origenes.contra-celsum 4.54
Ἐπεὶ δ᾿ ἐν ᾗ ἐξεθέμην τοῦ Κέλσου λέξει παραφραζούσῃ ἀπὸ τοῦ Τιμαίου τινὰ γέγραπται , ὡς ἄρα ὁ μὲν θεὸς οὐδὲν θνητὸν ἐποίησεν ἀλλὰ μόνα τὰ ἀθάνατα , τὰ δὲ θνητὰ ἄλλων ἐστὶν ἔργα . καὶ ψυχὴ μὲν θεοῦ ἔργον . σώματος δὲ ἄλλη φύσις . καὶ οὐδὲν διοίσει σῶμα ἀνθρώπου σώματος νυκτερίδος ἢ εὐλῆς ἢ βατράχου · ὕλη γὰρ ἡ αὐτὴ , καὶ τὸ φθαρτὸν αὐτῶν ὅμοιον · φέρε καὶ περὶ τούτων ἐπ᾿ ὀλίγον διαλάβωμεν , ἐλέγχοντες τὸν ἤτοι μὴ προσποιούμενον τὴν ἑαυτοῦ Ἐπικούρειον γνώμην ἢ , ὡς ἂν εἴποι ἄν τις , ὕστερον μεταθέμενον ἐπὶ τὰ βελτίω ἢ καὶ , ὡς ἂν ( ἄλλος τις ) λέγοι . τὸν ὁμώνυμον τῷ Ἐπικουρείῳ . τοιαῦτα γὰρ ἐχρῆν αὐτὸν ἀποφαινόμενον καὶ ἐναντία λέγειν οὐ μόνον ἡμῖν προθέμενον ἀλλὰ καὶ οὐκ ἀγεννεῖ φιλοσόφων αἱρέσει τῶν ἀπὸ τοῦ Κιτιέως Ζήνωνος κατασκευάσαι ὅτι τὰ τῶν ζῴων σώματα οὐκ ἔστιν ἔργα τοῦ θεοῦ . καὶ ὅτι ἡ τοσαύτη περὶ αὐτὰ τέχνη οὐκ ἀπὸ τοῦ πρώτου ἐλήλυθε νοῦ . ἔδει δ᾿ αὐτὸν καὶ περὶ τῶν τοσούτων καὶ ὑπὸ ἐνυπαρχούσης ἀφαντάστου φύσεως διοικουμένων παντοδαπῶν φυτῶν καὶ πρὸς χρείαν γεγονότων οὐκ εὐκαταφρόνητον ἐν τῷ παντὶ ἀνθρώπων καὶ τῶν ἀνθρώποις διακονουμένων ζῴων , ὅπως ποτὲ ἄλλως ὄντων , μὴ ἀποφήνασθαι μόνον ἀλλὰ καὶ διδάξαι ὅτι μὴ τέλειός τις νοῦς τὰς τοσαύτας ἐνεποίησε ποιότητας τῇ ὕλῃ τῶν φυτῶν . εἰ δ᾿ ἅπαξ θεοὺς ἐποίει δημιουργοὺς πάντων σωμάτων , ὡς μόνης ψυχῆς ἔργον οὔσης θεοῦ , πῶς οὐχὶ ἑξῆς ἦν τῷ μερίζοντι τὰ τοσαῦτα δημιουργήματα καὶ πολλοῖς διδόντι μετά τινος κατασκευάσαι οὐκ εὐκαταφρονήτου λόγου θεῶν διαφορὰς . τῶνδε μὲν ἀνθρώπεια κατασκευαζόντων σώματα ἑτέρων δὲ φέρ᾿ εἰπεῖν κτήνεια καὶ ἄλλων θήρεια ; ἐχρῆν δ᾿ αὐτὸν , ὁρῶντα θεοὺς δρακόντων καὶ ἀσπίδων καὶ βασιλίσκων δημιουργοὺς καὶ κατὰ ἄτομον εἶδος αὐτῶν τινας εἶναι δημιουργοὺς καὶ ἄλλους κατ᾿ εἶδος ἑκάστου φυτοῦ καὶ ἑκάστης βοτάνης , λέγειν τὰς αἰτίας τῶν μερισμῶν . ἴσως γὰρ ἂν ἐπιδοὺς ἑαυτὸν τῇ ἀκριβείᾳ τῆς τῶν κατὰ τὸν τόπον βασάνου ἤτοι ἐτήρει ἕνα θεὸν πάντων δημιουργὸν , πρός τι καὶ ἕνεκέν τινος ἕκαστον πεποιηκότα , ἢ μὴ τηρῶν ἑώρα τί χρὴ αὐτὸν ἀπολογήσασθαι περὶ ἀδιαφόρου τῇ αὐτοῦ φύσει πράγματος τοῦ φθαρτοῦ , καὶ ὅτι οὐδὲν ἄτοπον τὸν ἐξ ἀνομοίων συνεστηκότα κόσμον ὑπὸ ἑνὸς γεγονέναι τεχνίτου , συμφερόντως τῷ ὅλῳ τὰς διαφορὰς τῶν εἰδῶν κατασκευάζοντος . ἢ τὸ ἔσχατόν γε ἔδει αὐτὸν περὶ τηλικούτου δόγματος μηδ᾿ ἀποφαίνεσθαι τὴν ἀρχὴν , εἴπερ κατασκευάζειν οὐκ ἔμελλεν ἅπερ διδάσκειν ἐπηγγέλλετο · εἰ μὴ ἄρα ὁ ἐγκαλῶν τοῖς ψιλὴν πίστιν ἐπαγγελλομένοις αὐτὸς ἡμᾶς πιστεύειν ἐβούλετο οἷς ἀπεφήνατο , καίτοι γε οὐ τὸ ἀποφήνασθαι ἀλλὰ τὸ διδάξαι ἐπαγγειλάμενος .
Lemmas: ἐπεί δέ ἐν ὅς ἐκτίθημι ὁ ξελσυς λέξις παραφράζω ἀπό ὁ Τιμαῖος τις γράφω , ὡς ἄρα ὁ μέν θεός οὐδείς θνητός ποιέω ἀλλά μόνος ὁ ἀθάνατος , ὁ δέ θνητός ἄλλος εἰμί ἔργον . καί ψυχή μέν θεός ἔργον . σῶμα δέ ἄλλος φύσις . καί οὐδείς διαφέρω σῶμα ἄνθρωπος σῶμα νυκτερίς ἤ εὐλή ἤ βάτραχος · ὕλη γάρ ὁ αὐτός , καί ὁ φθαρτός αὐτός ὅμοιος · φέρω καί περί οὗτος ἐπί ὀλίγος διαλαμβάνω , ἐλέγχω ὁ ἤτοι μή προσποιέω ὁ ἑαυτοῦ Ἐπικούρειος γνώμη ἤ , ὡς ἄν λέγω ἄν τις , ὕστερον μετατίθημι ἐπί ὁ ἀγαθός ἤ καί , ὡς ἄν ( ἄλλος τις ) λέγω . ὁ ὁμώνυμος ὁ Ἐπικούρειος . τοιοῦτος γάρ χρή αὐτός ἀποφαίνω καί ἐναντίος λέγω οὐ μόνος ἐγώ προτίθημι ἀλλά καί οὐ ἀγεννής φιλόσοφος αἵρεσις ὁ ἀπό ὁ Κιτιεύς Ζήνων κατασκευάζω ὅτι ὁ ὁ ζῷον σῶμα οὐ εἰμί ἔργον ὁ θεός . καί ὅτι ὁ τοσοῦτος περί αὐτός τέχνη οὐ ἀπό ὁ πρῶτος ἔρχομαι νόος . δέω δέ αὐτός καί περί ὁ τοσοῦτος καί ὑπό ἐνυπάρχω ἀφάνταστος φύσις διοικέω παντοδαπής φυτόν καί πρός χρεία γίγνομαι οὐ εὐκαταφρόνητος ἐν ὁ πᾶς ἄνθρωπος καί ὁ ἄνθρωπος διακονέω ζῷον , ὅπως ποτέ ἄλλος εἰμί , μή ἀποφαίνω μόνος ἀλλά καί διδάσκω ὅτι μή τέλειος τις νόος ὁ τοσοῦτος ἐμποιέω ποιότης ὁ ὕλη ὁ φυτόν . εἰ δέ ἅπαξ θεός ποιέω δημιουργός πᾶς σῶμα , ὡς μόνος ψυχή ἔργον εἰμί θεός , πῶς οὐ ἑξῆς εἰμί ὁ μερίζω ὁ τοσοῦτος δημιούργημα καί πολύς δίδωμι μετά τις κατασκευάζω οὐ εὐκαταφρόνητος λόγος θεός διαφορά . ὅδε μέν ἀνθρώπειος κατασκευάζω σῶμα ἕτερος δέ φέρω λέγω κτῆνυς καί ἄλλος θήρειος ; χρή δέ αὐτός , ὁράω θεός δράκων καί ἀσπίς καί βασιλίσκος δημιουργός καί κατά ἄτομος εἶδος αὐτός τις εἰμί δημιουργός καί ἄλλος κατά εἶδος ἕκαστος φυτόν καί ἕκαστος βοτάνη , λέγω ὁ αἰτία ὁ μερισμός . ἴσως γάρ ἄν ἐπιδίδωμι ἑαυτοῦ ὁ ἀκρίβεια ὁ ὁ κατά ὁ τόπος βάσανος ἤτοι τηρέω εἷς θεός πᾶς δημιουργός , πρός τις καί ἕνεκα τις ἕκαστος ποιέω , ἤ μή τηρέω ὁράω τίς χρή αὐτός ἀπολογέομαι περί ἀδιάφορος ὁ αὐτός φύσις πρᾶγμα ὁ φθαρτός , καί ὅτι οὐδείς ἄτοπος ὁ ἐκ ἀνόμοιος συνίστημι κόσμος ὑπό εἷς γίγνομαι τεχνίτης , συμφερόντως ὁ ὅλος ὁ διαφορά ὁ εἶδος κατασκευάζω . ἤ ὁ ἔσχατος γε δέω αὐτός περί τηλικοῦτος δόγμα μηδέ ἀποφαίνω ὁ ἀρχή , εἴπερ κατασκευάζω οὐ μέλλω ὅς διδάσκω ἐπαγγέλλω · εἰ μή ἄρα ὁ ἐγκαλέω ὁ ψιλός πίστις ἐπαγγέλλω αὐτός ἐγώ πιστεύω βούλομαι ὅς ἀποφαίνω , καίτοι γε οὐ ὁ ἀποφαίνω ἀλλά ὁ διδάσκω ἐπαγγέλλω .