plutarchus.de-facie-in-orbe-lunae-920b-945e 5
καὶ ὁ Λεύκιος ἀλλὰ μὴ δόξωμεν ἔφη κομιδῇ προπηλακίζειν τὸν Φαρνάκην , οὕτω τὴν Στωικὴν δόξαν ἀπροσαύδητον ὑπερβαίνοντες , εἰπὲ δή τι πρὸς τὸν ἄνδρα πάντως , ἀέρος μῖγμα καὶ μαλακοῦ πυρὸς ὑποτιθέμενον τὴν σελήνην , εἶθʼ οἷον ἐν γαλήνῃ φρίκης ὑποτρεχούσης φάσκοντα τοῦ ἀέρος διαμελαίνοντος ἔμφασιν γίγνεσθαι μορφοειδῆ χρηστῶς γʼ εἶπον ὦ Λεύκιε , τὴν ἀτοπίαν εὐφήμοις περιαμπέχεις ὀνόμασιν · οὐχ οὕτω δʼ ὁ ἑταῖρος ἡμῶν , ἀλλʼ , ὅπερ ἀληθὲς ἦν , ἔλεγεν ὑπωπιάζειν · αὐτοὺς τὴν σελήνην , σπίλων καὶ μελασμῶν ἀναπιμπλάντας , ὁμοῦ μὲν Ἄρτεμιν καὶ Ἀθηνᾶν ἀνακαλοῦντας , ὁμοῦ δὲ σύμμιγμα καὶ φύραμα ποιοῦντας ἀέρος ζοφεροῦ καὶ πυρὸς ἀνθρακώδους , οὐκ ἔχουσαν ἔξαψιν οὐδʼ αὐγὴν οἰκείαν , ἀλλὰ δυσκρινές τι σῶμα , τυφόμενον ἀεὶ καὶ πυρίκαυστον ὥσπερ τῶν κεραυνῶν τοὺς ἀλαμπεῖς καὶ ψολόεντας ὑπὸ τῶν ποιητῶν προσαγορευομένους . ὅτι μέντοι πῦρ ἀνθρακῶδες , οἷον οὗτοι τὸ τῆς σελήνης ποιοῦσιν , οὐκ ἔχει διαμονὴν οὐδὲ σύστασιν ὅλως , ἐὰν μὴ στερεᾶς ὕλης καὶ στεγούσης ἅμα καὶ τρεφούσης ἐπιλάβηται , βέλτιον οἶμαι συνορᾶν ἐνίων φιλοσόφων τοὺς ἐν παιδιᾷ λέγοντας τὸν Ἥφαιστον εἰρῆσθαι χωλόν , ὅτι τὸ πῦρ ξύλων χωρὶς ὥσπερ οἱ χωλοὶ βακτηρίας οὐ πρόεισιν . εἰ οὖν ἡ σελήνη πῦρ , ἐστι , πόθεν αὐτῇ τοσοῦτος ἐγγέγονεν ἀήρ ; ὁ γὰρ ἄνω καὶ κύκλῳ φερόμενος οὑτοσὶ τόπος οὐκ ἀέρος , ἀλλὰ κρείττονος οὐσίας καὶ πάντα λεπτύνειν καὶ συνεξάπτειν φύσιν ἐχούσης ἐστίν · εἰ δʼ ἐγγέγονε , πῶς οὐκ οἴχεται μεταβάλλων εἰς ἕτερον εἶδος ὑπὸ τοῦ πυρὸς ἐξαιθερωθείς , ἀλλὰ σῴζεται καὶ συνοικεῖ πυρὶ τοσοῦτον χρόνον , ὥσπερ ἧλος ἀραρὼς τοῖς αὐτοῖς ἀεὶ μέρεσι καὶ συγγεγομφωμένος ; ἀραιῷ μὲν γὰρ ὄντι καὶ συγκεχυμένῳ μὴ μένειν ἀλλὰ σφάλλεσθαι προσήκει · συμπεπηγέναι δʼ οὐ δυνατὸν ἀναμεμιγμένον πυρὶ καὶ μήτε ὑγροῦ μετέχοντα μήτε γῆς , οἷς μόνοις ἀὴρ συμπήγνυσθαι πέφυκεν ἡ δὲ ῥύμη καὶ τὸν ἐν λίθοις ἀέρα καὶ τὸν ἐν ψυχρῷ μολίβδῳ συνεκκάει , μήτι γε δὴ τὸν ἐν πυρὶ δινούμενον μετὰ τάχους τοσούτου . καὶ γὰρ Ἐμπεδοκλεῖ δυσκολαίνουσι , πάγον ἀέρος χαλαζώδη ποιοῦντι τὴν σελήνην ὑπὸ τῆς τοῦ πυρὸς σφαίρας περιεχόμενον αὐτοὶ δὲ τὴν σελήνην σφαῖραν οὖσαν πυρὸς ἀέρα φασὶν ἄλλον ἄλλῃ διεσπασμένον περιέχειν , καὶ ταῦτα μήτε ῥήξεις ἔχουσαν ἐν ἑαυτῇ μήτε βάθη καὶ κοιλότητας , ἅπερ οἱ γεώδη ποιοῦντες ἀπολείπουσιν ; ἀλλʼ ἐπιπολῆς δηλονότι τῇ κυρτότητι ἐπικείμενον . τοῦτο δʼ ἐστὶ καὶ πρὸς διαμονὴν ἄλογον καὶ πρὸς θέαν ἀδύνατον ἐν ταῖς πανσελήνοις · διωρίσθαι γὰρ οὐκ ἔδει μέλαν καὶ σκιερόν , ἀλλʼ ἀμαυροῦσθαι κρυπτόμενον ἢ συνεκλάμπειν , ὑπὸ τοῦ ἡλίου καταλαμβανομένης τῆς σελήνης . καὶ γὰρ παρʼ ἡμῖν ὁ μὲν ἐν βάθεσι καὶ κοιλώμασι τῆς γῆς , οὗ μὴ δίεισιν αὐγή , διαμένει σκιώδης καὶ ἀφώτιστος · ὁ δʼ ἔξωθεν τῇ γῇ περικεχυμένος φέγγος ἴσχει καὶ χρόαν αὐγοειδῆ · πρὸς πᾶσαν μὲν γάρ ἐστι ποιότητα καὶ δύναμιν εὐκέραστος ὑπὸ μανότητος , μάλιστα δὲ φωτὸς ἂν ἐπιψαύσῃ μόνον , ὥς φατε , καὶ θίγῃ , διʼ ὅλου · τρεπόμενος ἐκφωτίζεται . ταὐτὸν οὖν τοῦτο κεἰ τοῖς εἰς βάθη τινὰ καὶ φάραγγας συνωθοῦσιν · ἐν τῇ σελήνῃ τὸν ἀέρα παγκάλως ἔοικε βοηθεῖν , ὑμᾶς γε διεξελέγχει τοὺς ἐξ ἀέρος καὶ πυρὸς οὐκ οἶδʼ ὅπως μιγνύντας αὐτῆς καὶ συναρμόζοντας τὴν σφαῖραν · οὐ γὰρ οἷόν τε λείπεσθαι σκιὰν ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας , ὅταν ὁ ἥλιος ἐπιλάμπῃ τῷ φωτὶ πᾶν , ὁπόσον καὶ ἡμεῖς ἀποτεμνόμεθα τῇ ὄψει τῆς σελήνης .
Lemmas: καί ὁ Λεύκιος ἀλλά μή δοκέω φημί κομιδῇ προπηλακίζω ὁ Φαρνάκης , οὕτως ὁ Στωϊκός δόξα ἀπροσαύδητος ὑπερβαίνω , λέγω δή τις πρός ὁ ἀνήρ πάντως , ἀήρ μῖγμα καί μαλακός πῦρ ὑποτίθημι ὁ σελήνη , εἶτα οἷος ἐν γαλήνη φρίκη ὑποτρέχω φάσκω ὁ ἀήρ διαμελαίνω ἔμφασις γίγνομαι μορφοειδής χρηστός γε λέγω ὦ Λεύκιος , ὁ ἀτοπία εὔφημος περιαμπέχω ὄνομα · οὐ οὕτως δέ ὁ ἑταῖρος ἐγώ , ἀλλά , ὅς ἀληθής εἰμί , λέγω ὑπωπιάζω · αὐτός ὁ σελήνη , σπίλος καί μελασμός ἀναπίμπλημι , ὁμοῦ μέν Ἄρτεμις καί Ἀθήνη ἀνακαλέω , ὁμοῦ δέ σύμμιγμα καί φύραμα ποιέω ἀήρ ζοφερός καί πῦρ ἀνθρακώδης , οὐ ἔχω ἔξαψις οὐδέ αὐγή οἰκεῖος , ἀλλά δυσκρινής τις σῶμα , τύφω ἀεί καί πυρίκαυστος ὥσπερ ὁ κεραυνός ὁ ἀλαμπής καί ψολόεις ὑπό ὁ ποιητής προσαγορεύω . ὅτι μέντοι πῦρ ἀνθρακώδης , οἷος οὗτος ὁ ὁ σελήνη ποιέω , οὐ ἔχω διαμονή οὐδέ σύστασις ὅλος , ἐάν μή στερεός ὕλη καί στέγω ἅμα καί τρέφω ἐπιλαμβάνω , ἀγαθός οἴομαι συνοράω ἔνιοι φιλόσοφος ὁ ἐν παιδιά λέγω ὁ Ἥφαιστος λέγω χωλός , ὅτι ὁ πῦρ ξυλών χωρίς ὥσπερ ὁ χωλός βακτηρία οὐ πρόειμι . εἰ οὖν ὁ σελήνη πῦρ , εἰμί , πόθεν αὐτός τοσοῦτος ἐγγίγνομαι ἀήρ ; ὁ γάρ ἄνω καί κύκλος φέρω οὗτος τόπος οὐ ἀήρ , ἀλλά κρατύς οὐσία καί πᾶς λεπτύνω καί συνεξάπτω φύσις ἔχω εἰμί · εἰ δέ ἐγγίγνομαι , πῶς οὐ οἴχομαι μεταβάλλω εἰς ἕτερος εἶδος ὑπό ὁ πῦρ ἐξαιθερόω , ἀλλά σῴζω καί συνοικέω πῦρ τοσοῦτος χρόνος , ὥσπερ ἧλος ἀραρίσκω ὁ αὐτός ἀεί μέρος καί συγγομφόω ; ἀραιός μέν γάρ εἰμί καί συγχέω μή μένω ἀλλά σφάλλω προσήκω · συμπήγνυμι δέ οὐ δυνατός ἀναμείγνυμι πῦρ καί μήτε ὑγρός μετέχω μήτε γῆ , ὅς μόνος ἀήρ συμπήγνυμι φύω ὁ δέ ῥύμη καί ὁ ἐν λίθος ἀήρ καί ὁ ἐν ψυχρός μόλυβδος συνεκκαίω , μήτι γε δή ὁ ἐν πῦρ δινόω μετά τάχος τοσοῦτος . καί γάρ Ἐμπεδοκλῆς δυσκολαίνω , πάγος ἀήρ χαλαζώδης ποιέω ὁ σελήνη ὑπό ὁ ὁ πῦρ σφαῖρα περιέχω αὐτός δέ ὁ σελήνη σφαῖρα εἰμί πῦρ ἀήρ φημί ἄλλος ἄλλῃ διασπάω περιέχω , καί οὗτος μήτε ῥῆξις ἔχω ἐν ἑαυτοῦ μήτε βάθος καί κοιλότης , ὅς ὁ γεώδης ποιέω ἀπολείπω ; ἀλλά ἐπιπολή δηλονότι ὁ κυρτότης ἐπίκειμαι . οὗτος δέ εἰμί καί πρός διαμονή ἄλογος καί πρός θέα ἀδύνατος ἐν ὁ πανσέληνος · διορίζω γάρ οὐ δέω μέλας καί σκιερός , ἀλλά ἀμαυρόω κρύπτω ἤ συνεκλάμπω , ὑπό ὁ ἥλιος καταλαμβάνω ὁ σελήνη . καί γάρ παρά ἐγώ ὁ μέν ἐν βάθος καί κοίλωμα ὁ γῆ , οὗ μή δίειμι αὐγή , διαμένω σκιώδης καί ἀφώτιστος · ὁ δέ ἔξωθεν ὁ γῆ περιχέω φέγγος ἴσχω καί χροιά αὐγοειδής · πρός πᾶς μέν γάρ εἰμί ποιότης καί δύναμις εὐκέραστος ὑπό μανότης , μάλα δέ φώς ἄν ἐπιψαύω μόνος , ὡς φημί , καί θιγγάνω , διά ὅλος · τρέπω ἐκφωτίζω . αὐτός οὖν οὗτος κεῖμαι ὁ εἰς βάθος τις καί φάραγξ συνωθέω · ἐν ὁ σελήνη ὁ ἀήρ πάγκαλος ἔοικα βοηθέω , σύ γε διεξελέγχω ὁ ἐκ ἀήρ καί πῦρ οὐ οἶδα ὅπως μείγνυμι αὐτός καί συναρμόζω ὁ σφαῖρα · οὐ γάρ οἷος τε λείπω σκιά ἐπί ὁ ἐπιφάνεια , ὅταν ὁ ἥλιος ἐπιλάμπω ὁ φώς πᾶς , ὁπόσος καί ἐγώ ἀποτέμνω ὁ ὄψις ὁ σελήνη .