plutarchus.de-cohibenda-ira-452f-464d 16
οὐ μὴν ἀλλʼ ὅσοις γε συμβαίνει διὰ μισοπονηρίαν ἀληθῶς ἁλίσκεσθαι πολλάκις ὑπʼ ὀργῆς , τὸ ἄγαν ἀφαιρετέον αὐτῆς καὶ τὸ ἄκρατον ἅμα τῇ σφοδρᾷ πίστει περὶ τῶν συνόντων . αὕτη γὰρ αὔξει μάλιστα τῶν αἰτιῶν τὸν θυμόν , ὅταν ἢ χρηστὸς ὑποληφθεὶς ἀναφανῇ μοχθηρὸς ἢ φιλεῖν δόξας ἐν διαφορᾷ τινι καὶ μέμψει γένηται . τὸ δʼ ἐμὸν ἦθος οἶσθα δήπουθεν ἡλίκαις ῥοπαῖς φέρεται πρὸς εὔνοιαν ἀνθρώπων καὶ πίστιν · ὥσπερ οὖν οἱ κατὰ κενοῦ βαίνοντες , ὅσῳ μᾶλλον ἐπερείδω τῷ φιλεῖν ἐμαυτόν , ἁμαρτάνω μᾶλλον καὶ σφαλλόμενος ἀνιῶμαι · καὶ τοῦ μὲν φιλεῖν ἀπαρύσαι τὸ ἐμπαθὲς ἄγαν καὶ πρόθυμον οὐκ ἂν ἔτι δυνηθείην τοῦ δὲ πιστεύειν σφόδρα χρησαίμην ἂν ἴσως χαλινῷ τῇ Πλάτωνος ; εὐλαβείᾳ . καὶ γὰρ Ἑλίκωνα τὸν μαθηματικὸν οὕτως ἐπαινεῖν φησιν , ὡς φύσει εὐμετάβολον ζῷον , καὶ τοὺς τεθραμμένους ἐν τῇ πόλει · καλῶς δεδιέναι , μὴ ἄνθρωποι καὶ σπέρματα ἀνθρώπων ὄντες ἐκφήνωσί που τῆς φύσεως τὴν ἀσθένειαν . ὁ δὲ Σοφοκλῆς λέγων ὅτι τὰ πλεῖστα φωρῶν αἰσχρὰ φωράσεις βροτῶν ἄγαν ἔοικεν ἡμῖν ἐπεμβαίνειν καὶ κολούειν . οὐ μὴν ἀλλὰ τὸ δύσκολον τοῦτο τῆς κρίσεως καὶ φιλαίτιον εὐκολωτέρους ποιεῖ ταῖς ὀργαῖς ἐκστατικὸν γάρ ἐστι τὸ ἄφνω καὶ ἀπροσδόκητον δεῖ δʼ , ὥς που καὶ Παναίτιος ἔφη , χρῆσθαι τῷ Ἀναξαγόρᾳ , καὶ καθάπερ ἐκεῖνος ἐπὶ τῇ τελευτῇ τοῦ παιδὸς εἶπεν ᾔδειν ὅτι θνητὸν ἐγέννησα τοῦτο τοῖς παροξύνουσιν ἕκαστον ἐπιφωνεῖν ἁμαρτήμασιν ᾔδειν ὅτι σοφὸν οὐκ ἐπριάμην δοῦλον ᾔδειν ὅτι ἀπαθῆ τὸν φίλον οὐκ ἐκτησάμην ᾔδειν ὅτι τὴν γυναῖκα γυναῖκʼ εἶχον . ἂν δὲ κἀκεῖνό τις ἐπιφθεγγόμενος ἀεὶ τὸ τοῦ Πλάτωνος μήπου ἄρʼ ἐγὼ τοιοῦτος ; ἔξωθεν εἴσω τὸν λογισμὸν ἀναστρέφῃ καὶ παρεμβάλλῃ ταῖς μέμψεσι τὴν εὐλάβειαν , οὐ πολλῇ χρήσεται μισοπονηρίᾳ πρὸς ἑτέρους πολλῆς ὁρῶν ἑαυτὸν συγγνώμης δεόμενον . νῦν δʼ ἕκαστος ἡμῶν ὀργιζόμενος καὶ κολάζων Ἀριστείδου φωνὰς ἐπιφέρει καὶ Κάτωνος μὴ κλέπτε μὴ ψεύδου διὰ τί ῥᾳθυμεῖς ; καὶ ὃ δὴ πάντων αἴσχιστόν ἐστιν , ὀργιζομένοις ἐπιτιμῶμεν μετʼ ὀργῆς καὶ τὰ διὰ θυμὸν ἡμαρτημένα θυμῷ κολάζομεν , οὐχ ὥσπερ οἱ ἰατροί πικρῷ πικρὰν κλύζουσι φαρμάκῳ χολήν , ἀλλὰ μᾶλλον ἐπιτείνοντες καὶ προσεκταράττοντες ὅταν οὖν ἐν τούτοις γένωμαι τοῖς ἐπιλογισμοῖς , ἅμα τι πειρῶμαι καὶ τοῦ πολυπράγμονος ἀφαιρεῖν . τὸ γὰρ ἐξακριβοῦν ἅπαντα καὶ φωρᾶν καὶ πᾶσαν ἕλκειν εἰς μέσον ἀσχολίαν οἰκέτου καὶ πρᾶξιν φίλου καὶ διατριβὴν υἱοῦ καὶ ψιθυρισμὸν γυναικός , ὀργὰς φέρει πολλὰς καὶ συνεχεῖς καὶ καθημερινάς , ὧν δυσκολία τρόπου καὶ χαλεπότης τὸ κεφάλαιόν ἐστι . ὁ μὲν οὖν θεός , ὡς Εὐριπίδης φησί , τῶν ἄγαν ἅπτεται , τὰ μικρὰ δʼ εἰς τύχην ἀφεὶς ἐᾷ ἐγὼ δὲ τῇ τύχῃ μὲν οὐδὲν οἶμαι δεῖν ἐπιτρέπειν οὐδὲ παρορᾶν τὸν νοῦν ἔχοντα , πιστεύειν δὲ καὶ χρῆσθαι τὰ μὲν γυναικὶ · τὰ δʼ οἰκέταις τὰ δὲ φίλοις οἷον ἄρχοντʼ , ἐπιτρόποις τισὶ καὶ λογισταῖς καὶ διοικηταῖς , αὐτὸν ἐπὶ τῶν κυριωτάτων ὄντα τῷ λογισμῷ · καὶ μεγίστων . ὡς γὰρ τὰ λεπτὰ γράμματα τὴν ὄψιν , οὕτω τὰ μικρὰ πράγματα μᾶλλον ἐντείνοντα νύττει καὶ ταράττει τὴν ὀργήν , ἔθος πονηρὸν ἐπὶ τὰ μείζονα λαμβάνουσαν . ἐπὶ πᾶσι τοίνυν τὸ μὲν τοῦ Ἐμπεδοκλέους μέγα καὶ θεῖον ἡγούμην , τὸ νηστεῦσαι κακότητος · ἐπῄνουν δὲ κἀκείνας ὡς οὐκ ἀχαρίστους οὐδʼ ἀφιλοσόφους τὰς ἐν εὐχαῖς ὁμολογίας , ὁμιλίας ἀφροδισίων ἐνιαυτὸν ἁγνεῦσαι καὶ οἴνου , τιμῶντας ἐγκρατείᾳ τὸν θεόν · ἢ ψευδολογίας πάλιν ἀπέχεσθαι χρόνον ὡρισμένον , αὑτοῖς προσέχοντας πῶς ἀληθεύσομεν ἔν τε παιδιᾷ καὶ μετὰ σπουδῆς ἁπάσης . εἶτα ταύταις τὴν ἐμαυτοῦ παρέβαλλον εὐχὴν ὡς οὐχ ἧττον θεοφιλῆ καὶ ἱεράν · ἡμέρας πρῶτον ὀλίγας ἀοργήτους ἔγνων οἷον ἀμεθύστους καὶ ἀοίνους διαγαγεῖν ὥσπερ νηφάλια καὶ μελίσπονδα θύων · εἶτα μῆνʼ ἕνα καὶ δύο πειρώμενος ἐμαυτοῦ κατὰ μικρόν , οὕτω τῷ χρόνῳ προύβαινον εἰς τὸ πρόσθεν τῆς ἀνεξικακίας , ἐγκρατῶς προσέχων καὶ διαφυλάττων μετʼ εὐφημίας ἵλεων καὶ ἀμήνιτον ἐμαυτόν , ἁγνεύοντα καὶ λόγων πονηρῶν καὶ πράξεων ἀτόπων καὶ πάθους ἐφʼ ἡδονῇ μικρᾷ καὶ ἀχαρίστῳ ταραχάς τε μεγάλας καὶ μεταμέλειαν αἰσχίστην φέροντος . ὅθεν , οἶμαι , καὶ θεοῦ τι συλλαμβάνοντος , ἐσαφήνιζεν ἡ πεῖρα τὴν κρίσιν ἐκείνην , ὅτι τὸ ἵλεων τοῦτο καὶ πρᾶον καὶ φιλάνθρωπον οὐδενὶ τῶν συνόντων εὐμενές ἐστιν οὕτω καὶ φίλον καὶ ἄλυπον ὡς αὐτοῖς τοῖς ἔχουσιν .
Lemmas: οὐ μήν ἀλλά ὅσος γε συμβαίνω διά μισοπονηρία ἀληθής ἁλίσκομαι πολλάκις ὑπό ὀργή , ὁ ἄγαν ἀφαιρετέος αὐτός καί ὁ ἄκρατος ἅμα ὁ σφοδρός πίστις περί ὁ σύνειμι . οὗτος γάρ αὐξάνω μάλα ὁ αἰτία ὁ θυμός , ὅταν ἤ χρηστός ὑπολαμβάνω ἀναφαίνω μοχθηρός ἤ φιλέω δοκέω ἐν διαφορά τις καί μέμψις γίγνομαι . ὁ δέ ἐμός ἦθος οἶδα δήπουθεν ἡλίκος ῥοπή φέρω πρός εὔνοια ἄνθρωπος καί πίστις · ὥσπερ οὖν ὁ κατά κενός βαίνω , ὅσος μάλα ἐπερείδω ὁ φιλέω ἐμαυτοῦ , ἁμαρτάνω μάλα καί σφάλλω ἀνιάομαι · καί ὁ μέν φιλέω ἀπαρύω ὁ ἐμπαθής ἄγαν καί πρόθυμος οὐ ἄν ἔτι δύναμαι ὁ δέ πιστεύω σφόδρα χράω ἄν ἴσως χαλινός ὁ Πλάτων ; εὐλάβεια . καί γάρ Ἑλίκωνα ὁ μαθηματικός οὕτως ἐπαινέω φημί , ὡς φύσις εὐμετάβολος ζῷον , καί ὁ τρέφω ἐν ὁ πόλις · καλός δείδω , μή ἄνθρωπος καί σπέρμα ἄνθρωπος εἰμί ἐκφαίνω που ὁ φύσις ὁ ἀσθένεια . ὁ δέ Σοφοκλῆς λέγω ὅτι ὁ πολύς φωράω αἰσχρός φωράω βροτός ἄγαν ἔοικα ἐγώ ἐπεμβαίνω καί κολούω . οὐ μήν ἀλλά ὁ δύσκολος οὗτος ὁ κρίσις καί φιλαίτιος εὔκολος ποιέω ὁ ὀργή ἐκστατικός γάρ εἰμί ὁ ἄφνω καί ἀπροσδόκητος δέω δέ , ὡς που καί Παναίτιος φημί , χράω ὁ Ἀναξαγόρας , καί καθά ἐκεῖνος ἐπί ὁ τελευτή ὁ παῖς λέγω ᾘδω ὅτι θνητός γεννάω οὗτος ὁ παροξύνω ἕκαστος ἐπιφωνέω ἁμάρτημα Ἠείδω ὅτι σοφός οὐ πρίαμαι δοῦλος Ἠείδω ὅτι ἀπαθής ὁ φίλος οὐ κτάομαι Ἠείδω ὅτι ὁ γυνή γυνή ἔχω . ἐάν δέ ἐκεῖνος τις ἐπιφθέγγομαι ἀεί ὁ ὁ Πλάτων μήπου ἄρα ἐγώ τοιοῦτος ; ἔξωθεν εἴσω ὁ λογισμός ἀναστρέφω καί παρεμβάλλω ὁ μέμψις ὁ εὐλάβεια , οὐ πολύς χράω μισοπονηρία πρός ἕτερος πολύς ὁράω ἑαυτοῦ συγγνώμη δέω . νῦν δέ ἕκαστος ἐγώ ὀργίζω καί κολάζω Ἀριστείδης φωνή ἐπιφέρω καί Κάτων μή κλέπτω μή ψεύδω διά τίς ῥᾳθυμέω ; καί ὅς δή πᾶς αἰσχρός εἰμί , ὀργίζω ἐπιτιμάω μετά ὀργή καί ὁ διά θυμός ἁμαρτάνω θυμός κολάζω , οὐ ὥσπερ ὁ ἰατρός πικρός πικρός κλύζω φάρμακον χολή , ἀλλά μάλα ἐπιτείνω καί προσεκταράσσω ὅταν οὖν ἐν οὗτος γίγνομαι ὁ ἐπιλογισμός , ἅμα τις πειράω καί ὁ πολυπράγμων ἀφαιρέω . ὁ γάρ ἐξακριβόω ἅπας καί φωράω καί πᾶς ἕλκω εἰς μέσος ἀσχολία οἰκέτης καί πρᾶξις φίλος καί διατριβή υἱός καί ψιθυρισμός γυνή , ὀργή φέρω πολύς καί συνεχής καί καθημέριος , ὅς δυσκολία τρόπος καί χαλεπότης ὁ κεφάλαιος εἰμί . ὁ μέν οὖν θεός , ὡς Εὐριπίδης φημί , ὁ ἄγαν ἅπτω , ὁ μικρός δέ εἰς τύχη ἀφίημι ἐάω ἐγώ δέ ὁ τύχη μέν οὐδείς οἴομαι δέω ἐπιτρέπω οὐδέ παροράω ὁ νόος ἔχω , πιστεύω δέ καί χράω ὁ μέν γυνή · ὁ δέ οἰκέτης ὁ δέ φίλος οἷος ἄρχω , ἐπίτροπος τις καί λογιστής καί διοικητής , αὐτός ἐπί ὁ κύριος εἰμί ὁ λογισμός · καί μέγας . ὡς γάρ ὁ λεπτός γράμμα ὁ ὄψις , οὕτως ὁ μικρός πρᾶγμα μάλα ἐντείνω νύσσω καί ταράσσω ὁ ὀργή , ἔθος πονηρός ἐπί ὁ μέγας λαμβάνω . ἐπί πᾶς τοίνυν ὁ μέν ὁ Ἐμπεδοκλῆς μέγας καί θεῖος ἡγέομαι , ὁ νηστεύω κακότης · ἐπαινέω δέ ἐκεῖνος ὡς οὐ ἀχάριστος οὐδέ ἀφιλόσοφος ὁ ἐν εὐχή ὁμολογία , ὁμιλία ἀφροδίσιος ἐνιαυτός ἁγνεύω καί οἶνος , τιμάω ἐγκράτεια ὁ θεός · ἤ ψευδολογία πάλιν ἀπέχω χρόνος ὁρίζω , ἑαυτοῦ προσέχω πῶς ἀληθεύω ἐν τε παιδιά καί μετά σπουδή ἅπας . εἶτα οὗτος ὁ ἐμαυτοῦ παραβάλλω εὐχή ὡς οὐ ἥσσων θεοφιλής καί ἱερός · ἡμέρα πρῶτος ὀλίγος ἀόργητος γιγνώσκω οἷος ἀμέθυστος καί ἄοινος διάγω ὥσπερ νηφάλιος καί μελίσπονδα θύω · εἶτα μείς εἷς καί δύο πειράω ἐμαυτοῦ κατά μικρός , οὕτως ὁ χρόνος προβαίνω εἰς ὁ πρόσθεν ὁ ἀνεξικακία , ἐγκρατής προσέχω καί διαφυλάσσω μετά εὐφημία ἵλαος καί ἀμήνιτος ἐμαυτοῦ , ἁγνεύω καί λόγος πονηρός καί πρᾶξις ἄτοπος καί πάθος ἐπί ἡδονή μικρός καί ἀχάριστος ταραχή τε μέγας καί μεταμέλεια αἰσχρός φέρω . ὅθεν , οἴομαι , καί θεός τις συλλαμβάνω , σαφηνίζω ὁ πεῖρα ὁ κρίσις ἐκεῖνος , ὅτι ὁ ἵλαος οὗτος καί πρᾶος καί φιλάνθρωπος οὐδείς ὁ σύνειμι εὐμενής εἰμί οὕτως καί φίλος καί ἄλυπος ὡς αὐτός ὁ ἔχω .