plutarchus.de-alexandri-magni-fortuna-aut-virtute-326d-345b 2.2
ἀλλʼ Ἀλέξανδρος εἰδὼς τίνων δεῖ θεατὴν εἶναι καὶ ἀκροατὴν καὶ τίνων ἀγωνιστὴν καὶ αὐτουργόν , ἤσκει μὲν ἀεὶ διὰ τῶν ὅπλων δεινὸς εἶναι καὶ κατὰ τὸν Αἰσχύλον βριθὺς ὁπλιτοπάλας , δάιος ἀντιπάλοις . ταύτην ἔχων τέχνην προγονικὴν ἀπʼ Αἰακιδῶν , ἀφʼ Ἡρακλέους , ταῖς δʼ ἄλλαις τέχναις τὸ τιμᾶν ἄνευ τοῦ ζηλοῦν ἀπεδίδου κατὰ τὸ ἔνδοξον αὐτῶν καὶ χαρίεν , τῷ τέρπειν δʼ οὐκ ἦν εὐάλωτος εἰς τὸ μιμεῖσθαι . γεγόνασι δὲ κατʼ αὐτὸν τραγῳδοὶ μὲν οἱ περὶ Θετταλὸν καὶ Ἀθηνόδωρον , ὧν ἀνταγωνιζομένων ἀλλήλοις , ἐχορήγουν μὲν οἱ Κύπριοι βασιλεῖς , ἔκρινον δʼ οἱ δοκιμώτατοι τῶν στρατηγῶν . ἐπεὶ δʼ ἐνίκησεν Ἀθηνόδωρος , ἐβουλόμην ἄν , ἔφη , μᾶλλον ἀπολωλεκέναι μέρος τῆς βασιλείας ἢ Θετταλὸν ἐπιδεῖν ἡττημένον . ἀλλʼ οὔτʼ ἐνέτυχε τοῖς κριταῖς οὔτε τὴν κρίσιν ἐμέμψατο , πάντων οἰόμενος δεῖν περιεῖναι , τοῦ δικαίου δʼ ἡττᾶσθαι . κωμῳδοὶ δʼ ἦσαν οἱ περὶ Λύκωνα τὸν Σκαρφέα · τούτῳ δʼ εἴς τινα κωμῳδίαν ἐμβαλόντι στίχον αἰτητικὸν γελάσας ἔδωκε δέκα τάλαντα . κιθαρῳδοὶ δʼ ἄλλοι τε καὶ Ἀριστόνικος , ὃς ἐν μάχῃ τινὶ προσβοηθήσας ἔπεσε λαμπρῶς ἀγωνισάμενος . ἐκέλευσεν οὖν αὐτοῦ γενέσθαι καὶ σταθῆναι χαλκοῦν ἀνδριάντα Πυθοῖ , κιθάραν ἔχοντα καὶ δόρυ προβεβλημένον , οὐ τὸν ἄνδρα τιμῶν μόνον , ἀλλὰ καὶ μουσικὴν κοσμῶν ὡς ἀνδροποιὸν καὶ μάλιστα δὴ πληροῦσαν ἐνθουσιασμοῦ καὶ ὁρμῆς τοὺς γνησίως ἐντρεφομένους . καὶ γὰρ αὐτός , Ἀντιγενίδου ποτὲ τὸν ἁρμάτειον αὐλοῦντος νόμον , οὕτω παρέστη καὶ διεφλέχθη τὸν θυμὸν ὑπὸ τῶν μελῶν , ὥστε τοῖς ὅπλοις ᾄξας ἐπιβαλεῖν τὰς χεῖρας ἐγγὺς παρακειμένοις καὶ μαρτυρῆσαι τοῖς Σπαρτιάταις ᾄδουσιν ῥέπει γὰρ ἄντα τῶ σιδάρω τὸ καλῶς κιθαρίδδειν . ἦν δὲ καὶ Ἀπελλῆς ὁ ζωγράφος καὶ Λύσιππος ὁ πλάστης κατʼ Ἀλέξανδρον · ὧν ὁ μὲν ἔγραψε τὸν κεραυνοφόρον οὕτως ἐναργῶς καὶ κεκραμένως , ὥστε λέγειν ὅτι δυοῖν Ἀλεξάνδρων ὁ μὲν Φιλίππου γέγονεν ἀνίκητος , ὁ δʼ Ἀπελλοῦ ἀμίμητος . Λυσίππου δὲ τὸν πρῶτον Ἀλέξανδρον πλάσαντος , ἄνω βλέποντα τῷ προσώπῳ πρὸς τὸν οὐρανὸν ὥσπερ αὐτὸς εἰώθει βλέπειν Ἀλέξανδρος ἡσυχῆ παρεγκλίνων τὸν τράχηλον ἐπέγραψέ τις οὐκ ἀπιθάνως αὐδασοῦντι δʼ ἔοικεν ὁ χάλκεος εἰς Δία λεύσσων , γᾶν ὑπʼ ἐμοὶ τίθεμαι · Ζεῦ , σὺ δʼ Ὄλυμπον ἔχε . διὸ καὶ μόνον Ἀλέξανδρος ἐκέλευε Λύσιππον εἰκόνας αὐτοῦ δημιουργεῖν . μόνος γὰρ οὗτος , ὡς ἔοικε , κατεμήνυε τῷ χαλκῷ τὸ ἦθος αὐτοῦ καὶ συνεξέφερε τῇ μορφῇ τὴν ἀρετήν · οἱ δʼ ἄλλοι τὴν ἀποστροφὴν τοῦ τραχήλου καὶ τῶν ὀμμάτων τὴν διάχυσιν καὶ ὑγρότητα μιμεῖσθαι θέλοντες οὐ διεφύλαττον αὐτοῦ τὸ ἀρρενωπὸν καὶ λεοντῶδες . ἐν δʼ οὖν τοῖς ἄλλοις τεχνίταις καὶ Στασικράτης ἦν ἀρχιτέκτων , οὐδὲν ἀνθηρὸν οὐδʼ ἡδὺ καὶ πιθανὸν τῇ ὄψει διώκων , ἀλλὰ καὶ χειρὶ μεγαλουργῷ καὶ διαθέσει χορηγίας βασιλικῆς οὐκ ἀποδεούσῃ χρώμενος . οὗτος ἀναβὰς πρὸς Ἀλέξανδρον ἐμέμφετο τὰς γραφομένας εἰκόνας αὐτοῦ καὶ γλυφομένας καὶ πλαττομένας , ὡς ἔργα δειλῶν καὶ ἀγεννῶν τεχνι,τῶν · ἐγὼ δʼ , εἶπεν , εἰς ἄφθαρτον , ὦ βασιλεῦ , καὶ ζῶσαν ὕλην καὶ ῥίζας ἔχουσαν ἀιδίους καὶ βάρος ἀκίνητον καὶ ἀσάλευτον ἔγνωκά σου τὴν ὁμοιότητα καταθέσθαι τοῦ σώματος . ὁ γάρ Θρᾴκιος Ἄθως , ᾗ μέγιστος αὑτοῦ καὶ περιφανέστατος ἐξανέστηκεν ἔχων ἑαυτῷ σύμμετρα πλάτη καὶ ὕψη καὶ μέλη καὶ ἄρθρα καὶ διαστήματα μορφοειδῆ , δύναται κατεργασθεὶς καὶ σχηματισθεὶς εἰκὼν Ἀλεξάνδρου καλεῖσθαι καὶ εἶναι , ταῖς μὲν βάσεσιν ἁπτομένου τῆς θαλάττης , τῶν δὲ χειρῶν τῇ μὲν ἐναγκαλιζομένου καὶ φέροντος πόλιν ἐνοικουμένην μυρίανδρον , τῇ δὲ δεξιᾷ ποταμὸν ἀέναον ἐκ φιάλης σπένδοντος εἰς τὴν θάλατταν ἐκχεόμενον . χρυσὸν δὲ καὶ χαλκὸν καὶ ἐλέφαντα καὶ ξύλα καὶ βαφάς , ἐκμαγεῖα μικρὰ καὶ ὠνητὰ καὶ κλεπτόμενα καὶ συγχεόμενα , καταβάλωμεν . ταῦτʼ ἀκούσας Ἀλέξανδρος τὸ μὲν φρόνημα τοῦ τεχνίτου καὶ τὸ θάρσος ἀγασθεὶς ἐπῄνεσεν , ἔα δὲ κατὰ χώραν , ἔφη , τὸν Ἄθω μένειν ἀρκεῖ γὰρ ἑνὸς βασιλέως ἐνυβρίσαντος εἶναι μνημεῖον ἐμὲ δʼ ὁ Καύκασος δείξει καὶ τὰ Ἠμωδὰ καὶ Τάναϊς καὶ τὸ Κάσπιον πέλαγος . αὗται τῶν ἐμῶν ἔργων εἰκόνες .
Lemmas: ἀλλά Ἀλέξανδρος οἶδα τίς δέω θεατής εἰμί καί ἀκροατής καί τίς ἀγωνιστής καί αὐτουργός , ἀσκέω μέν ἀεί διά ὁ ὅπλον δεινός εἰμί καί κατά ὁ Αἰσχύλος βριθύς ὁπλιτοπάλης , δάϊος ἀντίπαλος . οὗτος ἔχω τέχνη προγονικός ἀπό Αἰακίδης , ἀπό Ἡρακλῆς , ὁ δέ ἄλλος τέχνη ὁ τιμάω ἄνευ ὁ ζηλόω ἀποδίδωμι κατά ὁ ἔνδοξος αὐτός καί χαρίεις , ὁ τέρπω δέ οὐ εἰμί εὐάλωτος εἰς ὁ μιμέομαι . γίγνομαι δέ κατά αὐτός τραγῳδός μέν ὁ περί Θεσσαλός καί Ἀθηνόδωρος , ὅς ἀνταγωνίζομαι ἀλλήλων , χορηγέω μέν ὁ Κύπριος βασιλεύς , κρίνω δέ ὁ δόκιμος ὁ στρατηγός . ἐπεί δέ νικάω Ἀθηνόδωρος , βούλομαι ἄν , φημί , μάλα ἀπόλλυμι μέρος ὁ βασιλεία ἤ Θεσσαλός ἐφοράω ἡσσάομαι . ἀλλά οὔτε ἐντυγχάνω ὁ κριτής οὔτε ὁ κρίσις μέμφομαι , πᾶς οἴομαι δέω περίειμι , ὁ δίκαιος δέ ἡσσάομαι . κωμῳδός δέ εἰμί ὁ περί Λύκων ὁ Σκαρφεύς · οὗτος δέ εἰς τις κωμῳδία ἐμβάλλω στίχος αἰτητικός γελάω δίδωμι δέκα τάλαντον . κιθαρῳδός δέ ἄλλος τε καί Ἀριστόνικος , ὅς ἐν μάχη τις προσβοηθέω πίπτω λαμπρός ἀγωνίζομαι . κελεύω οὖν αὐτός γίγνομαι καί ἵστημι χάλκεος ἀνδριάς Πυθώ , κιθάρα ἔχω καί δόρυ προβάλλω , οὐ ὁ ἀνήρ τιμάω μόνος , ἀλλά καί μουσική κοσμέω ὡς ἀνδροποιός καί μάλα δή πληρόω ἐνθουσιασμός καί ὁρμή ὁ γνήσιος ἐντρέφω . καί γάρ αὐτός , Ἀντιγενίδας ποτέ ὁ ἁρμάτειος αὐλέω νόμος , οὕτως παρίστημι καί διαφλέγω ὁ θυμός ὑπό ὁ μέλος , ὥστε ὁ ὅπλον ἀΐσσω ἐπιβάλλω ὁ χείρ ἐγγύς παράκειμαι καί μαρτυρέω ὁ Σπαρτιάτης ἀείδω ῥέπω γάρ ἄντα ὁ σίδηρος ὁ καλός κιθαρίζω . εἰμί δέ καί Ἀπελλῆς ὁ ζωγράφος καί Λύσιππος ὁ πλάστης κατά Ἀλέξανδρος · ὅς ὁ μέν γράφω ὁ κεραυνοφόρος οὕτως ἐναργής καί κεκραμένως , ὥστε λέγω ὅτι δύο Ἀλέξανδρος ὁ μέν Φίλιππος γίγνομαι ἀνίκητος , ὁ δέ Ἀπελλής ἀμίμητος . Λύσιππος δέ ὁ πρῶτος Ἀλέξανδρος πλάσσω , ἄνω βλέπω ὁ πρόσωπον πρός ὁ οὐρανός ὥσπερ αὐτός εἴωθα βλέπω Ἀλέξανδρος ἡσυχῆ παρεγκλίνω ὁ τράχηλος ἐπιγράφω τις οὐ ἀπίθανος αὐδάω δέ ἔοικα ὁ χάλκεος εἰς Ζεύς λεύσσω , γῆ ὑπό ἐγώ τίθημι · Ζεύς , σύ δέ Ὄλυμπος ἔχω . διό καί μόνος Ἀλέξανδρος κελεύω Λύσιππος εἰκών αὐτός δημιουργέω . μόνος γάρ οὗτος , ὡς ἔοικα , καταμηνύω ὁ χαλκός ὁ ἦθος αὐτός καί συμφέρω ὁ μορφή ὁ ἀρετή · ὁ δέ ἄλλος ὁ ἀποστροφή ὁ τράχηλος καί ὁ ὄμμα ὁ διάχυσις καί ὑγρότης μιμέομαι ἐθέλω οὐ διαφυλάσσω αὐτός ὁ ἀρρενωπός καί λεοντώδης . ἐν δέ οὖν ὁ ἄλλος τεχνίτης καί Στασικράτης εἰμί ἀρχιτέκτων , οὐδείς ἀνθηρός οὐδέ ἡδύς καί πιθανός ὁ ὄψις διώκω , ἀλλά καί χείρ μεγαλοεργός καί διάθεσις χορηγία βασιλικός οὐ ἀποδέω χράω . οὗτος ἀναβαίνω πρός Ἀλέξανδρος μέμφομαι ὁ γράφω εἰκών αὐτός καί γλύφω καί πλήσσω , ὡς ἔργον δειλός καί ἀγεννής τεχνι,τῶν · ἐγώ δέ , λέγω , εἰς ἄφθαρτος , ὦ βασιλεύς , καί ζάω ὕλη καί ῥίζα ἔχω ἀίδιος καί βάρος ἀκίνητος καί ἀσάλευτος γιγνώσκω σύ ὁ ὁμοιότης κατατίθημι ὁ σῶμα . ὁ γάρ Θρᾴκιος Ἄθως , ὅς μέγας ἑαυτοῦ καί περιφανής ἐξανίστημι ἔχω ἑαυτοῦ σύμμετρος πλάτος καί ὕψος καί μέλος καί ἄρθρον καί διάστημα μορφοειδής , δύναμαι κατεργάζομαι καί σχηματίζω εἰκών Ἀλέξανδρος καλέω καί εἰμί , ὁ μέν βάσις ἅπτω ὁ θάλασσα , ὁ δέ χείρ ὁ μέν ἐναγκαλίζομαι καί φέρω πόλις ἐνοικέω μυρίανδρος , ὁ δέ δεξιός ποταμός ἀέναος ἐκ φιάλη σπένδω εἰς ὁ θάλασσα ἐκχέω . χρυσός δέ καί χαλκός καί ἐλέφας καί ξύλον καί βαφή , ἐκμαγεῖον μικρός καί ὠνητός καί κλέπτω καί συγχέω , καταβάλλω . οὗτος ἀκούω Ἀλέξανδρος ὁ μέν φρόνημα ὁ τεχνίτης καί ὁ θάρσος ἄγαμαι ἐπαινέω , ἐάω δέ κατά χώρα , φημί , ὁ Ἄθως μένω ἀρκέω γάρ εἷς βασιλεύς ἐνυβρίζω εἰμί μνημεῖον ἐγώ δέ ὁ Καύκασος δείκνυμι καί ὁ Ἠμωδόν καί Τάναϊς καί ὁ Κάσπιος πέλαγος . οὗτος ὁ ἐμός ἔργον εἰκών .