phylarchus.testimonia 1.43
Φύλαρχος ἐν τῇ πεντεκαιδεκάτῃ καὶ εἰκοστῇ τῶν Ἱστοριῶν τάδε γράφει · « Λακεδαιμόνιοι εἰς μὲν τὰ φειδίτια οὐκ ἤρχοντο κατὰ τὸ πάτριον ἔθος · ὅτε δὲ καὶ παραγένοιντο , μικρὰ συμπεριενεχθεῖσι νόμου χάριν παρεσκευάζετο καὶ ἄλλα αὐτοῖς , στρωμναί τε τοῖς μεγέθεσιν οὕτως ἐξησκημέναι πολυτελῶς καὶ τῇ ποικιλίᾳ διαφόρως ὥστε τῶν ξένων ἐνίους τῶν παραληφθέντων ὀκνεῖν τὸν ἀγκῶνα ἐπὶ τὰ προσκεφάλαια ἐρείδειν . Οἱ δὲ πρότερον ἐπὶ τοῦ κλιντηρίου ψιλοῦ διακαρτεροῦντες τῆς κλίνης παρ’ ὅλην τὴν συνουσίαν , ὅτε τὸν ἀγκῶνα ἅπαξ ἐρείσειαν , εἰς τὴν προειρημένην τρυφὴν ἦλθον , ποτηρίων τ’ ἐκθέσεις πολλῶν καὶ βρωμάτων παντοδαπῶς πεποιημένων παραθέσεις , ἔτι δὲ μύρων ἐξηλλαγμένων , ὡς δ’ αὕτως οἴνων καὶ τραγημάτων . Καὶ τούτων ἦρξαν οἱ μικρὸν πρὸ Κλεομένους βασιλεύσαντες , Ἄρευς καὶ Ἀκρότατος , αὐλικὴν ἐξουσίαν ζηλώσαντες · οὓς τοσοῦτον αὖθις ὑπερῆράν τινες τῶν ἰδιωτῶν τῶν ἐν Σπάρτῃ γενομένων κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον τῇ πολυτελείᾳ τῇ καθ’ αὑτοὺς ὥστε δοκεῖν τὸν Ἄρεα καὶ τὸν Ἀκρότατον τῇ εὐτελείᾳ πάντας ὑπερβεβληκέναι τοὺς ἀφελεστάτους τῶν πρότερον . Κλεομένης δὲ πολὺ διενέγκας τῷ τε συνιδεῖν πράγματα , καίτοι νέος ὢν , καὶ κατὰ τὴν δίαιταν ἀφελέστατος γέγονεν . Ἤδη γὰρ τηλικούτων πραγμάτων ἡγούμενος ἔμφασιν τοῖς παραλαμβανομένοις πρὸς τὴν θυσίαν ἐποίει , διότι τὰ παρ’ ἐκείνοις τῶν παρ’ αὐτὸν οὐδὲν καταδεέστερα εἴη παρασκευαζόμενα . Πολλῶν δὲ πρεσβειῶν παραγινομένων πρὸς αὐτὸν , οὐδέποτε ἐνωρίστερον τοῦ κατειθισμένου συνῆγε καιροῦ , πεντακλίνου τε διεστρώννυτο οὐδέποτε πλεῖον · ὅτε δὲ μὴ παρείη πρεσβεία , τρίκλινον · καὶ πρόσταγμα οὐκ ἐγίνετο δι’ ἐδεάτρου , τίς εἵσεται καὶ κατακλιθήσεται πρῶτος , ἀλλ’ ὁ πρεσβύτατος ἡγεῖτο ἐπὶ τὰς κλίνας , εἰ μή τιν’ αὐτὸν προσκαλέσαιτο . Κατελαμβάνετο δὲ ἐπὶ τὸ πολὺ μετ’ ἀδελφοῦ κατακείμενος ἢ μετά τινος τῶν ἡλικιωτῶν . Ἐπί τε τῷ τρίποδι ψυκτὴρ χαλκοῦς ἐπέκειτο καὶ κάδος καὶ σκαφίον ἀργυροῦν δύο κοτύλας χωροῦν καὶ κύαθος , ἡ δ’ ἐπίχυσις χαλκῆ . Πιεῖν δὲ οὐ προσεφέρετο , εἰ μή τις αἰτήσειεν · ἐδίδοτο δὲ κύαθος εἷς πρὸ τοῦ δείπνου · τὸ δὲ πολὺ πρώτῳ · καὶ ὅτε προσνεύσειεν ἐκεῖνος , οὕτως ᾔτουν καὶ οἱ λοιποί . Τὰ δὲ παρατιθέμενα ἐπὶ μὲν τραπεζίου ἦν τοῦ τυχόντος , τὰ δὲ λοιπὰ ὥστε μήθ’ ὑπεραίρειν μήτε λείπειν , ἀλλ’ ἱκανὰ ἅπασι γίνεσθαι καὶ μὴ προσδεῖσθαι τοὺς παρόντας . Οὔτε γὰρ οὕτως ᾤετο δεῖν , ὥσπερ ἐν τοῖς φειδιτίοις , δέχεσθαι ζωμῷ καὶ κρεαδίοις ἀφελῶς , οὔτε πάλιν οὕτως ὑπερτείνειν , ὡς εἰς τὸ μηδὲν δαπανᾷν , ὑπερβάλλοντα τὸ σύμμετρον τῆς διαίτης . Τὸ μὲν γὰρ ἀνελεύθερον ἐνομίζετο , τὸ δ’ ὑπερήφανον . Ὁ δ’ οἶνος ἦν μικρῷ βελτίων , ὅτε παρείησάν τινες . Ἐπεὶ δὲ δειπνήσειαν , ἐσιώπων πάντες . Ὁ δὲ παῖς ἐφειστήκει κεκραμένον ἔχων τὸ ποτὸν καὶ τῷ αἰτοῦντι προσέφερε . Τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ μετὰ τὸ δεῖπνον οὐ πλεῖον δύο κυάθων , καὶ τοῦτο τῷ προσνεύσαντι προσεφέρετο . Ἀκρόαμα δὲ οὐδὲν οὐδέποτε παρεπορεύετο , διετέλει δ’ αὐτὸς προσομιλῶν πρὸς ἕκαστον καὶ πάντας ἐκκαλούμενος εἰς τὸ τὰ μὲν ἀκούειν , τὰ δὲ λέγειν αὐτοὺς , ὥστε τεθηρευμένους ἀποτρέχειν ἅπαντας . »
Lemmas: Φύλαρχος ἐν ὁ πεντεκαιδέκατος καί εἰκοστός ὁ Ἱστορία ὅδε γράφω · « Λακεδαιμόνιος εἰς μέν ὁ φειδίτια οὐ ἔρχομαι κατά ὁ πάτριος ἔθος · ὅτε δέ καί παραγίγνομαι , μικρός συμπεριφέρω νόμος χάρις παρασκευάζω καί ἄλλος αὐτός , στρωμνή τε ὁ μέγεθος οὕτως ἐξασκέω πολυτελής καί ὁ ποικιλία διάφορος ὥστε ὁ ξένος ἔνιοι ὁ παραλαμβάνω ὀκνέω ὁ ἀγκών ἐπί ὁ προσκεφάλαιον ἐρείδω . ὁ δέ πρότερος ἐπί ὁ κλιντήριον ψιλός διακαρτερέω ὁ κλίνη παρά ὅλος ὁ συνουσία , ὅτε ὁ ἀγκών ἅπαξ ἐρείδω , εἰς ὁ προλέγω τρυφή ἔρχομαι , ποτήριον τε ἔκθεσις πολύς καί βρῶμα παντοδαπής ποιέω παράθεση , ἔτι δέ μύρον ἐξαλλάσσω , ὡς δέ αὔτως οἶνος καί τράγημα . καί οὗτος ἄρχω ὁ μικρός πρό Κλεομένης βασιλεύω , Ἄρης καί Ἀκρότατος , αὐλικός ἐξουσία ζηλόω · ὅς τοσοῦτος αὖθις ὑπεραίρω τις ὁ ἰδιώτης ὁ ἐν Σπάρτη γίνομαι κατά ἐκεῖνος ὁ χρόνος ὁ πολυτέλεια ὁ κατά ἑαυτοῦ ὥστε δοκέω ὁ Ἄρης καί ὁ Ἀκρότατος ὁ εὐτέλεια πᾶς ὑπερβάλλω ὁ ἀφελής ὁ πρότερος . Κλεομένης δέ πολύς διαφέρω ὁ τε συνοράω πρᾶγμα , καίτοι νέος εἰμί , καί κατά ὁ δίαιτα ἀφελής γίγνομαι . ἤδη γάρ τηλικοῦτος πρᾶγμα ἡγέομαι ἔμφασις ὁ παραλαμβάνω πρός ὁ θυσία ποιέω , διότι ὁ παρά ἐκεῖνος ὁ παρά αὐτός οὐδείς καταδεής εἰμί παρασκευάζω . Πόλλων δέ πρεσβεία παραγίγνομαι πρός αὐτός , οὐδέποτε ἐνωρίστερον ὁ κατεθίζω συνάγω καιρός , πεντάκλινος τε διαστόρεννυμι οὐδέποτε πλέως · ὅτε δέ μή πάρειμι πρεσβεία , τρίκλινος · καί πρόσταγμα οὐ γίνομαι διά ἐδέατρος , τίς οἶδα καί κατακλίνω πρῶτος , ἀλλά ὁ πρέσβυς ἡγέομαι ἐπί ὁ κλίνη , εἰμί μή τις αὐτός προσκαλέω . καταλαμβάνω δέ ἐπί ὁ πολύς μετά ἀδελφός κατάκειμαι ἢ μετά τις ὁ ἡλικιώτης . ἐπί τε ὁ τρίπους ψυκτήρ χάλκεος ἐπίκειμαι καί κάδος καί σκαφίον ἀργύρεος δύο κοτύλη χωρέω καί κύαθος , ὁ δέ ἐπίχυσις χαλκεύς . πίνω δέ οὐ προσφέρω , εἰμί μή τις αἰτέω · δίδωμι δέ κύαθος εἷς πρό ὁ δεῖπνον · ὁ δέ πολύς πρῶτος · καί ὅτε προσνεύω ἐκεῖνος , οὕτως αἰτέω καί ὁ λοιπός . Τά δέ παρατίθημι ἐπί μέν τραπέζιον εἰμί ὁ τυγχάνω , ὁ δέ λοιπός ὥστε μήτε ὑπεραίρω μήτε λείπω , ἀλλά ἱκανός ἅπας γίγνομαι καί μή προσδέω ὁ πάρειμι . οὔτε γάρ οὕτως οἴομαι δεῖ , ὥσπερ ἐν ὁ φειδίτια , δέχομαι ζωμός καί κρεάδιον ἀφελής , οὔτε πάλιν οὕτως ὑπερτείνω , ὡς εἰς ὁ μηδείς δαπανάω , ὑπερβάλλω ὁ σύμμετρος ὁ δίαιτα . Τέ μέν γάρ ἀνελεύθερος νομίζω , ὁ δέ ὑπερήφανος . ὁ δέ οἶνος εἰμί μικρός ἀγαθός , ὅτε πάρειμι τις . Ἐπεί δέ δειπνέω , σιωπάω πᾶς . ὁ δέ παῖς ἐφίστημι κεράννυμι ἔχω ὁ ποτός καί ὁ αἰτέω προσφέρω . Τώς αὐτός δέ τρόπος καί μετά ὁ δεῖπνον οὐ πλέως δύο κύαθος , καί οὗτος ὁ προσνεύω προσφέρω . ἀκρόαμα δέ οὐδείς οὐδέποτε παραπορεύομαι , διατελέω δέ αὐτός προσομιλέω πρός ἕκαστος καί πᾶς ἐκκαλέω εἰς ὁ ὁ μέν ἀκούω , ὁ δέ λέγω αὐτός , ὥστε θηρεύω ἀποτρέχω ἅπας . »