plotinus.enneades 5.5.1
Τὸν νοῦν , τὸν ἀληθῆ νοῦν καὶ ὄντως , ἆῤ ἄν τις φαίη ψεύσεσθαί ποτε καὶ μὴ τὰ ὄντα δοξάσειν ; οὐδαμῶς . πῶς γὰρ ἂν ἔτι νοῦς ἀνοηταίνων εἴη ; δεῖ ἄρα αὐτὸν ἀεὶ εἰδέναι καὶ μηδ̓ ἂν ἐπιλαθέσθαι ποτέ , τὴν δὲ εἴδησιν αὐτῷ μήτε εἰκάζοντι εἶναι μήτε ἀμφίβολον μηδ̓ αὖ παῤ ἄλλου οἷον ἀκούσαντι . οὐ τοίνυν οὐδὲ δἰ ἀποδείξεως . καὶ γὰρ εἴ τινά τις φαίη δἰ ἀποδείξεως , ἀλλ̓ οὖν αὐτόθεν αὐτῷ ἐναργές τι εἶναι : καίτοι ὁ λόγος φησὶ πάντα . πῶς γὰρ καὶ διοριεῖ τις τά τε αὐτόθεν τά τε μή ; ἀλλ̓ οὖν , ἃ συγχωροῦσιν αὐτόθεν , πόθεν φήσουσι τούτων τὸ ἐναργὲς αὐτῷ παρεῖναι ; πόθεν δὲ αὐτῷ πίστιν , ὅτι οὕτως ἔχει , παρέξεται ; ἐπεὶ καὶ τὰ ἐπὶ τῆς αἰσθήσεως , ἃ δὴ δοκεῖ πίστιν ἔχειν ἐναργεστάτην , ἀπιστεῖται , μή ποτε οὐκ ἐν τοῖς ὑποκειμένοις , ἀλλ̓ ἐν τοῖς πάθεσιν ἔχῃ τὴν δοκοῦσαν ὑπόστασιν , καὶ νοῦ δεῖ ἢ διανοίας τῶν κρινούντων : ἐπεὶ καὶ συγκεχωρημένου ἐν τοῖς ὑποκειμένοις εἶναι αἰσθητοῖς , ὧν ἀντίληψιν ἡ αἴσθησις ποιήσεται , τό γε γιγνωσκόμενον δἰ αἰσθήσεως τοῦ πράγματος εἴδωλόν ἐστι , καὶ οὐκ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἡ αἴσθησις λαμβάνει : μένει γὰρ ἐκεῖνο ἔξω . ὁ δὴ νοῦς γινώσκων καὶ τὰ νοητὰ γινώσκων , εἰ μὲν ἕτερα ὄντα γινώσκει , πῶς ἂν συντύχοι αὐτοῖς ; ἐνδέχεται γὰρ μή , ὥστε ἐνδέχεται μὴ γινώσκειν ἢ τότε ὅτε συνέτυχε , καὶ οὐκ ἀεὶ ἕξει τὴν γνῶσιν . εἰ δὲ συνεζεῦχθαι φήσουσι , τί τὸ συνεζεῦχθαι τοῦτο ; ἔπειτα καὶ αἱ νοήσεις τύποι ἔσονται : εἰ δὲ τοῦτο , καὶ ἐπακτοὶ καὶ πληγαί . πῶς δὲ καὶ τυπώσεται , ἢ τίς τῶν τοιούτων ἡ μορφή ; καὶ ἡ νόησις τοῦ ἔξω , ὥσπερ καὶ ἡ αἴσθησις . καὶ τί διοίσει ἢ τῷ σμικροτέρων ἀντιλαμβάνεσθαι ; πῶς δὲ καὶ γνώσεται , ὅτι ἀντελάβετο ὄντως ; πῶς δέ , ὅτι ἀγαθὸν τοῦτο ἢ ὅτι καλὸν ἢ δίκαιον ; ἕκαστον γὰρ τούτων ἄλλο αὐτοῦ , καὶ οὐκ ἐν αὐτῷ αἱ τῆς κρίσεως ἀρχαί , αἷς πιστεύσει , ἀλλὰ καὶ αὗται ἔξω , καὶ ἡ ἀλήθεια ἐκεῖ . εἶτα κἀκεῖνα ἀναίσθητα καὶ ἄμοιρα ζωῆς καὶ νοῦ , ἢ νοῦν ἔχει . καὶ εἰ νοῦν ἔχει , ἅμα ἐνταῦθα ἄμφω , καὶ τὸ ἀληθὲς ὡδί , καὶ ὁ πρῶτος νοῦς οὗτος , καὶ ἐπὶ τούτου ζητήσομεν , πῶς ἔχει ἡ ἐνταῦθα ἀλήθεια καὶ τὸ νοητὸν καὶ ὁ νοῦς , εἰ ἐν τῷ αὐτῷ μὲν καὶ ἅμα , δύο δὲ καὶ ἕτερα ἢ πῶς ; εἰ δ̓ ἀνόητα καὶ ἄνευ ζωῆς , τί ὄντα ; οὐ γὰρ δὴ προτάσεις οὐδὲ ἀξιώματα οὐδὲ λεκτά : ἤδη γὰρ ἂν καὶ αὐτὰ περὶ ἑτέρων λέγοι , καὶ οὐκ αὐτὰ τὰ ὄντα εἴη , οἷον τὸ δίκαιον καλόν , ἄλλου τοῦ δικαίου καὶ τοῦ καλοῦ ὄντος . εἰ δ̓ ἁπλᾶ φήσουσι ; δίκαιον χωρὶς καὶ καλόν , πρῶτον μὲν οὐχ ἕν τι οὐδ̓ ἐν ἑνὶ τὸ νοητὸν ἔσται , ἀλλὰ διεσπασμένον ἕκαστον . καὶ ποῦ καὶ κατὰ τίνας διέσπασται τόπους ; πῶς δὲ αὐτοῖς συντεύξεται ὁ νοῦς περιθέων ; πῶς δὲ μενεῖ ; ἢ ἐν τῷ αὐτῷ πῶς μενεῖ ; τίνα δ̓ ὅλως μορφὴν ἢ τύπον ἕξει ; εἰ μὴ ὥσπερ ἀγάλματα ἐγκείμενα χρυσᾶ ἢ ἄλλης τινὸς ὕλης ὑπό τινος πλάστου ἢ γραφέως πεποιημένα . ἀλλ̓ εἰ τοῦτο , ὁ θεωρῶν νοῦς αἴσθησις ἔσται . διὰ τί δὲ τὸ μέν ἐστι τῶν τοιούτων δικαιοσύνη , τὸ δ̓ ἄλλο τι ; μέγιστον δὲ πάντων ἐκεῖνο : εἰ γὰρ καὶ ὅτι μάλιστα δοίη τις ταῦτα ἔξω εἶναι , καὶ τὸν νοῦν αὐτὰ οὕτως ἔχοντα θεωρεῖν , ἀναγκαῖον αὐτῷ μήτε τὸ ἀληθὲς αὐτῶν ἔχειν διεψεῦσθαί τε ἐν ἅπασιν οἷς θεωρεῖ . τὰ μὲν γὰρ ἀληθινὰ ἂν εἴη ἐκεῖνα : θεωρήσει τοίνυν αὐτὰ οὐκ ἔχων αὐτά , εἴδωλα δὲ αὐτῶν ἐν τῇ γνώσει τῇ τοιαύτῃ λαβών . τὸ τοίνυν ἀληθινὸν οὐκ ἔχων , εἴδωλα δὲ τοῦ ἀληθοῦς παῤ αὑτῷ λαβών , τὰ ψευδῆ ἕξει καὶ οὐδὲν ἀληθές . εἰ μὲν οὖν εἰδήσει , ὅτι τὰ ψευδῆ ἔχει , ὁμολογήσει ἄμοιρος ἀληθείας εἶναι : εἰ δὲ καὶ τοῦτο ἀγνοήσει , καὶ οἰήσεται τὸ ἀληθὲς ἔχειν οὐκ ἔχων , διπλάσιον ἐν αὐτῷ τὸ ψεῦδος γενόμενον πολὺ τῆς ἀληθείας αὐτὸν ἀποστήσει . διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἐν ταῖς αἰσθήσεσιν , οἶμαι , οὐκ ἔνεστιν ἀλήθεια , ἀλλὰ δόξα , ὅτι παραδεχομένη καὶ διὰ τοῦτο δόξα οὖσα ἄλλο παραδέχεται ἄλλου ὄντος ἐκείνου , ἐξ οὗ τοῦτο ὃ παραδέχεται ἔχει . εἰ οὖν μὴ ἀλήθεια ἐν τῷ νῷ , οὗτος μὲν ὁ τοιοῦτος νοῦς οὔτε ἀλήθεια ἔσται , οὔτε ἀληθείᾳ νοῦς , οὔτε ὅλως νοῦς ἔσται . ἀλλ̓ οὐδὲ ἄλλοθί που ἡ ἀλήθεια ἔσται .
Lemmas: ὁ νόος , ὁ ἀληθής νόος καί ὄντως , ἆρα ἄν τις φημί ψεύδω ποτέ καί μή ὁ εἰμί δοξάζω ; οὐδαμῶς . πῶς γάρ ἄν ἔτι νόος ἀνοηταίνω εἰμί ; δέω ἄρα αὐτός ἀεί οἶδα καί μηδέ ἄν ἐπιλανθάνω ποτέ , ὁ δέ εἴδησις αὐτός μήτε εἰκάζω εἰμί μήτε ἀμφίβολος μηδέ αὖ παρά ἄλλος οἷος ἀκούω . οὐ τοίνυν οὐδέ διά ἀπόδειξις . καί γάρ εἰ τις τις φημί διά ἀπόδειξις , ἀλλά οὖν αὐτόθεν αὐτός ἐναργής τις εἰμί : καίτοι ὁ λόγος φημί πᾶς . πῶς γάρ καί διορίζω τις ὁ τε αὐτόθεν ὁ τε μή ; ἀλλά οὖν , ὅς συγχωρέω αὐτόθεν , πόθεν φημί οὗτος ὁ ἐναργής αὐτός πάρειμι ; πόθεν δέ αὐτός πίστις , ὅτι οὕτως ἔχω , πάρειμι ; ἐπεί καί ὁ ἐπί ὁ αἴσθησις , ὅς δή δοκέω πίστις ἔχω ἐναργής , ἀπιστέω , μή ποτέ οὐ ἐν ὁ ὑπόκειμαι , ἀλλά ἐν ὁ πάθος ἔχω ὁ δοκέω ὑπόστασις , καί νόος δέω ἤ διάνοια ὁ κρίνω : ἐπεί καί συγχωρέω ἐν ὁ ὑπόκειμαι εἰμί αἰσθητός , ὅς ἀντίληψις ὁ αἴσθησις ποιέω , ὁ γε γιγνώσκω διά αἴσθησις ὁ πρᾶγμα εἴδωλον εἰμί , καί οὐ αὐτός ὁ πρᾶγμα ὁ αἴσθησις λαμβάνω : μένω γάρ ἐκεῖνος ἔξω . ὁ δή νόος γιγνώσκω καί ὁ νοητός γιγνώσκω , εἰ μέν ἕτερος εἰμί γιγνώσκω , πῶς ἄν συντυγχάνω αὐτός ; ἐνδέχομαι γάρ μή , ὥστε ἐνδέχομαι μή γιγνώσκω ἤ τότε ὅτε συντυγχάνω , καί οὐ ἀεί ἔχω ὁ γνῶσις . εἰ δέ συζεύγνυμι φημί , τίς ὁ συζεύγνυμι οὗτος ; ἔπειτα καί ὁ νόησις τύπος εἰμί : εἰ δέ οὗτος , καί ἐπακτός καί πληγή . πῶς δέ καί τυπόω , ἤ τίς ὁ τοιοῦτος ὁ μορφή ; καί ὁ νόησις ὁ ἔξω , ὥσπερ καί ὁ αἴσθησις . καί τίς διαφέρω ἤ ὁ μικρός ἀντιλαμβάνω ; πῶς δέ καί γιγνώσκω , ὅτι ἀντιλαμβάνω ὄντως ; πῶς δέ , ὅτι ἀγαθός οὗτος ἤ ὅτι καλός ἤ δίκαιος ; ἕκαστος γάρ οὗτος ἄλλος αὐτός , καί οὐ ἐν αὐτός ὁ ὁ κρίσις ἀρχή , ὅς πιστεύω , ἀλλά καί οὗτος ἔξω , καί ὁ ἀλήθεια ἐκεῖ . εἶτα ἐκεῖνος ἀναίσθητος καί ἄμοιρος ζωή καί νόος , ἤ νόος ἔχω . καί εἰ νόος ἔχω , ἅμα ἐνταῦθα ἄμφω , καί ὁ ἀληθής ὡδί , καί ὁ πρῶτος νόος οὗτος , καί ἐπί οὗτος ζητέω , πῶς ἔχω ὁ ἐνταῦθα ἀλήθεια καί ὁ νοητός καί ὁ νόος , εἰ ἐν ὁ αὐτός μέν καί ἅμα , δύο δέ καί ἕτερος ἤ πῶς ; εἰ δέ ἀνόητος καί ἄνευ ζωή , τίς εἰμί ; οὐ γάρ δή πρότασις οὐδέ ἀξίωμα οὐδέ λεκτός : ἤδη γάρ ἄν καί αὐτός περί ἕτερος λέγω , καί οὐ αὐτός ὁ εἰμί εἰμί , οἷος ὁ δίκαιος καλός , ἄλλος ὁ δίκαιος καί ὁ καλός εἰμί . εἰ δέ ἁπλόος φημί ; δίκαιος χωρίς καί καλός , πρῶτος μέν οὐ εἷς τις οὐδέ ἐν εἷς ὁ νοητός εἰμί , ἀλλά διασπάω ἕκαστος . καί ποῦ καί κατά τίς διασπάω τόπος ; πῶς δέ αὐτός συντυγχάνω ὁ νόος περιθέω ; πῶς δέ μένω ; ἤ ἐν ὁ αὐτός πῶς μένω ; τίς δέ ὅλος μορφή ἤ τύπος ἔχω ; εἰ μή ὥσπερ ἄγαλμα ἔγκειμαι χρύσεος ἤ ἄλλος τις ὕλη ὑπό τις πλάστης ἤ γραφεύς ποιέω . ἀλλά εἰ οὗτος , ὁ θεωρέω νόος αἴσθησις εἰμί . διά τίς δέ ὁ μέν εἰμί ὁ τοιοῦτος δικαιοσύνη , ὁ δέ ἄλλος τις ; μέγας δέ πᾶς ἐκεῖνος : εἰ γάρ καί ὅτι μάλα δίδωμι τις οὗτος ἔξω εἰμί , καί ὁ νόος αὐτός οὕτως ἔχω θεωρέω , ἀναγκαῖος αὐτός μήτε ὁ ἀληθής αὐτός ἔχω διαψεύδω τε ἐν ἅπας ὅς θεωρέω . ὁ μέν γάρ ἀληθινός ἄν εἰμί ἐκεῖνος : θεωρέω τοίνυν αὐτός οὐ ἔχω αὐτός , εἴδωλον δέ αὐτός ἐν ὁ γνῶσις ὁ τοιοῦτος λαμβάνω . ὁ τοίνυν ἀληθινός οὐ ἔχω , εἴδωλον δέ ὁ ἀληθής παρά ἑαυτοῦ λαμβάνω , ὁ ψευδής ἔχω καί οὐδείς ἀληθής . εἰ μέν οὖν ὁράω , ὅτι ὁ ψευδής ἔχω , ὁμολογέω ἄμοιρος ἀλήθεια εἰμί : εἰ δέ καί οὗτος ἀγνοέω , καί οἴομαι ὁ ἀληθής ἔχω οὐ ἔχω , διπλάσιος ἐν αὐτός ὁ ψεῦδος γίγνομαι πολύς ὁ ἀλήθεια αὐτός ἀφίστημι . διά οὗτος γάρ καί ἐν ὁ αἴσθησις , οἴομαι , οὐ ἔνειμι ἀλήθεια , ἀλλά δόξα , ὅτι παραδέχομαι καί διά οὗτος δόξα εἰμί ἄλλος παραδέχομαι ἄλλος εἰμί ἐκεῖνος , ἐκ ὅς οὗτος ὅς παραδέχομαι ἔχω . εἰ οὖν μή ἀλήθεια ἐν ὁ νόος , οὗτος μέν ὁ τοιοῦτος νόος οὔτε ἀλήθεια εἰμί , οὔτε ἀλήθεια νόος , οὔτε ὅλος νόος εἰμί . ἀλλά οὐδέ ἄλλοθι που ὁ ἀλήθεια εἰμί .