nicephorus-gregoras.historia-romana 35
Ἐπὶ δὴ τούτοις καὶ τοῖς τοιούτοις τὸν παράνομον ἐκεῖνον ἀνελίξαντες τόμον οἱ τῆς ἀντιθέτου φάλαγγος ἐκεῖνοι τάδε παρῆγον ἐς μέσον . Μετὰ ταῦτα , φησίν , ἐζητήθη δειχθῆναι παρὰ τῶν ἁγίων ὅτι τε ἄκτιστόν ἐστι τὸ φῶς τῆς τοῦ κυρίου μεταμορφώσεως καὶ ὅτι οὐκ ἔστιν οὐσία τοῦ θεοῦ · καὶ συνέθεντο πάντες γραμματεῖς καὶ ἀρχιερεῖς . προηνέχθη γὰρ ὁ τῆς θεολογίας ἐπώνυμος Γρηγόριος γράφων « οὐδεὶς ἔστη ἐν ὑποστήματι καὶ οὐσίᾳ κυρίου κατὰ τὸ γεγραμμένον · καὶ θεοῦ φύσιν εἶδεν ἢ ἐξηγόρευσε . » καὶ ὁ θεῖος Μάξιμος γράφων ἐν ἑβδόμῳ κεφαλαίῳ τῆς πρώτης τῶν θεολογικῶν ἑκατοντάδος « ὁ τοῖς οὖσι μὴ κατ' οὐσίαν ὑπάρχων μεθεκτός , κατ' ἄλλον δὲ τρόπον μετέχεσθαι τοῖς δυναμένοις βουλόμενος , τοῦ κατ' οὐσίαν κρυφίου παντελῶς οὐκ ἐξίσταται . » καὶ ὁ θεῖος Χρυσορρήμων εἰς τὴν αὐτὴν ἑορτὴν γράφων « ἐν τῷ ὄρει » φησὶ « μεταμορφωθεὶς ὁ σωτὴρ μικρῶς πως ὡς δεσπότης ἔδειξε τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τῆς ἀθεάτου θεϊκῆς αὐτοῦ βασιλείας τὴν δόξαν . » τουτέστι μικρὸν παρήνοιξε τὴν θεότητα , οὐχ ὅση τις ἦν , ἀλλ' ὅσην ἐδύναντο φέρειν οἱ σωματικοὺς ὀφθαλμοὺς περιφέροντες . ἀλλὰ καὶ πάντες οἱ ἅγιοι ἔλλαμψιν λέγουσιν αὐτὸ καὶ λαμπρότητα καὶ χάριν καὶ θέωσιν καὶ θεότητα παραδειχθεῖσαν μικροῦ στερροτέραν καὶ ὄψεως · καὶ φῶς ἀπρόσιτον καὶ φυσικὴν ἀκτῖνα τοῦ υἱοῦ ἔλεγον . Πρὸς ταῦτα ὁ Γρηγορᾶς ἀποκρίνεται οὑτωσί πως εἰπών . ἰδοῦ καὶ νῦν ὁ Παλαμᾶς , ὡς ὁρᾶτε , θέωσιν καὶ θεότητα συμπεραίνει ἐνταῦθα τὸ φῶς τῆς μεταμορφώσεως , καὶ δυοῖν θάτερον , ἢ μετουσίωσιν τῆς τοῦ λόγου θεότητος καὶ μεταβολὴν πρὸς ὑφειμένον καὶ ἀνυπόστατον φῶς , ἢ τῆς τοῦ δούλου μορφῆς ἀλλοίωσιν , ὡς εἰρήκειμεν , εἰς ἄκτιστον φῶς καὶ δευτέραν τῆς πρώτης ἀνούσιον θεότητα . ἀλλ' ὁ μὲν περὶ τούτου λόγος βραχύ τι ἀναβεβλήσθω μοι τέως · ἐκεῖνο δέ μοι θαυμάζειν ἔπεισι , πῶς ἕτερα μὲν ἐν ταῖς τῶν τοῦ τόμου κεφαλαίων ἀρχαῖς ἐπαγγέλλεται , ἕτερα δ' ἀποδεικνύειν ἐπείγεται , καὶ αὖ ἑτέραν ἔχει διάνοιαν ἃ προκομίζει πρὸς ἑαυτοῦ συμμαχίαν ῥητά · ὡς γίνεσθαι τριπλῆν καὶ πολλαπλῆν τὴν ζάλην οἷς πρὸς βουλήσεως εἴη προσέχειν τὸν νοῦν , καὶ ἅμα διπλοῦν καὶ πολλαπλοῦν τῆς ἀμαθίας αὐτοῦ καὶ κακοτροπίας τὸν ἔλεγχον · ἔοικε γὰρ ὥσπερ αἰνίγματα συντιθέντι ὁτῳοῦν . διὸ καὶ σκοπεῖν ἔκρινα δεῖν , μήπου ἀποπειρᾶσθαι βούληται Παλαμᾶς , εἰ ἄρα γνώσομαι χαριεντιζομένου αὐτοῦ καὶ σφόδρα λέγοντος ἑαυτοῦ τἀναντία παντάπασιν , ὥσπερ ἂν εἰ ἀντωμοσίαν διαμειψάμενος ἔλεγεν ἄντικρυς , ὅτι ἃ προτείνω καὶ βούλομαι λέγειν , ταῦτα δῆτα οὐ βούλομαι λέγειν , καὶ οἷς ἀπαγορεύω μὴ συμφωνεῖν κακοδόξοις , τούτοις ἐκ τοῦ προφανοῦς συμφωνῶ , παρὰ τοσοῦτον αὐτῶν διιστάμενος παρ' ὅσον αὐτοὺς ἐν κακοῖς ὑπερβάλλω · τῆς γὰρ κακίας ἐπὶ τὸ φιλότιμον κινουμένης , οὐ μάλα βραχεῖαν τὴν παρενθήκην ἐπὶ τοῖς ἐκείνων βλασφήμοις ἐνεδειξάμην ἐγώ , ἵν' οὑτωσὶ περιβόητον κτήσωμαι τοὔνομα · ποιεῖν γὰρ ἤκουσα περιβοήτους οὐ δεξιὰς πράξεις μόνον , ἀλλὰ καὶ κακίαν νικῶσαν πονηρῶν εὐδοκίμησιν . Οὕτως ἄστατος καὶ ἀβέβαιός ἐστι καὶ ἀνέδραστος ἐξ ἀμαθίας , ὡς μήθ' ἃ νοεῖ δύνασθαι λέγειν , μήθ' ἃ λέγει δύνασθαι ξυννοεῖν , ἀλλὰ καὶ οἷς μὲν κοινωνεῖ βλασφημοῦσι , τούτους δοκεῖν ἀποσείεσθαι , οὓς δ' ἀποσείεται , τούτοις δοκεῖν κοινωνεῖν , καὶ ἄμφω μὲν λοιδορεῖν ἀμφοῖν δὲ συμφωνεῖν . καὶ οὐκ οἶδ' ὁπότερον μὲν τῶν κακῶν ἀποσείεται μάλιστα πάντων , ὁποτέρῳ δ' αὖ σπένδεται μάλιστα πάντων · πάντα μὲν γὰρ ὅσα οἱ λεχθείη , μεστὰ κακῶν , πάντα δ' ὅσα οἱ γνωσθείη , γέμει νυκτός . βεβαίου δὲ καὶ ἀβεβαίου πέρι , οὔτε θάτερον οὔτ' οὐδέτερον οὔτ' ἀμφότερον εὕροι τις ἂν ἐρριμμένον ἢ ἀνειλημμένον ἐς τὸ ὁπωσδηποτοῦν σαφὲς τἀνδρί . οὕτω πρὸς ἄτοπόν τι καὶ τερατῶδες ὁ γεννάδας μεταπέπλασται χρῆμα · ἐκ μὲν γὰρ τοῦ ὁμοδοξεῖν τοῖς εἰκονομάχοις σπένδεται μὲν καὶ χαίρει τοῖς αὐτὸς αὐτοῖς · ἐκ δ' αὖ τοῦ δεδιέναι μὴ καὶ τοῖς αὐτοῖς ἀναθέμασιν ἔνοχος γένηται ζῶν , ἐναλλάσσειν ἔνια ἐνίοτε δοκεῖ , πλὴν οὐκ ἐπὶ τὸ βέλτιον , ἀλλ' ἐπὶ τὸ μάλα γέ τι σφόδρα χείριστον · ὃ μὲν γὰρ ἐκεῖνοι περὶ τοῦ φωτὸς ἐκείνου τὴν εἰς ἄκτιστον μεταβολὴν τοῦ σώματος βεβλασφημήκεσαν , τούτῳ καὶ αὐτὸς συμφωνεῖ , ὃ δ' ἐκεῖνοι φύσιν ἥκιστ' ἔχειν εἶναι ἐνόμισαν , τοῦτο δὲ προσέθηκε τολμήσας οὗτος , τὸ δευτέραν δηλαδὴ καὶ ὑφειμένην καὶ ἀνούσιον καὶ ἅμα ἄκτιστον θεότητα τὸ φῶς ὑπάρχειν ἐκεῖνο . ὥσθ' ἃ μὲν ἐκείνοις συμφωνεῖ , πάντως ἐκείνων οὐκ ἀπολείπεται · ἃ δ' ἐκεῖνοι μήπω φάναι τετολμήκεσαν , τούτοις δὲ νενίκηκεν αὐτοὺς εἰπὼν αὐτός . ἡδέως δ' ἂν καὶ ἐρέσθαι βουλοίμην αὐτὸν εἰ δύναιτό τις τὰ τῶν εἰκονομάχων τιμῶν μὴ εἶναι εἰκονομάχος · ὅμοιον γὰρ ἂν εἴη ὥσπερ ἂν εἰ παρελθὼν διετείνετό τις κιθαρῳδοὺς μὲν εἶναι , κιθάραν δ' οὔ , καὶ οὐρανίους μὲν ἀστέρας , οὐρανὸν δ' οὔ , καὶ γήινα μὲν πράγματα , γῆν δ' οὐδαμῇ . τί φῄς , ἄνθρωπε ; δυοῖν γὰρ πάντως νοεῖν δίδως ἡμῖν θάτερον · ἢ γὰρ μαίνῃ , ἢ πάντας μαινομένους εἶναι λογίζῃ . τοῦτο δ' οὐχ ἡμῶν ἀλλὰ σοῦ γε τὸ πάθος , καθάπερ δήπουθεν καὶ εἰ μεθύων τις πάντα τινά , ὅτῳ ἂν συναντῴη , διπλοῦν τινὰ ἀνθ' ἑνὸς ὁρᾶν ἐδόκει , οὐ τῶν ὁρωμένων ἂν τὸ τῆς ἀπάτης πάθος ἦν , ἀλλὰ τοῦ σφαλερῶς ὁρῶντος · πάντες γὰρ ἂν μοναδικῶς ὑπῆρχον ἀριθμούμενοι καθ' ἕκαστον ἐκεῖνοι . προύθετο μὲν γὰρ δεῖξαι ὃ τοῖς ἀρχιερεῦσιν ἐκείνοις καὶ γραμματεῦσιν αὐτὸς ζητηθῆναι φησί · λέγω δὴ τοὺς ἁγίους παραγαγεῖν εἰς μέσον οἳ τὸ φανὲν ἐπὶ τῆς τοῦ κυρίου μεταμορφώσεως φῶς ἄκτιστον μὲν εἶναί φασιν , οὐκ οὐσίαν δὲ θεοῦ , ἀλλ' ἀνούσιόν τε καὶ ἀνυπόστατον . εἶθ' ὥσπερ ἐκλαθόμενος αὐτὸς ἑαυτοῦ , τὸ μὲν ζητούμενον , καὶ ᾧ πολλή τις περικέχυται ἀμφισβήτησις , καὶ περὶ ὃ τῆς ὅλης τῶν δογμάτων συγχύσεως ἡ πρόφασις ἕστηκε , τοῦτο μὲν παρέδραμε σιγῇ · περὶ οὗ δ' οὐκ ἦν ἀμφισβήτησις οὐδεμία , καὶ ᾧ οὐδ' ἂν αὐτὸς ὁ πάσης κακίας γεννήτωρ διάβολος τολμήσειεν ἀντειπεῖν , τούτῳ δὲ κομίζειν δῆθεν ἐπείγεται συστατικὰς μαρτυρίας , ἵνα τι λέγειν δόξῃ τισί . τίς γάρ ποτ' εὐσεβῶς αἱρούμενος ζῆν εἶπέ ποτε ἢ λέγει , ἢ δύναιτ' ἄν ποτ' εἰπεῖν , ὡς ἔστη ἐν ὑποστήματι καὶ οὐσίᾳ θεοῦ , κἀκείνου τὴν φύσιν ἢ εἶδεν ἢ ἐξηγόρευσε , βοώντων ἁπάντων ἀκούων ταυτὶ μὴ ὅτι προφητῶν , ἀλλὰ καὶ οἷς ἐγγυτέρω πολλῷ διδασκάλοις ἡμῶν γεγονέναι συμπέπτωκεν . οἳ τά τ' ἄλλα φάσκουσι , καὶ μὲν δὴ καὶ ὡς εἴ τις ἔγνω θεὸν ἢ ἐγνωκέναι μεμαρτύρηται , τοσοῦτον ἔγνω ὅσον ἄλλου μὴ τὸ ἴσον ἐλλαμφθέντος φανῆναι φωτοειδέστερος · καὶ τὸ ὑπερβάλλον τέλειον ἐνομίσθη οὐ τῇ ἀληθείᾳ , τῇ δὲ τοῦ πλησίον δυνάμει παραμετρούμενον . Ἀλλ' ὁ Παλαμᾶς τῇ μὲν ἀληθείᾳ μαχόμενος , οὐ δυνάμενος δ' ἀντειπεῖν , οὐδ' ἀποφυγὴν οὐκ ἔχων οὐδεμίαν οὐδαμῇ , πρὸς λαβυρινθώδεις εὐθὺς ὁρᾷ καταδύσεις , καὶ οὐδ' αἰσθέσθαι δύναται ὅτι τοῦτ' ἐστὶν ὃ μάλιστα πάντων ἐπ' αὐτοφώρῳ τοῦτον καταδικάζει , μηδὲν τῶν εὐλόγων ἔχοντα τοῖς αὐτῷ παρανομουμένοις χαρίζεσθαι . τὸ γὰρ λέγειν μὲν ἃ μηδεὶς ἐζήτησε πώποτε πρόδηλα ὄντα , σιγᾶν δ' ἃ προύθετό τε καὶ ἐπηγγείλατο λέγειν αὐτὸς οὐδενὸς ἀναγκάζοντος , ὅμοιόν ἐστιν ὥσπερ ἂν εἴ τις μηδενὸς ἀγνοοῦντος παρελθὼν ἐπηγγέλλετο μὲν λέγειν τί ἔστι ἄνθρωπος , ἔπειτα λέγειν ἀρξάμενος , ὃ μὲν ἐστὶν ἄνθρωπος εἰπεῖν οὐκ εἶχεν , ἃ δ' οὔκ ἐστιν ἄνθρωπος , πάντα σωρηδὸν ἀπηρνεῖτο μὴ εἶναι , βοῦν καὶ ἵππον δηλαδὴ καὶ κύκνον καὶ κορώνην , καὶ ὁπόσα τὸν ὑγρὸν ἐν θαλάττῃ διάγει βίον . ἔπειτα καὶ βραχείας κομίζει ῥήσεις Μαξίμου τοῦ θείου , μηδ' αὐτὰς λελοιπὼς ἀπαθεῖς μηδὲ τῆς αὐτῷ συνήθους ἄνευ παραφθορᾶς · πῶς γὰρ ἂν ὁ ἀνὴρ ἀρνηθείη πάθος ἤδη παλαιωθὲν καὶ μήκει χρόνου βεβαιωθὲν καὶ οἷον εἰς φύσιν τούτῳ μεταβληθέν ; διελὼν γὰρ διχῇ τὸ συνεχὲς τῆς ἐννοίας , καὶ θάτερον ὑφελόμενος τμῆμα , ἡμίεργόν τινα καὶ ἀτελῆ τὴν τοῦ λόγου καταλέλοιπεν ἑκατέρωθεν ἑκατέρωθι φύσιν , οὐκ οἶδ' ὁπότερον , εἴτ' ἐξ ἀμαθίας ἡλικιώτιδος , εἴτε βλάβην ὑπωπτευκὼς ἑαυτῷ . ὅμως αὐτὰ δήπουθεν ἃ διῄρηται αὐτῷ , παραχθέντα μηνύσει τὸ δρᾶμα , τῆς διαιρέσεως ἐξωσθείσης . ἔχει γὰρ οὑτωσίν . « ὁ τοῖς οὖσι μὴ κατ' οὐσίαν ὑπάρχων μεθεκτός , κατ' ἄλλον δὲ τρόπον μετέχεσθαι τοῖς δυναμένοις βουλόμενος , τοῦ κατ' οὐσίαν κρυφίου παντελῶς οὐκ ἐξίσταται . » ἐνταῦθά οἱ τὸ κατ' οὐσίαν κρύφιον ἀκούσαντι ἀποχρῶν ἐνομίσθη μὴ πλέον ζητεῖν · λυσιτελεῖν γὰρ μᾶλλον ἔδοξε τουτί , μονωθὲν τῶν ἑξῆς , πρός γε τὸ ἀνούσιον ἐλλελεῖφθαι τὸ τηνικαῦτα γενόμενον ἐκεῖνο φῶς ἐξαίφνης ἐν ὄρει τῷ Θαβωρίῳ πρὸς τοῦ σωτῆρος Χριστοῦ καὶ ἐκστὰν τοῦ κατ' οὐσίαν κρυφίου ὄντος καὶ μηδόλως ἐξισταμένου , ἵν' ὡς ἐξ ὁρμητηρίου δῆθεν τῆς τοῦ ἁγίου ταύτης γραφῆς δύο κηρύττῃ θεότητας ἀκτίστους καὶ διαφόρους ἀλλήλων . Ἔγνωτε , ὦ οὗτοι , κἀντεῦθεν , πῶς τῆς ὁμοίας ἔχεται κακοηθείας ὁ Παλαμᾶς πανταχῇ . δυοῖν γὰρ κἀνταῦθά οἱ γίνεται θάτερον · ἢ γὰρ δι' ἀμαθίαν οὐδαμῇ συνίησι τῶν λεγομένων , ἢ συνιεὶς διὰ τρόπων ὅμως φαυλότητος τὴν Μαξίμου τοῦ θείου καπηλεύει διάνοιαν · ὁ μὲν γὰρ ἅγιος τὸν τῆς ἐνταυθοῖ διειλημμένης αὐτῷ μεθέξεως τρόπον , καθ' ὃν θέλων , φησίν , ὁ θεὸς μετέχεται , αὐτῷ μόνῳ δείκνυσιν εἶναι καταληπτὸν τῷ θεῷ , τοῖς δ' ἄλλοις πᾶσιν ἀνέκφαντον · ὁ δὲ Παλαμᾶς φαινομένην τοῦτον καλῶν ἐνέργειαν , τὴν τοῦ ἁγίου διαστρέφει διάνοιαν , κακομηχάνως μετοχετεύων εἰς ἃ μὴ δεῖ . ἐκεῖνο δὲ πῶς οὐκ ἀναιδές , τῷ μὲν Ἕλληνι Πρόκλῳ , καὶ πάνθ' ὁμοδόξῳ Πλάτωνος , ὁμοδοξεῖν μὲν καὶ ἀλλαχῇ πολλαχῇ , καθὰ καὶ πρόσθεν ἡμῖν κατὰ τῶν πρόσθεν αὐτοῦ βλασφημιῶν ἐν ταῖς προτέραις ἡμῶν ἀντιρρήσεσιν ἀποδέδεικται , ἔπειτα μηδὲ νῦν ἐπὶ τῆσδε τῆς ἐκείνου κοινωνίας ἐκλελῆσθαι ἐνταῦθα ; λέγει γάρ που ταῖς αὐτοῦ καὶ Πρόκλος θεολογικαῖς ἐμφιλοσοφῶν ἀποδείξεσιν , ὅτι πᾶν τὸ μετέχον τοῦ μετεχομένου καταδεέστερον καὶ τὸ μετεχόμενον τοῦ ἀμεθέκτου · τὸ γὰρ μετέχον πρὸ τῆς μεθέξεως ἀτελὲς ὄν , τέλειον δὲ τῇ μεθέξει γινόμενον , δεύτερόν ἐστι πάντως τοῦ μετεχομένου , καθὸ τέλειόν ἐστι μετασχόν · ὃ γὰρ ἀτελὲς ἦν , κατὰ τοῦτο τοῦ μετασχεθέντος , ὃ ποιεῖ τέλειον αὐτό , καταδεέστερον . τὸ δὲ μετεχόμενον , τινὸς ὂν καὶ οὐ πάντων , τοῦ πάντων ὄντος καὶ οὐ τινὸς πάλιν ὑφειμένην ἔλαχεν ὕπαρξιν · τὸ μὲν γὰρ τῷ πάντων αἰτίῳ συγγενέστερον , τὸ δὲ ἧττον συγγενές . ἡγεῖται ἄρα τὸ μὲν ἀμέθεκτον τῶν μετεχομένων , ταῦτα δὲ τῶν μετεχόντων . Ὁρᾷς πῶς καὶ Πρόκλος ἐκεῖνος ὁ τοῖς εἰδώλοις προσκείμενος τρεῖς παραδίδωσι τάξεις , καὶ τῇ μὲν πρώτῃ τὸ ἀμέθεκτον ἀπονέμει καὶ τέλειον καὶ ἡγούμενον εἴτουν ὑπερκείμενον , τῇ δὲ δευτέρᾳ τὸ μετέχον καὶ μετεχόμενον καὶ τοῦ πρώτου καταδεέστερον , καὶ ἅμα μέσον ἀτελοῦς καὶ τελείου , τῇ δὲ τρίτῃ τό τε ἀτελὲς καὶ μετέχον μέν , οὐ μετεχόμενον δέ . σκεπτέον οὖν καὶ ὅπως συμφώνως ἐκείνῳ καὶ Παλαμᾶς ὄντα διπλοῦν τὸν Χριστὸν κἀκ μόνων δυοῖν φύσεων , θεότητος λέγω καὶ ἀνθρωπότητος , σύνθετον , εἰς τριπλοῦν αὐτὸς αὐτὸν κατὰ τὸ Θαβώριον ἐδογμάτισεν ὄρος μεταπεπλάσθαι · μέσην γὰρ ἄλλην ἄκτιστον παρεμβαλὼν θεότητα , τὸ φῶς ἐκεῖνο , ὑφειμένην ἐκήρυξε καὶ αὐτὸς κατὰ Πρόκλον κεκτῆσθαι τὴν τάξιν μεταξὺ τελείου καὶ ἀτελοῦς , καὶ μετέχον καὶ μετεχόμενον εἶναι . καὶ τό γε εἰθισμένον αὐτῷ πλεονεκτεῖν πανταχῇ τοῖς κακοῖς , προσέθηκε κἀνταῦθα καὶ αὐτὸς οἴκοθεν τῷ ἀκτίστῳ καὶ ἀνουσίῳ τὸ ὁρατόν , ταῦτα δὴ τὰ ἀξύμβλητα . καὶ οὐκ αἰδεῖται συκοφαντῶν καὶ μάρτυρα παράγων τὸν σοφώτατον ἐκεῖνον καὶ θεῖον Μάξιμον τοῖς βρεφικοῖς αὑτοῦ ψελλίσμασι καὶ βλασφήμοις παραληρήμασιν . οὐδὲ γὰρ οὐδ' ἐκεῖνο συνῆκεν ἐκείνου λέγοντος αὖθις , ὡς πάντων τῶν ὄντων καὶ μετεχόντων καὶ μεθεκτῶν ἀπειράκις ἀπείρως ὑπερεξῄρηται ὁ θεός · εἰ γὰρ τὸ μεθεκτὸν ἐκεῖνο φῶς τὴν αὐτὴν τῷ μετέχοντι τάξιν ἔχει , καὶ ἀπειράκις ἀπείρως ὑφεῖται τὸν αὐτὸν τοῖς κτίσμασι τρόπον , ἔσται ἄρα δυοῖν θάτερον · ἢ γὰρ κτίσμα καὶ αὐτὸ κατὰ ταὐτὸν τοῖς μετέχουσι ποιήμασιν , ἢ τὰ μετέχοντα πάντα ποιήματα ἔσονται πάντως ἄκτιστα · ὡς γὰρ τὰ τοῦ αὐτοῦ διπλάσια ἴσα ἀλλήλοις ἀναμφιβόλως ἐστί , καὶ αὖ τὰ τοῦ αὐτοῦ γε ἡμίση ἴσα ὁμοίως ἀλλήλοις , ἔπειτ' ἂν πάντως καὶ τὰ τοῦ αὐτοῦ ἀπειράκις ἀπείρως ὑφειμένα ἴσα ἀλλήλοις εἶναι καὶ ὁμότιμα καὶ ὁμοταγῆ κατά γε τὸ ἐκτίσθαι καὶ ὑφεῖσθαι · ὧν γὰρ ἀπειράκις ἀπείρως ὑπερεξῄρηται ὁ θεός , ταῦτα πάντ' ἀπειράκις ἀπείρως ὑφεῖται τοῦ θεοῦ καὶ χώραν ἐπ' ἴσης ἔχει τοῖς κτίσμασι τὴν αὐτήν · μετὰ γὰρ τῆς αὐτῆς ἐπιστήμης καὶ ὁ μέγας φάσκει Βασίλειος τὰ ἐν τῷ αὐτῷ μέτρῳ παρ' ὁτουοῦν ὑπερεχόμενα ἴσα ἀλλήλοις εἶναι . Ἀλλὰ τούτων μὲν ἅλις · ἔχετε γὰρ μαθόντες τὴν αἰτίαν δι' ἣν τὰ ἑξῆς τῆς τοῦ ἁγίου ῥήσεως σεσιγηκὼς ἡμιτελῆ καὶ τὸν ἐκείνου συγκαταλέλοιπε νοῦν . βουλόμενος γὰρ ἵνα τριπλοῦν κατὰ σύνθεσιν ἐν τῷ Θαβωρίῳ πεποιηκὼς τὸν Χριστὸν συνάναρχόν τε καὶ συναΐδιον ἀποδείξῃ τῇ αὐτοῦ θεότητι καὶ τὸ περὶ αὐτὸν ἐκεῖνο τηνικαῦτα γενόμενον φῶς , ὡς εἶναι τῷ Χριστῷ δύο μὲν ἀκτίστους ἐκεῖθεν θεότητας τοῦ λοιποῦ , δύο δ' ἀκολούθως ἀκτίστους θελήσεις , καὶ τρίτην τὴν ἀνθρωπότητα , ἔπειτ' ἀπαγορεύοντα θεασάμενος τὸν θεῖον Μάξιμον ἐν ταὐτῷ , καὶ « τὸ θελήσει τοῦ πεποιηκότος γενόμενον » λέγοντα « οὐκ ἂν εἴη ποτὲ τῷ θελήσαντι αὐτὸ γενέσθαι συναΐδιον , » τριχῇ καὶ τετραχῇ τεμαχίσας , ὃ μὲν ἐδυνήθη συκοφαντῆσαι καὶ διαστρέψαι μέρος , εἰλήφει , ὃ δ' οὔ , τοῦτο δ' οὔ . Καὶ τάδε μὲν τοιαύτην ἔσχε τὴν λύσιν · νῦν δὲ δεῖξαι πρόκειται , τί τὸ τὴν τῆς ἀθεάτου θεότητος παρανοῖξαι δόξαν ὧδε δηλοῖ · ἐντεῦθεν καὶ γὰρ ὡς ἐκ ῥίζης τινὸς πάλαι μὲν Εὐσεβίῳ τῷ τῶν εἰκονομάχων ἐκείνῳ προέδρῳ , νῦν δὲ Παλαμᾷ συνερρύηκε , τῆς ὁμοίας κακίας ἠργμένῳ , μακρᾶς τῆς πλάνης τὰς τῶν ἁπλουστέρων ἐμπεπληκέναι ἀκοάς , αὐτῷ τε παρανοίᾳ χρησαμένῳ μάλα τι ὀλεθρίῳ , καὶ ἅμα ἑαυτῷ τοὺς ἄλλους ὁμοίως χρῆσθαι βιαζομένῳ · ᾧ γὰρ τὴν γνώμην σκολιά τις παραφροσύνη χειρωσαμένη , καθάπερ τὴν Ἀθηναίων ἀκρόπολιν πάλαι Πεισίστρατος , τῶν λεγομένων αὐτόνομος γίνεται πρύτανις , τούτῳ δὴ μηδὲ μικρὰ φροντίζειν ἔστι μηδαμῇ μηδενός , μήτ' αἰδοῖ τινὶ τὸ τῆς γλώττης συστέλλειν ἀκόλαστον , μήθ' ὧν ἐξαπατᾷ φείδεσθαι μηδενός , ἄχρις ἂν εἰς τὸν αὐτῷ προσήκοντα μάλα τι πλείστους ἅμα αὐτῷ συγκατορύξῃ κρημνόν . ᾧ δ' ὑγιαίνοντι συμβαίνει κεχρῆσθαι τῷ νῷ , οὐκ ἀωρίᾳ δίδωσιν οὑτοσὶ λογισμῶν ἑαυτόν · οὐδὲ δέος ἐξαπατηθέντα ποτὲ δι' ἀκοὴν αὐτὸν οἱασδηποτοῦν λέξεως , δι' οἱονδήτινα τρόπον ἀνθρωποπρεπῶς ἐνίοτε λεχθείσης , ὀλισθαίνειν περὶ τὴν πίστιν , ἄχρις ἂν ὁμολογοῦσαν ἔχῃ τὴν διάνοιαν τῷ τῆς ψυχῆς συνειδότι , μήθ' ὁρᾶσθαι δύνασθαι σωματικοῖς τὴν ἄκτιστον θεότητά ποτ' ὀφθαλμοῖς , μήτ' ἀλλοίωσιν μηδὲ τροπήν ποθ' ὑπομένειν ἡντινοῦν . εἰ γὰρ μὴ τοῦτ' εἴη , κωλύσει τῶν πάντων οὐδὲν πρὸς ἀσέβειαν ἔχειν ἐπιρρεπῶς ἀεὶ καὶ νύκτωρ καὶ μεθ' ἡμέραν κλονεῖσθαι καὶ περιτρέπεσθαι πάντα τινά , καθάπερ ἀνερμάτιστον σκάφος ἐφ' ὑγρῶν ἀστατούσης θαλάσσης κυμάτων ταλαντευόμενον ἐφ' ἑκάτερα καὶ παντοίαις ἀνέμων πνοαῖς ἀγόμενόν τε καὶ φερόμενον πλημμελῶς . κατὰ γὰρ τὸν μέγαν Βασίλειον , εἴ τις ἀβασανίστως προσέχει τοῖς γράμμασι , πρὸς Ἑλληνικούς τε καὶ Ἰουδαϊκοὺς ὁμοῦ καὶ γραώδεις μύθους ἐκτραπήσεται , καὶ πτωχὸς παντελῶς τῶν ἀξίων περὶ θεοῦ νοημάτων καταγηράσει . ἀλλὰ τῷ γε διπλοῦν τε καὶ σύνθετον ἀκριβῶς τὸν Χριστὸν ἐγνωκότι μὲν ἐκ τῶν θεϊκῶν νῦν δ' ἐκ τῶν ἀνθρωπίνων ... δηλούσης τὸ συναμφότερον , οὐ μέγα ἔργον τὰ μὲν ὑψηλὰ τῇ θεότητι νέμειν , τὰ δ' ὑφειμένα τῇ ἀνθρωπότητι · καὶ ὅταν ἀκούῃ « σάρξ τε ὁ λόγος ἐγένετο » καὶ αὖθις « ὀλίγαι ῥανίδες αἵματος θεοῦ κόσμον ὅλον ὑγίασαν , » οὐ μεταβολὴν οὐδὲ τροπὴν ὅλως ὑπολήψεται τῆς θεότητος . οὐδ' ὅτε θεοῦ υἱὸν ἀκούει τὸν ἄνθρωπον , θεῷ φυσικὴν ἐννοήσει τὴν κάτω γέννησιν . ναὶ μὴν οὐδὲ μεταμόρφωσιν ἀκούσας τοῖς τῶν εἰκονομάχων ὑπαχθήσεται λόγοις , ὥστε μεταβολὴν καὶ τροπὴν σαρκὸς εἰς ἄκτιστον ἐννενοηκέναι θεότητα ἢ θεότητος μετουσίωσιν εἰς ὑφειμένην καὶ ἀνυπόστατον ἄλλην καὶ ἀνούσιον θεότητα κατὰ τὸν Παλαμᾶν . εἰ δὲ τοῦθ' οὕτω , πολλῷ μᾶλλον οὐδ' ὅτε δόξαν ἀκούσῃ θεότητος μικρὸν παρανοιχθείσης ἢ παραδειχθείσης , πρὸς ἀτόπους ἐννοίας καὶ μάλα τῇ εὐσεβείᾳ ἀπᾳδούσας ἐξενεχθήσεται , μηδαμῇ μηδὲ τῷ τῆς ἐπιστήμης φωτὶ ἁρμοττούσας . ὥστε καὶ σφόδρα θαυμάζειν ἐμοὶ περίεστι , πῶς καὶ πόθεν ὁ Παλαμᾶς εἰς τοιαύτας εὐθὺς ἐκτετόπισται βλασφημίας . οὐ γὰρ ἔχει λέγειν ὡς παραστατικὸν οὔτε τὸ παραδειχθῆναι οὔτε τὸ μικρῶς πως ἀνοιγῆναι θεότητα τοῦ θεότητος νοεῖν ἐκεῖνο τέως γεγενῆσθαι τὸ φῶς . λειπούσης μὲν γὰρ τῆς παρά προθέσεως καὶ τοῦ « μικρῶς πῶς ἔδειξε » καὶ τοῦ « μικρὸν παρήνοιξε » καὶ τῶν ὁμοίων , εἶχεν ἄν πως αὐτός τε καὶ τὸ τῶν εἰκονομάχων σμῆνος , εἰ καὶ μὴ δικαίως , ἀλλ' οὖν εἶχέ τινα πρόφασιν ἴσως τῆς τοιαύτης αὐτῶν αἱρέσεως · νῦν δ' οὐδεμία οἱ λείπεται πρόφασις . καὶ γὰρ τῇ διδασκαλίᾳ τῆς τῶν λέξεων ἐπιστήμης οἱ θεῖοι τῆς ἐκκλησίας πατέρες ἑπόμενοι , θεραπείας τοιαύτας τοῖς οὕτω τόλμης ἔχουσι διανοήμασιν αὐτοί τε ἐπιφέρουσι καὶ ἡμᾶς παραινοῦσι . φασὶ γὰρ καὶ οἱ τῆς Ἑλλάδος σοφίας καὶ ἐπιστήμης ἐφευρεταὶ τά τε ἄλλα καὶ θεραπείαν εἶναι τῶν τοιούτων βραχεῖαν προσθήκην · τὸ γὰρ οἷον καὶ μονονουχί καὶ ἴσως καὶ τὸ τῶν προθέσεων πολύσημον καὶ διάφορον τοῖς λόγοις προσλαμβανόμενον βραχεῖα μέν ἐστι προσθήκη τοῖς λόγοις , ἀλλὰ πάνυ τι σφόδρα τὸ τῆς ἐννοίας ἀκόλαστον καὶ φλεγμαῖνον λεαίνει , καθάπερ τὰ πρὸς τῶν Ἀσκληπιαδῶν τοῖς νοσοῦσιν ἐπαγόμενα φάρμακα · καὶ μεσταὶ μὲν ἱεραὶ τῶν τοιούτων βίβλοι , μεσταὶ δ' Ἀττικαί , μεστοὶ δ' ὁπόσοι διὰ γλώττης ἐν παντὶ καιρῷ καὶ τόπῳ τοῖς ἀνθρώποις ἀνύονται δίαυλοι . τὸ μὲν γὰρ « ὁ παρὼν καιρός , ὦ Ἀθηναῖοι , μονονουχὶ λέγει φωνὴν ἀφιείς , » Δημοσθένους ὄν , καὶ αὖ τὸ « οἷον ἁλμυρὰν ἀκοὴν ἀποκλύσασθαι » Πλάτωνος , καὶ τὸ « μικροῦ δέω λέγειν , » καὶ ὅσα τοιαῦτα , συστέλλει πως τὸ αὔθαδες τῆς ἐννοίας , ὡς μήτ' ἐκεῖ λαλητικὸν ζῶον οἴεσθαι τὸν καιρόν , μήτ' ἐνταῦθα θαλαττίας ἅλμης ἄντικρυς ἀπόζειν τὸν λόγον . καὶ ἵνα τἀν μέσῳ παρέντες εἰς τὸν προκείμενον ἀνέλθωμεν δρόμον , τῆς αὐτῆς καὶ οἱ θεῖοι πατέρες ἐχόμενοι γνώμης καὶ ἐπιστήμης , κἀπὶ τῆσδε τῆς ἑορτῆς , τοῦ μὲν γυμνῶς τε καὶ ἀπαρακαλύπτως εἰπεῖν ὀφθαλμοῖς ἀνθρωπίνοις τὴν ἄκτιστον ὁρᾶσθαι θεότητα παντάπασιν ἀπέσχοντο · καὶ οὐκ ἄν τις δείξειέ ποτε , κἂν σωφρονοίη κἂν μαίνοιτο , οὔτε γραφὴν οὔτε βίβλον , οὔθ' ἱερὰν οὔθ' ἑλληνίζουσαν , οὔτε σωφρονοῦσαν οὔτε μαινομένην , τοσαύτης ἀσεβείας μετεσχηκυῖαν ἄχρι καὶ ἐς δεῦρο · πῶς γάρ , οἳ καὶ ψυχὴν ἡμῖν ἡμετέραν ἀθέατον ἴσασιν οὖσαν καὶ φύσιν ἀγγελικήν , καὶ ὃ μὴ σῶμα , μηδ' ἐν σώματι πᾶν ; εἰ γὰρ οἱ ἅγιοι , φησὶν ὁ θεῖος Χρυσόστομος , καὶ πνεύματος ἁγίου ἠξιωμένοι , ὥσπερ καὶ ὁ ἀνὴρ τῶν ἐπιθυμιῶν θεασάμενος ἀγγέλου παρουσίαν , οὐκ αὐτὴν τὴν οὐσίαν ( πῶς γὰρ οἷόν τε ἀσώματον οὐσίαν ἰδεῖν ; ) ἀλλὰ μετασχηματισθεῖσαν τὴν ἐνέργειαν , μικροῦ δεῖν καὶ αὐτὴν τὴν ψυχὴν ἀφῆκε , καὶ ὁ τοσοῦτος καὶ τηλικοῦτος ἀνὴρ ἄπνους σχεδὸν ἔκειτο , τίς ἄν , κἂν σφόδρα μεμηνὼς ᾖ , καταδέξαιτο τὸ βλάσφημον ; τὸ μὲν δὴ οὖν ἀπαρακαλύπτως καὶ γυμνῶς τοιαῦτα λέγειν καὶ νοεῖν οἱ θεῖοι πατέρες καὶ διδάσκαλοι τῆς εὐσεβείας ἥκιστα παντάπασιν ἔσχον · ὃ δὲ κατ' οἰκονομίαν τινὰ παρὰ θεοῦ γεγονὸς λέγειν προήχθησαν , κολάζοντές πως κἀκεῖνο καὶ βραχείᾳ τινὶ θεραπεύοντες προσθήκῃ τὸ ἐπίφθονον ἀπήγγειλαν , ὡς κἀνταῦθα τῆς γε δήπου τελείας ἐμφανείας καὶ δείξεως τὸν ἡμῶν ἀπάγοντες νοῦν βραχείᾳ ταύτῃ , τῇ τῆς παρά προθέσεως δηλαδή , προσθήκῃ τῆς ἐς τὰ ἀδύνατα συνέστειλαν ὁρμῆς οὑτωσί πως τὸ αὔθαδες . ἵνα δὲ καὶ ὑποδείγμασιν ἑτέροις τὸν λόγον διαλευκάνωμεν , ὁ μελῳδὸς ἐκεῖνος αὐτίκα παρίτω μοι , « σύμβολα » φάσκων « τῆς ταφῆς σου παρέδειξας πάλαι τὰς ὁράσεις πληθύνας . » μᾶλλον δ' ἐκεῖνα παρίτω ἃ Γρηγορίῳ τῷ θεολόγῳ περὶ τοῦ πάσχα πεφιλοσόφηται · « ὅταν αὐτό » φησι « πίνῃ καινὸν μεθ' ὑμῶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρός , ἀποκαλύπτων καὶ διδάσκων ἃ νῦν μετρίως παρέδειξεν . » ὁρᾷς πῶς ἡ παρά πρόθεσις παρακρούεται μὲν τὴν τελείαν τῆς ἀληθείας ἔνδειξιν , ἀντεισάγει δὲ τὴν σκιώδη καὶ ἀτελῆ . καὶ πάλιν ἐγκαινίζεται δὲ καὶ ἡ σκηνὴ τοῦ μαρτυρίου καὶ λίαν πολυτελῶς , ἣν θεὸς παρέδειξε καὶ Μωσῆς ἐπήξατο καὶ Βεσελεὴλ ἐτελείωσε , τυπικῶς δηλαδὴ καὶ ἥκιστά πω κατ' οὐσίαν · « ὅρα » γάρ φησι « ποιήσεις πάντα κατὰ τὸν τύπον τὸν δειχθέντα σοι ἐν τῷ ὄρει . » καὶ ἄγγελοι δέ , φησὶν ὁ θεῖος Χρυσόστομος , παρ' ἀνθρώποις φανέντες τὸ τῆς οἰκείας φύσεως ἀπαστράπτον φῶς παρήνοιξαν · ἡ γὰρ παρά πρόθεσις κολαστικόν τινα δείκνυσι τρόπον ἐν τούτοις τε καὶ τοῖς ὁμοίοις τούτοις , οἱονεὶ διὰ παραπετάσματος τὴν ἀλήθειαν κρυπτομένην συμβολικῶς ὑπεμφαίνουσα . διὸ καὶ παραδειχθεῖσαν ἢ παρανοιχθεῖσαν ἀκούοντες θεότητα οὐκ αὐτὴν ἀμέσως νοοῦμεν δειχθεῖσαν τὴν ἄκτιστον οὐσίαν · ἀλλὰ διὰ τῆς παρά μᾶλλον προθέσεως ῥᾷστα παρακρουόμεθα τὴν τοιαύτην ὑπόνοιαν καὶ τὸ ἄτοπον ἐντεῦθεν συστέλλομεν τοῦ τολμήματος , συγκαταβάσεως εἶναι ταῦτα καὶ οὐκ αὐτῆς δηλωτικὰ τῆς οὐσίας · καθὰ καὶ ὁ θεῖος Χρυσόστομος ἑρμηνεύων τὸ « ἐγὼ ὁράσεις ἐπλήθυνα καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ὡμοιώθην , » συγκατέβη φησί , καὶ οὐ τοῦτο ὅπερ ἦν ἐφάνη · ἐπειδὴ γάρ , φησίν , ἔμελλεν αὐτοῦ ὁ υἱὸς διὰ σαρκὸς φανήσεσθαι ἡμῖν , ἄνωθεν αὐτοὺς προεγύμναζεν ὁρᾶν τοῦ θεοῦ τὴν οὐσίαν ὡς αὐτοῖς δυνατόν . καὶ πάλιν « σάρκα » φησὶ « περιεβάλετο ὁ θεός , ἵνα μὴ γυμνῇ τῇ θεότητι προσβαλὼν πάντας ἀπολέσῃ , μηδενὸς δυναμένου τὴν ἀπρόσιτον ἐκείνου τοῦ φωτὸς προσβολὴν ἐνεγκεῖν . » Τὰ δ' αὐτὰ καὶ ὁ θεῖος διέξεισι Μάξιμος , « οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ τὸν θεὸν » λέγων « γινώσκομεν , ἀλλ' ἐκ τῆς μεγαλουργίας τῶν ὄντων · διὰ γὰρ τούτων ὡς δι' ἐσόπτρων τὴν ἄπειρον ἀγαθότητα καὶ σοφίαν καὶ δύναμιν αὐτοῦ κατανοοῦμεν . » ὁρᾷς πῶς ἀνάγκῃ πειστέον ἡμῖν ἐστίν , ὡς δι' ἐσόπτρου τοῦ προσλήμματος , συγκαταβάσει χρησάμενον τὸν θεάνθρωπον λόγον κἀπὶ τοῦ ὄρους ἐκείνου παραδειχθῆναι μέν , οὐ δειχθῆναι δέ , καὶ παραγυμνῶσαι μέν , οὐ γυμνῶσαι δὲ τὴν τῆς ἀκτίστου θεότητος οὐσίαν αὐτοῦ , οὐδ' ἑτέραν τῆς οὐσίας αὐτοῦ θεότητα ἀνυπόστατόν τε καὶ ὁρατὴν καὶ ἄκτιστον καὶ ὑφειμένην ἐκεῖ πεπραχέναι κατὰ τὴν τῶν ἀσεβούντων παρανομίαν · ἀνθρωπίνης γὰρ μορφῆς ἀλλοίωσις ἡ μεταμόρφωσις ἦν , καὶ οὐ μετουσίωσις τῆς ἀναλλοιώτου θεότητος . καθὰ καὶ ὁ μελῳδὸς διέξεισι θεῖος Κοσμᾶς , « τὴν ἀνθρωπίνην » λέγων « ἀμαυρωθεῖσαν ἐλάμπρυνας πάλαι φύσιν , καὶ ἀλλοιώσει τῆς μορφῆς σου ἐθεούργησας . » εἰ δ' οὖν προσεκτέον τί περὶ τούτου καὶ ὁ θεῖος διέξεισι Χρυσορρήμων , « πορευθῶμεν » φησὶν « ἐπὶ τὸ ὄρος τῷ λόγῳ , ἔνθα μετεμορφώθη Χριστός . ἴδωμεν αὐτὸν λάμποντα ὥσπερ ἔλαμψε . καί τοι οὐδ' οὕτω πᾶσαν ἡμῖν ἔδειξε τὴν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος λαμπρότητα . ὅτι γὰρ συγκατάβασις ἦν τὸ φαινόμενον ἀλλ' οὐκ ἐπίδειξις τοῦ πράγματος ἀκριβής , ἀπ' αὐτῶν δῆλον τῶν τοῦ εὐαγγελίου ῥημάτων . τί γάρ φησιν ; ἔλαμψεν ὡς ὁ ἥλιος . ἡ δὲ τῶν ἀφθάρτων σωμάτων δόξα οὐ τοσοῦτον ἀφίησι τὸ φῶς ὅσον τοῦτο τὸ σῶμα τὸ φθαρτόν , οὐδὲ τοιοῦτον οἷον καὶ θνητοῖς ὄμμασι γενέσθαι χωρητόν , ἀλλ' ἀφθάρτων καὶ ἀθανάτων δεόμενον ὀφθαλμῶν πρὸς τὴν θέαν αὐτοῦ . » ἀκούεις ; οὐ γὰρ ἄφθαρτον ἔλαβεν ἐκ παρθένου σῶμα ( τοῦτο γὰρ τῆς Μαρκίωνός ἐστι λέγειν αἱρέσεως ) , οὐδ' ἄκτιστον αὐτὸ πεποίηκέ τε καὶ ἔκτισεν ὁ θεῖος λόγος ( τοῦτο γὰρ τῆς τῶν εἰκονομάχων ὑπάρχει λέγειν αἱρέσεως ) · ἀλλ' ἡ ἀναλλοίωτος φύσις , ὡς ὁ θεῖος αὖθίς φησι μελῳδός , τῇ βροτείᾳ μιχθεῖσα , τῆς ἐμφεροῦς ἀΰλου θεότητος φῶς παραγυμνοῦσα τοῖς ἀποστόλοις ἀπορρήτως ἐξέλαμψε . καὶ πάλιν , ἀμυδροὺς θεϊκῆς αὐγῆς παρεγύμνου χαρακτῆρας . ὁρᾷς πῶς πανταχῇ πάντες οἱ τῆς εὐσεβοῦς ἐκκλησίας διδάσκαλοι τὴν ἀμυδρὰν καὶ οὐ μάλα ἄμεσον διὰ τῆς παρά προθέσεως ἐμφαίνουσι δήλωσιν . εἰ δ' οὖν , παρελθόντες ὁμοῦ πάντες οἱ τῆς Παλαμικῆς θιασῶται φατρίας δεικνύτωσαν ποῦ τῆς γραφῆς εὑρίσκεται λέγων τις τῶν ἁπάντων ἁγίων ἄκτιστον ἄλλην ἀνούσιον καὶ ὑφειμένην φανῆναι τότε θεότητα . ἀλλ' οὐδὲ πολλὰ μογήσαντες δεῖξαί ποτ' ἂν δυνηθεῖεν οὔτ' ἐς τὸ ὑφειμένον οὔτ' εἰς τὸ ὑπερκείμενον μεριζομένην τὴν μόνην ἐκείνην ἄκτιστον καὶ ἀμέριστον οὐσίαν τε καὶ θεότητα . ὅ γε μὴν θεῖος Μάξιμος καὶ σύμβολον καὶ τύπον εἶναι τὸ φῶς ἐκεῖνο καὶ δραματούργημα λέγει · « οἶμαι » γάρ φησι « τοὺς καθόλου δύο τῆς θεολογίας τρόπους μυστικῶς ὑφηγεῖσθαι τὰ ἐπὶ τοῦ ὄρους κατὰ τὴν μεταμόρφωσιν θεοπρεπῆ δραματουργήματα , τόν τε προηγούμενόν φημι καὶ ἁπλοῦν καὶ ἀναίτιον , καὶ τὸν ἑπόμενον τούτῳ καὶ σύνθετον καὶ διὰ καταφάσεως μεγαλοπρεπῶς ἐκ τῶν αἰτιατῶν ὑπογράφοντα . » καὶ πάλιν « σκοπήσωμεν δὲ εἰ μὴ καλῶς ἑκατέρῳ τῶν εἰρημένων τρόπων κατὰ τὴν θείαν ἐκείνην τοῦ κυρίου μεταμόρφωσιν καὶ σοφῶς ἐνυπάρχοι τὸ σύμβολον · ἔδει γὰρ αὐτόν , καθ' ἡμᾶς ἀτρέπτως κτισθῆναι δι' ἄμετρον φιλανθρωπίαν καταδεξάμενον , ἑαυτοῦ γενέσθαι τύπον καὶ σύμβολον , καὶ παραδεῖξαι ἐξ ἑαυτοῦ συμβολικῶς ἑαυτόν , καὶ δι' αὑτοῦ φαινομένου πρὸς ἑαυτὸν ἀφανῶς πάντῃ κρυπτόμενον χειραγωγῆσαι τὴν ἅπασαν κτίσιν . » καὶ πάλιν « ἐπεὶ μηδὲ χωρεῖσθαι τῇ κτίσει τὸ ἄκτιστον πέφυκε , μηδὲ περινοεῖσθαι τοῖς πεπερασμένοις τὸ ἄπειρον . » καὶ πάλιν « τὴν μὲν ἀκτινοφανῶς ἐκλάμπουσαν τοῦ προσώπου πανόλβιον αἴγλην , ὡς πᾶσαν ὀφθαλμῶν νικῶσαν ἐνέργειαν , τῆς ὑπὲρ νοῦν καὶ αἴσθησιν καὶ οὐσίαν καὶ γνῶσιν θεότητος αὐτοῦ σύμβολον εἶναι ἐδιδάσκοντο · τὰ δὲ λευκανθέντα ἱμάτια τῶν ῥημάτων τῆς ἁγίας γραφῆς φέρειν σύμβολον ὡς τηνικαῦτα λαμπρῶν καὶ τρανῶν καὶ σαφῶν αὐτοῖς γενομένων , καὶ παντὸς γριφώδους αἰνίγματος καὶ συμβολικοῦ σκιάσματος χωρὶς νοουμένων , καὶ τὸν ἐν αὐτοῖς ὄντα τε καὶ καλυπτόμενον παραδηλούντων λόγον , ὁπηνίκα τὴν τελείαν καὶ ὀρθὴν περὶ θεοῦ γνῶσιν ἔλαβον . » καὶ πάλιν « εἴρηται τοίνυν ἀνωτέρω ὅτι διὰ μὲν τῆς γενομένης ἐπὶ τοῦ ὄρους τοῦ προσώπου τοῦ κυρίου φωτοειδοῦς λαμπρότητος πρὸς τὴν πᾶσι καθόλου τοῖς οὖσιν ἄληπτον τοῦ θεοῦ μυστικῶς οἱ τρισμακάριοι ἀπόστολοι κατὰ τὸ ἄρρητόν τε καὶ ἄγνωστον ἐχειραγωγοῦντο δύναμίν τε καὶ δόξαν , τῆς ἀφανοῦς κρυφιότητος τὸ φανὲν αὐτοῖς ὑπὲρ τὴν αἴσθησιν φῶς σύμβολον εἶναι μανθάνοντες . » ὁρᾷς πῶς καὶ οὗτος τῆς μὴ φαινομένης ἀκτίστου θείας οὐσίας τοῦ θεανθρώπου λόγου τύπον καὶ σύμβολον , καὶ οὐκ ἄκτιστον ἄλλην ἀνυπόστατον φάσκει θεότητα , τὸ τηνικαῦτα φαινόμενον φῶς ἐν Θαβὼρ ἐπ' αὐτοῦ , καὶ παράδειξιν , οὐ δεῖξιν ; μηδὲ γὰρ εἶναι δυνατὸν ὁραθῆναι τοῖς κτίσμασι τὸ ἄκτιστον μηδὲ τοῖς πεπερασμένοις τὸ ἄπειρον λέγει . δηλοῖ δ' ἐναργέστερον ἔτι καὶ ὁ μέγας τῆς ἐκκλησίας τοῦτο φωστὴρ Κύριλλος · « πεπρᾶχθαι γάρ φαμεν τὴν τοῦ κυρίου » λέγει « μεταμόρφωσιν , οὐ δήπου τὸ σχῆμα τὸ ἀνθρώπινον ἀποβαλόντος τοῦ σώματος , ἀλλὰ δόξης τινὸς φωτοειδοῦς περιστελλούσης αὐτό · μείναντος γὰρ τοῦ σώματος ἐπὶ τοῦ σχήματος , ἐπὶ τὸ ἐνδοξότερον οἱ χαρακτῆρες διὰ φωτοειδοῦς χρώματος διεχρώννυντο . » εἰ οὖν κατὰ τὰς τῶν ἁγίων γραφὰς τύπος καὶ σύμβολον ἀκτίστου θεότητος ἦν κἀκεῖνο τὸ φῶς , ἕτερον ἐκείνης ἦν καὶ οὐκ ἐκείνη , οὐδ' ἄκτιστος θεότης εἴτουν οὐσία . ὡς γὰρ τὸ ἕτερον παρὰ τὴν δύναμιν κατὰ τὸν Νυσσαέα Γρηγόριον δύναμις οὐκ ἔστιν , οὕτω καὶ τὸ ἕτερον παρὰ τὴν μόνην ἄκτιστον οὐσίαν θεότης ἄκτιστος οὐκ ἔστιν · εἰ γὰρ ἄλλη , καὶ ἄκτιστος καὶ ἀνούσιος καὶ ἀνυπόστατος . ἀνύπαρκτος ἄρα , καὶ τὸ σέβας ἀθεΐα σαφής . οὕτως ἐκ μὲν πολυθεΐας Παλαμικῆς εἰς ἀθεΐαν Παλαμικὴν ἡ ἀνούσιος αὕτη καὶ ἀνυπόστατος νέα τοῦ Παλαμᾶ θεότης εἰς τὸ τοῦ Παλαμᾶ βάραθρον τοὺς ἁπλουστέρους ἐφέλκεται . καὶ ἵνα τελεωτέραν ἔτι τὴν περὶ τοῦ φωτὸς ἐκείνου διδασκαλίαν ἐπιγνῷς , ἀκούετε τοῦ Χρυσορρήμονος αὖθις Ἰωάννου . ἐν γὰρ τῷ κατὰ τὴν τοῦ σωτῆρος ἀνάληψιν λόγῳ τάδε διέξεισι . « θαῦμα » φησὶ « τοῖς ἀποστόλοις καὶ ἔκστασις καὶ θροῦς ἐγένετο . θνητοὶ γὰρ τὴν φύσιν ὄντες , καὶ ἀσυνήθεις τοιούτων θεωριῶν , ἐξέστησαν τῇ διανοίᾳ . ἀλλ' ἐρεῖ τις ὅτι προϊδόντες ἦσαν καὶ τὴν μεταμόρφωσιν ὅ τε Πέτρος καὶ Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης . προεῖδον μὲν ἐκεῖ μεταμορφωθέντα τὸν κύριον καὶ νεφέλην σκιάσασαν αὐτόν · ἀλλ' οὐκ εἶδον τὴν νεφέλην εἰς ἀέρα ἁρπασθεῖσαν καὶ εἰς οὐρανοὺς τὸν δεσπότην ἀναλαμβάνουσαν . θαῦμα ἐκεῖνο , θαῦμα καὶ τοῦτο · ἀλλὰ θαῦμα θαύματος φοβερώτερον , τοῦτο ἐκείνου ὑψηλότερον , κἂν ἑνὸς θεοῦ ἡ δύναμις καὶ τὸ μυστήριον ὑπῆρχε . τότε Μωσῆς καὶ Ἡλίας ὤφθησαν τοῖς περὶ τὸν Πέτρον μετ' αὐτοῦ συλλαλοῦντες · νῦν δὲ θρόνος Χερουβικός , τουτέστιν ἀόρατος δύναμις τῇ νεφέλῃ καλυπτομένη , ἀθρόον ἐπιστᾶσα τὸν δεσπότην τοῖς δούλοις ὁμιλοῦντα ἀφήρπασε . τότε Πέτρος μετὰ παρρησίας ἀπεκρίνατο “ κύριε , καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι · ποιήσωμεν τρεῖς σκηνάς , σοὶ μίαν καὶ Μωσεῖ μίαν καὶ μίαν Ἡλίᾳ ” . νυνὶ δ' οὐδὲ φθέγξασθαί τις ἐδυνήθη τῶν μαθητῶν , οὐδὲ τὸ στόμα διανοῖξαι , ἀλλὰ φόβῳ μεγίστῳ καταπλαγέντες ἐξέστησαν » . Ἐνταῦθα καὶ εἰ βασκανίᾳ κάτοχός τις εἴη , καὶ εἰ μακρᾶς εὐηθείας μεστός , πάντας ἄν μοι δοκεῖ τῆς γνώμης ἐμοὶ κοινωνεῖν , μεταθεμένους τὸ ἄγνωμόν τε καὶ δύσερι πρός γε τὸ μήτε πλείονος μήτε μείζονος μήτ' ἐναργεστέρας δεῖσθαι μαρτυρίας , ὅτι τῶν τοῦ Χριστοῦ θαυμάτων ἓν καὶ τὸ ἐν Θαβωρίῳ δειχθῆναι φῶς . ὅμως δυοῖν ἐνταυθοῖ διειλημμένων μεγάλων τοῦ Χριστοῦ θαυμάτων , ἢ καὶ δυοῖν ἐχρῆν Παλαμᾶ τὴν λατρευτικὴν ἀπονέμειν προσκύνησιν ὡς ἀκτίστοις θεότησιν , ἵνα μεῖζον καὶ φανερώτερον ᾖ τὸ νεμόμενον τῆς αὐτοῦ κακίας , ἢ θατέρῳ , τῷ μείζονι δηλαδὴ καὶ ὑψηλοτέρῳ . εἰ δὲ τοῦτο μηδεὶς μηδαμῇ πω τετόλμηκεν οὐδ' εἰς νοῦν εἰληφέναι τρόφιμος εὐσεβείας καὶ ἅμα παιδείας εὐσχήμονος ἔχων ἡλικιῶτιν διάνοιαν , ποῦ δίκαιον τοῖς τε εἰκονομάχοις ἐκείνοις καὶ ἅμα τῇ νέᾳ ταύτῃ τοῦ Παλαμᾶ φάλαγγι προσέχειν τὸν νοῦν ὁπωσοῦν ; οἷς πάντα μὲν ἀδεῶς τολμᾶται λέγειν τὰ χείριστα , πάντων δ' οὖν μάλιστα θεϊκὴν ἀπονέμειν λατρείαν τῷ τοῦ ἐν Θαβωρίῳ θαύματος φωτί , καὶ ἀνούσιον αὐτὸ νομίζειν θεότητα ὑφειμένην καὶ ἀνυπόστατον . ἐμὲ μὲν γὰρ ἐνταυθοῖ Παλαμᾶς εὑρήσει πολέμιον , καὶ γλώττῃ πάσῃ καὶ βίβλοις ὅλαις ἀεί , κἂν μὴ βούληται , σιγῶντα δ' οὖν οὐδ' ἐὰν βούληται . ἦ πολλοῦ μέντ' ἂν δεήσειε βαρβαρικῆς ἀπονοίας εἶναι μεστῷ πολλοῦ δ' ἂν πολυθεΐας ἔχειν τὸ ἧττον Ἑλληνικῆς , ὅτῳ ἂν πάνθ' ὅσα διὰ φώτων γίνεται θαύματα λατρεύειν εἴη διὰ φροντίδος . οὐδὲ γὰρ οὐδὲ σῶμά τί ἐστιν ἡ ἄκτιστος ἐκείνη τοῦ σωτῆρος οὐσία , ἵνα μέρος μὲν παραφανῇ μέρος δ' οὔ · πῶς γάρ , ἀμερὴς οὖσα δύναμις καὶ κυρίως ἕν , ἀριθμοῦ παντὸς παντάπασιν ὑπέρτερον · οὔτε γὰρ ἐκείνη μερισμῷ τινὶ δυάδα γεγέννηκεν , οὔτ' ἀριθμὸς οὐδεὶς ἐμέρισεν αὐτήν · ἀλλ' ἓν οὖσα φύσει καὶ μονὰς ἀεί , μεμένηκεν ἀεὶ μοναδική τε καὶ ἄτρεπτος καὶ ἀόρατος . φησὶ γὰρ καὶ ὁ θεῖος Χρυσόστομος ὡς εἰ αὐτὴν ἑώρων οἱ προφῆται τὴν φύσιν τοῦ θεοῦ , οὐκ ἂν διαφόρως ἐθεῶντο · ἁπλῆ γάρ τις ἐκείνη καὶ ἀσχημάτιστος καὶ ἀσύνθετος καὶ ἀπερίγραπτος καὶ ἀεὶ ὡσαύτως ἔχουσα . ἀλλ' ἔδειξε φησὶ τῆς ἀθεάτου θεϊκῆς αὐτοῦ βασιλείας τὴν δόξαν . εἶτα οὐ τὸ ἐκκαλύψαι μείζω τὴν δύναμιν ἔχει τοῦ δεῖξαι · κεκαλυμμένου γάρ τινος δηλοῖ φανέρωσιν πράγματος · τὸ δὲ δεῖξαι λέξις ἐστὶ κἀν τοῖς φαινομένοις χρειώδης ἁπλῶς , ὥσπερ ἂν εἰ ἐν βαλαντίῳ καλυπτομένων μαργάρων μόνον δεικνύοι τις τὸ βαλάντιον · οὗτος γὰρ ἔδειξε μέν , οὐκ ἐξεκάλυψε δὲ τὸ ζητούμενον · ὡς καὶ ὁ μέγας διδάσκει Χρυσόστομος , λέγων ὅτι οὐκ ἐνέβη ὁ Ἰησοῦς εἰς τὸ πλοῖον , τὸ θαῦμα μεῖζον ἐργάσασθαι βουλόμενος καὶ ἅμα τὴν θεότητα αὐτοῖς ἐκκαλύψαι τρανότερον . Ἐπιστῆσαι δ' ἄξιον πῶς δύο θαυμάτων ἐνταῦθα διειλημμένων , καὶ τοῦ μὲν παράδειξιν δηλοῦντος θεότητος τοῦ δ' ἐκκάλυψιν , καὶ τῆς μὲν εἰληχυίας τὸ ἧττον τῆς δ' ἐκκαλύψεως τὸ μεῖζον , ἣ μὲν τὸ ἧττον ἔχειν ἔλαχε , ταύτῃ Παλαμᾶς λατρευτικὴν νέμει προσκύνησιν , ἣ δὲ τὸ μεῖζον ἔλαχε , ταύτῃ δ' οὖν οὐδ' ἡντινοῦν . γελοῖον γὰρ ἂν εἴη τὸ μὲν ἔλαττον κατὰ δύναμιν μεγίστην καρποῦσθαι τιμήν , τὸ δ' ὑπέρτερον μηδὲ τὴν τοῦ ἥττονος · καὶ ὃ μὲν ἑαυτῷ ἥκιστ' ἔχει , τοῦθ' ἑτέροις ἐπαρκεῖν , ὃ δὲ μάλισθ' ἑαυτῷ , τοῦθ' ἑτέροις μηδαμῇ · καὶ ᾧ μὲν μηδ' ἰσορροπεῖν ταῖς τῆς ἰσότητος πλάστιγξι δύναμις εἴη , τούτῳ πάσης ὁλοσχερῶς συγχωρεῖν τῆς ὁλκῆς , ὃ δὲ πλείω τὴν τῆς ῥοπῆς ἐμβρίθειαν ἔχει πολλῷ , τοῦτο δ' ἐκείνου κουφότερον ἡγεῖσθαι πολλῷ . εἰ δ' εὐηθείας ταυτί , ἦ που πᾶσαν ὑπερήλασεν εὐήθειαν , ὃ τῇ ἐκκαλύψει μὴ συγχωρεῖται μηδ' ἐγγὺς ἐλθεῖν , τούτῳ δὲ καὶ τὴν τῆς ἀκτίστου θεότητος προσνέμειν τιμήν . πῶς γὰρ ἄν ποτέ τι τῶν ἐν αἰσθητῷ φαινομένων εἴδει καὶ ὑποβαλλομένων αἰσθήσει θεότης ἄκτιστος εἴη ; ὅπου μηδὲ τὴν τῶν ἀσωμάτων ἀγγέλων φύσιν ἀνθρωπίνοις ὑποπεσεῖν δυνατὸν ὀφθαλμοῖς , ὡς ἄνω καὶ κάτω δέδεικταί τε καὶ αὐτοδίδακτόν ἐστιν ἀνθρωπίνῃ συνέσει πάσῃ . δηλώσει δ' οὖν καὶ ὁ μέγας αὖθις διδάσκαλος ἡμῖν Χρυσορρήμων , μὴ μόνον ὅτι μὴ ἦν ἐκεῖνο τὸ φῶς θεότης ἄκτιστός τε καὶ ἀνούσιος , ἀλλ' οὐδ' ἀσώματον · φησὶ γὰρ ὑμνῶν οὑτωσί πως οὗτος αὐτό « εἰ καὶ σωματικώτερον ὁ σωτὴρ τοῦτ' ἐδείκνυ τὸ φῶς , ἀλλ' οὖν πολλὴν ἐπιθυμίαν τὸ πρᾶγμα εἶχε . » καὶ πάλιν « εἰ δ' ἀμυδράν τινα τῶν μελλόντων ὁ Πέτρος ἰδὼν εἰκόνα , καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι ἔφη , τί ἄν τις εἴπῃ ὅταν αὐτὴ τῶν πραγμάτων ἡ ἀλήθεια παραγένηται ; » καὶ πάλιν « ἐθεασάμεθα » φησὶ « τὴν δόξαν αὐτοῦ , οὐκ ἂν θεασάμενοι εἰ μὴ διὰ τοῦ συντρόφου σώματος ἡμῖν ὤφθη . » καὶ πάλιν « ἂν θέλωμεν , καὶ ἡμεῖς ὀψόμεθα τὸν Χριστόν , οὐχ οὕτως ὡς οἱ ἀπόστολοι τότε , ἀλλὰ πολλῷ λαμπρότερον · οὐ γὰρ οὕτως ὕστερον ἥξει . » Εἰ οὖν λαμπρὸν μὲν ὁ Χριστὸς ἐνταῦθα τὸ φῶς ἐκεῖνο δέδειχε , λαμπρότερον δ' οὖν ἐς τὸ μέλλον τοῖς ἁγίοις δείξει ἀνδράσι , πιστευτέον ἀνάγκη τῷ Χρυσορρήμονι σωματικώτερον εἶναι τὸ φῶς ἐκεῖνο σαφῶς παραινοῦντι , καὶ ἀληθείας ἀμυδρὰν εἰκόνα καὶ οὐκ αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν . εἰ δ' οὖν , ἀνάγκη λοιπὸν καὶ τὴν νῦν ὑφειμένην καὶ ἀνούσιον ταύτην τοῦ Παλαμᾶ θεότητα πρὸς τὸ λαμπρότερόν τε καὶ ὑπερκείμενον ἀπαλλάξαι , καὶ γενέσθαι τὸ μὲν ἄκτιστον ἀκτιστότερον τὸ δ' ἀνούσιον ἀνουσιώτερον , καὶ ἅμα τὸ ὁρατὸν ὁρατότερον , εἰ χρὴ καὶ τοιαῦθ' ὅλως ἐνθυμεῖσθαι γοῦν ἢ καὶ γλώττῃ προφέρειν . σκεπτέον δὲ ὅμως τί ἂν εἴη τουτὶ ὃ φανταζόμενος μὲν ἀγνοεῖ , ἀγνοῶν δὲ βλασφημεῖ , βλασφημῶν δ' ἀπατᾷ τοὺς πολλούς · πολλῷ γὰρ ἡμῖν πρεπωδέστερον τοιαῦτ' ἐρευνᾶν ἢ Σωκράτην ἐκεῖνον τὸν Σωφρονίσκου , ὅστις εἴη σοφὸς Ἀθήνησι μᾶλλον αὐτοῦ ζητοῦντα , περιιέναι δικαστὰς καὶ ῥήτορας καὶ ποιητὰς τραγῳδιῶν καὶ διθυράμβων καὶ πρὸς τούτοις χειροτέχνας παντοδαπούς , ὡς ἐνταῦθα ἐπ' αὐτοφώρῳ καταληψόμενον τὴν ἀλήθειαν . φασὶ τοίνυν , οἷς λόγῳ καὶ ἔργῳ μεθοδικὴν ἐμπειρίαν ἀσκήσεως ἑαυτοῖς δεδωκέναι συμπέπτωκεν , ὡς ἀρχὴ πλάνης νοῦ κενοδοξία , ἐξ ἧς κινούμενος ὁ νοῦς ἐν σχήμασι καὶ μορφαῖς περιγράφει τὸ θεῖον · καὶ πάλιν « μακάριος ὁ νοῦς ὃς κατὰ τὸν καιρὸν τῆς προσευχῆς τελείαν ἀμορφίαν ἐκτήσατο . » καὶ πάλιν « μὴ ζήτει παντελῶς μορφήν τινα ἢ σχῆμα ἢ χρῶμα δέχεσθαι ἐν τῷ τῆς προσευχῆς καιρῷ . » καὶ πάλιν « μὴ πόθει ἀγγέλους ἰδεῖν ἢ δυνάμεις ἢ Χριστὸν αἰσθητῶς , ἵνα μὴ τέλεον φρενήρης γένῃ , λύκον ἀντὶ ποιμένος δεχόμενος καὶ προσκυνῶν τοῖς αἰσχροῖς δαίμοσιν . ὅτι γὰρ πᾶν τὸ ἐν σχήματι φαινόμενον τῷ νῷ εἴτε ὡς φῶς εἴτε ὡς πῦρ ἐκ τῆς τοῦ ἐχθροῦ κακοτεχνίας γίνεται , ὁ θεσπέσιος Παῦλος σαφῶς διδάσκει , εἰς ἄγγελον φωτὸς αὐτὸν λέγων μετασχηματίζεσθαι . οὐ δεῖ οὖν ἐπὶ ταύτῃ τῇ ἐλπίδι τινὰ τὸν ἀσκητικὸν μετιέναι βίον , ἵνα μὴ ὁ Σατανᾶς ἑτοίμην εὕρῃ τὴν ψυχὴν ἐντεῦθεν εἰς ἁρπαγήν . » καὶ τί δεῖ πλείους ἐνταῦθ' ἀνελίττειν βίβλους ἁγίων ἀνδρῶν , ὁπόσοι σύν γε σοφίᾳ καὶ νόμοις ἀσκήσεως τὸν ἑαυτῶν ἐκεκοσμήκεσαν βίον , οἷς συνέσεως μέτεστιν ἅπασιν , ἐξὸν ἀρκεῖσθαι μόνοις τούτοις οἳ θεραπευταὶ τῆς ἐνεστώσης χρείας ἡμῖν ἐν τῷ παρόντι προβέβληνται . ὅτι μὲν γὰρ αἱ φαινόμεναι τοῖς ἁγίοις ἐνίοτε μορφώσεις καὶ οἱ σχηματισμοὶ δι' ἀγγέλων τελοῦνται θεοῦ , πάνυ γέ τι ἱκανῶς ἀποδεδεῖχθαι οἴομαι · μηδὲ γὰρ εἶναι δυνατὸν ἀμέσως γενέσθαι τῷ ποτὲ θεότητος ἐπιφάνειαν καθ' αὑτήν .
Lemmas: ἐπί δή οὗτος καί ὁ τοιοῦτος ὁ παράνομος ἐκεῖνος ἀνελίσσω τόμος ὁ ὁ ἀντίθετος φάλαγξ ἐκεῖνος ὅδε παράγω εἰς μέσος . μετά οὗτος , φημί , ζητέω δείκνυμι παρά ὁ ἅγιος ὅτι τε ἄκτιστος εἰμί ὁ φάος ὁ ὁ κύριος μεταμόρφωσις καί ὅτι οὐ εἰμί οὐσία ὁ θεός · καί συντίθημι πᾶς γραμματεύς καί ἀρχιερεύς . προφέρω γάρ ὁ ὁ θεολογία ἐπώνυμος Γρηγόριος γράφω « οὐδείς ἵστημι ἐν ὑπόστημα καί οὐσία κύριος κατά ὁ γράφω · καί θεός φύσις ὁράω ἢ ἐξαγορεύω . » καί ὁ θεῖος Μάξιμος γράφω ἐν ἕβδομος κεφάλαιος ὁ πρῶτος ὁ θεολογικός ἑκατοντάς « ὁ ὁ εἰμί μή κατά οὐσία ὑπάρχω μεθεκτός , κατά ἄλλος δέ τρόπος μετέχω ὁ δύναμαι βούλομαι , ὁ κατά οὐσία κρύφιος παντελῶς οὐ ἐξίστημι . » καί ὁ θεῖος Χρυσορρήμων εἰς ὁ αὐτός ἑορτή γράφω « ἐν ὁ ὄρος » φημί « μεταμορφόω ὁ σωτήρ μικρός πως ὡς δεσπότης δείκνυμι ὁ ἑαυτοῦ μαθητής ὁ αθέατος θεῖος αὐτός βασίλεια ὁ δόξα . » τουτέστι μικρός παρανοίγνυμι ὁ θεότης , οὐ ὅσος τις εἰμί , ἀλλά ὅσος δύναμαι φέρω ὁ σωματικός ὀφθαλμός περιφέρω . ἀλλά καί πᾶς ὁ ἅγιος ἔλλαμψις λέγω αὐτός καί λαμπρότης καί χάρις καί θέω καί θεότης παραδείκνυμι μικρός στερρός καί ὄψις · καί φάος ἀπρόσιτος καί φυσικός ἀκτίς ὁ υἱός λέγω . πρός οὗτος ὁ Γρηγοράς ἀποκρίνω οὕτως πως εἶπον . ὁράω καί νῦν ὁ Παλαμάς , ὡς ὁράω , θέω καί θεότης συμπεραίνω ἐνταῦθα ὁ φάος ὁ μεταμόρφωσις , καί δύο ἕτερος , ἢ μετουσιόω ὁ ὁ λόγος θεότης καί μεταβολή πρός ὑφίημι καί ἀνυπόστατος φάος , ἢ ὁ ὁ δοῦλος μορφή ἀλλοίωσις , ὡς λέγω , εἰς ἄκτιστον φάος καί δύο ὁ πρῶτος ἀνούσιος θεότης . ἀλλά ὁ μέν περί οὗτος λόγος βραχύς τίς ἀναβάλλω ἐγώ τέως · ἐκεῖνος δέ ἐγώ θαυμάζω ἔπειμι , πῶς ἕτερος μέν ἐν ὁ ὁ ὁ τόμος κεφάλαιος ἀρχή ἐπαγγέλλω , ἕτερος δέ ἀποδείκνυμι ἐπείγω , καί αὖος ἕτερος ἔχω διάνοια ὁ προκομίζω πρός ἑαυτοῦ συμμαχία ῥητός · ὡς γίγνομαι τριπλόος καί πολλαπλόος ὁ ζάλη ὅς πρός βούλησις εἰμί προσέχω ὁ νόος , καί ἅμα διπλόος καί πολλαπλόος ὁ ἀμαθία αὐτός καί κακοτροπία ὁ ἔλεγχος · ἔοικα γάρ ὥσπερ αἴνιγμα συντίθημι ὅστις . διό καί σκοπέω κρίνω δήω , μήπου ἀποπειράομαι βούλομαι Παλαμάς , εἰμί ἄρα γιγνώσκω χαριεντίζομαι αὐτός καί σφόδρα λέγω ἑαυτοῦ τἀναντία παντάπασι , ὥσπερ εἄν εἰμί ἀντωμοσία διαμείβω λέγω ἄντικρυς , ὅτι ὁ προτείνω καί βούλομαι λέγω , οὗτος δῆτα οὖον βούλομαι λέγω , καί ὅς ἀπαγορεύω μή συμφωνέω κακοδοξέω , οὗτος ἐκ ὁ προφανής συμφωνώ , παρά τοσοῦτος αὐτός διίστημι παρά ὅσος αὐτός ἐν κακός ὑπερβάλλω · ὁ γάρ κακία ἐπί ὁ φιλότιμος κινέω , οὖον μάλα βραχύς ὁ παρενθήκη ἐπί ὁ ἐκεῖνος βλάσφημος ἐνδείκνυμι ἐγώ , ἵνα οὑτωσί περιβόητος κτάομαι ὄνομα · ποιέω γάρ ἀκούω περιβόητος οὖον δεξιά πρᾶξις μόνος , ἀλλά καί κακία Νίκη πονηρός εὐδοκίμησις . οὕτως ἄστατος καί ἀβέβαιος εἰμί καί ἀνέδραστος ἐκ ἀμαθία , ὡς μήτε ὁ νοέω δύναμαι λέγω , μήτε ὁ λέγω δύναμαι συννοέω , ἀλλά καί ὅς μέν κοινωνέω βλασφημέω , οὗτος δοκέω ἀποσείω , ὅς δέ ἀποσείω , οὗτος δοκέω κοινωνέω , καί ἄμφω μέν λοιδορέω ἄμφω δέ συμφωνέω . καί οὐ οἶδα ὁπότερος μέν ὁ κακός ἀποσείω μάλιστα πᾶς , ὁπότερος δέ αὖος σπένδω μάλιστα πᾶς · πᾶς μέν γάρ ὅσος ὁ λέγω , μεστός κακός , πᾶς δέ ὅσος ὁ γιγνώσκω , γέμω νύξ . βέβαιος δέ καί ἀβέβαιος περί , οὔτε ἕτερος οὔτε οὐδέτερος οὔτε ἀμφότερος εὑρίσκω τις εἄν ῥίπτω ἢ ἀναλαμβάνω εἰς ὁ ὁπωσδηποτοῦν σαφής ἀνήρ . οὗτος πρός ἄτοπος τίς καί τερατώδης ὁ γεννάδας μεταπλάσσω χρῆμα · ἐκ μέν γάρ ὁ ὁμοδοξέω ὁ εἰκονομαχέω σπένδω μέν καί χαίρω ὁ αὐτός αὐτός · ἐκ δέ αὖος ὁ δείδω μή καί ὁ αὐτός ἀνάθεμα ἔνοχος γίγνομαι ζῶ , ἐναλλάσσω ἔνιοι ἐνίοτε δοκέω , πλήν οὐ ἐπί ὁ ἀγαθός , ἀλλά ἐπί ὁ μάλα γε τίς σφόδρα κακός · ὅς μέν γάρ ἐκεῖνος περί ὁ φάος ἐκεῖνος ὁ εἰς ἄκτιστον μεταβολή ὁ σῶμα βλασφημέω , οὗτος καί αὐτός συμφωνέω , ὅς δέ ἐκεῖνος φύσις ἥκιστος ἔχω εἰμί νομίζω , οὗτος δέ προστίθημι τολμάω οὗτος , ὁ δύο δηλαδή καί ὑφέζομαι καί ἀνούσιος καί ἅμα ἄκτιστον θεότης ὁ φάος ὑπάρχω ἐκεῖνος . ὥστε ὁ μέν ἐκεῖνος συμφωνέω , πάντως ἐκεῖνος οὐ ἀπολείπω · ὁ δέ ἐκεῖνος μήπω φαίνω τολμάω , οὗτος δέ νικάω αὐτός εἶπον αὐτός . ἡδύς δέ εἄν καί ἔρομαι βούλομαι αὐτός εἰμί δύναμαι τις ὁ ὁ εικονομάχος τιμή μή εἰμί εἰκονομάχος · ὅμοιος γάρ εἄν εἰμί ὥσπερ εἄν εἰμί παρέρχομαι διατείνω τις κιθαρῳδός μέν εἰμί , κιθάρα δέ οὖον , καί οὐράνιος μέν ἀστήρ , οὐρανός δέ οὖον , καί γήϊνος μέν πρᾶγμα , γῆ δέ οὐδαμῇ . τίς φημί , ἄνθρωπος ; δύο γάρ πάντως νοέω δίδωμι ἐγώ ἕτερος · ἢ γάρ μαίνομαι , ἢ πᾶς μαίνομαι εἰμί λογίζομαι . οὗτος δέ οὐ ἐγώ ἀλλά σύ γε ὁ πάθος , καθάπερ δήπουθεν καί εἰμί μεθύω τις πᾶς τις , ὅστις εἄν συναντάω , διπλόος τις ἀντί εἷς ὁράω δοκέω , οὖον ὁ ὁράω εἄν ὁ ὁ ἀπάτη πάθος εἰμί , ἀλλά ὁ σφαλερός ὁράω · πᾶς γάρ εἄν μοναδικός ὑπάρχω ἀριθμέω κατά ἕκαστος ἐκεῖνος . προτίθημι μέν γάρ δείκνυμι ὅς ὁ ἀρχιερεύς ἐκεῖνος καί γραμματεύς αὐτός ζητέω φημί · λέγω δή ὁ ἅγιος παράγω εἰς μέσος ἕ ὁ φαίνω ἐπί ὁ ὁ κύριος μεταμόρφωσις φάος ἄκτιστον μέν εἰμί φημί , οὐ οὐσία δέ θεός , ἀλλά ἀνούσιος τε καί ἀνυπόστατος . εἶτα ὥσπερ ἐκλανθάνω αὐτός ἑαυτοῦ , ὁ μέν ζητέω , καί ὅς πολύς τις περιχέω ἀμφισβήτησις , καί περί ὅς ὁ ὅλος ὁ δόγμα σύγχυσις ὁ πρόφασις ἵστημι , οὗτος μέν παρατρέχω σιγή · περί ὅς δέ οὐ εἰμί ἀμφισβήτησις οὐδείς , καί ὅς οὐδέ εἄν αὐτός ὁ πᾶς κακία γεννήτωρ διάβολος τολμάω ἀντιλέγω , οὗτος δέ κομίζω δῆθεν ἐπείγω συστατικός μαρτυρία , ἵνα τίς λέγω δόξα τις . τίς γάρ πρός εὐσεβής αἱρέω ζῶ εἶπον ποτός ἢ λέγω , ἢ δύο ἄν πρός εἶπον , ὡς ἵστημι ἐν ὑπόστημα καί οὐσία θεός , ἐκεῖνος ὁ φύσις ἢ ὁράω ἢ ἐξαγορεύω , βοῦς ἅπας ἀκούω οὗτος μή ὅτι προφήτης , ἀλλά καί ὅς ἐγγυτέρω πολύς διδάσκαλος ἐγώ γίγνομαι συμπίπτω . ἕ ὁ τε ἄλλος φάσκω , καί μέν δή καί ὡς εἰμί τις γιγνώσκω θεός ἢ γιγνώσκω μαρτυρέω , τοσοῦτος γιγνώσκω ὅσος ἄλλος μή ὁ ἴσος ἐλλάμπω φαίνω φωτοειδής · καί ὁ ὑπερβάλλω τέλειος νομίζω οὖον ὁ ἀλήθεια , ὁ δέ ὁ πλησίος δύναμις παραμετρέω . ἀλλά ὁ Παλαμάς ὁ μέν ἀλήθεια μάχομαι , οὖον δύναμαι δέ ἀντιλέγω , οὐδέ ἀποφυγή οὐ ἔχω οὐδείς οὐδαμῇ , πρός λαβυρινθώδης εὐθύς ὁράω κατάδυσις , καί οὐδέ αἰσθάνομαι δύναμαι ὅτι οὗτος εἰμί ὅς μάλιστα πᾶς ἐπί αὐτόφωρος οὗτος καταδικάζω , μηδείς ὁ εὔλογος ἔχω ὁ αὐτός παρανομέω χαρίζομαι . ὁ γάρ λέγω μέν ὁ μηδείς ζητέω πώποτε πρόδηλος εἰμί , σιγάω δέ ὁ προτίθημι τε καί ἐπαγγέλλω λέγω αὐτός οὐδείς ἀναγκάζω , ὁμοῖος εἰμί ὥσπερ εἄν εἰμί τις μηδείς ἀγνοέω παρέρχομαι ἐπαγγέλλω μέν λέγω τίς εἰμί ἄνθρωπος , ἔπειτα λέγω ἄρχω , ὅς μέν εἰμί ἄνθρωπος εἶπον οὐ ἔχω , ὁ δέ οὐ εἰμί ἄνθρωπος , πᾶς σωρηδόν ἀπαρνέομαι μή εἰμί , βοῦς καί ἵππος δηλαδή καί κύκνος καί κορώνη , καί ὁπόσος ὁ ὑγρός ἐν θάλασσα διάγω βίος . ἔπειτα καί βραχύς κομίζω ῥῆσις Μάξιμος ὁ θεῖον , μηδέ αὐτός λείπω ἀπαθής μηδέ ὁ αὐτός συνήθης ἄνευ παραφθορά · πῶς γάρ εἄν ὁ ἀνήρ ἀρνέομαι πάθος ἤδη παλαιόω καί μῆκος χρόνος βεβαιόω καί οἷος εἰς φύσις οὗτος μεταβάλλω ; διαιρέω γάρ διχή ὁ συνεχής ὁ ἔννοια , καί ἕτερος ὑφαιρέω τμῆμα , ἡμίεργος τις καί ἀτελής ὁ ὁ λόγος καταλείπω ἑκατέρωθεν ἑκατέρωθι φύσις , οὐ οἶδα ὁπότερος , ἔτι ἐκ ἀμαθία ἡλικιῶτις , εἴτε βλάβη ὑποπτεύω ἑαυτοῦ . ὅμως αὐτός δήπουθεν ὁ διαιρέω αὐτός , παράγω μηνύω ὁ δρᾶμα , ὁ διαίρεσις ἐξωθέω . ἔχω γάρ οὕτως . « ὁ ὁ εἰμί μή κατά οὐσία ὑπάρχω μεθεκτός , κατά ἄλλος δέ τρόπος μετέχω ὁ δύναμαι βούλομαι , ὁ κατά οὐσία κρύφιος παντελῶς οὐ ἐξίστημι . » ἐνταῦθα ὁ ὁ κατά οὐσία κρύφιος ἀκούω ἀποχράω νομίζω μή πλέω ζητέω · λυσιτελέω γάρ μᾶλλον δοκέω οὗτος , μονόω ὁ ἑξῆς , πρός γε ὁ ἀνούσιος ἐλλείπω ὁ τηνικαῦτα γίγνομαι ἐκεῖνος φάος ἐξαπίνης ἐν ὄρος ὁ Θαβωρίῳ πρός ὁ σωτήρ Χριστός καί ἐξίστημι ὁ κατά οὐσία κρύφιος εἰμί καί μηδόλως ἐξίστημι , ἵνα ὡς ἐκ ορμητήριο δῆθεν ὁ ὁ ἅγιος οὗτος γραφεύς δύο κηρύσσω θεότης ἄκτιστος καί διάφορος ἀλλήλων . γιγνώσκω , εἰμί οὗτος , ἐντεῦθεν , πῶς ὁ ὅμοιος ἔχω κακοήθεια ὁ Παλαμάς πανταχῇ . δύο γάρ ἐνταῦθα ὁ γίγνομαι ἕτερος · ἢ γάρ διά ἀμαθία οὐδαμῇ συνίημι ὁ λέγω , ἢ συνίημι διά τρόπος ὅμως φαυλότης ὁ Μάξιμος ὁ θεῖον καπηλεύω διάνοια · ὁ μέν γάρ ἅγιος ὁ ὁ ἐνταυθοῖ διαλαμβάνω αὐτός μέθεξις τρόπος , κατά ὅς ἐθέλω , φημί , ὁ θεός μετέχω , αὐτός μόνος δείκνυμι εἰμί καταληπτός ὁ θεός , ὁ δέ ἄλλος πᾶς ἀνακάπτω · ὁ δέ Παλαμάς φαίνω οὗτος καλός ἐνέργεια , ὁ ὁ ἅγιος διαστρέφω διάνοια , κακομήχανος μετοχετεύω εἰς ὁ μή δεῖ . ἐκεῖνος δέ πῶς οὐ ἀναιδής , ὁ μέν Ἕλλην Πρόκλος , καί πᾶς ὁμοδοξέω Πλάτων , ὁμοδοξέω μέν καί ἀλλαχῆ πολλαχῆ , καθά καί πρόσθεν ἐγώ κατά ὁ πρόσθεν αὐτός βλασφημία ἐν ὁ πρότερος ἐγώ ἀντίρρησις ἀποδείκνυμι , ἔπειτα μηδέ νῦν ἐπί ὅδε ὁ ἐκεῖνος κοινωνία ἐκλανθάνω ἐνταῦθα ; λέγω γάρ ποῦ ὁ αὐτός καί Πρόκλος θεολογικός ἐμφιλοσοφέω ἀπόδειξις , ὅτι πᾶς ὁ μετέχω ὁ μετέχω καταδεής καί ὁ μετέχω ὁ ἀμέθεκτος · ὁ γάρ μετέχω πρό ὁ μέθεξις ἀτελής εἰμί , τέλειος δέ ὁ μετέχω γίγνομαι , δεύτερος εἰμί πάντως ὁ μετέχω , καθό τέλειος εἰμί μετέχω · ὅς γάρ ἀτελής εἰμί , κατά οὗτος ὁ μετέχω , ὅς ποιέω τέλειος αὐτός , καταδεής . ὁ δέ μετέχω , τις εἰμί καί οὖον πᾶς , ὁ πᾶς εἰμί καί οὖον τις πάλιν ὑφέζομαι λαγχάνω ὕπαρξις · ὁ μέν γάρ ὁ πᾶς αἴτιος συγγενής , ὁ δέ κακός συγγενής . ἡγέομαι ἄρα ὁ μέν ἀμέθεκτος ὁ μετέχω , οὗτος δέ ὁ μετέχω . ὁράω πῶς καί Πρόκλος ἐκεῖνος ὁ ὁ εἴδωλον πρόσκειμαι τρεῖς παραδίδωμι τάξις , καί ὁ μέν πρῶτος ὁ ἀμέθεκτος ἀπονέμω καί τέλειος καί ἡγέομαι εἴτουν ὑπέρκειμαι , ὁ δέ δύο ὁ μετέχω καί μετέχω καί ὁ πρῶτος καταδεής , καί ἅμα μέσος ἀτελής καί τέλειος , ὁ δέ τρίτος ὁ τε ἀτελής καί μετέχω μέν , οὖον μετέχω δέ . σκεπτέος οὖν καί ὅπως σύμφωνος ἐκεῖνος καί Παλαμάς εἰμί διπλόος ὁ Χριστός ἐκ μόνος δύο φύσις , θεότης λέγω καί ἀνθρωπότης , συντίθημι , εἰς τριπλόος αὐτός αὐτός κατά ὁ Θαβώριον δογματίζω ὄρος μεταπλάσσω · μέσος γάρ ἄλλος ἄκτιστον παρεμβάλλω θεότης , ὁ φάος ἐκεῖνος , ὑφέζομαι κηρύσσω καί αὐτός κατά Πρόκλος κτάομαι ὁ τάξις μεταξύ τέλειος καί ἀτελής , καί μετέχω καί μετέχω εἰμί . καί ὁ γε ἐθίζω αὐτός πλεονεκτέω πανταχῇ ὁ κακός , προστίθημι ἐνταῦθα καί αὐτός οἴκοθεν ὁ ἄκτιστος καί ἀνούσιος ὁ ὁρατός , οὗτος δή ὁ ἀσύμβλητος . καί οὐ αἰδέομαι συκοφάντης καί μάρτυς παράγω ὁ σοφός ἐκεῖνος καί θέω Μάξιμος ὁ βρεφικός αὐτός ψέλλισμα καί βλάσφημος παραλήρημα . οὐδέ γάρ οὐδέ ἐκεῖνος συνίημι ἐκεῖνος λέγω αὖθις , ὡς πᾶς ὁ εἰμί καί μετέχω καί μεθεκτός ἀπειράκις ἤπειρος ὑπερεξαιρέω ὁ θεός · εἰμί γάρ ὁ μεθεκτός ἐκεῖνος φάος ὁ αὐτός ὁ μετέχω τάξις ἔχω , καί ἀπειράκις ἤπειρος ὑφάω ὁ αὐτός ὁ κτίσμα τρόπος , εἰμί ἄρα δύο ἕτερος · ἢ γάρ κτίσμα καί αὐτός κατά αὐτός ὁ μετέχω ποίημα , ἢ ὁ μετέχω πᾶς ποίημα εἰμί πάντως ἄκτιστος · ὡς γάρ ὁ ὁ αὐτός διπλάσιος ἴσος ἀλλήλων ἀναμφιβόλως εἰμί , καί αὖος ὁ ὁ αὐτός γε ἥμισυς ἴσος ὁμοίως ἀλλήλων , ἔπειτα εἄν πάντως καί ὁ ὁ αὐτός ἀπειράκις ἤπειρος ὑφίημι ἴσος ἀλλήλων εἰμί καί ὁμότιμος καί ὁμοταγής κατά γε ὁ κτίζω καί ὑφάω · ὅς γάρ ἀπειράκις ἤπειρος ὑπερεξαιρέω ὁ θεός , οὗτος πᾶς ἀπειράκις ἤπειρος ὑφάω ὁ θεός καί χώρα ἐπί ἴσος ἔχω ὁ κτίσμα ὁ αὐτός · μετά γάρ ὁ αὐτός ἐπιστήμη καί ὁ μέγας φάσκω Βασίλειος ὁ ἐν ὁ αὐτός μέτρον παρά ὅστις ὑπερέχω ἴσος ἀλλήλων εἰμί . ἀλλά οὗτος μέν ἅλις · ἔχω γάρ μανθάνω ὁ αἴτιος διά ὅς ὁ ἑξῆς ὁ ὁ ἅγιος ῥῆσις σιγάω ἡμιτελής καί ὁ ἐκεῖνος συγκαταλείπω νόος . βούλομαι γάρ ἵνα τριπλόος κατά σύνθεσις ἐν ὁ Θαβωρίῳ ποιέω ὁ Χριστός συνάναρχος τε καί συνηΐδιος ἀποδείκνυμι ὁ αὐτός θεότης καί ὁ περί αὐτός ἐκεῖνος τηνικαῦτα γίγνομαι φάος , ὡς εἰμί ὁ Χριστός δύο μέν ἄκτιστος ἐκεῖθεν θεότης ὁ λοιπός , δύο δέ ἀκόλουθος ἄκτιστος ἐθέλω , καί τρίτος ὁ ἀνθρωπότης , ἔπειτα ἀπαγορεύω θεάομαι ὁ θέω Μάξιμος ἐν αὐτός , καί « ὁ ἐθέλω ὁ ποιέω γίγνομαι » λέγω « οὐ εἄν εἰμί ποτέ ὁ ἐθέλω αὐτός γίγνομαι συνηΐδιος , » τριχῆ καί τετραχῇ τεμαχίζω , ὅς μέν δύναμαι συκοφαντέω καί διαστρέφω μέρος , λαμβάνω , ὅς δέ οὖον , οὗτος δέ οὖον . καί ὅδε μέν τοιοῦτος ἔχω ὁ λύσις · νῦν δέ δείκνυμι πρόκειμαι , τίς ὁ ὁ ὁ αθέατος θεότης παρανοίγνυμι δόξα ὧδε δηλόω · ἐντεῦθεν καί γάρ ὡς ἐκ ῥίζα τις πάλαι μέν Εὐσέβιος ὁ ὁ εικονομάχος ἐκεῖνος πρόεδρος , νῦν δέ Παλαμά συρρέω , ὁ ὅμοιος κακία ἄρχω , μακρός ὁ πλάνης ὁ ὁ ἁπλόος ἐμπίμπλημι ἀκοή , αὐτός τε παράνοια χράω μάλα τίς ὀλέθριος , καί ἅμα ἑαυτοῦ ὁ ἄλλος ὁμοίως χράω βιάζομαι · ὅς γάρ ὁ γνώμη σκολιός τις παραφροσύνη χειρόομαι , καθάπερ ὁ Ἀθηναῖος ἀκρόπολις πάλαι Πεισίστρατος , ὁ λέγω αὐτόνομος γίγνομαι πρύτανις , οὗτος δή μηδέ μικρός φροντίζω εἰμί μηδαμός μηδείς , μήτε αἰδώς τις ὁ ὁ γλῶσσα συστέλλω ἀκόλαστος , μήτε ὅς ἐξαπατάω φείδομαι μηδείς , ἄχρι εἄν εἰς ὁ αὐτός προσήκω μάλα τίς πλεῖστος ἅμα αὐτός συγκατορύσσω κρημνός . ὅς δέ ὑγιαίνω συμβαίνω χράομαι ὁ νάω , οὐ ἀωρία δίδωμι οὗτος λογισμός ἑαυτοῦ · οὐδέ δέος ἐξαπατάω ποτέ διά ἀκοή αὐτός οί̔ας λέξις , διά οἱονδήτινα τρόπος ἀνθρωποπρεπής ἐνίοτε λέγω , ὀλισθάνω περί ὁ πίστις , ἄχρι εἄν ὁμολογέω ἔχω ὁ διάνοια ὁ ὁ Ψυχή σύνοιδα , μήτε ὁράω δύναμαι σωματικός ὁ ἄκτιστον θεότης πρός ὀφθαλμός , μήτε ἀλλοίωσις μηδέ τροπή πρός ὑπομένω ὅστις . εἰμί γάρ μή οὗτος εἰμί , κωλύω ὁ πᾶς οὐδείς πρός ἀσέβεια ἔχω ἐπιρρεπής ἀεί καί νύκτωρ καί μετά ἡμέρα κλονέω καί περιτρέπω πᾶς τις , καθάπερ ἀνερμάτιστος σκάφος ἐπί ὑγρός ἀστατέω θάλασσα κῦμα ταλαντεύω ἐπί ἑκάτερος καί παντοῖος ἄνεμος πνοή ἄγω τε καί φέρω πλημμελής . κατά γάρ ὁ μέγας Βασίλειος , εἰμί τις ἀβασανίστως προσέχω ὁ γράμμα , πρός Ἑλληνικός τε καί Ἰουδαϊκός ὁμοῦ καί γραώδης μῦθος ἐκτρέπω , καί πτωχός παντελῶς ὁ ἄξιος περί θεός νόημα καταγηράσκω . ἀλλά ὁ γε διπλόος τε καί συντίθημι ἀκριβῶς ὁ Χριστός γιγνώσκω μέν ἐκ ὁ θεῖος νῦν δέ ἐκ ὁ ἀνθρώπινος ... δηλόω ὁ συναμφότεροι , οὖον μέγας ἔργον ὁ μέν ὑψηλός ὁ θεότης νέμω , ὁ δέ ὑφίημι ὁ ἀνθρωπότης · καί ὅταν ἀκούω « σάρξ τε ὁ λόγος γίγνομαι » καί αὖθις « ὀλίγος ῥανίς αἷμα θεός κόσμος ὅλος ὑγιάζω , » οὖον μεταβολή οὐδέ τροπή ὅλως ὑπολαμβάνω ὁ θεότης . οὐδέ ὅτε θεός υἱός ἀκούω ὁ ἄνθρωπος , θεός φυσικός ἐννοέω ὁ κάτω γέννησις . ναί μήv οὐδέ μεταμόρφωσις ἀκούω ὁ ὁ εικονομάχος ὑπάγω λόγος , ὥστε μεταβολή καί τροπή σάρξ εἰς ἄκτιστον ἐννοέω θεότης ἢ θεότης μετουσιόω εἰς ὑφέζομαι καί ἀνυπόστατος ἄλλος καί ἀνούσιος θεότης κατά ὁ παλάμη . εἰμί δέ οὗτος οὗτος , πολύς μᾶλλον οὐδέ ὅτε δόξα ἀκούω θεότης μικρός παρανοίγνυμι ἢ παραδείκνυμι , πρός ἄτοπος ἔννοια καί μάλα ὁ εὐσέβεια ἀπᾴδω ἐκφέρω , μηδαμός μηδέ ὁ ὁ ἐπιστήμη φάος ἁρμόζω . ὥστε καί σφόδρα θαυμάζω ἐγώ περίειμι , πῶς καί πόθεν ὁ Παλαμάς εἰς τοιοῦτος εὐθύς ἐκτοπίζω βλασφημία . οὖον γάρ ἔχω λέγω ὡς παραστατικός οὔτε ὁ παραδείκνυμι οὔτε ὁ μικρός πως ἀνοίγνυμι θεότης ὁ θεότης νοέω ἐκεῖνος τέως γίγνομαι ὁ φάος . λείπω μέν γάρ ὁ παρά πρόθεσις καί ὁ « μικρός πῶς δείκνυμι » καί ὁ « μικρός παρανοίγνυμι » καί ὁ ὅμοιος , ἔχω ἄν πως αὐτός τε καί ὁ ὁ εικονομάχος σμῆνος , εἰμί καί μή δικαίως , ἀλλά οὖν ἔχω τις πρόφασις ἴσως ὁ τοιοῦτος αὐτός αἵρεσις · νῦν δέ οὐδείς ὁ λείπω πρόφασις . καί γάρ ὁ διδασκαλία ὁ ὁ λέξις ἐπιστήμη ὁ θεῖος ὁ ἐκκλησία πατήρ ἕπομαι , θεραπεία τοιοῦτος ὁ οὗτος τόλμα ἔχω διανόημα αὐτός τε ἐπιφέρω καί ἐγώ παραινέω . φημί γάρ καί ὁ ὁ Ἑλλάς σοφία καί ἐπιστήμη ἐφευρετής ὁ τε ἄλλος καί θεραπεία εἰμί ὁ τοιοῦτος βραχύς προσθήκη · ὁ γάρ οἷος καί μονονουχί καί ἴσως καί ὁ ὁ πρόθεσις πολύσημος καί διάφορος ὁ λόγος προσλαμβάνω βραχύς μέν εἰμί προσθήκη ὁ λόγος , ἀλλά πάνυ τίς σφόδρα ὁ ὁ ἔννοια ἀκόλαστος καί φλεγμαίνω λεαίνω , καθάπερ ὁ πρός ὁ Ἀσκληπιάδης ὁ νοσέω ἐπάγω φάρμακον · καί μεστός μέν ἱερός ὁ τοιοῦτος Βίβλος , μεστός δέ Ἀττικός , μεστός δέ ὁπόσος διά γλῶσσα ἐν πᾶς καιρός καί τόπος ὁ ἄνθρωπος ἀνύω δίαυλος . ὁ μέν γάρ « ὁ πάρειμι καιρός , εἰμί Ἀθηναῖος , μονονού λέγω φωνή ἀφίημι , » Δημοσθένης εἰμί , καί αὖος ὁ « οἷος ἁλμυρός ἀκοή ἀποκλύζω » Πλάτων , καί ὁ « μικρός δήω λέγω , » καί ὅσος τοιοῦτος , συστέλλω πως ὁ αὔθαδες ὁ ἔννοια , ὡς μήτε ἐκεῖ λαλητικός ζῷον οἴομαι ὁ καιρός , μήτε ἐνταῦθα θαλάσσιος ἅλμη ἄντικρυς ἀπόζω ὁ λόγος . καί ἵνα ἐν μέσος παρίημι εἰς ὁ πρόκειμαι ἀνέρχομαι δρόμος , ὁ αὐτός καί ὁ θεῖος πατήρ ἔχω γνώμη καί ἐπιστήμη , ἐπί ὅδε ὁ ἑορτή , ὁ μέν γυμνός τε καί ἀπαρακαλύπτως εἶπον ὀφθαλμός ἀνθρώπινος ὁ ἄκτιστον ὁράω θεότης παντάπασι ἀπέχω · καί οὐ ἄν τις δείκνυμι ποτός , κἀν σωφρονέω κἀν μαίνομαι , οὔτε γραφή οὔτε Βίβλος , οὔτε ἱερά οὔτε ἑλληνίζω , οὔτε σωφρονέω οὔτε μαίνομαι , τοσοῦτος ἀσέβεια μετέχω ἄχρι καί εἰς δεῦρο · πῶς γάρ , ἕ καί ψυχή ἐγώ ἡμέτερος ἀθέατος οἶδα εἰμί καί φύσις ἀγγελικός , καί ὅς μή σῶμα , μηδέ ἐν σῶμα πᾶς ; εἰμί γάρ ὁ ἅγιος , φημί ὁ θεῖος Χρυσόστομος , καί πνεῦμα ἅγιος ἀξιόω , ὥσπερ καί ὁ ἀνήρ ὁ ἐπιθυμία θεάομαι ἄγγελος παρουσία , οὐ αὐτός ὁ οὐσία ( πῶς γάρ οἷος τε ἀσώματος οὐσία ὁράω ; ) ἀλλά μετασχηματίζω ὁ ἐνέργεια , μικρός δήω καί αὐτός ὁ ψυχή ἀφίημι , καί ὁ τοσοῦτος καί τηλικόσδε ἀνήρ ἄπνοος σχεδόν κεῖμαι , τίς ἄν , κἀν σφόδρα μαίνομαι εἰμί , καταδείκνυμι ὁ βλάσφημος ; ὁ μέν δή οὖν ἀπαρακαλύπτως καί γυμνός τοιοῦτος λέγω καί νοέω ὁ θεῖος πατήρ καί διδάσκαλος ὁ εὐσέβεια ἥκιστος παντάπασι ἔχω · ὅς δέ κατά οἰκονομία τις παρά θεός γίγνομαι λέγω προάγω , κολάζω πως ἐκεῖνος καί βραχύς τις θεραπεύω προσθήκη ὁ ἐπίφθονος ἀπαγγέλλω , ὡς ἐνταῦθα ὁ γε δήπου τέλειος ἐμφάνεια καί δεῖξις ὁ ἐγώ ἀπάγω νόος βραχύς οὗτος , ὁ ὁ παρά πρόθεσις δηλαδή , προσθήκη ὁ εἰς ὁ ἀδύνατος συστέλλω ὁρμή οὕτως πως ὁ αὔθαδες . ἵνα δέ καί ὑπόδειγμα ἕτερος ὁ λόγος διαλευκαίνω , ὁ μελῳδός ἐκεῖνος αὐτίκα πάρειμι ἐγώ , « σύμβολον » φάσκω « ὁ ταφή σύ παραδείκνυμι πάλαι ὁ ὅρασις πληθύνω . » μᾶλλον δέ ἐκεῖνος πάρειμι ὁ Γρηγόριος ὁ θεολόγος περί ὁ πάσχα φιλοσοφέω · « ὅταν αὐτός » φημί « πίνω καινός μετά σύ ἐν ὁ βασίλεια ὁ πατήρ , ἀποκαλύπτω καί διδάσκω ὁ νῦν μέτριος παραδείκνυμι . » ὁράω πῶς ὁ παρά πρόθεσις παρακρούω μέν ὁ τέλειος ὁ ἀλήθεια ἔνδειξις , ἀντεισάγω δέ ὁ σκιώδης καί ἀτελής . καί πάλιν ἐγκαινίζω δέ καί ὁ σκηνή ὁ μαρτύριον καί λίαν πολυτελής , ὅς θεός παραδείκνυμι καί Μωσῆς πήγνυμι καί Βεσελεήλ τελειόω , τυπικός δηλαδή καί ἥκιστος πω κατά οὐσία · « ὁράω » γάρ φημί « ποιέω πᾶς κατά ὁ τύπος ὁ δείκνυμι σύ ἐν ὁ ὄρος . » καί ἄγγελος δέ , φημί ὁ θεῖος Χρυσόστομος , παρά ἄνθρωπος φαίνω ὁ ὁ οἰκεῖος φύσις ἀπαστράπτω φάος παρανοίγνυμι · ὁ γάρ παρά πρόθεσις κολαστικός τις δείκνυμι τρόπος ἐν οὗτος τε καί ὁ ὅμοιος οὗτος , οἱονεί διά παραπέτασμα ὁ ἀλήθεια κρύπτω συμβολικός ὑπεμφαίνω . διό καί παραδείκνυμι ἢ παρανοίγνυμι ἀκούω θεότης οὐ αὐτός ἀμέσως νοέω δείκνυμι ὁ ἄκτιστον οὐσία · ἀλλά διά ὁ παρά μᾶλλον πρόθεσις ῥᾳδίως παρακρούω ὁ τοιοῦτος ὑπόνοια καί ὁ ἄτοπος ἐντεῦθεν συστέλλω ὁ τόλμημα , συγκατάβασις εἰμί οὗτος καί οὐ αὐτός δηλωτικός ὁ οὐσία · καθά καί ὁ θεῖος Χρυσόστομος ἑρμηνεύω ὁ « ἐγώ ὅρασις πληθύνω καί ἐν χείρ προφήτης ὁμοιόω , » συγκαταβαίνω φημί , καί οὖον οὗτος ὅσπερ εἰμί φαίνω · ἐπεί γάρ , φημί , μέλλω αὐτός ὁ υἱός διά σάρξ φαίνω ἐγώ , ἄνωθεν αὐτός προγυμνάζω ὁράω ὁ θεός ὁ οὐσία ὡς αὐτός δυνατός . καί πάλιν « σάρξ » φημί « περιβάλλω ὁ θεός , ἵνα μή γυμνός ὁ θεότης προσβάλλω πᾶς ἀπόλλυμι , μηδείς δύναμαι ὁ ἀπρόσιτος ἐκεῖνος ὁ φάος προσβολή φέρω . » ὁ δέ αὐτός καί ὁ θεῖος διέξειμι Μάξιμος , « οὐ ἐκ ὁ οὐσία αὐτός ὁ θεός » λέγω « γιγνώσκω , ἀλλά ἐκ ὁ μεγαλοεργία ὁ εἰμί · διά γάρ οὗτος ὡς διά εἴσοπτρον ὁ ἤπειρος ἀγαθότης καί σοφία καί δύναμις αὐτός κατανοέω . » ὁράω πῶς ἀνάγκη πειστέον ἐγώ εἰμί , ὡς διά εἴσοπτρον ὁ πρόσλημμα , συγκατάβασις χράω ὁ θεάνθρωπος λόγος ἐπί ὁ ὄρος ἐκεῖνος παραδείκνυμι μέν , οὖον δείκνυμι δέ , καί παραγυμνόω μέν , οὖον γυμνόω δέ ὁ ὁ ἄκτιστος θεότης οὐσία αὐτός , οὐδέ ἕτερος ὁ οὐσία αὐτός θεότης ἀνυπόστατος τε καί ὁρατός καί ἄκτιστον καί ὑφέζομαι ἐκεῖ πράσσω κατά ὁ ὁ ἀσεβέω παρανομία · ἀνθρώπινος γάρ μορφή ἀλλοίωσις ὁ μεταμόρφωσις εἰμί , καί οὖον μετουσίωσις ὁ αναλλοίωτος θεότης . καθά καί ὁ μελῳδός διέξειμι θεῖος Κοσμᾶς , « ὁ ἀνθρώπινος » λέγω « ἀμαυρόω λαμπρύνω πάλαι φύσις , καί ἀλλοιόω ὁ μορφή σύ θεουργέω . » εἰμί δέ οὖν προσεκτέος τίς περί οὗτος καί ὁ θεῖος διέξειμι Χρυσορρήμων , « πορεύω » φημί « ἐπί ὁ ὄρος ὁ λόγος , ἔνθα μεταμορφόω Χριστός . ὁράω αὐτός λάμπω ὥσπερ λάμπω . καί ὅς οὐδέ οὗτος πᾶς ἐγώ δείκνυμι ὁ ὁ μέλλω αἰών λαμπρότης . ὅτι γάρ συγκατάβασις εἰμί ὁ φαίνω ἀλλά οὐ ἐπίδειξις ὁ πρᾶγμα ἀκριβής , ἀπό αὐτός δῆλος ὁ ὁ εὐαγγέλιον ῥῆμα . τίς γάρ φημί ; λάμπω ὡς ὁ ἥλιος . ὁ δέ ὁ ἄφθαρτος σῶμα δόξα οὖον τοσοῦτος ἀφίημι ὁ φάος ὅσος οὗτος ὁ σῶμα ὁ φθαρτός , οὐδέ τοιοῦτος οἷος καί θνητός ὄμμα γίγνομαι χωρέω , ἀλλά ἄφθαρτος καί ἀθάνατος δήω ὀφθαλμός πρός ὁ θέα αὐτός . » ἀκούω ; οὖον γάρ ἄφθαρτος λαμβάνω ἐκ παρθένος σῶμα ( οὗτος γάρ ὁ Μαρκίων εἰμί λέγω αἵρεσις ) , οὐδέ ἄκτιστον αὐτός ποιέω τε καί κτίζω ὁ θεῖος λόγος ( οὗτος γάρ ὁ ὁ εικονομάχος ὑπάρχω λέγω αἵρεσις ) · ἀλλά ὁ ἀναλλοίωτος φύσις , ὡς ὁ θεῖος αὖθις φημί μελῳδός , ὁ βρότειος μίγνυμι , ὁ ἐμφερής ἄϋλος θεότης φάος παραγυμνόω ὁ ἀπόστολος ἀπόρρητος ἐκλάμπω . καί πάλιν , ἀμυδρός θεῖος αὐγή παραγυμνόω χαρακτήρ . ὁράω πῶς πανταχῇ πᾶς ὁ ὁ εὐσεβής ἐκκλησία διδάσκαλος ὁ ἀμυδρός καί οὖον μάλα ἄμεσος διά ὁ παρά πρόθεσις ἐμφαίνω δήλωσις . εἰμί δέ οὖν , παρέρχομαι ὁμοῦ πᾶς ὁ ὁ παλαμικός θιασώτης φράτρα δείκνυμι ποῦ ὁ γραφεύς εὑρίσκω λέγω τις ὁ ἅπας ἅγιος ἄκτιστον ἄλλος ἀνούσιος καί ὑφέζομαι φαίνω τότε θεότης . ἀλλά οὐδέ πολύς μογέω δείκνυμι πρός εἄν δύναμαι οὔτε εἰς ὁ ὑφίημι οὔτε εἰς ὁ ὑπέρκειμαι μερίζω ὁ μόνος ἐκεῖνος ἄκτιστον καί ἀμέριστος οὐσία τε καί θεότης . ὅς γε μήv θεῖος Μάξιμος καί σύμβολον καί τύπος εἰμί ὁ φάος ἐκεῖνος καί δραματούργημα λέγω · « οἴομαι » γάρ φημί « ὁ καθόλου δύο ὁ θεολογία τρόπος μυστικός ὑφηγέομαι ὁ ἐπί ὁ ὄρος κατά ὁ μεταμόρφωσις θεοπρεπής δραματούργημα , ὁ τε προηγέομαι φημί καί ἁπλόος καί ἀναίτιος , καί ὁ ἕπω οὗτος καί συντίθημι καί διά κατάφασις μεγαλοπρεπής ἐκ ὁ αἰτιατός ὑπογράφω . » καί πάλιν « σκοπέω δέ εἰμί μή καλῶς ἑκάτερος ὁ εἴρω τρόπος κατά ὁ θεῖος ἐκεῖνος ὁ κύριος μεταμόρφωσις καί σοφός ἐνυπάρχω ὁ σύμβολον · ἐσθίω γάρ αὐτός , κατά ἐγώ ἄτρεπτος κτίζω διά ἄμετρος φιλανθρωπία καταδέχομαι , ἑαυτοῦ γίγνομαι τύπος καί σύμβολον , καί παραδείκνυμι ἐκ ἑαυτοῦ συμβολικός ἑαυτοῦ , καί διά αὐτός φαίνω πρός ἑαυτοῦ ἀφανής πάντῃ κρύπτω χειραγωγέω ὁ ἅπας κτίσις . » καί πάλιν « ἐπεί μηδέ χωρέω ὁ κτίζω ὁ ἄκτιστον φύω , μηδέ περινοέω ὁ περαίνω ὁ ἤπειρος . » καί πάλιν « ὁ μέν ἀκτινοφανῶς ἐκλάμπω ὁ πρόσωπον πανόλβιος αἴγλη , ὡς πᾶς ὀφθαλμός Νίκη ἐνέργεια , ὁ ὑπέρ νόος καί αἴσθησις καί οὐσία καί γνῶσις θεότης αὐτός σύμβολον εἰμί διδάσκω · ὁ δέ λευκαίνω ἱμάτιον ὁ ῥῆμα ὁ ἅγιος γραφεύς φέρω σύμβολον ὡς τηνικαῦτα λαμπρός καί τρανής καί σαφής αὐτός γίγνομαι , καί πᾶς γριφώδης αἴνιγμα καί συμβολικός σκίασμα Χωρὶς νοέω , καί ὁ ἐν αὐτός εἰμί τε καί καλύπτω παραδηλόω λόγος , ὁπηνίκα ὁ τέλειος καί ὀρθός περί θεός γνῶσις λαμβάνω . » καί πάλιν « εἴρω τοίνυν ἀνωτέρω ὅτι διά μέν ὁ γίγνομαι ἐπί ὁ ὄρος ὁ πρόσωπον ὁ κύριος φωτοειδής λαμπρότης πρός ὁ πᾶς καθόλου ὁ εἰμί ἄληπτος ὁ θεός μυστικός ὁ τρισμακάριος ἀπόστολος κατά ὁ ἄρρητος τε καί ἄγνωστος χειραγωγέω δύναμις τε καί δόξα , ὁ ἀφανής κρυφιότης ὁ φαίνω αὐτός ὑπέρ ὁ αἴσθησις φάος σύμβολον εἰμί μανθάνω . » ὁράω πῶς καί οὗτος ὁ μή φαίνω ἄκτιστος θεῖος οὐσία ὁ θεάνθρωπος λόγος τύπος καί σύμβολον , καί οὐ ἄκτιστον ἄλλος ἀνυπόστατος φάσκω θεότης , ὁ τηνικαῦτα φαίνω φάος ἐν Θαβώρ ἐπί αὐτός , καί παράδειξις , οὖον δεῖξις ; μηδέ γάρ εἰμί δυνατός ὁράω ὁ κτίσμα ὁ ἄκτιστον μηδέ ὁ περαίνω ὁ ἤπειρος λέγω . δηλόω δέ ἐναργής ἔτι καί ὁ μέγας ὁ ἐκκλησία οὗτος φωστήρ Κύριλλος · « πράσσω γάρ φημί ὁ ὁ κύριος » λέγω « μεταμόρφωσις , οὖον δήπου ὁ σχῆμα ὁ ἀνθρώπινος ἀποβάλλω ὁ σῶμα , ἀλλά δόξα τις φωτοειδής περιστέλλω αὐτός · μένω γάρ ὁ σῶμα ἐπί ὁ σχῆμα , ἐπί ὁ ἔνδοξος ὁ χαρακτήρ διά φωτοειδής χρῶμα διαχρώννυμι . » εἰμί οὖν κατά ὁ ὁ ἅγιος γραφή τύπος καί σύμβολον ἄκτιστος θεότης εἰμί ἐκεῖνος ὁ φάος , ἕτερος ἐκεῖνος εἰμί καί οὐ ἐκεῖνος , οὐδέ ἄκτιστος θεότης εἴτουν οὐσία . ὡς γάρ ὁ ἕτερος παρά ὁ δύναμις κατά ὁ Νυσσαεύς Γρηγόριος δύναμις οὐ εἰμί , οὗτος καί ὁ ἕτερος παρά ὁ μόνος ἄκτιστον οὐσία θεότης ἄκτιστος οὐ εἰμί · εἰμί γάρ ἄλλος , καί ἄκτιστος καί ἀνούσιος καί ἀνυπόστατος . ἀνύπαρκτος ἄρα , καί ὁ σέβας ἀθεΐα σαφής . οὕτως ἐκ μέν πολυθεία παλαμικός εἰς ἀθεΐα Παλαμικός ὁ ἀνούσιος οὗτος καί ἀνυπόστατος νέος ὁ Παλαμά θεότης εἰς ὁ ὁ Παλαμά βάραθρον ὁ ἁπλόος ἐφέλκω . καί ἵνα τέλειος ἔτι ὁ περί ὁ φάος ἐκεῖνος διδασκαλία ἐπιγιγνώσκω , ἀκούω ὁ Χρυσορρήμων αὖθις Ἰωάννης . ἐν γάρ ὁ κατά ὁ ὁ σωτήρ ἀνάληψις λόγος ὅδε διέξειμι . « θαῦμα » φημί « ὁ ἀπόστολος καί ἔκστασις καί θρόος γίγνομαι . θνητός γάρ ὁ φύσις εἰμί , καί ἀσυνήθης τοιοῦτος θεωρία , ἐξίστημι ὁ διάνοια . ἀλλά εἴρω τις ὅτι προοράω εἰμί καί ὁ μεταμόρφωσις ὅς τε Πέτρος καί Ἰάκωβος καί Ἰωάννης . προεῖδον μέν ἐκεῖ μεταμορφόω ὁ κύριος καί νεφέλη σκιάζω αὐτός · ἀλλά οὐ εἶδον ὁ νεφέλη εἰς ἀήρ ἁρπάζω καί εἰς οὐρανός ὁ δεσπότης ἀναλαμβάνω . θαῦμα ἐκεῖνος , θαῦμα καί οὗτος · ἀλλά θαῦμα θαῦμα φοβερός , οὗτος ἐκεῖνος ὑψηλός , κἀν εἷς θεός ὁ δύναμις καί ὁ μυστήριον ὑπάρχω . τότε Μωσῆς καί Ἡλίας ὁράω ὁ περί ὁ Πέτρος μετά αὐτός συλλαλέω · νῦν δέ θρόνος χερουβικός , τουτέστιν ἀόρατος δύναμις ὁ νεφέλη καλύπτω , ἀθρόος ἐφίστημι ὁ δεσπότης ὁ δοῦλος ὁμιλέω ἀφαρπάζω . τότε Πέτρος μετά παρρησία ἀποκρίνω “ κύριος , καλός εἰμί ἐγώ ὧδε εἰμί · ποιέω τρεῖς σκηνή , σύ εἷς καί Μωσῆς εἷς καί εἷς Ἡλίας ” . νυνί δέ οὐδέ φθέγγομαι τις δύναμαι ὁ μαθητής , οὐδέ ὁ στόμα διανοίγω , ἀλλά φόβος μέγας καταπλάσσω ἐξίστημι » . ἐνταῦθα καί εἰμί βασκανία κάτοχος τις εἰμί , καί εἰμί μακρός εὐήθεια μεστός , πᾶς ἄν ἐγώ δοκέω ὁ γνώμη ἐγώ κοινωνέω , μετατίθημι ὁ ἀγνώμων τε καί δύσερις πρός γε ὁ μήτε πλείων μήτε μείζων μήτε ἐναργής δήω μαρτυρία , ὅτι ὁ ὁ Χριστός θαῦμα εἷς καί ὁ ἐν Θαβωρίῳ δείκνυμι φάος . ὅμως δύο ἐνταυθοῖ διαλαμβάνω μέγας ὁ Χριστός θαῦμα , ἢ καί δύο χρή Παλαμά ὁ λατρευτικός ἀπονέμω προσκύνησις ὡς ἄκτιστος θεότης , ἵνα μείζων καί φανερός εἰμί ὁ νέμω ὁ αὐτός κακία , ἢ ἕτερος , ὁ μείζων δηλαδή καί ὑψηλός . εἰμί δέ οὗτος μηδείς μηδαμός πω τολμάω οὐδέ εἰς νόος λαμβάνω τρόφιμος εὐσέβεια καί ἅμα παιδεία εὐσχήμων ἔχω ἡλικιῶτις διάνοια , ποῦ Δίκαιος ὁ τε εἰκονομαχέω ἐκεῖνος καί ἅμα ὁ νέος οὗτος ὁ Παλαμά φάλαγξ προσέχω ὁ νόος ὁπωσοῦν ; ὅς πᾶς μέν ἀδεῶς τολμάω λέγω ὁ κακός , πᾶς δέ οὖν μάλιστα θεικός ἀπονέμω λατρεία ὁ ὁ ἐν Θαβωρίῳ θαῦμα φάος , καί ἀνούσιος αὐτός νομίζω θεότης ὑφέζομαι καί ἀνυπόστατος . ἐγώ μέν γάρ ἐνταυθοῖ Παλαμάς εὑρίσκω πολέμιος , καί γλῶσσα πᾶς καί Βίβλος ὅλος ἀεί , κἀν μή βούλομαι , σιγάω δέ οὖν οὐδέ ἐάν βούλομαι . εἰμί πολύς μέντα εἄν δήω βαρβαρικός ἀπόνοια εἰμί μεστός πολύς δέ εἄν πολυθεία ἔχω ὁ κακός Ἑλληνικός , ὅστις εἄν πᾶς ὅσος διά φάος γίγνομαι θαῦμα λατρεύω εἰμί διά φροντίς . οὐδέ γάρ οὐδέ σῶμα τίς εἰμί ὁ ἄκτιστος ἐκεῖνος ὁ σωτήρ οὐσία , ἵνα μέρος μέν παραφανάω μέρος δέ οὖον · πῶς γάρ , ἀμερής εἰμί δύναμις καί κύριος εἷς , ἀριθμός πᾶς παντάπασι ὑπέρτερος · οὔτε γάρ ἐκεῖνος μερισμός τις δυάς γεννάω , οὔτε ἀριθμός οὐδείς μερίζω αὐτός · ἀλλά εἷς εἰμί φύσις καί μονή ἀεί , μένω ἀεί μοναδικός τε καί ἄτρεπτος καί ἀόρατος . φημί γάρ καί ὁ θεῖος Χρυσόστομος ὡς εἰμί αὐτός ὁράω ὁ προφήτης ὁ φύσις ὁ θεός , οὐ εἄν διάφορος θεάομαι · ἁπλόος γάρ τις ἐκεῖνος καί ἀσχημάτιστος καί ἀσύνθετος καί ἀπερίγραπτος καί ἀεί ὡσαύτως ἔχω . ἀλλά δείκνυμι φημί ὁ αθέατος θεῖος αὐτός βασίλεια ὁ δόξα . εἶτα οὖον ὁ ἐκκαλύπτω μείζων ὁ δύναμις ἔχω ὁ δείκνυμι · καλύπτω γάρ τις δηλόω φανέρωσις πρᾶγμα · ὁ δέ δείκνυμι λέξις εἰμί ἐν ὁ φαίνω χρειώδης ἁπλόος , ὥσπερ εἄν εἰμί ἐν βαλλάντιον καλύπτω μάργαρον μόνος δείκνυμι τις ὁ βαλλάντιον · οὗτος γάρ δείκνυμι μέν , οὐ ἐκκαλύπτω δέ ὁ ζητέω · ὡς καί ὁ μέγας διδάσκω Χρυσόστομος , λέγω ὅτι οὐ ἐμβαίνω ὁ Ἰησοῦς εἰς ὁ πλοῖον , ὁ θαῦμα μείζων ἐργάζομαι βούλομαι καί ἅμα ὁ θεότης αὐτός ἐκκαλύπτω τρανής . ἐφίστημι δέ ἄξιος πῶς δύο θαῦμα ἐνταῦθα διαλαμβάνω , καί ὁ μέν παράδειξις δηλόω θεότης ὁ δέ ἐκκάλυψις , καί ὁ μέν λαγχάνω ὁ κακός ὁ δέ ἐκκάλυψις ὁ μείζων , ὅς μέν ὁ κακός ἔχω λαγχάνω , οὗτος Παλαμάς λατρευτικός νέμω προσκύνησις , ὅς δέ ὁ μείζων λαγχάνω , οὗτος δέ οὖν οὐδέ ὅστις . γελοῖος γάρ εἄν εἰμί ὁ μέν μικρός κατά δύναμις μέγας καρπόω τιμή , ὁ δέ ὑπέρτερος μηδέ ὁ ὁ κακός · καί ὅς μέν ἑαυτοῦ ἥκιστος ἔχω , οὗτος ἕτερος ἐπαρκέω , ὅς δέ μάλιστα ἑαυτοῦ , οὗτος ἕτερος μηδαμός · καί ὅς μέν μηδέ ἰσορροπέω ὁ ὁ ἰσότης πλάστιγξ δύναμις εἰμί , οὗτος πᾶς ὁλοσχερῶς συγχωρέω ὁ ὁλκός , ὅς δέ πλείων ὁ ὁ ῥοπή ἐμβρίθεια ἔχω πολύς , οὗτος δέ ἐκεῖνος κοῦφος ἡγέομαι πολύς . εἰμί δέ εὐήθεια οὗτος , εἰμί ποῦ πᾶς ὑπερελαύνω εὐήθεια , ὅς ὁ ἐκκαλύπτω μή συγχωρέω μηδέ ἐγγύς ἔρχομαι , οὗτος δέ καί ὁ ὁ ἄκτιστος θεότης προσνέμω τιμή . πῶς γάρ ἄν ποτός τίς ὁ ἐν αἰσθητός φαίνω εἶδος καί ὑποβάλλω αἴσθησις θεότης ἄκτιστος εἰμί ; ὅπου μηδέ ὁ ὁ ἀσώματος ἄγγελος φύσις ἀνθρώπινος ὑποπίπτω δυνατός ὀφθαλμός , ὡς ἄνω καί κάτω δείκνυμι τε καί αὐτοδίδακτος εἰμί ἀνθρώπινος σύνεσις πᾶς . δήλωσις δέ οὖν καί ὁ μέγας αὖθις διδάσκαλος ἐγώ Χρυσορρήμων , μή μόνος ὅτι μή εἰμί ἐκεῖνος ὁ φάος θεότης ἄκτιστος τε καί ἀνούσιος , ἀλλά οὐδέ ἀσώματος · φημί γάρ ὑμνέω οὕτως πως οὗτος αὐτός « εἰμί καί σωματικός ὁ σωτήρ οὗτος δείκνυμι ὁ φάος , ἀλλά οὖν πολύς ἐπιθυμία ὁ πρᾶγμα ἔχω . » καί πάλιν « εἰμί δέ ἀμυδρός τις ὁ μέλλω ὁ Πέτρος εἶδον εἰκών , καλός εἰμί ἐγώ ὧδε εἰμί φημί , τίς ἄν τις εἶπον ὅταν αὐτός ὁ πρᾶγμα ὁ ἀλήθεια παραγίγνομαι ; » καί πάλιν « θεάομαι » φημί « ὁ δόξα αὐτός , οὐ εἄν θεάομαι εἰμί μή διά ὁ σύντροφος σῶμα ἐγώ ὁράω . » καί πάλιν « εἄν ἐθέλω , καί ἐγώ ὁράω ὁ Χριστός , οὐ οὕτως ὡς ὁ ἀπόστολος τότε , ἀλλά πολύς λαμπρός · οὖον γάρ οὕτως ὕστερος ἥκω . » εἰμί οὖν λαμπρός μέν ὁ Χριστός ἐνταῦθα ὁ φάος ἐκεῖνος δείκνυμι , λαμπρός δέ οὖν εἰς ὁ μέλλω ὁ ἅγιος δείκνυμι ἀνήρ , πιστευτέον ἀνάγκη ὁ Χρυσορρήμων σωματικός εἰμί ὁ φάος ἐκεῖνος σαφῶς παρανέω , καί ἀλήθεια ἀμυδρός εἰκών καί οὐ αὐτός ὁ ἀλήθεια . εἰμί δέ οὖν , ἀνάγκη λοιπός καί ὁ νῦν ὑφέζομαι καί ἀνούσιος οὗτος ὁ Παλαμά θεότης πρός ὁ λαμπρός τε καί ὑπέρκειμαι ἀπαλλάσσω , καί γίγνομαι ὁ μέν ἄκτιστον ἄκτιστος ὁ δέ ἀνούσιος ἀνούσιος , καί ἅμα ὁ ὁρατός ὁρατός , εἰμί χρή καί τοιοῦτος ὅλως ἐνθυμέομαι γοῦν ἢ καί γλῶσσα προφέρω . σκεπτέος δέ ὅμως τίς εἄν εἰμί οὗτος ὅς φαντάζω μέν ἀγνοέω , ἀγνοέω δέ βλασφημέω , βλασφημέω δέ ἀπατάω ὁ πολύς · πολύς γάρ ἐγώ πρεπώδης τοιοῦτος ἐρευνάω ἢ Σωκράτης ἐκεῖνος ὁ Σωφρονίσκος , ὅστις εἰμί σοφός Ἀθήνησι μᾶλλον αὐτός ζητέω , περίειμι δικαστής καί ῥήτωρ καί ποιητής τραγῳδία καί διθύραμβος καί πρός οὗτος χειροτέχνης παντοδαπός , ὡς ἐνταῦθα ἐπί αὐτόφωρος καταλαμβάνω ὁ ἀλήθεια . φημί τοίνυν , ὅς λόγος καί ἔργον μεθοδικός ἐμπειρία ἄσκησις ἑαυτοῦ δίδωμι συμπίπτω , ὡς ἀρχή πλάνης νόος κενοδοξία , ἐκ ὅς κινέω ὁ νόος ἐν σχῆμα καί μορφή περιγράφω ὁ θέω · καί πάλιν « μακάριος ὁ νόος ὅς κατά ὁ καιρός ὁ προσευχή τέλειος ἀμορφία κτάομαι . » καί πάλιν « μή ζητέω παντελῶς μορφή τις ἢ σχῆμα ἢ χρῶμα δέχομαι ἐν ὁ ὁ προσευχή καιρός . » καί πάλιν « μή ποθέω ἄγγελος ὁράω ἢ δύναμις ἢ Χριστός αἰσθητός , ἵνα μή τελέω φρενήρης γίγνομαι , λύκος ἀντί ποιμήν δέχομαι καί προσκυνέω ὁ αἰσχρός δαίμων . ὅτι γάρ πᾶς ὁ ἐν σχῆμα φαίνω ὁ νάω εἴτε ὡς φάος εἴτε ὡς πῦρ ἐκ ὁ ὁ ἐχθρός κακοτεχνία γίγνομαι , ὁ θεσπέσιος Παῦλος σαφῶς διδάσκω , εἰς ἄγγελος φάος αὐτός λέγω μετασχηματίζω . οὖον δεῖ οὖν ἐπί οὗτος ὁ ἐλπίς τις ὁ ἀσκητικός μέτειμι βίος , ἵνα μή ὁ Σατανᾶς ἑτοῖμος εὑρίσκω ὁ ψυχή ἐντεῦθεν εἰς ἁρπαγή . » καί τίς δεῖ πλείων ἐνταῦθα ἀνελίσσω Βίβλος ἅγιος ἀνήρ , ὁπόσος σῦς γε σοφία καί νόμος ἄσκησις ὁ ἑαυτοῦ κοσμέω βίος , ὅς σύνεσις μέτειμι ἅπας , ἔξεστι ἀρκέω μόνος οὗτος ἕ θεραπευτής ὁ ἐνίστημι χρεία ἐγώ ἐν ὁ πάρειμι προβάλλω . ὅτι μέν γάρ ὁ φαίνω ὁ ἅγιος ἐνίοτε μόρφωσις καί ὁ σχηματισμός διά ἄγγελος τελέω θεός , πάνυ γε τίς ἱκανῶς ἀποδείκνυμι οἴομαι · μηδέ γάρ εἰμί δυνατός ἀμέσως γίγνομαι ὁ ποτέ θεότης ἐπιφάνεια κατά ἑαυτοῦ .