nicolaus-history.fragmenta 3.9
Ὅτι ἐπὶ Σαρδαναπάλου , τοῦ βασιλέως Ἀσσυρίων , Ἀρβάκης ὁ Μῆδος ἀκηκοὼς τὸν βίον καὶ τὰ ἤθη οἷς χρῆται ὁ βασιλεὺς , εἰς νοῦν ἐνεβάλετο καὶ ἐνεθυμήθη ἄρα , ὅτι ἀπορίᾳ γενναίου ἀνδρὸς οὗτος ἔχοι τὰ τῆς Ἀσσυρίας κράτη . Ἀνδρειότατον ( 1 ) δὲ φῦλον τὸ Μηδικὸν ἐδόκει τότε μετὰ τὸ Ἀσσύριον εἶναι . Οὗτος οὖν ὁ Ἀρβάκης ἐν ὁμιλίᾳ γενόμενος Βελέσυι τῆς Βαβυλῶνος ἄρχοντι , ἄτε συνεδρίτης ( 2 ) ὢν αὐτῷ πρὸ τῶν βασιλειῶν θυρῶν , ἀνδρὶ τοῦ Χαλδαίων γένους , ( ἱερεῖς δ’ οὗτο : ἦσαν καὶ πρώτην ἔφερον τιμὴν , ) συντίθεται αὐτῷ , καὶ κοινῇ βουλεύουσιν ἐπιθέσθαι τῇ ὅλῃ ἀρχῇ , τά τε Ἀσσυρίων κράτη μεταστῆσαι εἰς Μήδους . Ἀστρονομώτατοι δὲ πάντων ἦσαν Βαβυλώνιοι , καὶ σοφίᾳ καὶ μαντικῇ , τῇ τε δι’ ὀνειράτων καὶ τεράτων , προὔχοντες , πάσῃ τε , ὡς εἰπεῖν , τῇ ( 3 ) ἀμφὶ τὰ θεῖα ἐπιστήμῃ . Καὶ δὴ καὶ τότε ὁ Βέλεσυς τῷ Ἀρβάκῃ διαλεγόμενος πρὸ τῶν θυρῶν πλησίον τινὸς φάτνης , ἐν ᾗ δύο ἵπποι ἐξεφατνίζοντο · καί πως ἐν μεσημβρίᾳ κατέδαρθεν αὐτόθι , καὶ ἐν τῷ ὕπνῳ ἔδοξεν ὁρᾶν τὸν ἕτερον τῶν ἵππων ἐπιφορεῖν τῷ στόματι ἐπὶ τὸν Ἀρβάκην καθεύδοντα καὶ αὐτὸν ἄχυρα , τὸν δὲ ἕτερον ἐρέσθαι · « Τί τοῦτο ποιεῖς , ὦ δαιμόνιε ( 4 ) , καὶ τὰ ἄχυρα τῷ ἀνθρώπῳ ἐπιφέρεις ; » Τὸν δὲ ἀποκρίνασθαι · « Φθονῶ ( 5 ) αὐτῷ · μέλλει γὰρ βασιλεύειν ἁπάντων ὧν νῦν ἄρχει Σαρδανάπαλλος . » Ταῦτ’ ἰδών τε καὶ ἀκούσας ὁ Βαβυλώνιος τὸν Μῆδον ἐγείρει καθεύδοντα , καὶ δή ( 6 ) τι πλέον τὰ θεῖα εἰδὼς , συμβάλλει τὴν τοῦ ὀνείρου φήμην , καὶ κελεύει τὸν Ἀρβάκην ἰέναι παρὰ τὸν Τίγριν ποταμὸν ῥέοντα πλησίον τῆς Νίνου καὶ προσκλύζοντα τὸ τεῖχος . Ἰόντων δὲ καὶ πολλὰ λεσχηνευομένων , ὡς ἂν ἑταίρων , λέγει ὁ Βέλεσυς · « Ἄγε δὴ , ὦ Ἀρβάκη , εἰ σὲ θείη σατράπην Κιλικίας ( 7 ) Σαρδανάπαλος ὁ δεσπότης , τί ἄν μοι δοίης τῷ εὐαγγελιζομένῳ ; » Ὁ δ’ ἀποκρίνεται · « Τίμου , ὦ δαιμόνιε , καταγελᾷς ; διὰ τί δ’ ἄν ( * ) με σατράπην Κιλικίας θεῖτο , ἄλλους ἐμοῦ κρείττους παρελθών ; » Καὶ ὅς · « Ἀλλ’ εἴ γε δοίη , πλέον ( 8 ) γάρ τι εἰδὼς λέγω , τίς ἐμοὶ κείσεται χάρις παρὰ σοί ( 9 ) ; » Κἀκεῖνος · « Οὔτι μέμψῃ , ἔφη , μεθέξεις γὰρ τῆς ἀρχῆς οὐκ ἐλάχιστον μέρος . » Ὁ δὲ εἶπεν · « Εἰ δὲ Βαβυλῶνός σε πάσης σατράπην ποιήσειε , πῶς ἐμοὶ χρήσῃ ; » Καὶ ὃς , « Παῦσαι πρὸς τοῦ Διὸς , ἔφη , σφόδρα μου κατακερτομῶν · οὐ γὰρ οἶμαι ἐπιτήδειος εἶναι , Μῆδος ὢν , ὑπὸ Βαβυλωνίου καταγελᾶσθαι . » Κἀκεῖνος · « Ἀλλ’ οὐ μὰ τὸν μέγαν Βῆλον ἔγωγέ σου καταγελῶν ταῦτα λέγω , ἀλλὰ πλέον τι τεκμαιρόμενος ( 10 ) . » Καὶ ὃς ἔφη · « Ἀλλ’ ἀάν γε Βαβυλῶνος σατραπεύσω , σὲ ὕπαρχον ( 11 ) καταστήσω τῆς ὅλης σατραπείας . » Καὶ ὁ Βαβυλώνιος · « Ἀλλ’ ἔγωγέ σοι οὐκ ἀπιστῶ · τόδε μοι λέξον · εἰ βασιλεὺς εἴης ἁπάσης ὁπόσης νῦν Σαρδανάπαλλος ἄρχει , τί ἐμὲ ποιήσειας ; » Ὁ δ’ Ἀρβάκης εἶπεν · « Εἰ σοῦ , ὦ τλῆμον , ταῦτα ἀκούσεις Σαρδανάπαλλος , εὖ ἴσθ’ ὅτι καὶ σὺ κἀγὼ κακῶς ἀπολούμεθα . Ἀλλὰ τί σοι ἐπῆλθε ταῦτα ληρεῖν ; οὐ παύῃ φλυαρῶν ; » Καὶ ὃς τῆς χειρὸς αὐτοῦ λαβόμενος εὐτόνως · « Ἀλλὰ μὰ τήνδε τὴν δεξιὰν τὴν ἐμοὶ τιμίαν καὶ τὸν μέγαν Βῆλον , οὐ παίζων λέγω , ἀλλὰ τὰ θεῖα κάλλιστα εἰδώς . » Καὶ ὁ Ἀρβάκης εἶπεν · « Δώσω σοι Βαβυλῶνα ἔχειν καὶ ταῦτα ὑπὸ σεαυτῷ ( 12 ) ἀτελῆ . » Καὶ ἐπὶ τούτοις δεξιὰν αἰτοῦντος , μάλα προθύμως δίδωσι . Καὶ ὃς εἶπε · « Βασιλεύσεις τοίνυν , εὖ ἴσθι , ἀψευδῶς . » Καὶ ἐπεὶ ταῦτα συνέθεντο , ἐπὶ θύρας ᾤχοντο ὀπίσω θεραπεύσοντες τὰ εἰωθότα . Μετὰ δὲ ταῦτα ἐν ὁμιλίᾳ γενόμενος ἑνὶ τῶν πιστοτάτων εὐνούχων ὁ Ἀρβάκης ἐδεήθη αὐτοῦ δεῖξαί οἱ τὸν βασιλέα · σφόδρα γὰρ ἐπιθυμεῖν τὸν δεσπότην ὅστις εἴη θεάσασθαι . Τοῦ δὲ εἰπόντος ἀδύνατον αὐτὸν ὁρᾶν ( 13 ) , μηδένα γὰρ πώποτε τυχεῖν τούτου , τότε μὲν ἡσύχασεν . Αὖθις δὲ μικρὸν διαλιπὼν λιπαρέστερον αὐτοῦ ἐδεῖτο , φάσκων ἀντὶ πολλοῦ χρυσοῦ καὶ ἀργύρου ταύτην ἀλλάττεσθαι τὴν χάριν . Ὁ δὲ εὐνοῦχος νικώμενος ( 14 ) ὑπ’ αὐτοῦ , ἦν γὰρ ἐς τὰ μάλιστα ἐπιτήδειος , καὶ οὐ βουλόμενος αὐτῷ ἀχαριστεῖν , ὑπέσχετο εἰ καιρὸς εἴη μνησθήσεσθαι τῷ δεσπότῃ ὤκει**ἔνθα ἐτελεύτησεν ( 15 ) .
Lemmas: ὅτι2 ἐπί Σαρδανάπαλος , ὁ βασιλεύς Ἀσσύριος , Ἀρβάκης ὁ Μῆδος ἀκούω ὁ βίος καί ὁ ἦθος ὅς χράω ὁ βασιλεύς , εἰς νόος ἐμβάλλω καί ἐνθυμέομαι ἄρα , ὅτι ἀπορία γενναῖος ἀνήρ οὗτος ἔχω ὁ ὁ Ἀσσυρία κράτος . ἀνδρεῖος ( 1 ) δέ φῦλον ὁ Μηδικός δοκέω τότε μετά ὁ Ἀσσύριος εἰμί . οὗτος οὖν ὁ Ἀρβάκης ἐν ὁμιλία γίγνομαι Βελέσυι ὁ Βαβυλών ἄρχω , αὔγ-ασμα συνεδρίτης ( 2 ) εἰμί αὐτός πρό ὁ βασίλεια θύρα , ἀνήρ ὁ Χαλδαῖος γένος , ( ἱερεύς δέ Ούτο : εἰμί καί πρῶτος φέρω τιμή , ) συντίθημι αὐτός , καί κοινός βουλεύω ἐπιτίθημι ὁ ὅλος ἀρχή , ὁ τε Ἀσσύριος κράτος μεθίστημι εἰς Μῆδος . Ἀστρονόμος δέ πᾶς εἰμί Βαβυλώνιος , καί σοφία καί μαντικός , ὁ τε διά ὄνειρος καί τέρας , προέχω , πᾶς τε , ὡς εἶπον , ὁ ( 3 ) ἀμφί ὁ θεῖον ἐπιστήμη . καί δή καί τότε ὁ Βέλεσυς ὁ Ἀρβάκης διαλέγω πρό ὁ θύρα πλησίος τις φάτνη , ἐν ὅς δύο ἵππος ἐκφατνίζω · καί πως ἐν μεσημβρία καταδαρθάνω αὐτόθι , καί ἐν ὁ ὕπνος δοκέω ὁράω ὁ ἕτερος ὁ ἵππος ἐπιφορέω ὁ στόμα ἐπί ὁ Ἀρβάκης καθεύδω καί αὐτός ἄχυρον , ὁ δέ ἕτερος ἔρομαι · « τις οὗτος ποιέω , εἰμί δαιμόνιος ( 4 ) , καί ὁ ἄχυρον ὁ ἄνθρωπος ἐπιφέρω ; » ὁ δέ ἀποκρίνω · « φθονέω ( 5 ) αὐτός · μέλλω γάρ βασιλεύω ἅπας ὅς νῦν ἄρχω Σαρδανάπαλλος . » ταῦτα ὁράω τε καί ἀκούω ὁ Βαβυλώνιος ὁ Μῆδος ἐγείρω καθεύδω , καί δή ( 6 ) τίς πλέω ὁ θεῖον εἰδοί , συμβάλλω ὁ ὁ ὄνειρος φήμη , καί κελεύω ὁ Ἀρβάκης εἶμι παρά ὁ Τίγρης ποταμός ῥέω πλησίος ὁ Νίνος καί προσκλύζω ὁ τεῖχος . ἔρχομαι δέ καί πολύς λεσχηνεύω , ὡς εἄν ἑταῖρος , λέγω ὁ Βέλεσυς · « ἄγω δή , εἰμί Ἀρβάκης , εἰμί σύ τίθημι σατράπης Κιλικία ( 7 ) Σαρδανάπαλος ὁ δεσπότης , τίς ἄν ἐγώ δήω ὁ εὐαγγελίζομαι ; » ὁ δέ ἀποκρίνω · « Τίμου , εἰμί δαιμόνιος , καταγελάω ; διά τίς δέ ἄν ( * ) ἐγώ σατράπης Κιλικία τίθημι , ἄλλος ἐγώ ἀγαθός παρέρχομαι ; » καί ὅς · « ἀλλά εἰμί γε δήω , πλέω ( 8 ) γάρ τίς εἰδοί λέγω , τίς ἐγώ κεῖμαι χάρις παρά σύ ( 9 ) ; » ἐκεῖνος · « οὔτις μέμφομαι , φημί , μετέχω γάρ ὁ ἀρχή οὐ μικρός μέρος . » ὁ δέ εἶπον · « εἰμί δέ Βαβυλών σύ πᾶς σατράπης ποιέω , πῶς ἐγώ χράω ; » καί ὅς , « παύω πρός ὁ Ζεύς , φημί , σφόδρα ἐγώ κατακερτομέω · οὖον γάρ οἴομαι ἐπιτήδειος εἰμί , Μῆδος εἰμί , ὑπό Βαβυλώνιος καταγελάω . » ἐκεῖνος · « ἀλλά οὖον μά ὁ μέγας Βῆλος ἐγώ σύ καταγελάω οὗτος λέγω , ἀλλά πλέω τίς τεκμαίρομαι ( 10 ) . » καί ὅς φημί · « ἀλλά ἀάω γε Βαβυλών σατραπεύω , σύ ὕπαρχος ( 11 ) καθίστημι ὁ ὅλος σατραπεία . » καί ὁ Βαβυλώνιος · « ἀλλά ἐγώ σύ οὐ ἀπιστέω · ὅδε ἐγώ λέγω · εἰμί βασιλεύς εἰμί ἅπας ὁπόσος νῦν Σαρδανάπαλλος ἄρχω , τίς ἐγώ ποιέω ; » ὁ δέ Ἀρβάκης εἶπον · « εἰμί σύ , εἰμί τλήμων , οὗτος ἀκούω Σαρδανάπαλλος , εὕω εἰμί ὅτι καί σύ ἐγώ κακῶς ἀπόλλυμι . ἀλλά τίς σύ ἐπέρχομαι οὗτος ληρέω ; οὖον παύω φλυαρέω ; » καί ὅς ὁ χείρ αὐτός λαμβάνω εὔτονος · « ἀλλά μά ὅδε ὁ δεξιά ὁ ἐγώ τίμιος καί ὁ μέγας Βῆλος , οὖον παίζω λέγω , ἀλλά ὁ θεῖον καλῶς οἶδα . » καί ὁ Ἀρβάκης εἶπον · « δίδωμι σύ Βαβυλών ἔχω καί οὗτος ὑπό σεαυτοῦ ( 12 ) ἀτελής . » καί ἐπί οὗτος δεξιά αἰτέω , μάλα προθύμως δίδωμι . καί ὅς εἶπον · « βασιλεύω τοίνυν , εὕω εἰμί , ἀψευδής . » καί ἐπεί οὗτος συντίθημι , ἐπί θύρα οἴχομαι ὀπίσω θεραπεύω ὁ εἴωθα . μετά δέ οὗτος ἐν ὁμιλία γίγνομαι εἷς ὁ πιστός εὐνοῦχος ὁ Ἀρβάκης δήω αὐτός δείκνυμι ὁ ὁ βασιλεύς · σφόδρα γάρ ἐπιθυμέω ὁ δεσπότης ὅστις εἰμί θεάομαι . ὁ δέ εἶπον ἀδύνατος αὐτός ὁράω ( 13 ) , μηδείς γάρ πώποτε τυγχάνω οὗτος , τότε μέν ἡσυχάζω . αὖθις δέ μικρός διαλείπω λιπαρής αὐτός δήω , φάσκω ἀντί πολύς χρυσός καί ἄργυρος οὗτος ἀλλάσσω ὁ χάρις . ὁ δέ εὐνοῦχος νικάω ( 14 ) ὑπό αὐτός , εἰμί γάρ εἰς ὁ μάλιστα ἐπιτήδειος , καί οὖον βούλομαι αὐτός ἀχαριστέω , ὑπισχνέομαι εἰμί καιρός εἰμί μιμνήσκω ὁ δεσπότης οἰκέω τελευτάω ( 15 ) .