nicephorus-gregoras.historia-romana 10.8.2
( Β . ) « Ἐμοὶ μὲν οὕτως ἔχειν πρὸς τὴν παροῦσαν ἅμιλλαν καὶ οὕτω προθυμίας οὐδὲν οὐδαμῆ γε ἐλλείπειν ἔπεισιν , ὥστ' οὐ γλῶτταν μόνον ὁπλίζειν περίεστιν , ἀλλὰ πρό γε ταύτης καὶ γνώμην αὐτὴν , ῥίζαν ταύτην οὖσαν καὶ πηγὴν τῆς γλώττης καὶ ἅμα χορηγὸν καὶ πρύτανιν τῶν λεγομένων . ὁρῶντι δὲ τοὺς πολλοὺς πρὸ τοῦ καιροῦ καὶ τῆς χρείας μεγάλην τινὰ καὶ θρασεῖαν προϊεμένους τὴν γλῶτταν , καὶ τῷ σφῶν αὐτῶν βουλομένῳ ἅμα καὶ τοὺς καιροὺς εὐθὺς καὶ τὰ πράγματα σύνδρομά τε καὶ πρόδρομα γίνεσθαι οἰομένους , δεδιέναι μοι ἔπεισι , μὴ τῆς χρείας καὶ τοῦ καιροῦ παραστάντος λειποταξίου δίκην ὀφλήσωσι , τῶν ὅπλων ἑκόντες τοῖς ἐναντίοις παραχωρήσαντες . ἔνθα γὰρ φιλοτιμία τρόφιμος ἀπειρίας ὅλην ἐνδυσαμένη τὴν ἀωρίαν τῶν ὅρων καταχορεύει τῆς εὐταξίας , ἐκεῖ καὶ πέρας ἀκολουθεῖν τοῖς προοιμίοις ἐπιεικῶς ἀντιστρατευόμενον , οὐδὲν ἀπεικός . οὐδὲ γὰρ , ὡς ἔοικεν , εἰδέναι ἔπεισι τοῖς τοιούτοις , μὴ τὴν γλῶτταν δύνασθαι καθιστᾷν τοὺς καιροὺς ἀνυσίμους , τοὺς δὲ καιροὺς τὴν γλῶτταν · οὐδ' ὅτι Τυρσηνικῆς σάλπιγγος οὐδεὶς ἀνδρῶν μεγαλοφωνότερος ὁμοῦ δ' ὅμως τῷ πληγέντι ἀέρι καὶ αὕτη δαπανᾷ καὶ λύει τὸ κράτος τῆς τέρψεως , οὐδένα καρπὸν τοῖς ἔπειτα καταλείπουσα τῆς ἠχοῦς μονιμώτερον . ὅτι δ' οὐ χρεὼν ὁμοῦ καὶ τοὺς ὅσοι γε βαθεῖαν αὔλακα διὰ φρενὸς καρποῦνται , παραλόγοις ἑπομένους ὁρμαῖς ἐς αὐθαιρέτους ἰέναι κινδύνους , δῆλον οἶμαι τοῖς ἅπασιν εἶναι · δηλώσομεν δὲ καὶ αὐτοὶ προϊόντες . ὥσπερ γὰρ δυοῖν στρατοπέδοιν ἐς μάχην ἀποκριθέντων ἡ τοῦ ἑνὸς εὐβουλία φθοροποιόν τινα θατέρῳ χορηγεῖ τὴν δύναμιν βουλευομένῳ κακῶς καὶ τοὐναντίον αὖθις , οὕτω κἀνταῦθα · εἰ πρὶν καλῶς ὁμοῦ καὶ συνετῶς ἐσκέφθαι πρὸς διαλέξεις καὶ ἡμεῖς ἀπαντῴημεν τῶν ἐναντίων , ἕψεται πρὸς αἰσχύνην ὁρῶσι χρῆσθαι τοῖς τῶν κακῶς δεδογμένων πέρασι . καὶ μή μοι λεγέτω τις , ὡς πολλοὶ πολλάκις ὁρμαῖς ὀξυτέραις τοῦ δέοντος τὴν ἡγεμονίαν τῆς γλώττης ἐγκεχειρικότες νίκης καὶ τροπαίων κληρονόμοι γεγένηνται . πρῶτον μὲν γὰρ οὐ κανόνα καὶ στάθμην εὐνομίας ἡγεῖσθαι χρεὼν ἀστάθμητον πρᾶγμα · ἔπειτα οὐδὲ τὴν ἀπερίσκεπτον ἴσμεν ὁρμὴν οἴκοθεν φέρουσάν ποτε τὰ τῆς νίκης ἐφόδια · ἀλλὰ τῆς τῶν ἀντιπαραταξαμένων μείζονος κακοβουλίας ὕλην παράδοξον χορηγησάσης πολλάκις ἐς τὸ κατορθοῦν τῇ ἀντιστρατήγῳ θρασύτητι , ἐς τὴν τοῦ βελτίονος μοῖραν ἀπενηνέχθαι ἔδοξε καὶ τὰ φαῦλα · ὥσπερ αὖ πολλάκις τὸ τῶν ἀντιπάλων συνετώτερον βούλευμα παρήλασε καὶ τοὺς ὀρθῶς βεβουλεῦσθαι δόξαντας . ἀδήλου γὰρ ὄντος τοῦ μέλλοντος ἐγχωρεῖ καὶ τοιαῦτα συμβαίνειν ἐνίοτε . ἀλλ' ἡμῖν γε οὐ νόμον ποιεῖσθαι δήπου χρεὼν παραλόγων κατορθωμάτων κατάλογον · καὶ μάλιστα νῦν , ὁπότε περὶ τοῦ τῆς εὐσεβείας κράτους τὰ παλαίσματα διακινδυνεύεται . τούτων γὰρ εἵνεκα παρελήλυθα · συμβουλεύσων ἃ συμφέρει ἐνόμισα καὶ τῇ παρούσῃ χρείᾳ ὅσον ἔξεστι καὶ αὐτὸς συνεισενεγκεῖν . εἰ δ' ὀρθῶς ἢ μὴ , σκοπεῖν λείπεται . οὐδὲ γὰρ νομοθετήσοντες ἥκομεν , οὐδ' ἀποφαντικῶς τὰ ἡμέτερα λέξειν δόγματα . ἀλλ' ὥσπερ πάλαι ταῖς ἀριστοκρατουμέναις ἐγίγνετο πόλεσιν , οὕτω καὶ ἡμῖν ἐράνου δίκην τὰ τῇ διανοίᾳ πρὸς τὸ παρὸν ἐπιτρέχοντα συνεισφέρειν ἔδοξε δίκαιον . ἃ τοίνυν λέγειν προήγμεθα τήμερον , ἀπαγόρευσίς ἐστι μὴ πάντας αὐτονομίᾳ βουλήσεως ῥέοντας ὁμόσε χωρεῖν ἐς διαλέξεις καὶ ἀπαντήσεις τῶν ἐξ Ἰταλίας ἰόντων · ὅπου γε μηδὲ τοῖς προεδρεύουσι καὶ τιμῆς τοιαύτης ἠξιωμένοις , πρὶν μετ' ἀλλήλων τὸν τῆς διαλέξεως ἐσκέφθαι σκοπὸν , χρεὼν ἀπαντᾷν · εἰδότας , ὅτι πρᾶξις πᾶσα καὶ λόγος ἅπας ἔχει σκοπὸν καὶ τέλος , πρὸς ὃ βλέποντας τόν τε πράττοντα καὶ λέγοντα τήν τε πρᾶξιν ὁμοῦ καὶ τὸν λόγον εὐθύνειν προσήκει . τούτου δ' ἀπόντος κίνδυνον εἶναι , μάταιον σπουδήν τε πᾶσαν καὶ πόνον ἅπαντα νομίζεσθαι . οἷον ὁ πλέων οὐ τοῦτο βούλεται καὶ τοῦτ' ἔχει σκοπὸν , ὅπερ ἐργάζεται , ἀλλ' ἐκεῖνο μᾶλλον , οὗ ἕνεκεν ἐργάζεται ὅπερ ἐργάζεται . κέρδους γὰρ ἕνεκα , καὶ οὐ τοῦ κύμασι καὶ πνευμάτων βίαις διακυβεύειν τὸ ζῇν , ἀνάγει τὴν ναῦν . καὶ ὁ τοξότης δ' ὁμοίως οὐκ αὐτὸ καθ' αὑτὸ τὸ τοξεύειν , ἀλλὰ τοῦ βαλεῖν τὸν πολέμιον εἵνεκα τοῦτο προῄρηται . ἐνταυθοῖ δ' οὐχ ὁρῶ , τίνος εἵνεκα κέρδους καὶ πρὸς τίνα βλέπων σκοπὸν διαλέγεσθαι ἄν τις ἕλοιτο , εἰ μήτ' αὐτοὶ τοῖς ἡμῶν , μήθ' ἡμεῖς τοῖς αὐτῶν συνθέσθαι βουλήμασιν ἔγνωμεν πώποτε , κἂν πάντες φῶσι λίθοι , κἂν πάντα φυτά . ἔτι μὴν καὶ τῶν ἀτοπωτάτων ἂν εἴη καὶ πόῤῥω που τοῦ προσήκοντος πορευόμενον λόγου , τοὺς μὲν Ὀλυμπιάσιν ἀγωνιστὰς , καὶ ὅσοι γῆς ἕνεκα σταδιαίας ἀμφισβητοῦσι , καὶ εἴ τις λωποδυσίαις ἁλίσκοιτο , τούτοις ἐξεῖναι πᾶσιν Ἑλλανοδίκας τινὰς καὶ κριτὰς ἀῤῥεπεῖς προκαθίζειν , ὡς μὴ λάθῃ παραῤῥυεὶς ὁ τοῦ δικαίου κανὼν , μᾶλλον δ' ἵνα μὴ ἀνήνυτον ἔχῃ τὸν δρόμον ἡ τῆς ἀμφισβητήσεως ἔρις , μηδενὸς προκειμένου κανόνος καὶ στάθμης , πρὸς ἃ παραμετρηθέντες οἱ τῶν ἀνταγωνιζομένων λόγοι τῆς ἔριδος ἀπαλλάξωνται · τοὺς δὲ τῶν περὶ θεοῦ λεγομένων κοινολογεῖσθαι βουλομένους καὶ οὕτω μέγιστον διανύειν τὸν δίαυλον καὶ μεγίστην ἐπισείοντα βλάβην ψυχαῖς ὁμοῦ τε καὶ σώμασι , τούτοις δὲ μηδένα προκαθίζειν κριτὴν , ὃς ἂν τὰ παρ' ἑκατέρων βασανίζων λεγόμενα τοῖς μὲν τὴν νικῶσαν χαρίσηται ψῆφον , τὰ δ' ὡς ἀνεμιαῖα καὶ κηφηνώδη παρακρούσηταί τε καὶ τοῦ χοροῦ διαγράψῃ τῆς ἀληθείας · ἀλλ' ὅμοια ποιεῖν ἐκείνοις , οἳ περὶ γῆς ὅρων , ὡς ἔπος εἰπεῖν , πρὸς ἀλλήλους μαχόμενοι πρῶτα μὲν ταῖς ἀπὸ γλώττης λοιδορίαις περὶ τῆς νίκης διαγωνίζονται , εἶτα βραχίονι καὶ παλάμῃ τὴν ἀπαλλαγὴν ἐπιτρέπουσιν , ὃς ἂν ἐπικρατέστερος καταστὰς ἢ λίθῳ θατέρου πατάξῃ τὴν κεφαλὴν , ἢ κονδύλῳ τρώσῃ καιρίαν , ἢ τυχὸν οὑτωσί πως ξίφος παρὰ πλευρὰν ἐλάσας ἐναρίθμιον τοῖς ᾅδου καθεύδουσι τάχιστα τὸν ἀνταγωνιστὴν ἀποδείξῃ . εἰ δὲ δυοῖν ὄντων ἡμῶν τῶν ἀμφισβητούντων μερῶν τρίτον οὐκ ἔστιν εὑρόντας προενεγκεῖν ἐπόπτην καὶ πρύτανιν τἀληθοῦς καὶ δεῖ διὰ ταῦτα θάτερον τῶν μερῶν ἐπικρίνειν τοῖς λεγομένοις , ἡμᾶς ἔδει κριτὰς αὐτῶν εἶναι καὶ οὐκ αὐτοὺς ἡμῶν . τὸ μὲν γὰρ ἡμέτερον δόγμα παρ' ἀμφοτέρων , ἡμῶν τε καὶ αὐτῶν , ὁμοίως εὖ ἔχον ὁμολογεῖται . τὴν δὲ παρ' αὐτῶν καινοτομηθεῖσαν προσθήκην καὶ τῆς εὐθείας παρεκτροπὴν μόνοις αὐτοῖς ἀκατηγόρητον εἶναι δοκεῖ , ἡμῖν δὲ καὶ μάλα ἥκιστα . μετεώρου τοίνυν τῆς ζητήσεως οὔσης , εἰ χρὴ κοινωνεῖν αὐτοῖς τοῦ καινοτομήματος , ἐς ἡμᾶς τὸ κρίνειν καὶ ἀποφαίνεσθαι περιήκει καὶ οὐκ εἰς αὐτοὺς , ὑπευθύνους γε ὄντας . εἰ δὲ τῆς τοῦ μεγάλου Πέτρου καθέδρας αὐτοὶ διάδοχοι καὶ κληρονόμοι γενέσθαι φασὶ καὶ τοῦτ' ἐπισείουσι καθ' ἡμῶν , καθάπερ τὰ νέφη τοὺς κεραυνοὺς , κἀντεῦθεν τῶν σφισι δοξάντων αὐτουργοὺς ἡμᾶς κατὰ τὸν τῶν ἀκρίτων νόμον ἀξιοῦσι γενέσθαι , φροντίζειν οὐ χρή . διὰ γὰρ τοῦτο μᾶλλον μεμισῆσθαι καὶ ἀπεστράφθαι δίκαιοι , ὅτι τῆς τοῦ θρόνου τιμῆς ἀναξίως ἐπεπράγεσαν . οὐ γὰρ ὅσα βούλονται , ταῦτα καὶ δογματίζειν ἐκέλευσε Κλήμεντι καὶ τοῖς ἐφεξῆς διαδόχοις ὁ Πέτρος , ἀλλ' ὅσα δεῖ ( φησὶ ) δεσμεῖν καὶ λύειν αὖθις ὅσα δεῖ . οὗτοι δὲ τὰ πάσαις ταῖς ἁγίαις βεβαιωθέντα καὶ κυρωθέντα συνόδοις παραδραμόντες εἰς ἔργον ἐξήνεγκαν , ἃ μόνοις αὐτοῖς βουλομένοις ἦν . ἔπειτα οὐδὲ τὸ πάλαι καλῶς κρατῆσαν ἔθος καὶ παρά τε τῶν βασιλέων παρά τε τῶν διδασκάλων τῆς ἐκκλησίας ἄνωθεν κυρωθὲν παρορᾶσθαι δίκαιον . ἔθος γὰρ , ὁπότε περὶ δογμάτων ἀγῶνες τῇ ἐκκλησίᾳ καθίστασθαι μέλλοιεν , πάντας διὰ κοινοῦ θεσπίσματος καὶ ψηφίσματος τοὺς τῆς ἐκκλησίας προμάχους καλεῖν , οὐ μόνον ὁπόσοι τὰς πολλαχῆ τῆς γῆς διέλαχον μητροπόλεις εὐαγγελικοῦ κηρύγματος ἕνεκα , ἀλλὰ καὶ ὅσοι πατριαρχικὴν ἀξίαν περίκεινται · τόν τε Ἀλεξανδρείας καὶ Ἱεροσολύμων φημὶ καὶ τὸν τὴν Ἀντιόχου διέποντα · οἳ χώραν ἕξουσι μὴ κληθέντες σάλους καὶ κλύδωνας κατὰ τῆς ἡμῶν ὁμονοίας ἐγεῖραι καὶ εἰς χειμῶνα τὸ τῆς ἐκκλησίας ἔαρ μεταβαλεῖν . εἰ γὰρ πάλαι Θεοδώρητος , ὁ τῆς Κύρου ἐπίσκοπος , εἷς ὢν καὶ οὐδὲ πατριαρχικὴν ἀξίαν περικείμενος , οὐδ' ἄλλως ἐπίσημον ἔχων θρόνον , τοσαύτην φιλονεικίας ἀνῆψε κάμινον , ὥστε πλείστους ὄντας τοὺς ἐξ Ἀσίας τε καὶ Εὐρώπης ἐν τῇ κατ' Ἔφεσον ἀθροισθέντας συνόδῳ μακροῦ μετασχεῖν τοῦ καπνοῦ · πολλῷ ἂν ῥᾷον ὀλίγους ὄντας ἡμᾶς πλείους ὄντες οἱ μὴ παρόντες ἐπίσκοποί τε καὶ πατριάρχαι ταῖς τε ἀπὸ γλώττης καταδράμοιεν λοιδορίαις καὶ πολὺν καθ' ἡμῶν ἀναφλέξαιεν τὸν τῆς φιλονεικίας πυρσόν . ἄλλως τε καὶ τοῖς διαλεγομένοις ὄργανον εἶναι νομίζεται τὸν συλλογισμὸν εἰς τὴν τοῦ προκειμένου κατασκευὴν , καθάπερ τὴν σκαπάνην τῷ σκαπανεῖ καὶ τὴν κώπην τῷ πλέοντι . ὃ καὶ παρ' αὐτοῖς δὴ τοῖς Ἰταλοῖς , εἴπερ ἄλλο τι , σπουδαζόμενον ἴσμεν . ἐνταυθοῖ δὲ χώραν οὐκ ἔχειν εὑρίσκομεν τὸν συλλογισμὸν , οὔτε τὸν κατ' ἐπιστήμην τὴν ἀποδεικτικὴν , οὔτε μὴν τὸν κατὰ τὴν διαλεκτικὴν τέχνην , περί τε θεοῦ καὶ τῶν τῆς θείας καὶ ζωαρχικῆς τριάδος τῆς ζητήσεως οὔσης . εἰ γὰρ τὴν ἐπιστημονικὴν ἀπόδειξιν ὁμολογουμένων τε καὶ ἀναποδείκτων δεῖσθαι προτάσεων καὶ γνωριμωτέρων τοῦ συμπεράσματος ἕπεται , αὗται δ' ἢ ἐπαγωγῇ , ἢ αἰσθήσει , ἢ ἐμπειρίᾳ γίνονται φανεραί · οὐκ ἔστιν ἄρα συλλογίζεσθαι κατ' ἐπιστήμην τὴν ἀποδεικτικὴν ἐνταυθοῖ . δυσθεωρήτους γὰρ τοὺς περὶ τῶν θείων εἶναι λόγους καὶ μάλα ἀκαταλήπτους · καὶ τοῦτο δείκνυται μὲν ὥσπερ τοῖς ἡμετέροις , οὕτω δὴ καὶ τοῖς θύραθεν θεολόγοις , τοῖς τε ἄλλοις καὶ οὐχ ἧττον Πλάτωνι τῷ Ἀρίστωνος . “ θεὸν γὰρ , ” φησὶ , “ νοῆσαι μὲν χαλεπὸν , φράσαι δ' ἀδύνατον . ” ὃ δὴ μικρὸν ὁ μέγας ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριος ἡγησάμενος ἐν τοῖς περὶ θεολογίας λόγοις οὑτωσί πως ἐπιδιορθοῦται λέγων · “ θεὸν φράσαι μὲν ἀδύνατον , ὡς ὁ ἐμὸς λόγος · νοῆσαι δὲ ἀδυνατώτερον . ” τὸ γὰρ νοηθὲν τάχα ἂν λόγος δηλώσειεν , εἰ καὶ μὴ μετρίως , ἀλλ' ἀμυδρῶς γε τῷ μὴ πάντη τὰ ὦτα διεφθαρμένῳ καὶ νωθρῷ τὴν διάνοιαν . τὸ δὲ τοσοῦτον πρᾶγμα τῇ διανοίᾳ περιλαβεῖν πάντως ἀμήχανον καὶ ἀδύνατον , μὴ ὅτι τοῖς καταβεβλακευμένοις καὶ κάτω νεύουσιν , ἀλλὰ καὶ τοῖς λίαν ὑψηλοῖς τε καὶ φιλοθέοις καὶ ὁμοίως πάσῃ γεννητῇ φύσει καὶ οἷς ὁ ζόφος οὗτος ἐπιπροσθεῖ καὶ τὸ παχὺ τοῦτο σαρκίον πρὸς τὴν τοῦ ἀληθοῦς κατανόησιν · οὐκ οἶδα δὲ , εἰ μὴ καὶ ταῖς ἀνωτέρω καὶ νοεραῖς φύσεσι . τούτου δ' οὕτως ἔχοντος οὔθ' ὁ συλλογίζεσθαι θέλων ἐν τούτοις οἶδεν ἃ συλλογίσεται , οὔθ' ὁ ἐρωτῶν εἴσεται ἅπερ ἀκούσειεν . ὅτι μὲν οὖν ἥκιστα χρήσιμος ὁ κατ' ἐπιστήμην ἀποδεικτικὴν ἐνταῦθα συλλογισμὸς , δῆλον · ὅτι δ' ὁμοίως καὶ ὁ κατὰ τὴν διαλεκτικὴν τέχνην ἀχρεῖος , ἐνδόξους καὶ ἀμφιβόλους ἔχων τὰς προτάσεις , ἐκ τῶν ἐφεξῆς ἔσται δῆλον . φησὶ γὰρ ὁ Νύσσης Γρηγόριος , ὅτι τὸ κατὰ τὴν διαλεκτικὴν τέχνην διὰ συλλογιστικῆς τε καὶ ἀναλυτικῆς ἐπιστήμης βεβαιοῦσθαι καὶ τὰ ἡμέτερα δόγματα , ὡς σαθρόν τε καὶ ὕποπτον εἰς ἀπόδειξιν ἀληθείας , τὸ τοιοῦτον εἶδος τοῦ λόγου παραιτησόμεθα . πᾶσι γάρ ἐστι πρόδηλον , τὸ τὴν διαλεκτικὴν περιεργίαν ἴσην ἐφ' ἑκάτερα τὴν ἰσχὺν ἔχειν , πρός τε τὴν τῆς ἀληθείας ἀνατροπὴν καὶ πρὸς τὴν κατηγορίαν τοῦ ψεύδους . ὅθεν καὶ αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν , ὅταν μετά τινος τοιαύτης τέχνης προσάγηται , δι' ὑποψίας πολλάκις ποιούμεθα , ὡς τῆς περὶ τὰ τοιαῦτα δεινότητος παρακρουομένης ἡμῶν τὴν διάνοιαν καὶ τῆς ἀληθείας ἀποσφαλλούσης . εἰ δέ τις τὸν ἀκατάσκευόν τε καὶ γυμνὸν πάσης περιβολῆς προσίεται λόγον , ἐροῦμεν , ὅπως ἂν οἷόν τε ᾖ , κατὰ τὸν εἱρμὸν τῆς γραφικῆς ὑφηγήσεως , τὴν περὶ τούτων θεωρίαν προσάγοντες . εἰ δὴ οὖν καὶ ἡμῖν θείων πατέρων γραφαῖς ὁπλίζεσθαι καὶ ἀντιστρατεύεσθαι κατ' αὐτῶν ἀναγκαῖον ἐτύγχανεν , ἀκατασκεύῳ τῷ τρόπῳ καὶ αὐτοὶ ταῖς σαφεστέραις ἂν ἐχρησάμεθα , καὶ ὁπόσαι προφανῆ καὶ ἀνανταγώνιστον τὸν ἐγκείμενον τοῖς μετιοῦσι παρέχουσι νοῦν , καὶ οὐ μάλα δὴ ταῖς αἰνιγματώδεσι καὶ δυναμέναις διά τε τὰς τῶν ὑποκειμένων ὁμωνυμίας καὶ διὰ τὸ τῆς λέξεως καὶ τῶν ὀνομάτων ὁμιχλῶδές τε καὶ ἀμφιῤῥεπὲς πολλαχῶς ἑρμηνεύεσθαι . εὑρίσκομεν γὰρ πολλαχῆ τῆς θείας γραφῆς ἐπίκρυψίν τινα τοῖς ὀνόμασιν ὑποκαθημένην , ὡς τὸ εἰκός . ὥσπερ γὰρ οἱ τῶν βασιλέων θάλαμοι , καὶ ὁπόσα ἀνθρώποις ἱερά τε καὶ τίμια , ὑπὸ παραπετάσμασιν ἄλλα ἄλλοις καλύπτονται , ἵνα μήτε δήμοις ἀνοσίοις προκείμενα κιβδηλεύηται , μήτε περιφρονῆται διὰ τὸ τῆς καταλήψεως πρόχειρόν τε καὶ ἄπονον , οὕτω δὴ καὶ τὰ πλεῖστα τῆς θείας γραφῆς καὶ μάλιστα οἷς μυστικοί τινες ὑφεδρεύουσι λόγοι , καθάπερ ὑπὸ παραπετάσμασι καλύπτονται τοῖς τοιούτοις ὀνόμασιν , ὅσα πολὺν τὸν γνόφον ἐπισύρονται καὶ σκότος ἀποκρυφὴν ἑαυτῶν τίθενται καὶ κύκλῳ αὐτῶν τὴν σκηνὴν αὐτῶν . εὑρίσκομεν δὲ καὶ τοὺς θείους πατέρας , Βασίλειόν φημι καὶ Χρυσόστομον , Μάξιμόν τε καὶ Κύριλλον , παραγγέλλοντας , μὴ ὅσα τῶν ὀνομάτων , μηδ' ἐν ὅσοις ὑποκειμένοις ἠχοῦσι ταὐτὸν , καὶ κατὰ τρόπον εὐθὺς ἐκλαμβάνειν ὁμοῦ τὸν αὐτὸν , μηδὲ ταῖς λέξεσι προσέχειν καθάπαξ τὸν νοῦν , ἀλλὰ ταῖς τῆς ὑποκειμένης ὑποθέσεως ἐννοίαις καὶ τὸν σκοπὸν ὁμοῦ καὶ τὴν πρόθεσιν τῆς μελετωμένης γραφῆς ἐξετάζειν , ὡς τὸ εἰκὸς , καὶ τοῖς προσώποις καὶ τοῖς καιροῖς ἀναλόγως καὶ καταλλήλως ἐφαρμόζειν καὶ συμβιβάζειν . φησὶ δὲ καὶ ὁ θεολόγος Γρηγόριος , ὅτι ταῖς προσηγορίαις τινὲς ὁμοῦ καὶ τὴν οὐσίαν παχυμερῶς συνδιαιρεῖσθαι δοξάζοντες ἀνάξια παντάπασι τῶν θείων ταῖς ἑαυτῶν ἐννοίαις δοξάζουσι . τοσαύτης τοίνυν διχοστασίας ἐπιχωριαζούσης περὶ τὰς λέξεις καὶ τὰ ὀνόματα , διὰ τὰς ὁμωνυμίας τῶν ὑποκειμένων πραγμάτων , καὶ ἄλλως μὲν ἐπὶ θεοῦ λαμβάνεσθαι ὀφειλόντων αὐτῶν , ἄλλως δ' ἐπὶ τῆς γεννητῆς ταύτης καὶ ῥευστῆς φύσεως , τίς ἱκανὸς ἐφικέσθαι δὴ τῆς ἀξίας ; εἰ γὰρ τοὺς θείους πατέρας ἐκείνους , τὰ τοῦ πνεύματος ὄργανα , τοὺς πᾶσαν ὑπὲρ ἅπαντας ἀνθρωπίνην σοφίαν διεξελθόντας , εἰ οὖν ἐκείνους ἐν ταῖς θείων γραφῶν ἐξηγήσεσι διαφωνοῦντας εὑρίσκομεν πολλαχῆ καὶ μικροῦ τἀναντία πολλάκις διεξιόντας , διὰ τὸ γνόφῳ πολλῷ καὶ , οἷον εἰπεῖν , προπυλαίοις στεῤῥοῖς καὶ ἀδαμαντίνοις δορυφορεῖσθαι τὰς θείας ταύτας καὶ ὑψηλοτέρας ἐννοίας · τί ἂν ἔχοι τις ἕτερος λέγειν , μήτε τὴν ἀνθρωπίνην σοφίαν ἐγγύς που τυγχάνων ἐκείνων καὶ ἅμα πολλῆς ἀπόζων τῆς μοχθηρᾶς ταύτης καὶ ὑλικῆς προσπαθείας ; ἰδοὺ γὰρ , ἵνα σιωπῇ παραδράμω τὰ πλεῖστα , τὸ , “ κύριος ἔκτισέ με ἀρχὴν ὁδὸν αὐτοῦ , ” ὁ μὲν θεῖος καὶ μέγας Βασίλειος περὶ τῆς ἐμφαινομένης τῷ κόσμῳ σοφίας εἰρῆσθαί φησι , μονονουχὶ φωνὴν ἀφιείσης διὰ τῶν ὁρωμένων , ὅτι παρὰ θεοῦ γέγονε καὶ οὐκ αὐτομάτως ἡ τοσαύτη σοφία τοῖς ἀποτελεσθεῖσιν ἐμπρέπει · καθὰ καὶ τοὺς οὐρανοὺς ὁ Δαβὶδ διηγεῖσθαί φησι τὴν δόξαν τοῦ θεοῦ φωναῖς ἀλαλήτοις . ὁ δὲ μέγας ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριος τοῦ σωτῆρος τοῦτον εἶναι φάσκει τὸν λόγον · καὶ ἑξῆς ἑρμηνεύων , ὅσα μὲν μετὰ τῆς αἰτίας εὑρίσκει , τῇ ἀνθρωπότητι ταῦτα προστίθησιν , ὅσα δ' ἁπλᾶ καὶ ἀναίτια , ταῦτα διελὼν λογίζεται τῇ θεότητι . ἀλλ' οὗτοι μὲν σκεύη τοῦ πνεύματος ὄντες καὶ πρὸς ἕνα βλέποντες σκοπὸν καὶ τὴν τοιαύτην διαφωνίαν ὥσπερ ἐκ διαφόρων ὁδῶν πρὸς ἓν περιάγουσι τέλος , εὐσεβὲς δηλαδὴ καὶ σωτήριον . οἱ δὲ τῶν ἀλλοτρίων αἱρέσεων ἡγεμόνες , πρόφασιν λαμβάνοντες τὸ τῆς διανοίας δυσέφικτον τῶν γραφῶν , δίκην ἱεροσύλων καταξαίνουσι ταύτας καὶ πρὸς ἀβύσσους πυθμένας καθέλκουσι τῶν βλασφημιῶν . Εἰ γοῦν ἀναγκαῖον ἐτύγχανε καὶ ἡμῖν ἐπὶ τοῦ παρόντος ὁπλίζειν τὴν γλῶτταν κατὰ τῶν ἐναντίων , ὡς ἔφαμεν , οὐ τοιούτοις ἂν ἐχρησάμεθα τοῖς ὀνόμασιν , οἷς τὸ πολύτροπον καὶ πολυσχιδὲς ἐμφωλεύει τοῦ νοῦ , ἀλλὰ τοῖς ἀναμφισβητήτως ὡμολογημένοις καὶ συμπεφωνημένοις ἐξ ἀμφοῖν καὶ ὅσα εἰς ἐπινοίας ἄγουσιν ἡμᾶς ἐξ ἀνάγκης τῶν νοητῶν κατὰ τὸ ἁπλούστερον · ἐπεὶ πάμπολλα σφόδρα καὶ ταῦτα ἐπανθεῖ τῇ θείᾳ γραφῇ . ἐπεὶ δ' οὐκ ἀναγκαῖον τοῦθ' ἡμῖν ἐστιν ἐν τῷ παρόντι , ἐρηρεισμένοις καὶ ἡδρασμένοις ἐπὶ ταῖς κρείττοσι ῥήσεσι καὶ ἀσφαλεστέραις , ταῖς τε εὐαγγελικαῖς δηλαδὴ καὶ ὡς ἄνωθεν τοῖς ὁσίοις πατράσι τὸ θεῖον τῆς πίστεως κεκύρωται σύμβολον ( ταῦτα γὰρ ὅροι καὶ θέσεις ὡς ἀληθῶς γνωριμώτεραί τε καὶ ἀναπόδεικτοι ) · σιωπῇ τὰς αὐτῶν φιλονείκους ἐνστάσεις καὶ ἀντιθέσεις ἀνατρέπειν μᾶλλον ἢ λόγοις , ἐμοὶ δοκεῖ δικαιότερον . εἰ δέ τις ἐνίσταιτο , τοὺς θείους πατέρας συλλογισμοῖς πολλάκις χρωμένους παράγων ἐν τοῖς τοιούτοις · οὐκ ἂν ἔγωγε καίρια φάσκειν φήσαιμι τοῦτον . οὐ γὰρ ἵνα δείξωσιν , οὔθ' ὅ,τι ἐστὶ τὴν φύσιν ὁ θεὸς , οὔθ' ὅ,τι ἐστὶν υἱοῦ γέννησις , οὔθ' ὅ,τι ἐστὶ πνεύματος ἁγίου ἐκπόρευσις , ἀλλ' ἵνα μᾶλλον ἄλλως ἐπίσχωσι τοὺς ἀτάκτως τῇ θεολογίᾳ ἐπιπηδῶντας . εἰ δ' οὖν , λεγέτω μοί τις παρελθὼν , τί βουλόμενος ὁ μέγας ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριος οὑτωσὶ σχηματίζει τὸν λόγον πρὸς τοὺς ἐριστικῶς ἐρωτῶντας περί τε τῆς τοῦ υἱοῦ γεννήσεως καὶ τῆς τοῦ ἁγίου πνεύματος ἐκπορεύσεως · “ εἰπέ μοι , ” φάσκων , “ σὺ τὴν ἀγεννησίαν τοῦ πατέρος , κἀγὼ τὴν γέννησιν τοῦ υἱοῦ φυσιολογήσω καὶ τὴν ἐκπόρευσιν τοῦ πνεύματος , καὶ παραπληκτίσομεν ἄμφω , εἰς θεοῦ μυστήρια παρακύπτοντες · καὶ ταῦτα τίνες ; οἱ μηδὲ τὰ ἐν ποσὶν εἰδέναι δυνάμενοι , μηδὲ ψάμμον θαλασσῶν καὶ σταγόνας ὑετοῦ καὶ ἡμέρας αἰῶνος ἐξαριθμεῖσθαι , μὴ ὅτι γε θεοῦ βάθεσιν ἐμβατεύειν καὶ λόγον ὑπέχειν τῆς οὕτως ἀῤῥήτου καὶ ὑπὲρ λόγον φύσεως . ” καὶ μετ' ὀλίγα πάλιν , τοῦ ἐναντίου ζητοῦντος ὑπόδειγμα καὶ ὁμοίωσιν καὶ “ δός μοι ” λέγοντος “ ἐκ τοῦ αὐτοῦ τὸ μὲν υἱὸν , τὸ δὲ οὐχ υἱὸν , εἶτα ὁμοούσια , καὶ δέχομαι θεὸν καὶ θεὸν , ” ἀποκρίνεται λέγων · “ δός μοι καὶ σὺ θεὸν ἄλλον καὶ φύσιν θεοῦ , καὶ δώσω σοι τὴν αὐτὴν τριάδα μετὰ τῶν αὐτῶν ὀνομάτων τε καὶ πραγμάτων . εἰ δὲ εἷς θεὸς μία φύσις ἡ ἀνωτάτω , πόθεν παραστήσω σοι τὴν ὁμοίωσιν ; ” λίαν γὰρ αἰσχρὸν , καὶ οὐκ αἰσχρὸν μόνον , ἀλλὰ καὶ μάταιον ἐπιεικῶς , ἐκ τῶν κάτω τῶν ἄνω τὴν εἰκασίαν λαμβάνειν καὶ τῶν ἀκινήτων ἐκ τῆς ῥευστῆς φύσεως , καὶ , ὅ φησιν Ἠσαΐας , ἐκζητεῖσθαι τὰ ζῶντα ἐν τοῖς νεκροῖς . διὰ τοῦτο καὶ ἀλλαχοῦ φησιν · “ ἐπὶ τῶν ἡμετέρων ὅρων ἱστάμενοι τὸ ἀγέννητον εἰσάγομεν καὶ τὸ γεννητόν · καὶ τὸ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐκπορευόμενον , ὥς φησιν αὐτὸς ὁ θεὸς καὶ λόγος . ” ταῦτα δὴ τοίνυν οὐ θέλοντός ἐστι κατασκευάζειν ὅ,τι ἐστὶ ταῦτα , ἀλλ' ἀνασοβοῦντος καὶ ἀποτρέποντος τοὺς ἀλόγως εἰς τοιαύτας κατασκευὰς καταφεύγοντας . πῶς γάρ ; ὃς οὐδ' ὀνόματά φησι προσήκοντα φύσει θεοῦ τοῖς ἀνθρώποις ἔστιν εὑρεῖν . ὀνομάζομεν γὰρ , ὡς ἡμῖν ἐφικτὸν , ἐκ τῶν ἡμετέρων τὰ τοῦ θεοῦ . “ εἰ γὰρ τῶν νοητῶν ( φησὶν ) ἔσχατα ψυχὴ καὶ λόγος κύριον οὐ κέκτηνται τοὔνομα · ψυχὴ μὲν γὰρ ὀνόματι θηλυκῷ προσαγορεύεται , τοιαύτην οὐκ ἔχουσα φύσιν , καὶ ὁ λόγος δ' ἄῤῥενος φύσεως ἥκιστα ὢν ἀῤῥενικὸν καὶ αὐτὸς ἐκτήσατο τοὔνομα · εἰ οὖν ταῦτα κύριον οὐ κέκτηνται τοὔνομα , πῶς ἂν τὰ πρῶτα καὶ πάντων ἐπέκεινα τῶν νοητῶν νοητὰ κυρίοις ὀνόμασιν ἐπικεκλῆσθαι φήσαιμεν ” ; τοσαύτης τοίνυν νυκτὸς ἐπιπροσθούσης τῇ ἡμετέρᾳ διανοίᾳ τῶν τε νοημάτων καὶ ὀνομάτων , τίς ἂν ἐν τούτοις συλλογίζεσθαι δυνηθείη ; εἰ δέ τις ἐπιχειροίη , διπλῶς ἁμαρτάνει . οὔτε γὰρ οἶδεν ἐν τούτοις οὐδὲν καὶ ἅμα λέληθεν ἑαυτὸν οὐκ εἰδώς . ὁ δ' οὐκ εἰδὼς ὅτε δεῖ καὶ ὅπη δεῖ συλλογίζεσθαι , οὐδ' ὅτε δεῖ συλλογιζόμενος , συλλογίσεται οἷα δεῖ καὶ ὅπως δεῖ · εἰ δ' αὐτὸς ἴσως , ἀλλ' οἵ γε ἀκούοντες δι' ὑποψίας ποιήσονται τὰ λεγόμενα καὶ φυλάξονται , ἀφέλειάν τε καὶ ἄνοιαν ἅπαξ αὐτοῦ καταγνόντες . τάχα δ' ἂν καὶ σιωπῇ παντελεῖ τὰς τῶν ἀτόπων ἐκείνων ἔριδας καὶ οἱ θεῖοι ἐκεῖνοι πατέρες ἀπεκρούσαντο , εἰ μὴ ἐς ἀνάγκας καὶ ἄκοντες ἀντιλέγειν ἤγοντο , ῥᾷστα τὸν ὄχλον ὁρῶντες ταῖς ἄλλοτε ἄλλως ἐπιφυομέναις αἱρέσεσι προσιόντα διὰ τὸ ἀνέδραστον ἔτι περὶ τὴν πίστιν καὶ οὐ σφόδρα τοι ἀναμφίβολον . νῦν δ' οὕτω βεβαιωθέντων καὶ στηριχθέντων εἰς τὴν πίστιν τοῦ πλήθους , ὥστε θᾶττον ἂν ἴδοι τις τὸν σίδηρον μεταθέντα τὴν φύσιν , ἢ τούτους βραχὺ τῶν πατρίων μεταθεμένους δογμάτων , τίς χρεία λόγων ὠφελησόντων οὐδέν ; καὶ γὰρ ἵνα κἀγὼ τὰ τοῦ Ἀποστόλου κατὰ καιρὸν φθέγξωμαι , πέπεισμαι , ὅτι οὔτε θάνατος , οὔτε ζωὴ , οὔτε ἄγγελοι , οὔτε ἀρχαὶ , οὔτε δυνάμεις , οὔτε ἐνεστῶτα , οὔτε μέλλοντα , οὔτε ὕψωμα , οὔτε βάθος , οὔτε κτίσις ἑτέρα δυνήσεται τούτους τῶν πατρίων ἀποστῆσαι θεσμῶν καὶ δογμάτων . ἔπειτα , εἰ μὲν πρώτως ἤδη ταῦτ' ἐνοχλοῦντες ἦσαν καὶ πρώτοις ἡμῖν τὰ τοιαῦτα προὐτίθεσαν , ἴσως ἂν καὶ αὐτοὶ πρὸς λόγων ἀγῶνας παρεσκευαζόμεθα τήμερον ξύν γε θεῷ . ἐπεὶ δὲ πάλαι ταῦτ' ἐξήτασται καὶ τάξιν εἰλήφεσαν τὴν προσήκουσαν καὶ τὸ κῦρος λαμπρὸν παρεπέμφθη τῷ χρόνῳ , κἀνταῦθα πολλάκις ἐνδημήσαντες οὗτοι πολλάκις καὶ ἀπεκρούσθησαν · ποῦ δίκαιον τοῖς πάλαι καλῶς δεδογμένοις τήμερον ἡμᾶς ἐνοχλεῖν καὶ ἀνήνυτα μοχθεῖν , ἀνακυκλοῦντας ἀεὶ τὰ αὐτά ; καὶ τούτοις μὲν ἀνεπαχθὲς τοῦτο καὶ σφόδρα τοι περισπούδαστον . λογισμοὺς γὰρ ἐκ λογισμῶν ἀμείβοντες ὑποσαίνοντάς τε καὶ ὑπισχνουμένους ἀεὶ τὰ βελτίονα , ἢ περιτρέψειν ἠλπίκασι τὴν ἧτταν ὀψὲ τοῖς αὐτῶν ἐναντίοις ἡμῖν καὶ τὸ φθάσαν αἶσχος ἀποτρίψεσθαι , ἢ πολλὴν τῆς συνόδου καταχεαμένους τὴν γλωσσαλγίαν μετὰ τῆς συνήθους ὀφρύος , ἔπειτα ἐξελεύσεσθαι διασπείροντας πανταχῆ φήμην ἀναιδείας μεστὴν καὶ κλέπτουσαν τὴν ἀλήθειαν , ὡς ἐστήσαντο τρόπαιον , οἷα τὰ σφῶν αὐτῶν σμικρολογήματα . ἀλλ' ἡμῖν γε οὐ προδιδόναι τὸ μεγαλοπρεπὲς ἡμῶν δεῖ , οὐδ' ἃ συμφέρει τοῖς ἐναντίοις , ταῦθ' ἡμᾶς πράττειν χρεών · ἀλλὰ ταῦθ' ἡμᾶς μᾶλλον , ἅπερ ἡμῖν . ποῦ δ' οὐκ ἂν ἀγνωμοσύνης εἴη ἐλαῦνον , Ἑλλήνων μὲν ὁπόσοι Πυθαγόρειοί τε καὶ Ἐπικούρειοι , τούτους οὕτω τοι θεῖα καὶ ἀναντίῤῥητα τὰ τῶν διδασκάλων οἴεσθαι δόγματα καὶ θεσπίσματα , ὡς σιωπῇ τὰ σφίσι λεγόμενα δέχεσθαι , μήτ' ἀμφιβάλλουσαν ἀκοὴν , μήτε γλῶτταν προϊεμένους ἀντίφωνον · ἡμᾶς δὲ τοῖς θείοις νόμοις καὶ δόγμασι τῶν τῆς ἡμῶν ἀρχηγῶν εὐσεβείας καὶ πίστεως οὐ μάλα ἐθέλειν ἀναποδείκτοις καὶ οἷά τισιν ὅροις κεχρῆσθαι , ἀλλ' ἀμφιβαλλόντων καὶ πολυπραγμονούντων ἄλλων ἀνέχεσθαι καὶ κατακερματιζόντων τὸν νοῦν , καθάπερ ποιοῦσι καὶ οἱ πολέμιοι τὰ λάφυρα ξύν γε πολλῇ περιέλκοντες ἀκοσμίᾳ . εἰδέναι μέντοι καὶ τοῦτο χρεὼν , ὡς οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ καθ' ἕνα γε τὸν τρόπον τὰς τῶν θείων πατέρων γραφὰς ἐκλαμβάνειν δέον . τὰ μὲν γὰρ αὐτῶν διδασκαλικώτερόν τε καὶ οἰκονομικώτερον ἐξεδόθη τὸν τρόπον , καταλλήλως μὲν τοῖς προσώποις καὶ τοῖς ἄλλοτε ἄλλως ἀνθοῦσι καιροῖς · εὐσεβῶς δ' ἅπαντα · αἱ μὲν γοῦν τῶν γραφῶν οὕτως ἐξεδόθησαν , αἱ δὲ δογματικῶς , αἱ δὲ ἐγκωμιαστικῶς , αἱ δὲ ἀγωνιστικῶς . οὔτ' οὖν τὰς ἄλλοθεν ἀγωνιστικὰς ἄλλοσε μεταφέρειν χρεών . ἐπεὶ οὐδ' εἴ τις πολεμίοις μαχόμενος καὶ ὅλην ἀπασχολῶν τὴν διάνοιαν ἐς τὸ ξίφος καὶ τὴν ἀσπίδα πρὸ ποδῶν ἱστάμενον τὸν συστρατιώτην ἐξώθησεν , οὔτε νόμον ἡγεῖσθαι τὸ πεπραγμένον , οὔτε τῷ πεπραχότι δίκαιον ἐγκαλεῖν , τῆς ἀνάγκης ἄλλοσε τηνικαῦτα περισπώσης τὸν λογισμὸν καὶ ἥκιστα συγχωρούσης ἄλλως πεπράχθαι τὸ πεπραγμένον . οὔτ' οὖν τοῦθ' οὕτω χρὴ ποιεῖν , οὔτε μὴν ταῖς ἐγκωμιαστικαῖς ὡς νόμοις κεχρῆσθαι . αὐτονομία γὰρ ἐκ τῆς τέχνης καὶ τοῖς ἐγκωμιάζουσι δέδοται λέγειν ὅσα βουλομένοις εἴη ἄν . ὅσας γε μὴν δογματικῶς τε καὶ ἀποφαντικῶς ἐκεῖνοι ἐξενηνόχασι , τούτοις δ' ἄρα ἀνέγκλητόν τε καὶ ἀσφαλὲς οἷά τισι κανόσι καὶ στάθμαις πρὸς τὴν πίστιν κεχρῆσθαι . ἐγὼ τοίνυν ὥσπερ τοὺς Ἰταλοὺς διασύρω καὶ μέμφομαι , ἰταμῶς οὑτωσὶ καὶ μετὰ πολλῆς τῆς ὀφρύος τῇ θεολογίᾳ ἐπιπηδῶντας , τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον αἰσχρὸν καὶ παλίμβολον ἥγημαι , ὧν μὲν ἐπαινοῦμεν τἀναντία ποιεῖν ἡμᾶς , οἷς δὲ ψέγομεν τὰ παραπλήσια . οὐ γὰρ ὅτι ἐκεῖνοι τολμηροὶ καὶ θρασεῖς περὶ τὰ τοιαῦτα , διὰ τοῦτο καὶ ἡμᾶς ἕπεσθαι δεῖ · οὐδ' ὅτι τῆς εὐθείας ἐκεῖνοί γε ἐξετράποντο καὶ ἡμᾶς τῶν καθεστώτων χρεὼν ἀμελεῖν · ἀλλ' ἀκλινεῖς τῶν προσηκόντων ὅρων ἱσταμένους ἐντὸς τοὺς τοιούτους παρακρούεσθαι κρότους , καθάπερ προβλῆτες ἀτίνακτοι τὰ προσπίπτοντα κύματα . δέδοικα γὰρ , μὴ καπνὸν φεύγοντες εἰς πῦρ βλασφημίας ἐμπίπτωμεν . ὃ γὰρ παρ' Ἕλλησι πάλαι τεθρύλληται περὶ Πλάτωνος , ὡς ἐκείνου γε παρὰ Διονύσιον τὸν τῆς Σικελίας ἐπιδημήσαντος τύραννον κονιορτοῦ τὰ βασίλεια ἐνεπίμπλαντο , περὶ τὰς γραμμικὰς ἀσχολίας τηνικαῦτα τῶν πλείστων ὁρμώντων , τοῦτο δὴ καὶ παρ' ἡμῖν τρόπον ἕτερον γίγνεται σήμερον . οὕτω γὰρ καὶ παρ' αὐτοῖς εἰπεῖν τοῖς βαναύσοις ἐκκέχυται τὰ θεολογίας μυστήρια καὶ οὕτω κεχήνασιν ἅπαντες ἐπὶ τῷ συλλογιστικῶς ἐμβατεύειν τοῖς λόγοις αὐτῶν , ὥσπερ ἐπὶ τῇ χλόῃ καὶ ταῖς νομαῖς τὰ βοσκήματα . καὶ οἱ τὸ πιστεύειν ὀρθῶς ἀμφίβολον ἔχοντες , καὶ οἱ μηδ' ὅπως δεῖ πιστεύειν εἰδότες μηδ' ὅ,τι ἐστὶν ὃ πιστεύειν φασὶν , ἀγορὰς καὶ περιπάτους καὶ θέατρα πάντ' ἐμπεπλήκασι τῆς θεολογίας καὶ οὐδὲ τουτονὶ τὸν ἥλιον αἰσχύνονται μάρτυρα τῆς ἀναιδείας ποιούμενοι . πῶς δ' οὐκ ἂν εἴη τῶν σφόδρα ἀτοπωτάτων , πάλαι μὲν ὁ πότε τὰ Ἑλλήνων ἤκμαζε δόγματα , τάξιν ἐπιπολάζειν καὶ ἃ τοῖς Δελφῶν θεολόγοις ἐφεῖται μυστήρια , μηδενὶ τῶν ἄλλων ἐξεῖναι μήτε λέγειν μήτε περινοεῖν , κἂν Σωκράτης ᾖ , κἂν Πλάτων , κἂν εἴ τις ἐπὶ σοφίᾳ περιφανής τε καὶ διαβόητος · παρ' ἡμῖν δὲ , οἷς ἀκίβδηλον τὸ τῆς εὐσεβείας ὁμολογεῖται μυστήριον , οὑτωσὶ βεβηλοῦσθαι τὰ θεῖα καὶ πᾶσι τοῖς θεολογεῖν βουλομένοις εἶναι τοῦτ' ἐφειμένον καὶ αὐτοχειροτόνητον . ἀλλ' ὁ πολὺς ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριος τοσοῦτον ἀποδειλιᾷ πρὸς θεολογίαν τὴν γλῶτταν κινεῖν , ὥσπερ τὴν χεῖρα πρὸς φλόγα πυρός . ὥστε καὶ πολλοὺς πρὸς παραίτησιν προβάλλεται λόγους , ἐν οἷς οὔθ' ἑαυτὸν ἐγχειρεῖν προθυμούμενον τοῖς περὶ θεοῦ δείκνυσι λόγοις , οὔτε τὸν ἐγχειροῦντα θρασέως ἀποδέχεται . “ οὔτε γὰρ ἐπαινετὸς , ” φησὶν , “ ὁ πόθος , ἀλλὰ καὶ φοβερὸν τὸ ἐγχείρημα . ” παρεισάγει δὲ καὶ Ὀζᾶν ἐκεῖνον , ὃς τῆς κιβωτοῦ πάλαι ψαῦσαι τολμήσας μόνον ἀπώλετο , φυλάσσοντος , φησὶ , τοῦ θεοῦ τῇ κιβωτῷ τὸ σεβάσμιον . εἰ δὲ καὶ βασιλεὺς τάχιστ' ἂν ἐξ ἀνθρώπων ποιήσειεν , εἴ τις τῶν ὑπηκόων ἀναιδῶς ἐπὶ τῆς ἑαυτοῦ κεφαλῆς τὸ βασιλικὸν ἐπιθεῖναι τολμήσειε στέφος , πόσων ἂν εἴη κεραυνῶν καὶ πρηστήρων ἄξιος , εἴ τις αὐτονομίᾳ θρασύτητος οὑτωσὶ τῆς θεολογίας κατατολμᾷ ; ἐθέλω γὰρ καὶ μικρὸν ἐκ τῶν πάλαι προσθεῖναι τῷ λόγῳ διήγημα , τῇ ὑποθέσει πάνυ τοι σφόδρα προσῆκον . Ἀλέξανδρόν φασιν , ἐκεῖνον τὸν Μακεδόνα , μετὰ τὸν πολὺν ἐκεῖνον δρόμον καὶ τὰ μεγάλα τρόπαια , ἐπειδήποτε ῥᾳστώνης ἕνεκά τινος καὶ θυμηδίας ἐπιβὰς τριήρους ἔπλει περισκοπῶν καὶ ποταμὸν τὸν Εὐφράτην , ἐκπίπτει τῆς αὐτοῦ κεφαλῆς , συμβὰν οὑτωσί πως , ἡ βασιλικὴ καλύπτρα περὶ μέσον τὸν ποταμόν · ἣν τάχιστά τις τῶν ναυτῶν εἰλήφει διανηξάμενος · καὶ αὐτὴν μὲν τῇ χειρὶ βαστάζειν ἅμα καὶ νήχεσθαι μὴ ἔχων , τῇ ἑαυτοῦ κεφαλῇ περιθεὶς ἐξενήξατο κομίζων ταύτην τῷ βασιλεῖ · ὅ γε μὴν βασιλεὺς , ὅτι μὲν τὴν βασίλειον καλύπτραν αὐτῷ διεσώσατο , τάλαντον ἐδωρήσατο · ὅτι δ' αὐτὴν ἀναξίως τῇ ἑαυτοῦ κεφαλῇ περιέθηκεν , ἀφαιρεῖται τῆς κεφαλῆς τὸν ἄνθρωπον . εἰ δ' ἄνθρωπος ἄνθρωπον οὐκ ἠνέσχετο τὴν αὐτὴν ἑαυτῷ περιθέντα καλύπτραν ζῶντα βλέπειν ἐᾶσαι τοῦ λοιποῦ τὴν τὰ πάντα βόσκουσαν αἰθερίαν λαμπάδα , τί φήσομεν περὶ τῶν ἀδεῶς οὑτωσὶ τῇ θεολογίᾳ ἐπιπηδώντων καὶ ταῦτα μήτε δαίμονας δυναμένων ἐκβάλλειν , μήτε θάλασσαν τέμνειν , μήτε ποταμοὺς ὑδάτων παρασκευάζειν ἐκβλύζειν ἐκ πέτρας , ἵνα τούτοις γοῦν μεταπείσωσι τοὺς πολλοὺς καὶ πρὸς ἑαυτοὺς ὡς εἰκὸς ἀνθελκύσωσιν ; ἀλλ' ἐγὼ μὲν ἃ συμφέρειν ἐνόμισα , ταῦτα καὶ λέγειν προῆγμαι . εἰ δὲ καὶ τοῖς ἀκούουσιν ἀκοῆς ἄξια ταῦτα φανείη , τῷ θεῷ χάρις τῷ πάντων καλῶν χορηγῷ . εἰ δ' οὖν , σκεπτέον τὸ βέλτιον . »
Lemmas: ( Β . ) « ἐμός μέν οὕτως ἔχω πρός ὁ πάρειμι ἅμιλλα καί οὗτος προθυμία οὐδείς οὐδαμῆ γε ἐλλείπω ἔπειμι , ὥστε οὖον γλῶσσα μόνος ὁπλίζω περίειμι , ἀλλά πρό γε οὗτος καί γνώμη αὐτός , ῥίζα οὗτος εἰμί καί πηγή ὁ γλῶσσα καί ἅμα χορηγός καί πρύτανις ὁ λέγω . ὁράω δέ ὁ πολύς πρό ὁ καιρός καί ὁ χρεία μέγας τις καί θρασύς προίημι ὁ γλῶσσα , καί ὁ σφεῖς αὐτός βούλομαι ἅμα καί ὁ καιρός εὐθύς καί ὁ πρᾶγμα σύνδρομος τε καί πρόδρομος γίγνομαι οἴομαι , δείδω ἐγώ ἔπειμι , μή ὁ χρεία καί ὁ καιρός παρίστημι λειποταξίας δίκη ὀφλισκάνω , ὁ ὅπλον ἑκών ὁ ἐναντίος παραχωρέω . ἔνθα γάρ φιλοτιμία τρόφιμος ἀπειρία ὅλος ἐνδύω ὁ ἀωρία ὁ ὁράω καταχορεύω ὁ εὐταξία , ἐκεῖ καί πέρας ἀκολουθέω ὁ προοίμιον ἐπιεικής ἀντιστρατεύομαι , οὐδείς ἀφίημι . οὐδέ γάρ , ὡς ἔοικα , οἶδα ἔπειμι ὁ τοιοῦτος , μή ὁ γλῶσσα δύναμαι καθιστάω ὁ καιρός ἀνύσιμος , ὁ δέ καιρός ὁ γλῶσσα · οὐδέ ὅτι τυρσηνός σάλπιγξ οὐδείς ἀνήρ μεγαλόφωνος ὁμοῦ δέ ὅμως ὁ πλήσσω ἀήρ καί οὗτος δαπανάω καί λύω ὁ κράτος ὁ τέρψις , οὐδείς καρπός ὁ ἔπειτα καταλείπω ὁ ἠχώ μόνιμος . ὅτι δέ οὖον χρεὼν ὁμοῦ καί ὁ ὅσος γε βαθύς αὖλαξ διά φρήν καρπέω , παράλογος ἕπομαι ὁρμή εἰς αὐθαίρετος εἶμι κίνδυνος , δῆλος οἴομαι ὁ ἅπας εἰμί · δηλόω δέ καί αὐτός πρόειμι . ὥσπερ γάρ δύο στρατόπεδον εἰς μάχη ἀποκρίνω ὁ ὁ εἷς εὐβουλία φθοροποιός τις ἕτερος χορηγέω ὁ δύναμις βουλεύω κακῶς καί ἐναντίος αὖθις , οὗτος ἐνταῦθα · εἰμί πρίν καλῶς ὁμοῦ καί συνετός σκέπτομαι πρός διαλέγω καί ἐγώ ἀπαντάω ὁ ἐναντίος , ἕπω πρός αἰσχύνη ὁράω χράω ὁ ὁ κακῶς δοκέω πέρας . καί μή ἐγώ λέγω τις , ὡς πολύς πολλάκις ὁρμή ὀξύς ὁ δήω ὁ ἡγεμονία ὁ γλῶσσα ἐγχειρίζω Νίκη καί τρόπαιον κληρονόμος γίγνομαι . πρῶτος μέν γάρ οὖον κανών καί στάθμη εὐνομία ἡγέομαι χρεὼν ἀστάθμητος πρᾶγμα · ἔπειτα οὐδέ ὁ ἀπερίσκεπτος οἶδα ὁρμή οἴκοθεν φέρω ποτός ὁ ὁ Νίκη ἐφόδια · ἀλλά ὁ ὁ ἀντιπαρατάσσομαι μείζων κακοβουλία ὕλη παράδοξος χορηγέω πολλάκις εἰς ὁ κατορθόω ὁ ἀντιστράτηγος θρασύτης , εἰς ὁ ὁ ἀγαθός μοῖρα ἀποφέρω δοκέω καί ὁ φαῦλος · ὥσπερ αὖος πολλάκις ὁ ὁ ἀντίπαλος συνετός βούλευμα παρελαύνω καί ὁ ὀρθῶς βουλεύω δόξα . ἄδηλος γάρ εἰμί ὁ μέλλω ἐγχωρέω καί τοιοῦτος συμβαίνω ἐνίοτε . ἀλλά ἐγώ γε οὖον νόμος ποιέω δήπου χρεὼν παράλογος κατόρθωμα κατάλογος · καί μάλιστα νῦν , ὁπότε περί ὁ ὁ εὐσέβεια κράτος ὁ πάλαισμα διακινδυνεύω . οὗτος γάρ ἕνεκα παρέρχομαι · συμβουλεύω ὁ συμφέρω νομίζω καί ὁ πάρειμι χρεία ὅσος ἔξεστι καί αὐτός συνεισφέρω . εἰμί δέ ὀρθῶς ἢ μή , σκοπέω λείπω . οὐδέ γάρ νομοθετέω ἥκω , οὐδέ ἀποφαντικός ὁ ἡμέτερος λέγω δόγμα . ἀλλά ὥσπερ πάλαι ὁ ἀριστοκρατέομαι γίγνομαι πόλις , οὗτος καί ἐγώ ἔρανος δίκη ὁ ὁ διάνοια πρός ὁ πάρειμι ἐπιτρέχω συνεισφέρω δοκέω Δίκαιος . ὁ τοίνυν λέγω προάγω σήμερον , ἀπαγόρευσις εἰμί μή πᾶς αὐτονομία βούλησις ῥέω ὁμόσε χωρέω εἰς διαλέγω καί ἀπαντάω ὁ ἐκ Ἰταλία ἔρχομαι · ὅπου γε μηδέ ὁ προεδρεύω καί τιμή τοιοῦτος ἀξιόω , πρίν μετά ἀλλήλων ὁ ὁ διάλεξις σκέπτομαι σκοπός , χρεὼν ἀπαντάω · οἶδα , ὅτι πρᾶξις πᾶς καί λόγος ἅπας ἔχω σκοπός καί τέλος , πρός ὅς βλέπω ὁ τε πράσσω καί λέγω ὁ τε πρᾶξις ὁμοῦ καί ὁ λόγος εὐθύνω προσήκω . οὗτος δέ ἄπειμι κίνδυνος εἰμί , μάταιος σπουδή τε πᾶς καί πόνος ἅπας νομίζω . οἷος ὁ πλέω οὖον οὗτος βούλομαι καί οὗτος ἔχω σκοπός , ὅσπερ ἐργάζομαι , ἀλλά ἐκεῖνος μᾶλλον , ὅς ἕνεκα ἐργάζομαι ὅσπερ ἐργάζομαι . κέρδος γάρ ἕνεκα , καί οὖον ὁ κῦμα καί πνεῦμα βία διακυβεύω ὁ ζάω , ἀνάγω ὁ ναῦς . καί ὁ τοξότης δέ ὁμοίως οὐ αὐτός κατά ἑαυτοῦ ὁ τοξεύω , ἀλλά ὁ βάλλω ὁ πολέμιος ἕνεκα οὗτος προαιρέω . ἐνταυθοῖ δέ οὐ ὁράω , τίς ἕνεκα κέρδος καί πρός τίς βλέπω σκοπός διαλέγω ἄν τις αἱρέω , εἰμί μήτε αὐτός ὁ ἐγώ , μήτε ἐγώ ὁ αὐτός συντίθημι βούλημα γιγνώσκω πώποτε , κἀν πᾶς φημί λίθος , κἀν πᾶς φυτός . ἔτι μήv καί ὁ ἄτοπος εἄν εἰμί καί πόρρω ποῦ ὁ προσήκω πορεύω λόγος , ὁ μέν Ὀλυμπιάς ἀγωνιστής , καί ὅσος γῆ ἕνεκα σταδιαῖος ἀμφισβητέω , καί εἰμί τις λωποδυσία ἁλίσκομαι , οὗτος ἔξεστι πᾶς Ἑλλανοδίκαι τις καί κριτής ἀῤῥεπεῖς προκαθίζω , ὡς μή λανθάνω παραλέγω ὁ ὁ Δίκαιος κανών , μᾶλλον δέ ἵνα μή ἀνήνυτος ἔχω ὁ δρόμος ὁ ὁ ἀμφισβήτησις Ἔρις , μηδείς πρόκειμαι κανών καί στάθμη , πρός ὁ παραμετρέω ὁ ὁ ἀνταγωνίζομαι λόγος ὁ Ἔρις ἀπαλλάσσω · ὁ δέ ὁ περί θεός λέγω κοινολογέομαι βούλομαι καί οὗτος μέγας διανύω ὁ δίαυλος καί μέγας ἐπισείω βλάβη Ψυχή ὁμοῦ τε καί σῶμα , οὗτος δέ μηδείς προκαθίζω κριτής , ὅς εἄν ὁ παρά ἑκάτερος βασανίζω λέγω ὁ μέν ὁ Νίκη χαρίζομαι ψῆφος , ὁ δέ ὡς ἀνεμιαῖος καί κηφηνώδης παρακρούω τε καί ὁ χορός διαγράφω ὁ ἀλήθεια · ἀλλά ὅμοιος ποιέω ἐκεῖνος , ἕ περί γῆ ὁράω , ὡς ἔπος εἶπον , πρός ἀλλήλων μάχομαι πρῶτος μέν ὁ ἀπό γλῶσσα λοιδορία περί ὁ Νίκη διαγωνίζομαι , εἶτα βραχύς καί παλάμη ὁ ἀπαλλαγή ἐπιτρέπω , ὅς εἄν επικρατέστερος καθίστημι ἢ λίθος θατέρου πατάσσω ὁ κεφαλή , ἢ κόνδυλος τιτρώσκω καίριος , ἢ τυγχάνω οὕτως πως ξίφος παρά πλευρά ἐλαύνω ἐναρίθμιος ὁ ᾍδης καθεύδω ταχύς ὁ ἀνταγωνιστής ἀποδείκνυμι . εἰμί δέ δύο εἰμί ἐγώ ὁ ἀμφισβητέω μέρος τρίτος οὐ εἰμί εὑρίσκω προφέρω ἐπόπτης καί πρύτανις ἀληθής καί δεῖ διά οὗτος ἕτερος ὁ μέρος ἐπικρίνω ὁ λέγω , ἐγώ ἐσθίω κριτής αὐτός εἰμί καί οὐ αὐτός ἐγώ . ὁ μέν γάρ ἡμέτερος δόγμα παρά ἀμφότερος , ἐγώ τε καί αὐτός , ὁμοίως εὕω ἔχω ὁμολογέω . ὁ δέ παρά αὐτός καινοτομέω προσθήκη καί ὁ εὐθύς παρεκτροπή μόνος αὐτός ἀκατηγόρητος εἰμί δοκέω , ἐγώ δέ καί μάλα ἥκιστος . μετέωρος τοίνυν ὁ ζήτησις εἰμί , εἰμί χρή κοινωνέω αὐτός ὁ καινοτόμημα , εἰς ἐγώ ὁ κρίνω καί ἀποφαίνω περιιέω καί οὐ εἰς αὐτός , ὑπεύθυνος γε εἰμί . εἰμί δέ ὁ ὁ μέγας Πέτρος καθέδρα αὐτός διάδοχος καί κληρονόμος γίγνομαι φημί καί οὗτος ἐπισείω κατά ἐγώ , καθάπερ ὁ νέφος ὁ κεραυνός , ἐντεῦθεν ὁ ὅς δοκέω αὐτουργός ἐγώ κατά ὁ ὁ ἄκριτος νόμος ἀξιόω γίγνομαι , φροντίζω οὖον χρή . διά γάρ οὗτος μᾶλλον μισέω καί ἀποστρέφω Δίκαιος , ὅτι ὁ ὁ θρόνος τιμή ἀνάξιος πράσσω . οὖον γάρ ὅσος βούλομαι , οὗτος καί δογματίζω κελεύω Κλήμης καί ὁ ἐφεξῆς διάδοχος ὁ Πέτρος , ἀλλά ὅσος δεῖ ( φημί ) δεσμέω καί λύω αὖθις ὅσος δεῖ . οὗτος δέ ὁ πᾶς ὁ ἅγιος βεβαιόω καί κυρόω σύνοδος παρατρέχω εἰς ἔργον ἐκφέρω , ὁ μόνος αὐτός βούλομαι εἰμί . ἔπειτα οὐδέ ὁ πάλαι καλῶς κρατέω ἔθος καί παρά τε ὁ βασιλεύς παρά τε ὁ διδάσκαλος ὁ ἐκκλησία ἄνωθεν κυρόω παροράω Δίκαιος . ἔθος γάρ , ὁπότε περί δόγμα ἀγών ὁ ἐκκλησία καθίστημι μέλλω , πᾶς διά κοινός θέσπισμα καί ψήφισμα ὁ ὁ ἐκκλησία πρόμαχος καλέω , οὖον μόνος ὁπόσος ὁ πολλαχῆ ὁ γῆ διαλαγχάνω μητρόπολις εὐαγγελικός κήρυγμα ἕνεκα , ἀλλά καί ὅσος πατριαρχικός ἄξιος περίκειμαι · ὁ τε Ἀλεξάνδρεια καί Ἱερουσαλήμ φημί καί ὁ ὁ Ἀντίοχος διέπω · ἕ χώρα ἔχω μή καλέω σάλος καί κλύδων κατά ὁ ἐγώ ὁμόνοια ἐγείρω καί εἰς χειμών ὁ ὁ ἐκκλησία ἔαρ μεταβάλλω . εἰμί γάρ πάλαι Θεοδώρητος , ὁ ὁ Κῦρος ἐπίσκοπος , εἷς εἰμί καί οὐδέ πατριαρχικός ἄξιος περίκειμαι , οὐδέ ἄλλως ἐπίσημος ἔχω θρόνος , τοσοῦτος φιλονεικία ἀνάπτω κάμινος , ὥστε πλεῖστος εἰμί ὁ ἐκ Ἀσία τε καί Εὐρώπη ἐν ὁ κατά Ἔφεσος ἀθροίζω σύνοδος μακρός μετέχω ὁ καπνός · πολύς εἄν ῥᾳδίως ὀλίγος εἰμί ἐγώ πλείων εἰμί ὁ μή πάρειμι ἐπίσκοπος τε καί πατριάρχης ὁ τε ἀπό γλῶσσα κατατρέχω λοιδορία καί πολύς κατά ἐγώ ἀναφλέγω ὁ ὁ φιλονεικία πυρρός . ἄλλως τε καί ὁ διαλέγω ὄργανον εἰμί νομίζω ὁ συλλογισμός εἰς ὁ ὁ πρόκειμαι κατασκευή , καθάπερ ὁ σκαπάνη ὁ σκαπανεύς καί ὁ κώπη ὁ πλέω . ὅς καί παρά αὐτός δή ὁ Ἰταλός , εἴπερ ἄλλος τίς , σπουδάζω οἶδα . ἐνταυθοῖ δέ χώρα οὐ ἔχω εὑρίσκω ὁ συλλογισμός , οὔτε ὁ κατά ἐπιστήμη ὁ ἀποδεικτικός , οὔτε μήv ὁ κατά ὁ διαλεκτικός τέχνη , περί τε θεός καί ὁ ὁ θεῖος καί ζωαρχικός τριάς ὁ ζήτησις εἰμί . εἰμί γάρ ὁ ἐπιστημονικός ἀπόδειξις ὁμολογέω τε καί ἀναπόδεικτος δήω πρότασις καί γνώριμος ὁ συμπέρασμα ἕπω , οὗτος δέ ἢ ἐπαγωγή , ἢ αἴσθησις , ἢ ἐμπειρία γίγνομαι φανερός · οὐ εἰμί ἄρα συλλογίζομαι κατά ἐπιστήμη ὁ ἀποδεικτικός ἐνταυθοῖ . δυσθεώρητος γάρ ὁ περί ὁ θεῖον εἰμί λόγος καί μάλα ἀκατάληπτος · καί οὗτος δείκνυμι μέν ὥσπερ ὁ ἡμέτερος , οὗτος δή καί ὁ θύραθεν θεολόγος , ὁ τε ἄλλος καί οὐ κακός Πλάτων ὁ Ἀρίστων . “ θεός γάρ , ” φημί , “ νοέω μέν χαλεπός , φράζω δέ ἀδύνατος . ” ὅς δή μικρός ὁ μέγας ἐν θεολογία Γρηγόριος ἡγέομαι ἐν ὁ περί θεολογία λόγος οὕτως πως ἐπιδιορθόω λέγω · “ θεός φράζω μέν ἀδύνατος , ὡς ὁ ἐμός λόγος · νοέω δέ ἀδύνατος . ” ὁ γάρ νοέω τάχα εἄν λόγος δηλόω , εἰμί καί μή μέτριος , ἀλλά ἀμυδρός γε ὁ μή πάντῃ ὁ οὖς διαφθείρω καί νωθρός ὁ διάνοια . ὁ δέ τοσοῦτος πρᾶγμα ὁ διάνοια περιλαμβάνω πάντως ἀμήχανος καί ἀδύνατος , μή ὅτι ὁ καταβάλλω καί κάτω νεύω , ἀλλά καί ὁ λίαν ὑψηλός τε καί φιλόθεος καί ὁμοίως πᾶς γεννητής φύσις καί ὅς ὁ ζόφος οὗτος ἐπιπροσθέω καί ὁ παχύς οὗτος σαρκίον πρός ὁ ὁ ἀληθής κατανόησις · οὐ οἶδα δέ , εἰμί μή καί ὁ ἀνωτέρω καί νοερός φύσις . οὗτος δέ οὕτως ἔχω οὔτε ὁ συλλογίζομαι ἐθέλω ἐν οὗτος οἶδα ὁ συλλογίζομαι , οὔτε ὁ ἐρωτάω εἶμι ὅσπερ ἀκούω . ὅτι μέν οὖν ἥκιστος χρήσιμος ὁ κατά ἐπιστήμη ἀποδεικτικός ἐνταῦθα συλλογισμός , δῆλος · ὅτι δέ ὁμοίως καί ὁ κατά ὁ διαλεκτικός τέχνη ἀχρεῖος , ἔνδοξος καί ἀμφίβολος ἔχω ὁ πρότασις , ἐκ ὁ ἐφεξῆς εἰμί δῆλος . φημί γάρ ὁ Νύσσα Γρηγόριος , ὅτι ὁ κατά ὁ διαλεκτικός τέχνη διά συλλογιστικός τε καί ἀναλυτικός ἐπιστήμη βεβαιόω καί ὁ ἡμέτερος δόγμα , ὡς σαθρός τε καί ὕποπτος εἰς ἀπόδειξις ἀλήθεια , ὁ τοιοῦτος εἶδος ὁ λόγος παραιτέομαι . πᾶς γάρ εἰμί πρόδηλος , ὁ ὁ διαλεκτικός περιεργία ἴσος ἐπί ἑκάτερος ὁ ἰσχύς ἔχω , πρός τε ὁ ὁ ἀλήθεια ἀνατροπή καί πρός ὁ κατηγορία ὁ ψεῦδος . ὅθεν καί αὐτός ὁ ἀλήθεια , ὅταν μετά τις τοιοῦτος τέχνη προσάγω , διά ὑποψία πολλάκις ποιέω , ὡς ὁ περί ὁ τοιοῦτος δεινότης παρακρούω ἐγώ ὁ διάνοια καί ὁ ἀλήθεια ἀποσφάλλω . εἰμί δέ τις ὁ ἀκατάσκευος τε καί γυμνός πᾶς περιβολή προσίημι λόγος , εἴρω , ὅπως εἄν οἷος τε εἰμί , κατά ὁ εἱρμός ὁ γραφικός ὑφήγησις , ὁ περί οὗτος θεωρία προσάγω . εἰμί δή οὖν καί ἐγώ θεῖον πατήρ γραφεύς ὁπλίζω καί ἀντιστρατεύω κατά αὐτός ἀναγκαῖος τυγχάνω , ἀκατάσκευος ὁ τρόπος καί αὐτός ὁ σαφής εἄν χράω , καί ὁπόσος προφανής καί ἀνανταγώνιστος ὁ ἔγκειμαι ὁ μετέρχομαι παρέχω νόος , καί οὖον μάλα δή ὁ αἰνιγματώδης καί δύναμαι διά τε ὁ ὁ ὑπόκειμαι ὁμωνυμία καί διά ὁ ὁ λέξις καί ὁ ὄνομα ὁμιχλώδης τε καί αμφιρρεπής πολλαχῶς ἑρμηνεύω . εὑρίσκω γάρ πολλαχῆ ὁ θεῖος γραφεύς ἐπίκρυψις τις ὁ ὄνομα ὑποκάθημαι , ὡς ὁ εἰκός . ὥσπερ γάρ ὁ ὁ βασιλεύς θάλαμος , καί ὁπόσος ἄνθρωπος ἱερός τε καί τίμιος , ὑπό παραπέτασμα ἄλλος ἄλλος καλύπτω , ἵνα μήτε δῆμος ἀνόσιος πρόκειμαι κιβδηλεύω , μήτε περιφρονέω διά ὁ ὁ κατάληψις πρόχειρος τε καί ἄπονος , οὗτος δή καί ὁ πλεῖστος ὁ θεῖος γραφεύς καί μάλιστα ὅς μυστικός τις ὑφεδρεύω λόγος , καθάπερ ὑπό παραπέτασμα καλύπτω ὁ τοιοῦτος ὄνομα , ὅσος πολύς ὁ γνόφος ἐπισύρω καί σκότος ἀποκρυφή ἑαυτοῦ τίθημι καί κύκλος αὐτός ὁ σκηνή αὐτός . εὑρίσκω δέ καί ὁ θεῖος πατήρ , βασίλειον φημί καί Χρυσόστομος , Μάξιμος τε καί Κύριλλος , παραγγέλλω , μή ὅσος ὁ ὄνομα , μηδέ ἐν ὅσος ὑπόκειμαι ἠχέω αὐτός , καί κατά τρόπος εὐθύς ἐκλαμβάνω ὁμοῦ ὁ αὐτός , μηδέ ὁ λέξις προσέχω καθάπαξ ὁ νόος , ἀλλά ὁ ὁ ὑπόκειμαι ὑπόθεσις ἔννοια καί ὁ σκοπός ὁμοῦ καί ὁ πρόθεσις ὁ μελετάω γραφεύς ἐξετάζω , ὡς ὁ εἰκός , καί ὁ πρόσωπον καί ὁ καιρός ἀνάλογος καί κατάλληλος ἐφαρμόζω καί συμβιβάζω . φημί δέ καί ὁ θεολόγος Γρηγόριος , ὅτι ὁ προσηγορία τις ὁμοῦ καί ὁ οὐσία παχυμερῶς συνδιαιρέω δοξάζω ἀνάξιος παντάπασι ὁ θεῖον ὁ ἑαυτοῦ ἔννοια δοξάζω . τοσοῦτος τοίνυν διχοστασία ἐπιχωριάζω περί ὁ λέγω καί ὁ ὄνομα , διά ὁ ὁμωνυμία ὁ ὑπόκειμαι πρᾶγμα , καί ἄλλως μέν ἐπί θεός λαμβάνω ὀφείλω αὐτός , ἄλλως δέ ἐπί ὁ γεννητός οὗτος καί ῥευστός φύσις , τίς ἱκανός ἐφικνέομαι δή ὁ ἄξιος ; εἰμί γάρ ὁ θεῖος πατήρ ἐκεῖνος , ὁ ὁ πνεῦμα ὄργανον , ὁ πᾶς ὑπέρ ἅπας ἀνθρώπινος σοφία διεξέρχομαι , εἰμί οὖν ἐκεῖνος ἐν ὁ θεῖον γραφεύς ἐξήγησις διαφωνέω εὑρίσκω πολλαχῆ καί μικρός τἀναντία πολλάκις διεξέρχομαι , διά ὁ γνόφος πολύς καί , οἷος εἶπον , προπύλαιος στερρόω καί ἀδαμάντινος δορυφορέω ὁ θεῖος οὗτος καί ὑψηλός ἔννοια · τίς εἄν ἔχω τις ἕτερος λέγω , μήτε ὁ ἀνθρώπινος σοφία ἐγγύς ποῦ τυγχάνω ἐκεῖνος καί ἅμα πολύς ἀπόζω ὁ μοχθηρός οὗτος καί ὑλικός προσπάθεια ; ἰδού γάρ , ἵνα σιωπή παρατρέχω ὁ πλεῖστος , ὁ , “ κύριος κτίζω ἐγώ ἀρχή ὁδός αὐτός , ” ὁ μέν θεῖος καί μέγας Βασίλειος περί ὁ ἐμφαίνω ὁ κόσμος σοφία λέγω φημί , μονονού φωνή ἀφίημι διά ὁ ὁράω , ὅτι παρά θεός γίγνομαι καί οὐ αὐτόματος ὁ τοσοῦτος σοφία ὁ ἀποτελέω ἐμπρέπω · καθά καί ὁ οὐρανός ὁ Δαυίδ διηγέομαι φημί ὁ δόξα ὁ θεός φωνή ἀλάλητος . ὁ δέ μέγας ἐν θεολογία Γρηγόριος ὁ σωτήρ οὗτος εἰμί φάσκω ὁ λόγος · καί ἑξῆς ἑρμηνεύω , ὅσος μέν μετά ὁ αἴτιος εὑρίσκω , ὁ ἀνθρωπότης οὗτος προστίθημι , ὅσος δέ ἁπλόος καί ἀναίτιος , οὗτος διαιρέω λογίζομαι ὁ θεότης . ἀλλά οὗτος μέν σκεῦος ὁ πνεῦμα εἰμί καί πρός εἷς βλέπω σκοπός καί ὁ τοιοῦτος διαφωνία ὥσπερ ἐκ διάφορος ὁδός πρός εἷς περιάγω τέλος , εὐσεβής δηλαδή καί σωτήριος . ὁ δέ ὁ ἀλλότριος αἵρεσις ἡγεμών , πρόφασις λαμβάνω ὁ ὁ διάνοια δυσέφικτος ὁ γραφεύς , δίκη ἱερόσυλος καταξαίνω οὗτος καί πρός ἄβυσσος πυθμήν καθέλκω ὁ βλασφημία . εἰμί γοῦν ἀναγκαῖος τυγχάνω καί ἐγώ ἐπί ὁ πάρειμι ὁπλίζω ὁ γλῶσσα κατά ὁ ἐναντίος , ὡς φημί , οὖον τοιοῦτος εἄν χράω ὁ ὄνομα , ὅς ὁ πολύτροπος καί πολύσχιστος ἐμφωλεύω ὁ νόος , ἀλλά ὁ ἀναμφισβήτητος ὁμολογέω καί συμφωνέω ἐκ ἄμφω καί ὅσος εἰς ἐπίνοια ἄγω ἐγώ ἐκ ἀνάγκη ὁ νοητός κατά ὁ ἁπλόος · ἐπεί παμπολύς σφόδρα καί οὗτος ἐπανθέω ὁ θεῖος γράφω . ἐπεί δέ οὐ ἀναγκαῖος οὗτος ἐγώ εἰμί ἐν ὁ πάρειμι , ἐρείδω καί ἑδράζω ἐπί ὁ ἀγαθός ῥῆσις καί ἀσφαλής , ὁ τε εὐαγγελϊκός δηλαδή καί ὡς ἄνωθεν ὁ ὅσιος πατήρ ὁ θέω ὁ πίστις κυρόω σύμβολον ( οὗτος γάρ ὅρος καί θέσις ὡς ἀληθής γνώριμος τε καί ἀναπόδεικτος ) · σιωπή ὁ αὐτός φιλόνεικος ἔνστασις καί ἀντίθεσις ἀνατρέπω μᾶλλον ἢ λόγος , ἐγώ δοκέω Δίκαιος . εἰμί δέ τις ἐνίστημι , ὁ θεῖος πατήρ συλλογισμός πολλάκις χράω παράγω ἐν ὁ τοιοῦτος · οὐ εἄν ἔγωγε καίριος φάσκω φημί οὗτος . οὖον γάρ ἵνα δείκνυμι , οὔτε ὅστις εἰμί ὁ φύσις ὁ θεός , οὔτε ὅστις εἰμί υἱός γέννησις , οὔτε ὅστις εἰμί πνεῦμα ἅγιος ἐκπόρευσις , ἀλλά ἵνα μᾶλλον ἄλλως ἐπέχω ὁ ἄτακτος ὁ θεολογία ἐπιπηδάω . εἰμί δέ οὖν , λέγω ἐγώ τις παρέρχομαι , τίς βούλομαι ὁ μέγας ἐν θεολογία Γρηγόριος οὑτωσί σχηματίζω ὁ λόγος πρός ὁ ἐριστικός ἐρωτάω περί τε ὁ ὁ υἱός γέννησις καί ὁ ὁ ἅγιος πνεῦμα εκπόρευση · “ εἶπον ἐγώ , ” φάσκω , “ σύ ὁ ἀγεννησία ὁ πατήρ , ἐγώ ὁ γέννησις ὁ υἱός φυσιολογέω καί ὁ ἐκπόρευσις ὁ πνεῦμα , καί παραπληκτίζω ἄμφω , εἰς θεός μυστήριον παρακύπτω · καί οὗτος τίς ; ὁ μηδέ ὁ ἐν πούς οἶδα δύναμαι , μηδέ ψάμμος θάλασσα καί σταγών ὑετός καί ἡμέρα αἰών ἐξαριθμέω , μή ὅτι γε θεός βάθος ἐμβατεύω καί λόγος ὑπέχω ὁ οὕτως ἄρρητος καί ὑπέρ λόγος φύσις . ” καί μετά ὀλίγος πάλιν , ὁ ἐναντίος ζητέω ὑπόδειγμα καί ὁμοίωσις καί “ δίδωμι ἐγώ ” λέγω “ ἐκ ὁ αὐτός ὁ μέν υἱός , ὁ δέ οὐ υἱός , εἶτα ὁμοούσιος , καί δέχομαι θεός καί θεός , ” ἀποκρίνω λέγω · “ δίδωμι ἐγώ καί σύ θεός ἄλλος καί φύσις θεός , καί δίδωμι σύ ὁ αὐτός τριάς μετά ὁ αὐτός ὄνομα τε καί πρᾶγμα . εἰμί δέ εἷς θεός εἷς φύσις ὁ ἄνω2 , πόθεν παρίστημι σύ ὁ ὁμοίωσις ; ” λίαν γάρ αἰσχρός , καί οὐ αἰσχρός μόνος , ἀλλά καί μάταιος ἐπιεικής , ἐκ ὁ κάτω ὁ ἄνω ὁ εἰκασία λαμβάνω καί ὁ ἀκίνητος ἐκ ὁ ῥευστός φύσις , καί , ὅς φημί Ἠσαΐας , ἐκζητέω ὁ ζῶ ἐν ὁ νεκρός . διά οὗτος καί ἀλλαχοῦ φημί · “ ἐπί ὁ ἡμέτερος ὁράω ἵστημι ὁ ἀγέννητος εἰσάγω καί ὁ γεννητός · καί ὁ ἐκ ὁ πατήρ ἐκπορεύω , ὅς φημί αὐτός ὁ θεός καί λόγος . ” οὗτος δή τοίνυν οὖον ἐθέλω εἰμί κατασκευάζω ὅστις εἰμί οὗτος , ἀλλά ἀνασοβέω καί ἀποτρέπω ὁ ἄλογος εἰς τοιοῦτος κατασκευή καταφεύγω . πῶς γάρ ; ὅς οὐδέ ὄνομα φημί προσήκω φύσις θεός ὁ ἄνθρωπος εἰμί εὑρίσκω . ὀνομάζω γάρ , ὡς ἐγώ ἐφικτός , ἐκ ὁ ἡμέτερος ὁ ὁ θεός . “ εἰμί γάρ ὁ νοητός ( φημί ) ἔσχατος ψυχή καί λόγος κύριος οὖον κτάομαι ὄνομα · ψυχή μέν γάρ ὄνομα θηλυκός προσαγορεύω , τοιοῦτος οὐ ἔχω φύσις , καί ὁ λόγος δέ ἄρσην φύσις ἥκιστος εἰμί ἀρσενικός καί αὐτός κτάομαι ὄνομα · εἰμί οὖν οὗτος κύριος οὖον κτάομαι ὄνομα , πῶς εἄν ὁ πρῶτος καί πᾶς ἐπέκεινα ὁ νοητός νοητός κύριος ὄνομα ἐπικαλέω φημί ” ; τοσοῦτος τοίνυν νύξ ἐπιπροσθέω ὁ ἡμέτερος διάνοια ὁ τε νόημα καί ὄνομα , τίς εἄν ἐν οὗτος συλλογίζομαι δύναμαι ; εἰμί δέ τις ἐπιχειρέω , διπλόος ἁμαρτάνω . οὔτε γάρ οἶδα ἐν οὗτος οὐδείς καί ἅμα λανθάνω ἑαυτοῦ οὐ οἶδα . ὁ δέ οὐ εἰδοί ὅτε δεῖ καί ὅπῃ δεῖ συλλογίζομαι , οὐδέ ὅτε δεῖ συλλογίζομαι , συλλογίζομαι οἷος δεῖ καί ὅπως δεῖ · εἰμί δέ αὐτός ἴσως , ἀλλά ὁ γε ἀκούω διά ὑποψία ποιέω ὁ λέγω καί φυλάσσω , ἀφέλεια τε καί ἄνοια ἅπαξ αὐτός καταγιγνώσκω . τάχα δέ εἄν καί σιωπή παντελής ὁ ὁ ἄτοπος ἐκεῖνος Ἔρις καί ὁ θεῖος ἐκεῖνος πατήρ ἀποκρούω , εἰμί μή εἰς ἀνάγκη καί ἄκων ἀντιλέγω ἄγω , ῥᾳδίως ὁ ὄχλος ὁράω ὁ ἄλλοτε ἄλλως ἐπιφύω αἵρεσις πρόσειμι διά ὁ ἀνέδραστος ἔτι περί ὁ πίστις καί οὖον σφόδρα ὅς ἀναμφίβολος . νῦν δέ οὗτος βεβαιόω καί στηρίζω εἰς ὁ πίστις ὁ πλῆθος , ὥστε ταχύς εἄν ὁράω τις ὁ σίδηρος μετατίθημι ὁ φύσις , ἢ οὗτος βραχύς ὁ πάτριος μετατίθημι δόγμα , τίς χρεία λόγος ὠφελέω οὐδείς ; καί γάρ ἵνα ἐγώ ὁ ὁ ἀπόστολος κατά καιρός φθέγγομαι , πείθω , ὅτι οὔτε θάνατος , οὔτε ζωή , οὔτε ἄγγελος , οὔτε ἀρχή , οὔτε δύναμις , οὔτε ἐνίστημι , οὔτε μέλλω , οὔτε ὕψωμα , οὔτε βάθος , οὔτε κτίσις ἕτερος δύναμαι οὗτος ὁ πάτριος ἀφίστημι θεσμός καί δόγμα . ἔπειτα , εἰμί μέν πρῶτος ἤδη αὐτός ἐνοχλέω εἰμί καί πρῶτος ἐγώ ὁ τοιοῦτος προτίθημι , ἴσως εἄν καί αὐτός πρός λόγος ἀγών παρασκευάζω σήμερον σῦς γε θεός . ἐπεί δέ πάλαι αὐτός ἐξετάζω καί τάξις λαμβάνω ὁ προσήκω καί ὁ κῦρος λαμπρός παραπέμπω ὁ χρόνος , ἐνταῦθα πολλάκις ἐνδημέω οὗτος πολλάκις καί ἀποκρούω · ποῦ Δίκαιος ὁ πάλαι καλῶς δοκέω σήμερον ἐγώ ἐνοχλέω καί ἀνήνυτος μοχθέω , ἀνακυκλέω ἀεί ὁ αὐτός ; καί οὗτος μέν ἀνεπαχθής οὗτος καί σφόδρα ὅς περισπούδαστος . λογισμός γάρ ἐκ λογισμός ἀμείβω ὑποσαίνω τε καί ὑπισχνέομαι ἀεί ὁ ἀγαθός , ἢ περιτρέπω ἐλπίζω ὁ ἧσσα ὀψέ ὁ αὐτός ἐναντίος ἐγώ καί ὁ φθάνω αἶσχος ἀποτρίβω , ἢ πολύς ὁ σύνοδος καταχέω ὁ γλωσσαλγία μετά ὁ συνήθης ὀφρύς , ἔπειτα ἐξέρχομαι διασπείρω πανταχῇ φήμη ἀναίδεια μεστός καί κλέπτω ὁ ἀλήθεια , ὡς ἵστημι τρόπαιον , οἷος ὁ σφεῖς αὐτός σμικρολόγημα . ἀλλά ἐγώ γε οὖον προδίδωμι ὁ μεγαλοπρεπής ἐγώ δεῖ , οὐδέ ὁ συμφέρω ὁ ἐναντίος , αὐτός ἐγώ πράσσω χρέος · ἀλλά αὐτός ἐγώ μᾶλλον , ὅσπερ ἐγώ . ποῦ δέ οὐ εἄν ἀγνωμοσύνη εἰμί ἐλαύνω , Ἕλλην μέν ὁπόσος Πυθαγόρειος τε καί Ἐπικούρειος , οὗτος οὗτος ὅς θεῖον καί αναντίρρητα ὁ ὁ διδάσκαλος οἴομαι δόγμα καί θέσπισμα , ὡς σιωπή ὁ ὅς λέγω δέχομαι , μήτε ἀμφιβάλλω ἀκοή , μήτε γλῶσσα προίημι ἀντίφωνος · ἐγώ δέ ὁ θεῖον νόμος καί δόγμα ὁ ὁ ἐγώ ἀρχηγός εὐσέβεια καί πίστις οὖον μάλα ἐθέλω ἀναπόδεικτος καί οἷος τις ὅρος χράομαι , ἀλλά ἀμφιβάλλω καί πολυπραγμονέω ἄλλος ἀνέχω καί κατακερματίζω ὁ νόος , καθάπερ ποιέω καί ὁ πολέμιος ὁ λάφυρα σῦς γε πολύς περιέλκω ἀκοσμία . οἶδα μέντοι καί οὗτος χρεὼν , ὡς οὐ ἁπλόος οὐδέ κατά εἷς γε ὁ τρόπος ὁ ὁ θεῖον πατήρ γραφή ἐκλαμβάνω δήω . ὁ μέν γάρ αὐτός διδασκαλικός τε καί οἰκονομικός ἐκδίδωμι ὁ τρόπος , κατάλληλος μέν ὁ πρόσωπον καί ὁ ἄλλοτε ἄλλως ἀνθέω καιρός · εὐσεβής δέ ἅπας · ὁ μέν γοῦν ὁ γραφεύς οὕτως ἐκδίδωμι , ὁ δέ δογματικός , ὁ δέ ἐγκωμιαστικός , ὁ δέ ἀγωνιστικός . οὔτε οὖν ὁ ἄλλοθεν ἀγωνιστικός ἄλλοσε μεταφέρω χρέος . ἐπεί οὐδέ εἰμί τις πολέμιος μάχομαι καί ὅλος ἀπασχολέω ὁ διάνοια εἰς ὁ ξίφος καί ὁ ἀσπίς πρό πούς ἵστημι ὁ συστρατιώτης εξωθώ , οὔτε νόμος ἡγέομαι ὁ πράσσω , οὔτε ὁ πράσσω Δίκαιος ἐγκαλέω , ὁ ἀνάγκη ἄλλοσε τηνικαῦτα περισπάω ὁ λογισμός καί ἥκιστος συγχωρέω ἄλλως πράσσω ὁ πράσσω . οὔτε οὖν οὗτος οὗτος χρή ποιέω , οὔτε μήv ὁ ἐγκωμιαστικός ὡς νόμος χράομαι . αὐτονομία γάρ ἐκ ὁ τέχνη καί ὁ ἐγκωμιάζω δίδωμι λέγω ὅσος βούλομαι εἰμί ἄν . ὅσος γε μήv δογματικός τε καί ἀποφαντικός ἐκεῖνος ἐκφέρω , οὗτος δέ ἄρα ἀνέγκλητος τε καί ἀσφαλής οἷος τις κανών καί στάθμη πρός ὁ πίστις χράομαι . ἐγώ τοίνυν ὥσπερ ὁ ἰταλός διασύρω καί μέμφομαι , ἰταμός οὑτωσί καί μετά πολύς ὁ ὀφρύς ὁ θεολογία ἐπιπηδάω , ὁ αὐτός δή τρόπος αἰσχρός καί παλίμβολος ἡγέομαι , ὅς μέν ἐπαινέω τἀναντία ποιέω ἐγώ , ὅς δέ ψέγω ὁ παραπλήσιος . οὖον γάρ ὅτι ἐκεῖνος τολμηρός καί θρασύς περί ὁ τοιοῦτος , διά οὗτος καί ἐγώ ἕπω δεῖ · οὐδέ ὅτι ὁ εὐθύς ἐκεῖνος γε ἐκτρέπω καί ἐγώ ὁ καθίστημι χρεὼν ἀμελέω · ἀλλά ἀκλινής ὁ προσήκω ὁράω ἵστημι ἐντός ὁ τοιοῦτος παρακρούω κρότος , καθάπερ προβλής ἀτίνακτος ὁ προσπίπτω κῦμα . δείδω γάρ , μή καπνός φεύγω εἰς πῦρ βλασφημία ἐμπίπτω . ὅς γάρ παρά Ἕλλην πάλαι θρυλέω περί Πλάτων , ὡς ἐκεῖνος γε παρά Διονύσιος ὁ ὁ Σικελία ἐπιδημέω τύραννος κονιορτός ὁ βασίλεια ἐμπίμπλημι , περί ὁ γραμμικός ἀσχολία τηνικαῦτα ὁ πλεῖστος ὁρμάω , οὗτος δή καί παρά ἐγώ τρόπος ἕτερος γίγνομαι σήμερον . οὗτος γάρ καί παρά αὐτός εἶπον ὁ βάναυσος ἐκχέω ὁ θεολογία μυστήριον καί οὗτος χάσκω ἅπας ἐπί ὁ συλλογιστικός ἐμβατεύω ὁ λόγος αὐτός , ὥσπερ ἐπί ὁ χλόη καί ὁ νομή ὁ βόσκημα . καί ὁ ὁ πιστεύω ὀρθῶς ἀμφίβολος ἔχω , καί ὁ μηδέ ὅπως δεῖ πιστεύω οἶδα μηδέ ὅστις εἰμί ὅς πιστεύω φημί , ἀγορά καί περίπατος καί θέατρον πᾶς ἐμπίμπλημι ὁ θεολογία καί οὐδέ οὗτος ὁ ἥλιος αἰσχύνω μάρτυς ὁ ἀναίδεια ποιέω . πῶς δέ οὐ εἄν εἰμί ὁ σφόδρα ἄτοπος , πάλαι μέν ὁ πότε ὁ Ἕλλην ἀκμάζω δόγμα , τάξις ἐπιπολάζω καί ὁ ὁ Δελφοί θεολόγος ἐφίημι μυστήριον , μηδείς ὁ ἄλλος ἔξεστι μήτε λέγω μήτε περινοέω , κἀν Σωκράτης εἰμί , κἀν Πλάτων , κἀν εἰμί τις ἐπί σοφία περιφανής τε καί διαβόητος · παρά ἐγώ δέ , ὅς ἀκίβδηλος ὁ ὁ εὐσέβεια ὁμολογέω μυστήριον , οὑτωσί βεβηλόω ὁ θεῖον καί πᾶς ὁ θεολογέω βούλομαι εἰμί οὗτος ἐφίημι καί αὐτοχειροτόνητος . ἀλλά ὁ πολύς ἐν θεολογία Γρηγόριος τοσοῦτος ἀποδειλιάω πρός θεολογία ὁ γλῶσσα κινέω , ὥσπερ ὁ χείρ πρός φλόξ πῦρ . ὥστε καί πολύς πρός παραίτησις προβάλλω λόγος , ἐν ὅς οὔτε ἑαυτοῦ ἐγχειρέω προθυμέομαι ὁ περί θεός δείκνυμι λόγος , οὔτε ὁ ἐγχειρέω θρασύς ἀποδέχομαι . “ οὔτε γάρ ἐπαινετός , ” φημί , “ ὁ πόθος , ἀλλά καί φοβερός ὁ ἐγχείρημα . ” παρεισάγω δέ καί Οζάν ἐκεῖνος , ὅς ὁ κιβωτός πάλαι ψαῦσαι τολμάω μόνος ἀπόλλυμι , φυλάσσω , φημί , ὁ θεός ὁ κιβωτός ὁ σεβάσμιος . εἰμί δέ καί βασιλεύς ταχύς εἄν ἐκ ἄνθρωπος ποιέω , εἰμί τις ὁ ὑπήκοος ἀναιδής ἐπί ὁ ἑαυτοῦ κεφαλή ὁ βασιλικός ἐπιτίθημι τολμάω στέφος , πόσος εἄν εἰμί κεραυνός καί πρηστήρ ἄξιος , εἰμί τις αὐτονομία θρασύτης οὑτωσί ὁ θεολογία κατατολμάω ; ἐθέλω γάρ καί μικρός ἐκ ὁ πάλαι προστίθημι ὁ λόγος διήγημα , ὁ ὑπόθεσις πάνυ ὅς σφόδρα προσήκω . Ἀλέξανδρος φημί , ἐκεῖνος ὁ Μακεδών , μετά ὁ πολύς ἐκεῖνος δρόμος καί ὁ μέγας τρόπαιον , ἐπειδήποτε ῥᾳστώνη ἕνεκα τις καί θυμηδία ἐπιβαίνω τριήρης πλέω περισκοπέω καί ποταμός ὁ Εὐφράτης , ἐκπίπτω ὁ αὐτός κεφαλή , συμβαίνω οὕτως πως , ὁ βασιλικός καλύπτρα περί μέσος ὁ ποταμός · ὅς τάχιστος τις ὁ ναύτης λαμβάνω διανήχομαι · καί αὐτός μέν ὁ χείρ βαστάζω ἅμα καί νήχω μή ἔχω , ὁ ἑαυτοῦ κεφαλή περιτίθημι ἐκνήχομαι κομίζω οὗτος ὁ βασιλεύς · ὅς γε μήv βασιλεύς , ὅτι μέν ὁ βασίλειος καλύπτρα αὐτός διασῴζω , τάλαντον δωρέω · ὅτι δέ αὐτός ἀνάξιος ὁ ἑαυτοῦ κεφαλή περιτίθημι , ἀφαιρέω ὁ κεφαλή ὁ ἄνθρωπος . εἰμί δέ ἄνθρωπος ἄνθρωπος οὐ ἀνέχω ὁ αὐτός ἑαυτοῦ περιτίθημι καλύπτρα ζῶ βλέπω ἐάω ὁ λοιπός ὁ ὁ πᾶς βόσκω αἰθέριος λαμπάς , τίς φημί περί ὁ ἀδεῶς οὑτωσί ὁ θεολογία ἐπιπηδάω καί οὗτος μήτε δαίμων δύναμαι ἐκβάλλω , μήτε θάλασσα τέμνω , μήτε ποταμός ὕδωρ παρασκευάζω ἐκβλύζω ἐκ πέτρα , ἵνα οὗτος γοῦν μεταπείθω ὁ πολύς καί πρός ἑαυτοῦ ὡς εἰκός ἀνθέλκω ; ἀλλά ἐγώ μέν ὁ συμφέρω νομίζω , οὗτος καί λέγω προάγω . εἰμί δέ καί ὁ ἀκούω ἀκοή ἄξιος οὗτος φαίνω , ὁ θεός χάρις ὁ πᾶς καλός χορηγός . εἰμί δέ οὖν , σκεπτέος ὁ ἀγαθός . »