origenes.contra-celsum 6.42
Ἑξῆς δὲ τούτοις ἀπὸ ἄλλης ἀρχῆς ὁ Κέλσος τοιαῦτά φησι καθ᾿ ἡμῶν · σφάλλονται δὲ ἀσεβέστατα ἄττα καὶ περὶ τήνδε τὴν μεγίστην ἄγνοιαν , ὁμοίως ἀπὸ θείων αἰνιγμάτων πεπλανημένην , ποιοῦντες τῷ θεῷ ἐναντίον τινὰ , διάβολόν τε καὶ γλώττῃ Ἑβραίᾳ Σατανᾶν ὀνομάζοντες τὸν αὐτόν . ἄλλως μὲν ουν παντελῶς θνητὰ ταῦτα καὶ οὐδ᾿ ὅσια λέγειν , ὅτι δὴ ὁ μέγιστος θεὸς , βουλόμενός τι ἀνθρώπους ὠφελῆσαι , τὸν ἀντιπράσσοντα ἔχει καὶ ἀδυνατεῖ . ὁ τοῦ θεοῦ παῖς ἄρα ἡττᾶται ὑπὸ τοῦ διαβόλου , καὶ κολαζόμενος ὑπ᾿ διδάσκει καὶ ἡμᾶς τῶν . ὑπὸ τούτῳ κολάσεων καταφρονεῖν , προαγορεύων ὡς ἄρα ὁ Σατανᾶς καὶ αὐτὸς ὁμοίως φανεὶς ἐπιδείξεται μεγάλα ἔργα καὶ θαυμαστὰ , σφετεριζόμενος τὴν τοῦ θεοῦ δόξαν · οἷς οὐ χρὴ ( πλανηθῆ)ναι βουληθέντας ἀποτρέπεσθαι πρὸς ἐκεῖνον , ἀλλὰ μόνῳ πιστεύειν ἑαυτῷ . ταῦτα μέν γε ἐστὶν ἄντικρυς ἀνθρώπου γόητος , ἐργολαβοῦντος καὶ προφυλαττομένου τοὺς ἀντιδοξοῦντάς τε καὶ ἀνταγείροντας . εἶθ᾿ ἑξῆς τούτοις ( ἐκτίθεσθαι ) βουλόμενος τὰ αἰνίγματα , ὧν οἴεται παρακηκοότας ἡμᾶς τὰ περὶ τοῦ Σατανᾶ εἰσάγειν , φησὶ θεῖόν τινα πόλεμον αἰνίττεσθαι τοὺς παλαιοὺς , Ἡράκλειτον μὲν λέγοντα ὧδε · „ εἰδέ(ναι ) χρὴ τὸν πόλεμον ἐόντα ξυνὸν καὶ δίκην ἔριν , καὶ γινόμενα πάντα κατ᾿ ἔριν καὶ χωρεόμενα “ · Φερεκύδην δὲ πολλῷ ἀρχαιότερον γενόμενον Ἡρακλείτου μυθοποιΐαν , στρατείαν στρατείᾳ παραταττομένην . καὶ τῆς μὲν ἡγεμόνα Κρόνον διδόναι τῆς ἑτέρας δὲ Ὀφιονέα , προκλήσεις τε καὶ ἁμίλλας αὐτῶν ἱστορεῖν . συνθήκας τε αὐτοῖς γίνεσθαι , ἵν᾿ ὁπότεροι αὐτῶν εἰς τὸν Ὠγηνὸν ἐμπέσωσι , τούτους μὲν εἶναι νενικημένους , τοὺς δ᾿ ἐξώσαντας καὶ νικήσαντας τούτους ἔχειν τὸν οὐρανόν . τούτου δὲ τοῦ βουλήματός φησιν ἔχεσθαι καὶ τὰ περὶ τοὺς Τιτᾶνας καὶ Γίγαντας μυστήρια . θεομαχεῖν ἀπαγγελλομένους , καὶ τὰ παρ᾿ Αἰγυπτίοις περὶ Τυφῶνος καὶ Ὥρου καὶ Ὀσίριδος . εἶτ᾿ ἐκθέμενος τὰ τοιαῦτα καὶ μὴ παραμυθησάμενος , τίνα τρόπον ἐκεῖνα μὲν λόγου ἔχεται κρείττονος ταῦτα δέ ἐστιν ἐκείνων παρακούσματα , διαλοιδορεῖται ἡμῖν λέγων μὴ εἶναι ἐκεῖνα ὅμοια τοῖς περὶ διαβόλου δαίμονος ἢ ( ὅπερ φασὶν ἀληθέστερον ) ἀνθρώπου γόητος ἀντιδοξοῦντος . οὕτω δ᾿ ἀκούει καὶ Ὁμήρου , ὡς τὰ παραπλήσια τῷ Ἡρακλείτῳ καὶ Φερεκύδῃ καὶ τοῖς τὰ περὶ Τιτᾶνας καὶ Γίγαντας μυστήρια εἰσάγουσιν αἰνισσομένου ἐν τούτοις ( τοῖς ) τοῦ Ἡφαίστου πρὸς τὴν Ἥραν λόγοις , φάσκοντος · ἤδη γάρ ( με ) καὶ ἄλλοτ᾿ ἀλεξέμεναι μεμαῶτα ῥῖψε ποδὸς τεταγὼν ἀπὸ βηλοῦ θεσπεσίοιο , καὶ τοῖς τοῦ Διὸς πρὸς τὴν Ἥραν οὕτως · ἦ οὐ μέμνῃ , ὅτε τ᾿ ἐκρέμω ὑψόθεν , ἐκ δὲ ποδοῖιν ἄκμονας ἧκα δύω , περὶ χερσὶ δὲ δεσμὸν ἴηλα χρύσεον ἄῤῥηκτον ; σὺ δ᾿ ἐν αἰθέρι καὶ νεφέλῃσιν ἐκρέμω · ἠλάστεον δὲ θεοὶ κατὰ μακρὸν Ὄλυμπον . λῦσαι δ᾿ οὐκ ἐδύναντο παρασταδόν · ὃν δὲ λάβοιμι , ῥίπτασκον τεταγὼν ἀπὸ βηλοῦ , ὄφρ᾿ ἂν ἵκοιτο γῆν ὀλιγηπελέων · καὶ διηγούμενός γε τὰ Ὁμηρικὰ ἔπη φησὶ λόγους εἶναι τοῦ θεοῦ πρὸς τὴν ὕλην τοὺς λόγους τοῦ Διὸς πρὸς τὴν Ἥραν , τοὺς δὲ πρὸς τὴν ὕλην λόγους αἰνίττεσθαι ὡς ἄρα ἐξ ἀρχῆς αὐτὴν πλημμελῶς ἔχουσαν διαλαβὼν ἀναλογίαις τισὶ συνέδησε καὶ ἐκόσμησεν ὁ θεὸς , καὶ ὅτι τοὺς περὶ αὐτὴν δαίμονας , ὅσοι ὑβρισταὶ , τούτους ἀποῤῥιπτεῖ κολάζων αὐτοὺς τῇ δεῦρο ὁδῷ . ταῦτα δὲ τὰ Ὁμήρου ἔπη οὕτω νοηθέντα τὸν Φερεκύδην φησὶν εἰρηκέναι τό · „ κείνης δὲ τῆς μοίρας ἔνερθέν ἐστιν ἡ ταρταρίη μοῖρα · φυλάσσουσι δ᾿ αὐτὴν θυγατέρες Βορέου Ἅρπυιαί τε καὶ Θύελλα , ἔνθα Ζεὺς ἐκβάλλει θεῶν οταν τις ἐξυβρίσῃ . “ τῶν τοιούτων δέ φησιν ἔχεσθαι νοημάτων καὶ τὸν περὶ τῆς Ἀθηνᾶς πέπλον ἐν τῇ πομπῇ τῶν Παναθηναίων ὑπὸ πάντων θεωρούμενον . δηλοῦται γὰρ , φησὶν , ἀπ᾿ αὐτοῦ ὅτι ἀμήτωρ τις καὶ ἄχραντος δαίμων ἐπικρατεῖ θρασυνομένων τῶν γηγενῶν . ἀποδεξάμενος δὲ τὰ Ἑλλήνων πλάσματα ἐπιλέγει κατηγορῶν τῶν ἡμετέρων τοιαῦτα , ὅτι θεοῦ υἱὸν ὑπὸ διαβόλου κολάζεσθαι καὶ ἡμᾶς διδάσκει , ὡς ἂν ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ κολαζόμενοι καρτεροῖμεν . καὶ ταῦτα τὰ πάντῃ καταγέλαστα · ἐχρῆν γὰρ οἶμαι κολάσαι τὸν διάβολον ἀλλ᾿ οὐ τοῖς ὑπ᾿ αὐτοῦ διαβεβλημένοις ἀνθρώποις ἀπειλεῖν .
Lemmas: ἑξῆς δέ οὗτος ἀπό ἄλλος ἀρχή ὁ ξελσυς τοιοῦτος φημί κατά ἐγώ · σφάλλω δέ ἀσεβής τις καί περί ὅδε ὁ μέγας ἄγνοια , ὅμοιος ἀπό θεῖος αἴνιγμα πλανάω , ποιέω ὁ θεός ἐναντίος τις , διάβολος τε καί γλῶσσα Ἑβραῖος Σατανᾶς ὀνομάζω ὁ αὐτός . ἄλλος μέν οὖν παντελής θνητός οὗτος καί οὐδέ ὅσιος λέγω , ὅτι δή ὁ μέγας θεός , βούλομαι τις ἄνθρωπος ὠφελέω , ὁ ἀντιπράσσω ἔχω καί ἀδυνατέω . ὁ ὁ θεός παῖς ἄρα ἡσσάομαι ὑπό ὁ διάβολος , καί κολάζω ὑπό διδάσκω καί ἐγώ ὁ . ὑπό οὗτος κόλασις καταφρονέω , προαγορεύω ὡς ἄρα ὁ Σατανᾶς καί αὐτός ὅμοιος φαίνω ἐπιδείκνυμι μέγας ἔργον καί θαυμαστός , σφετερίζω ὁ ὁ θεός δόξα · ὅς οὐ χρή ( πλανάω βούλομαι ἀποτρέπω πρός ἐκεῖνος , ἀλλά μόνος πιστεύω ἑαυτοῦ . οὗτος μέν γε εἰμί ἄντικρυς ἄνθρωπος γόης , ἐργολαβέω καί προφυλάσσω ὁ ἀντιδοξέω τε καί ἀνταγείρω . εἶτα ἑξῆς οὗτος ( ἐκτίθημι ) βούλομαι ὁ αἴνιγμα , ὅς οἴομαι παρακούω ἐγώ ὁ περί ὁ Σατανᾶς εἰσάγω , φημί θεῖος τις πόλεμος αἰνίσσομαι ὁ παλαιός , Ἡράκλειτος μέν λέγω ὧδε · „ οἶδα ) χρή ὁ πόλεμος εἰμί ξυνός καί δίκη ἔρις , καί γίγνομαι πᾶς κατά ἔρις καί χωρέω “ · Φερεκύδης δέ πολύς ἀρχαῖος γίγνομαι Ἡράκλειτος μυθοποιΐα , στρατεία στρατεία παρατάσσω . καί ὁ μέν ἡγεμών Κρόνος δίδωμι ὁ ἕτερος δέ Ὀφιονεύς , πρόκλησις τε καί ἅμιλλα αὐτός ἱστορέω . συνθήκη τε αὐτός γίγνομαι , ἵνα ὁπότερος αὐτός εἰς ὁ Ὠγηνός ἐμπίπτω , οὗτος μέν εἰμί νικάω , ὁ δέ ἐξωθέω καί νικάω οὗτος ἔχω ὁ οὐρανός . οὗτος δέ ὁ βούλημα φημί ἔχω καί ὁ περί ὁ Τιτάν καί Γίγας μυστήριον . θεομαχέω ἀπαγγέλλω , καί ὁ παρά Αἰγύπτιος περί Τυφῶν καί Ὧρος καί Ὄσιρις . εἶτα ἐκτίθημι ὁ τοιοῦτος καί μή παραμυθέομαι , τίς τρόπος ἐκεῖνος μέν λόγος ἔχω κρατύς οὗτος δέ εἰμί ἐκεῖνος παράκουσμα , διαλοιδορέομαι ἐγώ λέγω μή εἰμί ἐκεῖνος ὅμοιος ὁ περί διάβολος δαίμων ἤ ( ὅς φημί ἀληθής ) ἄνθρωπος γόης ἀντιδοξέω . οὕτως δέ ἀκούω καί Ὅμηρος , ὡς ὁ παραπλήσιος ὁ Ἡράκλειτος καί Φερεκύδης καί ὁ ὁ περί Τιτάν καί Γίγας μυστήριον εἰσάγω αἰνίσσομαι ἐν οὗτος ( ὁ ) ὁ Ἥφαιστος πρός ὁ Ἥρα λόγος , φάσκω · ἤδη γάρ ( ἐγώ ) καί ἄλλοτε ἀλέξω μέμαα ῥίπτω πούς τεταγών ἀπό βηλός θεσπέσιος , καί ὁ ὁ Ζεύς πρός ὁ Ἥρα οὕτως · ἦ οὐ μιμνῄσκω , ὅτε τε κρεμάννυμι ὑψόθεν , ἐκ δέ πούς ἄκμων ἵημι δύο , περί χείρ δέ δεσμός ἰάλλω χρύσεος ἄρρηκτος ; σύ δέ ἐν αἰθήρ καί νεφέλη κρεμάννυμι · ἀλαστέω δέ θεός κατά μακρός Ὄλυμπος . λύω δέ οὐ δύναμαι παρασταδόν · ὅς δέ λαμβάνω , ῥίπτω τεταγών ἀπό βηλός , ὄφρα ἄν ἱκνέομαι γῆ ὀλιγηπελέων · καί διηγέομαι γε ὁ Ὁμηρικός ἔπος φημί λόγος εἰμί ὁ θεός πρός ὁ ὕλη ὁ λόγος ὁ Ζεύς πρός ὁ Ἥρα , ὁ δέ πρός ὁ ὕλη λόγος αἰνίσσομαι ὡς ἄρα ἐκ ἀρχή αὐτός πλημμελής ἔχω διαλαμβάνω ἀναλογία τις συνδέω καί κοσμέω ὁ θεός , καί ὅτι ὁ περί αὐτός δαίμων , ὅσος ὑβριστής , οὗτος ἀπορρίπτω κολάζω αὐτός ὁ δεῦρο ὁδός . οὗτος δέ ὁ Ὅμηρος ἔπος οὕτως νοέω ὁ Φερεκύδης φημί λέγω ὁ · „ ἐκεῖνος δέ ὁ μοῖρα ἔνερθε εἰμί ὁ ταρτάριος μοῖρα · φυλάσσω δέ αὐτός θυγάτηρ Βορέας Ἅρπυια τε καί Θύελλα , ἔνθα Ζεύς ἐκβάλλω θεός ὅταν τις ἐξυβρίζω . “ ὁ τοιοῦτος δέ φημί ἔχω νόημα καί ὁ περί ὁ Ἀθήνη πέπλος ἐν ὁ πομπή ὁ Παναθήναια ὑπό πᾶς θεωρέω . δηλόω γάρ , φημί , ἀπό αὐτός ὅτι ἀμήτωρ τις καί ἄχραντος δαίμων ἐπικρατέω θρασύνω ὁ γηγενής . ἀποδέχομαι δέ ὁ Ἕλλην πλάσμα ἐπιλέγω κατηγορέω ὁ ἡμέτερος τοιοῦτος , ὅτι θεός υἱός ὑπό διάβολος κολάζω καί ἐγώ διδάσκω , ὡς ἄν ὑπό ὁ αὐτός κολάζω καρτερέω . καί οὗτος ὁ πάντῃ καταγέλαστος · χρή γάρ οἴομαι κολάζω ὁ διάβολος ἀλλά οὐ ὁ ὑπό αὐτός διαβάλλω ἄνθρωπος ἀπειλέω .