plutarchus.de-cohibenda-ira-452f-464d 10
ὥσπερ οὖν ἐπὶ τοῦ Φιλίππου τις εἶπε κατασκάψαντος Ὄλυνθον , ἀλλʼ οὐκ ἂν ἀνοικίσαι γε πόλιν ἐκεῖνος δύναιτο τηλικαύτην οὕτως ἔστιν εἰπεῖν πρὸς τὸν θυμὸν ἀνατρέψαι μὲν δύνασαι καὶ διαφθεῖραι καὶ καταβαλεῖν , ἀναστῆσαι δὲ καὶ σῶσαι καὶ φείσασθαι καὶ καρτερῆσαι πραότητός ἐστι καὶ συγγνώμης καὶ μετριοπαθείας , καὶ Καμίλλου καὶ Μετέλλου καὶ Ἀριστείδου καὶ Σωκράτους · τὸ δʼ ἐμφῦναι καὶ δακεῖν μυρμηκῶδες καὶ μυῶδες . οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πρὸς ἄμυναν ἅμα σκοπῶν τὸν διʼ ὀργῆς ; τρόπον ἄπρακτον εὑρίσκω τὰ πολλά , δήγμασι χειλῶν καὶ πρίσεσιν ὀδόντων καὶ κεναῖς ἐπιδρομαῖς καὶ βλασφημίαις ἀπειλὰς ἀνοήτους ἐχούσαις καταναλισκόμενον , εἶθʼ ὥσπερ ἐν τοῖς δρόμοις τὰ παιδία τῷ μὴ κρατεῖν ἑαυτῶν προκαταπίπτοντα τοῦ τέλους ἐφʼ ὃ σπεύδει γελοίως . ὅθεν οὐ φαύλως ὁ Ῥόδιος πρὸς ὑπηρέτην τοῦ Ῥωμαίων στρατηγοῦ βοῶντα καὶ θρασυνόμενον οὐ μέλει μοι τί σὺ λέγεις ἀλλὰ τί τῆνος σιγῇ καὶ τὸν , Νεοπτόλεμον ὁ Σοφοκλῆς καὶ τὸν Εὐρύπυλον ὁπλίσας ἐκόμπασʼ ἀλοιδόρητα φησίν ἐρρηξάτην ἐς κύκλα χαλκέων ὅπλων . τὸν μὲν γὰρ σίδηρον ἔνιοι τῶν βαρβάρων φαρμάσσουσιν , δʼ ἀνδρεία χολῆς οὐ δεῖται βέβαπται γὰρ ὑπὸ τοῦ λόγου · τὸ δὲ θυμικὸν καὶ μανικὸν εὐπερίθραυστόν ἐστι καὶ σαθρόν . ἀφαιροῦσι γοῦν αὐλοῖς τὸν θυμὸν οἱ Λακεδαιμόνιοι τῶν μαχομένων , καὶ Μούσαις πρὸ πολέμου θύουσιν ὅπως ὁ λόγος ἐμμένῃ · καὶ τρεψάμενοι τοὺς πολεμίους οὐ διώκουσιν , ἀλλʼ ἀνακαλοῦνται τὸν θυμόν , ὥσπερ τὰ σύμμετρα τῶν ἐγχειριδίων εὐανακόμιστον ὄντα καὶ ῥᾴδιον . ὀργὴ δὲ , μυρίους προανεῖλε τῆς ἀμύνης , ὡς Κῦρον καὶ Πελοπίδαν τὸν Θηβαῖον . Ἀγαθοκλῆς ; δὲ πράως ἔφερε λοιδορούμενος ὑπὸ τῶν πολιορκουμένων · καί τινος εἰπόντος κεραμεῦ , πόθεν ἀποδώσεις τοῖς ξένοις τὸν μισθὸν ; ἐπιγελάσας αἴκα ταύταν ἐξέλω καὶ τὸν Ἀντίγονον ἀπὸ τοῦ τείχους τινὲς εἰς ἀμορφίαν ἔσκωπτον · ὁ δὲ πρὸς αὐτοὺς καὶ μὴν ἐδόκουν εὐπρόσωπος εἶναι . λαβὼν δὲ τὴν πόλιν ἐπίπρασκε τοὺς σκώπτοντας , μαρτυράμενος ὅτι πρὸς τοὺς δεσπότας ἕξει τὸν λόγον , ἂν πάλιν αὐτὸν λοιδορῶσιν . ὁρῶ δὲ καὶ κυνηγοὺς σφαλλομένους ὑπʼ ὀργῆς μεγάλα καὶ ῥήτορας . Ἀριστοτέλης δʼ ἱστορεῖ Σατύρου τοὺς φίλους ἐμφράξαι τὰ ὦτα κηρῷ δίκην ἔχοντος , ὅπως μὴ συγχέῃ τὸ πρᾶγμα διὰ θυμὸν ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν λοιδορούμενος . αὐτοὺς δʼ ἡμᾶς οὐ πολλάκις ἐκφεύγει τὸ κολάσαι πλημμελήσαντα δοῦλον ; ἀποδιδράσκουσι γὰρ τὰς ἀπειλὰς καὶ τοὺς λόγους δείσαντες . ὅπερ οὖν αἱ τίτθαι πρὸς τὰ παιδία λέγουσι μὴ κλαῖε καὶ λήψῃ , τοῦτο πρὸς τὸν θυμὸν οὐκ ἀχρήστως λεκτέον μὴ σπεῦδε μηδὲ βόα μηδʼ ἐπείγου , καὶ μᾶλλον ἃ θέλεις γενήσεται καὶ βέλτιον καὶ γὰρ παῖδʼ ἰδὼν πατὴρ ἐπιχειροῦντά τι σιδηρίῳ διελεῖν ἢ τεμεῖν , αὐτὸς λαβὼν τὸ σιδήριον ἐποίησε · καὶ τοῦ θυμοῦ τὴν τιμωρίαν παρελόμενος αὐτὸς ἀσφαλῶς καὶ ἀβλαβῶς καὶ ὠφελίμως ἐκόλασε τὸν ἄξιον οὐχ ἑαυτὸν ὥσπερ ὁ θυμούμενος ἀντʼ ἐκείνου πολλάκις .
Lemmas: ὥσπερ οὖν ἐπί ὁ Φίλιππος τις λέγω κατασκάπτω Ὄλυνθος , ἀλλά οὐ ἄν ἀνοικίζω γε πόλις ἐκεῖνος δύναμαι τηλικοῦτος οὕτως εἰμί λέγω πρός ὁ θυμός ἀνατρέπω μέν δύναμαι καί διαφθείρω καί καταβάλλω , ἀνίστημι δέ καί σῴζω καί φείδομαι καί καρτερέω πραότης εἰμί καί συγγνώμη καί μετριοπάθεια , καί Καμίλλος καί Μέτελλος καί Ἀριστείδης καί Σωκράτης · ὁ δέ ἐμφύω καί δάκνω μυρμηκώδης καί μυώδης . οὐ μήν ἀλλά καί πρός ἄμυνα ἅμα σκοπέω ὁ διά ὀργή ; τρόπος ἄπρακτος εὑρίσκω ὁ πολύς , δῆγμα χεῖλος καί πρῖσις ὀδούς καί κενός ἐπιδρομή καί βλασφημία ἀπειλή ἀνόητος ἔχω καταναλίσκω , εἶτα ὥσπερ ἐν ὁ δρόμος ὁ παιδίον ὁ μή κρατέω ἑαυτοῦ προκαταπίπτω ὁ τέλος ἐπί ὅς σπεύδω γέλοιος . ὅθεν οὐ φαῦλος ὁ Ῥόδιος πρός ὑπηρέτης ὁ Ῥωμαῖος στρατηγός βοάω καί θρασύνω οὐ μέλω ἐγώ τίς σύ λέγω ἀλλά τίς τῆνος σιγή καί ὁ , Νεοπτόλεμος ὁ Σοφοκλῆς καί ὁ Εὐρύπυλος ὁπλίζω κομπάζω ἀλοιδόρητος φημί ῥήγνυμι εἰς κύκλος χάλκεος ὅπλον . ὁ μέν γάρ σίδηρος ἔνιοι ὁ βάρβαρος φαρμάσσω , δέ ἀνδρεία χολή οὐ δέω βάπτω γάρ ὑπό ὁ λόγος · ὁ δέ θυμικός καί μανικός εὐπερίθραυστος εἰμί καί σαθρός . ἀφαιρέω γοῦν αὐλός ὁ θυμός ὁ Λακεδαιμόνιος ὁ μάχομαι , καί Μοῦσα πρό πόλεμος θύω ὅπως ὁ λόγος ἐμμένω · καί τρέπω ὁ πολέμιος οὐ διώκω , ἀλλά ἀνακαλέω ὁ θυμός , ὥσπερ ὁ σύμμετρος ὁ ἐγχειρίδιον εὐανακόμιστος εἰμί καί ῥᾴδιος . ὀργή δέ , μυρίος προαναιρέω ὁ ἄμυνα , ὡς Κῦρος καί Πελοπίδης ὁ Θηβαῖος . Ἀγαθοκλῆς ; δέ πρᾶος φέρω λοιδορέω ὑπό ὁ πολιορκέω · καί τις λέγω κεραμεύς , πόθεν ἀποδίδωμι ὁ ξένος ὁ μισθός ; ἐπιγελάω ἐάν ταῦτος ἐξαιρέω καί ὁ Ἀντίγονος ἀπό ὁ τεῖχος τις εἰς ἀμορφία σκώπτω · ὁ δέ πρός αὐτός καί μήν δοκέω εὐπρόσωπος εἰμί . λαμβάνω δέ ὁ πόλις πιπράσκω ὁ σκώπτω , μαρτύρομαι ὅτι πρός ὁ δεσπότης ἔχω ὁ λόγος , ἐάν πάλιν αὐτός λοιδορέω . ὁράω δέ καί κυνηγός σφάλλω ὑπό ὀργή μέγας καί ῥήτωρ . Ἀριστοτέλης δέ ἱστορέω Σάτυρος ὁ φίλος ἐμφράσσω ὁ οὖς κηρός δίκη ἔχω , ὅπως μή συγχέω ὁ πρᾶγμα διά θυμός ὑπό ὁ ἐχθρός λοιδορέω . αὐτός δέ ἐγώ οὐ πολλάκις ἐκφεύγω ὁ κολάζω πλημμελέω δοῦλος ; ἀποδιδράσκω γάρ ὁ ἀπειλή καί ὁ λόγος δείδω . ὅς οὖν ὁ τίτθη πρός ὁ παιδίον λέγω μή κλαίω καί λαμβάνω , οὗτος πρός ὁ θυμός οὐ ἄχρηστος λεκτέος μή σπεύδω μηδέ βοάω μηδέ ἐπείγω , καί μάλα ὅς ἐθέλω γίγνομαι καί ἀγαθός καί γάρ παῖς ὁράω πατήρ ἐπιχειρέω τις σιδήριον διαιρέω ἤ τέμνω , αὐτός λαμβάνω ὁ σιδήριον ποιέω · καί ὁ θυμός ὁ τιμωρία παραιρέω αὐτός ἀσφαλής καί ἀβλαβής καί ὠφέλιμος κολάζω ὁ ἄξιος οὐ ἑαυτοῦ ὥσπερ ὁ θυμόω ἀντί ἐκεῖνος πολλάκις .