origenes.contra-celsum 5.10
Εἰ δὲ χρὴ ἀπολογήσασθαι ἡμᾶς , ἐπ᾿ ἴσης μὴ προσκυνοῦντας ἀγγέλους καὶ ἥλιον καὶ σελήνην καὶ ἄστρα , περὶ τοῦ μηδὲ τοὺς λεγομένους ὑφ᾿ Ἑλλήνων ἐμφανεῖς θεοὺς καὶ αἰσθητοὺς προσκυνεῖν , φήσομεν ὅτι καὶ ὁ Μωϋσέως νόμος ἐπίσταται τούτους ἀπονεμηθέντας μὲν ὑπὸ τοῦ θεοῦ „ πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν ὑποκάτω τοῦ οὐρανοῦ “ οὐκέτι δὲ καὶ τοῖς εἰς ἐξαίρετον μερίδα ληφθεῖσι τῷ θεῷ παρὰ πάντα τὰ ἐπὶ γῆς ἔθνη . γέγραπται γοῦν ἐν Δευτερονομίῳ · „ καὶ μή ποτε ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἰδὼν τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην καὶ τοὺς ἀστέρας , πάντα τὸν κόσμον τοῦ οὐρανοῦ , πλανηθεὶς προσκυνήσῃς αὐτοῖς καὶ λατρεύσῃς αὐτοῖς , α ἀπένειμε κύριος ὁ θεός σου πᾶσι τοῖς ἔθνεσι τοῖς ὑποκάτω παντὸς τοῦ οὐρανοῦ . ἡμᾶς δ᾿ ἔλαβε κύριος ὁ θεὸς καὶ ἐξήγαγεν ἡμᾶς ἐκ τῆς καμίνου τῆς σιδηρᾶς , ἐξ Αἰγύπτου , εἶναι λαὸν αὐτῷ ἔγκληρον ὡς ἐν τῇ ἡμέρᾳ ταύτῃ . “ „ γένος “ τοίνυν „ ἐκλεκτὸν “ καὶ „ βασίλειον ἱεράτευμα “ καὶ „ ἔθνος ἅγιον “ καὶ „ λαὸς εἰς περιποίησιν “ κληθέντες ὑπὸ θεοῦ εἶναι ὁ Ἑβραίων λαὸς , περὶ ου τῷ Ἀβραὰμ προείρητο ἀπὸ τῆς πρὸς αὐτὸν τοῦ κυρίου φωνῆς · „ ἀνάβλεψον εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἀρίθμησον τοὺς ἀστέρας , εἰ δυνήσῃ ἐξαριθμῆσαι αὐτούς . καὶ εἶπεν αὐτῷ · οὕτως . ἔσται τὸ σπέρμα σου , “ οὐκ ἔμελλε τὴν ἐλπίδα ἔχων οὕτω γενέσθαι ὡς οἱ ἐν οὐρανῷ ἀστέρες προσκυνεῖν ἐκείνους , οἷς ἐκ τοῦ συνιέναι καὶ τηρεῖν τὸν νόμον τοῦ θεοῦ ἐξομοιοῦσθαι ἔμελλον . καὶ γὰρ λέλεκται πρὸς αὐτούς · „ κύριος ὁ θεὸς ὑμῶν ἐπλήθυνεν ὑμᾶς , καὶ ἰδού ἐστε σήμερον ὡσεὶ τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ τῷ πλήθει . “ καὶ ἐν τῷ Δανιὴλ δὲ προφητεύεται τοιαῦτα περὶ τῶν κατὰ τὴν ἀνάστασιν · „ καὶ ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ σωθήσεται ὁ λαός σου πᾶς ὁ γεγραμμένος ἐν τῇ βίβλῳ · καὶ πολλοὶ τῶν καθευδόντων ἐν γῆς χώματι ἐξεγερθήσονται , οὗτοι εἰς ζωὴν αἰώνιον , καὶ οὗτοι εἰς ὀνειδισμὸν καὶ αἰσχύνην αἰώνιον · καὶ οἱ συνιέντες ἐκλάμψουσιν ὡς ἡ λαμπρότης τοῦ στερεώματος , καὶ ἀπὸ τῶν δικαίων τῶν πολλῶν ὡς οἱ ἀστέρες εἰς τοὺς αἰῶνας καὶ ἔτι . “ ὅθεν καὶ ὁ Παῦλος λαβὼν ἐν τοῖς περὶ ἀναστάσεώς φησι · „ καὶ σώματα ἐπουράνια καὶ σώματα ἐπίγεια · ἀλλ᾿ ἑτέρα μὲν ἡ τῶν ἐπουρανίων δόξα , ἑτέρα δὲ ἡ τῶν ἐπιγείων . ἄλλη δόξα ἡλίου , καὶ ἄλλη δόξα σελήνης , καὶ ἄλλη δόξα ἀστέρων · ἀστὴρ γὰρ ἀστέρος διαφέρει ἐν δόξῃ . οὕτω καὶ ἡ ἀνάστασις τῶν νεκρῶν . “ οὐ τοίνυν ἦν εὔλογον τοὺς διδαχθέντας μεγαλοφυῶς ὑπεραναβαίνειν πάντα τὰ δημιουργήματα καὶ ἐλπίζειν τὰ ἄριστα περὶ αὐτῶν παρὰ τῷ θεῷ ἐπὶ τῷ καλλίστῳ βίῳ καὶ ἀκούσαντας τὸ „ ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου “ καὶ τὸ „ λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων , ὅπως ἴδωσι τὰ καλὰ ὑμῶν ἔργα καὶ δοξάσωσι τὸν πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς , “ ἀσκοῦντας ἔχειν τὴν λαμπρὰν καὶ ἀμάραντον σοφίαν ἢ καὶ ἀνειληφότας αὐτὴν οὖσαν „ ἀπαύγασμα “ „ φωτὸς ἀϊδίου , “ καταπλαγῆναι τὸ αἰσθητὸν ἡλίου καὶ σελήνης καὶ ἄστρων φῶς ἐπὶ τοσοῦτον , ὥστε διὰ τὸ αἰσθητὸν φῶς ἐκείνων νομίσαι ἑαυτοὺς κάτω που εἶναι , ἔχοντας τηλικοῦτον νοητὸν γνώσεως φῶς καὶ „ φῶς ἀληθινὸν “ καὶ „ φῶς τοῦ κόσμου “ καὶ „ φῶς τῶν ἀνθρώπων , “ κἀκείνοις προσκυνῆσαι · οὓς εἰ ἄρα προσκυνεῖσθαι ἐχρῆν . οὐ διὰ τὸ θαυμαζόμενον ὑπὸ τῶν πολλῶν αἰσθητὸν φῶς ἐχρῆν προσκυνεῖσθαι ἀλλὰ διὰ τὸ νοητὸν καὶ ἀληθινὸν , εἴπερ καὶ οἱ ἐν οὐρανῷ ἀστέρες ζῷά εἰσι λογικὰ καὶ σπουδαῖα καὶ ἐφωτίσθησαν τῷ φωτὶ τῆς γνώσεως ὑπὸ τῆς σοφίας , ἥτις ἐστὶν „ ἀπαύγασμα “ „ φωτὸς ἀϊδίου . “ καὶ γὰρ τὸ μὲν αἰσθητὸν φῶς αὐτῶν ἔργον ἐστὶ τοῦ τῶν ὅλων δημιουργοῦ · τὸ δὲ νοητὸν τάχα καὶ αὐτῶν καὶ ἐκ τοῦ ἐν αὐτοῖς αὐτεξουσίου ἐληλυθός .
Lemmas: εἰ δέ χρή ἀπολογέομαι ἐγώ , ἐπί ἴσος μή προσκυνέω ἄγγελος καί ἥλιος καί σελήνη καί ἄστρον , περί ὁ μηδέ ὁ λέγω ὑπό Ἕλλην ἐμφανής θεός καί αἰσθητός προσκυνέω , φημί ὅτι καί ὁ Μωϋσῆς νόμος ἐπίσταμαι οὗτος ἀπονέμω μέν ὑπό ὁ θεός „ πᾶς ὁ ἔθνος ὑποκάτω ὁ οὐρανός “ οὐκέτι δέ καί ὁ εἰς ἐξαιρετός μερίς λαμβάνω ὁ θεός παρά πᾶς ὁ ἐπί γῆ ἔθνος . γράφω γοῦν ἐν Δευτερονόμιον · „ καί μή ποτέ ἀναβλέπω εἰς ὁ οὐρανός καί ὁράω ὁ ἥλιος καί ὁ σελήνη καί ὁ ἀστήρ , πᾶς ὁ κόσμος ὁ οὐρανός , πλανάω προσκυνέω αὐτός καί λατρεύω αὐτός , ὅς ἀπονέμω κύριος ὁ θεός σύ πᾶς ὁ ἔθνος ὁ ὑποκάτω πᾶς ὁ οὐρανός . ἐγώ δέ λαμβάνω κύριος ὁ θεός καί ἐξάγω ἐγώ ἐκ ὁ κάμινος ὁ σιδήρεος , ἐκ Αἴγυπτος , εἰμί λαός αὐτός ἔγκληρος ὡς ἐν ὁ ἡμέρα οὗτος . “ „ γένος “ τοίνυν „ ἐκλεκτός “ καί „ βασίλειος ἱεράτευμα “ καί „ ἔθνος ἅγιος “ καί „ λαός εἰς περιποίησις “ καλέω ὑπό θεός εἰμί ὁ Ἑβραῖος λαός , περί ὅς ὁ Ἀβραάμ προλέγω ἀπό ὁ πρός αὐτός ὁ κύριος φωνή · „ ἀναβλέπω εἰς ὁ οὐρανός καί ἀριθμέω ὁ ἀστήρ , εἰ δύναμαι ἐξαριθμέω αὐτός . καί λέγω αὐτός · οὕτως . εἰμί ὁ σπέρμα σύ , “ οὐ μέλλω ὁ ἐλπίς ἔχω οὕτως γίγνομαι ὡς ὁ ἐν οὐρανός ἀστήρ προσκυνέω ἐκεῖνος , ὅς ἐκ ὁ συνίημι καί τηρέω ὁ νόμος ὁ θεός ἐξομοιόω μέλλω . καί γάρ λέγω πρός αὐτός · „ κύριος ὁ θεός σύ πληθύνω σύ , καί ἰδού εἰμί σήμερον ὡσεί ὁ ἄστρον ὁ οὐρανός ὁ πλῆθος . “ καί ἐν ὁ Δανιήλ δέ προφητεύω τοιοῦτος περί ὁ κατά ὁ ἀνάστασις · „ καί ἐν ὁ καιρός ἐκεῖνος σῴζω ὁ λαός σύ πᾶς ὁ γράφω ἐν ὁ βίβλος · καί πολύς ὁ καθεύδω ἐν γῆ χῶμα ἐξεγείρω , οὗτος εἰς ζωή αἰώνιος , καί οὗτος εἰς ὀνειδισμός καί αἰσχύνη αἰώνιος · καί ὁ συνίημι ἐκλάμπω ὡς ὁ λαμπρότης ὁ στερέωμα , καί ἀπό ὁ δίκαιος ὁ πολύς ὡς ὁ ἀστήρ εἰς ὁ αἰών καί ἔτι . “ ὅθεν καί ὁ Παῦλος λαμβάνω ἐν ὁ περί ἀνάστασις φημί · „ καί σῶμα ἐπουράνιος καί σῶμα ἐπίγειος · ἀλλά ἕτερος μέν ὁ ὁ ἐπουράνιος δόξα , ἕτερος δέ ὁ ὁ ἐπίγειος . ἄλλος δόξα ἥλιος , καί ἄλλος δόξα σελήνη , καί ἄλλος δόξα ἀστήρ · ἀστήρ γάρ ἀστήρ διαφέρω ἐν δόξα . οὕτως καί ὁ ἀνάστασις ὁ νεκρός . “ οὐ τοίνυν εἰμί εὔλογος ὁ διδάσκω μεγαλοφυής ὑπεραναβαίνω πᾶς ὁ δημιούργημα καί ἐλπίζω ὁ ἀγαθός περί αὐτός παρά ὁ θεός ἐπί ὁ καλός βίος καί ἀκούω ὁ „ σύ εἰμί ὁ φάος ὁ κόσμος “ καί ὁ „ λάμπω ὁ φάος σύ ἔμπροσθεν ὁ ἄνθρωπος , ὅπως ὁράω ὁ καλός σύ ἔργον καί δοξάζω ὁ πατήρ σύ ὁ ἐν ὁ οὐρανός , “ ἀσκέω ἔχω ὁ λαμπρός καί ἀμάραντος σοφία ἤ καί ἀναλαμβάνω αὐτός εἰμί „ ἀπαύγασμα “ „ φώς ἀίδιος , “ καταπλήσσω ὁ αἰσθητός ἥλιος καί σελήνη καί ἄστρον φάος ἐπί τοσοῦτος , ὥστε διά ὁ αἰσθητός φάος ἐκεῖνος νομίζω ἑαυτοῦ κάτω που εἰμί , ἔχω τηλικοῦτος νοητός γνῶσις φάος καί „ φάος ἀληθινός “ καί „ φάος ὁ κόσμος “ καί „ φάος ὁ ἄνθρωπος , “ ἐκεῖνος προσκυνέω · ὅς εἰ ἄρα προσκυνέω χρή . οὐ διά ὁ θαυμάζω ὑπό ὁ πολύς αἰσθητός φάος χρή προσκυνέω ἀλλά διά ὁ νοητός καί ἀληθινός , εἴπερ καί ὁ ἐν οὐρανός ἀστήρ ζῷον εἰμί λογικός καί σπουδαῖος καί φωτίζω ὁ φώς ὁ γνῶσις ὑπό ὁ σοφία , ὅστις εἰμί „ ἀπαύγασμα “ „ φώς ἀίδιος . “ καί γάρ ὁ μέν αἰσθητός φάος αὐτός ἔργον εἰμί ὁ ὁ ὅλος δημιουργός · ὁ δέ νοητός τάχα καί αὐτός καί ἐκ ὁ ἐν αὐτός αὐτεξούσιος ἔρχομαι .