plutarchus.amatorius-748e-771e 13
παυσαμένου δὲ τοῦ Πεμπτίδου καὶ τοῦ πατρὸς ἀρξαμένου τι περὶ τούτων λέγειν , ἕτερος ἧκεν ἐκ πόλεως , τὸν Ἀνθεμίωνα μεταπεμπομένης τῆς Ἰσμηνοδώρας · ἐπέτεινε γὰρ ἡ ταραχή , καὶ τῶν γυμνασιάρχων ἦν διαφορά , τοῦ μὲν οἰομένου δεῖν τὸν Βάκχωνα ἀπαιτεῖν τοῦ δὲ πολυπραγμονεῖν οὐκ ἐῶντος . ὁ μὲν οὖν Ἀνθεμίων ἀναστὰς ἐβάδιζεν · ὁ δὲ πατὴρ τὸν Πεμπτίδην ὀνομαστὶ προσαγορεύσας μεγάλου μοι δοκεῖς ἅπτεσθαι εἶπεν καὶ παραβόλου πράγματος , ὦ Πεμπτίδη , μᾶλλον δʼ ὅλως τὰ ἀκίνητα κινεῖν τῆς περὶ θεῶν δόξης ἣν ἔχομεν , περὶ ἑκάστου λόγον ἀπαιτῶν καὶ ἀπόδειξιν · ἀρκεῖ γὰρ ἡ πάτριος καὶ παλαιὰ πίστις , ἧς οὐκ ἔστιν εἰπεῖν οὐδʼ ἀνευρεῖν τεκμήριον ἐναργέστερον οὐδʼ εἰ διʼ ἄκρας τὸ σοφὸν εὕρηται φρενός , ἀλλʼ ἕδρα τις αὕτη καὶ βάσις ὑφεστῶσα κοινὴ πρὸς εὐσέβειαν , ἐὰν ἐφʼ ἑνὸς ταράττηται καὶ σαλεύηται τὸ βέβαιον αὐτῆς καὶ νενομισμένον , ἐπισφαλὴς γίγνεται πᾶσι καὶ ὕποπτος . ἀκούεις δὲ δήπου τὸν Εὐριπίδην , ὡς ἐθορυβήθη ποιησάμενος ἀρχὴν τῆς Μελανίππης ἐκείνης , Ζεύς , ὅστις ὁ Ζεύς , οὐ γὰρ οἶδα πλὴν λόγῳ , μεταλαβὼν δὲ χορὸν ἄλλον ἐθάρρει δʼ ὡς ἔοικε τῷ δράματι γεγραμμένῳ πανηγυρικῶς καὶ περιττῶς ἤλλαξε τὸν στίχον ὡς νῦν γέγραπται Ζεύς , ὡς λέλεκται τῆς ἀληθείας ὕπο . τί οὖν διαφέρει τὴν περὶ τοῦ Διὸς δόξαν ἢ τῆς Ἀθηνᾶς ἢ τοῦ Ἔρωτος εἰς ἀμφίβολον τῷ λόγῳ θέσθαι ἢ καὶ ἄδηλον ; οὐ γὰρ νῦν αἰτεῖ πρῶτον βωμὸν ὁ Ἔρως καὶ θυσίαν οὐδʼ ἔπηλυς ἔκ τινος βαρβαρικῆς δεισιδαιμονίας , ὥσπερ Ἄτται τινὲς καὶ Ἀδώνιοι λεγόμενοι , διʼ ἀνδρογύνων καὶ γυναικῶν παραδύεται κρύφα τιμὰς οὐ προσηκούσας καρπούμενος , ὥστε παρεισγραφῆς δίκην φεύγειν καὶ νοθείας τῆς ἐν θεοῖς . ἀλλʼ ὅταν Ἐμπεδοκλέους ἀκούσῃς λέγοντος , ὦ ἑταῖρε , καὶ Φιλότης ἐν τοῖσιν ἴση μῆκός τε πλάτος τε , τὴν σὺ νόῳ δέρκου , μηδʼ ὄμμασιν ἧσο τεθηπώς · ταῦτʼ οἴεσθαι χρὴ λέγεσθαι περὶ Ἔρωτος · οὐ γάρ ἐστιν ὁρατὸς ἀλλὰ δοξαστὸς ἡμῖν ὁ θεὸς οὗτος ἐν τοῖς πάνυ παλαιοῖς · ὧν ἂν περὶ ἑκάστου τεκμήριον ἀπαιτῇς , παντὸς ἁπτόμενος ἱεροῦ καὶ παντὶ βωμῷ σοφιστικὴν ἐπάγων πεῖραν , οὐδένʼ ἀσυκοφάντητον οὐδʼ ἀβασάνιστον ἀπολείψεις πόρρω γὰρ οὐκ ἄπειμι τὴν δʼ Ἀφροδίτην οὐχ ὁρᾷς ὅση θεός ; ἥδʼ ἐστὶν ἡ σπείρουσα καὶ διδοῦσʼ ἔρον , οὗ πάντες ἐσμὲν οἱ κατὰ χθόνʼ ἔκγονοι . ζείδωρον γὰρ αὐτὴν Ἐμπεδοκλῆς εὔκαρπον δὲ Σοφοκλῆς ἐμμελῶς πάνυ καὶ πρεπόντως ὠνόμασαν . ἀλλʼ ὅμως τὸ μέγα τοῦτο καὶ θαυμαστὸν Ἀφροδίτης μὲν ἔργον Ἔρωτος δὲ πάρεργόν ἐστιν Ἀφροδίτῃ συμπαρόντος · μὴ συμπαρόντος δὲ κομιδῇ τὸ γιγνόμενον ἄζηλον ἀπολείπεται καὶ ἄτιμον κἄφιλον . ἀνέραστος γὰρ ὁμιλία καθάπερ πεῖνα καὶ δίψα πλησμονὴν ἔχουσα πέρας εἰς οὐδὲν ἐξικνεῖται καλόν · ἀλλʼ ἡ θεὸς Ἔρωτι τὸν κόρον ἀφαιροῦσα τῆς ἡδονῆς φιλότητα ποιεῖ καὶ σύγκρασιν . διὸ Παρμενίδης μὲν ἀποφαίνει τὸν Ἔρωτα τῶν Ἀφροδίτης ἔργων πρεσβύτατον , ἐν τῇ κοσμογονίᾳ γράφων πρώτιστον μὲν Ἔρωτα θεῶν μητίσατο πάντων . Ἡσίοδος δὲ φυσικώτερον ἐμοὶ δοκεῖ ποιεῖν Ἔρωτα πάντων προγενέστατον , ἵνα πάντα διʼ ἐκεῖνον μετάσχῃ γενέσεως . ἂν οὖν τὸν Ἔρωτα τῶν νενομισμένων τιμῶν ἐκβάλλωμεν , οὐδʼ αἱ τῆς Ἀφροδίτης κατὰ χώραν μενοῦσιν . οὐδὲ γὰρ τοῦτʼ ἔστιν εἰπεῖν , ὅτι τῷ μὲν Ἔρωτι λοιδοροῦνταί τινες ἀπέχονται δʼ ἐκείνης , ἀλλʼ ἀπὸ μιᾶς σκηνῆς ἀκούομεν ἔρως γὰρ ἀργὸν κἀπὶ τοιούτοις ἔφυ · καὶ πάλιν ὦ παῖδες , ἥ τοι Κύπρις οὐ Κύπρις μόνον , ἀλλʼ ἔστι πολλῶν ὀνομάτων ἐπώνυμος . ἔστιν μὲν Ἅιδης , ἔστι δʼ ἄφθιτος βία , ἔστιν δὲ λύσσα μανιάς · ὥσπερ οὐδὲ τῶν ἄλλων θεῶν σχεδὸν ἀλοιδόρητος οὐδεὶς ἐκπέφευγε τὴν εὐλοιδόρητον ἀμαθίαν . σκόπει δὲ τὸν Ἄρην καθάπερ ἐν πίνακι χαλκῷ τὴν ἀντικειμένην ἐκ διαμέτρου τῷ Ἔρωτι χώραν ἔχοντα πηλίκας εἴληχε τιμὰς ὑπʼ ἀνθρώπων καὶ πάλιν ὅσα κακῶς ἀκούει , τυφλὸς γάρ , ὦ γυναῖκες , οὐδʼ ὁρῶν Ἄρης συὸς προσώπῳ πάντα τυρβάζει κακά . καὶ μιαιφόνον Ὅμηρος αὐτὸν καλεῖ καὶ ἀλλοπρόσαλλον ὁ δὲ Χρύσιππος ἐξηγούμενος τοὔνομα τοῦ θεοῦ κατηγορίαν ποιεῖ καὶ διαβολήν · ἀναιρεῖν γὰρ εἶναι τὸν Ἄρην φησίν , ἀρχὰς διδοὺς τοῖς τὸ μαχητικὸν ἐν ἡμῖν καὶ διάφορον καὶ θυμοειδὲς Ἄρην κεκλῆσθαι νομίζουσιν . ἕτεροι δʼ αὖ φήσουσι τὴν Ἀφροδίτην ἐπιθυμίαν εἶναι καὶ τὸν Ἑρμῆν λόγον καὶ τέχνας τὰς Μούσας καὶ φρόνησιν τὴν Ἀθηνᾶν . ὁρᾷς δήπου τὸν ὑπολαμβάνοντα βυθὸν ἡμᾶς ἀθεότητος , ἂν εἰς πάθη καὶ δυνάμεις καὶ ἀρετὰς διαγράφωμεν ἕκαστον τῶν θεῶν ;
Lemmas: παύω δέ ὁ Πεμπτίδης καί ὁ πατήρ ἄρχω τις περί οὗτος λέγω , ἕτερος ἥκω ἐκ πόλις , ὁ Ἀνθεμίων μεταπέμπω ὁ Ἰσμηνοδώρα · ἐπιτείνω γάρ ὁ ταραχή , καί ὁ γυμνασίαρχος εἰμί διαφορά , ὁ μέν οἴομαι δέω ὁ Βάκχων ἀπαιτέω ὁ δέ πολυπραγμονέω οὐ ἐάω . ὁ μέν οὖν Ἀνθεμίων ἀνίστημι βαδίζω · ὁ δέ πατήρ ὁ Πεμπτίδης ὀνομαστί προσαγορεύω μέγας ἐγώ δοκέω ἅπτω λέγω καί παράβολος πρᾶγμα , ὦ Πεμπτίδης , μάλα δέ ὅλος ὁ ἀκίνητος κινέω ὁ περί θεός δόξα ὅς ἔχω , περί ἕκαστος λόγος ἀπαιτέω καί ἀπόδειξις · ἀρκέω γάρ ὁ πάτριος καί παλαιός πίστις , ὅς οὐ εἰμί λέγω οὐδέ ἀνευρίσκω τεκμήριον ἐναργής οὐδέ εἰ διά ἄκρος ὁ σοφός εὑρίσκω φρήν , ἀλλά ἕδρα τις οὗτος καί βάσις ὑφίστημι κοινός πρός εὐσέβεια , ἐάν ἐπί εἷς ταράσσω καί σαλεύω ὁ βέβαιος αὐτός καί νομίζω , ἐπισφαλής γίγνομαι πᾶς καί ὕποπτος . ἀκούω δέ δήπου ὁ Εὐριπίδης , ὡς θορυβέω ποιέω ἀρχή ὁ Μελανίππη ἐκεῖνος , Ζεύς , ὅστις ὁ Ζεύς , οὐ γάρ οἶδα πλήν λόγος , μεταλαμβάνω δέ χορός ἄλλος θαρσέω δέ ὡς ἔοικα ὁ δρᾶμα γράφω πανηγυρικός καί περισσός ἀλλάσσω ὁ στίχος ὡς νῦν γράφω Ζεύς , ὡς λέγω ὁ ἀλήθεια ὑπό . τίς οὖν διαφέρω ὁ περί ὁ Ζεύς δόξα ἤ ὁ Ἀθήνη ἤ ὁ Ἔρως εἰς ἀμφίβολος ὁ λόγος τίθημι ἤ καί ἄδηλος ; οὐ γάρ νῦν αἰτέω πρῶτος βωμός ὁ Ἔρως καί θυσία οὐδέ ἔπηλυς ἐκ τις βαρβαρικός δεισιδαιμονία , ὥσπερ Ἄσσα τις καί Ἀδώνιος λέγω , διά ἀνδρόγυνος καί γυνή παραδύομαι κρύφα τιμή οὐ προσήκω καρπόω , ὥστε παρεισγραφή δίκη φεύγω καί νοθεία ὁ ἐν θεός . ἀλλά ὅταν Ἐμπεδοκλῆς ἀκούω λέγω , ὦ ἑταῖρος , καί Φιλότης ἐν ὁ ἴσος μῆκος τε πλάτος τε , ὁ σύ νόος δέρκομαι , μηδέ ὄμμα ἧμαι τέθηπα · οὗτος οἴομαι χρή λέγω περί Ἔρως · οὐ γάρ εἰμί ὁρατός ἀλλά δοξαστός ἐγώ ὁ θεός οὗτος ἐν ὁ πάνυ παλαιός · ὅς ἄν περί ἕκαστος τεκμήριον ἀπαιτέω , πᾶς ἅπτω ἱερός καί πᾶς βωμός σοφιστικός ἐπάγω πεῖρα , οὐδείς ἀσυκοφάντητος οὐδέ ἀβασάνιστος ἀπολείπω πρόσω γάρ οὐ ἀπέρχομαι ὁ δέ Ἀφροδίτη οὐ ὁράω ὅσος θεός ; ὅδε εἰμί ὁ σπείρω καί δίδωμι ἔρος , ὅς πᾶς εἰμί ὁ κατά χθών ἔκγονος . ζείδωρος γάρ αὐτός Ἐμπεδοκλῆς εὔκαρπος δέ Σοφοκλῆς ἐμμελής πάνυ καί πρεπόντως ὀνομάζω . ἀλλά ὅμως ὁ μέγας οὗτος καί θαυμαστός Ἀφροδίτη μέν ἔργον Ἔρως δέ πάρεργον εἰμί Ἀφροδίτη συμπάρειμι · μή συμπάρειμι δέ κομιδῇ ὁ γίγνομαι ἄζηλος ἀπολείπω καί ἄτιμος ἄφιλος . ἀνέραστος γάρ ὁμιλία καθά πεῖνα καί δίψα πλησμονή ἔχω πέρας εἰς οὐδείς ἐξικνέομαι καλός · ἀλλά ὁ θεός Ἔρως ὁ κόρος ἀφαιρέω ὁ ἡδονή φιλότης ποιέω καί σύγκρασις . διό Παρμενίδης μέν ἀποφαίνω ὁ Ἔρως ὁ Ἀφροδίτη ἔργον πρέσβυς , ἐν ὁ κοσμογονία γράφω πρῶτος μέν Ἔρως θεός μητίομαι πᾶς . Ἡσίοδος δέ φυσικός ἐγώ δοκέω ποιέω Ἔρως πᾶς προγενής , ἵνα πᾶς διά ἐκεῖνος μετέχω γένεσις . ἐάν οὖν ὁ Ἔρως ὁ νομίζω τιμή ἐκβάλλω , οὐδέ ὁ ὁ Ἀφροδίτη κατά χώρα μένω . οὐδέ γάρ οὗτος εἰμί λέγω , ὅτι ὁ μέν Ἔρως λοιδορέω τις ἀπέχω δέ ἐκεῖνος , ἀλλά ἀπό εἷς σκηνή ἀκούω ἔρως γάρ ἀργός ἐπί τοιοῦτος φύω · καί πάλιν ὦ παῖς , ὁ τοι Κύπρις οὐ Κύπρις μόνος , ἀλλά εἰμί πολύς ὄνομα ἐπώνυμος . εἰμί μέν ᾍδης , εἰμί δέ ἄφθιτος βία , εἰμί δέ λύσσα μανιάς · ὥσπερ οὐδέ ὁ ἄλλος θεός σχεδόν ἀλοιδόρητος οὐδείς ἐκφεύγω ὁ εὐλοιδόρητος ἀμαθία . σκοπέω δέ ὁ Ἄρης καθά ἐν πίναξ χαλκός ὁ ἀντίκειμαι ἐκ διάμετρος ὁ Ἔρως χώρα ἔχω πηλίκος λαγχάνω τιμή ὑπό ἄνθρωπος καί πάλιν ὅσος κακός ἀκούω , τυφλός γάρ , ὦ γυνή , οὐδέ ὁράω Ἄρης ὗς πρόσωπον πᾶς τυρβάζω κακός . καί μιαιφόνος Ὅμηρος αὐτός καλέω καί ἀλλοπρόσαλλος ὁ δέ Χρύσιππος ἐξηγέομαι ὄνομα ὁ θεός κατηγορία ποιέω καί διαβολή · ἀναιρέω γάρ εἰμί ὁ Ἄρης φημί , ἀρχή δίδωμι ὁ ὁ μαχητικός ἐν ἐγώ καί διάφορος καί θυμοειδής Ἄρης καλέω νομίζω . ἕτερος δέ αὖ φημί ὁ Ἀφροδίτη ἐπιθυμία εἰμί καί ὁ Ἑρμῆς λόγος καί τέχνη ὁ Μοῦσα καί φρόνησις ὁ Ἀθήνη . ὁράω δήπου ὁ ὑπολαμβάνω βυθός ἐγώ ἀθεότης , ἐάν εἰς πάθος καί δύναμις καί ἀρετή διαγράφω ἕκαστος ὁ θεός ;