origenes.contra-celsum 5.38
Βούλομαι δὲ παραστῆσαι , τίνα τρόπον οὐκ εὐλόγως ὁ Κέλσος φησὶν ἕκαστον τὰ οἰκεῖα καὶ πάτρια σέβειν . φησὶ γὰρ οὗτος τοὺς οἰκοῦντας τὴν Μερόην Αἰθίοπας δύο μόνους εἰδέναι θεοὺς , Δία καὶ Διόνυσον , καὶ αὐτοὺς μόνους σέβειν τοὺς δ᾿ Ἀραβίους καὶ αὐτοὺς δύο μόνους , Διόνυσον μὲν ὡς καὶ Αἰθίοπες , Οὐρανίαν δὲ ἰδίαν . κατὰ τὴν ἱστορίαν αὐτοῦ οὔτ᾿ Αἰθίοπες Οὐρανίαν σέβουσιν οὔτε Ἀράβιοι Δία . ἆρ᾿ οὖν ἐάν τις Αἰθιόπων , ἔκ τινος περιστάσεως γενόμενος παρὰ τοῖς Ἀραβίοις , ἀσεβὴς εἶναι νομισθῇ ὡς τὴν Οὐρανίαν οὐ σέβων καὶ παρὰ τοῦτο τὴν ἐπὶ θανάτῳ κινδυνεύῃ , καθήξει τῷ Αἰθίοπι ἀποθανεῖν ἢ παρὰ τὰ πάτρια ποιεῖν καὶ προσκυνεῖν τὴν Οὐρανίαν ; εἰ μὲν γὰρ παρὰ τὰ πάτρια ποιεῖν αὐτὸν καθήξει , οὐχ ὅσιον ποιήσει ὅσον ἐπὶ τοῖς τοῦ Κέλσου λόγοις · εἰ δὲ τὴν ἐπὶ θανάτῳ ἀπαχθείη , παραστησάτω τὸ εὔλογον τοῦ αἱρεῖσθαι θάνατον , οὐκ οἶδα εἰ τοῦ Αἰθιόπων λόγου φιλοσοφεῖν διδάσκοντος περὶ ψυχῆς ἀθανασίας καὶ τιμῆς τῆς ἐπὶ εὐσεβείᾳ , εἰ ( κατὰ ) τοὺς πατρίους νόμους σέβοιεν νομιζομένους θεούς . τὸ δ᾿ ὅμοιον ἔστιν εἰπεῖν καὶ περὶ Ἀραβίων , ἔκ τινος περιστάσεως ἐπιδημησάντων Αἰθίοψι τοῖς περὶ Μερόην . καὶ οὗτοι γὰρ μόνους διδαχθέντες σέβειν Οὐρανίαν καὶ Διόνυσον οὐ προσκυνήσουσι τὸν Δία μετὰ τῶν Αἰθιόπων · καὶ ἀσεβεῖν νομισθέντες εἰ τὴν ἐπὶ θανάτῳ [ ἂν ] ἀπάγοιντο , τί ἂν εὐλόγως ποιήσαιεν , λεγέτω ὁ Κέλσος . τοὺς δὲ περὶ Ὄσιριν καὶ Ἶσιν μύθους περισσόν ἐστιν ἡμῖν νῦν καταλέγειν καὶ οὐκ εὔκαιρον . κἂν τροπολογῶνται δὲ οἱ μῦθοι . τὸ ἄψυχον ἡμᾶς ὕδωρ σέβειν διδάξουσι καὶ τὴν ὑποκειμένην ἀνθρώποις καὶ πᾶσι ζῴοις γῆν . οὕτω γὰρ οἶμαι μεταλαμβάνουσι τὸν μὲν Ὄσιριν εἰς ὕδωρ τὴν δὲ Ἶσιν εἰς γῆν . περὶ δὲ Σαράπιδος πολλὴ καὶ διάφωνος ἱστορία , χθὲς καὶ πρώην εἰς μέσον ἐλθόντος κατά τινας μαγγανείας τοῦ βουληθέντος Πτολεμαίου οἱονεὶ ἐπιφανῆ δεῖξαι τοῖς ἐν Ἀλεξανδρείᾳ θεόν . ἀνέγνωμεν δὲ παρὰ Νουμηνίῳ τῷ Πυθαγορείῳ περὶ τῆς κατασκευῆς αὐτοῦ , ὡς ἄρα πάντων τῶν ὑπὸ φύσεως διοικουμένων μετέχει οὐσίας ζῴων καὶ φυτῶν · ἵνα δόξῃ μετὰ τῶν ἀτελέστων τελετῶν καὶ τῶν καλουσῶν δαίμονας μαγγανειῶν οὐχ ὑπὸ ἀγαλματοποιῶν μόνων κατασκευάζεσθαι θεὸς ἀλλὰ καὶ ὑπὸ μάγων καὶ φαρμακῶν καὶ τῶν ἐπῳδαῖς αὐτῶν κηλουμένων δαιμόνων .
Lemmas: βούλομαι δέ παρίστημι , τίς τρόπος οὐ εὔλογος ὁ ξελσυς φημί ἕκαστος ὁ οἰκεῖος καί πάτριος σέβω . φημί γάρ οὗτος ὁ οἰκέω ὁ Μερόη Αἰθίοψ δύο μόνος οἶδα θεός , Ζεύς καί Διόνυσος , καί αὐτός μόνος σέβω ὁ δέ Ἀράβιος καί αὐτός δύο μόνος , Διόνυσος μέν ὡς καί Αἰθίοψ , Οὐρανία δέ ἴδιος . κατά ὁ ἱστορία αὐτός οὔτε Αἰθίοψ Οὐρανία σέβω οὔτε Ἄραψ Ζεύς . ἆρα οὖν ἐάν τις Αἰθίοψ , ἐκ τις περίστασις γίγνομαι παρά ὁ Ἀράβιος , ἀσεβής εἰμί νομίζω ὡς ὁ Οὐρανία οὐ σέβω καί παρά οὗτος ὁ ἐπί θάνατος κινδυνεύω , καθήκω ὁ Αἰθίοψ ἀποθνῄσκω ἤ παρά ὁ πάτριος ποιέω καί προσκυνέω ὁ Οὐρανία ; εἰ μέν γάρ παρά ὁ πάτριος ποιέω αὐτός καθήκω , οὐ ὅσιος ποιέω ὅσος ἐπί ὁ ὁ ξελσυς λόγος · εἰ δέ ὁ ἐπί θάνατος ἀπάγω , παρίστημι ὁ εὔλογος ὁ αἱρέω θάνατος , οὐ οἶδα εἰ ὁ Αἰθίοψ λόγος φιλοσοφέω διδάσκω περί ψυχή ἀθανασία καί τιμή ὁ ἐπί εὐσέβεια , εἰ ( κατά ) ὁ πάτριος νόμος σέβω νομίζω θεός . ὁ δέ ὅμοιος εἰμί λέγω καί περί Ἀράβιος , ἐκ τις περίστασις ἐπιδημέω Αἰθίοψ ὁ περί Μερόη . καί οὗτος γάρ μόνος διδάσκω σέβω Οὐρανία καί Διόνυσος οὐ προσκυνέω ὁ Ζεύς μετά ὁ Αἰθίοψ · καί ἀσεβέω νομίζω εἰ ὁ ἐπί θάνατος [ ἄν ] ἀπάγω , τίς ἄν εὔλογος ποιέω , λέγω ὁ ξελσυς . ὁ δέ περί Ὄσιρις καί Ἶσις μῦθος περισσός εἰμί ἐγώ νῦν καταλέγω καί οὐ εὔκαιρος . ἐάν τροπολογέω δέ ὁ μῦθος . ὁ ἄψυχος ἐγώ ὕδωρ σέβω διδάσκω καί ὁ ὑπόκειμαι ἄνθρωπος καί πᾶς ζῷον γῆ . οὕτως γάρ οἴομαι μεταλαμβάνω ὁ μέν Ὄσιρις εἰς ὕδωρ ὁ δέ Ἶσις εἰς γῆ . περί δέ Σάραπις πολύς καί διάφωνος ἱστορία , χθές καί πρῴην εἰς μέσος ἔρχομαι κατά τις μαγγανεία ὁ βούλομαι Πτολεμαῖος οἱονεί ἐπιφανής δείκνυμι ὁ ἐν Ἀλεξάνδρεια θεός . ἀναγιγνώσκω δέ παρά Νουμήνιος ὁ Πυθαγόρειος περί ὁ κατασκευή αὐτός , ὡς ἄρα πᾶς ὁ ὑπό φύσις διοικέω μετέχω οὐσία ζῷον καί φυτόν · ἵνα δοκέω μετά ὁ ἀτέλεστος τελετή καί ὁ καλέω δαίμων μαγγανεία οὐ ὑπό ἀγαλματοποιός μόνος κατασκευάζω θεός ἀλλά καί ὑπό μάγος καί φαρμακός καί ὁ ἐπῳδή αὐτός κηλέω δαίμων .