origenes.philocalia-sive-ecloga-de-operibus-origenis-basilio-et 2.24.1
1 . Ὅτι μὲν ὑπάρχειν ἀδύνατον ἀγένητα δύο ἄμα , οὐδὲ σὲ ἀγνοεῖν νομίζω · εἰ καὶ τὰ μάλιστα δοκεῖς προλαβών τοῦτο προτεθεικέναι τῷ λόγῳ · τῷ πάντως ἐξ ἀνάγκης τὸ τερον δεῖν λέγειν , ὅτι κεχώρισται τῆς ὕλης ὁ θεός , ἤ πάλιν ὅτι ἀμέριστος αὐτῆς τυγχάνει . εἰ μὲν οὖν ἡνῶσθαί τις αὐτόν εἰπεῖν ἐθέλοι , ἕν τὸ ἀγένητον λέξει · ἕκαστον γὰρ τούτων μέρος ἔσται τοῦ πλησίον · ἀλλήλων δὲ μέρη τυγχάνοντα οὐκ ἔσται ἀγένητα δύο , ἀλλʼ ἔν ἐκ διαφόρων συνεστός · οὐδὲ γάρ τὸν ἄνθρωπον ἔχοντα διάφορα μέρη κατακερματίζομεν εἰς πολλὰ γενητά · ἀλλʼ εἰ , ὡς ὁ λόγος ἀπαιτεῖ , ἔν τι γενητόν τὸν ἄνθρωπον πολυμερὲς πρὸς τοῦ θεοῦ γεγονέναι φαμέν · οὕτως ἀνάγκη , εἰ μὲν μή κχώρισται τῆς ὑλης ὁ θεὸς , ἕν τὸ ἀγένητον εἶναι λέγειν . εἰ δὲ κεχωρίσθαι φήσει τις , ἀνάγκη εἶναί τι τὸ ἀνὰ μέσον ἀμφοτέρων · ὅπερ καὶ τὸν χωρισμὸν αὐτῶν δείκνυσιν · ἀδύνατον γάρ ἐν διαστάσει ἐξετάζεσθαί τι ἀπό τινος , οὐκ ὄντος ἑτέρου καθʼ ὅ ἠ διάστασις ἑκατέρου γίνεται . ὅπερ οὐ μέχρι τούτου ἵσταται καὶ μόνου , ἀλλὰ καὶ πλείστων ὅσων · ὅν γὰρ ἐπὶ τῶν δύο ἀγενήτων εἶπαμεν λόγον , τοῦτον ἐξ ἀνάγκης ὁμοίως προχωρεῖν , εἰ τὰ ἀγένητα δοθείη τρία . καὶ γὰρ περὶ τούτων ἐροίμην ἄν , εἰ κεχώρισται ἀπʼ ἀλλήλων , ἦ αὖ πάλιν ἕκαστον ἥνωται τῷ πλησίον . εἰ μὲν γὰρ ἡνῶσθαί τις εἰπεῖν ἐθέλοι , τὰν αὐτὸν ἀκούσει τῷ πρώτῳ λόγον · εἰ δʼ οὖ πάλιν κεχώρισθαι , οὐ φεύξεται τὴν ἐξ ἀνάγκης τοῦ χωρίζοντος ὑπόστασιν . ἄν δʼ ἄρα τις καὶ τρίτον εἶναι λέξῃ λόγον , ὡς ἁρμόζοντα περὶ τῶν ἀγενήτων λέγεσθαι , τουτέστι τό μήτε κεχωρίσθαι τὸν θεόν τῆς ὑλης μήτʼ αὗ πάλιν ὡς μέρη ἡνῶσθαι , εἶναι δὲ καθάπερ ἐν τόπῳ τῇ ὑλῃ τὸν θεόν ἢ καὶ τὴν ὕλην ἐν τῷ θεῷ , τὸ συνέχον ἀκουέτω · ὅτι , ἐάν τόπον τοῦ θεοῦ τὴν ὕλην εἴπωμεν , ἐξ ἀνάγκης αὐτόν καὶ χωρητόν λέγειν δεῖ καὶ πρός τῆς ὑλης περιγραφόμενον . ἀλλὰ μήν καὶ ὁμοίως αὐτόν τῇ ὑλῃ ἀτάκτως φέρεσθαι δεῖ , μή ἵστασθαι δὲ μηδὲ μένειν αὐτόν ἐφʼ ἑαυτοῦ ἀνάγκη , τοῦ ἐν ῷ ἐστὶν ἄλλοτε ἄλλως φερομένου . πρός δὴ τούτοις καὶ ἐν χείροσι γεγονέναι τὸν θεὸν εἰπεῖν ἀνάγκη . εἰ γάρ ποτε ἄκοσμος ἦν ἠ ὑλη , ἐκόσμησε δὲ αὐτήν εἰς τὸ κρεῖττον τρέφοι προαιρούμενος · ἦν ποτὲ ὅτε ἐυ ἀκοσμήτοις ἢυ ὀ θεός . δικαίως δʼ ἄν καὶ τοῦτο ἐροίμην , πότερον ἐπλήρου τὴν ὑληυ ὁ θεός , ἤ ἐν μέρει τινὶ ὑπῆρχεν αὐτῆς . εἰ μὲν γάρ ἐν μέρει τινὶ τῆς ὕλης εἰπεῖν τις ἐθέλοι τὸν θεὸν , πλεῖστον ὅσον μικρότερον αὑτὸν τῆς ὑλης λέγει · εἴ γε δὴ μέρος αὐτῆς ὅλον ἐχώρησεν τὸν θεόν . εἰ δὲ ἐν πάσῃ εἶναι λέγοι καὶ δί ὅλης κςχωρηκέναι τῆς ὕλης , πῶς ταύτην ἐδημιούργησε φρασάτω · ἀνάγκη γάρ ἢ συστολήν τινα τοῦ θεοῦ λέγειν , ἡς γενομένης ἐδημιούργει ἐκεῖνο ἀφʼ οὗ ὑπεχάρησεν , καὶ ἑαυτόν τῇ ὑλῃ συνδημιουργεῖν , οὐκ ἔχοντα ὑποχωρήσεως τόπον . εἰ δὲ τήν ὕλην ἐν τῷ θεῷ εἶναί τις λέξει , ὁμοίως ἐξετάζειν δεῖ , πότερον ὡς διισταμένου αὐτοῦ ἀφʼ ἑαυτοῦ , καὶ ὥσπερ ἐν ἀέρι ζώων ὑπάρχει γένη , διαιρουμένου καὶ μεριζομένου αὐτοῦ εἰς ὑποδοχήν τῶν γινομένων ἐν αὐτῷ · ἢ ὁς ἐν τόπῳ , τουτέστιν ὥσπερ ἐν γῇ ὕδωρ . εἰ μὲν γὰρ εἴποιμεν ὡς ἐν ἀέρι , μεριστὸν ἀνάγκη τὸν θεὸν εἰπεῖν · εἰ δʼ ὥσπερ ἐν γῇ ὕδωρ , ἦν δὲ ἄτακτος ἠ ὕλη καὶ ἀκόσμητος , πρὸς δή τούτοις ἔχουσα καὶ κακὰ , τὸν θεὸν λέγειν ἀνάγκη τόπον εἶναι τῶν ἀκοσμήτων καὶ τῶν κακῶν · ὅπερ οὐκ εὐφημον εἶναί μοι δοκεῖ , ἐπισφαλὲς δὲ μᾶλλον . ὕλην γὰρ εἶναι θέλεις , ἴνα μὴ τῶν κακῶν ποιητὴν εἴπῃς τὸν θεόν · καὶ τοῦτο φυγεῖν προαιρούμενος , δοχεῖον αὐτὸν τῶν κακῶν εἶναι λέγεις . εἰ μὲν οὖν τὴν ὕλην ἐκ τῶν ὑποστάντων γενητῶν ὑπονοεῖν ἀγένητον ὑπάρχειν ἔλεγες , πολὺν ἄν περὶ ταύτης ἐποιησάμην λόγον εἰς ἀπόδειξιν τοῦ ὅτι ἀδύνατον ὑπάρχειν αὐτήν ἀγένητον · ἐπεὶ δὲ τὴν τῶν κακῶν γένεσιν αἰτίαν ἔφησθα εἶναι τῆς τοιαύτης ὑπονοίας , διὰ τοῦτο ἐπὶ τὴν ἐξέτασιν τούτων ἔρχεσθαί μοι δοκῶ . φανεροῦ γὰρ γινομένου μοι τοῦ λόγου καθʼ ὅν τρόπον ἐστὶ τά κακά , καὶ ὅτι οὐχ οἶόν τέ ἐστιν ἀναίτιον τῶν κακῶν εἰπεῖν τὸν θεὸν ἐκ τοῦ ὕλην αὐτῷ ὑποτιθέναι , τὴν τοιαύτην ὑπόνοιαν ἀναιρεῖσθαί μοι δοκεῖ .
Lemmas: 1 . ὅτι2 μέν ὑπάρχω ἀδύνατος ἀγένητος δύο ἄμη , οὐδέ σύ ἀγνοέω νομίζω · εἰμί καί ὁ μάλιστα δοκέω προλαμβάνω οὗτος προτίθημι ὁ λόγος · ὁ πάντως ἐκ ἀνάγκη ὁ τέρος δήω λέγω , ὅτι χωρίζω ὁ ὕλη ὁ θεός , ἤ πάλιν ὅτι ἀμέριστος αὐτός τυγχάνω . εἰμί μέν οὖν ἑνόω τις αὐτός εἶπον ἐθέλω , εἷς ὁ ἀγένητος λέγω · ἕκαστος γάρ οὗτος μέρος εἰμί ὁ πλησίος · ἀλλήλων δέ μέρος τυγχάνω οὐ εἰμί ἀγένητος δύο , ἀλλά ἐν ἐκ διάφορος συνίστημι · οὐδέ γάρ ὁ ἄνθρωπος ἔχω διάφορος μέρος κατακερματίζω εἰς πολύς γενητός · ἀλλά εἰμί , ὡς ὁ λόγος ἀπαιτέω , ἐν τίς γενητός ὁ ἄνθρωπος πολυμερής πρός ὁ θεός γίγνομαι φημί · οὕτως ἀνάγκη , εἰμί μέν μή χωρίζω ὁ ὕλη ὁ θεός , εἷς ὁ ἀγένητος εἰμί λέγω . εἰμί δέ χωρίζω φημί τις , ἀνάγκη εἰμί τίς ὁ ἀνά μέσος ἀμφότερος · ὅσπερ καί ὁ χωρισμός αὐτός δείκνυμι · ἀδύνατος γάρ ἐν διάστασις ἐξετάζω τίς ἀπό τις , οὐ εἰμί ἕτερος κατά ὅς ὁ διάστασις ἑκάτερος γίγνομαι . ὅσπερ οὖον μέχρι οὗτος ἵστημι καί μόνος , ἀλλά καί πλεῖστος ὅσος · ὅς γάρ ἐπί ὁ δύο ἀγένητος εἶπον λόγος , οὗτος ἐκ ἀνάγκη ὁμοίως προχωρέω , εἰμί ὁ ἀγένητος δίδωμι τρεῖς . καί γάρ περί οὗτος εἴρω ἄν , εἰμί χωρίζω ἀπό ἀλλήλων , εἰμί αὖος πάλιν ἕκαστος ἑνόω ὁ πλησίος . εἰμί μέν γάρ ἑνόω τις εἶπον ἐθέλω , ὁ αὐτός ἀκούω ὁ πρῶτος λόγος · εἰμί δέ οὖον πάλιν χωρίζω , οὖον φεύγω ὁ ἐκ ἀνάγκη ὁ χωρίζω ὑπόστασις . ἄν δέ ἄρα τις καί τρίτος εἰμί λέγω λόγος , ὡς ἁρμόζω περί ὁ ἀγένητος λέγω , τουτέστι ὁ μήτε χωρίζω ὁ θεός ὁ ὕλη μήτε αὗ πάλιν ὡς μέρος ἑνόω , εἰμί δέ καθάπερ ἐν τόπος ὁ ὕλη ὁ θεός ἢ καί ὁ ὕλη ἐν ὁ θεός , ὁ συνέχω ἀκούω · ὅτι , ἐάν τόπος ὁ θεός ὁ ὕλη εἶπον , ἐκ ἀνάγκη αὐτός καί χωρέω λέγω δεῖ καί πρός ὁ ὕλη περιγράφω . ἀλλά μείς καί ὁμοίως αὐτός ὁ ὕλη ἄτακτος φέρω δεῖ , μή ἵστημι δέ μηδέ μένω αὐτός ἐπί ἑαυτοῦ ἀνάγκη , ὁ ἐν ῷ εἰμί ἄλλοτε ἄλλως φέρω . πρός δή οὗτος καί ἐν χείρων γίγνομαι ὁ θεός εἶπον ἀνάγκη . εἰμί γάρ ποτός ἄκοσμος εἰμί ὁ ὕλη , κοσμέω δέ αὐτός εἰς ὁ ἀγαθός τρέφω προαιρέω · εἰμί ποτέ ὅτε εὖ ἀκόσμητος ἐΰς ὁ θεός . δικαίως δέ ἄν καί οὗτος εἴρω , πότερος πληρόω ὁ ὑληυ ὁ θεός , ἤ ἐν μέρος τις ὑπάρχω αὐτός . εἰμί μέν γάρ ἐν μέρος τις ὁ ὕλη εἶπον τις ἐθέλω ὁ θεός , πλεῖστος ὅσος μικρός ἑαυτοῦ ὁ ὕλη λέγω · εἰμί γε δή μέρος αὐτός ὅλος χωρέω ὁ θεός . εἰμί δέ ἐν πᾶς εἰμί λέγω καί Ζεύς ὅλος χωρέω ὁ ὕλη , πῶς οὗτος δημιουργέω φράζω · ἀνάγκη γάρ ἢ συστολή τις ὁ θεός λέγω , εἰμί γίγνομαι δημιουργέω ἐκεῖνος ἀπό ὅς ὑποχαίρω , καί ἑαυτοῦ ὁ ὕλη συνδημιουργέω , οὐ ἔχω ὑποχώρησις τόπος . εἰμί δέ ὁ ὕλη ἐν ὁ θεός εἰμί τις λέγω , ὁμοίως ἐξετάζω δεῖ , πότερος ὡς διίστημι αὐτός ἀπό ἑαυτοῦ , καί ὥσπερ ἐν ἀήρ ζῷον ὑπάρχω γένος , διαιρέω καί μερίζω αὐτός εἰς ὑποδοχή ὁ γίγνομαι ἐν αὐτός · ἢ ὅς ἐν τόπος , τουτέστιν ὥσπερ ἐν γῆ ὕδωρ . εἰμί μέν γάρ εἶπον ὡς ἐν ἀήρ , μεριστός ἀνάγκη ὁ θεός εἶπον · εἰμί δέ ὥσπερ ἐν γῆ ὕδωρ , εἰμί δέ ἄτακτος ὁ ὕλη καί ἀκόσμητος , πρός δή οὗτος ἔχω καί κακός , ὁ θεός λέγω ἀνάγκη τόπος εἰμί ὁ ἀκόσμητος καί ὁ κακός · ὅσπερ οὐ Εὔφημος εἰμί ἐγώ δοκέω , ἐπισφαλής δέ μᾶλλον . ὕλη γάρ εἰμί ἐθέλω , ἵνα μή ὁ κακός ποιητής εἶπον ὁ θεός · καί οὗτος φεύγω προαιρέω , δοχεῖον αὐτός ὁ κακός εἰμί λέγω . εἰμί μέν οὖν ὁ ὕλη ἐκ ὁ ὑφίστημι γενητός ὑπονοέω ἀγένητος ὑπάρχω λέγω , πολύς ἄν περί οὗτος ποιέω λόγος εἰς ἀπόδειξις ὁ ὅτι ἀδύνατος ὑπάρχω αὐτός ἀγένητος · ἐπεί δέ ὁ ὁ κακός γένεσις αἴτιος φημί εἰμί ὁ τοιοῦτος ὑπόνοια , διά οὗτος ἐπί ὁ ἐξέτασις οὗτος ἔρχομαι ἐγώ δοκέω . φανερός γάρ γίγνομαι ἐγώ ὁ λόγος κατά ὅς τρόπος εἰμί ὁ κακός , καί ὅτι οὐ οἶος τε εἰμί ἀναίτιος ὁ κακός εἶπον ὁ θεός ἐκ ὁ ὕλη αὐτός ὑποτίθημι , ὁ τοιοῦτος ὑπόνοια ἀναιρέω ἐγώ δοκέω .