origenes.contra-celsum 7.66
Καὶ οὐ μόνον τὸ εὔχεσθαι „ τοῖς ἀγάλμασιν “ ἠλίθιόν ἐστιν ἀλλὰ γὰρ καὶ τὸ συμπεριφερόμενον τοῖς πολλοῖς προσποιεῖσθαι „ τοῖς ἀγάλμασιν “ εὔχεσθαι , ὁποῖον ποιοῦσιν οἱ τὰ ἀπὸ τοῦ Περιπάτου φιλοσοφοῦντες καὶ οἱ τὰ Ἐπικούρου ἢ Δημοκρίτου ἀσπαζόμενοι · οὐδὲν γὰρ νόθον χρὴ ἐνυπάρχειν ἐν τῇ ψυχῇ τοῦ ἀληθῶς εἰς τὸ θεῖον εὐσεβοῦς . οὐ τιμῶμεν δὲ τὰ ἀγάλματα καὶ διὰ τὸ μὴ τὸ ὅσον ἐφ᾿ ἡμῖν καταπίπτειν εἰς ὑπόληψιν τὴν περὶ τοῦ εἶναι τὰ ἀγάλματα θεοὺς ἑτέρους . διὸ καὶ ἐγκαλοῦμεν Κέλσῳ καὶ πᾶσι τοῖς ὁμολογοῦσι μὴ εἶναι ταῦτα θεοὺς ὅτι τῶν δοκούντων εἶναι σοφῶν καὶ ἡ φαινομένη περὶ τὰ ἀγάλματα τιμή · ᾗ καὶ ἀκολουθοῦντες οἱ πολλοὶ οὐ μόνον κατὰ συμπεριφορὰν σέβειν αὐτὰ νομίζοντες ἁμαρτάνουσιν ἀλλὰ γὰρ καὶ καταπίπτοντες τῇ ψυχῇ ἐπὶ τὸ νομίζειν ταῦτα εἶναι θεοὺς καὶ μηδ᾿ ἀνεχόμενοι ἀκούειν ὅτι οὐκ εἰσὶ ταῦτα θεοὶ τὰ ὑπ᾿ αὐτῶν προσκυνούμενα . Κέλσος μὲν οὖν φησιν αὐτὰ μὴ ἡγεῖσθαι θεοὺς ἀλλὰ θεῶν ἀναθήματα , μὴ ἀποδεικνὺς . πῶς οὐκ ἀνθρώπων εἰσὶ ταῦτα ἀναθήματα ἀλλ᾿ , ὡς ὠνόμασεν , αὐτῶν τῶν θεῶν . σαφὲς γὰρ ὅτι ἐστὶν ἀνθρώπων πεπλανημένων περὶ τὸ θεῖον ταῦτα ἀναθήματα . ἀλλ᾿ οὐδὲ θείας εἰκόνας ὑπολαμβάνομεν εἶναι τὰ ἀγάλματα , ἅτε μορφὴν ἀοράτου καὶ ἀσωμάτου μὴ διαγράφοντες θεοῦ . ἐπεὶ δὲ ὑπολαμβάνει ἡμᾶς ὁ Κέλσος τοῖς ἐναντίοις περιπίπτειν , ὅτε φαμὲν μὴ εἶναι ἀνθρωπόμορφον τὸ θεῖον καὶ ὅτε πιστεύομεν ὅτι „ ὁ θεὸς ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον “ ἰδίαν „ εἰκόνα “ καὶ ἐν εἰκόνι θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν · λεκτέον , ὡς καὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω εἴρηται , ὅτι τὸ „ κατ᾿ εἰκόνα θεοῦ “ ἐν ψυχῇ λογικῇ , τῇ ποιᾷ κατ᾿ ἀρετὴν , σῴζεσθαί φαμεν . καὶ ἔνθα μέντοι ὁ Κέλσος , μὴ ἰδὼν διαφορὰν εἰκόνος θεοῦ καὶ τοῦ „ κατ᾿ εἰκόνα θεοῦ , “ φησὶν ἡμᾶς λέγειν ὅτι „ ὁ θεὸς ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον “ ἰδίαν „ εἰκόνα “ καὶ εἶδος ὅμοιον ἑαυτῷ · εἴρηται δὲ ἐν τοῖς ἀνωτέρω καὶ πρὸς ταῦτα .
Lemmas: καί οὐ μόνος ὁ εὔχομαι „ ὁ ἄγαλμα “ ἠλίθιος εἰμί ἀλλά γάρ καί ὁ συμπεριφέρω ὁ πολύς προσποιέω „ ὁ ἄγαλμα “ εὔχομαι , ὁποῖος ποιέω ὁ ὁ ἀπό ὁ Περίπατος φιλοσοφέω καί ὁ ὁ Ἐπίκουρος ἤ Δημόκριτος ἀσπάζομαι · οὐδείς γάρ νόθος χρή ἐνυπάρχω ἐν ὁ ψυχή ὁ ἀληθής εἰς ὁ θεῖος εὐσεβής . οὐ τιμάω δέ ὁ ἄγαλμα καί διά ὁ μή ὁ ὅσος ἐπί ἐγώ καταπίπτω εἰς ὑπόληψις ὁ περί ὁ εἰμί ὁ ἄγαλμα θεός ἕτερος . διό καί ἐγκαλέω ξελσυς καί πᾶς ὁ ὁμολογέω μή εἰμί οὗτος θεός ὅτι ὁ δοκέω εἰμί σοφός καί ὁ φαίνω περί ὁ ἄγαλμα τιμή · ὅς καί ἀκολουθέω ὁ πολύς οὐ μόνος κατά συμπεριφορά σέβω αὐτός νομίζω ἁμαρτάνω ἀλλά γάρ καί καταπίπτω ὁ ψυχή ἐπί ὁ νομίζω οὗτος εἰμί θεός καί μηδέ ἀνέχω ἀκούω ὅτι οὐ εἰμί οὗτος θεός ὁ ὑπό αὐτός προσκυνέω . ξελσυς μέν οὖν φημί αὐτός μή ἡγέομαι θεός ἀλλά θεός ἀνάθημα , μή ἀποδείκνυμι . πῶς οὐ ἄνθρωπος εἰμί οὗτος ἀνάθημα ἀλλά , ὡς ὀνομάζω , αὐτός ὁ θεός . σαφής γάρ ὅτι εἰμί ἄνθρωπος πλανάω περί ὁ θεῖος οὗτος ἀνάθημα . ἀλλά οὐδέ θεῖος εἰκών ὑπολαμβάνω εἰμί ὁ ἄγαλμα , ἅτε μορφή ἀόρατος καί ἀσώματος μή διαγράφω θεός . ἐπεί δέ ὑπολαμβάνω ἐγώ ὁ ξελσυς ὁ ἐναντίος περιπίπτω , ὅτε φημί μή εἰμί ἀνθρωπόμορφος ὁ θεῖος καί ὅτε πιστεύω ὅτι „ ὁ θεός ποιέω ὁ ἄνθρωπος “ ἴδιος „ εἰκών “ καί ἐν εἰκών θεός ποιέω αὐτός · λεκτέος , ὡς καί ἐν ὁ ἀνώτερος λέγω , ὅτι ὁ „ κατά εἰκών θεός “ ἐν ψυχή λογικός , ὁ ποιός κατά ἀρετή , σῴζω φημί . καί ἔνθα μέντοι ὁ ξελσυς , μή ὁράω διαφορά εἰκών θεός καί ὁ „ κατά εἰκών θεός , “ φημί ἐγώ λέγω ὅτι „ ὁ θεός ποιέω ὁ ἄνθρωπος “ ἴδιος „ εἰκών “ καί εἶδος ὅμοιος ἑαυτοῦ · λέγω δέ ἐν ὁ ἀνώτερος καί πρός οὗτος .