nicolaus-history.fragmenta 3.57
Ὅτι Λυκούργῳ τοιάδε ἡ τελευτὴ τοῦ βίου ἐγένετο . Βουλόμενος , ὥς φασι , τὸν ( 1 ) θεὸν ἐρέσθαι περὶ τινων ὑπολοίπων νόμων , ὥρκωσε Λακεδαιμονίους ἄχρις ἐπάνεισι μηδένα λῦσαι τῶν κειμένων . Ὀμοσάντων δ’ , ἐπεὶ χρηστηριαζόμενος ἤκουσε παρὰ τοῦ θεοῦ , ὡς εὐδαίμων ἡ πόλις ἔσοιτο , εἰ τοῖς ἐκείνου νόμοις ἐμμένοι , ἔγνω , μηκέτι ἐπανελθεῖν , τὸ βέβαιον τῆς φυλακῆς ἐκ τοῦ ὅρκου ποιησάμενος . Καταβὰς δὲ εἰς Κρίσαν αὑτὸν διεργάζεται ( 2 ) . Λακεδαιμόνιοι δὲ αἰσθόμενοι , διά τε τὴν προτέραν ἀρετὴν καὶ τὴν τότε κριθεῖσαν περὶ τὸν θάνατον , ναόν τε αὐτῷ ἐτεμένισαν , καὶ βωμὸν ἱδρυσάμενοι θύουσιν ὡς ἥρωι ἀνὰ πᾶν ἔτος ( 3 ) . Περιφανῶς γὰρ δὴ ( 4 ) Σπαρτιάταις αἴτιος μόνος ἐγένετο τῆς εἰς ἅπαν ἀρετῆς τε καὶ ἡγεμονίας , οὐδὲν ἄμεινον τῶν ἄλλων πάλαι διακειμένοις · οὐ μόνον ὅτι αὐτοῖς νόμους ἔθετο ἀρίστους , ἀλλὰ καὶ ὅτι ἄκοντας προὐτρέψατο χρῆσθαι αὐτοῖς τρόπῳ τοιῷδε . Δύο σκύλακας λαβὼν ( 5 ) ἀπὸ τῆς αὐτῆς μητρὸς ἔτρεφε , χωρὶς δὲ ἀλλήλων ἀνομοίοις ἤθεσι , τὸν μὲν κατ’ οἶκον , ὄψα τε διδοὺς καὶ τὴν ἄλλην λιχνείαν , τὸν δὲ ἐν κυνηγεσίοις θηρᾶν ἀναγκάζων καὶ στιβεύειν ( 6 ) ἐν ὄρεσιν . Ὡς δ’ ἑκάτερος αὐτῶν ὅμοιος ἐγένετο τῇ τροφῇ , Σπαρτιάταις ἐκκλησιάζουσι πρὸς τοὺς περιοίκους πολέμου πέρι,καὶ ἀμηχανοῦσι , παραγαγὼν ἀμφοτέρους εἰς μέσον , καὶ σὺν αὐτοῖς δόρκους τε καὶ ζωμοὺς ( 7 ) καὶ ὄψα ἐσκευασμένα , ἔλεξεν · « Ἀλλ’ ὅτι μὲν , ὦ Σπαρτιᾶται , τοῦ εὖ τε καὶ κακῶς πράττειν οὐκ ἄλλο ἐστὶν αἴτιον πλὴν τὸ ἔθεσι χρῆσθαι φαύλοις ἢ σώφροσι , πάρεστιν ὑμῖν ὁρᾶν . Οἵδε γέ τοι ( 8 ) τοὺς σκύλακας δείξας ) τῆς αὐτῆς μητρὸς ὄντες , ἐναντίως δὲ ἀλλήλοις τεθραμμένοι , παρ’ αὐτὸ τοῦτο ἀνόμοιοι ἐκβεβήκασιν . Ὁ μὲν γὰρ θηρᾶν μαθὼν , ὁ δὲ λιχνεύειν , οὐδὲν ἂν ( 9 ) ἀντὶ τοῦδε , εἰ παρείκοι , ποιήσειε . » Καὶ ἅμα προσέταξε τῷ κυνουλκῷ μεθεῖναι ἐπὶ ἀμφοτέρους τὰ ἡτοιμασμένα . Τῶν δ’ ὁ μὲν κατοικίδιος ἐπὶ τοὖψον ὥρμησεν , ὁ δὲ θηράτωρ ἐπὶ τὸν δόρκον , καὶ καταλαβὼν ( 10 ) ἐσπάραττε . Καὶ Λυκοῦργος πάλιν , « Ταῦτα , ἔφη , νομίσατε , ὦ Σπαρτιᾶται , καὶ εἰς ὐμᾶς τείνειν καὶ τοὺς ἄλλους πάντας ἀνθρώπους · ὁποίοις γὰρ ἂν ἔθεσι καὶ νόμοις χρῆσθε , τοιούτους ἀποβαίνειν ἀνάγκη πρός τε πόνους καὶ τρυφήν · πάντα γὰρ ἀνθρώποις μαθητὰ οἱ θεοὶ ἔδοσαν . Ἕπεται δὲ τῷ μὲν πονεῖν ἐθέλειν τὸ ἐλευθέρους εἶναι , καὶ τὸ οὖ ( 11 ) πράττειν καὶ κρατεῖν πάντων · τῷ δὲ ἡδυπαθεῖν τό τε δουλεύειν καὶ κακουργεῖν ( 12 ) καὶ μηδενὸς ἀξίους εἶναι . » Ὁ μὲν τοιαῦτα λέγων προὐτρέπετο τοὺς Σπαρτιάτας μεταβαλεῖν τε τὸν καθεστῶτα τρόπον τοῦ βίου , καὶ βελτίοσι νόμοις ἐθισθῆναι . Οἱ δὲ πεισθέντες οὐ τῶν περιοίκων μόνον , ἀλλὰ καὶ πάντων Ἑλλήνων διαφανῶς ἄριστοι ἐγένοντο , ἡγεμόνες τε συνεχῶς , ἐξ ὅτου παρεδέξαντο τοὺς νόμους , ἐπὶ ἔτη πεντακόσια ( 13 ) , καὶ οὐ πολλοῦ χρόνου ἐπὶ μέγα ἐχώρησαν δυνάμεως .
Lemmas: ὅτι2 Λυκοῦργος τοιόσδε ὁ τελευτή ὁ βίος γίγνομαι . βούλομαι , ὅς φημί , ὁ ( 1 ) θεός ἔρομαι περί τίνω ὑπόλοιπος νόμος , ὁρκόω Λακεδαιμόνιος ἄχρι ἐπάνειμι μηδείς λύω ὁ κεῖμαι . ὄμνυμι δέ , ἐπεί χρηστηριάζω ἀκούω παρά ὁ θεός , ὡς εὐδαίμων ὁ πόλις εἰμί , εἰμί ὁ ἐκεῖνος νόμος ἐμμένω , γιγνώσκω , μηκέτι ἐπανέρχομαι , ὁ βέβαιος ὁ φυλακή ἐκ ὁ Ὅρκος ποιέω . καταβαίνω δέ εἰς Κρῖσα ἑαυτοῦ διεργάζομαι ( 2 ) . Λακεδαιμόνιος δέ αἰσθάνομαι , διά τε ὁ πρότερος ἀρετή καί ὁ τότε κρίνω περί ὁ θάνατος , ναός τε αὐτός τεμενίζω , καί βωμός ἱδρύω θύω ὡς ἥρως ἀνά πᾶς ἔτος ( 3 ) . περιφανής γάρ δή ( 4 ) Σπαρτιάτης αἴτιος μόνος γίγνομαι ὁ εἰς ἅπας ἀρετή τε καί ἡγεμονία , οὐδείς ἀγαθός ὁ ἄλλος πάλαι διάκειμαι · οὖον μόνος ὅτι αὐτός νόμος τίθημι ἀγαθός , ἀλλά καί ὅτι ἄκων προτρέπω χράω αὐτός τρόπος τοιόσδε . δύο σκύλαξ λαμβάνω ( 5 ) ἀπό ὁ αὐτός μήτηρ τρέφω , Χωρὶς δέ ἀλλήλων ἀνόμοιος ἦθος , ὁ μέν κατά οἶκος , ὄψον τε δίδωμι καί ὁ ἄλλος λιχνεία , ὁ δέ ἐν κυνηγέσιον θηράω ἀναγκάζω καί στιβεύω ( 6 ) ἐν ὄρος . ὡς δέ ἑκάτερος αὐτός ὅμοιος γίγνομαι ὁ τροφή , Σπαρτιάτης ἐκκλησιάζω πρός ὁ περίοικος πόλεμος περικός ἀμηχανάω , παράγω ἀμφότερος εἰς μέσος , καί σύν αὐτός δόρκος τε καί ζωμός ( 7 ) καί ὄψον σκευάζω , λέγω · « ἀλλά ὅτι μέν , εἰμί Σπαρτιάτης , ὁ εὕω τε καί κακῶς πράσσω οὐ ἄλλος εἰμί αἴτιος πλήν ὁ ἔθος χράω φαῦλος ἢ σώφρων , πάρειμι σύ ὁράω . ὅδε γε ὅς ( 8 ) ὁ σκύλαξ δείκνυμι ) ὁ αὐτός μήτηρ εἰμί , ἐναντίος δέ ἀλλήλων τρέφω , παρά αὐτός οὗτος ἀνόμοιος ἐκβαίνω . ὁ μέν γάρ θηράω μανθάνω , ὁ δέ λιχνεύω , οὐδείς εἄν ( 9 ) ἀντί ὅδε , εἰμί παρίημι , ποιέω . » καί ἅμα προστάσσω ὁ κυνουλκός μεθίημι ἐπί ἀμφότερος ὁ ἑτοιμάζω . ὁ δέ ὁ μέν κατοικίδιος ἐπί ὄψον ὁρμάω , ὁ δέ θηρατήρ ἐπί ὁ δόρκος , καί καταλαμβάνω ( 10 ) σπαράσσω . καί Λυκοῦργος πάλιν , « οὗτος , φημί , νομίζω , εἰμί Σπαρτιάτης , καί εἰς ὑμεῖς τείνω καί ὁ ἄλλος πᾶς ἄνθρωπος · ὁποῖος γάρ εἄν ἔθος καί νόμος χράω , τοιοῦτος ἀποβαίνω ἀνάγκη πρός τε πόνος καί τρυφή · πᾶς γάρ ἄνθρωπος μαθητός ὁ θεός δίδωμι . ἕπομαι δέ ὁ μέν πονέω ἐθέλω ὁ ἐλεύθερος εἰμί , καί ὁ οὖον ( 11 ) πράσσω καί κρατέω πᾶς · ὁ δέ ἡδυπαθέω ὁ τε δουλεύω καί κακουργέω ( 12 ) καί μηδείς ἄξιος εἰμί . » ὁ μέν τοιοῦτος λέγω προτρέπω ὁ Σπαρτιάτης μεταβάλλω τε ὁ καθίστημι τρόπος ὁ βίος , καί ἀγαθός νόμος ἐθίζω . ὁ δέ πείθω οὖον ὁ περίοικος μόνος , ἀλλά καί πᾶς Ἕλλην διαφανής ἀγαθός γίγνομαι , ἡγεμών τε συνεχῶς , ἐκ ὅστις παραδέχομαι ὁ νόμος , ἐπί ἔτος πεντακόσιοι ( 13 ) , καί οὖον πολύς χρόνος ἐπί μέγας χωρέω δύναμις .