origenes.contra-celsum 3.26
Ἴδωμεν δὲ καὶ ἃ μετὰ ταῦτα λέγει ὁ Κέλσος , παρατιθέμενος ἀπὸ ἱστοριῶν παράδοξα καὶ καθ᾿ αὑτὰ μὲν ἀπίστοις ἐοικότα ὑπ᾿ αὐτοῦ δὲ οὐκ ἀπιστούμενα ὅσον γε ἐπὶ τῇ λέξει αὐτοῦ . καὶ πρῶτόν γε τὰ περὶ τὸν Προκοννήσιον Ἀριστέαν , περὶ οὗ ταῦτά φησιν · εἶτ᾿ Ἀριστέαν μὲν τὸν Προκοννήσιον ἀφανισθέντα τε οὕτως δαιμονίως ἐξ ἀνθρώπων καὶ αὖθις ἐναργῶς φανέντα καὶ πολλοῖς ὕστερον χρόνοις πολλαχοῦ τῆς οἰκουμένης ἐπιδημήσαντα καὶ θαυμαστὰ ἀγγείλαντα , καὶ τοῦ Ἀπόλλωνος ἐπισκήψαντος Μεταποντίνοις ἐν θεῶν μοίρᾳ νέμειν τὸν Ἀριστέαν , τοῦτον οὐδεὶς ἔτι νομίζει θεόν . ἔοικε δ᾿ εἰληφέναι τὴν ἱστορίαν ἀπὸ Πινδάρου καὶ Ἡροδότου . ἀρκεῖ δὲ νῦν τὴν Ἡροδότου παραθέσθαι λέξιν ἀπὸ τῆς τετάρτης τῶν ἱστοριῶν οὕτως περὶ αὐτοῦ ἔχουσαν . „ καὶ ὅθεν μὲν ἦν Ἀριστέης ὁ ταῦτα εἴπας , εἴρηκα · ὃν δὲ περὶ αὐτοῦ λόγον ἤκουον ἐν Προκοννήσῳ καὶ Κυζίκῳ , λέξω . Ἀριστέην γὰρ λέγουσιν ἐόντα τῶν ἀστῶν οὐδενὸς γένει ὑποδεέστερον , εἰσελθόντα ἐς κναφήιον ἐν Προκοννήσῳ ἀποθανεῖν · καὶ τὸν κναφέα κατακληΐσαντα τὸ ἐργαστήριον οἴχεσθαι ἀγγελέοντα τοῖς προσήκουσι τῷ νέκυϊ . ἐσκεδασμένου δὲ ἤδη τοῦ λόγου ἀνὰ τὴν πόλιν . ὡς τεθνεὼς εἴη ( ὁ ) Ἀριστέης , ἐς ἀμφισβασίας τοῖς λέγουσιν ἀπικέσθαι ἄνδρα Κυζικηνὸν ἥκοντα ἐξ Ἀρτάκης πόλιος , φάντα συντυχεῖν τε οἱ ἰόντι ἐπὶ Κυζίκου καὶ ἐς λόγους ἀπικέσθαι . καὶ τοῦτον μὲν ἐντεταμένως ἀμφισβατέειν , τοὺς δὲ προσήκοντας τῷ νέκυϊ ἐπὶ τὸ κναφήιον παρεῖναι ἔχοντας τὰ πρόσφορα ὡς ἀναιρησομένους · ἀνοιχθέντος δὲ τοῦ οἰκήματος οὔτε ζῶντα οὔτε τεθνεῶτα φαίνεσθαι Ἀριστέην . μετὰ δὲ ἑβδόμῳ ἔτεϊ φανέντα αὐτὸν ἐς Προκόννησον ποιῆσαι τὰ ἔπεα ταῦτα , ἃ δὴ νῦν ὑπὸ Ἑλλήνων Ἀριμάσπεια καλέεται , ποιήσαντα δὲ ἀφανισθῆναι τὸ δεύτερον . ταῦτα μὲν οὖν αἱ πόλιες αὗται λέγουσι · τάδε δὲ οἶδα Μεταποντίνοις τοῖς ἐν Ἰταλίῃ συγκυρήσαντα μετὰ τὴν ἀφάνισιν τὴν δευτέρην Ἀριστέω ἔτεσι τεσσαράκοντα καὶ διακοσίοις , ὡς ἐγὼ συμβαλλόμενος ἐν Προκοννήσῳ καὶ Μεταποντίῳ εὕρισκον . Μεταποντῖνοι δέ φασιν αὐτὸν Ἀριστέην φανέντα σφιν ἐς τὴν χώρην κελεῦσαι βωμὸν Ἀπόλλωνος ( ἱδρύσασθαι ) καὶ Ἀριστέω τοῦ Προκοννησίου ἐπωνυμίην ἔχοντα ἀνδριάντα παραστῆσαι . φάναι γάρ σφιν τὸν Ἀπόλλωνα Ἰταλιωτέων μούνοισι δὴ ἀπικέσθαι ἐς τὴν χώρην , καὶ αὐτός οἱ ἕπεσθαι ὁ νῦν ἐὼν Ἀριστέης · τότε δὲ , ὅτε εἵπετο τῷ θεῷ , εἶναι κόραξ . καὶ τὸν μὲν εἰπόντα ταῦτα ἀφανισθῆναι , σφέας δὲ Μεταποντῖνοι λέγουσιν ἐς Δελφοὺς πέμψαντας τὸν θεὸν ἐπερωτᾶν , ὅ τι τὸ φάσμα τοῦ ἀνθρώπου εἴη . τὴν δὲ Πυθίην σφέας κελεῦσαι πείθεσθαι τῷ φάσματι , πειθομένοισί τε ἄμεινον συνοίσεσθαι . καὶ σφέας δεξαμένους ταῦτα ποιῆσαι ἐπιτελέα . καὶ νῦν ἕστηκεν ἀνδριὰς ἐπωνυμίην ἔχων Ἀριστέω παρ᾿ αὐτῷ τῷ ἀγάλματι τοῦ Ἀπόλλωνος , πέριξ δὲ αὐτὸν δάφναι εἰσί · τὸ δὲ ἄγαλμα ἐν τῇ ἀγορῇ ἵδρυται . Ἀριστέω μέν νυν πέρι τοσαῦτα εἰρήσθω . “
Lemmas: ὁράω δέ καί ὅς μετά οὗτος λέγω ὁ ξελσυς , παρατίθημι ἀπό ἱστορίη παράδοξος καί κατά ἑαυτοῦ μέν ἄπιστος ἔοικα ὑπό αὐτός δέ οὐ ἀπιστέω ὅσος γε ἐπί ὁ λέξις αὐτός . καί πρῶτος γε ὁ περί ὁ Προκοννήσιος Ἀριστέας , περί ὅς οὗτος φημί · εἶτα Ἀριστέας μέν ὁ Προκοννήσιος ἀφανίζω τε οὕτως δαιμόνιος ἐκ ἄνθρωπος καί αὖθις ἐναργής φαίνω καί πολύς ὕστερον χρόνος πολλαχοῦ ὁ οἰκουμένη ἐπιδημέω καί θαυμαστός ἀγγέλλω , καί ὁ Ἀπόλλων ἐπισκήπτω Μεταποντῖνος ἐν θεός μοῖρα νέμω ὁ Ἀριστέας , οὗτος οὐδείς ἔτι νομίζω θεός . ἔοικα δέ λαμβάνω ὁ ἱστορία ἀπό Πίνδαρος καί Ἡρόδοτος . ἀρκέω δέ νῦν ὁ Ἡρόδοτος παρατίθημι λέξις ἀπό ὁ τέταρτος ὁ ἱστορίη οὕτως περί αὐτός ἔχω . „ καί ὅθεν μέν εἰμί Ἀριστέας ὁ οὗτος λέγω , λέγω · ὅς δέ περί αὐτός λόγος ἀκούω ἐν Προκόννησος καί Κύζικος , λέγω . Ἀριστέας γάρ λέγω εἰμί ὁ ἀστός οὐδείς γένος ὑποδεής , εἰσέρχομαι εἰς κναφεῖον ἐν Προκόννησος ἀποθνῄσκω · καί ὁ κναφεύς κατακλείω ὁ ἐργαστήριον οἴχομαι ἀγγέλλω ὁ προσήκω ὁ νέκυς . σκεδάννυμι δέ ἤδη ὁ λόγος ἀνά ὁ πόλις . ὡς θνῄσκω εἰμί ( ὁ ) Ἀριστέας , εἰς ἀμφισβήτησις ὁ λέγω ἀφικνέομαι ἀνήρ Κυζικηνός ἥκω ἐκ Ἀρτάκη πόλις , φημί συντυγχάνω τε ἕ ἔρχομαι ἐπί Κύζικος καί εἰς λόγος ἀφικνέομαι . καί οὗτος μέν ἐντεταμένως ἀμφιαμφισβητέω , ὁ δέ προσήκω ὁ νέκυς ἐπί ὁ κναφεῖον πάρειμι ἔχω ὁ πρόσφορος ὡς ἀναιρέω · ἀνοίγνυμι δέ ὁ οἴκημα οὔτε ζάω οὔτε θνῄσκω φαίνω Ἀριστέας . μετά δέ ἕβδομος ἔτος φαίνω αὐτός εἰς Προκόννησος ποιέω ὁ ἔπος οὗτος , ὅς δή νῦν ὑπό Ἕλλην Ἀριμάσπεια καλέω , ποιέω δέ ἀφανίζω ὁ δεύτερος . οὗτος μέν οὖν ὁ πόλις οὗτος λέγω · ὅδε δέ οἶδα Μεταποντῖνος ὁ ἐν Ἰταλία συγκυρέω μετά ὁ ἀφάνισις ὁ δεύτερος Ἀριστεύς ἔτος τεσσαράκοντα καί διακόσιοι , ὡς ἐγώ συμβάλλω ἐν Προκόννησος καί Μεταπόντιον εὑρίσκω . Μεταποντῖνος δέ φημί αὐτός Ἀριστέας φαίνω σφεῖς εἰς ὁ χώρα κελεύω βωμός Ἀπόλλων ( ἱδρύω ) καί Ἀριστεύς ὁ Προκοννήσιος ἐπωνυμία ἔχω ἀνδριάς παρίστημι . φημί γάρ σφεῖς ὁ Ἀπόλλων Ἰταλιώτης μόνος δή ἀφικνέομαι εἰς ὁ χώρα , καί αὐτός ἕ ἕπομαι ὁ νῦν εἰμί Ἀριστέας · τότε δέ , ὅτε ἕπομαι ὁ θεός , εἰμί κόραξ . καί ὁ μέν λέγω οὗτος ἀφανίζω , σφεῖς δέ Μεταποντῖνος λέγω εἰς Δελφοί πέμπω ὁ θεός ἐπερωτάω , ὅς τις ὁ φάσμα ὁ ἄνθρωπος εἰμί . ὁ δέ Πυθία σφεῖς κελεύω πείθω ὁ φάσμα , πείθω τε ἀγαθός συμφέρω . καί σφεῖς δέχομαι οὗτος ποιέω ἐπιτελής . καί νῦν ἵστημι ἀνδριάς ἐπωνυμία ἔχω Ἀριστεύς παρά αὐτός ὁ ἄγαλμα ὁ Ἀπόλλων , πέριξ δέ αὐτός δάφνη εἰμί · ὁ δέ ἄγαλμα ἐν ὁ ἀγορά ἱδρύω . Ἀριστεύς μέν νυν περί τοσοῦτος λέγω . “