plutarchus.de-capienda-ex-inimicis-utilitate-86b-92f 9
πραότητα μὲν οὖν καὶ ἀνεξικακίαν οὕτως ἔστιν ἐνεπιδείξασθαι ταῖς ἔχθραις , ἁπλότητα δὲ καὶ μεγαλοφροσύνην καὶ χρηστότητα μᾶλλον ἐν ταῖς φιλίαις . φίλον μὲν γὰρ οὐχ οὕτω τὸ εὖ ποιεῖν καλόν , ὡς αἰσχρὸν τὸ μὴ ποιεῖν δεόμενον · ἐχθροῦ δὲ καὶ τὸ τιμωρίαν παραλείπειν καιροῦ παρασχόντος ἐπιεικές ἐστι . τὸν δὲ καὶ πταίσαντι συμπαθήσαντα καὶ δεηθέντι συλλαβόμενον καὶ παισὶν ἐχθροῦ καὶ οἰκείοις πραγμάτων ἐν χρείᾳ γενομένοις σπουδήν τινα καὶ προθυμίαν ἐνδειξάμενον ὅστις οὐκ ἄγαται τῆς εὐμενείας οὐδʼ ἐπαινεῖ τὴν χρηστότητα , κεῖνος ἐξ ἀδάμαντος ἢ σιδάρου κεχάλκευται μέλαιναν καρδίαν τῷ Καίσαρι κελεύσαντι τὰς Πομπηίου τιμὰς ἀνασταθῆναι καταβεβλημένας ὁ Κικέρων τοὺς Πομπηίου φησὶν ἀνδριάντας ἀνέστησας , τοὺς δὲ σοὺς ἔπηξας ὅθεν οὐδʼ ἐπαίνου φειστέον οὐδὲ τιμῆς περὶ ἀνδρὸς ἐχθροῦ δικαίως εὐδοκιμήσαντος . ἔπαινόν τε γὰρ φέρει μείζονα τοῖς ἐπαινοῦσι , καὶ πίστιν ἔχει πάλιν ἐγκαλῶν , ὡς οὐ τὸν ἄνδρα μισῶν ἀλλὰ τὴν πρᾶξιν ἀποδοκιμάζων τὸ δὲ κάλλιστον καὶ χρησιμώτατον , ἀπωτάτω καθίσταται τοῦ φθονεῖν καὶ φίλοις εὐτυχοῦσι καὶ κατορθοῦσιν οἰκείοις ὁ τοὺς ἐχθροὺς ἐθισθεὶς ἐπαινεῖν καὶ μὴ δάκνεσθαι μηδὲ βασκαίνειν εὖ πραττόντων . καίτοι τίς ἄσκησις ἑτέρα μείζονα ὠφέλειαν ἐνεργάζεται ταῖς ψυχαῖς ἢ διάθεσιν κρείττονα τῆς ἀφαιρούσης τὸ δύσζηλον ἡμῶν καὶ φιλόφθονον ; ὥσπερ γὰρ ἐν πολέμῳ πολλὰ τῶν ἀναγκαίων ἄλλως ; δὲ φαύλων ἔθους λαβόντα καὶ νόμου δύναμιν οὐκ ἔστι ῥᾳδίως ἀπώσασθαι καὶ βλαπτομένους , οὕτως ἡ ἔχθρα συνεισάγουσα τῷ μίσει φθόνον , ζηλοτυπίαν ἐπιχαιρεκακίαν μνησικακίαν ἐναπολείπει . πρὸς δὲ τούτοις καὶ πανουργία καὶ ἀπάτη καὶ ἐπιβουλή , δοκοῦσα μὴ φαῦλον εἶναι μηδʼ ἄδικον πρὸς ἐχθρόν , ἂν ἐγγένηται , παραμένει δυσαπάλλακτος · εἶτα χρῶνται πρὸς τοὺς φίλους αὐτοὺς ὑπὸ συνηθείας , ἂν μὴ φυλάξωνται πρὸς τοὺς ἐχθροὺς εἴπερ οὖν ὀρθῶς ὁ Πυθαγόρας , ἐν ἀλόγοις ζῴοις ἐθίζων ὠμότητος ἀπέχεσθαι καὶ πλεονεξίας , ὀρνέων τε θηρευτὰς παρῃτεῖτο καὶ βόλους ὠνούμενος ἰχθύων ἐκέλευεν ἀφιέναι , καὶ παντὸς ἡμέρου ζῴου φόνον ἀπηγόρευε , πολὺ δήπου σεμνότερόν ἐστιν ἐν διαφοραῖς πρὸς ἀνθρώπους καὶ φιλονεικίαις , γενναῖον ἐχθρὸν ὄντα καὶ δίκαιον καὶ ἀψευδῆ , τὰ μοχθηρὰ καὶ ἀγεννῆ καὶ πανοῦργα πάθη κολάζειν καὶ ταπεινὰ ποιεῖν , ὅπως ἐν τοῖς πρὸς τοὺς φίλους συμβολαίοις παντάπασιν ἀτρεμῇ καὶ ἀπέχηται τοῦ κακουργεῖν . Σκαῦρος ἐχθρὸς ἦν Δομιτίου · καὶ κατήγορος . οἰκέτης οὖν τοῦ Δομιτίου πρὸ τῆς δίκης ἧκε πρὸς αὐτὸν ὡς ἔχων τι μηνῦσαι τῶν λανθανόντων ἐκεῖνον , ὁ δʼ οὐκ εἴασεν εἰπεῖν , ἀλλὰ συλλαβὼν τὸν ἄνθρωπον ἀπήγαγε πρὸς τὸν δεσπότην . Κάτωνι δὲ Μουρήναν διώκοντι δημοκοπίας καὶ συνάγοντι , τοὺς ἐλέγχους ἐξ , ἔθους παρηκολούθουν οἱ τὰ πραττόμενα παραφυλάττοντες . πολλάκις οὖν αὐτὸν ἠρώτων εἴ τι μέλλει σήμερον συνάγειν ἢ πραγματεύεσθαι πρὸς τὴν κατηγορίαν · εἰ δὲ μὴ φαίη , πιστεύοντες ἀπῄεσαν . ταῦτα μὲν οὖν αὐτοῦ τῆς δόξης ἔχει τεκμήριον μέγιστον · ἀλλὰ μεῖζον καὶ κάλλιον , ὅτι τῷ δικαίῳ χρῆσθαι καὶ πρὸς ἐχθροὺς ἐθισθέντες οὐδέποτε μὴ προσενεχθῶμεν ἀδίκως καὶ πανούργως τοῖς συνήθεσι καὶ φίλοις .
Lemmas: πραότης μέν οὖν καί ἀνεξικακία οὕτως εἰμί ἐνεπιδείκνυμι ὁ ἔχθρα , ἁπλότης δέ καί μεγαλοφροσύνη καί χρηστότης μάλα ἐν ὁ φιλία . φίλος μέν γάρ οὐ οὕτως ὁ εὖ ποιέω καλός , ὡς αἰσχρός ὁ μή ποιέω δέω · ἐχθρός δέ καί ὁ τιμωρία παραλείπω καιρός παρέχω ἐπιεικής εἰμί . ὁ δέ καί πταίω συμπαθέω καί δέω συλλαμβάνω καί παῖς ἐχθρός καί οἰκεῖος πρᾶγμα ἐν χρεία γίγνομαι σπουδή τις καί προθυμία ἐνδείκνυμι ὅστις οὐ ἄγαμαι ὁ εὐμένεια οὐδέ ἐπαινέω ὁ χρηστότης , ἐκεῖνος ἐκ ἀδάμας ἤ σίδηρος χαλκεύω μέλας καρδία ὁ Καῖσαρ κελεύω ὁ Πομπήϊος τιμή ἀνίστημι καταβάλλω ὁ Κικέρων ὁ Πομπήϊος φημί ἀνδριάς ἀνίστημι , ὁ δέ σός πήγνυμι ὅθεν οὐδέ ἔπαινος φειστέον οὐδέ τιμή περί ἀνήρ ἐχθρός δίκαιος εὐδοκιμέω . ἔπαινος τε γάρ φέρω μέγας ὁ ἐπαινέω , καί πίστις ἔχω πάλιν ἐγκαλέω , ὡς οὐ ὁ ἀνήρ μισέω ἀλλά ὁ πρᾶξις ἀποδοκιμάζω ὁ δέ καλός καί χρήσιμος , ἀπωτάτω καθίστημι ὁ φθονέω καί φίλος εὐτυχέω καί κατορθόω οἰκεῖος ὁ ὁ ἐχθρός ἐθίζω ἐπαινέω καί μή δάκνω μηδέ βασκαίνω εὖ πράσσω . καίτοι τίς ἄσκησις ἕτερος μέγας ὠφέλεια ἐνεργάζομαι ὁ ψυχή ἤ διάθεσις κρατύς ὁ ἀφαιρέω ὁ δύσζηλος ἐγώ καί φιλόφθονος ; ὥσπερ γάρ ἐν πόλεμος πολύς ὁ ἀναγκαῖος ἄλλος ; δέ φαῦλος ἔθος λαμβάνω καί νόμος δύναμις οὐ εἰμί ῥᾴδιος ἀπωθέω καί βλάπτω , οὕτως ὁ ἔχθρα συνεισάγω ὁ μῖσος φθόνος , ζηλοτυπία ἐπιχαιρεκακία μνησικακία ἐναπολιμπάνω . πρός δέ οὗτος καί πανουργία καί ἀπάτη καί ἐπιβουλή , δοκέω μή φαῦλος εἰμί μηδέ ἄδικος πρός ἐχθρός , ἐάν ἐγγίγνομαι , παραμένω δυσαπάλλακτος · εἶτα χράω πρός ὁ φίλος αὐτός ὑπό συνήθεια , ἐάν μή φυλάσσω πρός ὁ ἐχθρός εἴπερ οὖν ὀρθός ὁ Πυθαγόρας , ἐν ἄλογος ζῷον ἐθίζω ὠμότης ἀπέχω καί πλεονεξία , ὄρνεον τε θηρευτής παραιτέομαι καί βόλος ὠνέομαι ἰχθῦς κελεύω ἀφίημι , καί πᾶς ἥμερος ζῷον φόνος ἀπαγορεύω , πολύς δήπου σεμνός εἰμί ἐν διαφορά πρός ἄνθρωπος καί φιλονικία , γενναῖος ἐχθρός εἰμί καί δίκαιος καί ἀψευδής , ὁ μοχθηρός καί ἀγεννής καί πανοῦργος πάθος κολάζω καί ταπεινός ποιέω , ὅπως ἐν ὁ πρός ὁ φίλος συμβόλαιον παντάπασι ἀτρεμέω καί ἀπέχω ὁ κακουργέω . Σκαῦρος ἐχθρός εἰμί Δομίτιος · καί κατήγορος . οἰκέτης οὖν ὁ Δομίτιος πρό ὁ δίκη ἵημι πρός αὐτός ὡς ἔχω τις μηνύω ὁ λανθάνω ἐκεῖνος , ὁ δέ οὐ ἐάω λέγω , ἀλλά συλλαμβάνω ὁ ἄνθρωπος ἀπάγω πρός ὁ δεσπότης . Κάτων δέ Μουρήνας διώκω δημοκοπία καί συνάγω , ὁ ἔλεγχος ἐκ , ἔθος παρακολουθέω ὁ ὁ πράσσω παραφυλάσσω . πολλάκις οὖν αὐτός ἐρωτάω εἰ τις μέλλω σήμερον συνάγω ἤ πραγματεύομαι πρός ὁ κατηγορία · εἰ δέ μή φημί , πιστεύω ἀπέρχομαι . οὗτος μέν οὖν αὐτός ὁ δόξα ἔχω τεκμήριον μέγας · ἀλλά μέγας καί καλός , ὅτι ὁ δίκαιος χράω καί πρός ἐχθρός ἐθίζω οὐδέποτε μή προσφέρω ἄδικος καί πανοῦργος ὁ συνήθης καί φίλος .