plutarchus.de-e-apud-delphos-384d-394c 6
ταῦτα τοῦ Νικάνδρου διελθόντος , οἶσθα γὰρ δὴ Θέωνα τὸν ἑταῖρον , ἤρετο τὸν Ἀμμώνιον , εἰ διαλεκτικῇ παρρησίας μέτεστιν οὕτω περιυβρισμένῃ ἀκηκουίᾳ · τοῦ δʼ Ἀμμωνίου λέγειν παρακελευομένου καὶ βοηθεῖν , ἀλλʼ ὅτι μέν ἔφη διαλεκτικώτατος ὁ θεός ἐστιν , οἱ πολλοὶ τῶν χρησμῶν δηλοῦσιν τοῦ γὰρ αὐτοῦ δήπουθέν ἐστι καὶ λύειν καὶ ποιεῖν ἀμφιβολίας . ἔτι δʼ , ὥσπερ Πλάτων ἔλεγε , χρησμοῦ δοθέντος ὅπως τὸν ἐν Δήλῳ βωμὸν διπλασιάσωσιν , ὃ τῆς ἄκρας ; ἕξεως περὶ γεωμετρίαν ἔργον ἐστίν , οὐ τοῦτο προστάττειν τὸν θεὸν ἀλλὰ καὶ γεωμετρεῖν διακελεύεσθαι τοῖς Ἕλλησιν · οὕτως ἄρα χρησμοὺς ἀμφιβόλους ἐκφέρων ὁ θεὸς αὔξει καὶ συνίστησι διαλεκτικὴν ὡς ἀναγκαίαν τοῖς μέλλουσιν ὀρθῶς αὐτοῦ συνήσειν . ἐν δὲ διαλεκτικῇ δήπου μεγίστην ἔχει δύναμιν ὁ συναπτικὸς οὑτοσὶ σύνδεσμος , ἅτε δὴ τὸ λογικώτατον σχηματίζων ἀξίωμα · πῶς γὰρ τοιοῦτο τὸ συνημμένον , εἴ γε τῆς μὲν ὑπάρξεως τῶν πραγμάτων ἔχει καὶ τὰ θηρία γνῶσιν , ἀκολούθου δὲ θεωρίαν καὶ κρίσιν ἀνθρώπῳ μόνῳ παραδέδωκεν ἡ φύσις ; ὅτι γάρ ἡμέρα καὶ φῶς ἔστιν αἰσθάνονται δήπου καὶ λύκοι καὶ κύνες καὶ ὄρνιθες · ὅτι δʼ εἰ ἡμέρα , φῶς ἔστιν οὐδὲν ἄλλο συνίησι πλὴν ἄνθρωπος , ἡγουμένου καὶ λήγοντος ἐμφάσεώς τε καὶ συναρτήσεως τούτων πρὸς ἄλληλα καὶ σχέσεως καὶ διαφορᾶς μόνος ἔχων ἔννοιαν , ἐξ αἱ ἀποδείξεις τὴν κυριωτάτην ἀρχὴν λαμβάνουσιν . ἐπεὶ τοίνυν φιλοσοφία μέν ἐστι περὶ ἀλήθειάν ἀληθείας δὲ φῶς ἀπόδειξις ἀποδείξεως δʼ ἀρχὴ τὸ συνημμένον , εἰκότως ἡ τοῦτο συνέχουσα καὶ ποιοῦσα δύναμις ὑπὸ σοφῶν ἀνδρῶν τῷ μάλιστα τὴν ἀλήθειαν ἠγαπηκότι θεῷ καθιερώθη · καὶ μάντις μὲν ὁ θεὸς μαντικὴ δὲ τέχνη περὶ τὸ μέλλον ἐκ τῶν παρόντων ἢ παρῳχημένων . οὐδενὸς γὰρ . οὔτʼ ἀναίτιος ἡ γένεσις οὔτʼ ἄλογος ἡ πρόγνωσις · ἀλλʼ ἐπεὶ πάντα τοῖς γεγονόσι τὰ γιγνόμενα τά τε γενησόμενα τοῖς γιγνομένοις ἕπεται καὶ συνήρτηται κατὰ διέξοδον ἀπʼ ἀρχῆς εἰς τέλος περαίνουσαν , ὁ τὰς αἰτίας εἰς ταὐτὸ συνδεῖν τε πρὸς ἄλληλα καὶ συμπλέκειν φυσικῶς ἐπιστάμενος οἶδε καὶ προλέγειν τὰ τʼ ἐόντα τὰ τʼ ἐσσόμενα πρὸ τʼ ἐόντα . καὶ καλῶς Ὅμηρος πρῶτον ἔταξε τὰ παρόντα εἶτα τὸ μέλλον καὶ τὸ παρῳχημένον · ἀπὸ γὰρ τοῦ ὄντος ὁ συλλογισμὸς κατὰ τὴν τοῦ συνημμένου δύναμιν , ὡς εἰ τόδʼ ἐστί , τόδε προηγεῖται καὶ πάλιν εἰ τόδʼ ἐστί , τόδε γενήσεται τὸ γὰρ τεχνικὸν καὶ λογικὸν ὥσπερ εἴρηται γνῶσις ἀκολουθίας , τὴν δὲ πρόσληψιν ἡ αἴσθησις τῷ λόγῳ δίδωσιν . ὅθεν , εἰ καὶ γλίσχρον εἰπεῖν , οὐκ ἀποστρέψομαι τοῦτον εἶναι τὸν τῆς ἀληθείας τρίποδα τὸν λόγον , ὃς τὴν τοῦ λήγοντος πρὸς τὸ προηγούμενου ἀκολουθίαν θέμενος εἶτα προσλαβὼν τὴν ὕπαρξιν ἐπάγει τὸ συμπέρασμα τῆς ἀποδείξεως . τὸν οὖν Πύθιον , εἰ δὴ μουσικῇ θʼ ἣδεται καὶ κύκνων φωναῖς καὶ κιθάρας ψόφοις , τί θαυμαστόν ἐστι διαλεκτικῆς φιλίᾳ τοῦτʼ ἀσπάζεσθαι τοῦ λόγου τὸ μέρος καὶ ἀγαπᾶν , ᾧ μάλιστα καὶ πλείστῳ προσχρωμένους ὁρᾷ τοὺς φιλοσόφους ; ὁ δʼ Ἡρακλῆς , οὔπω τὸν Προμηθέα λελυκὼς οὐδὲ τοῖς περὶ τὸν Χείρωνα καὶ Ἄτλαντα σοφισταῖς διειλεγμένος ἀλλὰ νέος ὢν καὶ κομιδῇ Βοιώτιος , ἀναιρῶν τὴν διαλεκτικὴν καὶ καταγελῶν τοῦ εἰ τὸ πρῶτον , τὸ δεύτερον ὑποσπᾶν ἔδοξε βίᾳ τὸν τρίποδα καὶ διαμάχεσθαι πρὸς τὸν θεὸν ὑπὲρ τῆς τέχνης · ἐπεὶ προϊών γε τῷ χρόνῳ καὶ οὗτος ἔοικε μαντικώτατος ὁμοῦ γενέσθαι καὶ διαλεκτικώτατος .
Lemmas: οὗτος ὁ Νίκανδρος διέρχομαι , οἶδα γάρ δή Θέων ὁ ἑταῖρος , ἔρομαι ὁ Ἀμμώνιος , εἰ διαλεκτικός παρρησία μέτειμι οὕτως περιυβρίζω ἀκούω · ὁ δέ Ἀμμώνιος λέγω παρακελεύομαι καί βοηθέω , ἀλλά ὅτι μέν φημί διαλεκτικός ὁ θεός εἰμί , ὁ πολύς ὁ χρησμός δηλόω ὁ γάρ αὐτός δήπουθεν εἰμί καί λύω καί ποιέω ἀμφιβολία . ἔτι δέ , ὥσπερ Πλάτων λέγω , χρησμός δίδωμι ὅπως ὁ ἐν Δῆλος βωμός διπλασιάζω , ὅς ὁ ἄκρος ; ἕξις περί γεωμετρία ἔργον εἰμί , οὐ οὗτος προστάσσω ὁ θεός ἀλλά καί γεωμετρέω διακελεύομαι ὁ Ἕλλην · οὕτως ἄρα χρησμός ἀμφίβολος ἐκφέρω ὁ θεός αὐξάνω καί συνίστημι διαλεκτικός ὡς ἀναγκαῖος ὁ μέλλω ὀρθός αὐτός συνίημι . ἐν δέ διαλεκτικός δήπου μέγας ἔχω δύναμις ὁ συναπτικός οὗτος σύνδεσμος , ἅτε δή ὁ λογικός σχηματίζω ἀξίωμα · πῶς γάρ τοιοῦτος ὁ συνάπτω , εἰ γε ὁ μέν ὕπαρξις ὁ πρᾶγμα ἔχω καί ὁ θηρίον γνῶσις , ἀκόλουθος δέ θεωρία καί κρίσις ἄνθρωπος μόνος παραδίδωμι ὁ φύσις ; ὅτι γάρ ἡμέρα καί φάος εἰμί αἰσθάνομαι δήπου καί λύκος καί κύων καί ὄρνις · ὅτι δέ εἰ ἡμέρα , φάος εἰμί οὐδείς ἄλλος συνίημι πλήν ἄνθρωπος , ἡγέομαι καί λήγω ἔμφασις τε καί συνάρτησις οὗτος πρός ἀλλήλων καί σχέσις καί διαφορά μόνος ἔχω ἔννοια , ἐκ ὁ ἀπόδειξις ὁ κύριος ἀρχή λαμβάνω . ἐπεί τοίνυν φιλοσοφία μέν εἰμί περί ἀλήθεια ἀλήθεια δέ φάος ἀπόδειξις ἀπόδειξις δέ ἀρχή ὁ συνάπτω , ἔοικα ὁ οὗτος συνέχω καί ποιέω δύναμις ὑπό σοφός ἀνήρ ὁ μάλα ὁ ἀλήθεια ἀγαπάω θεός καθιερόω · καί μάντις μέν ὁ θεός μαντικός δέ τέχνη περί ὁ μέλλω ἐκ ὁ πάρειμι ἤ παροίχομαι . οὐδείς γάρ . οὔτε ἀναίτιος ὁ γένεσις οὔτε ἄλογος ὁ πρόγνωσις · ἀλλά ἐπεί πᾶς ὁ γίγνομαι ὁ γίγνομαι ὁ τε γίγνομαι ὁ γίγνομαι ἕπομαι καί συναρτάω κατά διέξοδος ἀπό ἀρχή εἰς τέλος περαίνω , ὁ ὁ αἰτία εἰς αὐτός συνδέω τε πρός ἀλλήλων καί συμπλέκω φυσικός ἐπίσταμαι οἶδα καί προλέγω ὁ τε εἰμί ὁ τε εἰμί πρό τε εἰμί . καί καλός Ὅμηρος πρῶτος τάσσω ὁ πάρειμι εἶτα ὁ μέλλω καί ὁ παροίχομαι · ἀπό γάρ ὁ εἰμί ὁ συλλογισμός κατά ὁ ὁ συνάπτω δύναμις , ὡς εἰ ὅδε εἰμί , ὅδε προηγέομαι καί πάλιν εἰ ὅδε εἰμί , ὅδε γίγνομαι ὁ γάρ τεχνικός καί λογικός ὥσπερ λέγω γνῶσις ἀκολουθία , ὁ δέ πρόσληψις ὁ αἴσθησις ὁ λόγος δίδωμι . ὅθεν , εἰ καί γλίσχρος λέγω , οὐ ἀποστρέφω οὗτος εἰμί ὁ ὁ ἀλήθεια τρίπους ὁ λόγος , ὅς ὁ ὁ λήγω πρός ὁ προηγούμενος ἀκολουθία τίθημι εἶτα προσλαμβάνω ὁ ὕπαρξις ἐπάγω ὁ συμπέρασμα ὁ ἀπόδειξις . ὁ οὖν Πύθιος , εἰ δή μουσική τε ἥδομαι καί κύκνος φωνή καί κιθάρα ψόφος , τίς θαυμαστός εἰμί διαλεκτικός φιλία οὗτος ἀσπάζομαι ὁ λόγος ὁ μέρος καί ἀγαπάω , ὅς μάλα καί πολύς προσχράομαι ὁράω ὁ φιλόσοφος ; ὁ δέ Ἡρακλῆς , οὔπω ὁ Προμηθεύς λύω οὐδέ ὁ περί ὁ Χείρων καί Ἄτλας σοφιστής διαλέγω ἀλλά νέος εἰμί καί κομιδῇ Βοιώτιος , ἀναιρέω ὁ διαλεκτικός καί καταγελάω ὁ εἰ ὁ πρῶτος , ὁ δεύτερος ὑποσπάω δοκέω βία ὁ τρίπους καί διαμάχομαι πρός ὁ θεός ὑπέρ ὁ τέχνη · ἐπεί προέρχομαι γε ὁ χρόνος καί οὗτος ἔοικα μαντικός ὁμοῦ γίγνομαι καί διαλεκτικός .