origenes.contra-celsum 4.75
Οἴεται γὰρ πρῶτον μὲν μὴ ἔργα θεοῦ εἶναι βροντὰς καὶ ἀστραπὰς καὶ ὑετοὺς . ἤδη σαφέστερον Ἐπικουρίζων · δεύτερον δέ φησιν ὅτι . εἰ καὶ διδῴη τις ταῦτα ἔργα εἶναι θεοῦ , οὐ μᾶλλον ἡμῖν τοῖς ἀνθρώποις ταῦτα γίνεται πρὸς τροφὴν ἢ τοῖς φυτοῖς δένδροις τε καὶ πόαις καὶ ἀκάνθαις . συντυχικῶς διδοὺς καὶ οὐ κατὰ πρόνοιαν ὡς ἀληθῶς Ἐπικούρειος ταῦτα συμβαίνειν . εἰ γὰρ οὐ μᾶλλον ἡμῖν ἢ φυτοῖς καὶ δένδροις καὶ πόαις καὶ ἀκάνθαις ταῦτ᾿ ἐστι χρήσιμα , δῆλον ὅτι οὐδ᾿ ἀπὸ προνοίας ταῦτ᾿ ἔρχεται ἢ ἀπὸ προνοίας οὐ μᾶλλον ἡμῶν προνοουμένης ἢ δένδρων καὶ πόας καὶ ἀκάνθης . ἑκάτερον δ᾿ αὐτόθεν ἀσεβὲς . καὶ τὸ τοῖς τοιούτοις ἀντιλέγειν ἱστάμενον πρὸς τὸν ἀσέβειαν ἡμῶν κατηγοροῦντα εὔηθες · παντὶ γὰρ δῆλον ἐκ τῶν εἰρημένων , τίς ὁ ἀσεβής . εἶτά φησιν ὅτι κἂν ταῦτα λέγῃς ἀνθρώποις φύεσθαι ( δῆλον δ᾿ ὅτι τὰ φυτὰ καὶ δένδρα καὶ πόας καὶ ἀκάνθας ) . τί μᾶλλον αὐτὰ ἀνθρώποις φήσεις φύεσθαι ἢ τοῖς ἀλόγοις ζῴοις τοῖς ἀγριωτάτοις ; σαφῶς οὖν λεγέτω ὁ Κέλσος ὅτι ἡ τοσαύτη τῶν ἐπὶ γῆς φυομένων διαφορὰ οὐ προνοίας ἐστὶν ἔργον . ἀλλὰ συντυχία τις ἀτόμων τὰς τοσαύτας ποιότητας πεποίηκε , καὶ κατὰ συντυχίαν τοσαῦτα εἴδη φυτῶν καὶ δένδρων καὶ πόας παραπλήσιά ἐστιν ἀλλήλοις . καὶ ὅτι οὐδεὶς λόγος τεχνικὸς ὑπέστησεν αὐτὰ , οὐδ᾿ ἀπὸ νοῦ ἔχει τὴν ἀρχὴν . πάντα θαυμασμὸν ὑπερβεβηκότος . ἀλλ᾿ ἡμεῖς οἱ τῷ ταῦτα κτίσαντι μόνῳ ἀνακείμενοι θεῷ Χριστιανοὶ καὶ ἐπὶ τούτοις χάριν οἴδαμεν τῷ καὶ τούτων δημιουργῷ , ὅτι ἡμῖν τηλικαύτην ἑστίαν εὐτρέπισε καὶ δι᾿ ἡμᾶς τοῖς δουλεύουσιν ἡμῖν ζῴοις · „ ὁ ἐξανατέλλων χόρτον τοῖς κτήνεσι καὶ χλόην τῇ δουλείᾳ τῶν ἀνθρώπων , ( τοῦ ) ἐξαγαγεῖν ἄρτον ἐκ τῆς γῆς , καὶ ἵν᾿ οἶνος εὐφραίνῃ καρδίαν ἀνθρώπου , καὶ ἱλαρύνηται πρόσωπον ἐν ἐλαίῳ . καὶ ἄρτος στηρίζῃ καρδίαν ἀνθρώπου . “ εἰ δὲ καὶ τοῖς ἀγριωτάτοις τῶν ζῴων τροφὰς κατεσκεύασεν , οὐδὲν θαυμαστόν · καὶ ταῦτα γὰρ τὰ ζῷα καὶ ἄλλοι τῶν φιλοσοφησάντων εἰρήκασι γυμνασίου ἕνεκα γεγονέναι τῷ λογικῷ ζῴῳ . φησὶ δέ που τῶν καθ᾿ ἡμᾶς τις σοφῶν · „ μὴ εἴπῃς · τί τοῦτο , εἰς τί τοῦτο ; πάντα γὰρ εἰς χρείαν αὐτῶν ἔκτισται “ καὶ „ μὴ εἴπῃς · τί τοῦτο , εἰς τί τοῦτο ; πάντα γὰρ ἐν καιρῷ αὐτῶν ζητηθήσεται . “
Lemmas: οἴομαι γάρ πρῶτος μέν μή ἔργον θεός εἰμί βροντή καί ἀστραπή καί ὑετός . ἤδη σαφής Ἐπικουρίζων · δεύτερος δέ φημί ὅτι . εἰ καί δίδωμι τις οὗτος ἔργον εἰμί θεός , οὐ μάλα ἐγώ ὁ ἄνθρωπος οὗτος γίγνομαι πρός τροφή ἤ ὁ φυτόν δένδρον τε καί πόα καί ἄκανθα . συντυχικός δίδωμι καί οὐ κατά πρόνοια ὡς ἀληθής Ἐπικούρειος οὗτος συμβαίνω . εἰ γάρ οὐ μάλα ἐγώ ἤ φυτόν καί δένδρον καί πόα καί ἄκανθα οὗτος εἰμί χρήσιμος , δῆλος ὅτι οὐδέ ἀπό πρόνοια οὗτος ἔρχομαι ἤ ἀπό πρόνοια οὐ μάλα ἐγώ προνοέω ἤ δένδρον καί πόα καί ἄκανθα . ἑκάτερος δέ αὐτόθεν ἀσεβής . καί ὁ ὁ τοιοῦτος ἀντιλέγω ἵστημι πρός ὁ ἀσέβεια ἐγώ κατηγορέω εὐήθης · πᾶς γάρ δῆλος ἐκ ὁ λέγω , τίς ὁ ἀσεβής . εἶτα φημί ὅτι ἐάν οὗτος λέγω ἄνθρωπος φύω ( δῆλος δέ ὅτι ὁ φυτόν καί δένδρον καί πόα καί ἄκανθα ) . τίς μάλα αὐτός ἄνθρωπος φημί φύω ἤ ὁ ἄλογος ζῷον ὁ ἄγριος ; σαφής οὖν λέγω ὁ ξελσυς ὅτι ὁ τοσοῦτος ὁ ἐπί γῆ φύω διαφορά οὐ πρόνοια εἰμί ἔργον . ἀλλά συντυχία τις ἄτομος ὁ τοσοῦτος ποιότης ποιέω , καί κατά συντυχία τοσοῦτος εἶδος φυτόν καί δένδρον καί πόα παραπλήσιος εἰμί ἀλλήλων . καί ὅτι οὐδείς λόγος τεχνικός ὑφίστημι αὐτός , οὐδέ ἀπό νόος ἔχω ὁ ἀρχή . πᾶς θαυμασμός ὑπερβαίνω . ἀλλά ἐγώ ὁ ὁ οὗτος κτίζω μόνος ἀνάκειμαι θεός Χριστιανός καί ἐπί οὗτος χάρις οἶδα ὁ καί οὗτος δημιουργός , ὅτι ἐγώ τηλικοῦτος ἑστία εὐτρεπίζω καί διά ἐγώ ὁ δουλεύω ἐγώ ζῷον · „ ὁ ἐξανατέλλω χόρτος ὁ κτῆνος καί χλόη ὁ δουλεία ὁ ἄνθρωπος , ( ὁ ) ἐξάγω ἄρτος ἐκ ὁ γῆ , καί ἵνα οἶνος εὐφραίνω καρδία ἄνθρωπος , καί ἱλαρύνω πρόσωπον ἐν ἔλαιον . καί ἄρτος στηρίζω καρδία ἄνθρωπος . “ εἰ δέ καί ὁ ἄγριος ὁ ζῷον τροφή κατασκευάζω , οὐδείς θαυμαστός · καί οὗτος γάρ ὁ ζῷον καί ἄλλος ὁ φιλοσοφέω λέγω γυμνάσιον ἕνεκα γίγνομαι ὁ λογικός ζῷον . φημί δέ που ὁ κατά ἐγώ τις σοφός · „ μή λέγω · τίς οὗτος , εἰς τίς οὗτος ; πᾶς γάρ εἰς χρεία αὐτός κτίζω “ καί „ μή λέγω · τίς οὗτος , εἰς τίς οὗτος ; πᾶς γάρ ἐν καιρός αὐτός ζητέω . “