἶναι τὴν σελήνην , Ἀναξαγόραν δʼ ὅση Πελοπόννησος . Ἀρίσταρχος δὲ τὴν διάμετρον τῆς γῆς πρὸς τὴν διάμετρον τῆς σελήνης λόγον ἔχουσαν ἀποδείκνυσιν , ὃς ἐλάττων μὲν ἢ ἑξήκοντα πρὸς δεκαεννέα , μείζων δʼ ἢ ὡς ἑκατὸν ὀκτὼ πρὸς τεσσαράκοντα τρίʼ ἐστίν . ὅθεν ἡ μὲν γῆ παντάπασι τῆς ὄψεως τὸν ἣλιον ἀφαιρεῖται διὰ μέγεθος · μεγάλη γὰρ ἡ ἐπιπρόσθησις καὶ χρόνον ἔχουσα τὸν τῆς νυκτός · ἡ δὲ σελήνη κἂν ὅλον ποτὲ κρύψῃ τὸν ἣλιον , οὐκ ἔχει χρόνον οὐδὲ πλάτος ἡ ἔκλειψις , ἀλλὰ περιφαίνεταί τις αὐγὴ περὶ τὴν ἴτυν , οὐκ ἐῶσα βαθεῖαν γενέσθαι τὴν σκιὰν καὶ ἄκρατον . Ἀριστοτέλης δʼ ὁ παλαιὸς αἰτίαν τοῦ πλεονάκις τὴν σελήνην ἐκλείπουσαν ἢ τὸν ἣλιον καθορᾶσθαι πρὸς ἄλλαις τισὶ καὶ ταύτην ἀποδίδωσιν · ἥλιον γὰρ ἐκλείπειν σελήνης ἀντιφράξει , σελήνην δὲ . ὁ δὲ Ποσειδώνιος ὁρισάμενος οὕτω τόδε τὸ πάθος ἔκλειψίς ἐστιν ἡλίου σύνοδος σκιᾶς σελήνης , ἧς τὴν ἔκλειψιν ἐκείνοις γὰρ μόνοις ἔκλειψίς ἐστιν , ὧν ἂν ἡ σκιὰ τῆς σελήνης καταλαβοῦσα τὴν ὄψιν ἀντιφράξαι πρὸς τὸν ἥλιον · ὁμολογῶν δὲ σκιὰν τῆς σελήνης φέρεσθαι πρὸς ἡμᾶς , οὐκ οἶδʼ ὅ τι λέγειν ἑαυτῷ καταλέλοιπεν ἄστρου δὲ σκιὰν ἀδύνατον γενέσθαι · τὸ γὰρ ἀφώτιστον σκιὰ λέγεται , τὸ δὲ φῶς οὐ ποιεῖ σκιὰν ἀλλʼ ἀναιρεῖν πέφυκεν .
Lemmas: ἐπεί δέ πᾶς ἐπαινέω ὁ Λεύκιος , εὖ γε φημί ὅτι καλός λόγος καλός ἀναλογία προστίθημι · οὐ γάρ ἀποστερητέον σύ ὁ ἴδιος ἐκεῖνος ἐπιμειδιάω οὐκοῦν φημί καί δεύτερος ἀναλογία προσχρηστέον , ὅπως μή ὁ αὐτός πάσχω ὑπό αὐτός μόνος ἀλλά καί ὁ αὐτός ποιέω αὐτός ἀποδείκνυμι ὁ γῆ ὁ σελήνη προσέοικα . ὅτι μέν γάρ οὐδείς οὕτως ὁ περί ὁ ἥλιος γίγνομαι ὅμοιος εἰμί , ὡς ἔκλειψις ἥλιος δύσις , δίδωμι ἐγώ , οὗτος ἔναγχος ὁ σύνοδος μιμνῄσκω , ὅς πολύς μέν ἄστρον πολλαχόθεν ὁ οὐρανός διαφαίνω εὐθύς ἐκ μεσημβρία ἄρχω , κρᾶσις δέ οἷος ὁ λυκαυγής ὁ ἀήρ παρέχω · εἰ δέ μή , Θέων ἐγώ οὗτος ὁ Μίμνερμος ἐπάγω καί ὁ Κυδίας καί ὁ Ἀρχίλοχος , πρός δέ οὗτος ὁ Στησίχορος καί ὁ Πίνδαρος , ἐν ὁ ἔκλειψις ὀλοφύρομαι ἄστρον φανερός κλέπτω καί μέσος ἦμαρ νύξ γίγνομαι καί ὁ ἀκτίς ὁ ἥλιος σκότος ἀτραπός φάσκω · ἐπί πᾶς δέ ὁ Ὅμηρος νύξ καί ζόφος ὁ πρόσωπον κατέχω ὁ ἄνθρωπος λέγω καί ὁ ἥλιος ἐξαπόλλυμι ὁ οὐρανός περί ὁ σελήνη καί οὗτος γίγνομαι φύω ὁ μέν φθίω μείς ὁ δέ ἵστημι . ὁ λοιπός δέ οἴομαι ὁ μαθηματικός ἀκρίβεια εἰς ὁ ἐξάγω καί βέβαιος , ὡς ὁ γε νύξ εἰμί σκιά γῆ , ὁ δέ ἔκλειψις ὁ ἥλιος σκιά σελήνη , ὅταν ὁ ὄψις ἐν αὐτός γίγνομαι . δύω γάρ ὑπό ὁ γῆ ἀντιφράσσω πρός ὁ ὄψις , ἐκλείπω δέ ὑπό ὁ σελήνη · ἀμφότερος δέ εἰμί ἐπισκότησις , ἀλλά ὁ μέν δυτικός ὁ γῆ ὁ δέ ἐκλειπτικός ὁ σελήνη , ὁ σκιά καταλαμβάνω ὁ ὄψις . ἐκ δέ οὗτος εὐθεώρητος ὁ γίγνομαι . εἰ γάρ ὅμοιος ὁ πάθος , ὅμοιος ὁ ποιέω · ὁ γάρ αὐτός αὐτός συμβαίνω ὑπό ὁ αὐτός ἀναγκαῖος εἰμί . εἰ δέ οὐ οὕτως ὁ περί ὁ ἔκλειψις σκότος βύθιος εἰμί οὐδέ ὅμοιος ὁ νύξ πιέζω ὁ ἀήρ , μή θαυμάζω · οὐσία μέν γάρ ὁ αὐτός ὁ ὁ νύξ ποιέω καί ὁ ὁ ἔκλειψις σῶμα , μέγεθος δέ οὐ ἴσος · ἀλλά Αἰγύπτιος μέν ἑβδομηκοστόδυος οἴομαι φημί μόριον εἰμί ὁ σελήνη , Ἀναξαγόρας δέ ὅσος Πελοπόννησος . Ἀρίσταρχος δέ ὁ διάμετρος ὁ γῆ πρός ὁ διάμετρος ὁ σελήνη λόγος ἔχω ἀποδείκνυμι , ὅς ἐλαχύς μέν ἤ ἑξήκοντα πρός δεκαεννὲα , μέγας δέ ἤ ὡς ἑκατόν ὀκτώ πρός τεσσαράκοντα τρεῖς εἰμί . ὅθεν ὁ μέν γῆ παντάπασι ὁ ὄψις ὁ ἥλιος ἀφαιρέω διά μέγεθος · μέγας γάρ ὁ ἐπιπρόσθησις καί χρόνος ἔχω ὁ ὁ νύξ · ὁ δέ σελήνη ἐάν ὅλος ποτέ κρύπτω ὁ ἥλιος , οὐ ἔχω χρόνος οὐδέ πλάτος ὁ ἔκλειψις , ἀλλά περιφαίνομαι τις αὐγή περί ὁ ἴτυς , οὐ ἐάω βαθύς γίγνομαι ὁ σκιά καί ἄκρατος . Ἀριστοτέλης δέ ὁ παλαιός αἰτία ὁ πλεονάκις ὁ σελήνη ἐκλείπω ἤ ὁ ἥλιος καθοράω πρός ἄλλος τις καί οὗτος ἀποδίδωμι · ἥλιος γάρ ἐκλείπω σελήνη ἀντιφράσσω , σελήνη δέ . ὁ δέ Ποσειδώνιος ὁρίζω οὕτως ὅδε ὁ πάθος ἔκλειψις εἰμί ἥλιος σύνοδος σκιά σελήνη , ὅς ὁ ἔκλειψις ἐκεῖνος γάρ μόνος ἔκλειψις εἰμί , ὅς ἄν ὁ σκιά ὁ σελήνη καταλαμβάνω ὁ ὄψις ἀντιφράσσω πρός ὁ ἥλιος · ὁμολογέω δέ σκιά ὁ σελήνη φέρω πρός ἐγώ , οὐ οἶδα ὅς τις λέγω ἑαυτοῦ καταλείπω ἄστρον δέ σκιά ἀδύνατος γίγνομαι · ὁ γάρ ἀφώτιστος σκιά λέγω , ὁ δέ φάος οὐ ποιέω σκιά ἀλλά ἀναιρέω φύω .