origenes.contra-celsum 4.38
Εἶτ᾿ ἐπεὶ προκείμενον ἦν αὐτῷ κακηγορεῖν τὰ γεγραμμένα , διεχλεύασε καὶ τὸ „ ἐπέβαλεν ὁ θεὸς ἔκστασιν ἐπὶ τὸν Ἀδὰμ , καὶ ὕπνωσε . καὶ ἔλαβε μίαν τῶν πλευρῶν αὐτοῦ καὶ ἀνεπλήρωσε σάρκα ἀντ᾿ αὐτῆς · καὶ ᾠκοδόμησε τὴν πλευρὰν , ἣν ἔλαβεν ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ , εἰς γυναῖκα “ καὶ τὰ ἑξῆς , οὐδὲ τὴν λέξιν ἐκθέμενος . δυναμένην ἐπιστῆσαι τὸν ἀκούοντα ὅτι μετὰ τροπολογίας εἴρηται . καὶ οὐκ ἠθέλησέ γε προσποιήσασθαι ἀλληγορεῖσθαι τὰ τοιαῦτα , καίτοι γε ἐν τοῖς ἑξῆς λέγων ὅτι οἱ ἐπιεικέστεροι Ἰουδαίων τε καὶ Χριστιανῶν ἐπὶ τούτοις αἰσχυνόμενοι πειρῶνταί πως ἀλληγορεῖν αὐτά . ἔστι δ᾿ εἰπεῖν πρὸς αὐτόν · ἆρα τὰ μὲν τῷ ἐνθέῳ σου Ἡσιόδῳ εἰρημένα ἐν μύθου σχήματι περὶ τῆς γυναικὸς ἀλληγορεῖται . ὡς ἄρα δέδοται αὕτη τοῖς ἀνθρώποις ὑπὸ τοῦ Διὸς „ κακὸν “ „ ἀντὶ τοῦ πυρός “ · ἡ δ᾿ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ μετ᾿ „ ἔκστασιν “ κοιμηθέντος ληφθεῖσα γυνὴ καὶ οἰκοδομηθεῖσα ὑπὸ τοῦ θεοῦ χωρὶς παντὸς λόγου καί τινος ἐπικρύψεως λελέχθαι σοι φαίνεται ; ἀλλ᾿ οὐκ εὔγνωμον ἐκεῖνα μὲν μὴ γελᾶν ὡς μῦθον ἀλλὰ θαυμάζειν ὡς ἐν μύθῳ φιλοσοφούμενα , ταῦτα δὲ μόνῃ τῇ λέξει τὴν διάνοιαν ἐναπερείσαντα μυχθίζειν καὶ μηδενὸς λόγου νομίζειν ἔσεσθαι . εἰ γὰρ ψιλῆς ἕνεκεν λέξεως χρὴ κατηγορεῖν τῶν ἐν ὑπονοίαις λελεγμένων , ὅρα εἰ μὴ τὰ Ἡσιόδου μᾶλλον γέλωτα μέλλει ὀφλεῖν , ἀνδρὸς , ὡς φῂς , ἐνθέου τοιαῦτα γράψαντος · τὸν δὲ χολωσάμενος προσέφη νεφεληγερέτα Ζεύς · Ἰαπετιονίδη . πάντων πέρι μήδεα εἰδὼς , χαίρεις πῦρ κλέψας καὶ ἐμὰς φρέ νας ἠπεροπεύσας , σοί τ᾿ αὐτῷ μέγα πῆμα καὶ ἀνδράσιν ἐσσομένοισι . τοῖς δ᾿ ἐγὼ ἀντὶ πυρὸς δώσω κακὸν , ᾧ κεν ἅπαντες τέρπωνται κατὰ θυμὸν ἑὸν κακὸν ἀμφαγαπῶντες . ὣς ἔφατ᾿ · ἐκ δ᾿ ἐτέλεσσε πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε Ἥφαιστον δ᾿ ἐκέλευσε περικλυτὸν ὅττι τάχιστα γαῖαν ὕδει φύρειν , ἐν δ᾿ ἀνθρώπου θέμεν αὐδὴν καὶ σθένος , ἀθανάτοις δὲ θεοῖς εἰς ὦπα ἐΐσκειν παρθενικῆς καλὸν εἶδος ἐπήρατον · αὐτὰρ Ἀθήνην ἔργα διδασκέμεναι , πολυδαίδαλον ἱστὸν ὑφαίνειν · καὶ χάριν ἀμφιχέαι κεφαλῇ χρυσῆν Ἀφροδίτην καὶ πόθον ἀργαλέον καὶ γυιοκόρους μελεδῶνας · ἐν δὲ θέμεν κύνεόν τε νόον καὶ ἐπίκλοπον ἦθος ( Ἑρμείην ἤνωγε . διάκτορον ἀργεϊφόντην . ) ὣς ἔφαθ᾿ · οἱ δ᾿ ἐπίθοντο Διῒ Κρονίωνι ἄνακτι . αὐτίκα δ᾿ ἐκ γαίης πλάσσεν κλυτὸς Ἀμφιγυήεις παρθένῳ αἰδοίῃ ἴκελον Κρονίδεω διὰ βουλάς · ζῶσε δὲ καὶ κόσμησε θεὰ γλαυκῶπις Ἀθήνη · ἀμφὶ δέ οἱ Χάριτές τε θεαὶ καὶ πότνια Πειθὼ ὅρμους χρυσείους ἔθεσαν ( χροΐ · ) ἀμφὶ δὲ τήνδε Ὧραι καλλίκομοι στέφον ἄνθεσιν εἰαρινοῖσιν · πάντα δέ ( οἱ ) χροῒ κόσμον ἐφήρμοσε Παλλὰς Ἀθήνη · ἐν δ᾿ ἄρα οἱ στήθεσσι διάκτορος ἀργεϊφόντης ψεύδεά θ᾿ αἱμυλίους τε λόγους καὶ ἐπίκλοπον ἦθος τεῦξε Διὸς βουλῇσι βαρυκτύπου · ἐν δ᾿ ἄρα φωνὴν θῆκε θεῶν κῆρυξ , ὀνόμηνε δὲ τήνδε γυναῖκα Πανδώρη . ὅτι πάντες Ὀλύμπια δώματ᾿ ἔχοντες δῶρον ἐδώρησαν , πῆμ᾿ ἀνδράσιν ἀλφηστῇσι . γελοῖον δ᾿ αὐτόθεν καὶ τὸ περὶ τοῦ πίθου λεγόμενον , ὅτι πρὶν μὲν γὰρ ζώεσκον ἐπὶ χθονὶ φῦλ᾿ ἀνθρώπων νόσφιν ἄτερ τε κακῶν καὶ ἄτερ χαλεποῖο πόνοιο νούσων τ᾿ ἀργαλέων . αἵ τ᾿ ἀνδράσι κῆρας ἔδωκαν . ἀλλὰ γυνὴ χείρεσσι πίθου μέγα πῶμ᾿ ἀφελοῦσα ἐσκέδασ᾿ · ἀνθρώποισι δ᾿ ἐμήσατο κήδεα λυγρά . μούνη δ᾿ αὐτόθε Ἐλπὶς ἐν ἀῤῥήκτοισι δόμοισιν ἔνδον ἔμιμνε πίθου ὑπὸ χείλεσιν , οὐδὲ θύραζε ἐξέπτη · πρόσθεν γὰρ ἐπέμβαλε πῶμα πίθοιο . πρὸς δὲ τὸν ταῦτα σεμνῶς ἀλληγοροῦντα , εἴτ᾿ ἐπιτυγχάνοντα ἐν τῇ ἀλληγορίᾳ εἴτε καὶ μὴ , ἐροῦμεν · ἆρα μόνοις Ἕλλησιν ἐν ὑπονοίᾳ ἔξεστι φιλοσοφεῖν , ἀλλὰ καὶ Αἰγυπτίοις , καὶ ὅσοι τῶν βαρβάρων σεμνύνονται ἐπὶ μυστηρίοις καὶ ἀληθείᾳ · μόνοι δὲ Ἰουδαῖοι ἔδοξάν σοι καὶ ὁ τούτων νομοθέτης καὶ οἱ συγγραφεῖς πάντων ἀνθρώπων εἶναι ἀνοητότατοι , καὶ μόνον τοῦτο τὸ ἔθνος οὐδεμιᾶς δυνάμεως θεοῦ μετειληφέναι . τὸ οὕτως μεγαλοφυέστατα δεδιδαγμένον ἀναβαίνειν ἐπὶ τὴν ἀγένητον τοῦ θεοῦ φύσιν κἀκείνῳ μόνῳ ἐνορᾶν καὶ τὰς ἀπ᾿ αὐτοῦ μόνου ἐλπίδας προσδοκᾶν ;
Lemmas: εἶτα ἐπεί πρόκειμαι εἰμί αὐτός κακηγορέω ὁ γράφω , διαχλευάζω καί ὁ „ ἐπιβάλλω ὁ θεός ἔκστασις ἐπί ὁ Ἀδάμ , καί ὑπνόω . καί λαμβάνω εἷς ὁ πλευρά αὐτός καί ἀναπληρόω σάρξ ἀντί αὐτός · καί οἰκοδομέω ὁ πλευρά , ὅς λαμβάνω ἀπό ὁ Ἀδάμ , εἰς γυνή “ καί ὁ ἑξῆς , οὐδέ ὁ λέξις ἐκτίθημι . δύναμαι ἐφίστημι ὁ ἀκούω ὅτι μετά τροπολογία λέγω . καί οὐ ἐθέλω γε προσποιέω ἀλληγορέω ὁ τοιοῦτος , καίτοι γε ἐν ὁ ἑξῆς λέγω ὅτι ὁ ἐπιεικής Ἰουδαῖος τε καί Χριστιανός ἐπί οὗτος αἰσχύνω πειράω πως ἀλληγορέω αὐτός . εἰμί δέ λέγω πρός αὐτός · ἆρα ὁ μέν ὁ ἔνθεος σύ Ἡσίοδος λέγω ἐν μῦθος σχῆμα περί ὁ γυνή ἀλληγορέω . ὡς ἄρα δίδωμι οὗτος ὁ ἄνθρωπος ὑπό ὁ Ζεύς „ κακός “ „ ἀντί ὁ πῦρ “ · ὁ δέ ἀπό ὁ πλευρά ὁ μετά „ ἔκστασις “ κοιμάω λαμβάνω γυνή καί οἰκοδομέω ὑπό ὁ θεός χωρίς πᾶς λόγος καί τις ἐπίκρυψις λέγω σύ φαίνω ; ἀλλά οὐ εὐγνώμων ἐκεῖνος μέν μή γελάω ὡς μῦθος ἀλλά θαυμάζω ὡς ἐν μῦθος φιλοσοφέω , οὗτος δέ μόνος ὁ λέξις ὁ διάνοια ἐναπερείδω μυχθίζω καί μηδείς λόγος νομίζω εἰμί . εἰ γάρ ψιλός ἕνεκα λέξις χρή κατηγορέω ὁ ἐν ὑπόνοια λέγω , ὁράω εἰ μή ὁ Ἡσίοδος μάλα γέλως μέλλω ὀφλισκάνω , ἀνήρ , ὡς φημί , ἔνθεος τοιοῦτος γράφω · ὁ δέ χολόω πρόσφημι νεφεληγερέτα Ζεύς · Ἰαπετιονίδης . πᾶς περί μῆδος οἶδα , χαίρω πῦρ κλέπτω καί ἐμός Φρε γέννα ἠπεροπεύω , σύ τε αὐτός μέγας πῆμα καί ἀνήρ εἰμί . ὁ δέ ἐγώ ἀντί πῦρ δίδωμι κακός , ὅς ἄν ἅπας τέρπω κατά θυμός ἑός κακός ἀμφαγαπάζω . ὡς φημί · ἐκ δέ τελέω πατήρ ἀνήρ τε θεός τε Ἥφαιστος δέ κελεύω περικλυτός ὅτι ταχύς γῆ ὕδωρ φύρω , ἐν δέ ἄνθρωπος τίθημι αὐδή καί σθένος , ἀθάνατος δέ θεός εἰς ὤψ ἐίσκω παρθενική καλός εἶδος ἐπήρατος · ἀτάρ Ἀθήνη ἔργον διδάσκω , πολυδαίδαλος ἱστός ὑφαίνω · καί χάρις ἀμφιχέω κεφαλή χρύσεος Ἀφροδίτη καί πόθος ἀργαλέος καί γυιόρκορος μελεδών · ἐν δέ τίθημι κύνεος τε νόος καί ἐπίκλοπος ἦθος ( Ἑρμῆς ἄνωγα . διάκτορος ἀργειφόντης . ) ὡς φημί · ὁ δέ πείθω Ζεύς Κρονίων ἄναξ . αὐτίκα δέ ἐκ γῆ πλάσσω κλυτός Ἀμφιγυήεις παρθένος αἰδοῖος ἴκελος Κρονίδης διά βουλή · ζώννυμι δέ καί κοσμέω θεά γλαυκῶπις Ἀθήνη · ἀμφί δέ ἕ Χάρις τε θεά καί πότνια Πειθώ ὅρμος χρύσεος τίθημι ( χρώς · ) ἀμφί δέ ὅδε Ὥρα καλλίκομος στέφω ἄνθος ἐαρινός · πᾶς δέ ( ἕ ) χρώς κόσμος ἐφαρμόζω Παλλάς Ἀθήνη · ἐν δέ ἄρα ἕ στῆθος διάκτορος ἀργειφόντης ψεῦδος τε αἱμύλιος τε λόγος καί ἐπίκλοπος ἦθος τεύχω Ζεύς βουλή βαρύκτυπος · ἐν δέ ἄρα φωνή τίθημι θεός κῆρυξ , ὀνομαίνω δέ ὅδε γυνή Πανδώρη . ὅτι πᾶς Ὀλύμπιος δῶμα ἔχω δῶρον δωρέω , πῆμα ἀνήρ ἀλφηστής . γέλοιος δέ αὐτόθεν καί ὁ περί ὁ πίθος λέγω , ὅτι πρίν μέν γάρ ζάω ἐπί χθών φῦλον ἄνθρωπος νόσφι ἄτερ τε κακός καί ἄτερ χαλεπός πόνος νόσος τε ἀργαλέος . ὅς τε ἀνήρ κήρ δίδωμι . ἀλλά γυνή χείρ πίθος μέγας πῶμα ἀφαιρέω σκεδάννυμι · ἄνθρωπος δέ μήδομαι κῆδος λυγρός . μόνος δέ αὐτόθεν Ἐλπίς ἐν ἄρρηκτος δόμος ἔνδον μίμνω πίθος ὑπό χεῖλος , οὐδέ θύραζε ἐκπέτομαι · πρόσθεν γάρ ἐπεμβάλλω πῶμα πίθος . πρός δέ ὁ οὗτος σεμνός ἀλληγορέω , εἴτε ἐπιτυγχάνω ἐν ὁ ἀλληγορία εἴτε καί μή , λέγω · ἆρα μόνος Ἕλλην ἐν ὑπόνοια ἔξεστι φιλοσοφέω , ἀλλά καί Αἰγύπτιος , καί ὅσος ὁ βάρβαρος σεμνύνω ἐπί μυστήριον καί ἀλήθεια · μόνος δέ Ἰουδαῖος δοκέω σύ καί ὁ οὗτος νομοθέτης καί ὁ συγγραφεύς πᾶς ἄνθρωπος εἰμί ἀνόητος , καί μόνος οὗτος ὁ ἔθνος οὐδείς δύναμις θεός μεταλαμβάνω . ὁ οὕτως μεγαλοφυής διδάσκω ἀναβαίνω ἐπί ὁ ἀγένητος ὁ θεός φύσις ἐκεῖνος μόνος ἐνοράω καί ὁ ἀπό αὐτός μόνος ἐλπίς προσδοκάω ;