plutarchus.amatorius-748e-771e 19
εἰπόντος δὲ ταῦτα τοῦ πατρός , ὁ Σώκλαρος ὁρᾷς εἶπεν ὅτι δεύτερον ἤδη τοῖς αὐτοῖς περιπεσὼν , οὐκ οἶδʼ ὅπως βίᾳ σαυτὸν ἀπάγεις καὶ ἀποστρέφεις , οὐ δικαίως χρεωκοπῶν , εἴ γε δεῖ τὸ φαινόμενον εἰπεῖν , ἱερὸν ὄντα τὸν λόγον ; καὶ γὰρ ἄρτι τοῦ Πλάτωνος ἅμα καὶ τῶν Αἰγυπτίων ὥσπερ ἄκων ἁψάμενος παρῆλθες καὶ νῦν ταὐτὰ ποιεῖς . τὰ μὲν οὖν ἀριζήλως εἰρημένα Πλάτωνι , μᾶλλον δὲ ταῖς θεαῖς ταύταις διὰ Πλάτωνος , ὦγαθέ μηδʼ ἂν κελεύωμεν εἴπῃς · ᾗ δʼ ὑπῃνίξω τὸν Αἰγυπτίων μῦθον εἰς ταὐτὰ τοῖς Πλατωνικοῖς συμφέρεσθαι περὶ Ἔρωτος , οὐκ ἔστι σοι μὴ διακαλύψαι μηδὲ διαφῆναι πρὸς ἡμᾶς ἀγαπήσομεν δέ , κἂν μικρὰ περὶ μεγάλων ἀκούσωμεν δεομένων δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἔφη ὁ πατὴρ ὡς Αἰγύπτιοι δύο μὲν Ἕλλησι παραπλησίως Ἔρωτας , τόν τε πάνδημον καὶ τὸν οὐράνιον , ἴσασι , τρίτον δὲ νομίζουσιν Ἔρωτα τὸν ἣλιον , Ἀφροδίτην ἔχουσι μάλα σεβάσμιον . ἡμεῖς δὲ πολλὴν μὲν Ἔρωτος ὁμοιότητα πρὸς τὸν ἥλιον , οὐδεμίαν δʼ Ἀφροδίτης πρὸς τὴν γῆν ὁρῶμεν οὖσαν · πῦρ μὲν γὰρ οὐδέτερόν ἐστιν ὥσπερ οἴονταί τινες , αὐγὴ καὶ θερμότης γλυκεῖα καὶ γόνιμος , καὶ ἡ μὲν ἀπʼ ἐκείνου φερομένη σώματι παρέχει τροφὴν καὶ φῶς καὶ αὔξησιν , ἡ δʼ ἀπὸ τούτου ψυχαῖς . ὡς δʼ ἥλιος ἐκ νεφῶν καὶ μεθʼ ὀμίχλην θερμότερος , οὕτως Ἔρως μετʼ ὀργῆς καὶ ζηλοτυπίας ἐρωμένου διαλλαγέντος ἡδίων καὶ δριμύτερος · ἔτι δʼ ὥσπερ ἣλιον ἅπτεσθαι καὶ σβέννυσθαι δοκοῦσιν ἔνιοι , ταὐτὰ καὶ περὶ Ἔρωτος ὡς θνητοῦ καὶ ἀβεβαίου διανοοῦνται . καὶ μὴν οὔτε σώματος ἀγύμναστος ἕξις ἥλιον , οὔτʼ Ἔρωτα δύναται φέρειν ἀλύπως τρόπος ἀπαιδεύτου ψυχῆς · ἐξίσταται δʼ ὁμοίως ἑκάτερον καὶ νοσεῖ , τὴν τοῦ θεοῦ δύναμιν οὐ τὴν αὑτοῦ μεμφόμενον ἀσθένειαν . πλὴν ἐκείνῃ γε δόξειεν ἂν διαφέρειν , ᾗ δείκνυσιν ἥλιος μὲν ἐπὶ γῆς τὰ καλὰ καὶ τὰ αἰσχρὰ τοῖς ὁρῶσιν Ἔρως δὲ μόνων τῶν καλῶν φέγγος ἐστὶ καὶ πρὸς ταῦτα μόνα τοὺς ἐρῶντας ἀναπείθει βλέπειν καὶ στρέφεσθαι , τῶν δʼ ἄλλων πάντων ὑπερορᾶν . γῆν δὲ κατʼ οὐδέν , σελήνην δʼ Ἀφροδίτην καλοῦντες ἅπτονταί τινος ὁμοιότητος · καὶ γὰρ θεία καὶ οὐρανία καὶ μίξεως χώρα τοῦ ἀθανάτου πρὸς τὸ θνητόν , ἀδρανὴς δὲ καθʼ ἑαυτὴν καὶ σκοτώδης ἡλίου μὴ προσλάμποντος , ὥσπερ Ἀφροδίτη μὴ παρόντος Ἔρωτος . ἐοικέναι μὲν οὖν Ἀφροδίτη σελήνην ἥλιον δὲ Ἔρωτι τῶν ἄλλων θεῶν μᾶλλον εἰκός ἐστιν , οὐ μὴν εἶναὶ γε παντάπασι τοὺς αὐτούς οὐ γὰρ ψυχῇ σῶμα ταὐτὸν ἀλλʼ ἕτερον , ὥσπερ ἣλιον μὲν ὁρατὸν Ἔρωτα δὲ νοητόν . εἰ δὲ μὴ δόξει πικρότερον λέγεσθαι , καὶ τἀναντία φαίη τις ἂν ἥλιον Ἔρωτι ποιεῖν · ἀποστρέφει γὰρ ἀπὸ τῶν νοητῶν ἐπὶ τὰ αἰσθητὰ τὴν διάνοιαν , χάριτι καὶ λαμπρότητι τῆς ὄψεως γοητεύων καὶ ἀναπείθων ἐν ἑαυτῷ καὶ περὶ αὑτὸν αἰτεῖσθαι τὰ τʼ ἄλλα καὶ τὴν ἀλήθειαν , ἑτέρωθι δὲ μηδέν · δυσέρωτες δὴ φαινόμεθʼ ὄντες τοῦδʼ , ὅ τι τοῦτο στίλβει κατὰ γῆν ὡς Εὐριπίδης φησὶ διʼ ἀπειροσύνην ἄλλου βιότου μᾶλλον δὲ λήθην ὧν ὁ Ἔρως ἀνάμνησίς ἐστιν . ὥσπερ γὰρ εἰς φῶς πολὺ καὶ λαμπρὸν ἀνεγρομένων ἐξοίχεται πάντα τῆς ψυχῆς τὰ καθʼ ὕπνους φανέντα καὶ διαπέφευγεν , οὕτω τῶν γενομένων ἐνταῦθα καὶ μεταβαλόντων ἐκπλήττειν ἔοικε τὴν μνήμην καὶ φαρμάττειν τὴν διάνοιαν ὁ ἣλιος , ὑφʼ ἡδονῆς καὶ θαύματος ἐκλανθανομένων ἐκείνων . καίτοι τὸ γʼ ὕπαρ ὡς ἀληθῶς ἐκεῖ καὶ περὶ ἐκεῖνα τῆς ψυχῆς ἐστι , δευρὶ δὲ τῶν ἐνυπνίων ἀσπάζεται καὶ τέθηπε τὸ κάλλιστον καὶ θειότατον . ἀμφὶ δὲ οἱ δολόεντα φιλόφρονα χεῦεν ὄνειρα , πᾶν ἐνταῦθα πειθομένῃ τὸ καλὸν εἶναι καὶ τίμιον , ἂν μὴ τύχῃ θείου καὶ σώφρονος Ἔρωτος ἰατροῦ καὶ σωτῆρος καὶ ἡγεμόνος ὃς διὰ σωμάτων ἀφικόμενος ἀγωγὸς ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν ἐξ Ἅιδου καί τὸ ἀληθείας πεδίον , οὗ τὸ πολὺ καὶ καθαρὸν καὶ ἀψευδὲς ἵδρυται κάλλος , ἀσπάσασθαι καὶ συγγενέσθαι διὰ χρόνου ποθοῦντας ἐξαναφέρων καὶ ἀναπέμπων εὐμενὴς οἷον ἐν τελετῇ παρέστη μυσταγωγός . ἐνταῦθα δὲ πάλιν πεμπομένων αὐτῇ μὲν οὐ πλησιάζει ψυχῇ καθʼ ἑαυτήν , ἀλλὰ διὰ σώματος . ὡς,δὲ γεωμέτραι παισὶν οὔπω δυναμένοις ἐφʼ ἑαυτῶν τὰ νοητὰ μυηθῆναι τῆς ἀσωμάτου καὶ ἀπαθοῦς οὐσίας εἴδη πλάττοντες ἁπτὰ καὶ ὁρατὰ μιμήματα σφαιρῶν , , καὶκύβων καὶ δωδεκαέδρων προτείνουσιν · οὕτως ἡμῖν ὁ οὐράνιος Ἔρως ἔσοπτρα καλῶν καλά , θνητὰ μέντοι θεῶν παθητὰ καὶ νοητῶν αἰσθητὰ μηχανώμενος ἔν τε σχήμασι καὶ χρώμασι καὶ εἴδεσι νέων ὥρᾳ στίλβοντα δείκνυσι καὶ κινεῖ τὴν μνήμην ἀτρέμα διὰ τούτων ἀναφλεγομένην τὸ πρῶτον . ὅθεν διὰ σκαιότητος ἔνιοι φίλων καὶ οἰκείων , σβεννύναι πειρωμένων βίᾳ καὶ ἀλόγως τὸ πάθος , οὐδὲν ἀπέλαυσαν αὐτοῦ χρηστὸν ἀλλʼ ἢ καπνοῦ καὶ ταραχῆς ἐνέπλησαν ἑαυτοὺς ἢ πρὸς ἡδονὰς σκοτίους καὶ παρανόμους ῥυέντες ἀκλεῶς ἐμαράνθησαν . ὅσοι δὲ σώφρονι λογισμῷ μετʼ αἰδοῦς οἷον ἀτεχνῶς πυρὸς ἀφεῖλον τὸ μανικόν , αὐγὴν δὲ καὶ φῶς ἀπέλιπον τῇ ψυχῇ μετὰ θερμότητος , οὐ σεισμόν , ὥς τις εἶπε , κινούσης ἐπὶ σπέρμα καὶ ὄλισθον ἀτόμων ὑπὸ λειότητος καὶ γαργαλισμοῦ θλιβομένων , διάχυσιν δὲ θαυμαστὴν καὶ γόνιμον ὥσπερ ἐν φυτῷ βλαστάνοντι καὶ τρεφομένῳ καὶ πόρους ἀνοίγουσαν εὐπειθείας καὶ φιλοφροσύνης , οὐκ ἂν εἴη πολὺς χρόνος , ἐν ᾧ τό τε σῶμα τὸ τῶν ἐρωμένων παρελθόντες ἔσω φέρονται καὶ ἅπτονται τοῦ ἤθους , ἐκκαλούμενοι τὰς ὄψεις καθορῶσι καὶ συγγίνονται διὰ λόγων τὰ πολλὰ καὶ πράξεων ἀλλήλοις , ἂν περίκομμα τοῦ καλοῦ καὶ εἴδωλον ἐν ταῖς διανοίαις ἔχωσιν εἰ δὲ μή , χαίρειν ἐῶσι καὶ τρέπονται πρὸς ἑτέρους ὥσπερ αἱ μέλιτται πολλὰ τῶν χλωρῶν καὶ ἀνθηρῶν μέλι δʼ οὐκ ἐχόντων ἀπολιπόντες · ὅπου δʼ ἂν ἔχωσιν ἴχνος τι τοῦ θείου καὶ ἀπορροὴν καὶ ὁμοιότητα σαίνουσαν , ὑφʼ ἡδονῆς καὶ θαύματος ἐνθουσιῶντες καὶ περισπῶντες , εὐπαθοῦσι τῇ μνήμῃ καὶ ἀναλάμπουσι πρὸς ἐκεῖνο τὸ ἐράσμιον ἀληθῶς καὶ μακάριον καὶ φίλιον ἅπασι καὶ ἀγαπητόν .
Lemmas: λέγω δέ οὗτος ὁ πατήρ , ὁ Σώκλαρός ὁράω λέγω ὅτι δεύτερος ἤδη ὁ αὐτός περιπίπτω , οὐ οἶδα ὅπως βία σεαυτοῦ ἀπάγω καί ἀποστρέφω , οὐ δίκαιος χρεωκοπέω , εἰ γε δέω ὁ φαίνω λέγω , ἱερός εἰμί ὁ λόγος ; καί γάρ ἄρτι ὁ Πλάτων ἅμα καί ὁ Αἰγύπτιος ὥσπερ ἄκων ἅπτω παρέρχομαι καί νῦν αὐτός ποιέω . ὁ μέν οὖν ἀρίζηλος λέγω Πλάτων , μάλα δέ ὁ θεά οὗτος διά Πλάτων , ἀγαθός μηδέ ἐάν κελεύω λέγω · ὅς δέ ὑπαινίσσομαι ὁ Αἰγύπτιος μῦθος εἰς αὐτός ὁ Πλατωνικός συμφέρω περί Ἔρως , οὐ εἰμί σύ μή διακαλύπτω μηδέ διαφαίνω πρός ἐγώ ἀγαπάω δέ , ἐάν μικρός περί μέγας ἀκούω δέω δέ καί ὁ ἄλλος φημί ὁ πατήρ ὡς Αἰγύπτιος δύο μέν Ἕλλην παραπλήσιος Ἔρως , ὁ τε πάνδημος καί ὁ οὐράνιος , οἶδα , τρίτος δέ νομίζω Ἔρως ὁ ἥλιος , Ἀφροδίτη ἔχω μάλα σεβάσμιος . ἐγώ δέ πολύς μέν Ἔρως ὁμοιότης πρός ὁ ἥλιος , οὐδείς δέ Ἀφροδίτη πρός ὁ γῆ ὁράω εἰμί · πῦρ μέν γάρ οὐδέτερος εἰμί ὥσπερ οἴομαι τις , αὐγή καί θερμότης γλυκύς καί γόνιμος , καί ὁ μέν ἀπό ἐκεῖνος φέρω σῶμα παρέχω τροφή καί φάος καί αὔξησις , ὁ δέ ἀπό οὗτος ψυχή . ὡς δέ ἥλιος ἐκ νέφος καί μετά ὀμίχλη θερμός , οὕτως Ἔρως μετά ὀργή καί ζηλοτυπία ἐράω διαλλάσσω ἡδύς καί δριμύς · ἔτι δέ ὥσπερ ἥλιος ἅπτω καί σβέννυμι δοκέω ἔνιοι , αὐτός καί περί Ἔρως ὡς θνητός καί ἀβέβαιος διανοέω . καί μήν οὔτε σῶμα ἀγύμναστος ἕξις ἥλιος , οὔτε Ἔρως δύναμαι φέρω ἄλυπος τρόπος ἀπαίδευτος ψυχή · ἐξίστημι δέ ὅμοιος ἑκάτερος καί νοσέω , ὁ ὁ θεός δύναμις οὐ ὁ ἑαυτοῦ μέμφομαι ἀσθένεια . πλήν ἐκεῖνος γε δοκέω ἄν διαφέρω , ὅς δείκνυμι ἥλιος μέν ἐπί γῆ ὁ καλός καί ὁ αἰσχρός ὁ ὁράω Ἔρως δέ μόνος ὁ καλός φέγγος εἰμί καί πρός οὗτος μόνος ὁ ἐράω ἀναπείθω βλέπω καί στρέφω , ὁ δέ ἄλλος πᾶς ὑπεροράω . γῆ δέ κατά οὐδείς , σελήνη δέ Ἀφροδίτη καλέω ἅπτω τις ὁμοιότης · καί γάρ θεῖος καί οὐράνιος καί μίξις χώρα ὁ ἀθάνατος πρός ὁ θνητός , ἀδρανής δέ κατά ἑαυτοῦ καί σκοτώδης ἥλιος μή προσλάμπω , ὥσπερ Ἀφροδίτη μή πάρειμι Ἔρως . ἔοικα μέν οὖν Ἀφροδίτη σελήνη ἥλιος δέ Ἔρως ὁ ἄλλος θεός μάλα ἔοικα εἰμί , οὐ μήν εἰμί γε παντάπασι ὁ αὐτός οὐ γάρ ψυχή σῶμα αὐτός ἀλλά ἕτερος , ὥσπερ ἥλιος μέν ὁρατός Ἔρως δέ νοητός . εἰ δέ μή δοκέω πικρός λέγω , καί ἐναντίος φημί τις ἄν ἥλιος Ἔρως ποιέω · ἀποστρέφω γάρ ἀπό ὁ νοητός ἐπί ὁ αἰσθητός ὁ διάνοια , χάρις καί λαμπρότης ὁ ὄψις γοητεύω καί ἀναπείθω ἐν ἑαυτοῦ καί περί ἑαυτοῦ αἰτέω ὁ τε ἄλλος καί ὁ ἀλήθεια , ἑτέρωθι δέ μηδείς · δύσερως δή φαίνω εἰμί ὅδε , ὅς τις οὗτος στίλβω κατά γῆ ὡς Εὐριπίδης φημί διά ἀπειροσύνη ἄλλος βίοτος μάλα δέ λήθη ὅς ὁ Ἔρως ἀνάμνησις εἰμί . ὥσπερ γάρ εἰς φάος πολύς καί λαμπρός ἀνεγείρω ἐξοίχομαι πᾶς ὁ ψυχή ὁ κατά ὕπνος φαίνω καί διαφεύγω , οὕτως ὁ γίγνομαι ἐνταῦθα καί μεταβάλλω ἐκπλήσσω ἔοικα ὁ μνήμη καί φαρμάσσω ὁ διάνοια ὁ ἥλιος , ὑπό ἡδονή καί θαῦμα ἐκλανθάνω ἐκεῖνος . καίτοι ὁ γε ὕπαρ ὡς ἀληθής ἐκεῖ καί περί ἐκεῖνος ὁ ψυχή εἰμί , δεῦρο δέ ὁ ἐνύπνιον ἀσπάζομαι καί τέθηπα ὁ καλός καί θεῖος . ἀμφί δέ ἕ δολόεις φιλόφρων χέω ὄνειρος , πᾶς ἐνταῦθα πείθω ὁ καλός εἰμί καί τίμιος , ἐάν μή τυγχάνω θεῖος καί σώφρων Ἔρως ἰατρός καί σωτήρ καί ἡγεμών ὅς διά σῶμα ἀφικνέομαι ἀγωγός ἐπί ὁ ἀλήθεια ἐκ ᾍδης καί ὁ ἀλήθεια πεδίον , ὅς ὁ πολύς καί καθαρός καί ἀψευδής ἱδρύω κάλλος , ἀσπάζομαι καί συγγίγνομαι διά χρόνος ποθέω ἐξαναφέρω καί ἀναπέμπω εὐμενής οἷος ἐν τελετή παρίστημι μυσταγωγός . ἐνταῦθα δέ πάλιν πέμπω αὐτός μέν οὐ πλησιάζω ψυχή κατά ἑαυτοῦ , ἀλλά διά σῶμα . ὁράω γεωμέτρης παῖς οὔπω δύναμαι ἐπί ἑαυτοῦ ὁ νοητός μυάω ὁ ἀσώματος καί ἀπαθής οὐσία εἶδος πλάσσω ἁπτός καί ὁρατός μίμημα σφαῖρα , , καικυβος καί δωδεκάεδρος προτείνω · οὕτως ἐγώ ὁ οὐράνιος Ἔρως ἔσοπτρον καλέω καλός , θνητός μέντοι θεός παθητός καί νοητός αἰσθητός μηχανάομαι ἐν τε σχῆμα καί χρῶμα καί εἶδος νέος ὥρα στίλβω δείκνυμι καί κινέω ὁ μνήμη ἀτρέμας διά οὗτος ἀναφλέγω ὁ πρῶτος . ὅθεν διά σκαιότης ἔνιοι φίλος καί οἰκεῖος , σβέννυμι πειράω βία καί ἄλογος ὁ πάθος , οὐδείς ἀπολαύω αὐτός χρηστός ἀλλά ἤ καπνός καί ταραχή ἐμπίμπλημι ἑαυτοῦ ἤ πρός ἡδονή σκότιος καί παράνομος ῥέω ἀκλεῶς μαραίνω . ὅσος δέ σώφρων λογισμός μετά αἰδώς οἷος ἄτεχνος πῦρ ἀφαιρέω ὁ μανικός , αὐγή δέ καί φάος ἀπολείπω ὁ ψυχή μετά θερμότης , οὐ σεισμός , ὡς τις λέγω , κινέω ἐπί σπέρμα καί ὄλισθος ἄτομος ὑπό λειότης καί γαργαλισμός θλίβω , διάχυσις δέ θαυμαστός καί γόνιμος ὥσπερ ἐν φυτόν βλαστάνω καί τρέφω καί πόρος ἀνοίγνυμι εὐπείθεια καί φιλοφροσύνη , οὐ ἄν εἰμί πολύς χρόνος , ἐν ὅς ὁ τε σῶμα ὁ ὁ ἐράω παρέρχομαι ἔσω φέρω καί ἅπτω ὁ ἦθος , ἐκκαλέω ὁ ὄψις καθοράω καί συγγίγνομαι διά λόγος ὁ πολύς καί πρᾶξις ἀλλήλων , ἐάν περίκομμα ὁ καλός καί εἴδωλον ἐν ὁ διάνοια ἔχω εἰ δέ μή , χαίρω ἐάω καί τρέπω πρός ἕτερος ὥσπερ ὁ μέλισσα πολύς ὁ χλωρός καί ἀνθηρός μέλι δέ οὐ ἔχω ἀπολείπω · ὅπου δέ ἄν ἔχω ἴχνος τις ὁ θεῖος καί ἀπορροή καί ὁμοιότης σαίνω , ὑπό ἡδονή καί θαῦμα ἐνθουσιάω καί περισπάω , εὐπαθέω ὁ μνήμη καί ἀναλάμπω πρός ἐκεῖνος ὁ ἐράσμιος ἀληθής καί μακάριος καί φίλιος ἅπας καί ἀγαπητός .