plotinus.enneades 4.4.23
δεῖ δὴ θέσθαι ὡς τὸ αἰσθάνεσθαι τῶν αἰσθητῶν ἐστι τῇ ψυχῇ ἢ τῷ ζῴῳ ἀντίληψις τὴν προσοῦσαν τοῖς σώμασι ποιότητα συνιείσης καὶ τὰ εἴδη αὐτῶν ἀποματτομένης . ἢ τοίνυν μόνη ἐφ̓ ἑαυτῆς ἀντιλήψεται , ἢ μετ̓ ἄλλου . μόνη μὲν οὖν καὶ ἐφ̓ ἑαυτῆς πῶς ; ἐφ̓ ἑαυτῆς γὰρ τῶν ἐν αὐτῇ καὶ μόνον νόησις : εἰ δὲ καὶ ἄλλων , δεῖ πρότερον καὶ ταῦτα ἐσχηκέναι ἤτοι ὁμοιωθεῖσαν ἢ τῷ ὁμοιωθέντι συνοῦσαν . ὁμοιωθῆναι μὲν οὖν ἐφ̓ ἑαυτῆς μένουσαν οὐχ οἷόν τε . πῶς γὰρ ἂν ὁμοιωθείη σημεῖον γραμμῇ ; ἐπεὶ οὐδὲ ἡ νοητὴ τῇ αἰσθητῇ ἂν γραμμῇ ἐφαρμόσειεν , οὐδὲ τὸ νοητὸν πῦρ ἢ ἄνθρωπος τῷ αἰσθητῷ πυρὶ ἢ ἀνθρώπῳ . ἐπεὶ οὐδ̓ ἡ φύσις ἡ ποιοῦσα τὸν ἄνθρωπον τῷ γενομένῳ ἀνθρώπῳ εἰς ταὐτόν , ἀλλὰ μόνη , κἂν οἷόν τε τῷ αἰσθητῷ ἐπιβάλλειν , τελευτήσει εἰς τὴν τοῦ νοητοῦ σύνεσιν , ἐκφυγόντος τοῦ αἰσθητοῦ αὐτὴν οὐκ ἐχούσης , ὅτῳ αὐτοῦ λάβοιτο . ἐπεὶ καὶ τὸ ὁρατόν , ὅταν ψυχὴ πόρρωθεν ὁρᾷ , κἂν ὅτι μάλιστα εἶδος εἰς αὐτὴν ἥκῃ ἀρχόμενον τὸ πρὸς αὐτὴν οἷον ἀμερὲς ὄν , λήγει εἰς τὸ ὑποκείμενον χρῶμα καὶ σχῆμα ὅσον ἐστὶν ἐκεῖ ὁρώσης . οὐ τοίνυν δεῖ μόνα ταῦτα εἶναι , τὸ ἔξω καὶ τὴν ψυχήν : ἐπεὶ οὐδ̓ ἂν πάθοι : ἀλλὰ δεῖ τὸ πεισόμενον τρίτον εἶναι , τοῦτο δέ ἐστι τὸ τὴν μορφὴν δεξόμενον . συμπαθὲς ἄρα καὶ ὁμοιοπαθὲς δεῖ εἶναι καὶ ὕλης μιᾶς καὶ τὸ μὲν παθεῖν , τὸ δὲ γνῶναι , καὶ τοιοῦτον γενέσθαι τὸ πάθος , οἷον σώζειν μέν τι τοῦ πεποιηκότος , μὴ μέντοι ταὐτὸν εἶναι , ἀλλὰ ἅτε μεταξὺ τοῦ πεποιηκότος καὶ ψυχῆς ὂν τὸ πάθος ἔχειν μεταξὺ αἰσθητοῦ καὶ νοητοῦ κείμενον μέσον ἀνὰ λόγον , συνάπτον πως τὰ ἄκρα ἀλλήλοις , δεκτικὸν ἅμα καὶ ἀπαγγελτικὸν ὑπάρχον , ἐπιτήδειον ὁμοιωθῆναι ἑκατέρῳ . ὄργανον γὰρ ὂν γνώσεώς τινος οὔτε ταὐτὸν δεῖ τῷ γινώσκοντι εἶναι οὔτε τῷ γνωσθησομένῳ , ἐπιτήδειον δὲ ἑκατέρῳ ὁμοιωθῆναι , τῷ μὲν ἔξω διὰ τοῦ παθεῖν , τῷ δὲ εἴσω διὰ τοῦ τὸ πάθος αὐτοῦ εἶδος γενέσθαι . εἰ δὴ τοίνυν ὑγιὲς λέγομεν , δἰ ὀργάνων δεῖ σωματικῶν τὰς αἰσθήσεις γίνεσθαι . καὶ γὰρ τοῦτο ἀκόλουθον τῷ τὴν ψυχὴν πάντη σώματος ἔξω γενομένην μηδενὸς ἀντιλαμβάνεσθαι αἰσθητοῦ . τὸ δὲ ὄργανον δεῖ ἢ πᾶν τὸ σῶμα , ἢ μέρος τι πρὸς ἔργον τι ἀφωρισμένον εἶναι , οἷον ἐπὶ ἁφῆς καὶ ὄψεως : καὶ τὰ τεχνητὰ δὲ τῶν ὀργάνων ἴδοι τις ἂν μεταξὺ τῶν κρινόντων καὶ τῶν κρινομένων γινόμενα καὶ ἀπαγγέλλοντα τῷ κρίνοντι τὴν τῶν ὑποκειμένων ἰδιότητα . ὁ γὰρ κανὼν τῷ εὐθεῖ τῷ ἐν τῇ ψυχῇ καὶ τῷ ἐν τῷ ξύλῳ συναψάμενος ἐν τῷ μεταξὺ τεθεὶς τὸ κρίνειν τῷ τεχνίτῃ τὸ τεχνητὸν ἔδωκεν . εἰ δὲ συνάπτειν δεῖ τὸ κριθησόμενον τῷ ὀργάνῳ , ἢ καὶ διά τινος μεταξὺ διεστηκότος πόρρω τοῦ αἰσθητοῦ , οἷον εἰ πόρρω τὸ πῦρ τῆς σαρκός , τοῦ μεταξὺ μηδὲν παθόντος , οἷον εἰ κενόν τι εἴη μεταξὺ ὄψεως καὶ χρώματος , δυνατὸν ὁρᾶν τοῦ ὀργάνου τῇ δυνάμει παρόντος , ἑτέρου λόγου . ἀλλ̓ ὅτι ψυχῆς ἐν σώματι καὶ διὰ σώματος ἡ αἴσθησις , δῆλον .
Lemmas: δέω δή τίθημι ὡς ὁ αἰσθάνομαι ὁ αἰσθητός εἰμί ὁ ψυχή ἤ ὁ ζῷον ἀντίληψις ὁ πρόσειμι ὁ σῶμα ποιότης συνίημι καί ὁ εἶδος αὐτός ἀπομάσσω . ἤ τοίνυν μόνος ἐπί ἑαυτοῦ ἀντιλαμβάνω , ἤ μετά ἄλλος . μόνος μέν οὖν καί ἐπί ἑαυτοῦ πῶς ; ἐπί ἑαυτοῦ γάρ ὁ ἐν αὐτός καί μόνος νόησις : εἰ δέ καί ἄλλος , δέω πρότερος καί οὗτος ἔχω ἤτοι ὁμοιόω ἤ ὁ ὁμοιόω σύνειμι . ὁμοιόω μέν οὖν ἐπί ἑαυτοῦ μένω οὐ οἷος τε . πῶς γάρ ἄν ὁμοιόω σημεῖον γραμμή ; ἐπεί οὐδέ ὁ νοητός ὁ αἰσθητός ἄν γραμμή ἐφαρμόζω , οὐδέ ὁ νοητός πῦρ ἤ ἄνθρωπος ὁ αἰσθητός πῦρ ἤ ἄνθρωπος . ἐπεί οὐδέ ὁ φύσις ὁ ποιέω ὁ ἄνθρωπος ὁ γίγνομαι ἄνθρωπος εἰς αὐτός , ἀλλά μόνος , ἐάν οἷος τε ὁ αἰσθητός ἐπιβάλλω , τελευτάω εἰς ὁ ὁ νοητός σύνεσις , ἐκφεύγω ὁ αἰσθητός αὐτός οὐ ἔχω , ὅστις αὐτός λαμβάνω . ἐπεί καί ὁ ὁρατός , ὅταν ψυχή πρόσωθεν ὁράω , ἐάν ὅτι μάλα εἶδος εἰς αὐτός ἥκω ἄρχω ὁ πρός αὐτός οἷος ἀμερής εἰμί , λήγω εἰς ὁ ὑπόκειμαι χρῶμα καί σχῆμα ὅσος εἰμί ἐκεῖ ὁράω . οὐ τοίνυν δέω μόνος οὗτος εἰμί , ὁ ἔξω καί ὁ ψυχή : ἐπεί οὐδέ ἄν πάσχω : ἀλλά δέω ὁ πάσχω τρίτος εἰμί , οὗτος δέ εἰμί ὁ ὁ μορφή δείκνυμι . συμπαθής ἄρα καί ὁμοιοπαθής δέω εἰμί καί ὕλη εἷς καί ὁ μέν πάσχω , ὁ δέ γιγνώσκω , καί τοιοῦτος γίγνομαι ὁ πάθος , οἷος σῴζω μέν τις ὁ ποιέω , μή μέντοι αὐτός εἰμί , ἀλλά ἅτε μεταξύ ὁ ποιέω καί ψυχή εἰμί ὁ πάθος ἔχω μεταξύ αἰσθητός καί νοητός κεῖμαι μέσος ἀνά λόγος , συνάπτω πως ὁ ἄκρον ἀλλήλων , δεκτικός ἅμα καί ἀπαγγελτικός ὑπάρχω , ἐπιτήδειος ὁμοιόω ἑκάτερος . ὄργανον γάρ εἰμί γνῶσις τις οὔτε αὐτός δέω ὁ γιγνώσκω εἰμί οὔτε ὁ γιγνώσκω , ἐπιτήδειος δέ ἑκάτερος ὁμοιόω , ὁ μέν ἔξω διά ὁ πάσχω , ὁ δέ εἴσω διά ὁ ὁ πάθος αὐτός εἶδος γίγνομαι . εἰ δή τοίνυν ὑγιής λέγω , διά ὄργανον δέω σωματικός ὁ αἴσθησις γίγνομαι . καί γάρ οὗτος ἀκόλουθος ὁ ὁ ψυχή πάντῃ σῶμα ἔξω γίγνομαι μηδείς ἀντιλαμβάνω αἰσθητός . ὁ δέ ὄργανον δέω ἤ πᾶς ὁ σῶμα , ἤ μέρος τις πρός ἔργον τις ἀφορίζω εἰμί , οἷος ἐπί ἁφή καί ὄψις : καί ὁ τεχνητός δέ ὁ ὄργανον ὁράω τις ἄν μεταξύ ὁ κρίνω καί ὁ κρίνω γίγνομαι καί ἀπαγγέλλω ὁ κρίνω ὁ ὁ ὑπόκειμαι ἰδιότης . ὁ γάρ κανών ὁ εὐθύς ὁ ἐν ὁ ψυχή καί ὁ ἐν ὁ ξύλον συνάπτω ἐν ὁ μεταξύ τίθημι ὁ κρίνω ὁ τεχνίτης ὁ τεχνητός δίδωμι . εἰ δέ συνάπτω δέω ὁ κρίνω ὁ ὄργανον , ἤ καί διά τις μεταξύ διίστημι πρόσω ὁ αἰσθητός , οἷος εἰ πρόσω ὁ πῦρ ὁ σάρξ , ὁ μεταξύ μηδείς πάσχω , οἷος εἰ κενός τις εἰμί μεταξύ ὄψις καί χρῶμα , δυνατός ὁράω ὁ ὄργανον ὁ δύναμις πάρειμι , ἕτερος λόγος . ἀλλά ὅτι ψυχή ἐν σῶμα καί διά σῶμα ὁ αἴσθησις , δῆλος .