plutarchus.bruta-animalia-ratione-uti-985d-992e 4
τίνος μὲν οὖν οὐχὶ μᾶλλον ἢ τῷ σοφωτάτῳ τῶν ἀνθρώπων ; σκόπει δὲ πρῶτον , εἰ βούλει , τὴν ἀνδρείαν , ἐφʼ σὺ φρονεῖς μέγα καὶ οὐκ ἐγκαλύπτῃ θρασὺςκαὶ πτολίπορθοςἀποκαλούμενος , ὅστις , ὦ σχετλιώτατε , δόλοις καὶ μηχαναῖς ἀνθρώπους ἁπλοῦν καὶ γενναῖον εἰδότας πολέμου τρόπον ἀπάτης δὲ καὶ ψευδῶν ἀπείρους παρακρουσάμενος , ὄνομα τῇ πανουργίᾳ προστίθης τῆς ἀρετῆς ἥκιστα πανουργίαν προσιεμένης . ἀλλὰ τῶν γε θηρίων τοὺς πρὸς ἄλληλα καὶ πρὸς ὑμᾶς ἀγῶνας ὁρᾷς ὡς ἄδολοι καὶ ἄτεχνοι καὶ μετʼ ἐμφανοῦς γυμνοῦ τε τοῦ θαρρεῖν πρὸς ἀληθινῆς ἀλκῆς ποιοῦνται τὰς ἀμύνας · καὶ οὔτε νόμου καλοῦντος οὔτʼ ἀστρατείας δεδοικότα γραφὴν ἀλλὰ φύσει φεύγοντα τὸ κρατεῖσθαι μέχρι τῶν ἐσχάτων ἐγκαρτερεῖ καὶ διαφυλάττει τὸ ἀήττητον οὐ γὰρ ἡττᾶται κρατούμενα τοῖς σώμασιν οὔδʼ ἀπαγορεύει ταῖς ψυχαῖς ἀλλὰ ταῖς μάχαις ἐναποθνήσκει . πολλῶν δὲ θνησκόντων ἡ ἀλκὴ μετὰ τοῦ θυμοειδοῦς ἀποχωρήσασά ποι καὶ συναθροισθεῖσα περὶ ἕν τι τοῦ σώματος μόριον ἀνθίσταται τῷ κτείνοντι καὶ πηδᾷ καὶ ἀγανακτεῖ , μέχρι ἂν ὥσπερ πῦρ ἐγκατασβεσθῇ παντάπασι καὶ ἀπόληται . δέησις δʼ οὐκ ἔστιν οὐδʼ οἴκτου παραίτησις οὐδʼ ἐξομολόγησις ἥττης , οὐδὲ δουλεύει λέων λέοντι καὶ ἵππος ἵππῳ διʼ ἀνανδρίαν , ὥσπερ ἄνθρωπος ἀνθρώπῳ , τὴν τῆς δειλίας ἐπώνυμον εὐκόλως ἐνἀσπαζόμενος . ὅσα δʼ ἄνθρωποι πάγαις ἢ δόλοις ἐχειρώσαντο , τὰ μὲν ἤδη τέλεια καὶ τροφὴν ἀπωσάμενα καὶ πρὸς δίψαν ἐγκαρτερήσαντα τὸν πρὸ δουλείας ἐπάγεται καὶ ἀγαπᾷ θάνατον · νεοσσοῖς δὲ καὶ σκύμνοις τούτων , διʼ ἡλικίαν εὐαγώγοις καὶ ἁπαλοῖς οὖσιν , πολλὰ καὶ ἀπατηλὰ μειλίγματα καὶ ὑποπεττεύματα προσφέροντες καὶ καταφαρμάττοντες , ἡδονῶν παρὰ φύσιν γευόμενα καὶ διαίτης ἀδρανῆ χρόνῳ κατειργάσαντο , ἕως προσεδέξαντο καὶ ὑπέμειναν τὴν καλουμένην ἐξημέρωσιν ὥσπερ ἀπογυναίκωσιν τοῦ θυμοειδοῦς · οἷς δὴ μάλιστα δῆλον ὅτι τὰ θηρία πρὸς τὸ θαρρεῖν εὖ πέφυκε . τοῖς δʼ ἀνθρώποις ἡ παρρησία καὶ παρὰ φύσιν ἐστίν · ἐκεῖθεν δʼ ἄν , ὦ βέλτιστʼ Ὀδυσσεῦ , μάλιστα καταμάθοις · ἐν γὰρ τοῖς θηρίοις ἰσορροπεῖ πρὸς ἀλκὴν ἡ φύσις καὶ τὸ θῆλυ τοῦ ἄρρενος οὐδὲν ἀποδεῖ , πονεῖν τε τοὺς ἐπὶ τοῖς ἀναγκαίοις πόνους ἀγωνίζεσθαί τε τοὺς ὑπὲρ τῶν τέκνων ἀγῶνας . ἀλλὰ καὶ Κρομμυωνίαν τινὰ σῦν ἀκούεις , ἣ πράγματα πολλά , θῆλυ θηρίον οὖσα , τῷ Θησεῖ παρέσχε · καὶ τὴν Σφίγγα ἐκείνην οὐκ ἂν ὤνησεν ἡ σοφία περὶ τὸ Φίκιον ἄνω καθεζομένην , αἰνίγματα καὶ γρίφους πλέκουσαν , εἰ μὴ ῥώμῃ καὶ ἀνδρείᾳ πολὺ τῶν Καδμείων ἐπεκράτει . ἐπεῖ δέ που καὶ Τευμησίαν ἀλώπεκα μέρμερον χρῆμακαὶ πλησίον ὄφιν τῷ Ἀπόλλωνι περὶ τοῦ χρηστηρίου μονομαχοῦσαν ἐν Δελφοῖς γενέσθαι λέγουσι . τὴν δʼ Αἴθην ὁ βασιλεὺς ὑμῶν ἔλαβε παρὰ τοῦ Σικυωνίου μισθὸν ἀστρατείας , ἄριστα βουλευσάμενος , ὃς δειλοῦ προυτίμησεν ἀνδρὸς ἵππον ἀγαθὴν καὶ φιλόνικον . αὐτὸς δὲ καὶ παρδάλεις καὶ λεαίνας πολλάκις ἑώρακας , ὡς οὐδέν τι τὰ θήλεα τοῖς ἄρρεσιν ὑφίεται θυμοῦ καὶ ἀλκῆς ὥσπερ ἡ σὴ γυνή , σοῦ πολεμοῦντος , οἴκοι κάθηται πρὸς ἐσχάρᾳ πυρός , οὐκ ἂν οὐδʼ οὖσα αἱ χελιδόνες ἀμυνομένη τοὺς ἐπʼ αὐτὴν καὶ τὸν οἶκον βαδίζοντας , καὶ ταῦτα Λάκαινα οὖσα . τί οὖν ἔτι σοι λέγω τὰς Καρίνας ἢ Μαιονίδας ; ἀλλʼ ἐκ τούτων γε δῆλόν ἐστιν , ὅτι τοῖς ἀνδράσιν οὐ φύσει μέτεστι τῆς ἀνδρείας · μετῆν γὰρ ἂν ὁμοίως καὶ ταῖς γυναιξὶν ἀλκῆς . ὥσθʼ ὑμεῖς , κατὰ νόμων ἀνάγκην οὐχ ἑκούσιον οὐδὲ βουλομένην ἀλλὰ δουλεύουσαν ἔθεσι καὶ ψόγοις καὶ δόξαις ἐπήλυσι καὶ λόγοις πλαττομένην , μελετᾶτε ἀνδρείαν καὶ τοὺς πόνους ὑφίστασθε καὶ τοὺς κινδύνους , οὐ πρὸς ταῦτα θαρροῦντες ἀλλὰ τῷ ἕτερα μᾶλλον τούτων δεδιέναι . ὥσπερ οὖν τῶν σῶν ἑταίρων ὁ φθάσας πρῶτος ἐπὶ τὴν ἐλαφρὰν ἀνίσταται κώπην , οὐ καταφρονῶν ἐκείνης ἀλλὰ δεδιὼς καὶ φεύγων τὴν βαρυτέραν οὕτως ὁ πληγὴν ὑπομένων , ἵνα μὴ λάβῃ τραύματα , καὶ πρὸ αἰκίας τινὸς ἢ θανάτου πολέμιον τινα ἀμυνόμενος οὐ πρὸς ταῦτα θαρραλέος ἀλλὰ πρὸς ἐκεῖνα δειλός ἐστιν . οὕτω δʼ ἀνεφάνη ὑμῖν ἡ μὲν ἀνδρεία δειλία φρόνιμος οὖσα , τὸ δὲ θάρσος φόβος ἐπιστήμην ἔχων τοῦ διʼ ἑτέρων ἕτερα φεύγειν . ὅλως δέ , εἰ πρὸς ἀνδρείαν οἴεσθε βελτίους εἶναι τῶν θηρίων , τί ποθ̓ , ὑμῶν οἱ ποιηταὶ τοὺς κράτιστα τοῖς πολεμίοις μαχομένους λυκόφροναςκαὶ θυμολέονταςκαὶ συῒ εἰκέλους ἀλκήνπροσαγορεύουσιν , ἀλλʼ οὐ λέοντά τις αὐτῶν ἀνθρωπόθυμον οὐ σῦν ἀνδρὶ εἴκελον ἀλκὴνπροσαγορεύει ; ἀλλʼ ὥσπερ οἶμαι τοὺς ταχεῖς ποδηνέμουςκαὶ τοὺς καλοὺς θεοειδεῖςὑπερβαλλόμενοι ταῖς εἰκόσιν ὀνομάζουσιν , οὕτω τῶν δεινῶν μάχεσθαι πρὸς τὰ κρείττονα ποιοῦνται τὰς ἀφομοιώσεις . αἴτιον δέ , ὅτι τῆς μὲν ἀνδρείας οἷον βαφή τις ὁ θυμός ἐστι καὶ στόμωμα τούτῳ δʼ ἀκράτῳ τὰ θηρία χρῆται πρὸς τοὺς ἀγῶνας ὑμῖν δὲ προσμιγνύμενος πρὸς τὸν λογισμὸν ὥσπερ οἶνος πρὸς ὕδωρ ἐξίσταται παρὰ τὰ δεινὰ καὶ ἀπολείπει τὸν καιρόν . ἔνιοι δʼ ὑμῶν οὐδʼ ὅλως φασὶ χρῆναι παραλαμβάνειν ἐν ταῖς μάχαις τὸν θυμὸν ἀλλʼ ἐκποδὼν θεμένους νήφοντι χρῆσθαι τῷ λογισμῷ , πρὸς μὲν σωτηρίας ἀσφάλειαν ὀρθῶς πρὸς δʼ ἀλκὴν καὶ ἄμυναν αἴσχιστα λέγοντες . πῶς γὰρ οὐκ ἄτοπον αἰτιᾶσθαι μὲν ὑμᾶς τὴν φύσιν , ὅτι μὴ κέντρα προσέφυσε τοῖς σώμασι μηδʼ ἀμυντηρίους ὀδόντας μηδʼ ἀγκύλους ὄνυχας , αὐτοὺς δὲ τῆς ψυχῆς τὸ σύμφυτον ἀφαιρεῖν ὅπλον καὶ κολούειν ;
Lemmas: τίς μέν οὖν οὐ μάλα ἤ ὁ σοφός ὁ ἄνθρωπος ; σκοπέω δέ πρῶτος , εἰ βούλομαι , ὁ ἀνδρεία , ἐπί σύ φρονέω μέγας καί οὐ ἐγκαλύπτω θρασύς πτολιπορθοςαποκαλεω , ὅστις , ὦ σχέτλιος , δόλος καί μηχανή ἄνθρωπος ἁπλόος καί γενναῖος οἶδα πόλεμος τρόπος ἀπάτη δέ καί ψευδής ἄπειρος παρακρούω , ὄνομα ὁ πανουργία προστίθημι ὁ ἀρετή ἦκα πανουργία προσίημι . ἀλλά ὁ γε θηρίον ὁ πρός ἀλλήλων καί πρός σύ ἀγών ὁράω ὡς ἄδολος καί ἄτεχνος καί μετά ἐμφανής γυμνός τε ὁ θαρσέω πρός ἀληθινός ἀλκή ποιέω ὁ ἀμύνω · καί οὔτε νόμος καλέω οὔτε ἀστρατεία δείδω γραφή ἀλλά φύσις φεύγω ὁ κρατέω μέχρι ὁ ἔσχατος ἐγκαρτερέω καί διαφυλάσσω ὁ ἀήσσητος οὐ γάρ ἡσσάομαι κρατέω ὁ σῶμα οὐδέ ἀπαγορεύω ὁ ψυχή ἀλλά ὁ μάχη ἐναποθνῄσκω . πολύς δέ θνῄσκω ὁ ἀλκή μετά ὁ θυμοειδής ἀποχωρέω ποῖ καί συναθροίζω περί εἷς τις ὁ σῶμα μόριον ἀνθίστημι ὁ κτείνω καί πηδάω καί ἀγανακτέω , μέχρι ἄν ὥσπερ πῦρ ἐγκατασβέννυμι παντάπασι καί ἀπόλλυμι . δέησις δέ οὐ εἰμί οὐδέ οἶκτος παραίτησις οὐδέ ἐξομολόγησις ἧσσα , οὐδέ δουλεύω λέων λέων καί ἵππος ἵππος διά ἀνανδρία , ὥσπερ ἄνθρωπος ἄνθρωπος , ὁ ὁ δειλία ἐπώνυμος εὔκολος ἐνασπάζομαι . ὅσος δέ ἄνθρωπος πάγη ἤ δόλος χειρόω , ὁ μέν ἤδη τέλειος καί τροφή ἀπωθέω καί πρός δίψα ἐγκαρτερέω ὁ πρό δουλεία ἐπάγω καί ἀγαπάω θάνατος · νεοσσός δέ καί σκύμνος οὗτος , διά ἡλικία εὐάγωγος καί ἁπαλός εἰμί , πολύς καί ἀπατηλός μείλιγμα καί ὑποπέττευμα προσφέρω καί καταφαρμάσσω , ἡδονή παρά φύσις γεύω καί δίαιτα ἀδρανής χρόνος κατεργάζομαι , ἕως προσδέχομαι καί ὑπομένω ὁ καλέω ἐξημέρωσις ὥσπερ ἀπογυναίκωσις ὁ θυμοειδής · ὅς δή μάλα δῆλος ὅτι ὁ θηρίον πρός ὁ θαρσέω εὖ φύω . ὁ δέ ἄνθρωπος ὁ παρρησία καί παρά φύσις εἰμί · ἐκεῖθεν δέ ἄν , ὦ ἀγαθός Ὀδυσσεύς , μάλα καταμανθάνω · ἐν γάρ ὁ θηρίον ἰσορροπέω πρός ἀλκή ὁ φύσις καί ὁ θῆλυς ὁ ἄρσην οὐδείς ἀποδέω , πονέω τε ὁ ἐπί ὁ ἀναγκαῖος πόνος ἀγωνίζομαι τε ὁ ὑπέρ ὁ τέκνον ἀγών . ἀλλά καί Κρομμυωνία τις ὗς ἀκούω , ὅς πρᾶγμα πολύς , θῆλυς θηρίον εἰμί , ὁ Θησεύς παρέχω · καί ὁ Σφίγξ ἐκεῖνος οὐ ἄν ὀνίνημι ὁ σοφία περί ὁ Φίκιον ἄνω καθέζομαι , αἴνιγμα καί γρῖφος πλέκω , εἰ μή ῥώμη καί ἀνδρεία πολύς ὁ Καδμεῖος ἐπικρατέω . ἔπειμι δέ που καί Τευμησία ἀλώπηξ μέρμερος χρῆμακαὶ πλησίον ὄφις ὁ Ἀπόλλων περί ὁ χρηστήριον μονομαχέω ἐν Δελφοί γίγνομαι λέγω . ὁ δέ Αἴθη ὁ βασιλεύς σύ λαμβάνω παρά ὁ Σικυώνιος μισθός ἀστρατεία , ἀγαθός βουλεύω , ὅς δειλός προτιμάω ἀνήρ ἵππος ἀγαθός καί φιλόνικος . αὐτός δέ καί πάρδαλις καί λέαινα πολλάκις ὁράω , ὡς οὐδείς τις ὁ θῆλυς ὁ ἄρσην ὑφίημι θυμός καί ἀλκή ὥσπερ ὁ σός γυνή , σύ πολεμέω , οἴκοι κάθημαι πρός ἐσχάρα πῦρ , οὐ ἄν οὐδέ εἰμί ὁ χελιδών ἀμύνω ὁ ἐπί αὐτός καί ὁ οἶκος βαδίζω , καί οὗτος Λάκαινα εἰμί . τίς οὖν ἔτι σύ λέγω ὁ Καρίνη ἤ Μαιόνιδης ; ἀλλά ἐκ οὗτος γε δῆλος εἰμί , ὅτι ὁ ἀνήρ οὐ φύσις μέτειμι ὁ ἀνδρεία · μέτειμι γάρ ἄν ὅμοιος καί ὁ γυνή ἀλκή . ὥστε σύ , κατά νόμος ἀνάγκη οὐ ἑκούσιος οὐδέ βούλομαι ἀλλά δουλεύω ἔθος καί ψόγος καί δόξα ἔπηλυς καί λόγος πλήσσω , μελετάω ἀνδρεία καί ὁ πόνος ὑφίστημι καί ὁ κίνδυνος , οὐ πρός οὗτος θαρσέω ἀλλά ὁ ἕτερος μάλα οὗτος δείδω . ὥσπερ οὖν ὁ σός ἑταῖρος ὁ φθάνω πρῶτος ἐπί ὁ ἐλαφρός ἀνίστημι κώπη , οὐ καταφρονέω ἐκεῖνος ἀλλά δείδω καί φεύγω ὁ βαρύς οὕτως ὁ πληγή ὑπομένω , ἵνα μή λαμβάνω τραῦμα , καί πρό αἰκία τις ἤ θάνατος πολέμιος τις ἀμύνω οὐ πρός οὗτος θαρσαλέος ἀλλά πρός ἐκεῖνος δειλός εἰμί . οὕτως δέ ἀναφαίνω σύ ὁ μέν ἀνδρεία δειλία φρόνιμος εἰμί , ὁ δέ θάρσος φόβος ἐπιστήμη ἔχω ὁ διά ἕτερος ἕτερος φεύγω . ὅλος δέ , εἰ πρός ἀνδρεία οἴομαι ἀγαθός εἰμί ὁ θηρίον , τίς ποτέ , σύ ὁ ποιητής ὁ κρατύς ὁ πολέμιος μάχομαι λυκόφρων θυμολέων ὗς εἴκελος αλκηνπροσαγορευω , ἀλλά οὐ λέων τις αὐτός ἀνθρωποθῦμος οὐ ὗς ἀνήρ εἴκελος αλκηνπροσαγορευω ; ἀλλά ὥσπερ οἴομαι ὁ ταχύς ποδηνέμουςκαὶ ὁ καλός θεοειδειςυπερβαλλομενω ὁ εἰκών ὀνομάζω , οὕτως ὁ δεινός μάχομαι πρός ὁ κρατύς ποιέω ὁ ἀφομοίωσις . αἴτιος δέ , ὅτι ὁ μέν ἀνδρεία οἷος βαφή τις ὁ θυμός εἰμί καί στόμωμα οὗτος δέ ἄκρατος ὁ θηρίον χράω πρός ὁ ἀγών σύ δέ προσμείγνυμι πρός ὁ λογισμός ὥσπερ οἶνος πρός ὕδωρ ἐξίστημι παρά ὁ δεινός καί ἀπολείπω ὁ καιρός . ἔνιοι δέ σύ οὐδέ ὅλος φημί χρή παραλαμβάνω ἐν ὁ μάχη ὁ θυμός ἀλλά ἐκποδών τίθημι νήφω χράω ὁ λογισμός , πρός μέν σωτηρία ἀσφάλεια ὀρθός πρός δέ ἀλκή καί ἄμυνα αἰσχρός λέγω . πῶς γάρ οὐ ἄτοπος αἰτιάομαι μέν σύ ὁ φύσις , ὅτι μή κέντρον προσφύω ὁ σῶμα μηδέ ἀμυντήριος ὀδούς μηδέ ἀγκύλος ὄνυξ , αὐτός δέ ὁ ψυχή ὁ σύμφυτος ἀφαιρέω ὅπλον καί κολούω ;