origenes.contra-celsum 4.76
Ἑξῆς τούτοις ὁ Κέλσος , θέλων μὴ μᾶλλον ἡμῖν τὴν πρόνοιαν πεποιηκέναι τὰ φυόμενα ἐπὶ γῆς ἢ τοῖς τῶν ζῴων ἀγριωτάτοις , φησίν · ἡμεῖς μέν γε κάμνοντες καὶ προσταλαιπωροῦντες μόλις καὶ ἐπιπόνως τρεφόμεθα · τοῖς δ᾿ „ ἄσπαρτα καὶ ἀνήροτα πάντα φύονται , “ οὐχ ὁρῶν ὅτι πανταχοῦ τὴν ἀνθρωπίνην σύνεσιν γυμνάζεσθαι βουλόμενος ὁ θεὸς , ἵνα μὴ μένῃ ἀργὴ καὶ ἀνεπινόητος τῶν τεχνῶν , πεποίηκε τὸν ἄνθρωπον ἐπιδεῆ · ἵνα δι᾿ αὐτὸ τὸ ἐπιδεὲς αὐτοῦ ἀναγκασθῇ εὑρεῖν τέχνας , τινὰς μὲν διὰ τὴν τροφὴν ἄλλας δὲ διὰ τὴν σκέπην . καὶ γὰρ κρεῖττον ἦν τοῖς μὴ μέλλουσι τὰ θεῖα ζητεῖν καὶ φιλοσοφεῖν τὸ ἀπορεῖν ὑπὲρ τοῦ τῇ συνέσει χρήσασθαι πρὸς εὕρεσιν τεχνῶν . ἤπερ ἐκ τοῦ εὐπορεῖν πάντῃ τῆς συνέσεως ἀμελεῖν . ἡ τῶν κατὰ τὸν βίον γοῦν χρειῶν ἀπορία συνέστησε τοῦτο μὲν γεωργικὴν τοῦτο δὲ ἀμπελουργικὴν τοῦτο δὲ τὰς περὶ τοὺς κήπους τέχνας τοῦτο δὲ τεκτονικὴν καὶ χαλκευτικὴν , ποιητικὰς ἐργαλείων ταῖς ὑπηρετουμέναις τέχναις τὰ πρὸς τροφήν · ἡ δὲ τῆς σκέπης ἀπορία τοῦτο μὲν ὑφαντικὴν τὴν μετὰ τὴν ξαντικὴν καὶ τὴν νηστικὴν εἰσήγαγε τοῦτο δὲ οἰκοδομικὴν . καὶ οὕτως ἀναβέβηκεν ἡ σύνεσις καὶ ἐπὶ ἀρχιτεκτονικήν . ἡ δὲ τῶν χρειῶν ἔνδεια πεποίηκε καὶ τὰ ἐν ἑτέροις τόποις γεννώμενα φέρεσθαι διὰ ναυτικῆς καὶ κυβερνητικῆς πρὸς τοὺς μὴ ἔχοντας ἐκεῖνα · ὥστε καὶ τούτων ἕνεκεν θαυμάσαι τις ἂν τὴν πρόνοιαν , συμφερόντως παρὰ τὰ ἄλογα ζῷα ἐνδεὲς ποιήσασαν τὸ λογικόν . τὰ μὲν γὰρ ἄλογα ἑτοίμην ἔχει τὴν τροφὴν . ἅτε οὐδ᾿ ἀφορμὴν πρὸς τέχνας ἔχοντα · καὶ φυσικὴν δ᾿ ἔχει τὴν σκέπην . τετρίχωται γὰρ ἢ ἐπτέρωται ἢ πεφολίδωται ἢ ὠστράκωται . καὶ ταῦτα δὲ πρὸς ἀπολογίαν ἡμῖν λελέχθω τῆς φασκούσης λέξεως παρὰ τῷ Κέλσῳ · ἡμεῖς μὲν κάμνοντες καὶ προσταλαιπωροῦντες μόλις τρεφόμεθα · τοῖς δ᾿ „ ἄσπαρτα καὶ ἀνήροτα πάντα φύονται . “
Lemmas: ἑξῆς οὗτος ὁ ξελσυς , ἐθέλω μή μάλα ἐγώ ὁ πρόνοια ποιέω ὁ φύω ἐπί γῆ ἤ ὁ ὁ ζῷον ἄγριος , φημί · ἐγώ μέν γε κάμνω καί προσταλαιπωρέω μόλις καί ἐπίπονος τρέφω · ὁ δέ „ ἄσπαρτος καί ἀνήροτος πᾶς φύω , “ οὐ ὁράω ὅτι πανταχοῦ ὁ ἀνθρώπινος σύνεσις γυμνάζω βούλομαι ὁ θεός , ἵνα μή μένω ἀργός καί ἀνεπινόητος ὁ τέχνη , ποιέω ὁ ἄνθρωπος ἐπιδεής · ἵνα διά αὐτός ὁ ἐπιδεής αὐτός ἀναγκάζω εὑρίσκω τέχνη , τις μέν διά ὁ τροφή ἄλλος δέ διά ὁ σκέπη . καί γάρ κρατύς εἰμί ὁ μή μέλλω ὁ θεῖος ζητέω καί φιλοσοφέω ὁ ἀπορέω ὑπέρ ὁ ὁ σύνεσις χράω πρός εὕρεσις τέχνη . ἤ ἐκ ὁ εὐπορέω πάντῃ ὁ σύνεσις ἀμελέω . ὁ ὁ κατά ὁ βίος γοῦν χρεώ ἀπορία συνίστημι οὗτος μέν γεωργικός οὗτος δέ ἀμπελουργικός οὗτος δέ ὁ περί ὁ κῆπος τέχνη οὗτος δέ τεκτονικός καί χαλκευτικός , ποιητικός ἐργαλεῖον ὁ ὑπηρετέω τέχνη ὁ πρός τροφή · ὁ δέ ὁ σκέπη ἀπορία οὗτος μέν ὑφαντικός ὁ μετά ὁ ξαντικός καί ὁ νηστικός εἰσάγω οὗτος δέ οἰκοδομικός . καί οὕτως ἀναβαίνω ὁ σύνεσις καί ἐπί ἀρχιτεκτονικός . ὁ δέ ὁ χρεώ ἔνδεια ποιέω καί ὁ ἐν ἕτερος τόπος γεννάω φέρω διά ναυτικός καί κυβερνητικός πρός ὁ μή ἔχω ἐκεῖνος · ὥστε καί οὗτος ἕνεκα θαυμάζω τις ἄν ὁ πρόνοια , συμφερόντως παρά ὁ ἄλογος ζῷον ἐνδεής ποιέω ὁ λογικός . ὁ μέν γάρ ἄλογος ἑτοῖμος ἔχω ὁ τροφή . ἅτε οὐδέ ἀφορμή πρός τέχνη ἔχω · καί φυσικός δέ ἔχω ὁ σκέπη . τριχόω γάρ ἤ πτερόω ἤ φολιδόομαι ἤ ὀστρακόω . καί οὗτος δέ πρός ἀπολογία ἐγώ λέγω ὁ φάσκω λέξις παρά ὁ ξελσυς · ἐγώ μέν κάμνω καί προσταλαιπωρέω μόλις τρέφω · ὁ δέ „ ἄσπαρτος καί ἀνήροτος πᾶς φύω . “