origenes.contra-celsum 4.87
Ἔστω δὲ καὶ ἄλλα ὑπὸ τῶν ζῴων γινώσκεσθαι ἀλεξιφάρμακα . τί οὖν τοῦτο πρὸς τὸ μὴ φύσιν ἀλλὰ λόγον εἶναι τὸν εὑρίσκοντα ταῦτα ἐν τοῖς ζῴοις ; εἰ μὲν γὰρ λόγος ἦν ὁ εὑρίσκων , οὐκ ἂν ἀποτεταγμένως τόδε τι μόνον εὑρίσκετο ἐν ὄφεσιν , ἔστω καὶ δεύτερον καὶ τρίτον , καὶ ἄλλο τι ἐν ἀετῷ καὶ οὕτως ἐν τοῖς λοιποῖς ζῴοις . ἀλλὰ τοσαῦτα ἂν , ὅσα καὶ ἐν ἀνθρώποις · νυνὶ δὲ φανερὸν ἐκ τοῦ ἀποτεταγμένως πρός τινα ἑκάστου φύσιν ζῴου νενευκέναι βοηθήματα ὅτι οὐ σοφία οὐδὲ λόγος ἐστὶν ἐν αὐτοῖς ἀλλά τις φυσικὴ πρὸς τὰ τοιάδε σωτηρίας ἕνεκεν τῶν ζῴων κατασκευὴ , ὑπὸ τοῦ λόγου γεγενημένη . καίτοι γε εἰ ἐβουλόμην ὁμόσε χωρεῖν τῷ Κέλσῳ κατὰ ταῦτα , ἐχρησάμην ἂν Σολομῶντος λέξει ἀπὸ τῶν Παροιμιῶν οὕτως ἐχούσῃ · „ τέσσαρα δ᾿ ἐστὶν ἐλάχιστα ἐπὶ τῆς γῆς , ταῦτα δέ ἐστι σοφώτερα τῶν σοφῶν · οἱ μύρμηκες , οἷς μὴ ἔστιν ἰσχὺς , οἳ ἑτοιμάζονται ἐν θέρει τὴν τροφήν · καὶ οἱ χοιρογρύλλιοι . ἔθνος οὐκ ἰσχυρὸν , οἳ ἐποιήσαντο ἐν πέτραις τοὺς ἑαυτῶν οἴκους · ἀβασίλευτός ἐστιν ἡ ἀκρὶς , καὶ στρατεύει ἀπὸ ἑνὸς κελεύσματος εὐτάκτως · καὶ ἀσκαλαβώτης χερσὶν ἐρειδόμενος καὶ εὐάλωτος ὢν οἰκεῖ ἐν ὀχυρώμασι βασιλέως . “ ἀλλ᾿ οὐ συγχρῶμαι ὡς σαφέσι τοῖς ῥητοῖς , ἀκολούθως δὲ τῇ ἐπιγραφῇ ( ἐπιγέγραπται γὰρ τὸ βιβλίον Παροιμίαι ) ζητῶ ταῦτα ὡς αἰνίγματα . ἔθος γὰρ τοῖς ἀνδράσι τούτοις τὰ ἕτερον μέν τι αὐτόθεν δηλοῦντα ἕτερον δὲ ἐν ὑπονοίᾳ ἀπαγγέλλοντα διαιρεῖν εἰς εἴδη πολλὰ , ὧν ( ἓν ) εἶναι τὰς παροιμίας . διὸ καὶ ἐν τοῖς εὐαγγελίοις ἡμῶν γέγραπται ὁ σωτὴρ ἡμῶν εἰρηκέναι · „ ταῦτ᾿ ἐν παροιμίαις λελάληκα ὑμῖν · ἔρχεται ὥρα ὅτε οὐκέτι ἐν παροιμίαις λαλήσω ὑμῖν . “ οὐχ οἱ αἰσθητοὶ τοίνυν μύρμηκες σοφώτεροι καὶ „ τῶν σοφῶν “ εἰσιν ἀλλ᾿ οἱ δηλούμενοι ὡς ἐν εἴδει παροιμιῶν . οὕτω δὲ λεκτέον καὶ περὶ τῶν λοιπῶν ζῴων · ἀλλὰ πάνυ ἁπλούστατα νομίζει εἶναι καὶ ἰδιωτικὰ ὁ Κέλσος τὰ Ἰουδαίων καὶ Χριστιανῶν βιβλία καὶ οἴεται τοὺς ἀλληγοροῦντας αὐτὰ βιαζομένους τὸ βούλημα τῶν γραψάντων τοῦτο ποιεῖν . ἐληλέγχθω οὖν καὶ διὰ τούτων ὁ Κέλσος μάτην ἡμᾶς διαβάλλων · ἐληλέγχθω δὲ αὐτοῦ καὶ ὁ περὶ ὄφεων καὶ ἀετῶν λόγος , ἀποφηνάμενος εἶναι τούτους ἀνθρώπων σοφωτέρους .
Lemmas: εἰμί δέ καί ἄλλος ὑπό ὁ ζῷον γιγνώσκω ἀλεξιφάρμακον . τίς οὖν οὗτος πρός ὁ μή φύσις ἀλλά λόγος εἰμί ὁ εὑρίσκω οὗτος ἐν ὁ ζῷον ; εἰ μέν γάρ λόγος εἰμί ὁ εὑρίσκω , οὐ ἄν ἀποτάσσω ὅδε τις μόνος εὑρίσκω ἐν ὄφις , εἰμί καί δεύτερος καί τρίτος , καί ἄλλος τις ἐν ἀετός καί οὕτως ἐν ὁ λοιπός ζῷον . ἀλλά τοσοῦτος ἄν , ὅσος καί ἐν ἄνθρωπος · νυνί δέ φανερός ἐκ ὁ ἀποτάσσω πρός τις ἕκαστος φύσις ζῷον νεύω βοήθημα ὅτι οὐ σοφία οὐδέ λόγος εἰμί ἐν αὐτός ἀλλά τις φυσικός πρός ὁ τοιόσδε σωτηρία ἕνεκα ὁ ζῷον κατασκευή , ὑπό ὁ λόγος γίγνομαι . καίτοι γε εἰ βούλομαι ὁμόσε χωρέω ὁ ξελσυς κατά οὗτος , χράω ἄν Σολομών λέξις ἀπό ὁ Παροιμία οὕτως ἔχω · „ τέσσαρες δέ εἰμί ἐλαχύς ἐπί ὁ γῆ , οὗτος δέ εἰμί σοφός ὁ σοφός · ὁ μύρμηξ , ὅς μή εἰμί ἰσχύς , ὅς ἑτοιμάζω ἐν θέρος ὁ τροφή · καί ὁ χοιρογρύλλιος . ἔθνος οὐ ἰσχυρός , ὅς ποιέω ἐν πέτρα ὁ ἑαυτοῦ οἶκος · ἀβασίλευτος εἰμί ὁ ἀκρίς , καί στρατεύω ἀπό εἷς κέλευθος εὐτάκτως · καί ἀσκαλαβώτης χείρ ἐρείδω καί εὐάλωτος εἰμί οἰκέω ἐν ὀχύρωμα βασιλεύς . “ ἀλλά οὐ συγχράομαι ὡς σαφής ὁ ῥητός , ἀκόλουθος δέ ὁ ἐπιγραφή ( ἐπιγράφω γάρ ὁ βιβλίον Παροιμία ) ζητέω οὗτος ὡς αἴνιγμα . ἔθος γάρ ὁ ἀνήρ οὗτος ὁ ἕτερος μέν τις αὐτόθεν δηλόω ἕτερος δέ ἐν ὑπόνοια ἀπαγγέλλω διαιρέω εἰς εἶδος πολύς , ὅς ( εἷς ) εἰμί ὁ παροιμία . διό καί ἐν ὁ εὐαγγέλιον ἐγώ γράφω ὁ σωτήρ ἐγώ λέγω · „ οὗτος ἐν παροιμία λαλέω σύ · ἔρχομαι ὥρα ὅτε οὐκέτι ἐν παροιμία λαλέω σύ . “ οὐ ὁ αἰσθητός τοίνυν μύρμηξ σοφός καί „ ὁ σοφός “ εἰμί ἀλλά ὁ δηλέομαι ὡς ἐν εἶδος παροιμία . οὕτως δέ λεκτέος καί περί ὁ λοιπός ζῷον · ἀλλά πάνυ ἁπλόος νομίζω εἰμί καί ἰδιωτικός ὁ ξελσυς ὁ Ἰουδαῖος καί Χριστιανός βιβλίον καί οἴομαι ὁ ἀλληγορέω αὐτός βιάζω ὁ βούλημα ὁ γράφω οὗτος ποιέω . ληλέγχθαμαι οὖν καί διά οὗτος ὁ ξελσυς μάτην ἐγώ διαβάλλω · ληλέγχθαμαι δέ αὐτός καί ὁ περί ὄφις καί ἀετός λόγος , ἀποφαίνω εἰμί οὗτος ἄνθρωπος σοφός .