nicephorus-gregoras.historia-romana 23.2.4
( Δ . ) Ἐγὼ δ' ἐκ πολλῶν πολλὰ συνείρειν δυνάμενος ὅμοια μόνοις ἀρκεῖσθαι κέκρικα τοῖς Διονυσίου τοῦ Ἀρειοπαγίτου , πλήρη πεπαιδευμένοις ὄντα ἀνδράσι . περὶ γάρ τοι τῶν ἀπαιδεύτων λόγος ἡμῖν οὐδένων οὐδείς . λῆρος γάρ σφισι λόγος ἅπας καὶ μοῦσα παιδευτικὴ καὶ ἤθους ῥυθμὸς καὶ ( οὐδ' ἐλαχίστου δέω λέγειν ) εὐσέβεια πᾶσα καὶ κανόνες ἐκκλησίας εὐνομουμένης . ὅμως τε περὶ βουλήσεως καὶ δυνάμεως καὶ ζωῆς καὶ σοφίας καὶ τῶν τοιούτων ἐπ' ἐκείνοις μὲν παμπληθὲς διεξῆλθον · ὑμῖν δ' ἐνταυθοῖ προτιθέναι , φορτικὸν ἐμοί γε φαίνεται καὶ οὐδ' ἄλλως ἀναγκαῖον . τὴν γὰρ ἐν τούτοις ἀνάγκην καὶ καιρῶν δεῖσθαι πολεμίων ἀνάγκη , ὅτε δὴ μαχίμου ( φάναι ) κόνεως ἀναῤῥιπιζομένης ἐν μέσῳ μάλα σφοδρῶς ἀναφλεγόμενον τὸ θερμὸν τῆς ψυχῆς ἀκάθεκτον ἔχει τὴν οἴκοθεν ὁρμὴν , ἐπὶ ξυροῦ τῶν κινδύνων αἰωρουμένων · τῆς δ' ἀκμῆς ἐκείνης παρελθούσης , καὶ τοῦ μαχίμου θώρακος καὶ τῶν ὅπλων ἐκείνων ῥιφέντων , ἐς τοὐναντίον χωρεῖ καὶ τὰ τῆς σπουδῆς , μαραινομένου τοῦ ὑπεκκαύματος καὶ τῆς ἀφορμῆς τοῦ πολέμου κατὰ μικρὸν ἀπιούσης ἐς λήθην , μετά γε τῆς τῶν ὅπλων ἀπαλλαγῆς . διὸ καὶ ἡμῖν ἐῤῥᾳθυμημένως πως ἤδη τῇ πρὸς ὑμᾶς διηγήσει μετὰ τὴν ζάλην ἐκείνην χρωμένοις ἐνεῖναι συγγνώμην οὐδὲν ἀπεικός · ἐξεῖναι γὰρ , κἀκ τῶν εἰρημένων , συνεῖναι ὑμᾶς τὴν τῶν σοφῶν ἑκατέρων συμφωνίαν , τῶν τε ἡμετέρων δηλαδὴ καὶ τῶν θύραθεν , ὅπως ταὐτὰ καὶ φρονοῦσι καὶ φθέγγονται περὶ τῆς θείας ἁπλότητος , εἶναι παγχάλεπον καὶ σφόδρα τῶν ἀδυνάτων , σύνθεσιν ἐννοεῖν ἢ διαφορὰν , πλὴν ὀνομάτων μόνον , οὐσίας τε καὶ βουλήσεως καὶ δυνάμεως καὶ ζωῆς καὶ σοφίας , καὶ ἁπλῶς ἐνεργείας ἁπάσης . ὥσπερ γὰρ ἐπίσης δίδωσιν ὁ θεὸς εὐσεβέσι καὶ ἀσεβέσιν , Ἕλλησί τε καὶ βαρβάροις , καὶ συλλήβδην πᾶσιν ἔθνεσιν εἰπεῖν , οὐρανὸν καὶ γῆν , ἀέρα τε καὶ ὑετὸν , ἥλιόν τε καὶ σελήνην , καὶ τἀναγκαῖα πάντα · οὕτω καὶ τοὺς τῶν ἀναγκαίων τεχνῶν κανόνας ἐπίσης παρέχεται πᾶσιν , ὁμοφύλοις καὶ ἀλλοφύλοις . οὐ γὰρ ἄλλη μὲν ἡ τεκτονικὴ παρ' Ἕλλησι στάθμη , παρὰ Σκύθαις δ' ἄλλη · καὶ Μήδοις καὶ Πέρσαις ὁμοίως . οὐ μὴν οὐδὲ τοῦ γεωργεῖν καὶ κυνηγετεῖν , καὶ τῶν τοιούτων , διαφορά . ἀλλὰ τῆς θρησκείας διαφερούσης , τὰ τῆς τέχνης ἔχει συνάφειαν . οὕτω δὲ κἀπὶ τῆς λεξικῆς ἐπιστήμης ἐστὶν ὁρᾷν . ὅσοι μὲν γὰρ τῇ αὐτῇ κέχρηνται διαλέκτῳ , τῇ τῶν πρώτων εὐδοκιμησάντων ὁμογενῶν ἐπιστήμῃ καὶ τέχνῃ τούτους κεχρῆσθαι χρεὼν , Φοίνικας λέγω καὶ Πέρσας καὶ Ἀσσυρίους . καὶ ἵνα τοὺς ἄλλους παρέλθωμεν , καὶ ὁπόσοι τῇ Ἑλλάδι κέχρηνται γλώσσῃ , ἀνάγκη καὶ τούτοις τῇ τῶν ἀρχηγῶν τῆς εὑρέσεως χρῆσθαι μεθόδῳ καὶ τέχνῃ , καθάπερ στάθμῃ τινὶ , εἰ μὴ βούλοιτό τις πλείω σολοικίζειν ἢ φθέγγεσθαι . ὃ δὴ καὶ Ἰουλιανῷ τῷ δυσσεβεῖ ληφθὲν ἐπὶ νοῦν ἐμποδὼν τοῖς εὐσεβοῦσι στῆναι πέπεικεν , Ἑλληνικοῖς ῥυθμίζεσθαι λόγοις τὴν γλῶτταν . μόνον τῆς ἐκλογῆς ὑγιῶς ἀνθεκτέον ἐκεῖθεν , καὶ κατὰ τὴν ἐμμελῆ τε καὶ ἐναρμόνιον τῶν ἁγίων ἡμῶν συμφωνίαν . ἦ γὰρ οὐκ ἂν φθάνοι ταράττων τὰ πάτρια τῆς ἐκκλησίας ἱερὰ δόγματα , δι' ἀμαθίαν ἢ μοχθηρίαν ἀτόπου γνώμης καὶ προαιρέσεως , κακῶς ἐκλαμβάνων καὶ διαστρέφων τὸν ἐγκείμενον ταῖς λέξεσι νοῦν , ὁμοίως τῷ σῷ Παλαμᾷ καὶ ὑμῖν , ἐκείνῳ ταὐτὰ φθεγγομένοις ἀρτίως τά τε ἄλλα καὶ τρεῖς ὁμολογοῦσι φύσεις ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος μεταμορφώσεως , μίαν μὲν τῆς ἀνθρωπότητος , δύο δὲ ταῖν δυεῖν θεοτήτων , τῆς τε ἀφανοῦς καὶ τῆς παραδειχθείσης ἀκτίστου δευτέρας θεότητος καθ' ὑμᾶς · ὧν τὴν μὲν ἀμέθεκτον πᾶσι πάντη φατὲ , τὴν δὲ μεθεκτήν · ὡς ἀναγκάζεσθαι πάλιν ἡμᾶς , καὶ τούτων τὴν ἀτοπίαν ἐλέγχειν .
Lemmas: ( δ . ) ἐγώ δέ ἐκ πολύς πολύς συνείρω δύναμαι ὅμοιος μόνος ἀρκέω κρίνω ὁ Διονύσιος ὁ Ἀρειοπαγίτης , πλήρης παιδεύω εἰμί ἀνήρ . περί γάρ ὅς ὁ ἀπαίδευτος λόγος ἐγώ οὐδείς οὐδείς . λῆρος γάρ ὅς λόγος ἅπας καί Μοῦσα παιδευτικός καί ἦθος ῥυθμός καί ( οὐδέ μικρός δήω λέγω ) εὐσέβεια πᾶς καί κανών ἐκκλησία εὐνομέομαι . ὅμως τε περί βούλησις καί δύναμις καί ζωή καί σοφία καί ὁ τοιοῦτος ἐπί ἐκεῖνος μέν παμπληθής διεξέρχομαι · σύ δέ ἐνταυθοῖ προτίθημι , φορτικός ἐγώ γε φαίνω καί οὐδέ ἄλλως ἀναγκαῖος . ὁ γάρ ἐν οὗτος ἀνάγκη καί καιρός δήω πολέμιος ἀνάγκη , ὅτε δή μάχιμος ( φαίνω ) κόνις αναρριπιζομενω ἐν μέσος μάλα σφοδρός ἀναφλέγω ὁ θερμός ὁ Ψυχή ἀκάθεκτος ἔχω ὁ οἴκοθεν ὁρμή , ἐπί ξυρόν ὁ κίνδυνος αἰωρέω · ὁ δέ ἀκμή ἐκεῖνος παρέρχομαι , καί ὁ μάχιμος θώραξ καί ὁ ὅπλον ἐκεῖνος ῥίπτω , εἰς ἐναντίος χωρέω καί ὁ ὁ σπουδή , μαραίνω ὁ ὑπέκκαυμα καί ὁ ἀφορμή ὁ πόλεμος κατά μικρός ἄπειμι εἰς λήθη , μετά γε ὁ ὁ ὅπλον ἀπαλλαγή . διό καί ἐγώ ῥᾳθυμέω πως ἤδη ὁ πρός σύ διήγησις μετά ὁ ζάλη ἐκεῖνος χράω ἔνειμι συγγνώμη οὐδείς ἀφίημι · ἔξεστι γάρ , ἐκ ὁ εἴρω , συνίημι σύ ὁ ὁ σοφός ἑκάτερος συμφωνία , ὁ τε ἡμέτερος δηλαδή καί ὁ θύραθεν , ὅπως αὐτός καί φρονέω καί φθέγγομαι περί ὁ θεῖος ἁπλότης , εἰμί παγχάλεπος καί σφόδρα ὁ ἀδύνατος , σύνθεσις ἐννοέω ἢ διαφορά , πλήν ὄνομα μόνος , οὐσία τε καί βούλησις καί δύναμις καί ζωή καί σοφία , καί ἁπλόος ἐνέργεια ἅπας . ὥσπερ γάρ ἐπίσης δίδωμι ὁ θεός εὐσεβής καί ἀσεβής , Ἕλλην τε καί βάρβαρος , καί συλλήβδην πᾶς ἔθνος εἶπον , οὐρανός καί γῆ , ἀήρ τε καί ὑετός , ἥλιος τε καί σελήνη , καί ἀναγκαῖος πᾶς · οὗτος καί ὁ ὁ ἀναγκαῖος τέχνη κανών ἐπίσης παρέχω πᾶς , ὁμόφυλος καί ἀλλόφυλος . οὖον γάρ ἄλλος μέν ὁ τεκτονικός παρά Ἕλλην στάθμη , παρά Σκύθης δέ ἄλλος · καί Μῆδος καί Πέρσης ὁμοίως . οὖον μήv οὐδέ ὁ γεωργέω καί κυνηγετέω , καί ὁ τοιοῦτος , διαφορά . ἀλλά ὁ θρησκεία διαφέρω , ὁ ὁ τέχνη ἔχω συνάφεια . οὗτος δέ ἐπί ὁ λεξικός ἐπιστήμη εἰμί ὁράω . ὅσος μέν γάρ ὁ αὐτός χράομαι διάλεκτος , ὁ ὁ πρῶτος εὐδοκιμέω ὁμογενής ἐπιστήμη καί τέχνη οὗτος χράομαι χρεὼν , Φοῖνιξ λέγω καί Πέρσης καί Ἀσσύριος . καί ἵνα ὁ ἄλλος παρέρχομαι , καί ὁπόσος ὁ Ἑλλάς χράομαι γλῶσσα , ἀνάγκη καί οὗτος ὁ ὁ ἀρχηγός ὁ εὕρεσις χράω μέθοδος καί τέχνη , καθάπερ στάθμη τις , εἰμί μή βούλομαι τις πλείων σολοικίζω ἢ φθέγγομαι . ὅς δή καί Ἰουλιανός ὁ δυσσεβής λαμβάνω ἐπί νόος ἐμποδών ὁ εὐσεβέω ἵστημι πείθω , Ἑλληνικός ῥυθμίζω λόγος ὁ γλῶσσα . μόνος ὁ ἐκλογή ὑγιής ἀνθεκτέος ἐκεῖθεν , καί κατά ὁ ἐμμελής τε καί ἐναρμόνιος ὁ ἅγιος ἐγώ συμφωνία . εἰμί γάρ οὐ εἄν φθάνω ταράσσω ὁ πάτριος ὁ ἐκκλησία ἱερόv δόγμα , διά ἀμαθία ἢ μοχθηρία ἄτοπος γνώμη καί προαίρεσις , κακῶς ἐκλαμβάνω καί διαστρέφω ὁ ἔγκειμαι ὁ λέξις νόος , ὁμοίως ὁ σός Παλαμά καί σύ , ἐκεῖνος αὐτός φθέγγομαι ἄρτιος ὁ τε ἄλλος καί τρεῖς ὁμολογέω φύσις ἐπί ὁ Σωτήρ μεταμόρφωσις , εἷς μέν ὁ ἀνθρωπότης , δύο δέ ὁ δύο θεότης , ὁ τε ἀφανής καί ὁ παραδείκνυμι ἄκτιστος δύο θεότης κατά σύ · ὅς ὁ μέν ἀμέθεκτος πᾶς πάντῃ φημί , ὁ δέ μεθεκτός · ὡς ἀναγκάζω πάλιν ἐγώ , καί οὗτος ὁ ἀτοπία ἐλέγχω .