plotinus.enneades 6.8.6
πῶς οὖν εἰς βούλησιν πρότερον ἀνήγομεν τοῦτο λέγοντες ʽὃ παρὰ τὸ βουληθῆναι γένοιτο ἄν̓ ; ἢ κἀκεῖ ἐλέγετο ʽἢ μὴ γένοιτὀ . εἰ οὖν τά τε νῦν ὀρθῶς λέγεται , ἐκεῖνά τε τούτοις συμφώνως ἕξει , φήσομεν τὴν μὲν ἀρετὴν καὶ τὸν νοῦν κύρια εἶναι καὶ εἰς ταῦτα χρῆναι ἀνάγειν τὸ ἐφ̓ ἡμῖν καὶ τὸ ἐλεύθερον : ἀδέσποτα δὲ ὄντα ταῦτα τὸν μὲν ἐφ̓ αὑτοῦ εἶναι , τὴν δὲ ἀρετὴν βούλεσθαι μὲν ἐφ̓ ἑαυτῆς εἶναι ἐφεστῶσαν τῇ ψυχῇ , ὥστε εἶναι ἀγαθήν , καὶ μέχρι τούτου αὐτήν τε ἐλευθέραν καὶ τὴν ψυχὴν ἐλευθέραν παρασχέσθαι : προσπιπτόντων δὲ τῶν ἀναγκαίων παθημάτων τε καὶ πράξεων ἐφεστῶσαν ταῦτα μὲν μὴ βεβουλεῦσθαι γενέσθαι , ὅμως γε μὴν καὶ ἐν τούτοις διασώσειν τὸ ἐφ̓ αὑτῇ εἰς αὑτὴν καὶ ἐνταῦθα ἀναφέρουσαν : οὐ γὰρ τοῖς πράγμασιν ἐφέψεσθαι , οἷον σώζουσαν τὸν κινδυνεύοντα , ἀλλ̓ εἰ δοκοῖ αὐτῇ , καὶ προιεμένην τοῦτον καὶ τὸ ζῆν κελεύουσαν προίεσθαι καὶ χρήματα καὶ τέκνα καὶ αὐτὴν πατρίδα , σκοπὸν τὸ καλὸν αὑτῆς ἔχουσαν , ἀλλ̓ οὐ τὸ εἶναι τῶν ὑπ’ αὐτήν : ὥστε καὶ τὸ ἐν ταῖς πράξεσιν αὐτεξούσιον καὶ τὸ ἐφ̓ ἡμῖν οὐκ εἰς τὸ πράττειν ἀνάγεσθαι οὐδ̓ εἰς τὴν ἔξω , ἀλλ̓ εἰς τὴν ἐντὸς ἐνέργειαν καὶ νόησιν καὶ θεωρίαν αὐτῆς τῆς ἀρετῆς . δεῖ δὲ τὴν ἀρετὴν ταύτην νοῦν τινα λέγειν εἶναι οὐ συναριθμοῦντα τὰ πάθη τὰ δουλωθέντα ἢ μετρηθέντα τῷ λόγῳ : ταῦτα γὰρ ἔοικέ , φησιν , ἐγγύς τι τείνειν τοῦ σώματος ἔθεσι καὶ ἀσκήσεσι κατορθωθέντα : ὥστε εἶναι σαφέστερον , ὡς τὸ ἄυλόν ἐστι τὸ ἐλεύθερον καὶ εἰς τοῦτο ἡ ἀναγωγὴ τοῦ ἐφ̓ ἡμῖν καὶ αὕτη ἡ βούλησις ἡ κυρία καὶ ἐφ̓ ἑαυτῆς οὖσα , καὶ εἴ τι ἐπιτάξειε πρὸς τὰ ἔξω ἐξ ἀνάγκης . ὅσα οὖν ἐκ ταύτης καὶ διὰ ταύτην , ἐφ̓ ἡμῖν , ἔξω τε καὶ ἐφ̓ αὑτῆς , ὃ αὐτὴ βούλεται καὶ ἐνεργεῖ ἀνεμποδίστως , τοῦτο καὶ πρῶτον ἐφ̓ ἡμῖν . ὁ δὲ θεωρητικὸς νοῦς καὶ πρῶτος οὕτω τὸ ἐφ̓ αὑτῷ , ὅτι τὸ ἔργον αὐτοῦ μηδαμῶς ἐπ’ ἄλλῳ , ἀλλὰ πᾶς ἐπέστραπται πρὸς αὑτὸν καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ αὐτὸς καὶ ἐν τῷ ἀγαθῷ κείμενος ἀνενδεὴς καὶ πλήρης ὑπάρχων καὶ οἷον κατὰ βούλησιν ζῶν : ἡ δὲ βούλησις ἡ νόησις , βούλησις δ̓ ἐλέχθη , ὅτι κατὰ νοῦν : καὶ γὰρ λεγομένη βούλησις τὸ κατὰ νοῦν μιμεῖται . ἡ γὰρ βούλησις θέλει τὸ ἀγαθόν : τὸ δὲ νοεῖν ἀληθῶς ἐστιν ἐν τῷ ἀγαθῷ . ἔχει οὖν ἐκεῖνος , ὅπερ ἡ βούλησις θέλει καὶ οὗ τυχοῦσα ἂν ταύτῃ νόησις γίνεται . εἰ οὖν βουλήσει τοῦ ἀγαθοῦ ἐτίθεμεν τὸ ἐφ̓ ἡμῖν , τὸ ἤδη ἐν ᾧ θέλει ἡ βούλησις εἶναι ἱδρυμένον πῶς οὐ τὸ ἐφ̓ αὑτῷ ἔχει ; ἢ μεῖζον εἶναι θετέον , εἰ μή τις ἐθέλοι εἰς τοῦτο ἀναβαίνειν , τὸ ἐφ̓ αὑτῷ .
Lemmas: πῶς οὖν εἰς βούλησις πρότερος ἀνάγω οὗτος λέγω ὅς παρά ὁ βούλομαι γίγνομαι ἄνα ; ἤ ἐκεῖ λέγω ὅς μή γίγνομαι . εἰ οὖν ὁ τε νῦν ὀρθός λέγω , ἐκεῖνος τε οὗτος συμφώνως ἔχω , φημί ὁ μέν ἀρετή καί ὁ νόος κύριος εἰμί καί εἰς οὗτος χρή ἀνάγω ὁ ἐπί ἐγώ καί ὁ ἐλεύθερος : ἀδέσποτος δέ εἰμί οὗτος ὁ μέν ἐπί ἑαυτοῦ εἰμί , ὁ δέ ἀρετή βούλομαι μέν ἐπί ἑαυτοῦ εἰμί ἐφίστημι ὁ ψυχή , ὥστε εἰμί ἀγαθός , καί μέχρι οὗτος αὐτός τε ἐλεύθερος καί ὁ ψυχή ἐλεύθερος παρέχω : προσπίπτω δέ ὁ ἀναγκαῖος πάθημα τε καί πρᾶξις ἐφίστημι οὗτος μέν μή βουλεύω γίγνομαι , ὅμως γε μήν καί ἐν οὗτος διασῴζω ὁ ἐπί ἑαυτοῦ εἰς ἑαυτοῦ καί ἐνταῦθα ἀναφέρω : οὐ γάρ ὁ πρᾶγμα ἐφέπω , οἷος σῴζω ὁ κινδυνεύω , ἀλλά εἰ δοκέω αὐτός , καί προίημι οὗτος καί ὁ ζάω κελεύω προίημι καί χρῆμα καί τέκνον καί αὐτός πατρίς , σκοπός ὁ καλός ἑαυτοῦ ἔχω , ἀλλά οὐ ὁ εἰμί ὁ ὑπό αὐτός : ὥστε καί ὁ ἐν ὁ πρᾶξις αὐτεξούσιος καί ὁ ἐπί ἐγώ οὐ εἰς ὁ πράσσω ἀνάγω οὐδέ εἰς ὁ ἔξω , ἀλλά εἰς ὁ ἐντός ἐνέργεια καί νόησις καί θεωρία αὐτός ὁ ἀρετή . δέω δέ ὁ ἀρετή οὗτος νόος τις λέγω εἰμί οὐ συναριθμέω ὁ πάθος ὁ δουλόω ἤ μετρέω ὁ λόγος : οὗτος γάρ ἔοικα , φημί , ἐγγύς τις τείνω ὁ σῶμα ἔθος καί ἄσκησις κατορθόω : ὥστε εἰμί σαφής , ὡς ὁ ἄυλος εἰμί ὁ ἐλεύθερος καί εἰς οὗτος ὁ ἀναγωγή ὁ ἐπί ἐγώ καί οὗτος ὁ βούλησις ὁ κύριος καί ἐπί ἑαυτοῦ εἰμί , καί εἰ τις ἐπιτάσσω πρός ὁ ἔξω ἐκ ἀνάγκη . ὅσος οὖν ἐκ οὗτος καί διά οὗτος , ἐπί ἐγώ , ἔξω τε καί ἐπί ἑαυτοῦ , ὅς αὐτός βούλομαι καί ἐνεργέω ἀνεμπόδιστος , οὗτος καί πρῶτος ἐπί ἐγώ . ὁ δέ θεωρητικός νόος καί πρῶτος οὕτως ὁ ἐπί ἑαυτοῦ , ὅτι ὁ ἔργον αὐτός μηδαμῶς ἐπί ἄλλος , ἀλλά πᾶς ἐπιστρέφω πρός ἑαυτοῦ καί ὁ ἔργον αὐτός αὐτός καί ἐν ὁ ἀγαθός κεῖμαι ἀνενδεής καί πλήρης ὑπάρχω καί οἷος κατά βούλησις ζάω : ὁ δέ βούλησις ὁ νόησις , βούλησις δέ λέγω , ὅτι κατά νόος : καί γάρ λέγω βούλησις ὁ κατά νόος μιμέομαι . ὁ γάρ βούλησις ἐθέλω ὁ ἀγαθός : ὁ δέ νοέω ἀληθής εἰμί ἐν ὁ ἀγαθός . ἔχω οὖν ἐκεῖνος , ὅς ὁ βούλησις ἐθέλω καί ὅς τυγχάνω ἄν οὗτος νόησις γίγνομαι . εἰ οὖν βούλησις ὁ ἀγαθός τίθημι ὁ ἐπί ἐγώ , ὁ ἤδη ἐν ὅς ἐθέλω ὁ βούλησις εἰμί ἱδρύω πῶς οὐ ὁ ἐπί ἑαυτοῦ ἔχω ; ἤ μέγας εἰμί τίθημι , εἰ μή τις ἐθέλω εἰς οὗτος ἀναβαίνω , ὁ ἐπί ἑαυτοῦ .