nicephorus-gregoras.historia-romana 24.1.7
( Ζ . ) « Ἀλλὰ τὸ ποιεῖν , » φησὶ , « καὶ ἐνεργεῖν τῶν πολλαχῶς λεγομένων ἐστίν . οὐ γὰρ τὸ κτίζειν σημαίνει μόνον , ἀλλὰ πρὸς πολλοῖς ἑτέροις καὶ τὸ φυσικῶς ἐνεργεῖν · ὡς καὶ τὸν ἥλιόν φαμεν ποιητικὸν τῆς ἡμέρας , ἅτε φυσικῶς αὐτὴν ἐκτελοῦντα , οὕτω καὶ τὸ πνεῦμα τῆς ἀληθείας , καὶ τὰ τούτῳ συναπηριθμημένα , διατελοῦσιν ἄκτιστα , ἐπεὶ ποιεῖ καὶ ἐνεργεῖ ταῦτα τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον , ὡς ἐμφύτους ἐνεργείας . » ἀκούετε γραϊδίων φληνάφων , αὐτόχρημα φάναι , ληρήματα . Πνευματομάχος γὰρ ὑπάρχων σαφὴς , ἔπειτα φεύγειν πειρώμενος τοὔνομα , γίνεται χείρων ἔτι μᾶλλον ἐκείνων μακροῖς τισι μέτροις · καὶ κακὸν ποιῶν ἑαυτὸν ἀλλοπρόσαλλον , ἵνα δῆθεν λανθάνῃ διαδιδράσκων τοὺς τῆς κακίας ἐλέγχους , ὁ δὲ λέληθε μᾶλλον αὐτὸς ἑαυτὸν ἁλισκόμενος πανταχόθεν . οἱ γὰρ τῆς αὐτοῦ κακίας πατέρες Πνευματομάχοι , ποίημα λέγοντες εἶναι τὸ πνεῦμα , καθάπερ Ἄρειος τὸν υἱὸν , ἀκολούθως καὶ κτίσμα τοῦτ' ἐξ ἀνάγκης ἔφασκον · ἅτε μὴ δυναμένης μήτε τῆς τεχνικῆς μεθόδου , μήτε φυσικῆς τῶν ἀνθρώπων γνώσεως , ἄκτιστον ποίημα λέγειν ποτέ . ὁ δὲ μηδὲν αἰσχυνόμενος ἄκτιστον ποίημα τετόλμηκεν ἤδη νομοθετεῖν ἐν ταῖς ἐσχάταις ταύταις ἡμέραις . ἐχρῆν οὖν καὶ ἡμᾶς ἐνταυθοῖ σιωπῇ τὰ τοιαῦτα μισήσαντάς τε καὶ τὰ ὦτα βύσαντας φυγεῖν ἀπὸ ἀκοῆς πονηρᾶς . ἀλλ' ἐπεὶ , διὰ τοῦ ἀνέλεγκτα ψεύδεσθαι τοῦτον ἀνόσιόν τε καὶ αὐτοχειροτόνητον δίκαιον , αἵ τε ἀρχαὶ καὶ ἐξουσίαι καὶ οἱ τοῦ αἰῶνος τουτουῒ κοσμοκράτορες χορηγοῦσιν αὐτῷ δι' ἀμαθίαν τρόπαιον τοῦτο κατὰ τῆς ἀληθείας ἐγείρειν εἰς πλάνην τῶν ἁπλουστέρων · ἀνάγκη καὶ ἡμᾶς ἐνταυθοῖ γρηγορεῖν τε ἅμα καὶ τὸ τῆς ἀληθείας ἀναλαμβάνοντες ξίφος παῤῥησίᾳ κατὰ τοῦ ψεύδους ἐλαύνειν , τό γε ἡμῖν ἐφικτὸν , ὅπλα καὶ τεῖχος ἀκροπόλεως ἰσχυρὸν τὰς ἡμετέρας τοῖς ὀρθοδόξοις γραφὰς παρεχόμενοι , ἢ μᾶλλον τὰς τῶν θείων γραφῶν μαρτυρίας , ἵνα μὴ ἀκοῇ σκοτεινῇ τε καὶ ἀλαμπεῖ κατακολουθήσαντες εἰς βάραθρον ἑαυτοὺς συνωθήσωσιν ἀπωλείας . ἐπεὶ γὰρ τοσαύτας αὐτῷ καὶ τοιαύτας ἐγὼ συμφορήσας πρότερον μὲν διά τε τῶν στηλιτευτικῶν ἐκείνων καὶ ἀντιῤῥητικῶν , καὶ αὖ δι' ὧν ἠκηκόειτε νῦν , οὐκ ἐμπέπληκα , οὐδέ γε συνιέναι πέπεικα , ἄκτιστον ἥκιστα πάντων εἶναι ποίημα · φέρε λοιπὸν σαφεστέρων τινῶν , καὶ αὐτοῖς γνωρίμων εἰπεῖν σκαπανεῦσιν , ἁψώμεθα λόγων . ἔνδηλον γὰρ δήπου τοῖς ὅλοις , ὡς τὸ τῆς πίστεως ἡμῶν ἱερὸν σύμβολον , ἐν ἡμέραις πάσαις καὶ νυξὶν , ὁμολογίᾳ πᾶσιν ὀρθοδόξοις κοινῇ περιᾴδεται πάντη διηνεκὲς , ἐν κώμαις ἅμα καὶ πόλεσι καὶ σπηλαίοις καὶ ὄρεσι καὶ , συλλήβδην εἰπεῖν , ἐν πάσῃ γε τῇ γῇ καὶ ὅπη τῆς ὑγρᾶς οὐσίας διήκει τὸ ῥᾴδιον . ἔχει δὲ οὕτως · « πιστεύομεν εἰς ἕνα θεὸν πατέρα παντοκράτορα , ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς , ὁρατῶν τε πάντων καὶ ἀοράτων , καὶ εἰς ἕνα κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν , τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ τὸν μονογενῆ , γεννηθέντα , οὐ ποιηθέντα , ὁμοούσιον τῷ πατρὶ , δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο . » ὁρᾶτε πῶς ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς τοῖς θείοις ἀναιρεῖται πατράσι διαῤῥήδην τὸ , ποίημα εἶναι τὸν δι' οὗ τὰ πάντα πεποίηται . γεννηθέντα γάρ φησιν , οὐ ποιηθέντα .
Lemmas: ( Ζ . ) « ἀλλά ὁ ποιέω , » φημί , « καί ἐνεργέω ὁ πολλαχῶς λέγω εἰμί . οὖον γάρ ὁ κτίζω σημαίνω μόνος , ἀλλά πρός πολύς ἕτερος καί ὁ φυσικός ἐνεργέω · ὡς καί ὁ ἥλιος φημί ποιητικός ὁ ἡμέρα , ἅτε φυσικός αὐτός ἐκτελέω , οὗτος καί ὁ πνεῦμα ὁ ἀλήθεια , καί ὁ οὗτος συναπαριθμέω , διατελέω ἄκτιστος , ἐπεί ποιέω καί ἐνεργέω οὗτος ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος , ὡς ἔμφυτος ἐνέργεια . » ἀκούω γραΐδιο φλήναφος , αὐτόχρημα φαίνω , λήρημα . πνευματομάχος γάρ ὑπάρχω σαφής , ἔπειτα φεύγω πειράω ὄνομα , γίγνομαι χείρων ἔτι μᾶλλον ἐκεῖνος μακρός τις μέτρον · καί κακός ποιέω ἑαυτοῦ ἀλλοπρόσαλλος , ἵνα δῆθεν λανθάνω διαδιδράσκω ὁ ὁ κακία ἔλεγχος , ὁ δέ λανθάνω μᾶλλον αὐτός ἑαυτοῦ ἁλίσκομαι πανταχόθεν . ὁ γάρ ὁ αὐτός κακία πατήρ Πνευματομάχος , ποίημα λέγω εἰμί ὁ πνεῦμα , καθάπερ Ἄρειος ὁ υἱός , ἀκόλουθος καί κτίσμα οὗτος ἐκ ἀνάγκη φάσκω · ἅτε μή δύναμαι μήτε ὁ τεχνικός μέθοδος , μήτε φυσικός ὁ ἄνθρωπος γνῶσις , ἄκτιστον ποίημα λέγω ποτός . ὁ δέ μηδείς αἰσχύνω ἄκτιστον ποίημα τολμάω ἤδη νομοθετέω ἐν ὁ ἔσχατος οὗτος ἡμέρα . χρή οὖν καί ἐγώ ἐνταυθοῖ σιωπή ὁ τοιοῦτος μισέω τε καί ὁ οὖς βύζω φεύγω ἀπό ἀκοή πονηρός . ἀλλά ἐπεί , διά ὁ ἀνέλεγκτος ψεύδω οὗτος ἀνόσιος τε καί αὐτοχειροτόνητος Δίκαιος , ὁ τε ἀρχή καί ἐξουσία καί ὁ ὁ αἰών οὗτος κοσμοκράτωρ χορηγέω αὐτός διά ἀμαθία τρόπαιον οὗτος κατά ὁ ἀλήθεια ἐγείρω εἰς πλάνη ὁ ἁπλόος · ἀνάγκη καί ἐγώ ἐνταυθοῖ γρηγορέω τε ἅμα καί ὁ ὁ ἀλήθεια ἀναλαμβάνω ξίφος παρρησία κατά ὁ ψεῦδος ἐλαύνω , ὁ γε ἐγώ ἐφικτός , ὅπλον καί τεῖχος ἀκρόπολις ἰσχυρός ὁ ἡμέτερος ὁ ὀρθόδοξος γραφή παρέχω , ἢ μᾶλλον ὁ ὁ θεῖον γραφεύς μαρτυρία , ἵνα μή ἀκοή σκοτεινός τε καί ἀλαμπής κατακολουθέω εἰς βάραθρον ἑαυτοῦ συνωθέω ἀπώλεια . ἐπεί γάρ τοσοῦτος αὐτός καί τοιοῦτος ἐγώ συμφορέω πρότερος μέν διά τε ὁ στηλιτευτικός ἐκεῖνος καί αντιρρητικός , καί αὖος διά ὅς ἀκούω νῦν , οὐ ἐμπίμπλημι , οὐδέ γε συνίημι πείθω , ἄκτιστον ἥκιστος πᾶς εἰμί ποίημα · φέρω λοιπός σαφής τις , καί αὐτός γνώριμος εἶπον σκαπανεύς , ἅπτω λόγος . ἔνδηλος γάρ δήπου ὁ ὅλος , ὡς ὁ ὁ πίστις ἐγώ ἱερόν σύμβολον , ἐν ἡμέρα πᾶς καί νύξ , ὁμολογία πᾶς ὀρθόδοξος κοινός περιᾴδω πάντῃ διηνεκής , ἐν κώμη ἅμα καί πόλις καί σπήλαιον καί ὄρος καί , συλλήβδην εἶπον , ἐν πᾶς γε ὁ γῆ καί ὅπῃ ὁ ὑγρός οὐσία διήκω ὁ ῥᾴδιος . ἔχω δέ οὕτως · « πιστεύω εἰς εἷς θεός πατήρ παντοκράτωρ , ποιητής οὐρανός καί γῆ , ὁρατής τε πᾶς καί ἀόρατος , καί εἰς εἷς κύριος Ἰησοῦς Χριστός , ὁ υἱός ὁ θεός ὁ μονογενής , γεννάω , οὖον ποιέω , ὁμοούσιος ὁ πατήρ , διά ὅς ὁ πᾶς γίγνομαι . » ὁράω πῶς ἄνωθεν καί ἐκ ἀρχή ὁ θεῖον ἀναιρέω πατήρ διαρρήδην ὁ , ποίημα εἰμί ὁ διά ὅς ὁ πᾶς ποιέω . γεννάω γάρ φημί , οὖον ποιέω .