origenes.commentarium-in-evangelium-matthaei-lib-12-17 17.2
Μήποτ᾿ οὖν τὰ κατὰ τὸν τόπον τοιαυτ εστιν . ἐν τῇ σοφίᾳ τοῦ θεοῦ , περιεχούσῃ ἐπιστήμην θείων καὶ ἀνθρωπίνων πραγμάτων καὶ τῶν τούτων αἰτιῶν , εἰσὶ » θησαυροὶ « ὁποίους δεῖ εἶναι τοὺς » τῆς σοφίας « θησαυροὺς καὶ » τῆς γνώσεως « καί εἰσιν οὗτοι « ἀπόκρυφοι « · καὶ εἳ τίς ἐστιν ἀξιωθεὶς εἰδέναι τὰ » ἂρρητα ῥήματα . ἃ οὐκ ἒξετιν ἀνθρώπῳ λαλῆσαι « , εἰδείη ἂν τὴν » ἐν μυστηρίῳ σοφίαν « , » τὴν ἀποκεκρυμμένην , ἣν προώρισεν ὁ θεὸς πρὸ τῶν αἰώνων εἰς δοξαν « τῶν δικαίων . εἰσὶν οὖν ἐν τοῖς τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως « ἀποκρύφοις θησαυροῖς λόγοι βαθεῖς καὶ ἀπόρρητοι περὶ διαφόρων ἐξουσιῶν , γενικῶς μὲν δύο , εἰδικῶς δὲ καθ΄ ἑκατέραν τῶν δύο πλείονες καὶ δυσθεύρητοι . οἱ δὲ γενικαὶ δύο ἐξουσίαι τοιαῦταί εἰσιν · αἱ μέν εἰσι τοῦ κρείττονος τάγματος , καὶ ὥσπερ εἰσὶν ἄνθρωποι θεοῦ οὐχ οἱ τυχόντες καὶ ἄγγελοι θεοῦ μακάριοι κοὶ προφῆται τοῦ θεοῦ θεοφορούμενοι , οὕτως εἰσί τινες ἐξουσίαι τοῦ θεοῦ , περὶ ὧν ὁ ἀπόστολος Χριστὸν δοξολογῶν λέγει ἐν τῇ πρὸς Κολοσσαεῖς ὅτι · ἐστὶν ὁ σωτὴρ » εἰκὼν τοῦ τοῦ τοῦ ἀοράτου , πρωτότοκος πάσης κτίσεως « , ἐν ᾧ ἐκτίσθη τὰ πάντα ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ ἐπὶ τῆς γῆς , εἴτε ὁρατὰ εἴτε ἀόρατα , εἴτε θρόνοι εἴτε κυριότητες εἴτε ἀρχαὶ εἴτε ἐξουσίαι · τὰ πάντα δι’ αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται · καὶ αὐτός ἐστι πρὸ πάντων « . ἓν οὖν εἶδος τῶν ὑπὸ τὸν θεὸν αἱ ἐν Χριστῷ κτισθεῖσαι ἐξουσίαι , ἕτεροι παρὰ τὰς ἀρχὰς καὶ τοὺς θρόνους καὶ τὰς κυριότητας · καὶ ἑκάστη ἐξουσιάζει τινῶν , τεταγμένη ὑπὸ τοῦ θεοῦ κατά τινα ἀπόρρητον ἀξίαν ἐπὶ τῶν ἀξίων ἐξουσιάζεσθαι κατὰ τὴν δια\φορὰν αὐτῶν ὑπὸ ἑκάστην τῶν ἐξουσιῶν . κοὶ » πολὺς « ἂν » ὁ λόγος καὶ δυσερμήνευτος « εἴη περὶ τῶν κατὰ τὰς ἐξουσίας ταύτας καὶ τῶν ἐξουσιαζομένων ὑπ᾿ αὐτῶν πραγμότων . ὡς δέ εἰσί τινες ἐξουσίαι τοῦ θεοῦ , οὕτως εἰσὶ καὶ ἐναντίαι ἀνάλογον τοῖς τῆς ἁμαρτίας ἀνθρώποις καὶ τοῖς ἀγγέλοις τοῦ διαβόλου . καὶ ἔστι γε τοῖς μηκέτι » πρὸς αἷμα καὶ σάρκα « παλαίουσιν ἀλλὰ διὰ τὸ ἐπαναβεβηκέναι τῇ δυνάμει πρὸς τὰ ὑπὲρ ταῦτα ἀγωνιζομένοις » ἡ πάλη « » πρὸς τὰς « ἀνταγωνιζομένας τοῖς ἀθληταῖς τῆς θεοσεβείας » ἐξουσίας « . ὡς δὲ πλείονα τάγματα ἦν ὑπὸ τὸν θεόν , οὕτως καὶ ἐν τῇ ἐναντίᾳ χώρᾳ οὐ μόνον ἐξουσίαι εἰσὶν ἀλλὰ καὶ κοσμοκράτορες » τοῦ σκότους τούτου « καὶ » πνευματικὰ τῆς πονηρίας ἐν τοῖς ἐπουρανίοις « , τάχα δέ καὶ ἀρχαί , ἐγὼ δ᾿ οἶμαι ὅτι καὶ πάντα ὁμώνυμα τοῖς τοῦ θεοῦ ἐστι κατὰ τὴν ἐναντιότητα . διειληφότες οὖν οἱ τὰ διαφέροντα ὀνόματα κεκληρωμένοι ἐν τῷ Ἰσραήλ , τουτέστιν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ , περὶ ἐξουσιῶν πλείονα <καὶ τῶν ἐν οὐρανῷ μυστηρίων> εἴτε παραδόσεων [ εἴτε καὶ ] εἴτε καὶ ἐξ ἀποκρύφων ( οὐκ οἶδα εὐλόγως ἢ καὶ ἀλόγως ) κινούμενοι , ἑώρων τὸν Ἰησοῦν τὰ τεράστια ἐπιτελοῦντα οὐ χωρίς τινος συνούσης αὐτῷ ἐξουσίας . ταύτης οὖν τὸ εἶδος <καὶ τὴν ἰδιότητα> ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ μαθεῖν ἐβούλοντο ἢ τῆς δοκούσης αὐτοῖς ςἶναι ἐπιστήμης ἐν αὐτῷ . Καὶ εἰ μὲν ἦσαν ἀρχιερεῖς τινες ἅγιοι καὶ μακάριοι ( ὁποῖος Ἁαρὼν ἢ ὁ Ἐλεάζαρ ἢ ὁ Φινεὲς ἢ ὅσοι ἐπαινετῶς τὰ τῆς λειτουργίας δοετέέσαν ) οἱ πυθόμενοι τοῦ σωτῆρος τότε καὶ πρεσβύτεροι παραπλήσιοι οἷς κατ’ ἐντολὴν θεοῦ Μωσῆς ἐξελέξατο , εἰκος οτι ὡς οὐ πειράζουσιν ἀλλὰ φιλομαθοῦσι καὶ ἀξίοις τῶν τηλικούτων μαθημάτων παρέστησεν ἂν ἀρξάμενος ὁ σωτὴρ λόγον , ὃν οὐδὲ ὁ κόσμος ὅλος χωρεῖν ἠδύνατο . καὶ ἀρξάμενος ἂν παρεδίδου τὴν ἐπιστήμην περὶ τῶν μακαρίων ἐξουσιῶν καὶ τῆς διαφορᾶς αὐτῶν καὶ τῆς αἰτίας τοῦ ἐληλυθέναι αὐτὰς ἐπὶ τὸ εἶναι ἐξουσίας καὶ τῶν ὑπ' αὐταῖς , εἴτε ψυχῶν εἴτε κοὶ ὁποιωνποτοῦν λογικῶν , διεξώδευσε δ’ ἂν καὶ τόν περὶ τῶν ἐναντίων ἐξουσιῶν λόγον , κοὶ τὰς διαφορὰς αὐτῶν παρέστησεν ὄν . εἰκὸς δ’ ὅτι ἐδίδαξεν ἂν ἀνάλογον τῷ » ὁ νόμος « » διαταγεὶς δι' ἀγγέλων « καὶ τῷ » εἰ ὁ δι' ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέβαιος « ( ἀνάλογόν φημι λόγῳ τῷ περὶ τῶν διακονησαμένων τῷ νόμῳ ἀγγέλων καὶ τῆς κατὰ τὰς γραφἂς ἐξουσίας ) , οἶον ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ διακονουμένῃ τῷ θεῷ ἢ ποίοις <ἐναντίαις ἐξουσίαις> τῶν Αἰγύπτῳ τεραστίων γεγένηται , καὶ τίς μὲν ἡ ἐξουσία διακονουμένη τῇ μεταβαλούσῃ εἰς ὄφιν ῥάβδῳ Μωσέως , τίς δὲ ταύτῃ ἐναντία διακονου - μένη τῇ μεταμορφώσει τῶν Αἰγυπτιακῶν ῥάβδων εἰς δράκοντας · καὶ εἶπεν ἂν τὴν δύναμιν τῆς ἐξουσίας ἀφ' ἧς κατέπιεν ἡ τοῦ Ααρὼν ῥάβδος τὰς τῶν Αἰγυπτίων . εἶπε δ’ ἂν καὶ τίς ἡ ἐξουσία τῆς εἰς χιόνα μεταβολῆς χειρὸς Μωσέως , καὶ ἐκ τῶν ἐναντίων τίων ἦν ἐξουσία συμπνέουσα καθ' ἑκαστον τοῖς ἐπαοιδοῖς τῶν Αἰγυπτίων , ὅτε ἐδόκουν μιμεῖσθαι τὰ σημεῖα τοῦ θεοῦ . καὶ οὕτως ἂν διεξώδευσε τὰς δέκα τῶν Αἰγυπτίων πληγὰς καὶ τὴν κατ’ αὐτῶν ἀποστολὴν λὴν δι' ἀγγέλων πονηρῶν . εἶπε δ’ ἂν καὶ τίς ἐξουσία ὑπηρετήσατο τῇ διὰ τῆς ἐρυθρᾶς θαλάσσης διόδῳ τοῦ λαοῦ καὶ καταποντώσει τῶν Αἰγυπτίων , τίς τε ἐξουσία ὑπηρετήσατο τῇ διὰ ξύλου μεταβολῇ ὕδατος πικροῦ εἰς γλυκύτητα . εἶπε δ' ἂν καὶ τὴν ἐξουσίαν ἢ διηκονήσατο τῷ ἀπὸ πέτρας ὑδατι . καὶ ἤτοι τὴν αὐτὴν ἢ ἄλλην παρέστησεν <ἄν> τῷ τῷ τοῦ ὑετῷ τοῦ μάννα καὶ τῇ τῶν ὀρτυγομητρῶν ἐφόδῳ . εἶπε δ’ ἂν καὶ τίς ἡ ἐξουσία ἡ τὸ αὐτὸ μάννα τῶν μὲν ἓξ ἡμερῶν τρέπουσα εἰς σκώληκας καὶ δυσωδίαν , τῇ δὲ τοῦ σαββάτου ἡμέρᾳ φυλάττουσα . Καὶ τί με δεῖ ἀναλεγόμενον τὰ ἐν τῇ ἐρήμῳ τεράστια μέχρι τῆς Μωσέως τελευτῆς παριστάνειν , ὅτι εἶπεν ἂν ὁ σωτὴρ τὰ περὶ τῆς ἐξουσίας , εἰ ἦσαν ἄξιοι οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ τῆς πρὸς τὸ πύσμα αὐτῶν ἀποκρίσεως ; καὶ σοὶ πάρεστι τὸ ἀνάλογον ἐπερχομένῳ τὴν ὅλην γραφὴν ὁρᾶν , τίς τε ἡ ἐξουσία τοῦ στῆναι τὸν ἥλιον κατὰ Γαβαὼν καὶ σελήνην κατὰ φάραγγα Ἐλώμ , καὶ πολὺ πρότερον τοῦ διοδευθῆναι τὸν Ἰορδάνην ποταμὸν καὶ τοῦ παύσασθαι τὸ μάννα . καὶ ἐπὶ τῆς βίβλου δέ τῶν Κριτῶν πολλὰ ἂν τοιαῦτα ζητηθείη καὶ εὑρεθείη , οἷον περὶ τὸν Γεδεὼν καὶ τὸν Σαμψών , παράδοξα , ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν Βασιλειῶν τὰ περὶ τὸν Σαμουὴλ καὶ τὸν Ἠλίαν καὶ τὸν Ἐλισσαῖον καὶ τὸν Ἐζεκίαν . καὶ οὕ - τως ἐπελθὼν ὄν ὁ σωτὴρ καὶ τὸ κατὰ τὰς διαφόρους ἐξουσίας διελθὼν μυστήριον ἐδίδαξεν ἂν ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ καὶ πῶς ὑπερεχούσῃ ἐποίει ἃ ἔβλεπεν ὁ λαὸς τεράστια , δοθείσῃ αὐτῷ οὐκ ἀπό τινος ἀγγέλου καὶ κειτουργοῦ θεοῦ οὐδέ διό τινος τῶν ὑποδεεστέρων τοῦ θεοῦ , ἀλλ' ἀπ' αὐτοῦ τοῦ πατρός .
Lemmas: μήποτε οὖν ὁ κατά ὁ τόπος τοιαυτ εἰμί . ἐν ὁ σοφία ὁ θεός , περιέχω ἐπιστήμη θεῖος καί ἀνθρώπινος πρᾶγμα καί ὁ οὗτος αἰτία , εἰμί » θησαυρός « ὁποῖος δέω εἰμί ὁ » ὁ σοφία « θησαυρός καί » ὁ γνῶσις « καί εἰμί οὗτος « ἀπόκρυφος « · καί εἰ τις εἰμί ἀξιόω οἶδα ὁ » ἄρρητος ῥῆμα . ὅς οὐ ἵκω ἄνθρωπος λαλέω « , οἶδα ἄν ὁ » ἐν μυστήριον σοφία « , » ὁ ἀποκρύπτω , ὅς προορίζω ὁ θεός πρό ὁ αἰών εἰς δόξα « ὁ δίκαιος . εἰμί οὖν ἐν ὁ ὁ σοφία καί ὁ γνῶσις « ἀπόκρυφος θησαυρός λόγος βαθύς καί ἀπόρρητος περί διάφορος ἐξουσία , γενικός μέν δύο , εἰδικός δέ κατά ἑκάτερος ὁ δύο πολύς καί δυσθευρητος . ὁ δέ γενικός δύο ἐξουσία τοιοῦτος εἰμί · ὁ μέν εἰμί ὁ κρατύς τάγμα , καί ὥσπερ εἰμί ἄνθρωπος θεός οὐ ὁ τυγχάνω καί ἄγγελος θεός μακάριος κοί προφήτης ὁ θεός θεοφορέω , οὕτως εἰμί τις ἐξουσία ὁ θεός , περί ὅς ὁ ἀπόστολος Χριστός δοξολογάω λέγω ἐν ὁ πρός Κολοσσαεύς ὅτι · εἰμί ὁ σωτήρ » εἰκών ὁ ὁ ὁ ἀόρατος , πρωτότοκος πᾶς κτίσις « , ἐν ὅς κτίζω ὁ πᾶς ἐν ὁ οὐρανός καί ἐπί ὁ γῆ , εἴτε ὁρατός εἴτε ἀόρατος , εἴτε θρόνος εἴτε κυριότης εἴτε ἀρχή εἴτε ἐξουσία · ὁ πᾶς διά αὐτός καί εἰς αὐτός κτίζω · καί αὐτός εἰμί πρό πᾶς « . εἷς οὖν εἶδος ὁ ὑπό ὁ θεός ὁ ἐν Χριστός κτίζω ἐξουσία , ἕτερος παρά ὁ ἀρχή καί ὁ θρόνος καί ὁ κυριότης · καί ἕκαστος ἐξουσιάζω τις , τάσσω ὑπό ὁ θεός κατά τις ἀπόρρητος ἀξία ἐπί ὁ ἄξιος ἐξουσιάζω κατά ὁ διαφορά αὐτός ὑπό ἕκαστος ὁ ἐξουσία . κοί » πολύς « ἄν » ὁ λόγος καί δυσερμήνευτος « εἰμί περί ὁ κατά ὁ ἐξουσία οὗτος καί ὁ ἐξουσιάζω ὑπό αὐτός πραγμοος . ὡς δέ εἰμί τις ἐξουσία ὁ θεός , οὕτως εἰμί καί ἐναντίος ἀνάλογος ὁ ὁ ἁμαρτία ἄνθρωπος καί ὁ ἄγγελος ὁ διάβολος . καί εἰμί γε ὁ μηκέτι » πρός αἷμα καί σάρξ « παλαίω ἀλλά διά ὁ ἐπαναβαίνω ὁ δύναμις πρός ὁ ὑπέρ οὗτος ἀγωνίζομαι » ὁ πάλη « » πρός ὁ « ἀνταγωνίζομαι ὁ ἀθλητής ὁ θεοσέβεια » ἐξουσία « . ὡς δέ πολύς τάγμα εἰμί ὑπό ὁ θεός , οὕτως καί ἐν ὁ ἐναντίος χώρα οὐ μόνος ἐξουσία εἰμί ἀλλά καί κοσμοκράτωρ » ὁ σκότος οὗτος « καί » πνευματικός ὁ πονηρία ἐν ὁ ἐπουράνιος « , τάχα δέ καί ἀρχή , ἐγώ δέ οἴομαι ὅτι καί πᾶς ὁμώνυμος ὁ ὁ θεός εἰμί κατά ὁ ἐναντιότης . διαλαμβάνω οὖν ὁ ὁ διαφέρω ὄνομα κληρόω ἐν ὁ Ἰσραήλ , τουτέστι ὁ ἀρχιερεύς καί ὁ πρέσβυς ὁ λαός , περί ἐξουσία πολύς καί ὁ ἐν οὐρανός μυστήριον εἴτε παράδοσις [ εἴτε καί ] εἴτε καί ἐκ ἀπόκρυφος ( οὐ οἶδα εὔλογος ἤ καί ἄλογος ) κινέω , ὁράω ὁ Ἰησοῦς ὁ τεράστιος ἐπιτελέω οὐ χωρίς τις σύνειμι αὐτός ἐξουσία . οὗτος οὖν ὁ εἶδος καί ὁ ἰδιότης ἀπό ὁ Ἰησοῦς μανθάνω βούλομαι ἤ ὁ δοκέω αὐτός ἴνη ἐπιστήμη ἐν αὐτός . καί εἰ μέν εἰμί ἀρχιερεύς τις ἅγιος καί μακάριος ( ὁποῖος Ἀαρών ἤ ὁ Ἐλεάζαρ ἤ ὁ Φινεές ἤ ὅσος ἐπαινετός ὁ ὁ λειτουργία δοετέέσαν ) ὁ πυνθάνομαι ὁ σωτήρ τότε καί πρέσβυς παραπλήσιος ὅς κατά ἐντολή θεός Μωσῆς ἐκλέγω , ἔοικα ὅτι ὡς οὐ πειράω ἀλλά φιλομαθέω καί ἄξιος ὁ τηλικοῦτος μάθημα παρίστημι ἄν ἄρχω ὁ σωτήρ λόγος , ὅς οὐδέ ὁ κόσμος ὅλος χωρέω δύναμαι . καί ἄρχω ἄν παραδίδωμι ὁ ἐπιστήμη περί ὁ μακάριος ἐξουσία καί ὁ διαφορά αὐτός καί ὁ αἰτία ὁ ἔρχομαι αὐτός ἐπί ὁ εἰμί ἐξουσία καί ὁ ὑπό αὐτός , εἴτε ψυχή εἴτε κοί ὁποιωνποτοῦν λογικός , διεξοδεύω δέ ἄν καί ὁ περί ὁ ἐναντίος ἐξουσία λόγος , κοί ὁ διαφορά αὐτός παρίστημι εἰμί . ἔοικα δέ ὅτι διδάσκω ἄν ἀνάλογος ὁ » ὁ νόμος « » διατάσσω διά ἄγγελος « καί ὁ » εἰ ὁ διά ἄγγελος λαλέω λόγος γίγνομαι βέβαιος « ( ἀνάλογος φημί λόγος ὁ περί ὁ διακονέω ὁ νόμος ἄγγελος καί ὁ κατά ὁ γραφή ἐξουσία ) , οἷος ἐν ποῖος ἐξουσία διακονέω ὁ θεός ἤ ποῖος ἐνάντιος ἐξουσία ὁ Αἴγυπτος τεράστιος γίγνομαι , καί τίς μέν ὁ ἐξουσία διακονέω ὁ μεταβάλλω εἰς ὄφις ῥάβδος Μωϋσῆς , τίς δέ οὗτος ἐναντίος διακονέω - μένω ὁ μεταμόρφωσις ὁ Αἰγυπτιακός ῥάβδος εἰς δράκων · καί λέγω ἄν ὁ δύναμις ὁ ἐξουσία ἀπό ὅς καταπίνω ὁ ὁ Ἀαρών ῥάβδος ὁ ὁ Αἰγύπτιος . λέγω δέ ἄν καί τίς ὁ ἐξουσία ὁ εἰς χιών μεταβολή χείρ Μωϋσῆς , καί ἐκ ὁ ἐναντίος τίω εἰμί ἐξουσία συμπνέω κατά ἕκαστος ὁ ἐπαοιδός ὁ Αἰγύπτιος , ὅτε δοκέω μιμέομαι ὁ σημεῖον ὁ θεός . καί οὕτως ἄν διεξοδεύω ὁ δέκα ὁ Αἰγύπτιος πληγή καί ὁ κατά αὐτός ἀποστολή λήν διά ἄγγελος πονηρός . λέγω δέ ἄν καί τίς ἐξουσία ὑπηρετέω ὁ διά ὁ ἐρυθρός θάλασσα δίοδος ὁ λαός καί καταποντίζω ὁ Αἰγύπτιος , τίς τε ἐξουσία ὑπηρετέω ὁ διά ξύλον μεταβολή ὕδωρ πικρός εἰς γλυκύτης . λέγω δέ ἄν καί ὁ ἐξουσία ὅς διακονέω ὁ ἀπό πέτρα ὕδωρ . καί ἤτοι ὁ αὐτός ἤ ἄλλος παρίστημι ἄν ὁ ὁ ὁ ὑετός ὁ μάννα καί ὁ ὁ ὀρτυγομήτρα ἔφοδος . λέγω δέ ἄν καί τίς ὁ ἐξουσία ὁ ὁ αὐτός μάννα ὁ μέν ἕξ ἡμέρα τρέπω εἰς σκώληξ καί δυσωδία , ὁ δέ ὁ σάββατον ἡμέρα φυλάσσω . καί τίς ἐγώ δέω ἀναλέγω ὁ ἐν ὁ ἐρῆμος τεράστιος μέχρι ὁ Μωϋσῆς τελευτή παριστάνω , ὅτι λέγω ἄν ὁ σωτήρ ὁ περί ὁ ἐξουσία , εἰ εἰμί ἄξιος ὁ ἀρχιερεύς καί ὁ πρέσβυς ὁ λαός ὁ πρός ὁ πύσμα αὐτός ἀπόκρισις ; καί σύ πάρειμι ὁ ἀνάλογος ἐπέρχομαι ὁ ὅλος γραφή ὁράω , τίς τε ὁ ἐξουσία ὁ ἵστημι ὁ ἥλιος κατά Γαβαών καί σελήνη κατά φάραγξ Ἐλώμ , καί πολύς πρότερος ὁ διοδεύω ὁ Ἰορδάνης ποταμός καί ὁ παύω ὁ μάννα . καί ἐπί ὁ βίβλος δέ ὁ Κριτής πολύς ἄν τοιοῦτος ζητέω καί εὑρίσκω , οἷος περί ὁ Γεδεών καί ὁ Σαμψών , παράδοξος , ἀλλά καί ἐκ ὁ Βασίλεια ὁ περί ὁ Σαμουήλ καί ὁ Ἠλίας καί ὁ Ἐλισσαῖος καί ὁ Ἐζεκίας . καί ο͂́ - πως ἐπέρχομαι εἰμί ὁ σωτήρ καί ὁ κατά ὁ διάφορος ἐξουσία διέρχομαι μυστήριον διδάσκω ἄν ἐν ποῖος ἐξουσία καί πῶς ὑπερέχω ποιέω ὅς βλέπω ὁ λαός τεράστιος , δίδωμι αὐτός οὐ ἀπό τις ἄγγελος καί κειτουργοῦ θεός οὐδέ διό τις ὁ ὑποδεής ὁ θεός , ἀλλά ἀπό αὐτός ὁ πατήρ .