origenes.contra-celsum 4.88
Θέλων δ᾿ ἔτι διὰ πλειόνων μηδὲ τὰς περὶ τοῦ θείου ἐννοίας ἐξαιρέτους εἶναι παρὰ τὰ θνητὰ πάντα ἐν τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων , ἀλλὰ καὶ τῶν ἀλόγων ζῴων τινὰ ἀποφῆναι ἐννοοῦντα περὶ τοῦ θεοῦ . περὶ οὗ τοιαῦται διαφωνίαι γεγόνασι καὶ τοῖς ὀξυτέροις τῶν πανταχοῦ ἀνθρώπων , Ἑλλήνων καὶ βαρβάρων , φησὶν ὅτι εἰ δ᾿ , ὅτι θείας ἐννοίας ἄνθρωπος ἐπείληπται , νομίζεται ὑπερέχειν τῶν λοιπῶν ζῴων · ἴστωσαν οἱ τοῦτο φάσκοντες ὅτι καὶ τούτου πολλὰ τῶν ἄλλων ζῴων ἀντιποιηθήσεται · καὶ μάλ᾿ εἰκότως · τί γὰρ ἂν φαίη τις θειότερον τοῦ τὰ μέλλοντα προγινώσκειν τε καὶ προδηλοῦν ; τοῦτο τοίνυν ἄνθρωποι παρὰ τῶν ἄλλων ζῴων καὶ μάλιστα παρ᾿ ὀρνίθων μανθάνουσιν · καὶ ὅσοι τῆς ἐκείνων ἐνδείξεως ἐπαΐουσιν , οὗτοι μαντικοί . εἰ δ᾿ ὄρνιθες ἄρα καὶ ὅσα ( ἄλλα ) ζῷα μαντικὰ ἐκ θεοῦ προγινώσκοντα διὰ συμβόλων ἡμᾶς διδάσκει , τοσοῦτον ἔοικεν ἐγγυτέρω τῆς θείας ὁμιλίας ἐκεῖνα πεφυκέναι καὶ εἶναι σοφώτερα καὶ θεοφιλέστερα . φασὶ δὲ τῶν ἀνθρώπων οἱ συνετοὶ καὶ ὁμιλίας ἐκείνοις εἶναι , δηλονότι τῶν ἡμετέρων ἱερωτέρας , καὶ αὐτοί που γνωρίζειν τὰ λεγόμενα καὶ ἔργῳ δεικνύειν ὅτι γνωρίζουσιν , ὅταν προειπόντες ὅτι ἔφασαν οἱ ὄρνιθες ὡς ἀπίασί ποι καὶ ποιήσουσι τόδε ἢ τόδε δεικνύωσιν ἀπελθόντας ἐκεῖ καὶ ποιοῦντας ἃ δὴ προεῖπον . ἐλεφάντων δὲ οὐδὲν εὐορκότερον οὐδὲ πρὸς τὰ θεῖα πιστότερον εἶναι δοκεῖ , πάντως δή που διότι γνῶσιν αὐτοῦ ἔχουσιν . ὅρα δὲ ἐν τούτοις , ὅσα ζητούμενα παρὰ τοῖς φιλοσοφοῦσιν οὐ μόνον Ἑλλήνων ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν βαρβάροις , εἴθ᾿ εὑρόντων εἴτε παρά τινων δαιμόνων μαθόντων τὰ περὶ οἰωνῶν καὶ τῶν ἄλλων ζῴων , ἀφ᾿ ὧν μαντεῖαί τινες ἀνθρώποις γίνεσθαι λέγονται , συναρπάζει καὶ ὡς ὁμολογούμενα ἐκτίθεται . πρῶτον μὲν γὰρ ἐζήτηται , πότερον ἔστι τις τέχνη οἰωνιστικὴ καὶ ἁπαξαπλῶς ἡ διὰ ζῴων μαντικὴ ἢ οὐκ ἔστι · δεύτερον δὲ παρὰ τοῖς παραδεξαμένοις εἶναι τὴν δι᾿ ὀρνίθων μαντικὴν οὐ συμπεφώνηται ἡ αἰτία τοῦ τρόπου τῆς μαντείας · ἐπειδήπερ οἱ μὲν ἀπό τινων δαιμόνων ἢ θεῶν μαντικῶν φασι γίνεσθαι τὰς κινήσεις τοῖς ζῴοις , ὄρνισι μὲν εἰς διαφόρους πτήσεις καὶ εἰς διαφόρους φωνὰς τοῖς δὲ λοιποῖς εἰς τὰς τοιασδὶ κινήσεις ἢ τοιασδὶ , ἄλλοι δὲ θειοτέρας αὐτῶν καὶ πρὸς τοῦτ᾿ ἐπιτηδείους [ αὐτῶν ] εἶναι τὰς ψυχὰς , ὅπερ ἐστὶν ἀπιθανώτατον .
Lemmas: ἐθέλω δέ ἔτι διά πολύς μηδέ ὁ περί ὁ θεῖος ἔννοια ἐξαιρετός εἰμί παρά ὁ θνητός πᾶς ἐν ὁ γένος ὁ ἄνθρωπος , ἀλλά καί ὁ ἄλογος ζῷον τις ἀποφαίνω ἐννοέω περί ὁ θεός . περί ὅς τοιοῦτος διαφωνία γίγνομαι καί ὁ ὀξύς ὁ πανταχοῦ ἄνθρωπος , Ἕλλην καί βάρβαρος , φημί ὅτι εἰ δέ , ὅτι θεῖος ἔννοια ἄνθρωπος ἐπιλαμβάνω , νομίζω ὑπερέχω ὁ λοιπός ζῷον · οἶδα ὁ οὗτος φάσκω ὅτι καί οὗτος πολύς ὁ ἄλλος ζῷον ἀντιποιέω · καί μάλα ἔοικα · τίς γάρ ἄν φημί τις θεῖος ὁ ὁ μέλλω προγιγνώσκω τε καί προδηλόω ; οὗτος τοίνυν ἄνθρωπος παρά ὁ ἄλλος ζῷον καί μάλα παρά ὄρνις μανθάνω · καί ὅσος ὁ ἐκεῖνος ἔνδειξις ἐπαίω , οὗτος μαντικός . εἰ δέ ὄρνις ἄρα καί ὅσος ( ἄλλος ) ζῷον μαντικός ἐκ θεός προγιγνώσκω διά σύμβολος ἐγώ διδάσκω , τοσοῦτος ἔοικα ἐγγύς ὁ θεῖος ὁμιλία ἐκεῖνος φύω καί εἰμί σοφός καί θεοφιλής . φημί δέ ὁ ἄνθρωπος ὁ συνετός καί ὁμιλία ἐκεῖνος εἰμί , δηλονότι ὁ ἡμέτερος ἱερός , καί αὐτός που γνωρίζω ὁ λέγω καί ἔργον δείκνυμι ὅτι γνωρίζω , ὅταν προλέγω ὅτι φημί ὁ ὄρνις ὡς ἀπέρχομαι ποι καί ποιέω ὅδε ἤ ὅδε δείκνυμι ἀπέρχομαι ἐκεῖ καί ποιέω ὅς δή προλέγω . ἐλέφας δέ οὐδείς εὔορκος οὐδέ πρός ὁ θεῖος πιστός εἰμί δοκέω , πάντως δή που διότι γνῶσις αὐτός ἔχω . ὁράω δέ ἐν οὗτος , ὅσος ζητέω παρά ὁ φιλοσοφέω οὐ μόνος Ἕλλην ἀλλά καί ὁ ἐν βάρβαρος , εἴτε εὑρίσκω εἴτε παρά τις δαίμων μανθάνω ὁ περί οἰωνός καί ὁ ἄλλος ζῷον , ἀπό ὅς μαντεία τις ἄνθρωπος γίγνομαι λέγω , συναρπάζω καί ὡς ὁμολογέω ἐκτίθημι . πρῶτος μέν γάρ ζητέω , πότερος εἰμί τις τέχνη οἰωνιστικός καί ἁπαξαπλῶς ὁ διά ζῷον μαντικός ἤ οὐ εἰμί · δεύτερος δέ παρά ὁ παραδέχομαι εἰμί ὁ διά ὄρνις μαντικός οὐ συμφωνέω ὁ αἰτία ὁ τρόπος ὁ μαντεία · ἐπειδή ὁ μέν ἀπό τις δαίμων ἤ θεός μαντικός φημί γίγνομαι ὁ κίνησις ὁ ζῷον , ὄρνις μέν εἰς διάφορος πτῆσις καί εἰς διάφορος φωνή ὁ δέ λοιπός εἰς ὁ τοασδ́ς κίνησις ἤ τοασδ́ς , ἄλλος δέ θεῖος αὐτός καί πρός οὗτος ἐπιτήδειος [ αὐτός ] εἰμί ὁ ψυχή , ὅς εἰμί ἀπίθανος .