plutarchus.amatorius-748e-771e 21
ἔτι τοίνυν ἃς λέγουσιν αἰτίας καὶ γενέσεις ἔρωτος , ἴδιαι μὲν οὐδετέρου γένους εἰσὶ κοιναὶ δʼ ἀμφοτέρων · καὶ γὰρ εἴδωλα δήπουθεν ἐνδυόμενα τοῖς ἐρωτικοῖς ; καὶ διατρέχοντα κινεῖν καὶ γαργαλίζειν τὸν ὄγκον εἰς σπέρμα συνολισθάνοντα τοῖς ἄλλοις σχηματισμοῖς ; οὐ δυνατὸν μὲν ἀπὸ παίδων , ἀδυνατὸν δʼ ἀπὸ γυναικῶν ; καὶ τὰς καλὰς ταύτας καὶ ἱερὰς ἀναμνήσεις καλοῦμεν ἡμεῖς ἐπὶ τὸ θεῖον καὶ ἀληθινὸν καὶ ὀλύμπιον ἐκεῖνο κάλλος , αἷς ψυχὴ πτεροῦται , τί ἂν κωλύοι γίγνεσθαι μὲν ἀπὸ παίδων καὶ ἀπὸ νεανίσκων , γίγνεσθαι δʼ ἀπὸ παρθένων καὶ γυναικῶν , ὅταν ἦθος ἁγνὸν καὶ κόσμιον ἐν ὥρᾳ καὶ χάριτι μορφῆς διαφανὲς γένηται , καθάπερ ὄρθιον ὑπόδημα δείκνυσι ποδὸς εὐφυΐαν , ὡς Ἀρίστων ἔλεγεν ὅταν ἐν εἴδεσι καλοῖς καὶ καθαροῖς σώμασιν ἴχνη λαμπρὰ καὶ κείμενα ψυχῆς ὀρθὰ καὶ ἄθρυπτα κατίδωσιν οἱ δεινοὶ τῶν τοιούτων αἰσθάνεσθαι ; οὐ γὰρ ὁ μὲν φιλήδονος ἐρωτηθεὶς εἰ πρὸς θῆλυ νεύει μᾶλλον ἢ ἐπὶ τἄρσενα καὶ ἀποκρινάμενος ὅπου προσῇ τὸ κάλλος , ἀμφιδέξιος ἔδοξεν οἰκείως ἀποκρίνασθαι τῆς ἐπιθυμίας · ὁ δὲ φιλόκαλος καὶ γενναῖος οὐ πρὸς τὸ καλὸν οὐδὲ τὴν εὐφυΐαν ἀλλὰ μορίων διαφορὰς ποιεῖται τοὺς ἔρωτας . καὶ φίλιππος μὲν ἀνὴρ οὐδὲν ἧττον ἀσπάζεται τοῦ Ποδάργου τὴν εὐφυΐαν ἢ Αἴθην τὴν Ἀγαμεμνονέην · καὶ θηρατικὸς οὐ τοῖς ἄρρεσι χαίρει μόνον , ἀλλὰ καὶ Κρήσσας τρέφει καὶ Λακαίνας σκύλακας · ὁ δὲ φιλόκαλος ; καὶ φιλάνθρωπος οὐχ ὁμαλός ἐστιν οὐδʼ ὅμοιος ἀμφοτέροις τοῖς γένεσιν , ἀλλʼ ὥσπερ ἱματίων οἰόμενος εἶναι διαφορὰς ἐρώτων γυναικῶν καὶ ἀνδρῶν . καίτοι τὴν γʼ ὥραν ἄνθος ἀρετῆς εἶναι λέγουσι , μὴ φάναι δʼ ἀνθεῖν τὸ θῆλυ μηδὲ ποιεῖν ἔμφασιν εὐφυΐας πρὸς ἀρετὴν ἄτοπὸν ἐστι · καὶ γὰρ Αἰσχύλος ὀρθῶς ἐποίησε νέας γυναικὸς οὔ με μὴ λάθῃ φλέγων ὀφθαλμός , ἣτις ἀνδρὸς γεγευμένη . πότερον οὖν ἰταμοῦ μὲν ἤθους καὶ ἀκολάστου καὶ διεφθορότος σημεῖα τοῖς εἴδεσι τῶν γυναικῶν ἐπιτρέχει , κοσμίου δὲ καὶ σώφρονος οὐδὲν ἔπεστι τῇ μορφῇ φέγγος ; ἢ πολλὰ μὲν ἔπεστι καὶ συνεπιφαίνεται , κινεῖ δʼ οὐδὲν οὐδὲ προσκαλεῖται τὸν ἔρωτα ; οὐδέτερον γὰρ εὔλογον οὐδʼ ἀληθές , ἀλλὰ κοινῶς ὥσπερ δέδεικται τοῖς γένεσι πάντων ὑπαρχόντων , ὥσπερ κοινοῦ συστάντος τοῦ ἀγῶνος ὦ Δαφναῖε , πρὸς ἐκείνους μαχώμεθα τοὺς λόγους , οὓς ὁ Ζεύξιππος ἀρτίως διῆλθεν , ἐπιθυμίᾳ τὸν Ἔρωτα ταὐτὸ ποιῶν ἀκαταστάτῳ καὶ πρὸς τὸ ἀκόλαστον ἐκφερούσῃ τὴν ψυχήν , οὐκ αὐτὸς οὕτω πεπεισμένος ἀκηκοὼς δὲ πολλάκις ἀνδρῶν δυσκόλων καὶ ἀνεράστων · ὧν οἱ μὲν ἄθλια γύναια προικιδίοις ἐφελκόμενα μετὰ χρημάτων εἰς οἰκονομίαν καὶ λογισμοὺς ἐμβάλλοντες ἀνελευθέρους , ζυγομαχοῦντες ὁσημέραι διὰ χειρὸς ἔχουσιν · οἱ δὲ παίδων δεόμενοι μᾶλλον ἢ γυναικῶν , ὥσπερ οἱ τέττιγες εἰς σκίλλαν ἤ τι τοιοῦτο τὴν γονὴν ἀφιᾶσιν , οὕτω διὰ τάχους οἷς ἔτυχε σώμασιν ἐναπογεννήσαντες καὶ καρπὸν ἀράμενοι χαίρειν ἐῶσιν ἤδη τὸν γάμον , ἢ μένοντος οὐ φροντίζουσιν οὐδʼ ἀξιοῦσιν ἐρᾶν οὐδʼ ἐρᾶσθαι . στέργεσθαι δὲ καὶ στέργειν ἑνί μοι δοκεῖ γράμματι τοῦ στέγειν παραλλάττον εὐθὺς ἐμφαίνειν τὴν ὑπὸ χρόνου καὶ συνηθείας ἀνάγκῃ μεμιγμένην εὔνοιαν . ᾧ δʼ ἂν Ἔρως ἐπισκήψῃ τε καὶ ἐπιπνεύσῃ , πρῶτον μὲν ἐκ τῆς Πλατωνικῆς πόλεως τὸ ἐμόν οὐχ ἕξει καὶ τὸ οὐκ ἐμόν · οὐ γὰρ ἁπλῶς κοινὰ τὰ φίλων οὐδὲ πάντων ἀλλʼ οἳ τοῖς σώμασιν ὁριζόμενοι τὰς ψυχὰς βίᾳ , συνάγουσι καὶ συντήκουσι , μήτε βουλόμενοι δύʼ εἶναι μήτε νομίζοντες . ἔπειτα σωφροσύνη πρὸς ἀλλήλους , ἧς μάλιστα δεῖται γάμος , ἡ μὲν ἔξωθεν καὶ νόμων πλέον ἔχουσα τοῦ ἑκουσίου τὸ βεβιασμένον ὑπʼ αἰσχύνης καὶ φόβων , πολλῶν χαλινῶν ἔργον οἰάκων θʼ ἅμα , διὰ χειρός ἐστιν ἀεὶ τοῖς συνοῦσιν Ἔρωτι δʼ ἐγκρατείας τοσοῦτον καὶ κόσμου καὶ πίστεως μέτεστιν , ὥστε , κἂν ἀκολάστου ποτὲ θίγῃ ψυχῆς , ἀπέστρεψε τῶν ἄλλων ἐραστῶν , ἐκκόψας δὲ τὸ θράσος καὶ κατακλάσας τὸ σοβαρὸν καὶ ἀνάγωγον , ἐμβαλὼν αἰδῶ καὶ σιωπὴν καὶ ἡσυχίαν καὶ σχῆμα περιθεὶς κόσμιον , ἑνὸς ἐπήκοον ἐποίησεν . ἴστε δήπουθεν ἀκοῇ Λαΐδα τὴν ἀοίδιμον ἐκείνην καὶ πολυήρατον , ὡς ἐπέφλεγε πόθῳ τὴν Ἑλλάδα , μᾶλλον δὲ ταῖς δυσὶν ἦν περιμάχητος θαλάσσαις · ἐπεὶ δʼ Ἔρως ἔθιγεν αὐτῆς Ἱππολόχου τοῦ Θεσσαλοῦ , τὸν ὕδατι χλωρῷ κατακλυζόμενον προλιποῦσʼ Ἀκροκόρινθον καὶ ἀποδρᾶσα τῶν ἄλλων ἐραστῶν κρύφα μέγαν στρατὸν ᾤχετο κοσμίως · ἐκεῖ δʼ αὐτὴν αἱ γυναῖκες ὑπὸ φθόνου καὶ ζήλου διὰ τὸ κάλλος εἰς ἱερὸν Ἀφροδίτης προαγαγοῦσαι κατέλευσαν καὶ διέφθειραν ὅθεν ὡς ἔοικεν ἔτι νῦν τὸ ἱερὸν Ἀφροδίτης ἀνδροφόνου καλοῦσιν . ἴσμεν δὴ καὶ θεραπαινίδια δεσποτῶν φεύγοντα συνουσίας καὶ βασιλίδων ὑπερορῶντας ἰδιώτας , ὅταν Ἔρωτα δεσπότην ἐν ψυχῇ κτήσωνται . καθάπερ γὰρ ἐν Ῥώμῃ φασὶ τοῦ καλουμένου δικτάτωρος ἀναγορευθέντος ἀποτίθεσθαι τὰς ἄλλας ἀρχὰς τοὺς ἔχοντας , οὕτως , οἷς ἂν Ἔρως κύριος ἐγγένηται , τῶν ἄλλων δεσποτῶν καὶ ἀρχόντων ἐλεύθεροι καὶ ἄφετοι καθάπερ ἱερόδουλοι διατελοῦσιν . ἡ δὲ γενναία γυνὴ πρὸς ἄνδρα νόμιμον συγκραθεῖσα διʼ Ἔρωτος ἄρκτων ἂν ὑπομείνειε καὶ δρακόντων περιβολὰς μᾶλλον ἢ ψαῦσιν ἀνδρὸς ἀλλοτρίου καὶ συγκατάκλισιν .
Lemmas: ἔτι τοίνυν ὅς λέγω αἰτία καί γένεσις ἔρως , ἴδιος μέν οὐδέτερος γένος εἰμί κοινός δέ ἀμφότερος · καί γάρ εἴδωλον δήπουθεν ἐνδύω ὁ ἐρωτικός ; καί διατρέχω κινέω καί γαργαλίζω ὁ ὄγκος εἰς σπέρμα συνολισθαίνω ὁ ἄλλος σχηματισμός ; οὐ δυνατός μέν ἀπό παῖς , ἀδύνατος δέ ἀπό γυνή ; καί ὁ καλός οὗτος καί ἱερός ἀνάμνησις καλέω ἐγώ ἐπί ὁ θεῖος καί ἀληθινός καί Ὀλύμπιος ἐκεῖνος κάλλος , ὅς ψυχή πτερόω , τίς ἄν κωλύω γίγνομαι μέν ἀπό παῖς καί ἀπό νεανίσκος , γίγνομαι δέ ἀπό παρθένος καί γυνή , ὅταν ἦθος ἁγνός καί κόσμιος ἐν ὥρα καί χάρις μορφή διαφανής γίγνομαι , καθά ὄρθιος ὑπόδημα δείκνυμι πούς εὐφυΐα , ὡς Ἀρίστων λέγω ὅταν ἐν εἶδος καλός καί καθαρός σῶμα ἴχνος λαμπρός καί κεῖμαι ψυχή ὀρθός καί ἄθρυπτος καθοράω ὁ δεινός ὁ τοιοῦτος αἰσθάνομαι ; οὐ γάρ ὁ μέν φιλήδονος ἐρωτάω εἰ πρός θῆλυς νεύω μάλα ἤ ἐπί ἄρσην καί ἀποκρίνω ὅπου προσέρχομαι ὁ κάλλος , ἀμφιδέξιος δοκέω οἰκεῖος ἀποκρίνω ὁ ἐπιθυμία · ὁ δέ φιλόκαλος καί γενναῖος οὐ πρός ὁ καλός οὐδέ ὁ εὐφυΐα ἀλλά μόριον διαφορά ποιέω ὁ ἔρως . καί φίλιππος μέν ἀνήρ οὐδείς ἥσσων ἀσπάζομαι ὁ Πόδαργος ὁ εὐφυΐα ἤ αἴθω ὁ Ἀγαμεμνόνεος · καί θηρατικός οὐ ὁ ἄρσην χαίρω μόνος , ἀλλά καί Κρής τρέφω καί Λάκαινα σκύλαξ · ὁ δέ φιλόκαλος ; καί φιλάνθρωπος οὐ ὁμαλός εἰμί οὐδέ ὅμοιος ἀμφότερος ὁ γένεσις , ἀλλά ὥσπερ ἱμάτιον οἴομαι εἰμί διαφορά ἔρως γυνή καί ἀνήρ . καίτοι ὁ γε ὥρα ἄνθος ἀρετή εἰμί λέγω , μή φημί δέ ἀνθέω ὁ θῆλυς μηδέ ποιέω ἔμφασις εὐφυΐα πρός ἀρετή ἄτοπος εἰμί · καί γάρ Αἰσχύλος ὀρθός ποιέω νέος γυνή οὐ ἐγώ μή λανθάνω φλέγω ὀφθαλμός , ὅστις ἀνήρ γεύω . πότερος οὖν ἰταμός μέν ἦθος καί ἀκόλαστος καί διαφθείρω σημεῖον ὁ εἶδος ὁ γυνή ἐπιτρέχω , κόσμιος δέ καί σώφρων οὐδείς ἔπειμι ὁ μορφή φέγγος ; ἤ πολύς μέν ἔπειμι καί συνεπιφαίνω , κινέω δέ οὐδείς οὐδέ προσκαλέω ὁ ἔρως ; οὐδέτερος γάρ εὔλογος οὐδέ ἀληθής , ἀλλά κοινός ὥσπερ δείκνυμι ὁ γένος πᾶς ὑπάρχω , ὥσπερ κοινός συνίστημι ὁ ἀγών ὦ Δαφναῖος , πρός ἐκεῖνος μάχομαι ὁ λόγος , ὅς ὁ Ζεύξιππος ἄρτιος διέρχομαι , ἐπιθυμία ὁ Ἔρως αὐτός ποιέω ἀκατάστατος καί πρός ὁ ἀκόλαστος ἐκφέρω ὁ ψυχή , οὐ αὐτός οὕτως πείθω ἀκούω δέ πολλάκις ἀνήρ δύσκολος καί ἀνέραστος · ὅς ὁ μέν ἄθλιος γύναιον προικίδιον ἐφέλκω μετά χρῆμα εἰς οἰκονομία καί λογισμός ἐμβάλλω ἀνελεύθερος , ζυγομαχέω ὁσημέραι διά χείρ ἔχω · ὁ δέ παῖς δέω μάλα ἤ γυνή , ὥσπερ ὁ τέττιξ εἰς σκίλλα ἤ τις τοιοῦτος ὁ γονή ἀφίημι , οὕτως διά τάχος ὅς τυγχάνω σῶμα ἐναπογεννάω καί καρπός ἀράομαι χαίρω ἐάω ἤδη ὁ γάμος , ἤ μένω οὐ φροντίζω οὐδέ ἀξιόω ἐράω οὐδέ ἐράω . στέργω δέ καί στέργω εἷς ἐγώ δοκέω γράμμα ὁ στέγω παραλλάσσω εὐθύς ἐμφαίνω ὁ ὑπό χρόνος καί συνήθεια ἀνάγκη μείγνυμι εὔνοια . ὅς δέ ἄν Ἔρως ἐπισκήπτω τε καί ἐπιπνέω , πρῶτος μέν ἐκ ὁ Πλατωνικός πόλις ὁ ἐμός οὐ ἔχω καί ὁ οὐ ἐμός · οὐ γάρ ἁπλῶς κοινός ὁ φίλος οὐδέ πᾶς ἀλλά ὅς ὁ σῶμα ὁρίζω ὁ ψυχή βία , συνάγω καί συντήκω , μήτε βούλομαι δύο εἰμί μήτε νομίζω . ἔπειτα σωφροσύνη πρός ἀλλήλων , ὅς μάλα δέω γάμος , ὁ μέν ἔξωθεν καί νόμος πολύς ἔχω ὁ ἑκούσιος ὁ βιάζω ὑπό αἰσχύνη καί φόβος , πολύς χαλινός ἔργον οἴαξ τε ἅμα , διά χείρ εἰμί ἀεί ὁ σύνειμι Ἔρως δέ ἐγκράτεια τοσοῦτος καί κόσμος καί πίστις μέτειμι , ὥστε , ἐάν ἀκόλαστος ποτέ θιγγάνω ψυχή , ἀποστρέφω ὁ ἄλλος ἐραστής , ἐκκόπτω δέ ὁ θράσος καί κατακλάω ὁ σοβαρός καί ἀνάγωγος , ἐμβάλλω αἰδώς καί σιωπή καί ἡσυχία καί σχῆμα περιτίθημι κόσμιος , εἷς ἐπήκοος ποιέω . οἶδα δήπουθεν ἀκοή Λαίς ὁ ἀοίδιμος ἐκεῖνος καί πολυήρατος , ὡς ἐπιφλέγω πόθος ὁ Ἑλλάς , μάλα δέ ὁ δύο εἰμί περιμάχητος θάλασσα · ἐπεί δέ Ἔρως θιγγάνω αὐτός Ἱππόλοχος ὁ Θεσσαλός , ὁ ὕδωρ χλωρός κατακλύζω προλείπω Ἀκροκόρινθος καί ἀποδιδράσκω ὁ ἄλλος ἐραστής κρύφα μέγας στρατός οἴχομαι κόσμιος · ἐκεῖ δέ αὐτός ὁ γυνή ὑπό φθόνος καί ζῆλος διά ὁ κάλλος εἰς ἱερός Ἀφροδίτη προάγω καταλεύω καί διαφθείρω ὅθεν ὡς ἔοικα ἔτι νῦν ὁ ἱερός Ἀφροδίτη ἀνδροφόνος καλέω . οἶδα δή καί θεραπαινίδιον δεσπότης φεύγω συνουσία καί βασιλίς ὑπεροράω ἰδιώτης , ὅταν Ἔρως δεσπότης ἐν ψυχή κτάομαι . καθά γάρ ἐν Ῥώμη φημί ὁ καλέω δικτάτωρ ἀναγορεύω ἀποτίθημι ὁ ἄλλος ἀρχή ὁ ἔχω , οὕτως , ὅς ἄν Ἔρως κύριος ἐγγίγνομαι , ὁ ἄλλος δεσπότης καί ἄρχων ἐλεύθερος καί ἄφετος καθά ἱερόδουλος διατελέω . ὁ δέ γενναῖος γυνή πρός ἀνήρ νόμιμος συγκεράννυμι διά Ἔρως ἄρκτος ἄν ὑπομένω καί δράκων περιβολή μάλα ἤ ψαῦσις ἀνήρ ἀλλότριος καί συγκατάκλισις .