nicephorus-gregoras.historia-romana 15.4.2
( Β . ) « Ἀμφοτέροις ( φησὶν ) εἰκότως ἄν τις ἐπιτιμήσειε , Καντακουζηνῷ τε κἀμοὶ , ἀνθρωπίνως διατεθεῖσι πρὸς τὴν παροῦσαν σπουδὴν , καὶ μηδὲν ὑψηλότερον ἐννοεῖν βουληθεῖσιν , ὡς εἰ μὴ κἂν τὰ τῆς ἄνωθεν συνεπιλαμβάνοι προνοίας , μάταιος πᾶσα καθάπαξ εἰπεῖν τῶν ἀνθρώπων σπουδή . ὅθεν ὀψὲ , μετὰ μακρὰν καὶ δριμυτέραν τὴν πεῖραν , τὸ δέον μανθάνειν ἀρχόμεθα , ὅτε δυσχερὴς ἡ τῶν σφαλμάτων ἐστὶ διόρθωσις . ὁ μὲν γὰρ εἰς τὸν βασιλέα Μιχαὴλ τὸν Παλαιολόγον τὴν μνήμην ἀνενεγκὼν ἐμέμψατο τὴν εἰς τὸν τοῦ τελευτήσαντος βασιλέως υἱὸν ἀδικίαν καὶ τὴν τοῦ βασιλείου κράτους τυραννικὴν ἀντίληψιν · καὶ βέλτιον ἢ κατ' ἐκεῖνον εἰς τὴν τοιαύτην καὶ αὐτὸς ἐληλυθέναι βεβουλημένος ἐγχείρησιν , αὐτὸς μὲν ὑπούλως καὶ μετά τινων ἀπατηλῶν καὶ σεσοφισμένων προφάσεων , τὸ βασίλειον περιζώσασθαι κράτος βεβούλευται · τὸν δὲ τοῦ τετελευτηκότος υἱὸν βασιλέως εἰληφέναι γαμβρὸν ἐπὶ θυγατρὶ πρὸς διαδοχὴν τῆς βασιλείας · πρᾶγμα δικαιότερον ἴσως καὶ ἥμερον , καὶ πάσης μέμψεως ὑπερόριον ἔχον τὸν πόδα . οὗ κατὰ βούλησιν θείαν οὐκ ὄντος , ὡς ἔοικε , συνεπεπτώκει κἀμὲ πρὸς ἐπισφαλεῖς διανοίας τὸν νοῦν ἀγαγεῖν , καὶ πολέμιον ἰσχυρὸν τοῖς ἐκείνου τοιούτοις βουλεύμασι καταστῆναι , ἀναμνησθέντα τῆς τοῦ τηνικαῦτα πατριαρχεύοντος Ἀρσενίου νωθρότητος · δι' ἣν , ὡς ἡμῖν γε νενόμισται , ἐπιορκίαι ποικίλαι τε καὶ φρικώδεις προὔβησαν , καὶ τὰ τῆς τότ' ἀδικίας ἐπὶ τὸ μέγιστον προκεχωρήκει · ὡς ἐκεῖθεν τῆς τοῦ θεοῦ σφοδρῶς ἐκκαυθείσης ὀργῆς , τὰ μέγιστα κατὰ Ῥωμαίων βλαστῆσαι κακὰ , καὶ μακροὺς κακοδαιμονίας ἐγερθῆναι κατὰ τῶν κοινῶν πραγμάτων καὶ βιαίους κλύδωνας ἄχρι καὶ ἐς τὴν τήμερον . ᾤμην γὰρ , ὡς εἰ ζῶσαν ἔχων ἐκεῖνος τότε ψυχὴν ἀνθίστατο τοῖς ἐκείνου περὶ τῆς βασιλείας βουλεύμασί τε καὶ πράγμασιν , ἥκιστ' ἂν δήπου τοσαῦτα κατὰ Ῥωμαίων ἐκέχυτο τὰ δεινά . ὅθεν τὴν τότε προσήκουσαν μὲν θεραπείαν , ἥκιστα δὲ γενομένην , ἐν τοῖς νῦν καιροῖς καὶ πράγμασιν ἐπιδείκνυσθαι θέλων αὐτὸς , καὶ πολύν τινα τὸν τῦφον καὶ τὴν ὀφρὺν ἐπισυρομένους θρέψας λογισμοὺς , ἁπάσῃ προθέσει ψυχῆς εἰς τὸν κατὰ τοῦ Καντακουζηνοῦ διανέστην πόλεμον , λαμπρᾶς τινος δῆθεν προφάσεως ἔχων ἐφόδια πρὸς διέγερσιν , τά τε ἄλλα καὶ ὅπως ἐκ τοῦ παραχρῆμα πρὸς ὑπεροψίαν ἤθους ἑαυτὸν μετεσκεύασε , καὶ ἅμα κἀν ταῖς τῶν οἰκείων ἐπιστολῶν ἐπισημασίαις τὸ σύνηθες δοῦλον ἀπείπατο , ἀφαιρούμενος ἄντικρυς Ἄννης τῆς βασιλίδος καὶ τοῦ ταύτης υἱοῦ τὴν ἡγεμονικὴν ἐξουσίαν . διὸ καὶ πεπράχαμεν ἄμφω πλέον οὐδὲν , ἢ πᾶσαν ἐκτρῖψαι Ῥωμαίων ἄρδην ἰσχὺν , καὶ μέχρι θεμελίων αὐτῶν καθελεῖν , εἴ τί που χρηστῶν ἐλπίδων τοῖς πράγμασι λέλειπται ζώπυρον . τοῖς γὰρ ἀνθρωπίναις ἀναρτῶσι τὸ πᾶν ἐπινοίαις ἐξ ἀβουλίας ἐς τοιαύτας κατενηνέχθαι κῆρας οὐδὲν ἀπεικὸς ὅτι μὴ καὶ τῷ θείῳ μάλα προσῆκον σκοπῷ , χαλινὸν μὲν ἐπιτιθέντι σαφῆ τῇ τῶν ἀνθρωπίνων λογισμῶν αὐθαδείᾳ , διδασκαλίαν δ' ἐναργῆ διὰ τῆς τῶν πραγμάτων πείρας περιφανῶς τοῖς ἐφεξῆς αἰῶσι παραπέμποντι · ὡς ἡμῖν τὰ τῆς παροιμίας ἄντικρυς συμβαίνειν ἐκείνης , ἡ κάμηλος ( λεγούσης ) ἐπιθυμιάσασα κεράτων καὶ τὰ ὦτα προσαπώλεσεν . ἐπιθυμιάσαντες γὰρ καὶ αὐτοὶ δόξης καὶ τύχης μείζονος , καὶ καιρὸν ἔχειν ἑκάτεροι δόξαντες ἐκτεῖναι τοὺς τῶν Ῥωμαίων ὅρους , καὶ τῶν ὄντων ἐξέστημεν · κἀκ πλουσίων πένητες , κἀξ ἐνδόξων ἄδοξοι γεγενήμεθα . ἃ τοίνυν ἐχρῆν ἡμῖν καὶ διανοεῖσθαι καὶ δρᾷν ὑπὲρ τοῦ κοινῇ συμφέροντος , πρὶν ἢ παθεῖν , ὀψὲ γοῦν , μετὰ τὸ παθεῖν , ἄξιον καὶ διανοεῖσθαι καὶ δρᾷν · ἵνα μὴ καὶ τῶν ἁλιέων ἐκείνων ὦμεν χείρους , οἷς μετὰ τὸ πληγῆναι τὴν τῶν καθηκόντων προσγίνεσθαι ἔπεισιν αἴσθησιν . »
Lemmas: ( Β . ) « Ἀμφότερος ( φημί ) εἰκότως ἄν τις ἐπιτιμάω , Καντακουζηνός τε ἐγώ , ἀνθρώπινος διατίθημι πρός ὁ πάρειμι σπουδή , καί μηδείς ὑψηλός ἐννοέω βούλομαι , ὡς εἰμί μή κἀν ὁ ὁ ἄνωθεν συνεπιλαμβάνω πρόνοια , μάταιος πᾶς καθάπαξ εἶπον ὁ ἄνθρωπος σπουδή . ὅθεν ὀψέ , μετά μακράν καί δριμύς ὁ πείρω , ὁ δήω μανθάνω ἄρχω , ὅτε δυσχερής ὁ ὁ σφάλμα εἰμί διόρθωσις . ὁ μέν γάρ εἰς ὁ βασιλεύς Μιχαήλ ὁ Παλαιολόγος ὁ μνήμη ἀναφέρω μέμφομαι ὁ εἰς ὁ ὁ τελευτάω βασιλεύς υἱός ἀδικία καί ὁ ὁ βασίλειος κράτος τυραννικός ἀντίληψις · καί ἀγαθός ἢ κατά ἐκεῖνος εἰς ὁ τοιοῦτος καί αὐτός ἔρχομαι βούλομαι ἐγχείρησις , αὐτός μέν ὕπουλος καί μετά τίνω ἀπατηλός καί σοφίζω πρόφασις , ὁ βασίλειος περιζώννυμι κράτος βουλεύω · ὁ δέ ὁ τελευτάω υἱός βασιλεύς λαμβάνω γαμβρός ἐπί θυγάτηρ πρός διαδοχή ὁ βασίλεια · πρᾶγμα Δίκαιος ἴσως καί ἥμερος , καί πᾶς μέμψις ὑπερόριος ἔχω ὁ πούς . ὅς κατά βούλησις θεῖος οὐ εἰμί , ὡς ἔοικα , συμπίπτω ἐγώ πρός ἐπισφαλής διάνοια ὁ νόος ἄγω , καί πολέμιος ἰσχυρός ὁ ἐκεῖνος τοιοῦτος βούλευμα καθίστημι , ἀναμιμνῄσκω ὁ ὁ τηνικαῦτα πατριαρχεύω Ἀρσένιος νωθρότης · διά ὅς , ὡς ἐγώ γε νομίζω , ἐπιορκία ποικίλος τε καί φρικώδης προβαίνω , καί ὁ ὁ τότε ἀδικία ἐπί ὁ μέγας προχωρέω · ὡς ἐκεῖθεν ὁ ὁ θεός σφοδρός ἐκκαίω ὀργή , ὁ μέγας κατά Ῥωμαῖος βλαστάνω κακός , καί μακρός κακοδαιμονία ἐγείρω κατά ὁ κοινός πρᾶγμα καί βίαιος κλύδων ἄχρι καί εἰς ὁ σήμερον . οἴομαι γάρ , ὡς εἰμί ζώννυμι ἔχω ἐκεῖνος τότε ψυχή ἀνθίστημι ὁ ἐκεῖνος περί ὁ βασίλεια βούλευμα τε καί πρᾶγμα , ἥκιστος εἄν δήπου τοσοῦτος κατά Ῥωμαῖος χέω ὁ δεινός . ὅθεν ὁ τότε προσήκω μέν θεραπεία , ἥκιστος δέ γίγνομαι , ἐν ὁ νῦν καιρός καί πρᾶγμα ἐπιδείκνυμι ἐθέλω αὐτός , καί πολύς τις ὁ τύφω καί ὁ ὀφρύς ἐπισύρω τρέφω λογισμός , ἅπας πρόθεσις Ψυχή εἰς ὁ κατά ὁ Καντακουζηνός διανέστην πόλεμος , λαμπρός τις δῆθεν πρόφασις ἔχω ἐφόδια πρός διέγερσις , ὁ τε ἄλλος καί ὅπως ἐκ ὁ παραχρῆμα πρός ὑπεροψία ἦθος ἑαυτοῦ μετασκευάζω , καί ἅμα ἐν ὁ ὁ οἰκέω ἐπιστολή ἐπισημασία ὁ συνήθης δοῦλος ἀπεῖπον , ἀφαιρέω ἄντικρυς Ἄννα ὁ βασιλίς καί ὁ οὗτος υἱός ὁ ἡγεμονικός ἐξουσία . διό καί πράσσω ἄμφω πλέω οὐδείς , ἢ πᾶς ἐκτρίβω Ῥωμαῖος ἄρδην ἰσχύς , καί μέχρι θεμέλιος αὐτός καθαιρέω , εἰμί τίς ποῦ χρηστός ἐλπίς ὁ πρᾶγμα λείπω Ζώπυρος . ὁ γάρ ἀνθρώπινος ἀναρτάω ὁ πᾶς ἐπίνοια ἐκ ἀβουλία εἰς τοιοῦτος καταφέρω κῆρ οὐδείς ἀπεοικώς ὅτι μή καί ὁ θεῖον μάλα προσήκω σκοπός , χαλινός μέν ἐπιτίθημι σαφής ὁ ὁ ἀνθρώπινος λογισμός αὐθάδεια , διδασκαλία δέ ἐναργής διά ὁ ὁ πρᾶγμα πείρω περιφανής ὁ ἐφεξῆς αἰών παραπέμπω · ὡς ἐγώ ὁ ὁ παροιμία ἄντικρυς συμβαίνω ἐκεῖνος , ὁ κάμηλος ( λέγω ) ἐπιθυμιάω κέρας καί ὁ οὖς προσαπόλλυμι . ἐπιθυμιάω γάρ καί αὐτός δόξα καί τυγχάνω μείζων , καί καιρός ἔχω ἑκάτερος δόξα ἐκτείνω ὁ ὁ Ῥωμαῖος ὅρος , καί ὁ εἰμί ἐξίστημι · ἐκ πλούσιος πένης , ἐκ ἔνδοξος ἄδοξος γίγνομαι . ὁ τοίνυν χρή ἐγώ καί διανοέομαι καί δράω ὑπέρ ὁ κοινός συμφέρω , πρίν ἢ πάσχω , ὀψέ γοῦν , μετά ὁ πάσχω , ἄξιος καί διανοέομαι καί δράω · ἵνα μή καί ὁ ἁλιεύς ἐκεῖνος εἰμί χείρων , ὅς μετά ὁ πλήσσω ὁ ὁ καθήκω προσγίγνομαι ἔπειμι αἴσθησις . »