plutarchus.de-amore-prolis-493a-497e 2
ὅρα περὶ τοὺς γάμους ὅσον ἐστὶν ἐν τοῖς ζῴοις τὸ κατὰ φύσιν . πρῶτον οὐκ ἀναμένει νόμους ἀγαμίου καὶ ὀψιγαμίου , καθάπερ οἱ Λυκούργου πολῖται καὶ Σόλωνος οὐδʼ ἀτιμίας ἀτέκνων δέδοικεν , οὐδὲ τιμὰς διώκει τρίπαιδας , ὡς Ῥωμαίων πολλοὶ γαμοῦσι καὶ γεννῶσιν , οὐχ ἳνα κληρονόμους ἔχωσιν ἀλλʼ ἵνα κληρονομεῖν δύνωνται . ἔπειτα μίγνυται τῷ θήλει τὸ ἄρρεν οὐχ ἅπαντα χρόνον · ἡδονὴν γὰρ οὐκ ἔχει τέλος ἀλλὰ γέννησιν καὶ τέκνωσιν . διὰ τοῦτʼ ἔτους ὥρᾳ , ἣ πνοάς τε γονίμους ἔχει καὶ πρόσφορον λοχευομένοις κρᾶσιν , συνῆλθεν εἰς ταὐτὸ τῷ ἄρρενι τὸ θῆλυ χειρόηθες καὶ ποθεινόν , ἡδείᾳ μὲν ὀσμῇ χρωτὸς ἰδίῳ δὲ κόσμῳ σώματος ἀγαλλόμενον , δρόσου καὶ βοτάνης ἀνάπλεων . καθαρᾶς · αἰσθόμενον δʼ ὅτι κύει καὶ πεπλήρωται , κοσμίως ἄπεισι καὶ προνοεῖ περὶ τὴν κύησιν καὶ σωτηρίαν τοῦ ἀποτεχθέντος . ἀξίως δʼ οὐκ ἔστιν εἰπεῖν τὰ δρώμενα , πλὴν ὅτι γίγνεται ἕκαστον αὐτῶν ἐν τῷ φιλοστόργῳ , ταῖς προνοίαις , ταῖς καρτερίαις , ταῖς ἐγκρατείαις . ἀλλὰ τὴν μέλιτταν ἡμεῖς σοφὴν καλοῦμεν καὶ νομίζομεν ξανθὸν μέλι μηδομέναν κολακεύοντες τὸ ἡδὺ καὶ γαργαλίζον ἡμᾶς τῆς γλυκύτητος · τὴν δὲ τῶν ἄλλων περὶ τὰς λοχείας καὶ τὰς ἀνατροφὰς σοφίαν καὶ τέχνην παρορῶμεν . οἷον εὐθύς , ἡ ἁλκυὼν κύουσα τὴν νεοττιὰν συντίθησι , συλλαμβάνουσα τὰς ἀκάνθας τῆς θαλαττίας βελόνης καὶ ταύτας διʼ ἀλλήλων ἐγκαταπλέκουσα καὶ συνείρουσα , τὸ μὲν σχῆμα περιαγὲς ὡς ἁλιευτικοῦ κύρτου καὶ πρόμηκες ἀπεργάζεται · τῇ δʼ ἁρμονίᾳ καὶ πυκνότητι συμφράξασα τὰς ἀκάνθας ἀκριβῶς ὑπέθηκε τῷ κλύσματι τοῦ κύματος , ὡς τυπτόμενον ἡσυχῆ καὶ πηγνύμενον τὸ πίλημα τῆς ἐπιφανείας στεγανὸν γένηται · γίγνεται δὲ σιδήρῳ καὶ λίθῳ δυσδιαίρετον . ὃ δʼ ἐστὶ θαυμασιώτερον , οὕτω τὸ στόμα τῆς νεοττιᾶς συμμέτρως πέπλασται πρὸς τὸ μέγεθος καὶ τὸ μέτρον τῆς ἁλκυόνος , ὥστε μήτε μεῖζον ἄλλο μήτε μικρότερον ἐνδύεσθαι ζῷον , ὡς δέ φασι , μηδὲ θάλατταν παραδέχεσθαι μηδὲ τὰ ἐλάχιστα . μάλιστα δʼ οἱ γαλεοὶ ζῳογονοῦσι μὲν ἐν ἑαυτοῖς , ἐκβαίνειν δὲ παρέχουσιν ἐκτὸς καὶ νέμεσθαι τοῖς σκυμνίοις , εἶτα πάλιν ἀναλαμβάνουσι καὶ περιπτύσσουσιν ἐγκοιμώμενα τοῖς σπλάγχνοις . ἡ δʼ ἄρκτος , ἀγριώτατον καὶ σκυθρωπότατον θηρίον , ἄμορφα καὶ ἄναρθρα τίκτει · τῇ δὲ γλώττῃ καθάπερ ἐργαλείῳ διατυποῦσα τοὺς ὑμένας οὐ δοκεῖ γεννᾶν μόνον ἀλλὰ καὶ δημιουργεῖν τὸ τέκνον . ὁ δʼ Ὁμηρικὸς λέων , ᾧ ῥά τε νήπιʼ ἄγοντι συναντήσωνται ἐν ὕλῃ ἄνδρες ἐπακτῆρες , ὁ δέ τε σθένεϊ βλεμεαίνει , πᾶν δὲ τʼ ἐπισκύνιον κάτω ἕλκεται ὄσσε καλύπτων ἆρʼ οὐχ ὅμοιός ; ἐστι , διανοουμένῳ πρὸς τοὺς κυνηγοὺς σπένδεσθαι περὶ τῶν τέκνων ; καθόλου γὰρ ἡ πρὸς τὰ ἔκγονα φιλοστοργία καὶ τολμηρὰ τὰ δειλὰ ποιεῖ , καὶ φιλόπονα τὰ ῥᾴθυμα καὶ φειδωλὰ τὰ γαστρίμαργα καὶ ὥσπερ ἡ Ὁμηρικὴ ὄρνις προσφέρουσα τοῖς νεοττοῖς μάστακʼ , ἐπεί κε λάβῃσι , κακῶς δέ τε οἱ πέλει αὐτῇ τῷ γὰρ αὑτῆς τρέφει λιμῷ τὰ ἔκγονα , καὶ τὴν τροφὴν τῆς γαστρὸς ἁπτομένην ἀποκρατεῖ καὶ πιέζει τῷ στόματι , μὴ λάθῃ καταπιοῦσα ὡς δὲ κύων ἀμαλῇσι περὶ σκυλάκεσσι βεβῶσα ἄνδρʼ ἀγνοιήσασʼ ὑλάει μέμονέν τε μάχεσθαι τὸν περὶ τῶν τέκνων φόβον ὡς δεύτερον προσλαβοῦσα θυμόν . αἱ δὲ πέρδικες ὅταν διώκωνται μετὰ τῶν τέκνων , ἐκεῖνα μὲν ἐῶσι προπέτεσθαι καὶ φεύγειν , αὑταῖς δὲ μηχανώμεναι προσέχειν τοὺς θηρεύοντας ἐγγὺς κυλινδούμεναι καὶ καταλαμβανόμεναι , μικρὸν ὑπεκθέουσιν , εἶτα πάλιν ἵστανται καὶ παρέχουσιν ἐν ἐφικτῷ τῆς ἐλπίδος ἑαυτάς , ἄχρι ἂν οὕτω προκινδυνεύουσαι τῶν νεοττῶν τῆς ἀσφαλείας προαγάγωνται πόρρω τοὺς διώκοντας . τὰς δʼ ἀλεκτορίδας ἐν τοῖς ὄμμασι καθʼ ἡμέραν ἔχομεν , ὃν τρόπον τὰ νεόττια περιέπουσι , τοῖς μὲν ἐνδῦναι χαλῶσαι τὰς πτέρυγας , τὰ δʼ ἐπιβαίνοντα τῶν νώτων καὶ προσέρποντα πανταχόθεν ἀναδεχόμεναι μετὰ τοῦ γεγηθός τι καὶ προσφιλὲς ἐπιφθέγγεσθαι · κύνας δὲ καὶ δράκοντας , ἂν περὶ αὑτῶν φοβηθῶσι , φεύγουσιν , ἂν δὲ περὶ τῶν τέκνων , ἀμύνονται καὶ διαμάχονται παρὰ δύναμιν . εἶτα ταῦτʼ οἰόμεθα τὰ πάθη τούτοις ἐνειργάσθαι τὴν φύσιν , ἀλεκτορίδων ἐπιγονῆς καὶ κυνῶν καὶ ἄρκτων προνοοῦσαν , ἀλλʼ οὐχ ἡμᾶς δυσωποῦσαν καὶ τιτρώσκουσαν ἐπιλογιζομένους , ὅτι ταῦτα παραδείγματα τοῖς ἑπομένοις , τοῖς δʼ ἀναλγήτοις ὀνείδη περίεστι τῆς ἀπαθείας , διʼ ὧν κατηγοροῦσι τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως μόνης μὴ προῖκα τὸ στέργειν ἐχούσης μηδʼ ἐπισταμένης φιλεῖν ἄνευ χρείας θαυμάζεται γὰρ ἐν τοῖς θεάτροις ὁ εἰπών μισθοῦ γὰρ ἄνθρωπον τίς ἄνθρωπον φιλεῖ κατʼ Ἐπίκουρον ὁ πατὴρ τὸν υἱόν , ἡ μήτηρ τὸ τέκνον , οἱ παῖδες τοὺς τεκόντας . ἀλλʼ εἰ λόγου γένοιτο τοῖς θηρίοις σύνεσις , καὶ τοῦτό τις εἰς κοινὸν θέατρον συναγαγὼν ἵππους καὶ βόας καὶ κύνας καὶ ὄρνιθας ; ἀναφθέγξαιτο μεταγράψας , ὡς οὔτε κύνες ἐπὶ μισθῷ σκύλακας φιλοῦσιν οὔθʼ ἵπποι πώλους οὔτʼ ὄρνιθες νεοττοὺς ἀλλὰ προῖκα καὶ φυσικῶς , ἐπιγνωσθήσεται τοῖς ἁπάντων πάθεσιν ὡς εὖ καὶ ἀληθῶς λεγόμενον . αἰσχρὸν γάρ , ὦ Ζεῦ , τὰς θηρίων γενέσεις καὶ λοχείας καὶ ὠδῖνας καὶ τεκνοτροφίας φύσιν εἶναι καὶ χάριν , τὰς δʼ ἀνθρώπων δάνεια καὶ μισθοὺς καὶ ἀρραβῶνας ἐπὶ χρείαις διδομένους .
Lemmas: ὁράω περί ὁ γάμος ὅσος εἰμί ἐν ὁ ζῷον ὁ κατά φύσις . πρῶτος οὐ ἀναμένω νόμος ἀγαμία καί ὀψιγάμιον , καθά ὁ Λυκοῦργος πολίτης καί Σόλων οὐδέ ἀτιμία ἄτεκνος δείδω , οὐδέ τιμή διώκω τρίπαις , ὡς Ῥωμαῖος πολύς γαμέω καί γεννάω , οὐ ἵνα κληρονόμος ἔχω ἀλλά ἵνα κληρονομέω δύναμαι . ἔπειτα μείγνυμι ὁ θῆλυς ὁ ἄρσην οὐ ἅπας χρόνος · ἡδονή γάρ οὐ ἔχω τέλος ἀλλά γέννησις καί τέκνωσις . διά οὗτος ἔτος ὥρα , ὅς πνοή τε γόνιμος ἔχω καί πρόσφορος λοχεύω κρᾶσις , συνέρχομαι εἰς αὐτός ὁ ἄρσην ὁ θῆλυς χειροήθης καί ποθεινός , ἡδύς μέν ὀσμή χρώς ἴδιος δέ κόσμος σῶμα ἀγάλλω , δρόσος καί βοτάνη ἀνάπλεος . καθαρός · αἰσθάνομαι δέ ὅτι κύω καί πληρόω , κόσμιος ἀπέρχομαι καί προνοέω περί ὁ κύησις καί σωτηρία ὁ ἀποτίκτω . ἄξιος δέ οὐ εἰμί λέγω ὁ δράω , πλήν ὅτι γίγνομαι ἕκαστος αὐτός ἐν ὁ φιλόστοργος , ὁ πρόνοια , ὁ καρτερία , ὁ ἐγκράτεια . ἀλλά ὁ μέλισσα ἐγώ σοφός καλέω καί νομίζω ξανθός μέλι μήδομαι κολακεύω ὁ ἡδύς καί γαργαλίζω ἐγώ ὁ γλυκύτης · ὁ δέ ὁ ἄλλος περί ὁ λοχεία καί ὁ ἀνατροφή σοφία καί τέχνη παροράω . οἷος εὐθύς , ὁ ἀλκυών κύω ὁ νεοσσιά συντίθημι , συλλαμβάνω ὁ ἄκανθα ὁ θαλάσσιος ῥαφίς καί οὗτος διά ἀλλήλων ἐγκαταπλέκω καί συνείρω , ὁ μέν σχῆμα περιαγής ὡς ἁλιευτικός κύρτος καί προμήκης ἀπεργάζομαι · ὁ δέ ἁρμονία καί πυκνότης συμφράζομαι ὁ ἄκανθα ἀκριβής ὑποτίθημι ὁ κλύσμα ὁ κῦμα , ὡς τύπτω ἡσυχῆ καί πήγνυμι ὁ πίλημα ὁ ἐπιφάνεια στεγανός γίγνομαι · γίγνομαι δέ σίδηρος καί λίθος δυσδιαίρετος . ὅς δέ εἰμί θαυμάσιος , οὕτως ὁ στόμα ὁ νεοσσιά σύμμετρος πλάσσω πρός ὁ μέγεθος καί ὁ μέτρον ὁ ἀλκυών , ὥστε μήτε μέγας ἄλλος μήτε μικρός ἐνδύω ζῷον , ὡς δέ φημί , μηδέ θάλασσα παραδέχομαι μηδέ ὁ ἐλαχύς . μάλα δέ ὁ γαλεός ζῳογονέω μέν ἐν ἑαυτοῦ , ἐκβαίνω δέ παρέχω ἐκτός καί νέμω ὁ σκυμνίον , εἶτα πάλιν ἀναλαμβάνω καί περιπτύσσω ἐγκοιμάομαι ὁ σπλάγχνον . ὁ δέ ἄρκτος , ἄγριος καί σκυθρωπός θηρίον , ἄμορφος καί ἄναρθρος τίκτω · ὁ δέ γλῶσσα καθά ἐργαλεῖον διατυπόω ὁ ὑμήν οὐ δοκέω γεννάω μόνος ἀλλά καί δημιουργέω ὁ τέκνον . ὁ δέ Ὁμηρικός λέων , ὅς ἄρα τε νήπιος ἄγω συναντάω ἐν ὕλη ἀνήρ ἐπακτήρ , ὁ δέ τε σθένος βλεμεαίνω , πᾶς δέ τε ἐπισκύνιον κάτω ἕλκω ὄσσε καλύπτω ἆρα οὐ ὅμοιος ; εἰμί , διανοέω πρός ὁ κυνηγός σπένδω περί ὁ τέκνον ; καθόλου γάρ ὁ πρός ὁ ἔκγονος φιλοστοργία καί τολμηρός ὁ δειλός ποιέω , καί φιλόπονος ὁ ῥᾴθυμος καί φειδωλός ὁ γαστρίμαργος καί ὥσπερ ὁ Ὁμηρικός ὄρνις προσφέρω ὁ νεοσσός μάσταξ , ἐπεί ἄν λαμβάνω , κακός δέ τε ἕ πέλω αὐτός ὁ γάρ ἑαυτοῦ τρέφω λιμός ὁ ἔκγονος , καί ὁ τροφή ὁ γαστήρ ἅπτω ἀποκρατέω καί πιέζω ὁ στόμα , μή λανθάνω καταπίνω ὡς δέ κύων ἀμαλός περί σκύλαξ βαίνω ἀνήρ ἀγνοέω ὑλάω μέμονα τε μάχομαι ὁ περί ὁ τέκνον φόβος ὡς δεύτερος προσλαμβάνω θυμός . ὁ δέ πέρδιξ ὅταν διώκω μετά ὁ τέκνον , ἐκεῖνος μέν ἐάω προπέτομαι καί φεύγω , ἑαυτοῦ δέ μηχανάομαι προσέχω ὁ θηρεύω ἐγγύς κυλινδέω καί καταλαμβάνω , μικρός ὑπεκθέω , εἶτα πάλιν ἵστημι καί παρέχω ἐν ἐφικτός ὁ ἐλπίς ἑαυτοῦ , ἄχρι ἄν οὕτως προκινδυνεύω ὁ νεοσσός ὁ ἀσφάλεια προάγω πρόσω ὁ διώκω . ὁ δέ ἀλεκτορίς ἐν ὁ ὄμμα κατά ἡμέρα ἔχω , ὅς τρόπος ὁ νεόσσιον περιέπω , ὁ μέν ἐνδύω χαλάω ὁ πτέρυξ , ὁ δέ ἐπιβαίνω ὁ νῶτον καί προσέρπω πανταχόθεν ἀναδέχομαι μετά ὁ γηθέω τις καί προσφιλής ἐπιφθέγγομαι · κύων δέ καί δράκων , ἐάν περί ἑαυτοῦ φοβέω , φεύγω , ἐάν δέ περί ὁ τέκνον , ἀμύνω καί διαμάχομαι παρά δύναμις . εἶτα οὗτος οἴομαι ὁ πάθος οὗτος ἐνεργάζομαι ὁ φύσις , ἀλεκτορίς ἐπιγονή καί κύων καί ἄρκτος προνοέω , ἀλλά οὐ ἐγώ δυσωπέω καί τιτρώσκω ἐπιλογίζομαι , ὅτι οὗτος παράδειγμα ὁ ἕπομαι , ὁ δέ ἀνάλγητος ὄνειδος περίειμι ὁ ἀπάθεια , διά ὅς κατηγορέω ὁ ἀνθρώπινος φύσις μόνος μή προίξ ὁ στέργω ἔχω μηδέ ἐπίσταμαι φιλέω ἄνευ χρεία θαυμάζω γάρ ἐν ὁ θέατρον ὁ λέγω μισθός γάρ ἄνθρωπος τίς ἄνθρωπος φιλέω κατά Ἐπίκουρος ὁ πατήρ ὁ υἱός , ὁ μήτηρ ὁ τέκνον , ὁ παῖς ὁ τίκτω . ἀλλά εἰ λόγος γίγνομαι ὁ θηρίον σύνεσις , καί οὗτος τις εἰς κοινός θέατρον συνάγω ἵππος καί βοῦς καί κύων καί ὄρνις ; ἀναφθέγγομαι μεταγράφω , ὡς οὔτε κύων ἐπί μισθός σκύλαξ φιλέω οὔτε ἵππος πῶλος οὔτε ὄρνις νεοσσός ἀλλά προίξ καί φυσικός , ἐπιγιγνώσκω ὁ ἅπας πάθος ὡς εὖ καί ἀληθής λέγω . αἰσχρός γάρ , ὦ Ζεύς , ὁ θηρίον γένεσις καί λοχεία καί ὠδίς καί τεκνοτροφία φύσις εἰμί καί χάρις , ὁ δέ ἄνθρωπος δάνειον καί μισθός καί ἀρραβών ἐπί χρεία δίδωμι .