plutarchus.aetia-physica-911c-919e 19
διὰ τί τὴν χρόαν ὁ πολύπους ἐξαλλάττει ; πότερον , ὡς Θεόφραστος ᾤετο , δειλόν ἐστι φύσει ζῷον ὅταν οὖν ταραχθῇ τρεπόμενον τῷ πνεύματι , συμμεταβάλλει τὸ χρῶμα καθάπερ ἄνθρωπος · διὸ καὶ λέλεκται τοῦ μὲν γάρ τε κακοῦ τρέπεται χρώς · ἢ τοῦτο πρὸς τὴν μεταβολὴν πιθανῶς λέλεκται πρὸς δὲ τὴν ἐξομοίωσιν οὐχ ἱκανῶς ; μεταβάλλει γὰρ οὕτως , ὥστε τὴν χρόαν αἷς ἂν πλησιάζῃ πέτραις ὁμοιοῦν · πρὸς ὃ καὶ Πίνδαρος ἐποίησε ποντίου θηρὸς χρωτὶ μάλιστα νόον προσφέρων πάσαις πολίεσσιν ὁμίλει καὶ Θέογνις πουλύποδος νόον ἴσχε πολυχρόου , ὃς ποτὶ πέτρῃ , τῇ προσομιλήσῃ , τοῖος · ἰδεῖν ἐφάνη . τοῦτο δὴ καὶ τοὺς πανουργίᾳ καὶ δεινότητι ὑπερφέροντας ἔχειν τὸ ἐπιτήδευμα λέγουσιν , ὡς ὑπὲρ τοῦ λαθεῖν καὶ διαφυγεῖν τοὺς πλησίον ἑαυτοὺς ἀεὶ ἀπεικάζειν πολύποδι . ἢ καθάπερ ἐσθῆτι τῇ χρόᾳ νομίζουσι χρῆσθαι , ῥᾳδίως οὕτως ᾗ βούλεται μετενδυόμενον ; ἆρʼ οὖν τὴν μὲν ἀρχὴν αὐτὸς ἐνδίδωσι τοῦ πάθους δείσας , τὰ δὲ κύρια τῆς αἰτίας ἐν ἄλλοις ἐστί ; σκόπει δή , κατʼ Ἐμπεδοκλέα γνοὺς ὅτι πάντων εἰσὶν ἀπορροαὶ ὅσσʼ ἐγένοντο · οὐ γὰρ ζῴων μόνον οὐδὲ φυτῶν οὐδὲ γῆς καὶ θαλάττης , ἀλλὰ καὶ λίθων ἄπεισιν ἐνδελεχῶς πολλὰ ῥεύματα καὶ χαλκοῦ καὶ σιδήρου · καὶ γὰρ φθείρεται πάντα καὶ ὄδωδε τῷ ῥεῖν ἀεί τι καὶ φέρεσθαι συνεχῶς · καὶ γὰρ ἕλξεις ἢ ἐπιπηδήσεις ποιοῦσι ταῖς ἀπορροαῖς , οἱ μὲν ἐμπλοκὰς αὐτῶν οἱ δὲ πληγὰς οἱ δʼ ὤσεις τινὰς καὶ περιελάσεις ὑποτιθέμενοι . μάλιστα δὲ τῶν παράλων πετρῶν ἐπιρραινομένων καὶ ψηχομένων ὑπὸ τῆς θαλάττης , ἀπιέναι μέρη καὶ θραύσματα πολλὰ καὶ λεπτὰ εἰκὸς συνεχῶς , ἃ τοῖς χρώμασιν ἀλλήλων διαφέροντα τοῖς μὲν ἄλλοις οὐ προσίσχεται σώμασιν ἀλλὰ λανθάνει περιολισθάνοντα τῶν πυκνοτέρους ἐχόντων πόρους ἢ διεκθέοντα τῶν μανοτέρους . ὁ δὲ πολύπους τήν τε σάρκα προσιδεῖν αὐτόθεν ἀνθρηνιώδης καὶ πολύπορος καὶ δεκτικὸς ἀπορροῶν ἐστιν · ὅταν δὲ δείσῃ , τῷ πνεύματι τρεπόμενος καὶ τρέπων οἷον ἔσφιγξε τὸ σῶμα καὶ συνήγαγεν , ὥστε προσδέχεσθαι καὶ στέγειν ἐπιπολῆς τὰς τῶν ἐγγὺς ἀπορροάς · καὶ γὰρ ἡ τραχύτης μετὰ τῆς μαλακότητος ἕλικας παρέχουσα τοῖς ἐπιφερομένοις μέρεσι μὴ σκεδαννυμένοις ἀλλʼ ἀθροιζομένοις καὶ προσμένουσι , σύγχρουν ἀπεργάζεται τὴν ἐπιφάνειαν τοῖς ἐγγύτατʼ οὖσιν . τεκμήριον δὲ τῆς αἰτίας μέγα τὸ μήτε τοῦτον πᾶσιν ἐξομοιοῦσθαι τοῖς πλησίον μήτε τὸν χαμαιλέοντα τοῖς λευκοῖς χρώμασιν , ἀλλὰ μόνοις ἑκάτερον , ὧν ταῖς ἀπορροαῖς πόρους συμμέτρους ἔχουσιν .
Lemmas: διά τίς ὁ χροιά ὁ πολύπους ἐξαλλάσσω ; πότερος , ὡς Θεόφραστος οἴομαι , δειλός εἰμί φύσις ζῷον ὅταν οὖν ταράσσω τρέπω ὁ πνεῦμα , συμμεταβάλλω ὁ χρῶμα καθά ἄνθρωπος · διό καί λέγω ὁ μέν γάρ τε κακός τρέπω χρώς · ἤ οὗτος πρός ὁ μεταβολή πιθανός λέγω πρός δέ ὁ ἐξομοίωσις οὐ ἱκανός ; μεταβάλλω γάρ οὕτως , ὥστε ὁ χροιά ὅς ἄν πλησιάζω πέτρα ὁμοιόω · πρός ὅς καί Πίνδαρος ποιέω Πόντιος θήρ χρώς μάλα νόος προσφέρω πᾶς πόλις ὁμιλέω καί Θέογνις πολύπους νόος ἴσχω πολύχροος , ὅς πρός πέτρα , ὁ προσομιλέω , τοῖος · ὁράω φαίνω . οὗτος δή καί ὁ πανουργία καί δεινότης ὑπερφέρω ἔχω ὁ ἐπιτήδευμα λέγω , ὡς ὑπέρ ὁ λανθάνω καί διαφεύγω ὁ πλησίος ἑαυτοῦ ἀεί ἀπεικάζω πολύπους . ἤ καθά ἐσθής ὁ χροιά νομίζω χράω , ῥᾴδιος οὕτως ᾗ βούλομαι μετενδύω ; ἆρα οὖν ὁ μέν ἀρχή αὐτός ἐνδίδωμι ὁ πάθος δείδω , ὁ δέ κύριος ὁ αἰτία ἐν ἄλλος εἰμί ; σκοπέω δή , κατά Ἐμπεδοκλῆς γιγνώσκω ὅτι πᾶς εἰμί ἀπορροή ὅσος γίγνομαι · οὐ γάρ ζῷον μόνος οὐδέ φυτόν οὐδέ γῆ καί θάλασσα , ἀλλά καί λίθος ἄπειμι ἐνδελεχής πολύς ῥεῦμα καί χαλκός καί σίδηρος · καί γάρ φθείρω πᾶς καί ὄζω ὁ ῥέω ἀεί τις καί φέρω συνεχής · καί γάρ ἕλξις ἤ ἐπιπήδησις ποιέω ὁ ἀπορροή , ὁ μέν ἐμπλοκή αὐτός ὁ δέ πληγή ὁ δέ ὦσις τις καί περιέλασις ὑποτίθημι . μάλα δέ ὁ πάραλος πέτρα ἐπιρραίνω καί ψήχω ὑπό ὁ θάλασσα , ἀπέρχομαι μέρος καί θραῦσμα πολύς καί λεπτός ἔοικα συνεχής , ὅς ὁ χρῶμα ἀλλήλων διαφέρω ὁ μέν ἄλλος οὐ προσίσχω σῶμα ἀλλά λανθάνω περιολισθάνω ὁ πυκνός ἔχω πόρος ἤ διεκθέω ὁ μανός . ὁ δέ πολύπους ὁ τε σάρξ προσοράω αὐτόθεν ἀνθρηνιώδης καί πολύπορος καί δεκτικός ἀπορροή εἰμί · ὅταν δέ δείδω , ὁ πνεῦμα τρέπω καί τρέπω οἷος σφίγγω ὁ σῶμα καί συνάγω , ὥστε προσδέχομαι καί στέγω ἐπιπολή ὁ ὁ ἐγγύς ἀπορροή · καί γάρ ὁ τραχύτης μετά ὁ μαλακότης ἕλιξ παρέχω ὁ ἐπιφέρω μέρος μή σκεδάννυμι ἀλλά ἀθροίζω καί προσμένω , σύγχρους ἀπεργάζομαι ὁ ἐπιφάνεια ὁ ἐγγύς εἰμί . τεκμήριον δέ ὁ αἰτία μέγας ὁ μήτε οὗτος πᾶς ἐξομοιόω ὁ πλησίον μήτε ὁ χαμαιλέων ὁ λευκός χρῶμα , ἀλλά μόνος ἑκάτερος , ὅς ὁ ἀπορροή πόρος σύμμετρος ἔχω .