origenes.contra-celsum 6.70
Εἰ δὲ συνίει Κέλσος ἃ λέγομεν περὶ πνεύματος θεοῦ , καὶ ὅτι „ ὅσοι πνεύματι θεοῦ ἄγονται , οὗτοι υἱοὶ θεοῦ εἰσιν , “ οὐκ ἂν ἑαυτῷ ὡς ἀφ᾿ ἡμῶν ἀπεφήνατο ὅτι πνεῦμα ἴδιον ἐμβαλὼν εἰς σῶμα ὁ θεὸς δεῦρο κατέπεμψεν . ἀεὶ γὰρ ὁ θεὸς μεταδίδωσι τοῖς δυναμένοις μετέχειν αὐτοῦ τοῦ ἰδίου πνεύματος , οὐ κατ᾿ ἀποτομὴν καὶ διαίρεσιν ἐγγινομένου τοῖς ἀξίοις . οὐδὲ γὰρ σῶμα τὸ καθ᾿ ἡμᾶς πνεῦμα , ὡς οὐδὲ σῶμα τὸ πῦρ , ὅπερ εἶναι λέγεται θεὸς ἐν τῷ · „ ὁ θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον . “ πάντα γὰρ ταῦτα τροπικῶς λέγεται εἰς παράστασιν τὴν ἀπὸ τῶν συνήθων καὶ σωματικῶν ὀνομάτων τῆς νοητῆς φύσεως . καὶ ὥσπερ , ἐὰν λέγηται τὰ ἁμαρτήματα ξύλα εἶναι καὶ χόρτος καὶ καλάμη , οὐκ ἐροῦμεν εἶναι τὰ ἁμαρτήματα σώματα , καὶ ἐὰν λέγηται τὰ ἀνδραγαθήματα χρυσὸς εἶναι καὶ ἄργυρος καὶ λίθος τίμιος , οὐ φήσομεν εἶναι τὰ ἀνδραγαθήματα σώματα · οὕτω κἂν λέγηται ὁ θεὸς εἶναι „ πῦρ καταναλίσκον “ τὰ „ ξύλα “ καὶ τὸν „ χόρτον “ καὶ τὴν „ καλάμην “ καὶ πᾶσαν οὐσίαν ἁμαρτίας , οὐ σῶμα αὐτὸν νοήσομεν . ὡς δ᾿ ἐὰν λέγηται „ πῦρ , “ οὐ σῶμα νοοῦμεν αὐτὸν , οὕτως ἐὰν λέγηται „ πνεῦμα “ ὁ θεὸς , οὐ σῶμα αὐτὸν λέγομεν εἶναι . πρὸς γὰρ ἀντιδιαστολὴν τῶν αἰσθητῶν ἔθος τῇ γραφῇ τὰ νοητὰ ὀνομάζειν πνεύματα καὶ πνευματικά · οἷον ἐὰν λέγῃ ὁ Παῦλος · „ ἀλλ᾿ ἡ ἱκανότης ἡμῶν ἐκ τοῦ θεοῦ , ὃς καὶ ἱκάνωσεν ἡμᾶς διακόνους καινῆς διαθήκης , οὐ γράμματος ἀλλὰ πνεύματος · τὸ γὰρ γράμμα ἀποκτέννει , τὸ δὲ πνεῦμα ζῳοποιεῖ , “ „ γράμμα “ μὲν τὴν αἰσθητὴν ὠνόμασεν ἐκδοχὴν τῶν θείων γραμμάτων „ πνεῦμα “ δὲ τὴν νοητήν . οὕτω τοίνυν καὶ ἐν τῷ „ πνεῦμα ὁ θεός “ · ἐπεὶ καὶ Σαμαρεῖς καὶ Ἰουδαῖοι σωματικῶς καὶ τυπικῶς ἐποίουν τὰ προσταττόμενα ὑπὸ τοῦ νόμου , εἶπεν ὁ σωτὴρ πρὸς τὴν Σαμαρεῖτιν · „ ὅτι ἔρχεται ὥρα , ὅτε οὔτε ἐν Ἱεροσολύμοις οὔτε ἐν τῷ ὄρει τούτῳ προσκυνήσουσι τῷ πατρί · πνεῦμα ὁ θεὸς , καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν . “ δι᾿ ὧν ἐδίδαξεν ὅτι οὐκ ἐν σαρκὶ „ δεῖ προσκυνεῖν “ καὶ σαρκίναις θυσίαις τὸν θεὸν ἀλλ᾿ „ ἐν πνεύματι . “ καὶ γὰρ αὐτὸς ἀνάλογον ( τῷ ) „ ἐν πνεύματι “ καὶ νοητῶς λατρεύειν τινὰ αὐτῷ „ πνεῦμα “ νοηθείη ἄν . ἀλλὰ καὶ οὐκ ἐν τύποις „ προσκυνεῖν δεῖ “ τῷ πατρὶ ἀλλ᾿ „ ἐν ἀληθείᾳ , “ ἥτις „ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο “ μετὰ το δοθῆναι τὸν νόμον „ διὰ Μωϋσέως . “ „ ἡνίκα “ γὰρ „ ἐὰν ἐπιστρέψωμεν πρὸς κύριον “ ( „ ὁ δὲ κύριος τὸ πνεῦμά ἐστι “ ) , „ περιαιρεῖται τὸ “ τῇ καρδίᾳ „ κάλυμμα “ ἐπικείμενον , „ ἡνίκα ἂν ἀναγινώσκηται Μωϋσῆς . “
Lemmas: εἰ δέ συνίημι ξελσυς ὅς λέγω περί πνεῦμα θεός , καί ὅτι „ ὅσος πνεῦμα θεός ἄγω , οὗτος υἱός θεός εἰμί , “ οὐ ἄν ἑαυτοῦ ὡς ἀπό ἐγώ ἀποφαίνω ὅτι πνεῦμα ἴδιος ἐμβάλλω εἰς σῶμα ὁ θεός δεῦρο καταπέμπω . ἀεί γάρ ὁ θεός μεταδίδωμι ὁ δύναμαι μετέχω αὐτός ὁ ἴδιος πνεῦμα , οὐ κατά ἀποτομή καί διαίρεσις ἐγγίγνομαι ὁ ἄξιος . οὐδέ γάρ σῶμα ὁ κατά ἐγώ πνεῦμα , ὡς οὐδέ σῶμα ὁ πῦρ , ὅς εἰμί λέγω θεός ἐν ὁ · „ ὁ θεός ἐγώ πῦρ καταναλίσκω . “ πᾶς γάρ οὗτος τροπικός λέγω εἰς παράστασις ὁ ἀπό ὁ συνήθης καί σωματικός ὄνομα ὁ νοητός φύσις . καί ὥσπερ , ἐάν λέγω ὁ ἁμάρτημα ξύλον εἰμί καί χόρτος καί καλάμη , οὐ λέγω εἰμί ὁ ἁμάρτημα σῶμα , καί ἐάν λέγω ὁ ἀνδραγάθημα χρυσός εἰμί καί ἄργυρος καί λίθος τίμιος , οὐ φημί εἰμί ὁ ἀνδραγάθημα σῶμα · οὕτως ἐάν λέγω ὁ θεός εἰμί „ πῦρ καταναλίσκω “ ὁ „ ξύλον “ καί ὁ „ χόρτος “ καί ὁ „ καλάμη “ καί πᾶς οὐσία ἁμαρτία , οὐ σῶμα αὐτός νοέω . ὡς δέ ἐάν λέγω „ πῦρ , “ οὐ σῶμα νοέω αὐτός , οὕτως ἐάν λέγω „ πνεῦμα “ ὁ θεός , οὐ σῶμα αὐτός λέγω εἰμί . πρός γάρ ἀντιδιαστολή ὁ αἰσθητός ἔθος ὁ γραφή ὁ νοητός ὀνομάζω πνεῦμα καί πνευματικός · οἷος ἐάν λέγω ὁ Παῦλος · „ ἀλλά ὁ ἱκανότης ἐγώ ἐκ ὁ θεός , ὅς καί ἱκανόω ἐγώ διάκονος καινός διαθήκη , οὐ γράμμα ἀλλά πνεῦμα · ὁ γάρ γράμμα ἀποκτείνω , ὁ δέ πνεῦμα ζῳοποιέω , “ „ γράμμα “ μέν ὁ αἰσθητός ὀνομάζω ἐκδοχή ὁ θεῖος γράμμα „ πνεῦμα “ δέ ὁ νοητός . οὕτως τοίνυν καί ἐν ὁ „ πνεῦμα ὁ θεός “ · ἐπεί καί Σαμαρεύς καί Ἰουδαῖος σωματικός καί τυπικός ποιέω ὁ προστάσσω ὑπό ὁ νόμος , λέγω ὁ σωτήρ πρός ὁ Σαμαρείτης · „ ὅτι ἔρχομαι ὥρα , ὅτε οὔτε ἐν Ἱεροσόλυμα οὔτε ἐν ὁ ὄρος οὗτος προσκυνέω ὁ πατήρ · πνεῦμα ὁ θεός , καί ὁ προσκυνέω αὐτός ἐν πνεῦμα καί ἀλήθεια δέω προσκυνέω . “ διά ὅς διδάσκω ὅτι οὐ ἐν σάρξ „ δέω προσκυνέω “ καί σάρκινος θυσία ὁ θεός ἀλλά „ ἐν πνεῦμα . “ καί γάρ αὐτός ἀνάλογος ( ὁ ) „ ἐν πνεῦμα “ καί νοητός λατρεύω τις αὐτός „ πνεῦμα “ νοέω ἄν . ἀλλά καί οὐ ἐν τύπος „ προσκυνέω δέω “ ὁ πατήρ ἀλλά „ ἐν ἀλήθεια , “ ὅστις „ διά Ἰησοῦς Χριστός γίγνομαι “ μετά ὁ δίδωμι ὁ νόμος „ διά Μωϋσῆς . “ „ ἡνίκα “ γάρ „ ἄν ἐπιστρέφω πρός κύριος “ ( „ ὁ δέ κύριος ὁ πνεῦμα εἰμί “ ) , „ περιαιρέω ὁ “ ὁ καρδία „ κάλυμμα “ ἐπίκειμαι , „ ἡνίκα ἄν ἀναγιγνώσκω Μωϋσῆς . “