plotinus.enneades 3.8.4
καὶ εἴ τις δὲ αὐτὴν ἔροιτο τίνος ἕνεκα ποιεῖ , εἰ τοῦ ἐρωτῶντος ἐθέλοι ἐπαίειν καὶ λέγειν , εἴποι ἄν : ἐχρῆν μὲν μὴ ἐρωτᾶν , ἀλλὰ συνιέναι καὶ αὐτὸν σιωπῇ , ὥσπερ ἐγὼ σιωπῶ καὶ οὐκ εἴθισμαι λέγειν . τί οὖν συνιέναι ; ὅτι τὸ γενόμενόν ἐστι θέαμα ἐμὸν σιωπησάσης καὶ φύσει γενόμενον θεώρημα , καί μοι γενομένῃ ἐκ θεωρίας τῆς ὡδὶ τὴν φύσιν ἔχειν φιλοθεάμονα ὑπάρχει καὶ τὸ θεωροῦν μου θεώρημα ποιεῖ , ὥσπερ οἱ γεωμέτραι θεωροῦντες γράφουσιν : ἀλλ̓ ἐμοῦ μὴ γραφούσης , θεωρούσης δέ , ὑφίστανται αἱ τῶν σωμάτων γραμμαὶ ὥσπερ ἐκπίπτουσαι . καί μοι τὸ τῆς μητρὸς καὶ τῶν γειναμένων ὑπάρχει πάθος : καὶ γὰρ ἐκεῖνοι εἰσὶν ἐκ θεωρίας καὶ ἡ γένεσις ἡ ἐμὴ ἐκείνων οὐδὲν πραξάντων , ἀλλ̓ ὄντων μειζόνων λόγων καὶ θεωρούντων αὑτοὺς ἐγὼ γεγέννημαι . τί οὖν ταῦτα βούλεται ; ὡς ἡ λεγομένη φύσις ψυχὴ οὖσα , γέννημα ψυχῆς προτέρας δυνατώτερον ζώσης , ἡσυχῇ ἐν ἑαυτῇ θεωρίαν ἔχουσα οὐ πρὸς τὸ ἄνω οὐδ̓ αὖ ἔτι πρὸς τὸ κάτω , στᾶσα δὲ ἐν ᾧ ἔστιν , ἐν τῇ αὑτῆς στάσει καὶ οἷον συναισθήσει , τῇ συνέσει ταύτῃ καὶ συναισθήσει τὸ μετ̓ αὐτὴν εἶδεν ὡς οἷόν τε αὐτῇ καὶ οὐκέτι ἐζήτησεν ἄλλα θεώρημα ἀποτελέσασα ἀγλαὸν καὶ χάριεν . καὶ εἴ τις βούλεται σύνεσίν τινα ἢ αἴσθησιν αὐτῇ διδόναι , οὐχ οἵαν λέγομεν ἐπὶ τῶν ἄλλων τὴν αἴσθησιν ἢ τὴν σύνεσιν , ἀλλ̓ οἷον εἴ τις τὴν τοῦ ὕπνου τοῦ ἐγρηγορότος προσεικάσειε . θεωροῦσα γὰρ θεώρημα αὑτῆς ἀναπαύεται γενόμενον αὐτῇ ἐκ τοῦ ἐν αὑτῇ καὶ σὺν αὑτῇ μένειν καὶ θεώρημα εἶναι : καὶ θεωρία ἄψοφος , ἀμυδροτέρα δέ . ἑτέρα γὰρ αὐτῆς εἰς θέαν ἐναργεστέρα , ἡ δὲ εἴδωλον θεωρίας ἄλλης . ταύτῃ δὴ καὶ τὸ γεννηθὲν ὑπ’ αὐτῆς ἀσθενὲς παντάπασιν , ὅτι ἀσθενοῦσα θεωρία ἀσθενὲς θεώρημα ποιεῖ : ἐπεὶ καὶ ἄνθρωποι , ὅταν ἀσθενήσωσιν εἰς τὸ θεωρεῖν , σκιὰν θεωρίας καὶ λόγου τὴν πρᾶξιν ποιοῦνται . ὅτι γὰρ μὴ ἱκανὸν αὐτοῖς τὸ τῆς θεωρίας ὑπ’ ἀσθενείας ψυχῆς , λαβεῖν οὐ δυνάμενοι τὸ θέαμα ἱκανῶς καὶ διὰ τοῦτο οὐ πληρούμενοι , ἐφιέμενοι δὲ αὐτὸ ἰδεῖν , εἰς πρᾶξιν φέρονται , ἵνα ἴδωσιν , ὃ μὴ νῷ ἐδύναντο . ὅταν γοῦν ποιῶσι , καὶ αὐτοὶ ὁρᾶν βούλονται αὐτὸ καὶ θεωρεῖν καὶ αἰσθάνεσθαι καὶ τοὺς ἄλλους , ὅταν ἡ πρόθεσις αὐτοῖς ὡς οἷόν τε πρᾶξις ᾖ . πανταχοῦ δὴ ἀνευρήσομεν τὴν ποίησιν καὶ τὴν πρᾶξιν ἢ ἀσθένειαν θεωρίας ἢ παρακολούθημα ἀσθένειαν μέν , εἰ μηδέν τις ἔχοι μετὰ τὸ πραχθέν παρακολούθημα δέ , εἰ ἔχοι ἄλλο πρὸ τούτου κρεῖττον τοῦ ποιηθέντος θεωρεῖν . τίς γὰρ θεωρεῖν τὸ ἀληθινὸν δυνάμενος προηγουμένως ἔρχεται ἐπὶ τὸ εἰδωλον τοῦ ἀληθινοῦ ; μαρτυροῦσι δὲ καὶ οἱ νωθέστεροι τῶν παίδων , οἳ πρὸς τὰς μαθήσεις καὶ θεωρίας ἀδυνάτως ἔχοντες ἐπὶ τὰς τέχνας καὶ τὰς ἐργασίας καταφέρονται .
Lemmas: καί εἰ τις δέ αὐτός ἔρομαι τίς ἕνεκα ποιέω , εἰ ὁ ἐρωτάω ἐθέλω ἐπαίω καί λέγω , λέγω ἄν : χρή μέν μή ἐρωτάω , ἀλλά συνίημι καί αὐτός σιωπή , ὥσπερ ἐγώ σιωπάω καί οὐ ἐθίζω λέγω . τίς οὖν συνίημι ; ὅτι ὁ γίγνομαι εἰμί θέαμα ἐμός σιωπάω καί φύσις γίγνομαι θεώρημα , καί ἐγώ γίγνομαι ἐκ θεωρία ὁ ὡδί ὁ φύσις ἔχω φιλοθεάμων ὑπάρχω καί ὁ θεωρέω ἐγώ θεώρημα ποιέω , ὥσπερ ὁ γεωμέτρης θεωρέω γράφω : ἀλλά ἐγώ μή γράφω , θεωρέω δέ , ὑφίστημι ὁ ὁ σῶμα γραμμή ὥσπερ ἐκπίπτω . καί ἐγώ ὁ ὁ μήτηρ καί ὁ γίγνομαι ὑπάρχω πάθος : καί γάρ ἐκεῖνος εἰμί ἐκ θεωρία καί ὁ γένεσις ὁ ἐμός ἐκεῖνος οὐδείς πράσσω , ἀλλά εἰμί μέγας λόγος καί θεωρέω ἑαυτοῦ ἐγώ γεννάω . τίς οὖν οὗτος βούλομαι ; ὡς ὁ λέγω φύσις ψυχή εἰμί , γέννημα ψυχή πρότερος δυνατός ζάω , ἡσυχῇ ἐν ἑαυτοῦ θεωρία ἔχω οὐ πρός ὁ ἄνω οὐδέ αὖ ἔτι πρός ὁ κάτω , ἵστημι δέ ἐν ὅς εἰμί , ἐν ὁ ἑαυτοῦ στάσις καί οἷος συναίσθησις , ὁ σύνεσις οὗτος καί συναίσθησις ὁ μετά αὐτός ὁράω ὡς οἷος τε αὐτός καί οὐκέτι ζητέω ἄλλος θεώρημα ἀποτελέω ἀγλαός καί χαρίεις . καί εἰ τις βούλομαι σύνεσις τις ἤ αἴσθησις αὐτός δίδωμι , οὐ οἷος λέγω ἐπί ὁ ἄλλος ὁ αἴσθησις ἤ ὁ σύνεσις , ἀλλά οἷος εἰ τις ὁ ὁ ὕπνος ὁ ἐγείρω προσεικάζω . θεωρέω γάρ θεώρημα ἑαυτοῦ ἀναπαύω γίγνομαι αὐτός ἐκ ὁ ἐν ἑαυτοῦ καί σύν ἑαυτοῦ μένω καί θεώρημα εἰμί : καί θεωρία ἄψοφος , ἀμυδρός δέ . ἕτερος γάρ αὐτός εἰς θέα ἐναργής , ὁ δέ εἴδωλον θεωρία ἄλλος . ταύτῃ δή καί ὁ γεννάω ὑπό αὐτός ἀσθενής παντάπασι , ὅτι ἀσθενέω θεωρία ἀσθενής θεώρημα ποιέω : ἐπεί καί ἄνθρωπος , ὅταν ἀσθενέω εἰς ὁ θεωρέω , σκιά θεωρία καί λόγος ὁ πρᾶξις ποιέω . ὅτι γάρ μή ἱκανός αὐτός ὁ ὁ θεωρία ὑπό ἀσθένεια ψυχή , λαμβάνω οὐ δύναμαι ὁ θέαμα ἱκανός καί διά οὗτος οὐ πληρόω , ἐφίημι δέ αὐτός ὁράω , εἰς πρᾶξις φέρω , ἵνα ὁράω , ὅς μή νόος δύναμαι . ὅταν γοῦν ποιέω , καί αὐτός ὁράω βούλομαι αὐτός καί θεωρέω καί αἰσθάνομαι καί ὁ ἄλλος , ὅταν ὁ πρόθεσις αὐτός ὡς οἷος τε πρᾶξις εἰμί . πανταχοῦ δή ἀνευρίσκω ὁ ποίησις καί ὁ πρᾶξις ἤ ἀσθένεια θεωρία ἤ παρακολούθημα ἀσθένεια μέν , εἰ μηδείς τις ἔχω μετά ὁ πράσσω παρακολούθημα δέ , εἰ ἔχω ἄλλος πρό οὗτος κρατύς ὁ ποιέω θεωρέω . τίς γάρ θεωρέω ὁ ἀληθινός δύναμαι προηγέομαι ἔρχομαι ἐπί ὁ εἴδωλον ὁ ἀληθινός ; μαρτυρέω δέ καί ὁ νωθής ὁ παῖς , ὅς πρός ὁ μάθησις καί θεωρία ἀδύνατος ἔχω ἐπί ὁ τέχνη καί ὁ ἐργασία καταφέρω .