nicolaus-history.fragmenta 3.100
XIII . *** [ ἀρ]γυροῦ κατὰ τὰ πάτρια , οὔτε μεθυσκομένοις νεανίσκοις παρεῖναι , οὔτε πλείω χρόνον συμποσίῳ παραγενέσθαι ἄχρις ἑσπέρας , οὐδὲ μέντοι δειπνεῖν πρὸ δεκάτης ὥρας , ἔξω Καίσαρος , ἢ Φιλίππου , ἢ τοῦ γήμαντος αὐτοῦ τὴν ἀδελφὴν Μαρκέλλου , ἀνδρὸς σωφρονεστάτου καὶ κατ’ εὐγένειαν ἀρίστου Ῥωμαίων . Αἰδῶ δ’ , ἣν πρέπειν ( 1 ) ἄν τις τῇ τοιᾷδε ἡλικία ὑπολάβοι , διὰ τὸ ταῖς · ἄλλαις ἀρεταῖς ἐν τῇ μετὰ ταύτην ( 2 ) τὴν χώραν ὑπὸ τῆς φύσεως ἀποδεδόσθαι , διαφανέστατα καὶ ἐν ἔργοις ἐδήλου ἐν τῷ βίῳ παντί . Διὰ τοῦτο καὶ μάλιστα Καῖσαρ αὐτὸν περὶ πολλοῦ εποιήσατο , και οὐχ , ὥσπερ οἴονταί τινες , διὰ τὸ γένος μόνον . Ἔγνω μὲν οὖν καὶ πρότερον παῖδα ἀποδεῖξαι , δεδιὼς δὲ , μὴ ἐλπίδι τοσαύτης τύχης ἐπαρθεὶς , ὃ φιλεῖ τοῖς εὐδαιμόνως τρεφομένοις ἕπεσθαι , ἐκλάθοιτο ἀρετῆς καὶ ἐκδιαιτηθείη , συνέκρυψε τὴν γνώμην , ἐν δὲ ταῖς διαθήκαις αὐτὸν υἱοῦνται , ἄπαις ὢν ἀρρὲνων παίδων , καὶ κληρονόμον ἀποδείκνυσι τῆς τύχης πάσης · τετάρτην δὲ μοῖραν τῶν χρημάτων τοῖς ἄλλοις διένειμε φίλοις τε καὶ ἀστοῖς , ὅπερ ὕστερον ἐγένετο δῆλον ( 3 ) . XIV . Ἐδεήθη δὲ συγχωρῆσαι αὖτῷ παρὰ τὴν μητέρα ἐλθεῖν εἷς τὴν πατρίδα , καὶ δόντος , ᾤχετο . Ὡς δ’ ἧκεν οὐχ ἑκὰς Ῥώμης εἰς Ἰάνουκλον , ὓπήντησεν αὐτῶ σὺν πολλῷ πλήθει ἀνθρώπων ὁ λεγόμενος Γαΐου Μαρίου παῖς , σπουδάζων εἰς τὸ γένος ἐγγραφῆναι , καί τινας γυναῖκας προσειληφὼς τῶν Καίσαρος , αἳ ἐμαρτύρουν αὐτῷ τὴν εὐγένειαν . Οὔτε μὴν Ἀντίαν ἔπεισεν , οὔτε τὴν ταύτης ἀδελφὴν καταψεύσασθαι τοῦ σφετέρου οἴκου · προσήπτετο γὰρ τὸ γένος ( 1 ) τὸ Καίσαρός τε καὶ τὸ Μαρίου , τῷ γε μὴν νεανίσκῳ ἐκείνῳ οὐδὲν προσῆκον ( 2 ) ἠν . Ὃς τότε σὺν πολλῷ πλήθει ὑπαντιάσας ἐσπούδαζε προσλαβεῖν καὶ τὴν τοῦ νέου Καίσαρος γνώμην , εἰς τὴν τοῦ γένους ἐγγραφήν . Πολλὴ δ’ ἐγένετο σπουδὴ καὶ τῶν συνόντων αὐτῷ πολιτῶν , πειθομένων εἶναι παῖδα Μαρίου . Καῖσαρ δ’ ἐν ἀπορίᾳ δεινῇ γενόμενος ἐσκόπει , τί χρὴ ποιεῖν · τό τε γὰρ ἀσπάζεσθαι ὡς συγγενῆ , ὃν οὒκ ᾔδει , ὁπόθεν εἴη , οὐδ’ ἡ μήτηρ αὐτῷ συνεμαρτύρει , χαλεπὸν ἦν , τό τε διωθεῖσθαι τὸν νεανίσκον καὶ τὸ σὺν αὐτῷ πλῆθος τῶν πολιτῶν , ἄλλως τε καὶ αἰδοῦς ὄντι μεστῷ , πολλὴν δυσχέρειαν εἶχεν . Ἀποκρίνεται γοῦν , ἠρέμα διωσάμενος τὸν ἄνθρωπον , ὅτι Καῖσαρ εἴη τοῦ γένους αὐτοῖς ἡγεμὼν , καὶ τῆς πατρίδος προστάτης , συμπάσης τε τῆς Ῥωμαίων ἀρχῆς · δεῖν οὖν ὡς ἐκεῖνον βαδίζειν , καὶ διδάσκειν περὶ τῆς συγγενείας , καὶ εἰ μὲν πείσειεν , ὑπάρχειν εὐθὺς αὐτῷ καὶ σφᾶς τούς τε ἄλλους οἰκείους πεπεισμένους · εἰ δὲ μὴ , οὐδὲν αὐτοῖς εἶναι κοινώνημα πρὸς αὐτόν · ἐν δὲ τῷ μεταξὺ , πρὶν ἢ Καίσαρα τοῦτο γνῶναι , μήτε προσιέναι πρὸς αὐτὸν , μήτε ὡε παρὰ συγγενοῦς τι ἐπιζητεῖν τῶν δικαίων . Ταῦτα ἐμφρόνως ἀποκρινόμενον καὶ οἱ συμπαρόντες ἐπῄνουν , οὐδὲν δὲ ἧττον ὁ νεανίσκος συμπροὔπεμψεν αὐτὸν ἄχρι τῆς οἰκίας . XV . Ὡς δ’ ἧκεν εἰς Ῥώμην , κατάγει πλησίον τῆς Φιλίππου οἰκίας καὶ τῆς μητρὸς , καὶ τὴν δίαιταν εἶχε σὺν ἐκείνοις , καὶ οὐκ ἄνευ τούτων διῆγε , πλὴν εἰ μή ποτε καὶ αὐτὸς τῶν ἡλικιωτῶν τινας βούλοιτο ἑστιᾶν · τοῦτο δὲ σπάνιον ἦν . Διατρίβων δ’ ἐν τῇ πόλει , ὑπὸ τῆς βουλῆς ἀποδείκνυται εἶναι τῶν πατρικίων . Ὅτι ἔνηφε καὶ ἐγκρατῶς διῆγεν ὁ νέος Καῖσαρ . Θαυμαστὸν δέ τι κἄλλο συνῄδεσαν αὐτῷ οἱ φίλοι · ἐπ’ ἐνιαυτὸν γὰρ ὅλον ἐν τοιᾷδε ἡλικίᾳ , ἐν ᾗ μάλιστα σφριγῶσιν οἱ νέοι , καὶ τούτων δ’ ἔτι μᾶλλον οἱ εὐτυχεῖς , ἀφροδισίων ἀπείχετο , φωνῆς ἅμα καὶ ἰσχύος προνοῶν .
Lemmas: XIII . *** [ ἀργυρός κατά ὁ πάτριος , οὔτε μεθύσκω νεανίσκος πάρειμι , οὔτε πλείων χρόνος συμπόσιον παραγίγνομαι ἄχρι ἑσπέρα , οὐδέ μέντοι δειπνέω πρό δέκατος ὥρα , ἔξω Καῖσαρ , ἢ Φίλιππος , ἢ ὁ γαμέω αὐτός ὁ ἀδελφή Μάρκελλος , ἀνήρ σώφρων καί κατά εὐγένεια ἀγαθός Ῥωμαῖος . Αἰδώς δέ , ὅς πρέπω ( 1 ) ἄν τις ὁ τοιόσδε ἡλικία ὑπολαμβάνω , διά ὁ ὁ · ἄλλος ἀρετή ἐν ὁ μετά οὗτος ( 2 ) ὁ χώρα ὑπό ὁ φύσις ἀποδίδωμι , διαφανής καί ἐν ἔργον δηλόω ἐν ὁ βίος πᾶς . Ζεύς οὗτος καί μάλιστα Καῖσαρ αὐτός περί πολύς ποιέω , και οὐ , ὥσπερ οἴομαι τις , διά ὁ γένος μόνος . γιγνώσκω μέν οὖν καί πρότερος παῖς ἀποδείκνυμι , δείδω δέ , μή ἐλπίς τοσοῦτος τυγχάνω ἐπαίρω , ὅς φιλέω ὁ εὐδαίμων τρέφω ἕπω , ἐκλανθάνω ἀρετή καί ἐκδιαιτάω , συγκρύπτω ὁ γνώμη , ἐν δέ ὁ διαθήκη αὐτός υἱόω , ἄπαις εἰμί ἄρσην παῖς , καί κληρονόμος ἀποδείκνυμι ὁ τυγχάνω πᾶς · τέταρτος δέ μοῖρα ὁ χρῆμα ὁ ἄλλος διανέμω φίλος τε καί ἀστός , ὅσπερ ὕστερος γίγνομαι δῆλος ( 3 ) . XIV . δήω δέ συγχωρέω αὐτός παρά ὁ μήτηρ ἔρχομαι εἷς ὁ πατρίς , καί δίδωμι , οἴχομαι . ὡς δέ ἵημι οὐ ἑκάς Ῥώμη εἰς Ἰάνουκλον , ὓπήντησεν αὐτός σύν πολύς πλῆθος ἄνθρωπος ὁ λέγω Γάϊος Μάριον παῖς , σπουδάζω εἰς ὁ γένος ἐγγράφω , καί τις γυνή προσλαμβάνω ὁ Καῖσαρ , ὅς μαρτυρέω αὐτός ὁ εὐγένεια . οὔτε μήv Ἀντίας πείθω , οὔτε ὁ οὗτος ἀδελφή καταψεύδομαι ὁ σφέτερος οἶκος · προσάπτω γάρ ὁ γένος ( 1 ) ὁ Καῖσαρ τε καί ὁ Μάριον , ὁ γε μήv νεανίσκος ἐκεῖνος οὐδείς προσήκω ( 2 ) ἐάν . ὅς τότε σύν πολύς πλῆθος ὑπαντιάζω σπουδάζω προσλαμβάνω καί ὁ ὁ νέος Καῖσαρ γνώμη , εἰς ὁ ὁ γένος ἐγγραφή . Πολύς δέ γίγνομαι σπουδή καί ὁ σύνειμι αὐτός πολίτης , πείθω εἰμί παῖς Μάριον . Καῖσαρ δέ ἐν ἀπορία δεινός γίγνομαι σκοπέω , τίς χρή ποιέω · ὁ τε γάρ ἀσπάζομαι ὡς συγγενής , ὅς οὐ οἶδα , ὁπόθεν εἰμί , οὐδέ ὁ μήτηρ αὐτός συμμαρτυρέω , χαλεπός εἰμί , ὁ τε διωθέω ὁ νεανίσκος καί ὁ σύν αὐτός πλῆθος ὁ πολίτης , ἄλλως τε καί αἰδώς εἰμί μεστός , πολύς δυσχέρεια ἔχω . ἀποκρίνω γοῦν , ἠρέμα διωθέω ὁ ἄνθρωπος , ὅτι Καῖσαρ εἰμί ὁ γένος αὐτός ἡγεμών , καί ὁ πατρίς προστάτης , σύμπας τε ὁ Ῥωμαῖος ἀρχή · δήω οὖν ὡς ἐκεῖνος βαδίζω , καί διδάσκω περί ὁ συγγένεια , καί εἰμί μέν πείθω , ὑπάρχω εὐθύς αὐτός καί σφεῖς ὁ τε ἄλλος οἰκεῖος πείθω · εἰμί δέ μή , οὐδείς αὐτός εἰμί κοινώνημα πρός αὐτός · ἐν δέ ὁ μεταξύ , πρίν ἢ Καῖσαρ οὗτος γιγνώσκω , μήτε πρόσειμι πρός αὐτός , μήτε δμώς παρά συγγενής τίς ἐπιζητέω ὁ Δίκαιος . οὗτος ἔμφρων ἀποκρίνω καί ὁ συμπάρειμι ἐπαινέω , οὐδείς δέ κακός ὁ νεανίσκος συμπροπέμπω αὐτός ἄχρι ὁ οἰκίον . XV . ὡς δέ ἵημι εἰς Ῥώμη , κατάγω πλησίος ὁ Φίλιππος οἰκίον καί ὁ μήτηρ , καί ὁ δίαιτα ἔχω σύν ἐκεῖνος , καί οὐ ἄνευ οὗτος διάγω , πλήν εἰμί μή ποτός καί αὐτός ὁ ἡλικιώτης τις βούλομαι ἑστιάω · οὗτος δέ σπάνις εἰμί . διατρίβω δέ ἐν ὁ πόλις , ὑπό ὁ βουλή ἀποδείκνυμι εἰμί ὁ πατρίκιος . ὅτι2 νήφω καί ἐγκρατῶς διάγω ὁ νέος Καῖσαρ . θαυμαστός δέ τίς ἄλλο σύνοιδα αὐτός ὁ φίλος · ἐπί ἐνιαυτός γάρ ὅλος ἐν τοιόσδε ἡλικία , ἐν ὅς μάλιστα σφριγάω ὁ νέος , καί οὗτος δέ ἔτι μᾶλλον ὁ εὐτυχέω , Ἀφροδίσιος ἀπέχω , φωνή ἅμα καί ἰσχύς προνοέω .