plutarchus.de-cohibenda-ira-452f-464d 9
τὰ μὲν οὖν φαῦλα παραδείγματα τὴν θέαν οὐκ εὔχαριν ἀλλʼ ἀναγκαίαν μόνον εἶχε · τοὺς δʼ ἠπίως καὶ λείως ὁμιλοῦντας ὀργαῖς κάλλιστα μὲν ἀκούσματα κάλλιστα δὲ θεάματα ποιούμενος , ἄρχομαι καταφρονεῖν τῶν λεγόντων · ἄνδρʼ ἠδίκησας · ἄνδρʼ ἀνεκτέον τόδε ; καὶ βαῖνε λάξ , ἐπὶ τραχήλου βαῖνε , καὶ πέλα χθονί , καὶ τἄλλα παροξυντικά , διʼ ὧν ἔνιοι τὸν θυμὸν ἐκ τῆς γυναικωνίτιδος εἰς τὴν ἀνδρωνῖτιν οὐκ εὖ μετοικίζουσιν . ἡ γὰρ ἀνδρεία κατὰ τἄλλα τῇ δικαιοσύνῃ συμφερομένη περὶ μόνης μοι δοκεῖ διαμάχεσθαι τῆς πραότητος , ὡς αὐτῇ μᾶλλον προσηκούσης . ἀνθρώπων μὲν γὰρ κρατῆσαι καὶ χείροσι βελτιόνων ὑπῆρξε , τὸ δʼ ἐν ψυχῇ στῆσαι κατὰ θυμοῦ τρόπαιον ʽ ᾧ χαλεπὸν εἶναι διαμάχεσθαι φησὶν Ἡράκλειτος ὅ τι γὰρ ἂν θέλῃ , ψυχῆς ὠνεῖται μεγάλης ἐστὶ καὶ νικητικῆς ἰσχύος , ὥσπερ νεῦρα καὶ τόνους ἀληθῶς ἐπὶ τὰ πάθη τὰς κρίσεις ἐχούσης . διὸ καὶ συνάγειν ἀεὶ πειρῶμαι καὶ ἀναγιγνώσκειν οὐ ταῦτα δὴ μόνον τὰ τῶν φιλοσόφων , οὕς φασι χολὴν οὐκ ἔχειν οἱ νοῦν οὐκ ἔχοντες , ἀλλὰ μᾶλλον τὰ τῶν βασιλέων καὶ τυράννων οἷον Ἀντιγόνου τὸ πρὸς τοὺς στρατιώτας τοὺς παρὰ τὴν σκηνὴν λοιδοροῦντας αὐτὸν ὡς οὐκ ἀκούοντα · τὴν βακτηρίαν γὰρ ὑποβαλὼν ἔξω παπαί εἶπεν οὐ πορρωτέρω ποι τραπόμενοι κακῶς ἐρεῖθʼ ἡμᾶς ; Ἀρκαδίωνος δὲ τοῦ Ἀχαιοῦ τὸν Φίλιππον ἀεὶ κακῶς λέγοντος καὶ φεύγειν παραινοῦντος εἰσόκε τοὺς ἀφίκηται οἳ οὐκ ἴσασι Φίλιππον εἶτά πως ἐν Μακεδονίᾳ φανέντος , ᾤοντο δεῖν οἱ φίλοι κολάσαι καὶ μὴ περιιδεῖν · ὁ δὲ Φίλιππος ἐντυχὼν αὐτῷ φιλανθρώπως καὶ ξένια καὶ δῶρα πέμψας ἐκέλευσεν ὕστερον πυνθάνεσθαι , τίνας λόγους ἀπαγγέλλοι πρὸς τοὺς Ἕλληνας · ὡς δὲ πάντες ἐμαρτύρουν ἐπαινέτην αὐτοῦ γεγονέναι τὸν ἄνδρα θαυμάσιον , ἐγὼ τοίνυν ἔφη βελτίων ἰατρὸς ὑμῶν . ἐν Ὀλυμπίοις δὲ βλασφημίας περὶ αὐτοῦ γενομένης καί τινων λεγόντων , ὡς οἰμῶξαι προσήκει τοὺς Ἕλληνας , ὅτι εὖ πάσχοντες ὑπὸ τοῦ Φιλίππου κακῶς αὐτὸν λέγουσι · τί οὖν ἔφη ποιήσουσιν , ἂν κακῶς πάθωσι ; καλὰ δὲ καὶ Πεισιστράτου τὰ πρὸς Θρασύβουλον καὶ Πορσήνα τὰ πρὸς Μούκιον καὶ Μάγα τὰ πρὸς Φιλήμονα · δημοσίᾳ γὰρ ὑπʼ αὐτοῦ κωμῳδηθεὶς ἐν θεάτρῳ παρὰ τοῦ βασιλέως γράμμαθʼ ἣκει σοι , Μάγα . Μάγα κακόδαιμον , γράμματʼ οὐκ ἐπίστασαι · λαβὼν ὑπὸ χειμῶνος εἰς Παραιτόνιον ἐξενεχθέντα , στρατιώτην μὲν ἐκέλευσε γυμνῇ τῇ μαχαίρᾳ θιγεῖν τοῦ τραχήλου μόνον εἶτα κοσμίως ἀπελθεῖν · ἀστραγάλους δὲ καὶ σφαῖραν ὡς παιδαρίῳ νοῦν οὐκ ἔχοντι προσπέμψας ; ἀφῆκε . Πτολεμαῖος . ; δὲ γραμματικὸν εἰς ἀμαθίαν ἐπισκώπτων ἠρώτησε τίς ὁ τοῦ Πηλέως πατὴρ ἦν · κἀκεῖνος ἂν σὺ πρότερον εἴπῃς ἔφη τίς ὁ τοῦ Λάγου · τὸ δὲ σκῶμμα τῆς δυσγενείας ἥπτετο τοῦ βασιλέως , καὶ πάντες ἠγανάκτησαν ὡς οὐκ ἐπιτήδειον ὄντα φέρειν · καὶ ὁ Πτολεμαῖος εἰ τὸ φέρειν ἔφη σκωπτόμενον , οὐδὲ τὸ σκώπτειν βασιλικόν ἐστιν . Ἀλέξανδρος δὲ πικρότερος αὑτοῦ γέγονεν ἐν τοῖς περὶ Καλλισθένη καὶ Κλεῖτον . καὶ , Πῶρος ἁλοὺς παρεκάλει χρήσασθαι · βασιλικῶς αὐτῷ καὶ πυθομένου μή τι πλέον ; ἐν τῷ βασιλικῶς ἔφη πάντʼ ἔνεστι . διὸ καὶ τῶν θεῶν τὸν βασιλέα μειλίχιον Ἀθηναῖοι δέ · Μαιμάκτην οἶμαι καλοῦσι · τὸ δὲ κολαστικὸν ἐρινυῶδες καὶ δαιμονικόν , οὐ θεῖον οὐδʼ ὀλύμπιον .
Lemmas: ὁ μέν οὖν φαῦλος παράδειγμα ὁ θέα οὐ εὔχαρις ἀλλά ἀναγκαῖος μόνος ἔχω · ὁ δέ ἤπιος καί λεῖος ὁμιλέω ὀργή καλός μέν ἄκουσμα καλός δέ θέαμα ποιέω , ἄρχω καταφρονέω ὁ λέγω · ἀνήρ ἀδικέω · ἀνήρ ἀνεκτέος ὅδε ; καί βαίνω λάξ , ἐπί τράχηλος βαίνω , καί πελάω χθών , καί ἄλλος παροξυντικός , διά ὅς ἔνιοι ὁ θυμός ἐκ ὁ γυναικωνῖτις εἰς ὁ ἀνδρωνῖτις οὐ εὖ μετοικίζω . ὁ γάρ ἀνδρεία κατά ἄλλος ὁ δικαιοσύνη συμφέρω περί μόνος ἐγώ δοκέω διαμάχομαι ὁ πραότης , ὡς αὐτός μάλα προσήκω . ἄνθρωπος μέν γάρ κρατέω καί κακός ἀγαθός ὑπάρχω , ὁ δέ ἐν ψυχή ἵστημι κατά θυμός τρόπαιον ʽ ὅς χαλεπός εἰμί διαμάχομαι φημί Ἡράκλειτος ὅς τις γάρ ἄν ἐθέλω , ψυχή ὠνέομαι μέγας εἰμί καί νικητικός ἰσχύς , ὥσπερ νεῦρον καί τόνος ἀληθής ἐπί ὁ πάθος ὁ κρίσις ἔχω . διό καί συνάγω ἀεί πειράω καί ἀναγιγνώσκω οὐ οὗτος δή μόνος ὁ ὁ φιλόσοφος , ὅς φημί χολή οὐ ἔχω ὁ νόος οὐ ἔχω , ἀλλά μάλα ὁ ὁ βασιλεύς καί τύραννος οἷος Ἀντίγονος ὁ πρός ὁ στρατιώτης ὁ παρά ὁ σκηνή λοιδορέω αὐτός ὡς οὐ ἀκούω · ὁ βακτηρία γάρ ὑποβάλλω ἔξω παπαί λέγω οὐ πρόσω ποι τρέπω κακός λέγω ἐγώ ; Ἀρκαδίων δέ ὁ Ἀχαιός ὁ Φίλιππος ἀεί κακός λέγω καί φεύγω παραινέω εἰσόκε ὁ ἀφικνέομαι ὅς οὐ οἶδα Φίλιππος εἶτα πως ἐν Μακεδονία φαίνω , οἴομαι δέω ὁ φίλος κολάζω καί μή περιοράω · ὁ δέ Φίλιππος ἐντυγχάνω αὐτός φιλάνθρωπος καί ξένιος καί δῶρον πέμπω κελεύω ὕστερον πυνθάνομαι , τίς λόγος ἀπαγγέλλω πρός ὁ Ἕλλην · ὡς δέ πᾶς μαρτυρέω ἐπαινέτης αὐτός γίγνομαι ὁ ἀνήρ θαυμάσιος , ἐγώ τοίνυν φημί ἀγαθός ἰατρός σύ . ἐν Ὀλύμπιος δέ βλασφημία περί αὐτός γίγνομαι καί τις λέγω , ὡς οἰμώζω προσήκω ὁ Ἕλλην , ὅτι εὖ πάσχω ὑπό ὁ Φίλιππος κακός αὐτός λέγω · τίς οὖν φημί ποιέω , ἐάν κακός πάσχω ; καλός δέ καί Πεισίστρατος ὁ πρός Θρασύβουλος καί Πορσήνα ὁ πρός Μούκιος καί Μάγης ὁ πρός Φιλήμων · δημοσίᾳ γάρ ὑπό αὐτός κωμῳδέω ἐν θέατρον παρά ὁ βασιλεύς γράμμα ἥκω σύ , Μάγης . Μάγης κακοδαίμων , γράμμα οὐ ἐπίσταμαι · λαμβάνω ὑπό χειμών εἰς Παραιτόνιον ἐκφέρω , στρατιώτης μέν κελεύω γυμνός ὁ μάχαιρα θιγγάνω ὁ τράχηλος μόνος εἶτα κόσμιος ἀπέρχομαι · ἀστράγαλος δέ καί σφαῖρα ὡς παιδάριον νόος οὐ ἔχω προσπέμπω ; ἀφίημι . Πτολεμαῖος . ; δέ γραμματικός εἰς ἀμαθία ἐπισκώπτω ἐρωτάω τίς ὁ ὁ Πηλεύς πατήρ εἰμί · ἐκεῖνος ἐάν σύ πρότερος λέγω φημί τίς ὁ ὁ Λάγος · ὁ δέ σκῶμμα ὁ δυσγένεια ἅπτω ὁ βασιλεύς , καί πᾶς ἀγανακτέω ὡς οὐ ἐπιτήδειος εἰμί φέρω · καί ὁ Πτολεμαῖος εἰ ὁ φέρω φημί σκώπτω , οὐδέ ὁ σκώπτω βασιλικός εἰμί . Ἀλέξανδρος δέ πικρός ἑαυτοῦ γίγνομαι ἐν ὁ περί Καλλισθένης καί Κλεῖτος . καί , Πῶρος ἁλίσκομαι παρακαλέω χράω · βασιλικός αὐτός καί πυνθάνομαι μή τις πολύς ; ἐν ὁ βασιλικός φημί πᾶς ἔνειμι . διό καί ὁ θεός ὁ βασιλεύς μειλίχιος Ἀθηναῖος δέ · Μαιμάκτης οἴομαι καλέω · ὁ δέ κολαστικός ἐρινυώδης καί δαιμονικός , οὐ θεῖος οὐδέ ὀλύμπιος .