origenes.contra-celsum 4.39
Ἐπεὶ δὲ καὶ τὰ περὶ τὸν ὄφιν ὡς ἀντιπράσσοντα τοῖς τοῦ θεοῦ πρὸς τὸν ἄνθρωπον παραγγέλμασιν ὁ Κέλσος κωμῳδεῖ , μῦθόν τινα παραπλήσιον τοῖς παραδιδομένοις ταῖς γραυσὶν ὑπολαβὼν εἶναι τὸν λόγον , καὶ ἑκὼν οὔτε τὸν θεοῦ „ παράδεισον “ ὠνόμασεν οὐδ᾿ ὡς πεφυτευκέναι λέγεται „ ὁ θεὸς “ „ ἐν Ἐδὲμ κατ᾿ ἀνατολὰς “ καὶ μετὰ τοῦτο ἐξανατεταλκέναι „ ἐκ τῆς γῆς πᾶν ξύλον ὡραῖον εἰς ὅρασιν καὶ καλὸν εἰς βρῶσιν καὶ τὸ ξύλον τῆς ζωῆς ἐν μέσῳ τῷ παραδείσῳ καὶ τὸ γνωστὸν καλοῦ καὶ πονηροῦ ξύλον “ καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις εἰρημένα , δυνάμενα αὐτόθεν κινῆσαι τὸν εὐμενῶς ἐντυγχάνοντα , ὅτι πάντα ταῦτα οὐκ ἀσέμνως τροπολογεῖται · φέρε ἀντιπαραθῶμεν ἐκ τοῦ Συμποσίου Πλάτωνος τὰ εἰρημένα περὶ τοῦ Ἔρωτος τῷ Σωκράτει καὶ ὡς σεμνότερα πάντων τῶν ἐν τῷ Συμποσίῳ εἰπόντων περὶ αὐτοῦ τῷ Σωκράτει περιτεθέντα . οὕτω δ᾿ ἔχει ἡ Πλάτωνος λέξις · „ ὅτ᾿ ἐγένετο ἡ Ἀφροδίτη , εἱστιῶντο οἱ θεοὶ , οἵ τε ἄλλοι καὶ ὁ τῆς Μήτιδος υἱὸς Πόρος . ἐπειδὴ δὲ ἐδείπνησαν , προσαιτήσουσα οἷον δὴ εὐωχίας οὔσης ἀφίκετο ἡ Πενία καὶ ἦν περὶ τὰς θύρας . ὁ οὖν Πόρος μεθυσθεὶς τοῦ νέκταρος ( οἶνος γὰρ οὔπω ἦν ) εἰς τὸν τοῦ Διὸς κῆπον εἰσελθὼν βεβαρημένος εὗδεν . ἡ οὖν Πενία ἐπιβουλεύουσα διὰ τὴν αὑτῆς ἀπορίαν παιδίον ποιήσασθαι ἐκ τοῦ Πόρου , κατακλίνεταί τε παρ᾿ αὐτῷ καὶ ἐκύησε τὸν Ἔρωτα . διὸ δὴ καὶ τῆς Ἀφροδίτης ἀκόλουθος θεράπων γέγονεν ὁ Ἔρως , γεννηθεὶς ἐν τοῖς ἐκείνης γενεθλίοις καὶ ἅμα φύσει ἐραστὴς ὢν περὶ τὸ καλὸν , καὶ τῆς Ἀφροδίτης καλῆς οὔσης . ἅτε οὖν Πόρου καὶ Πενίας υἱὸς ὢν ὁ Ἔρως ἐν τοιαύτῃ τύχῃ καθέστηκε . πρῶτον μὲν πένης ἀεί ἐστι καὶ πολλοῦ δεῖ ἁπαλός τε καὶ καλὸς , οἷον οἱ πολλοὶ οἴονται , ἀλλὰ σκληρὸς καὶ αὐχμηρὸς καὶ ἀνυπόδητος καὶ ἄοικος , χαμαιπετὴς ἀεὶ ὢν καὶ ἄστρωτος , ἐπὶ θύραις καὶ ἐν ὁδοῖς ὑπαίθριος κοιμώμενος , τὴν τῆς μητρὸς φύσιν ἔχων ἀεὶ ἐνδείᾳ ξύνοικος . κατὰ δ᾿ αὖ τὸν πατέρα ἐπίβουλός ἐστι τοῖς καλοῖς καὶ τοῖς ἀγαθοῖς . ἀνδρεῖος ὢν καὶ ἴτης καὶ σύντονος , θηρευτὴς δεινὸς , ἀεὶ προσπλέκων μηχανὰς καὶ φρονήσεως ἐπιθυμητὴς καὶ πόριμος , φιλοσοφῶν διὰ παντὸς τοῦ βίου , δεινὸς γόης καὶ φαρμακεὺς καὶ σοφιστής · καὶ οὔτε ὡς ἀθάνατος πέφυκεν οὔτε ὡς θνητὸς , ἀλλὰ τοτὲ μὲν τῆς αὐτῆς ἡμέρας θάλλει καὶ ζῇ , ὅταν εὐπορήσῃ , τοτὲ δ᾿ ἀποθνῄσκει [ πάλιν ] , πάλιν δ᾿ ἀναβιώσκεται διὰ τὴν τοῦ πατρὸς φύσιν . τὸ δὲ ποριζόμενον ἀεὶ ὑπεκρεῖ , ὥστε οὔτ᾿ ἀπορεῖ Ἔρως ποτὲ οὔτε πλουτεῖ . σοφίας δ᾿ αὖ καὶ ἀμαθίας ἐν μέσῳ ἐστίν . “ ἄρα γὰρ οἱ ἐντυγχάνοντες τούτοις ἐὰν μὲν τὴν κακοήθειαν τοῦ Κέλσου μιμῶνται , ὅπερ Χριστιανῶν ἀπείη , καταγελάσονται τοῦ μύθου καὶ ἐν χλεύῃ θήσονται τὸν τηλικοῦτον Πλάτωνα · ἐὰν δὲ τὰ ἐν μύθου σχήματι λεγόμενα φιλοσόφως ἐξετάζοντες δυνηθῶσιν εὑρεῖν τὸ βούλημα τοῦ Πλάτωνος . . . . , τίνα τρόπον δεδύνηται τὰ μεγάλα ἑαυτῷ φαινόμενα δόγματα κρύψαι μὲν διὰ τοὺς πολλοὺς ἐν τῷ τοῦ μύθου σχήματι , εἰπεῖν δ᾿ ὡς ἐχρῆν τοῖς εἰδόσιν ἀπὸ μύθων εὑρίσκειν τὸ περὶ ἀληθείας τοῦ ταῦτα συντάξαντος βούλημα . τοῦτον δὲ τὸν παρὰ Πλάτωνι μῦθον ἐξεθέμην διὰ „ τὸν “ παρ᾿ αὐτῷ „ τοῦ Διὸς κῆπον , “ παραπλήσιόν τι ἔχειν δοκοῦντα τῷ παραδείσῳ τοῦ θεοῦ , καὶ τὴν Πενίαν , τῷ ἐκεῖ ὄφει παραβαλλομένην , καὶ τὸν ὑπὸ τῆς Πενίας ἐπιβουλευόμενον Πόρον τῷ ἀνθρώπῳ ἐπιβουλευομένῳ ὑπὸ τοῦ ὄφεως . οὐ πάνυ δὲ δῆλον , πότερον κατὰ συντυχίαν ἐπιπέπτωκε τούτοις ὁ Πλάτων ἢ , ὡς οἴονταί τινες , ἐν τῇ εἰς Αἴγυπτον ἀποδημίᾳ συντυχὼν καὶ τοῖς τὰ Ἰουδαίων φιλοσοφοῦσι καὶ μαθών τινα παρ᾿ αὐτῶν τὰ μέν τινα τετήρηκε τὰ δὲ παρεποίησε , φυλαξάμενος προσκόψαι τοῖς Ἕλλησιν ἐκ τοῦ πάντῃ τὰ τῆς Ἰουδαίων τηρῆσαι σοφίας . διαβεβλημένων παρὰ τοῖς πολλοῖς διὰ τὸ ξενίζον τῶν νόμων καὶ τὴν ἰδιότροπον κατ᾿ αὐτοὺς πολιτείαν . οὔτε δὲ τὸν Πλάτωνος μῦθον οὔτε τὰ περὶ τὸν ὄφιν καὶ τὸν παράδεισον τοῦ θεοῦ καὶ ὅσα ἐν αὐτῷ ἀναγέγραπται γεγονέναι νῦν καιρὸς ἦν διηγήσασθαι · προηγουμένως γὰρ ἐν τοῖς ἐξηγητικοῖς τῆς Γενέσεως , ὡς οἷόν τ᾿ ἦν , εἰς ταῦτα ἐπραγματευσάμεθα .
Lemmas: ἐπεί δέ καί ὁ περί ὁ ὄφις ὡς ἀντιπράσσω ὁ ὁ θεός πρός ὁ ἄνθρωπος παράγγελμα ὁ ξελσυς κωμῳδέω , μῦθος τις παραπλήσιος ὁ παραδίδωμι ὁ γραῦς ὑπολαμβάνω εἰμί ὁ λόγος , καί ἑκών οὔτε ὁ θεός „ παράδεισος “ ὀνομάζω οὐδέ ὡς φυτεύω λέγω „ ὁ θεός “ „ ἐν Ἐδέμ κατά ἀνατολή “ καί μετά οὗτος ἐξανατέλλω „ ἐκ ὁ γῆ πᾶς ξύλον ὡραῖος εἰς ὅρασις καί καλός εἰς βρῶσις καί ὁ ξύλον ὁ ζωή ἐν μέσος ὁ παράδεισος καί ὁ γνωστός καλός καί πονηρός ξύλον “ καί ὁ ἐπί οὗτος λέγω , δύναμαι αὐτόθεν κινέω ὁ εὐμενής ἐντυγχάνω , ὅτι πᾶς οὗτος οὐ ἄσεμνος τροπολογέω · φέρω ἀντιπαρατίθημι ἐκ ὁ Συμπόσιον Πλάτων ὁ λέγω περί ὁ Ἔρως ὁ Σωκράτης καί ὡς σεμνός πᾶς ὁ ἐν ὁ Συμπόσιον λέγω περί αὐτός ὁ Σωκράτης περιτίθημι . οὕτως δέ ἔχω ὁ Πλάτων λέξις · „ ὅτε γίγνομαι ὁ Ἀφροδίτη , ἑστιάω ὁ θεός , ὁ τε ἄλλος καί ὁ ὁ Μῆτις υἱός Πόρος . ἐπειδή δέ δειπνέω , προσαιτέω οἷος δή εὐωχία εἰμί ἀφικνέομαι ὁ Πενία καί εἰμί περί ὁ θύρα . ὁ οὖν Πόρος μεθύσκω ὁ νέκταρ ( οἶνος γάρ οὔπω εἰμί ) εἰς ὁ ὁ Ζεύς κῆπος εἰσέρχομαι βαρέω εὕδω . ὁ οὖν Πενία ἐπιβουλεύω διά ὁ ἑαυτοῦ ἀπορία παιδίον ποιέω ἐκ ὁ Πόρος , κατακλίνω τε παρά αὐτός καί κυέω ὁ Ἔρως . διό δή καί ὁ Ἀφροδίτη ἀκόλουθος θεράπων γίγνομαι ὁ Ἔρως , γεννάω ἐν ὁ ἐκεῖνος γενέθλιος καί ἅμα φύσις ἐραστής εἰμί περί ὁ καλός , καί ὁ Ἀφροδίτη καλός εἰμί . ἅτε οὖν Πόρος καί Πενία υἱός εἰμί ὁ Ἔρως ἐν τοιοῦτος τύχη καθίστημι . πρῶτος μέν πένης ἀεί εἰμί καί πολύς δέω ἁπαλός τε καί καλός , οἷος ὁ πολύς οἴομαι , ἀλλά σκληρός καί αὐχμηρός καί ἀνυπόδητος καί ἄοικος , χαμαιπετής ἀεί εἰμί καί ἄστρωτος , ἐπί θύρα καί ἐν ὁδός ὑπαίθριος κοιμάω , ὁ ὁ μήτηρ φύσις ἔχω ἀεί ἔνδεια σύνοικος . κατά δέ αὖ ὁ πατήρ ἐπίβουλος εἰμί ὁ καλός καί ὁ ἀγαθός . ἀνδρεῖος εἰμί καί ἴτης καί σύντονος , θηρευτής δεινός , ἀεί προσπλέκω μηχανή καί φρόνησις ἐπιθυμητής καί πόριμος , φιλοσοφέω διά πᾶς ὁ βίος , δεινός γόης καί φαρμακεύς καί σοφιστής · καί οὔτε ὡς ἀθάνατος φύω οὔτε ὡς θνητός , ἀλλά τότε μέν ὁ αὐτός ἡμέρα θάλλω καί ζάω , ὅταν εὐπορέω , τότε δέ ἀποθνῄσκω [ πάλιν ] , πάλιν δέ ἀναβιώσκομαι διά ὁ ὁ πατήρ φύσις . ὁ δέ πορίζω ἀεί ὑπεκρέω , ὥστε οὔτε ἀπορέω Ἔρως ποτέ οὔτε πλουτέω . σοφία δέ αὖ καί ἀμαθία ἐν μέσος εἰμί . “ ἄρα γάρ ὁ ἐντυγχάνω οὗτος ἐάν μέν ὁ κακοήθεια ὁ ξελσυς μιμέομαι , ὅς Χριστιανός ἄπειμι , καταγελάω ὁ μῦθος καί ἐν χλεύη τίθημι ὁ τηλικοῦτος Πλάτων · ἐάν δέ ὁ ἐν μῦθος σχῆμα λέγω φιλόσοφος ἐξετάζω δύναμαι εὑρίσκω ὁ βούλημα ὁ Πλάτων . . . . , τίς τρόπος δύναμαι ὁ μέγας ἑαυτοῦ φαίνω δόγμα κρύπτω μέν διά ὁ πολύς ἐν ὁ ὁ μῦθος σχῆμα , λέγω δέ ὡς χρή ὁ οἶδα ἀπό μῦθος εὑρίσκω ὁ περί ἀλήθεια ὁ οὗτος συντάσσω βούλημα . οὗτος δέ ὁ παρά Πλάτων μῦθος ἐκτίθημι διά „ ὁ “ παρά αὐτός „ ὁ Ζεύς κῆπος , “ παραπλήσιος τις ἔχω δοκέω ὁ παράδεισος ὁ θεός , καί ὁ Πενία , ὁ ἐκεῖ ὄφις παραβάλλω , καί ὁ ὑπό ὁ Πενία ἐπιβουλεύω Πόρος ὁ ἄνθρωπος ἐπιβουλεύω ὑπό ὁ ὄφις . οὐ πάνυ δέ δῆλος , πότερος κατά συντυχία ἐπιπίπτω οὗτος ὁ Πλάτων ἤ , ὡς οἴομαι τις , ἐν ὁ εἰς Αἴγυπτος ἀποδημία συντυγχάνω καί ὁ ὁ Ἰουδαῖος φιλοσοφέω καί μανθάνω τις παρά αὐτός ὁ μέν τις τηρέω ὁ δέ παραποιέω , φυλάσσω προσκόπτω ὁ Ἕλλην ἐκ ὁ πάντῃ ὁ ὁ Ἰουδαῖος τηρέω σοφία . διαβάλλω παρά ὁ πολύς διά ὁ ξενίζω ὁ νόμος καί ὁ ἰδιότροπος κατά αὐτός πολιτεία . οὔτε δέ ὁ Πλάτων μῦθος οὔτε ὁ περί ὁ ὄφις καί ὁ παράδεισος ὁ θεός καί ὅσος ἐν αὐτός ἀναγράφω γίγνομαι νῦν καιρός εἰμί διηγέομαι · προηγέομαι γάρ ἐν ὁ ἐξηγητικός ὁ Γένεσις , ὡς οἷος τε εἰμί , εἰς οὗτος πραγματεύομαι .