nicephorus-gregoras.historia-romana 19.3.4
( Δ . ) Πρῶτον μὲν οὖν εἰσάγει λέγοντα ἐκεῖνον , ὡς τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ μεταμεμόρφωται καὶ ἀπηθανάτισται καὶ ἄφθαρτόν ἐστι , καὶ ἡ τοῦ δούλου μορφὴ ἐν τοιούτοις γενομένη ἐξ ὅλων ὅλη μεταβέβληται ἐπὶ φῶς ἄῤῥητον καὶ ἀνεκδιήγητον , αὐτῷ τῷ θεῷ λόγῳ πρέπον . εἶτα ἐλέγχει αὐτὸν λέγων · « ἀλλὰ κατακομψεύεται Εὐσέβιος , ἐπὶ φῶς ἄῤῥητον καὶ ἀνεκδιήγητον καὶ τῷ θεῷ λόγῳ πρέπον τὴν τοῦ κυρίου σάρκα μεταβεβλῆσθαι . καὶ τί ἂν εἴη τοῦτο τὸ φῶς , ζητεῖν ἐπάναγκες . οὐ γάρ πω σαφῶς ὅ , τι ἐστὶν ὁ γεννάδας ὑπέδειξε νῦν , ὅτι μὴ τῷ θεῷ λόγῳ πρέπον προσθείς · εἰς ὕστερον δὲ ἐρεῖ ἐκδηλότερον . ὅμως πρὸς τὰ δεδογμένα αὐτῷ ἐν τῷ παρόντι τὸν λόγον ἡμεῖς ἐξετάσωμεν . τί οὖν ἐστιν ; ἆρα οὐσία τις καὶ ἐνυπόστατον καθ' αὑτὸ ὑφεστὼς καὶ μὴ δεόμενον ἑτέρου πρὸς ὕπαρξιν ; ἢ ποιότης ἀσώματος καὶ ἀνούσιος , ἐν ἄλλῳ τὸ εἶναι οὐκ ἐν ἑαυτῇ θεωρούμενον ἔχουσα ; ἀλλ' εἰ μὲν οὐσία ἐστὶ , πότερον ἀγγελική ; ἐπεὶ καὶ ἄγγελος φῶς καὶ τοῦ πρώτου καὶ ἀνωτάτω φωτὸς μαρμαρυγὴ καὶ ἀπόλαμψις . ἀλλ' οὐκ ἂν τοῦτο εἴποι . » καὶ μετ' ὀλίγον · « εἰ θεία οὐσία , πῶς εἰς τοῦτο μετῴχετο ; εἰ μὲν ἐν ἰδίᾳ ὑποστάσει καθ' ἑαυτὴν θεωρουμένη μετελθοῦσα , καὶ οἷον ἄλλο καὶ εἰδικὸν ἀποτεμομένη πρόσωπον , εἰς τὴν τοῦ λόγου διαπρέπον ἐμφέρειαν , μηδεμιᾷ τῶν ἐν τῇ τριάδι νοουμένων συμπαρυποστᾶσα καὶ συμφυεῖσα , τετρὰς σαφῶς αὐτῷ ἡ τριὰς ἀποτετέλεσται . καὶ ὁρᾶτε , ὡς φιλότιμος περὶ τὴν θείαν οὐσίαν Εὐσέβιος , ἀφθονίᾳ ὑποστάσεως πληθύνων καὶ αὔξων τὰ ἀπλήθυντα καὶ ἀμείωτα καὶ πάσης τῆς ὁπωσοῦν ὑφέσεως καὶ πλεονασμοῦ παντάπασιν ἀνεπίδεκτα . εἰ δ' εἰς τὴν τοῦ λόγου συγχεθεῖσα καὶ ὥσπερ συνουσιωθεῖσα παρῆλθεν ὑπόστασιν , μετὰ πλείονος τῆς εὐγνωμοσύνης προσθήκην καὶ αὔξησιν τῇ τοῦ λόγου αὐτῇ δίδωσιν ὑποστάσει · ἥτις οὐκ ἄλλη παρὰ τὴν τοῦ πατρὸς οὐσίαν τῇ φύσει ἐστὶ , τῷ χαρακτηριστικῷ δὲ τῆς ἰδιότητος μόνον κατὰ τὴν γέννησιν διαφέρουσα . οὕτω πρὸς τὴν ὑπερπλήρη καὶ ἀπροσδεᾶ καταδαψιλευόμενος φύσιν τὴν ἑαυτοῦ σαφῶς ἐκπομπεύει μανίαν , ὥστε σύνθεσιν ἐπὶ τῆς ὑπερηπλωμένης καὶ πάσης ἁπλότητος ὑπερέκεινα οὐσίας ἐπινοεῖν , ἐξ ἧς καὶ πάθος ἐξ ἀνάγκης ἕψεται ἐπὶ τῆς μακαρίας καὶ ἀπαθοῦς θεότητος . » καὶ μετ' ὀλίγον · « ὑπόλοιπον δ' οὖν ἐστι ζητεῖν , εἰ ποιότητα τοῦτο ἀσώματον ἢ ἀνούσιον εἶπε , τί συμβαίνει · οἷον ἀπόῤῥοιάν τινά τινος οὐσίας καὶ ἀπαύγασμα , εἰς ἣν ἡ μορφὴ ἐκείνη μεταβέβληται ; ἀλλ' οὐδὲν ἧττον ἡ πασῶν ἐσχάτη ὕβρις καὶ ἀτοπία τῷ θείῳ προστρίψεται σώματι . λωβήσαιτο γὰρ ἂν τὸν τοῦ εἶναι λόγον , καὶ ταύτῃ τὸ ἀνύπαρκτον εἰσαχθήσεται . ἄλλως τε οὐδ' ἔνεστι ποιότητα ὑποκειμένου δίχα καθ' ἑαυτὴν ὅτι ποτέ ἐστι διαδειχθῆναι , κἂν τῶν οὐσιωδῶν αὐτὴν εἴποι τις · ἣ καὶ εἰς οὐσίας μέρος ἀνάγεται . ὡς δ' ἐπὶ παραδείγματος εἰπεῖν , οὐκ ἂν τὸ λογικόν που συσταίη ὑποκειμένου ἄνευ , ὅ ἐστι τὸ ζῶον , εἰ μὴ πρότερόν τις ὑπόθοιτο οὐσίαν ἔμψυχον αἰσθητικήν . ὡσαύτως καὶ εἰ τὸ θνητὸν , ἢ ἀθάνατον , ἤ τι τῶν τοιούτων . ἐν τίνι γὰρ ἂν σχοίη τὴν ὕπαρξιν ; » καὶ ἀλλαχοῦ · « ὅτι μὲν γὰρ τὸ φθαρτὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι δεῖ ἀφθαρσίαν καὶ τὸ θνητὸν ἀθανασίαν , ὁ μέγας μυσταγωγεῖ ἀπόστολος . τὸ δὲ σῶμα ἀσωματότητα ἐνδύσασθαι , ἢ τὸ κτιστὸν γενέσθαι ἄκτιστον , ἢ τὸ περίγραπτον εἰς ἀπεριγραψίαν μετατεθῆναι , οὔπω μέχρι καὶ τήμερον ἤκουσται . » καὶ ἀλλαχοῦ · « τὸ φύσει ἁπλοῦν οὔτε ὁρᾶσθαι , οὔτε εἰδοποιεῖσθαι , οὔτε πάσχειν τι καθ' ὁντιναοῦν τρόπον πέφυκεν . ἀπαθὲς γὰρ καὶ ἄφθαρτον καὶ πάντη ἀκατάληπτον καὶ ἀπερίγραπτον · τοῦτο δὲ τί ἂν εἴη ἄλλο ἢ θεός ; » καὶ μετ' ὀλίγον · « εἰ γὰρ ταὐτὸν εἶεν , οὐ δύο ἂν εἶεν , ἀλλὰ μία φύσις . ἡ γὰρ σύνθεσις τὸ διάφορον τῶν συντρεχόντων ᾄδει καὶ ἑτεροούσια εἶναι δηλοῖ . »
Lemmas: ( δ . ) Πρῶτος μέν οὖν εἰσάγω λέγω ἐκεῖνος , ὡς ὁ σῶμα ὁ Χριστός μεταμορφόω καί ἀπαθανατίζω καί ἄφθαρτος εἰμί , καί ὁ ὁ δοῦλος μορφή ἐν τοιοῦτος γίγνομαι ἐκ ὅλος ὅλος μεταβάλλω ἐπί φάος ἄρρητος καί ἀνεκδιήγητος , αὐτός ὁ θεός λόγος πρέπω . εἶτα ἔλεγχος αὐτός λέγω · « ἀλλά κατακομψεύομαι Εὐσέβιος , ἐπί φάος ἄρρητος καί ἀνεκδιήγητος καί ὁ θεός λόγος πρέπω ὁ ὁ κύριος σάρξ μεταβάλλω . καί τίς εἄν εἰμί οὗτος ὁ φάος , ζητέω ἐπανάγκης . οὖον γάρ πω σαφῶς ὅς , τίς εἰμί ὁ γεννάδας ὑποδείκνυμι νῦν , ὅτι μή ὁ θεός λόγος πρέπω προστίθημι · εἰς ὕστερος δέ εἴρω ἔκδηλος . ὅμως πρός ὁ δοκέω αὐτός ἐν ὁ πάρειμι ὁ λόγος ἐγώ ἐξετάζω . τίς οὖν εἰμί ; ἆρα οὐσία τις καί ἐνυπόστατος κατά ἑαυτοῦ ὑφίστημι καί μή δήω ἕτερος πρός ὕπαρξις ; ἢ ποιότης ἀσώματος καί ἀνούσιος , ἐν ἄλλος ὁ εἰμί οὐ ἐν ἑαυτοῦ θεωρέω ἔχω ; ἀλλά εἰμί μέν οὐσία εἰμί , πότερος ἀγγελικός ; ἐπεί καί ἄγγελος φάος καί ὁ πρῶτος καί ἄνω2 φάος μαρμαρυγή καί ἀπόλαμψις . ἀλλά οὐ εἄν οὗτος εἶπον . » καί μετά ὀλίγος · « εἰμί θεῖος οὐσία , πῶς εἰς οὗτος μετοίχομαι ; εἰμί μέν ἐν ἴδιος ὑπόστασις κατά ἑαυτοῦ θεωρέω μετέρχομαι , καί οἷος ἄλλος καί εἰδικός ἀποτέμνω πρόσωπον , εἰς ὁ ὁ λόγος διαπρέπω ἐμφέρεια , μηδείς ὁ ἐν ὁ τριάς νοέω συμπαρυποιστημι καί συμφύω , τετράς σαφῶς αὐτός ὁ τριάς ἀποτελέω . καί ὁράω , ὡς φιλότιμος περί ὁ θεῖος οὐσία Εὐσέβιος , ἀφθονία ὑπόστασις πληθύνω καί αὐξάνω ὁ απλήθυντος καί ἀμείωτος καί πᾶς ὁ ὁπωσοῦν ὕφεσις καί πλεονασμός παντάπασι ἀνεπίδεκτος . εἰμί δέ εἰς ὁ ὁ λόγος συγχέω καί ὥσπερ συνουσιόομαι παρέρχομαι ὑπόστασις , μετά πλείων ὁ εὐγνωμοσύνη προσθήκη καί αὔξησις ὁ ὁ λόγος αὐτός δίδωμι ὑπόστασις · ὅστις οὐ ἄλλος παρά ὁ ὁ πατήρ οὐσία ὁ φύσις εἰμί , ὁ χαρακτηριστικός δέ ὁ ἰδιότης μόνος κατά ὁ γέννησις διαφέρω . οὗτος πρός ὁ υπερπλήρης καί ἀπροσδεής καταδαψιλεύω φύσις ὁ ἑαυτοῦ σαφῶς ἐκπομπεύω μανία , ὥστε σύνθεσις ἐπί ὁ ὑπεραπλόω καί πᾶς ἁπλότης ὑπερέκεινα οὐσία ἐπινοέω , ἐκ ὅς καί πάθος ἐκ ἀνάγκη ἕπω ἐπί ὁ μακάριος καί ἀπαθής θεότης . » καί μετά ὀλίγος · « ὑπόλοιπος δέ οὖν εἰμί ζητέω , εἰμί ποιότης οὗτος ἀσώματος ἢ ἀνούσιος εἶπον , τίς συμβαίνω · οἷος ἀπόρροια τις τις οὐσία καί ἀπαύγασμα , εἰς ὅς ὁ μορφή ἐκεῖνος μεταβάλλω ; ἀλλά οὐδείς κακός ὁ πᾶς ἔσχατος ὕβρις καί ἀτοπία ὁ θεῖον προστρίβω σῶμα . λωβάομαι γάρ εἄν ὁ ὁ εἰμί λόγος , καί οὗτος ὁ ἀνύπαρκτος εἰσάγω . ἄλλως τε οὐδέ ἔνειμι ποιότης ὑπόκειμαι δίχα κατά ἑαυτοῦ ὅτι ποτός εἰμί διαδείκνυμι , κἀν ὁ οὐσιώδης αὐτός εἶπον τις · ὅς καί εἰς οὐσία μέρος ἀνάγω . ὡς δέ ἐπί παράδειγμα εἶπον , οὐ εἄν ὁ λογικός ποῦ συνίστημι ὑπόκειμαι ἄνευ , ὅς εἰμί ὁ ζῷον , εἰμί μή πρότερος τις ὑποτίθημι οὐσία ἔμψυχος αἰσθητικός . ὡσαύτως καί εἰμί ὁ θνητός , ἢ ἀθάνατος , ἤ τίς ὁ τοιοῦτος . ἐν τίς γάρ εἄν ἔχω ὁ ὕπαρξις ; » καί ἀλλαχοῦ · « ὅτι μέν γάρ ὁ φθαρτός οὗτος ἐνδύω δεῖ ἀφθαρσία καί ὁ θνητός ἀθανασία , ὁ μέγας μυσταγωγέω ἀπόστολος . ὁ δέ σῶμα ἀσωματότης ἐνδύω , ἢ ὁ κτιστός γίγνομαι ἄκτιστον , ἢ ὁ περίγραπτος εἰς ἀπεριγραψία μετατίθημι , οὔπω μέχρι καί σήμερον ἀκούω . » καί ἀλλαχοῦ · « ὁ φύσις ἁπλόος οὔτε ὁράω , οὔτε εἰδοποιέω , οὔτε πάσχω τίς κατά ὅστις τρόπος φύω . ἀπαθής γάρ καί ἄφθαρτος καί πάντῃ ἀκατάληπτος καί ἀπερίγραπτος · οὗτος δέ τίς εἄν εἰμί ἄλλος ἢ θεός ; » καί μετά ὀλίγος · « εἰμί γάρ αὐτός ἄγω , οὖον δύο εἄν ἄγω , ἀλλά εἷς φύσις . ὁ γάρ σύνθεσις ὁ διάφορος ὁ συντρέχω ἀείδω καί ἑτεροούσιος εἰμί δηλόω . »