origenes.contra-celsum 2.20
Μετὰ ταῦτα ἴδωμεν , πῶς λέγει · ταῦτα θεὸς , φησὶν , ὢν προεῖπε , καὶ πάντως ἐχρῆν γενέσθαι τὸ προειρημένον . θεὸς οὖν τοὺς αὑτοῦ μαθητὰς καὶ προφήτας . μεθ᾿ ὧν συνεδείπνει καὶ συνέπινεν , εἰς τοῦτο περιήγαγεν . ὥστε ἀσεβεῖς καὶ ἀνοσίους γενέσθαι , ὃν ἐχρῆν μάλιστα πάντας ἀνθρώπους εὐεργετεῖν , διαφερόντως δὲ τοὺς ἑαυτοῦ συνεστίους . ἢ ἀνθρώπῳ μὲν ὁ κοινωνήσας τραπέζης οὐκ ἂν ἔτι ἐπεβούλευσε , θεῷ δὲ συνευωχηθεὶς ἐπίβουλος ἐγίνετο ; καὶ ὅπερ ἔτι ἀτοπώτερον , αὐτὸς ὁ θεὸς τοῖς συντραπέζοις ἐπεβούλευσε , προδότας καὶ δυσσεβεῖς ποιῶν . καὶ πρὸς ταῦτα δὲ , ἐπεὶ βούλει καὶ τοῖς ἐμοὶ φαινομένοις εὐτελέσι τοῦ Κέλσου ἐπιχειρήμασιν ἀπαντᾶν , τοιαῦτα φήσομεν . ὁ μὲν Κέλσος οἴεται διὰ τοῦτο γίνεσθαι τὸ ὑπό τινος προγνώσεως θεσπισθὲν , ἐπεὶ ἐθεσπίσθη · ἡμεῖς δὲ τοῦτο οὐ διδόντες φαμὲν οὐχὶ τὸν θεσπίσαντα αἴτιον εἶναι τοῦ ἐσομένου , ἐπεὶ προεῖπεν αὐτὸ γενησόμενον , ἀλλὰ τὸ ἐσόμενον , ἐσόμενον ἂν καὶ μὴ θεσπισθὲν , τὴν αἰτίαν τῷ προγινώσκοντι παρεσχηκέναι τοῦ αὐτὸ προειπεῖν . καὶ ὅλον γε τοῦτο ἐν τῇ προγνώσει τοῦ θεσπίζοντος αὐτὸ τυγχάνει · δυνατοῦ ( δὲ ) ὄντος τοῦδέ τινος γενέσθαι δυνατοῦ δὲ καὶ μὴ γενέσθαι , ἔσται τὸ ἕτερον αὐτῶν τόδε τι . καὶ οὔ φαμεν ὅτι ὁ προγινώσκων , ὑφελὼν τὸ δυνατὸν εἶναι γενέσθαι καὶ μὴ γενέσθαι , οἱονεὶ τοιοῦτόν τι λέγει · τόδε πάντως ἔσται , καὶ ἀδύνατον ἑτέρως γενέσθαι . καὶ τὸ τοιοῦτο φθάνει ἐπὶ πᾶσαν τὴν περὶ τοῦ ἐφ᾿ ἡμῖν τινος πρόγνωσιν , εἴτε κατὰ τὰς θείας γραφὰς εἴτε κατὰ τὰς Ἑλλήνων ἱστορίας . καὶ ὁ καλούμενός γε παρὰ τοῖς διαλεκτικοῖς ἀργὸς λόγος , σόφισμα τυγχάνων . οὐκ ἔσται μὲν σόφισμα ὅσον ἐπὶ τῷ Κέλσῳ κατὰ δὲ τὸν ὑγιῆ λόγον σόφισμά ἐστιν . ἵνα δὲ τὸ τοιοῦτο νοηθῇ , ἀπὸ μὲν τῆς γραφῆς χρήσομαι ταῖς περὶ ( τοῦ ) Ἰούδα προφητείαις ἢ τῇ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν περὶ αὐτοῦ ὡς προδώσοντος προγνώσει · ἀπὸ δὲ τῶν Ἑλληνικῶν ἱστοριῶν τῷ πρὸς τὸν Λάϊον χρησμῷ , συγχωρῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος εἶναι αὐτὸν ἀληθῆ , ἐπεὶ μὴ λυπεῖ τὸν λόγον . περὶ τοῦ Ἰούδα τοίνυν ἐν ἑκατοστῷ καὶ ὀγδόῳ λέγεται ἐκ προσώπου τοῦ σωτῆρος ψαλμῷ , οὗ ἡ ἀρχή · „ ὁ θεὸς , τὴν αἴνεσίν μου μὴ παρασιωπήσῃς · ὅτι στόμα ἁμαρτωλοῦ καὶ στόμα δολίου ἐπ᾿ ἐμὲ ἠνοίχθη . “ καὶ τηρήσας γε τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ γεγραμμένα εὑρήσεις ὅτι , ὡς προέγνωσται προδώσων τὸν σωτῆρα , οὕτως καὶ αἴτιος ὢν τῆς προδοσίας καὶ ἄξιος τῶν ἐν τῇ προφητείᾳ λεγομένων διὰ τὴν κακίαν αὐτοῦ ἀρῶν . τάδε γὰρ παθέτω „ ἀνθ᾿ ὧν , φησὶν , οὐκ ἐμνήσθη τοῦ ποιῆσαι ἔλεος καὶ κατεδίωξεν ἄνθρωπον πένητα καὶ πτωχόν . “ οὐκοῦν ἐδύνατο μνησθῆναι „ τοῦ ποιῆσαι ἔλεος “ καὶ μὴ καταδιῶξαι ὃν κατεδίωξε · δυνάμενος δὲ οὐ πεποίηκεν ἀλλὰ προέδωκεν , ὥστε ἄξιος εἶναι τῶν ἐν τῇ προφητείᾳ κατ᾿ αὐτοῦ ἀρῶν . καὶ πρὸς Ἕλληνας δὲ χρησόμεθα τῷ εἰρημένῳ τοῦτον τὸν τρόπον πρὸς τὸν Λάϊον , εἴτε αὐταῖς λέξεσιν εἴτε τὸ ἰσοδυναμοῦν αὐταῖς ἀναγράψαντος τοῦ τραγικοῦ . λέγεται τοίνυν πρὸς αὐτὸν ἀπὸ τοῦ προεγνωκότος δὴ τὰ ἐσόμενα · μὴ σπεῖρε παίδων ἄλοκα δαιμόνων βίᾳ · εἰ γὰρ τεκνώσεις παῖδ᾿ , ἀποκτενεῖ σ᾿ ὁ φύς , καὶ πᾶς σὸς οἶκος βήσεται δι᾿ αἱμάτων . καὶ ἐν τούτῳ τοίνυν ( σαφῶς ) δηλοῦται ὅτι δυνατὸν μὲν ἦν τῷ Λαΐῳ μὴ σπείρειν „ παίδων ἄλοκα “ · οὐκ ἂν γὰρ τὸ μὴ δυνατὸν προσέταξεν αὐτῷ ὁ χρησμός · δυνατὸν δὲ ἦν καὶ τὸ σπείρειν , καὶ οὐδέτερον αὐτῶν κατηνάγκαστο . ἠκολούθησε δὲ τῷ μὴ φυλαξαμένῳ σπεῖραι „ παίδων ἄλοκα “ παθεῖν ἐκ τοῦ ἐσπαρκέναι τὰ τῆς κατὰ Οἰδίποδα καὶ Ἰοκάστην καὶ τοὺς υἱοὺς τραγῳδίας . ἀλλὰ καὶ ὁ ἀργὸς καλούμενος λόγος , σόφισμα ὢν , τοιοῦτός ἐστι λεγόμενος ἐπὶ ὑποθέσεως πρὸς τὸν νοσοῦντα καὶ ὡς σόφισμα ἀποτρέπων αὐτὸν χρῆσθαι τῷ ἰατρῷ πρὸς ὑγίειαν , καὶ ἔχει γε οὕτως ὁ λόγος · εἰ εἵμαρταί σοι ἀναστῆναι ἐκ τῆς νόσου , ἐάν τε εἰσαγάγῃς τὸν ἰατρὸν ἐάν τε μὴ εἰσαγάγῃς , ἀναστήσῃ · ἀλλὰ καὶ εἰ εἵμαρταί σοι μὴ ἀναστῆναι ἐκ τῆς νόσου , ἐάν τε εἰσαγάγῃς τὸν ἰατρὸν ἐάν τε μὴ εἰσαγάγῃς , οὐκ ἀναστήσῃ · ἤτοι δὲ εἵμαρταί σοι ἀναστῆναι ἐκ τῆς νόσου ἢ εἵμαρταί σοι μὴ ἀναστῆναι · μάτην ἄρα εἰσάγεις τὸν ἰατρόν . ἀλλὰ χαριέντως τούτῳ τῷ λόγῳ τοιοῦτόν τι ἀντιπαραβάλλεται · εἰ εἵμαρταί σοι τεκνοποιῆσαι , ἐάν τε συνέλθῃς γυναικὶ ἐάν τε μὴ συνέλθῃς , τεκνοποιήσεις · ἀλλὰ καὶ εἰ εἵμαρταί σοι μὴ τεκνοποιῆσαι , ἐάν τε συνέλθῃς γυναικὶ ἢ μὴ συνέλθῃς , οὐ τεκνοποιήσεις · ἤτοι δὲ εἵμαρταί σοι τεκνοποιῆσαι ἢ μὴ τεκνοποιῆσαι · μάτην ἄρα συνέρχῃ γυναικί . ὡς γὰρ ἐπὶ τούτου , ἐπεὶ ἀμήχανον καὶ ἀδύνατον τεκνοποιῆσαι τὸν μὴ συνελθόντα γυναικὶ , οὐ μάτην παραλαμβάνεται τὸ συνελθεῖν γυναικί · οὕτως εἰ τὸ ἀναστῆναι ἐκ τῆς νόσου ὁδῷ τῇ ἀπὸ ἰατρικῆς γίνεται , ἀναγκαίως παραλαμβάνεται ὁ ἰατρὸς , καὶ ψεῦδος τὸ „ μάτην εἰσάγεις τὸν ἰατρόν . “ ὅλα δὲ ταῦτα παρειλήφαμεν δι᾿ ἃ παρέθετο ὁ σοφώτατος Κέλσος εἰπών · θεὸς ὢν προεῖπε , καὶ πάντως ἐχρῆν γενέσθαι τὸ προειρημένον . εἰ γὰρ τοῦ πάντως ἀκούει ἀντὶ τοῦ κατηναγκασμένως , οὐ δώσομεν αὐτῷ · δυνατὸν γὰρ ἦν καὶ μὴ γενέσθαι . εἰ δὲ τὸ πάντως λέγει ἀντὶ τοῦ ἔσται . ὅπερ οὐ κωλύεται εἶναι ἀληθὲς . κἂν δυνατὸν ᾖ τὸ μὴ γενέσθαι . οὐδὲν λυπεῖ τὸν λόγον · οὐδὲ ( γὰρ ) ἠκολούθει τῷ προειρηκέναι τὸν Ἰησοῦν ( ἀληθῶς ) τὰ περὶ τοῦ προδότου ἢ τὰ περὶ τοῦ ἀρνησαμένου τὸ αὐτὸν αὐτοῖς αἴτιον γενέσθαι ἀσεβείας καὶ ἀνοσίου πράξεως . ἰδὼν γὰρ αὐτοῦ τὸ μοχθηρὸν ἦθος ὁ καθ᾿ ἡμᾶς γινώσκων , „ τί ἦν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ , “ καὶ ὁρῶν ἃ τολμήσει ἔκ τε τοῦ φιλάργυρος εἶναι καὶ ἐκ τοῦ μὴ βεβαίως περὶ τοῦ διδασκάλου φρονεῖν ἃ ἐχρῆν εἶπε μετὰ πολλῶν καὶ τό · „ ὁ ἐμβάψας μετ᾿ ἐμοῦ τὴν χεῖρα εἰς τὸ τρυβλίον . ἐκεῖνός με παραδώσει . “
Lemmas: μετά οὗτος ὁράω , πῶς λέγω · οὗτος θεός , φημί , εἰμί προλέγω , καί πάντως χρή γίγνομαι ὁ προλέγω . θεός οὖν ὁ ἑαυτοῦ μαθητής καί προφήτης . μετά ὅς συνδειπνέω καί συμπίνω , εἰς οὗτος περιάγω . ὥστε ἀσεβής καί ἀνόσιος γίγνομαι , ὅς χρή μάλα πᾶς ἄνθρωπος εὐεργετέω , διαφερόντως δέ ὁ ἑαυτοῦ συνέστιος . ἤ ἄνθρωπος μέν ὁ κοινωνέω τράπεζα οὐ ἄν ἔτι ἐπιβουλεύω , θεός δέ συνευωχέω ἐπίβουλος γίγνομαι ; καί ὅς ἔτι ἄτοπος , αὐτός ὁ θεός ὁ συντράπεζος ἐπιβουλεύω , προδότης καί δυσσεβής ποιέω . καί πρός οὗτος δέ , ἐπεί βούλομαι καί ὁ ἐγώ φαίνω εὐτελής ὁ ξελσυς ἐπιχείρημα ἀπαντάω , τοιοῦτος φημί . ὁ μέν ξελσυς οἴομαι διά οὗτος γίγνομαι ὁ ὑπό τις πρόγνωσις θεσπίζω , ἐπεί θεσπίζω · ἐγώ δέ οὗτος οὐ δίδωμι φημί οὐ ὁ θεσπίζω αἴτιος εἰμί ὁ εἰμί , ἐπεί προλέγω αὐτός γίγνομαι , ἀλλά ὁ εἰμί , εἰμί ἄν καί μή θεσπίζω , ὁ αἰτία ὁ προγιγνώσκω παρέχω ὁ αὐτός προλέγω . καί ὅλος γε οὗτος ἐν ὁ πρόγνωσις ὁ θεσπίζω αὐτός τυγχάνω · δυνατός ( δέ ) εἰμί ὅδε τις γίγνομαι δυνατός δέ καί μή γίγνομαι , εἰμί ὁ ἕτερος αὐτός ὅδε τις . καί οὐ φημί ὅτι ὁ προγιγνώσκω , ὑφαιρέω ὁ δυνατός εἰμί γίγνομαι καί μή γίγνομαι , οἱονεί τοιοῦτος τις λέγω · ὅδε πάντως εἰμί , καί ἀδύνατος ἕτερος γίγνομαι . καί ὁ τοιοῦτος φθάνω ἐπί πᾶς ὁ περί ὁ ἐπί ἐγώ τις πρόγνωσις , εἴτε κατά ὁ θεῖος γραφή εἴτε κατά ὁ Ἕλλην ἱστορία . καί ὁ καλέω γε παρά ὁ διαλεκτικός ἀργός λόγος , σόφισμα τυγχάνω . οὐ εἰμί μέν σόφισμα ὅσος ἐπί ὁ ξελσυς κατά δέ ὁ ὑγιής λόγος σόφισμα εἰμί . ἵνα δέ ὁ τοιοῦτος νοέω , ἀπό μέν ὁ γραφή χράω ὁ περί ( ὁ ) Ἰούδας προφητεία ἤ ὁ ὁ σωτήρ ἐγώ περί αὐτός ὡς προδίδωμι πρόγνωσις · ἀπό δέ ὁ Ἑλληνικός ἱστορίη ὁ πρός ὁ Λάϊος χρησμός , συγχωρέω ἐπί ὁ πάρειμι εἰμί αὐτός ἀληθής , ἐπεί μή λυπέω ὁ λόγος . περί ὁ Ἰούδας τοίνυν ἐν ἑκατοστός καί ὄγδοος λέγω ἐκ πρόσωπον ὁ σωτήρ ψαλμός , ὅς ὁ ἀρχή · „ ὁ θεός , ὁ αἴνεσις ἐγώ μή παρασιωπάω · ὅτι στόμα ἁμαρτωλός καί στόμα δόλιος ἐπί ἐγώ ἀνοίγνυμι . “ καί τηρέω γε ὁ ἐν ὁ ψαλμός γράφω εὑρίσκω ὅτι , ὡς προγιγνώσκω προδίδωμι ὁ σωτήρ , οὕτως καί αἴτιος εἰμί ὁ προδοσία καί ἄξιος ὁ ἐν ὁ προφητεία λέγω διά ὁ κακία αὐτός ἀείρω . ὅδε γάρ πάσχω „ ἀντί ὅς , φημί , οὐ μιμνῄσκω ὁ ποιέω ἔλεος καί καταδιώκω ἄνθρωπος πένης καί πτωχός . “ οὐκοῦν δύναμαι μιμνῄσκω „ ὁ ποιέω ἔλεος “ καί μή καταδιώκω ὅς καταδιώκω · δύναμαι δέ οὐ ποιέω ἀλλά προδίδωμι , ὥστε ἄξιος εἰμί ὁ ἐν ὁ προφητεία κατά αὐτός ἀρόω . καί πρός Ἕλλην δέ χράω ὁ λέγω οὗτος ὁ τρόπος πρός ὁ Λάϊος , εἴτε αὐτός λέξις εἴτε ὁ ἰσοδυναμέω αὐτός ἀναγράφω ὁ τραγικός . λέγω τοίνυν πρός αὐτός ἀπό ὁ προγιγνώσκω δή ὁ εἰμί · μή σπείρω παῖς αὖλαξ δαίμων βία · εἰ γάρ τεκνόω παῖς , ἀποκτείνω σύ ὁ φύω , καί πᾶς σός οἶκος βαίνω διά αἷμα . καί ἐν οὗτος τοίνυν ( σαφής ) δηλόω ὅτι δυνατός μέν εἰμί ὁ Λαΐος μή σπείρω „ παῖς αὖλαξ “ · οὐ ἄν γάρ ὁ μή δυνατός προστάσσω αὐτός ὁ χρησμός · δυνατός δέ εἰμί καί ὁ σπείρω , καί οὐδέτερος αὐτός καταναγκάζω . ἀκολουθέω δέ ὁ μή φυλάσσω σπείρω „ παῖς αὖλαξ “ πάσχω ἐκ ὁ σπείρω ὁ ὁ κατά Οἰδίπους καί Ἰοκάστη καί ὁ υἱός τραγῳδία . ἀλλά καί ὁ ἀργός καλέω λόγος , σόφισμα εἰμί , τοιοῦτος εἰμί λέγω ἐπί ὑπόθεσις πρός ὁ νοσέω καί ὡς σόφισμα ἀποτρέπω αὐτός χράω ὁ ἰατρός πρός ὑγίεια , καί ἔχω γε οὕτως ὁ λόγος · εἰ μείρομαι σύ ἀνίστημι ἐκ ὁ νόσος , ἐάν τε εἰσάγω ὁ ἰατρός ἐάν τε μή εἰσάγω , ἀνίστημι · ἀλλά καί εἰ μείρομαι σύ μή ἀνίστημι ἐκ ὁ νόσος , ἐάν τε εἰσάγω ὁ ἰατρός ἐάν τε μή εἰσάγω , οὐ ἀνίστημι · ἤτοι δέ μείρομαι σύ ἀνίστημι ἐκ ὁ νόσος ἤ μείρομαι σύ μή ἀνίστημι · μάτην ἄρα εἰσάγω ὁ ἰατρός . ἀλλά χαρίεις οὗτος ὁ λόγος τοιοῦτος τις ἀντιπαραβάλλω · εἰ μείρομαι σύ τεκνοποιέω , ἐάν τε συνέρχομαι γυνή ἐάν τε μή συνέρχομαι , τεκνοποιέω · ἀλλά καί εἰ μείρομαι σύ μή τεκνοποιέω , ἐάν τε συνέρχομαι γυνή ἤ μή συνέρχομαι , οὐ τεκνοποιέω · ἤτοι δέ μείρομαι σύ τεκνοποιέω ἤ μή τεκνοποιέω · μάτην ἄρα συνέρχομαι γυνή . ὡς γάρ ἐπί οὗτος , ἐπεί ἀμήχανος καί ἀδύνατος τεκνοποιέω ὁ μή συνέρχομαι γυνή , οὐ μάτην παραλαμβάνω ὁ συνέρχομαι γυνή · οὕτως εἰ ὁ ἀνίστημι ἐκ ὁ νόσος ὁδός ὁ ἀπό ἰατρικός γίγνομαι , ἀναγκαῖος παραλαμβάνω ὁ ἰατρός , καί ψεῦδος ὁ „ μάτην εἰσάγω ὁ ἰατρός . “ ὅλος δέ οὗτος παραλαμβάνω διά ὅς παρατίθημι ὁ σοφός ξελσυς λέγω · θεός εἰμί προλέγω , καί πάντως χρή γίγνομαι ὁ προλέγω . εἰ γάρ ὁ πάντως ἀκούω ἀντί ὁ κατηναγκασμένως , οὐ δίδωμι αὐτός · δυνατός γάρ εἰμί καί μή γίγνομαι . εἰ δέ ὁ πάντως λέγω ἀντί ὁ εἰμί . ὅς οὐ κωλύω εἰμί ἀληθής . ἐάν δυνατός εἰμί ὁ μή γίγνομαι . οὐδείς λυπέω ὁ λόγος · οὐδέ ( γάρ ) ἀκολουθέω ὁ προλέγω ὁ Ἰησοῦς ( ἀληθής ) ὁ περί ὁ προδότης ἤ ὁ περί ὁ ἀρνέομαι ὁ αὐτός αὐτός αἴτιος γίγνομαι ἀσέβεια καί ἀνόσιος πρᾶξις . ὁράω γάρ αὐτός ὁ μοχθηρός ἦθος ὁ κατά ἐγώ γιγνώσκω , „ τίς εἰμί ἐν ὁ ἄνθρωπος , “ καί ὁράω ὅς τολμάω ἐκ τε ὁ φιλάργυρος εἰμί καί ἐκ ὁ μή βέβαιος περί ὁ διδάσκαλος φρονέω ὅς χρή λέγω μετά πολύς καί ὁ · „ ὁ ἐμβάπτω μετά ἐγώ ὁ χείρ εἰς ὁ τρύβλιον . ἐκεῖνος ἐγώ παραδίδωμι . “