origenes.contra-celsum 5.45
Ἀλλ᾿ ἐπεὶ Κέλσος οἴεται μηδὲν διαφέρειν Δία Ὕψιστον καλεῖν ἢ Ζῆνα ἢ Ἀδωναῖον ἢ Σαβαὼθ ἢ , ὡς Αἰγύπτιοι , Ἀμοῦν ἢ , ὡς Σκύθαι , Παπαῖον , φέρε καὶ περὶ τούτων ὀλίγα διαλεχθῶμεν , ὑπομιμνήσκοντες ἅμα τὸν ἐντυγχάνοντα καὶ τῶν ἀνωτέρω εἰς τὸ τοιοῦτον πρόβλημα εἰρημένων , ὅτ᾿ ἐκάλεσεν ἡμᾶς ἡ Κέλσου λέξις ἐπὶ τὰ τοιαῦτα . καὶ νῦν οὖν φαμεν ὅτι ἡ τῶν ὀνομάτων φύσις οὐ θεμένων εἰσὶ νόμοι , ὡς Ἀριστοτέλης οἴεται . οὐδὲ γὰρ ἀπὸ ἀνθρώπων τὴν ἀρχὴν ἔχουσιν αἱ ἐν ἀνθρώποις διάλεκτοι , ὡς δῆλον τοῖς ἐφιστάνειν δυναμένοις φύσει ἐπῳδῶν , οἰκειουμένων κατὰ τὰς διαφόρους διαλέκτους καὶ τοὺς διαφόρους φθόγγους τῶν ὀνομάτων τοῖς πατράσι τῶν διαλέκτων · περὶ ὧν ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἐπ᾿ ὀλίγον διειλήφαμεν , λέγοντες ὅτι καὶ μεταλαμβανόμενα εἰς ἄλλην διάλεκτον τὰ πεφυκότα δύνασθαι ἐν τῇ δεῖνα διαλέκτῳ οὐκέτι ἀνύει τι , ὡς ἤνυσεν ἐν ταῖς οἰκείαις φωναῖς . ἤδη δὲ καὶ ἐπ᾿ ἀνθρώπων τὸ τοιοῦτον εὑρίσκεται · τὸν γὰρ ἀπὸ γενέσεως Ἑλλάδι διαλέκτῳ καλούμενον τὸν δεῖνα οὐκ ἂν μεταλαβόντες εἰς διάλεκτον Αἰγυπτίων ἢ Ῥωμαίων ἤ τινος ἄλλου ποιήσαιμεν παθεῖν ἢ δρᾶσαι , ἅπερ πάθοι ἢ δράσαι ἂν καλούμενος τῇ πρώτῃ θέσει τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ . ἀλλ᾿ οὐδὲ τὸν ἐξ ἀρχῆς Ῥωμαίων κληθέντα φωνῇ εἰ μεταλάβοιμεν ἐπὶ τὴν Ἑλλάδα διάλεκτον , ποιήσαιμεν ἂν , ὅπερ ποιεῖν ἐπαγγέλλεται ἡ ἐπῳδὴ , τηροῦσα τὸ κατονομασθὲν αὐτῷ πρῶτον ὄνομα . εἰ δὲ ταῦτα περὶ ἀνθρωπίνων ὀνομάτων λεγόμενά ἐστιν ἀληθῆ , τί χρὴ νομίζειν ἐπὶ τῶν δι᾿ ἡνδήποτε αἰτίαν ἀναφερομένων ἐπὶ τὸ θεῖον ὀνομάτων ; μεταλαμβάνεται γάρ ( τι ) φέρ᾿ εἰπεῖν εἰς Ἑλλάδα φωνὴν ἀπὸ τοῦ Ἀβραὰμ ὀνόματος καὶ σημαίνεταί τι ἀπὸ τῆς Ἰσαὰκ προσηγορίας καὶ δηλοῦταί τι ἀπὸ τῆς Ἰακὼβ φωνῆς . καὶ ἐὰν μὲν ὁ καλῶν ἢ ὁ ὁρκῶν ὀνομάζῃ θεὸν Ἀβραὰμ καὶ θεὸν Ἰσαὰκ καὶ θεὸν Ἰακὼβ , τόδε τι ποιήσαι ἂν ἤτοι διὰ τὴν τούτων ( τῶν ὀνομάτων ) φύσιν ἢ καὶ δύναμιν αὐτῶν , καὶ δαιμόνων νικωμένων καὶ ὑποταττομένων τῷ λέγοντι ταῦτα · ἐὰν δὲ λέγῃ · ὁ θεὸς πατρὸς ἐκλεκτοῦ τῆς ἠχοῦς καὶ ὁ θεὸς τοῦ γέλωτος καὶ ὁ θεὸς τοῦ πτερνιστοῦ , οὕτως οὐδὲν ποιεῖ τὸ ὀνομαζόμενον ὡς οὐδ᾿ ἄλλο τι τῶν μηδεμίαν δύναμιν ἐχόντων . οὕτω δὲ κἂν μὲν μεταλάβωμεν τὸ Ἰσραὴλ ὄνομα εἰς Ἑλλάδα ἢ ἄλλην διάλεκτον , οὐδὲν ποιήσομεν · ἐὰν δὲ τηρήσωμεν αὐτὸ , προσάπτοντες οἷς οἱ περὶ ταῦτα δεινοὶ συμπλέκειν αὐτὸ ᾠήθησαν , τότε γένοιτ᾿ ἄν τι κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν τῶν τοιωνδὶ ἐπικλήσεων ἐκ τῆς τοιασδὶ φωνῆς . τὸ δ᾿ ὅμοιον ἐροῦμεν καὶ περὶ τῆς Σαβαὼθ φωνῆς , πολλαχοῦ τῶν ἐπῳδῶν παραλαμβανομένης , ὅτι μεταλαμβάνοντες μὲν τὸ ὄνομα εἰς τὸ „ κύριος τῶν δυνάμεων “ ἢ „ κύριος στρατιῶν “ ἢ „ παντοκράτωρ “ ( διαφόρως γὰρ αὐτὸ ἐξεδέξαντο οἱ ἑρμηνεύοντες αὐτὸ ) , οὐδὲν ποιήσομεν · τηροῦντες δ᾿ αὐτὸ ἐν τοῖς ἰδίοις φθόγγοις , ποιήσομέν τι , ὥς φασιν οἱ περὶ ταῦτα δεινοί . τὸ δ᾿ ὅμοιον ἐροῦμεν καὶ περὶ τοῦ Ἀδωναΐ . εἴπερ οὖν οὔτε τὸ Σαβαὼθ οὔτε τὸ Ἀδωναῒ , μεταλαμβανόμενα εἰς ἃ δοκεῖ σημαίνειν ἐν Ἑλλάδι φωνῇ , ἀνύει τι , πόσῳ πλέον οὐδὲν ἂν ποιήσαι οὐδὲ δυνηθείη παρὰ τοῖς μηδὲν διαφέρειν οἰομένοις Δία Ὕψιστον καλεῖν ἢ Ζῆνα ἢ Ἀδωναῖον ἢ Σαβαώθ ;
Lemmas: ἀλλά ἐπεί ξελσυς οἴομαι μηδείς διαφέρω Ζεύς Ὕψιστος καλέω ἤ Ζεύς ἤ Ἀδωναῖος ἤ σαβαώθ ἤ , ὡς Αἰγύπτιος , Ἀμμοῦς ἤ , ὡς Σκύθης , Παπαῖος , φέρω καί περί οὗτος ὀλίγος διαλέγω , ὑπομιμνῄσκω ἅμα ὁ ἐντυγχάνω καί ὁ ἀνώτερος εἰς ὁ τοιοῦτος πρόβλημα λέγω , ὅτε καλέω ἐγώ ὁ ξελσυς λέξις ἐπί ὁ τοιοῦτος . καί νῦν οὖν φημί ὅτι ὁ ὁ ὄνομα φύσις οὐ τίθημι εἰμί νόμος , ὡς Ἀριστοτέλης οἴομαι . οὐδέ γάρ ἀπό ἄνθρωπος ὁ ἀρχή ἔχω ὁ ἐν ἄνθρωπος διάλεκτος , ὡς δῆλος ὁ ἐφιστάνω δύναμαι φύσις ἐπῳδή , οἰκειόω κατά ὁ διάφορος διάλεκτος καί ὁ διάφορος φθόγγος ὁ ὄνομα ὁ πατήρ ὁ διάλεκτος · περί ὅς ἐν ὁ ἀνώτερος ἐπί ὀλίγος διαλαμβάνω , λέγω ὅτι καί μεταλαμβάνω εἰς ἄλλος διάλεκτος ὁ φύω δύναμαι ἐν ὁ δεῖνα διάλεκτος οὐκέτι ἀνύω τις , ὡς ἀνύω ἐν ὁ οἰκεῖος φωνή . ἤδη δέ καί ἐπί ἄνθρωπος ὁ τοιοῦτος εὑρίσκω · ὁ γάρ ἀπό γένεσις Ἑλλάς διάλεκτος καλέω ὁ δεῖνα οὐ ἄν μεταλαμβάνω εἰς διάλεκτος Αἰγύπτιος ἤ Ῥωμαῖος ἤ τις ἄλλος ποιέω πάσχω ἤ δράω , ὅς πάσχω ἤ δράω ἄν καλέω ὁ πρῶτος θέσις ὁ ὄνομα αὐτός . ἀλλά οὐδέ ὁ ἐκ ἀρχή Ῥωμαῖος καλέω φωνή εἰ μεταλαμβάνω ἐπί ὁ Ἑλλάς διάλεκτος , ποιέω ἄν , ὅς ποιέω ἐπαγγέλλω ὁ ἐπῳδή , τηρέω ὁ κατονομάζω αὐτός πρῶτος ὄνομα . εἰ δέ οὗτος περί ἀνθρώπινος ὄνομα λέγω εἰμί ἀληθής , τίς χρή νομίζω ἐπί ὁ διά ὁνδήποτες αἰτία ἀναφέρω ἐπί ὁ θεῖος ὄνομα ; μεταλαμβάνω γάρ ( τις ) φέρω λέγω εἰς Ἑλλάς φωνή ἀπό ὁ Ἀβραάμ ὄνομα καί σημαίνω τις ἀπό ὁ Ἰσαάκ προσηγορία καί δηλόω τις ἀπό ὁ Ἰακώβ φωνή . καί ἐάν μέν ὁ καλέω ἤ ὁ ὁρκόω ὀνομάζω θεός Ἀβραάμ καί θεός Ἰσαάκ καί θεός Ἰακώβ , ὅδε τις ποιέω ἄν ἤτοι διά ὁ οὗτος ( ὁ ὄνομα ) φύσις ἤ καί δύναμις αὐτός , καί δαίμων νικάω καί ὑποτάσσω ὁ λέγω οὗτος · ἐάν δέ λέγω · ὁ θεός πατήρ ἐκλεκτός ὁ ἠχώ καί ὁ θεός ὁ γέλως καί ὁ θεός ὁ πτερνιστής , οὕτως οὐδείς ποιέω ὁ ὀνομάζω ὡς οὐδέ ἄλλος τις ὁ μηδείς δύναμις ἔχω . οὕτως δέ ἐάν μέν μεταλαμβάνω ὁ Ἰσραήλ ὄνομα εἰς Ἑλλάς ἤ ἄλλος διάλεκτος , οὐδείς ποιέω · ἐάν δέ τηρέω αὐτός , προσάπτω ὅς ὁ περί οὗτος δεινός συμπλέκω αὐτός οἴομαι , τότε γίγνομαι ἄν τις κατά ὁ ἐπαγγελία ὁ τοιῶνδ ἐπίκλησις ἐκ ὁ τοασδ́ς φωνή . ὁ δέ ὅμοιος λέγω καί περί ὁ σαβαώθ φωνή , πολλαχοῦ ὁ ἐπῳδή παραλαμβάνω , ὅτι μεταλαμβάνω μέν ὁ ὄνομα εἰς ὁ „ κύριος ὁ δύναμις “ ἤ „ κύριος στρατιά “ ἤ „ παντοκράτωρ “ ( διάφορος γάρ αὐτός ἐκδέχομαι ὁ ἑρμηνεύω αὐτός ) , οὐδείς ποιέω · τηρέω δέ αὐτός ἐν ὁ ἴδιος φθόγγος , ποιέω τις , ὡς φημί ὁ περί οὗτος δεινός . ὁ δέ ὅμοιος λέγω καί περί ὁ Ἀδωνᾶς . εἴπερ οὖν οὔτε ὁ σαβαώθ οὔτε ὁ Ἀδωναΐ , μεταλαμβάνω εἰς ὅς δοκέω σημαίνω ἐν Ἑλλάς φωνή , ἀνύω τις , πόσος πολύς οὐδείς ἄν ποιέω οὐδέ δύναμαι παρά ὁ μηδείς διαφέρω οἴομαι Ζεύς Ὕψιστος καλέω ἤ Ζεύς ἤ Ἀδωναῖος ἤ σαβαώθ ;