nicephorus-gregoras.historia-romana 32
Εἶεν , ὦ φίλων ἄριστε Πρωταγόρα . τὰ μὲν δὴ μέχρι καὶ ἐς τόδε σοι εἰρημένα καὶ ἔγνων ἀκηκοὼς καὶ τῷ φανταστικῷ τῆς ἐμῆς ἀνάγραπτα ψυχῆς ἐπεπράχειν , μνήμης τε ἔαρ δημιουργῶν ὡς εἰπεῖν ἐμαυτῷ , καὶ ἅμα λήθης γῆρας οὑτωσί πως ἐπιτεχνώμενος . καί σοι χρεὼν εἰδέναι με χάριτας οὐ βραχείας , ὅτι μὴ καὶ μάλα πλουσίας ὁμολογοῦντα πρῶτον μὲν τοῖς διαλεκτικοῖς ἀγῶσι τοῦ Γρηγορᾶ , ὅτι πολεμουμένοις τοῖς τῆς εὐσεβείας δόγμασι τό γε εἰς αὐτὸν ἧκον ἀνθοπλίζεται συμμαχῶν ἀεί , ἔπειτα καὶ μεγαλονοίᾳ τῇ σῇ εὐφυῶς τε ἀναλεξαμένῳ τὰ χρειωδέστερα τῶν ἐκείνῳ λεχθέντων καὶ τράπεζαν ἡμῖν ἡδίστην αὐτὰ παραθέντι μεγαλοψύχως καὶ δίχα φορτικοῦ τινὸς ἤθους παντός . σὺ δ' εἰ βούλει , καὶ δευτέραν ἐμοὶ ταύτην ἔφεσιν πρὸς θεοῦ τελεῖν προθυμήθητι . ἀκήκοα γὰρ καὶ Ἰωάσαφ τὸν προβεβασιλευκότα Καντακουζηνόν , ἀνιαθέντα λίαν ἐπὶ τῷ Γρηγορᾷ γραφαῖς καὶ ἱστορίαις μακραῖς δεδωκότι τὰ τῆς διαλέξεως ταυτησὶ καὶ ἀκοαῖς δημοσίαις ἐπ' αἰσχύνῃ τοῖς ἀμφὶ Παλαμᾶν δεδωκότι , ταῦτ' ἄρα μέρη τινὰ τῶν γραφέντων ἀναλαβόντα , λογίων ἀμαθῶν οἴκοι συγκροτῆσαι συνέδρια συνεχῆ , καὶ θεολόγους ἀλόγους χειροτονῆσαι , παιδείαν ἐξαίφνης ἀπαιδαγώγητον ἐμφυσήσαντα σφίσι , καὶ διαλεκτικῶν ἀνάδοσιν αὐθημερὸν οὑτωσὶ μηχανησάμενον αὐτοσχέδιον , καὶ οὕτως εἰπόντα δὴ καὶ ἀκούσαντα λοιδορίας παμπόλλους κατὰ τῶν τοῦ Γρηγορᾶ ῥημάτων καὶ λόγων ἐκείνων , ταὐτὸν δ' εἰπεῖν κατὰ τῆς εὐσεβείας ἄντικρυς αὐτῆς , ἔπειτα πλείοσι βιβλίοις αὐτὰ μετεγγράψαντα διανεῖμαι τοῖς αἱρεσιώταις , καὶ μυρμηκιὰν λοιδοριῶν ἐν γραφαῖς ἀσελγῶν τὴν ταχίστην προστεταχέναι γενέσθαι . ἑνὸς δ' ἐκεῖθεν καὶ ἡμίσεος ἐνιαυτοῦ τριβέντος , κενὸν καὶ ἀνήνυτον τὸ τῶν ἐλπίδων σφίσι θέρος ἐβλάστησε . καὶ τὰ τῆς παροιμίας ἀτεχνῶς ἑωρᾶτο · ὤδινε γάρ , φησίν , ὄρος καὶ ἔτεκε μῦν , καὶ ἄνθρακες ἦσαν αὐτοῖς οἱ προσδοκώμενοι θησαυροί . καὶ ὅσαι τοῦ τοιούτου κόμματος ἦσαν παροιμίαι , χώραν ἔσχον τηνικαῦτ' ἐκλαλεῖσθαι · μετὰ γὰρ τοσοῦτον , ὡς εἴρηται , χρόνον ὀφθέντα τὰ ἐκείνων δυσσεβῆ καὶ πλείω τῆς ἀσεβείας τὴν ἀμαθίαν κεκτημένα λογάρια , μᾶλλον δ' εἰπεῖν ἀμβλωθρίδια , κατάγνωσιν μὲν τοῖς οἰκείοις , γέλωτα δὲ τοῖς ἡμετέροις ἐνεποίει μακρόν . διὸ καὶ βραχὺ φανέντα ὁμοῦ τῷ πληγέντι ἀέρι πρὸς τἀφανὲς ᾤχοντο ἀπιόντα . οὐ μὴν κόρος ἦν οὐδ' οὕτω τῆς κατασχούσης τοὺς δυσσεβεῖς κακίας οὐδείς , ἀλλ' ἑτέραν ἐφ' ἑτέρᾳ τρίβον τοῖς λογισμοῖς ἐβάδιζον . καὶ πασῶν ὀψὲ βελτίστη σφίσιν αὕτη νενόμισται . λόγοις γὰρ φιλικοῖς διὰ μέσων φίλων ἀνδρῶν ἀξιοῖ Γρηγορᾶν Καντακουζηνὸς οἴκαδε παρ' αὐτὸν ἀφικέσθαι πρὸς ἀνάμνησίν τε καὶ ἀνανέωσιν ἴσως τῆς προτέρας φιλίας ἐκείνης . καὶ ὃς νομίσας ἐπαγγελίαν ἐπανορθώσεως ἔχειν τὸ πρᾶγμα , αὐτός τε , ὡς φασίν , ἀφίκετο , καὶ σέ γε συνέκδημον ἦν ἐπαγόμενος . καὶ ἃ μὲν ἠκηκόειν αὐτὸς παρ' ὁτωνδήποτε , ταῦτ' ἐστίν · ἃ δ' ἑξῆς ἐγεγόνει , καὶ ὅπως καὶ ὅθεν τὰ τῆς διαλέξεως αὖθις ἀρξάμενα ὅπῃ συνεπεράνθη , ἡδέως ἂν παρὰ σοῦ πυθοίμην . Συνεληλυθότοιν ἀμφοῖν , ὦ φίλε Κλεόδημε , πρὸ δείλης ἑῴας ἐς τὸ μοναδικὸν τοῦ προβεβασιλευκότος Καντακουζηνοῦ φροντιστήριον , προσηνῆ μὲν καὶ ἠρέμα γλυκεῖαν ἔσχε τὴν ἀρχὴν τὰ τῆς ὁμιλίας , καὶ ὡς ἦν αὐτοῖς εἰωθὸς ἐκ πολλοῦ , ταραχῆς δὲ τὰ ἑξῆς καὶ θορύβου πάντα μεστὰ ἐγεγόνει παλινδρομήσαντα . ἀρξαμένου γὰρ βασιλέως τοῦ Καντακουζηνοῦ μεταξὺ τῆς ὁμιλίας τὸν Παλαμᾶν ἐπαινεῖν , τὸν λόγον εὐθὺς οἱ ἀμφ' αὐτὸν μονάζοντες ἄνδρες καὶ πλήρεις σοφίας ἁπάσης εἶναι οἰόμενοι , αὐτόν τε ἐθαύμαζον Παλαμᾶν καὶ τὰ ἐκείνου δόγματα πλέον ἢ κατὰ βασιλέα Καντακουζηνὸν ἀνύμνουν , ὡς καλῶς μὲν λέγοι περὶ ἐνεργειῶν ὅτι τε ἄπειροι καὶ διάφοροι μὲν τῆς θείας οὐσίας ἄκτιστοι δὲ καὶ ἀνούσιοι , ὡς καλῶς δ' αὖ καὶ περὶ τοῦ ἐν Θαβωρίῳ τῷ ὄρει γενομένου πάλαι φωτὸς ἀποφαίνεται ὅτι τε ἄκτιστον κἀκεῖνο καὶ διάφορος τῆς Ἰησοῦ θεότητος ἄλλη θεότης . ἀπήντησεν εὐθὺς ὁ Γρηγορᾶς ὀνειδίζων πῶς ἂν εἴποιμι σφίσι καὶ καθαπτόμενος τῆς ἀωρίας , ὅτι μηδὲ μετὰ τὴν τοῦ κυρίου παιδείαν συνιέναι ἔχουσιν , οὐδ' αἰδώς τις ἔπεισιν ὅτι μοναδικόν ἐστιν ὃ νῦν περίκεινται σχῆμα , ἀλλὰ περιφανῶς αὐτοῦ καταψεύδονται , ἀπᾴδοντα μὲν αὐτῷ ἀπᾴδοντα δὲ τῷ καιρῷ φθεγγόμενοι καὶ παίζοντες ἐν οὐ παικτοῖς . τό τε γὰρ σχῆμα μὴ μόνον θεολογεῖν οὐ προστάττει , ἀλλ' οὐδὲ φθέγγεσθαι δίδωσιν ἔξω τῆς ὀφειλομένης πρὸς θεὸν ὑμνῳδίας , ἐργάζεσθαι μὲν οὖν ἀεὶ ταῖς χερσὶν ὅση δύναμις . καὶ ἅμα τῶν πάλαι θείων ἐπεισῆγε μαρτυρίας ἀνδρῶν , δυσωπητικωτέρας οὔσας ἐκείνας , οἱονεί τινι πολιᾷ τὸ αἰδέσιμον ἐσχηκυίας διὰ τὴν τῶν εἰπόντων ἀρετήν τε καὶ ἀρχαιότητα . ἀκούομεν γάρ , φησί , καὶ Παύλου λέγοντος « αἱ χεῖρες αὗται διηκόνησαν ἐμοὶ καὶ τοῖς σὺν ἐμοί . » πολυλογίαν δὲ καὶ ὁ τῆς μοναδικῆς πολιτείας διδάσκαλος Ἰωάννης κενοδοξίας καθέδραν εἶναι φησίν , ἀγνωσίας τεκμήριον , εὐτραπελίας χειραγωγόν , ψεύδους ὑπουργόν , κατανύξεως ἀφανισμόν , καταλαλιᾶς θύραν , τῆς κατ' ἀνθρώπων δηλαδὴ λοιδορίας , καὶ οὐδαμῇ τῆς κατὰ θεοῦ · τοῦτο γὰρ οὐδ' ἐπὶ νοῦν τῷ θείῳ ἐκείνῳ ἀφίκετ' ἀνδρί . ὁ γὰρ τὴν κατ' ἀνθρώπων λοιδορίαν οὕτω κολάζων πῶς οὐκ ἂν ἐξεπέπληκτο καὶ πρὸς ἀφωνίαν κατηνέχθη , λοιδορίας ἀκούων κατὰ θεοῦ ; λοιδορία γάρ ἐστι κατὰ θεοῦ πάντως ἡ τῶν ἀμαθῶν ἄκαιρος θεολογία . καὶ τοῦτο δῆλον ἡμῖν ὁ Χρυσορρήμων αὐτίκα ποιήσει . ἐτίμησε γάρ σε ὁ θεός , φησίν , οὐχ ἵνα αὐτὸν ὑβρίζῃς · ὑβρίζει γὰρ αὐτὸν ὁ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ περιεργαζόμενος . τούτοις ἐκεῖνοι τὸ εἰωθὸς ἀντεισῆγον ἐκεῖνο · εἶτα ἐρρῶσθαι φράσομεν , φησί , τὰς θεολογικὰς τῶν ἁγίων βίβλους ὡς ἂν εἰ ἐπ' οὐδενὶ χρησίμῳ τοῖς πεπονηκόσι γραφείσας ; χαίρειν δ' ἐάσομεν τὸ θεῖον εὐαγγέλιον ὃ τὰς γραφὰς ἡμῖν ἐρευνᾶν παραινεῖ ; Πρὸς ταῦτα ὁ Γρηγορᾶς οὑτωσί πως ἀπήντησεν . αἱρετικῶν μοι προφέρετε , ἄνθρωποι , ῥήματα . τίνων δὴ τούτων ; ὧν τὴν ἄτοπον ἔρευνάν τε καὶ πολυπραγμοσύνην δημοσίᾳ τοῦ Χρυσορρήμονος ἐξελέγχοντος οὔπω γε ἠκηκόειτε , ὡς ἔοικεν . ἀκούσεσθε δὲ νῦν , καὶ εἰ μὴ πάνυ τι σφοδρῶς γε εἴη ὑμῖν πρὸς βουλήσεως , τὰς τῶν αἱρετικῶν ἀντιθέσεις συχνά τε κἀκτοῦ σύνεγγυς ἀνατρέποντος . ἀνάγνωθί σου , φησίν , τὴν ὁμολογίαν , αἱρετικέ . ὅτε προσῆλθες βαπτισθῆναι , τί εἶπες ; καὶ ἐπὶ μὲν τῶν φρικτῶν ἐκείνων μυστηρίων τὴν πίστιν προσήγαγες , νῦν δὲ τοῦ θεοῦ πολυπραγμονεῖς τὴν οὐσίαν ; ἀλλ' ὅρα τὶ πάλιν ὁ ἐχθρὸς ἀντιλέγει τῆς ἀληθείας · μὴ γὰρ ἀργοὺς ἡμῖν ὁ θεὸς δέδωκε λογισμούς ; μὴ γὰρ ἁπλῶς εἰλήφαμεν τοῦ νοῦ τὸ κριτήριον ; δεῖ καὶ λογισμοῖς ἐρευνᾶν τὴν πίστιν , καὶ μὴ ἀνεξέταστον εἶναι τὴν εὐσέβειαν . ἀλλὰ χρεών , φησίν , ἐχθρὲ τῆς ἀληθείας , τῆς ἐξετάσεως ὅρον εἶναι τὰ θεῖα λόγια καὶ τοὺς παρ' αὐτοῦ δοθέντας ἡμῖν τῆς εὐσεβείας κανόνας . σὺ δ' ὑπερβαίνων βιάζῃ τὴν ἀλήθειαν . καὶ ὅρα πάλιν τίνας ὁ αἱρετικὸς ὑποφέρει λόγους . οὐχ εὑρίσκομεν , φησίν , τὴν πίστιν ἀσφαλῆ πανταχῇ . εὑρίσκομεν γὰρ τὸν Ἀδὰμ ἀπὸ τῆς πίστεως πεσόντα . ὅρα δὲ καὶ τοῦ Χρυσορρήμονος τὴν ἀνθυποφοράν . βλέπε , φησί , πάλιν τοῦ πονηροῦ δαίμονος τὰ ῥήματα τοῦ πάντα τολμῶντος . ἀλλ' οὐχ ὁ πιστεύων τῷ τυχόντι πιστός , ἀλλ' ὁ θεῷ πιστεύων ἀληθῶς . μὴ γὰρ ἔδειξας ὅτι θεῷ πιστεύσας ἀπώλετο ; διαβόλῳ πιστεύσας ἀπώλετο , θεῷ ἀπιστήσας ὠλίσθησε . τούτοις μὲν δὴ οὖν τοῖς ῥήμασι τὸν αἱρετικὸν ἐπεστόμισε τότε · μὴ μόνον δ' οὖν , ἀλλὰ καὶ ὅσοι ἐκεῖθεν ἐς τόδε ταὐτὰ τοῖς αἱρετικοῖς ἐκείνοις προφέρουσιν ἕτεροι , τοῖς αὐτοῖς τοῦ Χρυσορρήμονος ἅπαντες βέλεσι πλήττονται . Τούτων δ' οὕτω λεγομένων ἤρξαντό τινες τῆς ἐφεδρείας ἐπεισιέναι . σύνηθες γὰρ τουτὶ Καντακουζηνῷ προλοχίζειν ἐφεδρείας ἐν τοῖς τοιούτοις καὶ Τελχίνων τοιούτων ἐπιφέρειν ἐξ ἀφανοῦς στρατόπεδα , αὐτῷ μὲν συμμαχίαν , τοῖς δ' ἀντιθέτοις ἔκπληξιν · ὧν ὁ πρῶτος καὶ μάλιστα πάντων ὁμόψυχός τε καὶ ὁμογνώμων καὶ πάντα στεργόμενος ἀνελάμβανεν εὐθὺς τὰ τοῦ ἐν Θαβωρίῳ τῷ ὄρει φωτὸς ἐκεῖνα , καὶ ἐλοιδόρει τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ καὶ τῶν θείων τῆς ἐκκλησίας δογμάτων μυρία παθόντα δεινὰ Θεόδωρον , ὃς πρὸς τῶν εἰκονομάχων μετὰ πλείστας πρότερον καὶ διαφόρους κολάσεις καθάπερ ἀμνὸς κατὰ γῆς ἐκταθεὶς ἀκμαῖς σιδήρων ἐστίζετο γραφόμενος ἅπαν τὸ πρόσωπον , ἔμενε δὲ τὴν ψυχὴν ἀκλινής , ἕως εἰς ἐξορίαν ἀπενεχθεὶς τῷ ἀδεκάστῳ δέδωκεν αὐτὴν ἀθλοθέτη θεῷ . ἐλοιδόρει δ' ἐκεῖνον ὅτι βοηθῶν ὀρθοδόξοις βιβλία κατὰ τῶν εἰκονομάχων ἀφῆκε τῷ βίῳ , τὴν ἐκείνων τότε ἐξελέγχοντα δυσσέβειαν , νῦν δὲ τὴν Παλαμικήν , ἐκ μιᾶς ἀρξαμένων ἀμφοῖν προφάσεως , τοῦ ἐν Θαβωρίῳ λέγω τῷ ὄρει φωτός , ὡς δειχθήσεται πλατύτερον προϊόντος τοῦ λόγου . καὶ ποία τοῦτον , ἔφασκεν , οἶδεν ἐκκλησία ; καὶ τίς αὐτοῦ ποτὲ μνήμην πεποίηται τῶν ἡμερῶν ; καὶ πολλὰ τοιαῦτα συνείρων τὴν τῶν βλασφημιῶν ἐπήνεγκε κορωνίδα , ὅτι πάνθ' ὅσα βιβλία πεποιῆσθαι λέγεται κατὰ τῶν εἰκονομάχων αὐτῷ αἱρέσεων γέμει μακρῶν . καὶ εἰ μὲν ἕτεροί τινες ὑποβολιμαῖα παρεισενέγκαντες τὸ αὐτοῦ γε ἐπέγραψαν ὄνομα , ἀνέγκλητος μὲν ἔσται αὐτός , τὰ δὲ βιβλία οὔ · εἰ δ' αὐτοῦ τῷ ὄντι βεβαίως εἰσίν , ὁμοῦ τοῖς βιβλίοις ἄρα ἀπόβλητος καὶ αὐτὸς καὶ τοῖς ἄλλοις αἱρετικοῖς ἐναρίθμιος . Τοσούτων οὖν καὶ οὕτω μεγέθους ἀσεβείας ἐχόντων λόγων αὐτήκοος ὁ Γρηγορᾶς γεγονὼς σφόδρα τε ἐξεπλάγη καὶ ἄφωνος ἔμεινεν ἄχρι καὶ ἐς ὥρας μακρόν τι διάστημα . ἔπειτα θυμοῦ καὶ ζήλου θείου μεστὸς γεγονὼς τοιάδε , στραφεὶς πρὸς τὸν Καντακουζηνόν , φησί . τί μου τὸ γῆρας οὐκ ἐᾷς ἠρεμεῖν , ἀλλ' ἐπιβουλεύεις ἀεί ; τί με ταῖς σαῖς ἀεὶ μερίζων αἱρέσεσιν οὐκ ἐνάρκησας οὐδ' ὀψὲ τῆς ἡλικίας τῆς σῆς καὶ τῆς νῦν βαρυδαίμονος τύχης ; τί μ' ἄλλοτ' ἄλλοθεν ὡς ἐκ λόχμης καὶ δρυμοῦ προσβάλλων , οὐ τολμᾷς κατὰ μέτωπον ἄντικρυς τὸν σὸν ἐπιφέρειν πόλεμον , ἀλλ' οὐκ ἔστιν οὔθ' ὅθεν οὔθ' ὅτε μὴ τὴν σήν μοι προσάγεις ἀτέκμαρτον πεῖραν ; τί κατὰ τῶν θείων δογμάτων ἄλλοτ' ἄλλους ἐγείρεις Ὀλύμπους καὶ Παρνασοὺς βλασφημίας αὐτομαθοῦς καὶ ὀψιμαθοῦς ; τί κατὰ τῶν θείων πατέρων χαράδρας ἀνορύττεις ἀεὶ καινοτέρας καὶ μόνῃ τῇ σῇ παρευρημένας αὐτοθελεῖ ἐπινοίᾳ ; τίνα τοῦτον ἐξ αὐτοσχεδίου τῷ θείῳ ἐκείνῳ πατρὶ καὶ σοφῷ διδασκάλῳ τῆς ἐκκλησίας νέον ὁπλίζεις Ἀρχίλοχον ἢ μᾶλλον Ἀρχιλόχου πίθηκον , ὃς πρὶν ἢ μαθεῖν ἄπονον οἴεται εἰληφέναι ταμίαν σοφίας τὴν Ἡσιόδου δάφνην , καὶ μόνῃ θελήσει τὸ δογματίζειν ἁλώσιμον . ἢ οὐκ ἀκούεις , τί ταῦτ' ἐπὶ σοῦ τὸ σχετλιώτατον τοῦτο καὶ μεμηνὸς ἀνδράριον ἐξηρεύξατο ; ἆρ' ἀνεκτὰ ταῦτ' ἀκοαῖς λόγῳ καὶ διανοίᾳ διοικουμέναις ; φθέγξαι τι πρὸς ταῦτα , ἵνα γνῶμεν εἰ μὴ ὁμότροπον τρέφεις γοῦν ἐν τούτοις καὶ αὐτὸς τὸ τῆς γνώμης βουλόμενον . ἡ γὰρ σὴ σιωπὴ σφαλεροῦ συνειδότος ὑποψίαν ἀνειληφυῖα πολλάς , οἶμαι , ἐγερεῖ κατὰ σοῦ τὰς τῶν λοιδοριῶν τρικυμίας . ἦ γὰρ οὐκ αὐτὸς ἑαυτοῦ τε καὶ τοῦ σφετέρου θιάσου παντὸς ἄντικρυς καταμαρτυρεῖ καὶ τῶν ἀσεβειῶν ἐπιψηφίζεται τὴν μεγίστην ; ὃν γὰρ πᾶσαι διαρρήδην τιμῶσιν εὐσεβῶν ἐκκλησίαι , καὶ ὃν ὑμνοῦσι λογογράφων καὶ μουσουργῶν ὁσίων χοροὶ κατὰ πᾶσαν χρόνου περίοδον , καὶ οὗ τοὺς ἄθλους καὶ τὰ σοφὰ παλαίσματα διὰ πάσης ἠχῆσαι γῆς διαγέγονε , τοῦτον οὗτος ἰσχυρίζεται μὴ εἰδέναι , ἀλλ' εἰς τόδ' ἡλικίας παντάπασιν ἀμφότερον διαμεῖναι , καὶ τυφλὸς τῶν γινομένων καὶ κωφὸς τῶν λεγομένων , ὅμοιον ὥσπερ ἂν εἰ καὶ περὶ τοῦ παγκοσμίου τοῦδε φωτός , τῆς ἡλιακῆς ἐκείνης λαμπάδος , ἀγνοεῖν διετείνετο εἴ τις εἴη τῶν ζώντων ἀπολαύων αὐτοῦ . δυοῖν γὰρ ἕπεται θάτερον · ἢ γὰρ εἰωθὸς ὂν τοῖς αἱρεσιώταις αὐτοῦ καὶ νόμιμον συνάξεων ἀπέχεσθαι καὶ πάσης ἱερᾶς ὑμνῳδίας ὡς τὰ πολλά , τῶν ἱερῶν διὰ τοῦτο λογίων ἀμύητος καὶ αὐτὸς τὸ παράπαν διατετέλεκεν , ἢ συνιὼν μὲν ἐνίοτε τύχης ἐλαυνούσης τινός , ἔπειτα τοῖς ἄλλοις ἐκεῖ συμπαρὼν μέν , οὐχ ὁρῶν δὲ θεοτήτων ἀκτίστων σμῆνος ἀπείρων , πρόσχημα τὴν σύστασιν καὶ οὐχ ἑκουσίῳ δρᾷ διανοίᾳ καὶ γνώμῃ , τὸν προφανῆ τῆς κακίας ἔλεγχον δεδιώς · διὸ καὶ ὁρῶν οὐχ ὁρᾷ καὶ ἀκούων οὐκ ἀκούει . οὐδὲ τῶν λεγομένων ὅλως ἐπαΐει , ὡς γίνεσθαι σαφὲς ἐπ' αὐτοῦ τὸ λεγόμενον πρὸς τῆς γραφῆς « ἀκοῇ ἀκούσεται καὶ οὐ συνήσει , καὶ βλέπων οὐ μὴ ἴδῃ · ἐπαχύνθη γὰρ ἡ καρδία αὐτοῦ . » Πολλῶν δ' ὅμως ὄντων οἳ τὰ ἐκείνου λαμπρῶς ἐπ' ἐκκλησίας ὑμνοῦσιν ἁπάσης , ὁπόσαι γῆν τε καὶ θάλασσαν διαλαχοῦσαι τὸ εὐσεβὲς ἐφαπλοῦσι κήρυγμα , καίριον εἶναι δοκεῖ μοι νῦν ἀπολεξαμένῳ πρὸς μέσον ἕνα που καὶ δύο παραγαγεῖν , καὶ δεῖξαι τουτωῒ τἀνδρί , καὶ εἴ τινες εἶεν τὸ ἠλίθιον αὐτῷ παραπλήσιοι , ἐξ ὀνύχων τὸν λέοντα κἀκ τοῦ κρασπέδου τὸ ὕφασμα , τὰς τοῦ προκειμένου λέγω μάρτυρος ἀθλήσεις , ὅσας τε καὶ οἵας ὑπὲρ φύσιν , ἐν ὅροις μένων τῆς φύσεως , ἐκαρτέρησε πάσχων ἐκεῖνος , καὶ πρός γε τὸ μέγεθος τῆς σοφίας μεθ' ἧς ἀντιλέγων τὰς τῶν εἰκονομάχων ἐνστάσεις ἀράχνης δίκην διέλυε . καὶ πρῶτος μὲν ὁ πάσας σχεδὸν τὰς τῶν ἐξόχων ἁγίων μνήμας δι' αἰῶνος ἀκοαῖς εὐσεβῶν παραπέμψας , καὶ πᾶσαν πανήγυριν τοῖς οἰκείοις λόγοις κοσμήσας τε καὶ πνευματικῆς ἐμπεπληκὼς εὐφροσύνης , μεταφραστὴς Συμέων ἐκεῖνα λεγέτω , παρεληλυθὼς ἡμῖν ἐνταυθοῖ . μετὰ γὰρ τὸ τὰς πολλὰς ἐκείνας κολάσεις καὶ τιμωρίας διεξελθεῖν , ὁποίας καὶ ὅσας ἐκαρτέρησε πάσχων ὁ γενναῖος τότε Θεόδωρος , κἀκείνων ἐπιτροχάδην μέμνηται οὓς ἀντεπῆγε λόγους πανσόφους τοῖς τῶν εἰκονομάχων τότε σοφοῖς καὶ τυράννοις τρισὶν ἐφεξῆς τὴν διαδοχὴν κατ' αὐτοῦ κληρουμένοις ἐν ἔτεσι πέντε καὶ εἴκοσι , λαμπρῶς παρρησιαζόμενος καὶ τὴν τῶν θείων διδάσκων εἰκόνων τιμήν , καὶ διασαφῶν τὰ τοῦ δόγματος , καὶ τὰ ἐκείνων προβλήματα καθαιρῶν ἐν δυνάμει λόγου καὶ πνεύματος , ὡς θαυμάζειν μὲν τὸν βασιλέα , φησίν , θωπεύειν δ' ἐπιχειρεῖν , ἄνδρα τοσοῦτον ἐπὶ σοφίᾳ ὑποποιήσασθαι προθυμούμενος , δι' οὗ πολλῶν ἐν βραχεῖ περιέσεσθαι ἤλπισεν · ἔρωτι γὰρ ἁλῶναι βασιλέα φησὶν ὁμόφρονα τοῦτον ἔχειν , ἢ πάντως ἄρχειν οὐδὲν αὐτῷ διαφερομένων . μάρτυρας δ' εἶναί φησι τῆς αὐτοῦ σοφίας καὶ τῆς πρὸς τυράννους ἐνστάσεως ἃς ὑπὲρ εὐσεβείας ἐκεῖνος ἐξέθετο βίβλους , διασωζομένας ἀεὶ προνοίᾳ θεοῦ , πολύτιμον οἷς εὐσεβεῖν ἐστι θέλησις θησαυρόν . οὐ μόνον δὲ ἀλλὰ καὶ τάδε διέξεισι . τοῦ σώματος ἤδη καταξανθέντος , φησί , ταῖς μάστιξιν αἵματί τε τοὔδαφος ἐπιχρώσαντος , ὡς οὐδεμίαν αἴσθησιν αὐτὸς ὑπομείνας τῶν ἀλγεινῶν , εἱστήκει γυμνὸς ἐν μέσῳ τοῦ βήματος , ὥσπερ τινὶ κόσμῳ ταῖς πληγαῖς ἐγκαλλωπιζόμενος , καὶ θέατρον οὕτω καὶ ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις κατὰ Παῦλον γινόμενος . τίς δ' ἀπαριθμεῖσθαι , φησί , δυνηθείη ἂν τὰς φυλακάς , τὰ ναυάγια , τὸν λιμόν , τὰς ἡλιακὰς ἐκκαύσεις , τὰς νυκτερινὰς ψύξεις , τὰς ἐπιβουλάς , τὰς ἐπαναστάσεις , τοὺς καθ' ἡμέραν θανάτους , τὰς αὖθις ἐπὶ πληγαῖς πληγάς , τοὺς ῥαβδισμοὺς καὶ τὰ ἐπὶ κόρρης ῥαπίσματά τε καὶ στίγματα ; τέλος δέ φησιν γήρᾳ καὶ νόσῳ , πρὸς δὲ καὶ κακοπαθείᾳ τῇ ἐκ φρουρᾶς πιεζόμενος ἐν αὐτῇ τῇ φρουρᾷ θεῷ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν παρατίθησιν , ἄμωμον μὲν τῇ πράξει τὸν βίον ἄπταιστον δὲ τῇ εὐσεβείᾳ τὸν λόγον διατηρήσας , καὶ ἀνεπίληστον τῆς αὐτοῦ μαρτυρίας μνήμην καταλιπών . λέγεται δέ , φησί , καί τινα τῶν γερόντων κατ' ἐκεῖνο καιροῦ πολλῷ τῆς εὐσεβείας ζήλῳ φερόμενον ὑπεριδεῖν μὲν καὶ βασιλικῆς ἀπειλῆς , ἀφειδῆσαι δὲ καὶ αὐτῆς τῆς ζωῆς , ἵνα πίστει τῷ τοῦ μακαρίου προσπεσὼν λειψάνῳ χάριτος ἐκεῖθεν μετάσχοι · καὶ εἷς τῶν ᾀδόντων γενόμενος καὶ αὐτὸς κατὰ τὸν τῆς ἐκδημίας ἐκείνου καιρόν , ἐβεβαιοῦτο μετὰ ταῦτα ὡς εἴη τότε φωνῆς ἄνωθεν ψαλλόντων ἡδίστης καὶ θαυμασίας ἀκούων , εἴτε τις ἀγγελικὴν ἐννοήσειε ταύτην , εἴτε τινὰ ἄλλην νεύματι θεοῦ γενομένην . θεῷ δῆλον ἂν εἴη , καὶ ὅσοις τὰ τοιαῦτα διορᾶν ἄξιον . καὶ κεῖσθαί φησι τὸ ἱερὸν τοῦ ἁγίου σῶμα θαύμασιν ἀφθόνοις διὰ παντὸς σεμνυνόμενον καὶ πᾶσι τοῖς προσιοῦσι παρέχον ῥῶσιν ψυχῆς , ῥῶσιν σώματος , καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν παθῶν παντοίων ἀπαλλαγὴν εἰς δόξαν θεοῦ τοῦ σωτῆρος Χριστοῦ . καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς Θεοδώρου σοφίας καὶ τῶν θαυμάτων ὁ θεῖος διέξεισι μεταφραστὴς ὡς ἐν τύπῳ εἰπεῖν καὶ σκιωδῶς πως τὴν δήλωσιν τοῖς μὴ συνιεῖσιν ἀφοσιώσασθαι . ὅ γε μὴν Θεοφάνης ὁ μέγας τῆς ἐκκλησίας φωστὴρ καὶ αὐτὸς τοὺς καθ' ἑκάστην καὶ πᾶσαν ἡμέραν τοῦ χρόνου παντὸς πάντως σχεδὸν ἁγίους , ὅσοι πρὸς αὐτοῦ θεῷ καθιερωθέντες δρόμοις ἀσκητικοῖς ὁμοῦ καὶ μαρτυρικοῖς ἀπήλλαξαν , μέλεσιν οἰκείοις αὑτοῦ σοφωτάτοις ὑμνήσας λαμπρῶς τε καὶ διαρκῶς , ὁ Θεοδώρῳ τῷ θείῳ ἐκείνῳ μάρτυρι καὶ σοφῷ διδασκάλῳ τῆς τοῦ θεοῦ ἐκκλησίας , ὡς εἴρηται , γενόμενος ἅπαντα ἀδελφὸς καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα καὶ γνώμην καὶ ἄθλησιν καὶ συμπαρὼν καὶ συμπάσχων αὐτῷ , ἐπεὶ τοῖς μεγίστοις ἐκείνοις ἐκείνου συναπελθόντος ἄθλοις μόνος τῷ βίῳ περιελείφθη , ἀπελαθείσης ἤδη καὶ τῆς εἰκονομαχίας προνοίᾳ θεοῦ τοῖς τούτων ἀγῶσιν ἐπικαμφθέντος , κοσμεῖ καὶ τοῦτον τοῖς ἑαυτοῦ μέλεσιν , ἐκεῖνα περιᾴδων καὶ ἀριθμούμενος ὧν αὐτόπτης ἦν αὐτὸς καὶ συναθλῶν καὶ μάρτυς γινόμενος ἀξιόπιστος . Ἀλλὰ τῶν καλῶν εἶναί μοι κἀνταῦθα δοκεῖ βραχέα πρὸς ἔνδειξιν παραθεῖναι τῷ λόγῳ , καὶ τῶν τῷ ἁγίῳ ἐπενεχθεισῶν τήμερον ὕβρεων πρὸς τοῦδε τοῦ δυσμενοῦς ὑπέρτερον δεῖξαι παντάπασιν . φησὶ γὰρ πρὸς τὸν γενναῖον καὶ θεῖον ἐκεῖνον καὶ πάνσοφον ἄνδρα ὁ γενναῖος ἐκεῖνος καὶ ὁμότροπος ἀθλητής « τὸν τίτλον τῆς σῆς ὄψεως ἰδόντα παραχωρεῖ τὰ χερουβὶμ τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς , ἡ δὲ φλογίνη ῥομφαία εὐλαβῶς τὰ νῶτά σοι δίδωσι , πάνσοφε Θεόδωρε . » καὶ πάλιν « ὁ τίτλος πάλαι μὲν τῇ κορυφῇ ἐπέκειτο τοῦ βασιλέως Χριστοῦ , ἐγγεγραμμένος ξύλῳ τοῦ σταυροῦ · ὁ δὲ σὸς τίτλος , πάνσοφε , τῇ σῇ κεκόλαπται κεχαραγμένος ὄψει εὐκλεέστερον . » καὶ πάλιν « ὑψωθεὶς ἐπὶ σταυροῦ πάλαι Χριστὸς ἐκεντήθη τὴν πλευράν · σὺ δὲ τεθεὶς ἐν ξύλῳ καρτερῶς τὰς κεντήσεις ὑπέμεινας , ὥσπερ κριὸς ἐπίσημος , ἱερομύστα , σφαγιζόμενος . » ἐγὼ δὲ πάμπολλα λέγειν ἔχων τοιαῦτα καὶ μείζω τούτων , οὐ βούλομαι τοῖς ἀκούειν ἥκιστα βουλομένοις δοκεῖν ἐπαχθής · οἷς γὰρ τὸ ἀρκοῦν οὐκ ἀρκεῖ , τούτοις ἀρκέσει τῶν πάντων οὐδέν , οὐδ' ἂν εἴ τις νικήσας τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν βροντώδη φθέγγηται . ὅπου γὰρ τοσούτων ὑπὲρ αὐτοῦ βοώντων διὰ πάσης τῆς οἰκουμένης ἀνὰ πᾶν ἔτος καὶ χρόνου παντὸς περίοδον , καὶ ὃν οὑτωσί πως ὑμνοῦσιν ἄνθρωποι μὲν ἀπὸ γῆς καὶ θαλάσσης καὶ πάσης ἑῴας καὶ ἑσπερίου λήξεως , καὶ ᾧ τὰ διὰ Χριστὸν ὑπὲρ εὐσεβείας στίγματα τὸ χερουβὶμ αἰδεσθὲν τοῦ ξύλου παραχωρεῖ τῆς ζωῆς , καὶ ᾧ τὰ νῶτα δίδωσιν ἡ φλογίνη ῥομφαία , τοῦτον οὐκ εἰδέναι φησὶν ὁ ταλαίπωρος οὑτοσί , τίς ἂν γένοιτο μηχανὴ τῆς ἀμηχάνου καὶ λιθίνης αὐτοῦ καθικέσθαι ψυχῆς δυναμένη ; ἐμοὶ μὲν οὖν πολλή τις καὶ ἀτέκμαρτος ἐνταυθοῖ περικέχυται ἀπορία , οὐχ ὅπλων ἀντιρρητικῶν ἀπουσίᾳ ( μυρία γὰρ ἡμῖν ἀμυντήρια πρόκειται τὴν τοῦ λόγου κατάλυσιν ὑπισχνούμενα ) · ἀλλ' ἐπειδὴ τὸ γνῶναι νόμον κυρίου διανοίας ἐστὶν ἀγαθῆς , ᾧ πάντως διάνοια μὲν ἥκιστα πρόσεστιν ἀγαθή , μακρὰ δ' ἀωρία τῶν αὐτοῦ λογισμῶν κατορχεῖται , τούτου νόμος οὐδεὶς οὐδὲ παιδεία κυρίου καθικέσθαι δυνήσεται ποτέ . εἰ γὰρ κατὰ μὲν τὴν νοερὰν ψυχὴν λεγόμεθα ἄνθρωποι , ζῶα δὲ κατὰ τὴν αἰσθητικήν , καὶ πρός γε ζῶντα κατὰ τὴν θρεπτικήν , ᾧ μὴ κατὰ τοὺς τῆς νοερᾶς ψυχῆς κανόνας καὶ νόμους ἐξεγένετο ζῆν , ἐγὼ μὲν οὐκ ἂν εἴποιμι τίνι τοῦτον κλήρῳ προσνεμηθῆναι χρεών , λεγέτω δ' ὅστις οὐ ῥάθυμον ἔχει γλῶτταν ἀποφαντικοὺς περὶ τῶν πάνυ προδήλων ἀποδισκεύειν λόγους . ὥστ' εἰ κἀμοὶ φορτικόν τι δοκεῖ καὶ σφόδρα ἀνάξιον θρασεῖ καὶ νωθρῷ τὴν διάνοιαν ἀντιλέγειν ἀνδρί , οὐδέν , οἶμαι , καινὸν οὐδ' ἐκστατικὸν τοῦ καθήκοντος εἴη ἄν , ἀλλὰ καὶ σφόδρα τῶν προσηκόντων ὅρων ἐντός . Ὁ μὲν οὖν Γρηγορᾶς τοιαῦτα εἰπὼν καὶ οὑτωσὶ προοιμιασάμενος , ἔπειτα μακροὺς ἐπὶ τούτοις διεξῆλθε λόγους , ἐλέγχων μὲν τὰ φρυγανώδη καὶ νέα τῶν ἀντιθέτων δόγματα , καὶ ταῖς ἀναμφιλέκτοις ἀποδείξεσι βάλλων κατὰ σκοπὸν ὡς ἀπὸ εὐκύκλου τόξου καὶ στερροῦ , ὑπερμαχῶν δὲ τῶν θείων τῆς ἐκκλησίας δογμάτων , καὶ ὅσοι ταυτὶ καλῶς συνέθεντο θεῖοι πατέρες , καὶ μάλιστα πάντων τοῦ θείου ἐκείνου ἀνδρός , Θεοδώρου φημὶ τοῦ γράπτου , εἰς ὃν ὁ θρασὺς ἐκεῖνος καὶ πόρρω παιδείας ἁπάσης βαδίζων ἐξύβρισεν ἄνθρωπος . ἐπεὶ δ' ἐπὶ τὸ χεῖρον ἐκραγεῖσαν ἤδη τὴν τῆς βλασφημίας εἶδεν ὑπερβολήν , καὶ ἅμα θυμοῦ καὶ μανιώδους γλώττης οὐ πόρρω τὸ ἦθος ἐκείνων , ἀνέστη τε εὐθὺς καὶ ἀπῄει , χαίρειν φράσας αὐτοῖς πρὶν καὶ παραβολώτερόν τι ἀκοῦσαι καὶ παθεῖν ὑπὸ σφῶν παρὰ προσδοκίαν ὡς ἐν δικτύῳ μόνος περικλεισθείς , τοῖς αἰθερίοις παραπλησίως πτηνοῖς , οἳ τὴν αἰθέριον ἐκείνην καὶ φυσικὴν ἐλευθερίαν ἀφέμενοι πρὸς δίκτυα καὶ βρόχους αὐτομολοῦσιν ἐθελονταί , σχεδίῳ καὶ φαντασιώδει πλάνῃ ἑαυτοὺς ἐπιρρίπτοντες δι' ἁπλότητα , πρὶν αἰσθέσθαι τε καὶ σκέψασθαι καὶ πρὶν μαθεῖν ἃ χρὴ παθεῖν . Ἐξιών γε μὴν ἐκεῖθεν ἐνετύγχανε παρὰ τὴν ὁδὸν σποράδην ἄλλοτ' ἄλλοις τῆς Παλαμικῆς φατρίας , ἐπὶ τὸ τοῦ Καντακουζηνοῦ βαδίζουσι φροντιστήριον , ὑπ' ἐκείνου πρὸ τῶν ἑωθινῶν αὐτῶν δι' ἀποστόλων κρυφίως κληθεῖσι πρὸς διαλεκτικὴν σύνοδον πάλαι μελετηθεῖσαν κατὰ τοῦ Γρηγορᾶ , ἐπαγγελίας προειληφόσιν ἐκεῖθεν παρ' αὐτῷ τὴν ἡμέραν ἐκείνην διατελέσειν ἅπασαν . ἐθαύμαζον οὖν ἐκεῖνοι παρὰ προσδοκίαν αὐτὸν ἀπιόντα ὁρῶντες ἀρτίως τὸν Γρηγορᾶν , τοῦ ἡλίου τὰς πρωινὰς ἀνύοντος ἔτι πορείας . καὶ τοίνυν ἔνιοι τούτων κατόπιν δραμόντες ἠρώτων τῆς οὕτω ταχείας ἐπανόδου τὴν αἰτίαν . ἀρξαμένου δ' ἐκείνου καθ' ἕκαστα διηγεῖσθαι , ἔρως κατέσχεν αὐτοὺς ἕπεσθαί τε καὶ ἀντιλέγειν ὅσα εἰδέναι σφίσιν ἐπῄει τῇ κοινότητι τῆς φατρίας ὁμόλογα καὶ ὁμόστοιχα . ἐπεὶ δὲ καὶ παρὰ τὴν οἰκίαν ἤδη τῷ Γρηγορᾷ συνεληλύθεσαν , τὸ συνεχὲς ἐκείνης τῆς διαλέξεως πλατυτέρᾳ γλώττῃ διήνυον καὶ τὴν νόσον τῆς δυσσεβείας εἰς προῦπτον ἐξῆγον . καὶ ἦν ἰδεῖν τῆς νόσου χαλεπώτερον τὸ νοσεῖν ἐφίεσθαι . ἃ γὰρ ᾔδεσαν , οὐ καλῶς ᾔδεσαν , καὶ ἃ προύφερον , ἀπῆν αὐτῶν ἡ σὺν εὐκοσμίᾳ πρόοδος . τῶν γὰρ βιβλίων ἀνοιγομένων εὐθὺς ἃ πάλαι τοῖς θείοις πατράσιν ἐκτέθειται , ἠναγκασμένης τέχνης δεῖσθαι τὴν ἀλήθειαν οὐκ ἔτι ἐνῆν · αὐτόματος γὰρ ἐκ τοῦ ῥᾴστου πρὸς φῶς ἐβάδιζεν ὁ τοῦ ψεύδους ἔλεγχος . οἷς οὖν ἀνέλεγκτα ψεύδεσθαι ἥδιστον , τούτοις ἀψευδῶς ἐλέγχεσθαι ἔχθιστόν τε καὶ Ὀλύμπων ἁπάντων βαρύτερον . δυσανασχετοῦντες ἐβόων παγγλωσσίᾳ κόρακες ὣς κατὰ Πίνδαρον , ἵνα μὴ λέγω δίκην κολοιῶν ἀσήμοις κραυγαῖς παταγούντων καὶ ὁμιχλώδη τινὰ τὸν ἀέρα τῇ ἀκοῇ καὶ πάνυ τι δύσηχον παρασκευαζόντων . ἃ πάντα κατ' ἐμαυτὸν ἀνακυκλῶν καὶ ἀνελίττων ἐγώ , καὶ διευθύνειν καὶ ἀναφέρειν ἐθέλων εἰς τὸν εἱρμὸν ἐκεῖνον καὶ συνάπτειν εἰς ἓν τὰς ἐκδρομὰς καὶ ἀναστροφὰς ἐκείνας καὶ ἀναλήψεις τῶν καθ' ἕκαστα ἐπιχειρημάτων τε καὶ ἐργασιῶν , καὶ ὅσαι κατ' ἔνστασιν ὑποφοραὶ καὶ ἀνθυποφοραὶ καὶ λύσεις ἐξ ἀνάγκης ἕπονται τουτοισί , λίαν ἐργῶδες ὁρῶ καὶ ἀναχωρῶ πρὸς ἐμαυτόν , τὸ τῆς σιωπῆς ἀσπαζόμενος ἄπραγμόν τε καὶ ἀνεπίφθονον . Μή μοι τοιαῦτα λέγε καὶ πρότεινε , φίλων ἄριστε Πρωταγόρα . μίαν γὰρ οὐδεμίαν οὐδετέρῳ φέρει τὴν ὄνησιν τὰ τῆς σιωπῆς . ἐμοί τε γὰρ ἐπιεικῶς ἀφόρητον τὴν ζημίαν κομίζει , καὶ ὅσοι λίχνον κατ' ἐμὲ περὶ τὰ βελτίω τὴν ἀκοὴν ἐξέθρεψαν . σοὶ δ' ὅσον ἀπειλεῖ τῆς ψυχῆς τὸ πρᾶγμα τὸν κίνδυνον , αὐτός τ' ἂν εἰδείης ἐξετάσει καὶ βασάνῳ τελεωτέρᾳ διδούς , καὶ ἅμα συλλογιζόμενος πῶς μὲν τῶν ἀντιθέτων αἰσχυνεῖς τὰς γλώττας λέξας τὰ καίρια , πῶς δὲ τῶν ἡμετέρων ἐπιρρώσεις τὰς φρένας , ἀμφιρρεπεῖς ἐνίων ἐνιαχοῦ γινομένας δι' ὀλιγομαθίαν ἴσως · οὐ γὰρ ἄν ποτε φαίην κἀγὼ κατ' ἐνίους τὴν νόσον καλοῦντας ἀγκυρῶν ὀρφανήν τινα οἴησιν , εὐχερῶς ἐφ' ἑκάτερα ταλαντευομένην , ὁλκάσι παραπλησίως , ἃς ταραχώδεις ἀγκάλαι θαλάττης ἀπολαβοῦσαι νυκτὸς ἀλιμένοις ἀκταῖς καὶ χωρίοις ἐπέρριψαν . ἔπειτα οὐδὲ φορτικός τις ἐγώ σοι φανοῦμαι , πάντα καθ' ἕκαστα λέγειν ἐκεῖνα καὶ ἀπαράλλακτα τήμερον τὴν ἀνάμνησιν ἐπάγων · ἁπλῆς γάρ τινος ἀφηγήσεως ἀκροατὴς καὶ ἀπεριέργως γενέσθαι ἐφίεμαι , κατὰ τὸ ἐν Πυθοῖ λόγιον τοῦ ἄγαν αὐτός τε ἀεὶ φειδόμενος , καὶ οἷς ἀεὶ ξύνειμι φείδεσθαι παραινῶν . φέρε τοι νῦν τὰ τῆς γλώττης πρυμνήσια λύσας , εὐρυτέραις ὀθόναις δίδου τὸν πλοῦν , ἀκοαῖς χαιρούσαις ἐντυχών , κρηπῖδα στερρὰν ὑποβαλλομέναις τὸν τῶν λεχθησομένων πόθον . ὃ δὴ κράτιστον ὁρμητήριον εἰς ἄγαλμα φιλοτιμίας γλώττῃ σύν γε προθυμίᾳ λέγειν ἐθελούσῃ τε καὶ πρὸς τὰ ἐρρωμένα τῆς διηγήσεως ἀφορώσῃ καθίσταται . Ἐγὼ δέ σε τῆς τῶν λόγων οἰκονομίας καὶ τῆς τῶν τρόπων χρηστότητος πολλάκις θαυμάσας , ὦ φίλε Κλεόδημε , νῦν μᾶλλον ἢ πρότερον τὴν εἰς βραχὺ συνωθουμένην σοι τῶν λόγων ἄγαμαι πειθώ . ταῦτ' ἄρα καὶ μὴ λυπεῖν ἐθέλων ὃν θεραπεύειν εἱλόμην σέ , ἐρῶ μέν , μέτρια δ' ἐκ πολλῶν , καὶ ὅσα ἀναγκαῖα τῇ χρείᾳ καὶ τῷ καιρῷ , σῆς τε ὠφελείας ἕνεκα καὶ ἅμα τῶν σοι παραπλησίως αἱρουμένων ἀκούειν ταυτί . εἰ δὲ κάλλους ἐκείνου γυμνώσας τὴν φράσιν παντὸς διά τε σὲ καὶ ὅσοι κατά σε , ἐστενωμένην καὶ ἁπλουστέραν προθείην σοι τὴν ἀφήγησιν , ἀναξίως μὲν τῆς τῷ Γρηγορᾷ καθηκούσης δόξης παντάπασι δρῶν , ἀναξίως δ' εἴ τις εἴη κἀμοὶ σύντροφος γνώμη τε καὶ παιδεία , ὥρα σοι ἐννοεῖν τίνα ποτὲ καὶ ὅσην τὴν σὴν ἐν τοῖς τῆς ἐμῆς καρδίας τεθησαύρισμαι κόλποις φιλίαν . εἰ δὲ καὶ μὴ οὐ κατὰ τὸν σὸν ἀπαντῴη σκοπὸν ὁ λόγος , σὲ δ' ἀνεμέσητον ἐμοὶ τὴν πρόθεσιν τῆς ψυχῆς σου φυλάττειν χρεών . τὸ μὲν γὰρ ὑπὸ τύχης ὡς τὰ πολλὰ τυραννεῖσθαι συμβαίνει , ἄλλοτ' ἄλλα κεκτημένης καὶ ἀσύμφωνα τὰ ἐφόδια · τὸ δέ , ἀλλὰ καὶ τοῦτο μόνην τὴν προθεσμίαν καὶ πρώτην κίνησιν τῆς ψυχῆς ὡς ἐπὶ πλάστιγγος ἀρρεποῦς τε καὶ θεοπρεποῦς ταλαντεύεσθαι ἀξιοῖ . Περὶ μὲν οὖν τῶν ἄλλων ὅσα σοι ἐχρῆν ἀκοῦσαι , διεξεληλυθότος ἐμοῦ γε ἀκήκοας ἄνωθεν ἄχρι καὶ ἐς δεῦρο τὸν ἐφικτόν γε τρόπον · περί γε μὴν τῶν ἐν Θαβωρίῳ τῷ ὄρει πάλαι θαυματουργηθέντων εἰ λέγειν ἐπιχειροίην , πολλή μοί τις ξενοδοχεῖν ἀπειλεῖ δυσχέρεια , εὐθὺς πρὸ πυλῶν τὰς ἑαυτῆς ἐφαπλοῦσα παγίδας καὶ ὅσα δήπου τὰ τῆς κακίας ἔνεδρα . οὐχ ὅτι κατὰ τοὺς ὀρθοὺς τῆς φύσεως λόγους προσεῖναι τῇ ὑποθέσει συμπίπτει δυσχερές · καὶ πάνυ τι γάρ ἐστι ῥᾴδιον τὰς τῶν ἁγίων ἡμῖν προκομίσασι μαρτυρίας , δυσαντίβλεπτον ἔχουσας τἀληθές , ἀπηλλάχθαι πραγμάτων . ἀλλ' οἱονεί τινες ἑαυτοὺς προλοχίσαντες ἡμῖν εὐθὺς ὁδοστάται δύο τινὲς πρὸ ποδῶν ἑτέρωθέν ποθεν , ἐξ ἀπροσδοκήτου τινὸς καὶ ζοφώδους χαράδρας , ἐξαίφνης ἐπιδραμόντες τό τε ἀνήνυτον ἐπισείουσι καὶ τὸ ἄπραγμον ἰσχυρῶς ἀφαιρεῖν ἐπαγγέλλονται . τό τε γὰρ περὶ θεοῦ λέγειν οὐσίας καὶ φύσεως , καὶ ὅρια κινεῖν διὰ τοῦτο πατέρων σιγῆς μὲν ἔχεσθαι προτρεπομένων ἐνταῦθα θεολογίας δ' ἀπέχεσθαι , καὶ τό γε πρὸς ἰδιώτιδας ἐξάγειν ἀκοὰς τὰ τοιάδε , γέλωτα ἡγουμένας τὰ τίμια καὶ μηδὲν τοῦ κενοδοξεῖν ὑπέρτερον τιθεμένας μηδὲ τοῦ τὰ ἐκ κοιλίας ἀνέδην λαλεῖν , καὶ κριτήριον αὔθαδες ποιεῖσθαι τὸ τῆς ἀμαθοῦς διανοίας καὶ γλώττης πάνυ τι ἀταμίευτον , ταῦτα δ' ἔμοιγε πολὺν ὑπισχνεῖται τὸν κίνδυνον , μὴ ὅτι γε τῆς ψυχῆς , ἧς μηδὲν τὸν πάντα κόσμον ἀντάξιον εἶναι τὰ θεῖά φησι παραγγέλματα , ἀλλὰ καὶ τῆς ἡμῖν συντρόφου παιδείας καὶ εὐλαβείας ἐν τοῖς τοιούτοις · μηδὲ γὰρ εἶναι μηδέτερον ἀνδρῶν ἀσφαλῶς τε καὶ ἀπραγμόνως ζῆν αἱρουμένων . ἥκιστα οὖν σε χρεών , ὦ φίλε Κλεόδημε , λογισμοὺς ἐπὶ σαυτοῦ κινεῖν πολὺ τὸ μεμφόμενον καθ' ἡμῶν ὠδίνοντας , εἰ μὴ κατὰ τοὺς ἐκ φαρέτρας τὰ βέλη πέμποντας καὶ ἡμεῖς ἀπερισκέπτως τὰ προστυχόντα θαρροίημεν φθέγγεσθαί τε καὶ οἷον ἀποδισκεύοντες διδόναι τὰ ἅγια τοῖς κυσὶ καὶ τοὺς μαργαρίτας τοῖς χοίροις . τότε γάρ που τὴν σιγὴν ἀποσειομένους λέγειν ἴσως εἶναι χρεών , ὅτε μὴ μέλλοι τις ἄξια λέγειν σιγῆς , ἐκ τῆς τῶν πραγμάτων βιαίας ἀνθολκῆς καθελκόμενος . ὅτε δὲ μακρὰ τὸν λόγον καὶ ἀτέκμαρτα περικλύζειν ἐπαγγέλλεται κύματα καὶ πολυειδῆ καὶ διάφορον τῶν θορύβων ἐπάγειν τὴν ἅλμην , τότε δὴ πολλῷ τινὶ βέλτιον ἄφθογγον ἢ φθεγγόμενον κεκτῆσθαι τὴν γλῶτταν . τὸ γὰρ αὐτὸ Θαβώριον ὄρος καθάπερ εἰκονομάχοις δέδοται πάλαι τῆς αἱρέσεως πρόφασις , οὕτω δὲ καὶ Παλαμᾷ τουτωὶ καὶ ὁπόση τις εἴη σύννομος αὐτῷ φατρία κοινοπραγοῦσα τὰ δυσσεβῆ καὶ παράνομα καὶ τῶν ἱερῶν τῆς ἐκκλησίας ἐξορχουμένη θεσμῶν , οἱονεί τινος ἀκράτου βαφῆς κατασχούσης εἰς βάθος αὐτοὺς τῆς κακίας . πλὴν εἰ μή τις ἀπαντῴη λέγων πολλοῖς ταυτηνὶ καὶ μοχθηροτέροις νοσήμασιν ὑπερβάλλειν ἢ κατ' ἐκείνην τὴν τῶν εἰκονομάχων αἵρεσιν , καὶ πλείονος διὰ ταῦτα δεῖσθαι τῆς ἐξετάσεως ἐκείνων ταυτὶ καὶ μακροτέρων πολλῷ τῶν ἐλέγχων ἢ κατ' ἐκείνους . ἐκείνοις μὲν γὰρ ἑνὸς τουτουὶ καὶ μονοειδοῦς σκανδάλου τὸ πρᾶγμα γέγονε πρόφασις , δι' ἣν κακῶς τῷ καλῷ προσκεκρουκότες τῆς ἀληθείας ἑκόντες ἐξώσθησαν , πρὸς εἰκονομαχίαν ῥᾳδίως ἐκκυλισθέντες . οὗτοι δ' οὐ μόνον μόνου τοῦ πάθους ἐκείνου μετέσχον τε ἅμα καὶ ὑπερέσχον , ὡς εἴρηται , ἀλλὰ καὶ κακίαν ἄλλην ἐπὶ κακίᾳ προσεπεδαψιλεύσαντο πολυειδῆ καὶ πολύμορφον . τίνα δὴ ταύτην ; τὴν τῶν Εὐχιτῶν δηλαδὴ καὶ Μασαλιανῶν , ὧν τὸ τῆς γνώμης σαθρὸν καὶ ἀμφισβητήσιμον καὶ ἅμα τὸ τῆς πίστεως ἄπιστον οἱ θεῖοι τῆς ἐκκλησίας διδάσκαλοι πάλαι κατεγνωκότες ἡμᾶς ἀπέχεσθαι παρηγγυήσαντο . τούτων γὰρ οἳ μὲν ἀσέμνῳ λογισμῷ καὶ γλώττης ἀκρασίᾳ αὐτὴν ὁρᾶν φασὶ τοῦ θεοῦ τὴν οὐσίαν , αὐτοῖς ὁμιλοῦσαν ἀμέσως ἅμα καὶ οὐχ ὃν ἐκείνη τρόπον καὶ ὅτε βούλεται , ἀλλ' ὃν αὐτοί · οἳ δὲ τὸ τῆς θείας οὐσίας ἁπλοῦν τε καὶ μόνον ἄκτιστον ἀθετοῦντες παντάπασιν ἀπείροις τε διαφόροις θεότησιν ἀκτίστοις κατατέμνουσιν . καὶ σιωπῶ τὰς ἀθεμίτους καὶ δαιμονιώδεις πράξεις αὐτῶν διά γε δήπου τὸ μὴ ὅτι γλώττῃ γε προφέρειν , ἀλλὰ καὶ ψιλῇ τινὶ ἐπινοίᾳ μεμνῆσθαι λίαν αἰσχρόν · λεκτέον δ' ὅμως τὰ τοῦ θείου Μαξίμου περὶ αὐτῶν εἰρημένα , ἐξηγουμένου τὸν ἱερὸν Διονύσιον . φησὶ γὰρ ὅτι τριετίαν μόνον ἄκρως ἀσκήσαντες , ἀδιαφοροῦσιν ἐπὶ τοσοῦτον τὸν λοιπὸν τῆς ἑαυτῶν ζωῆς χρόνον ὡς πᾶσαν ἀτοπίαν πράττειν ἀδεῶς , μοιχείαις ἀσελγείαις γαστριμαργίαις ἀλληλογαμίαις καὶ ἁπαξαπλῶς ἐν πάσαις ἀσωτίαις ἐγκυλινδούμενοι , τὰ τοιαῦτα πράττειν ἀπαθῶς τερατεύονται , ἀναισθήτως νοσοῦντες τὴν ἐμπάθειαν , καὶ ἀναλγήτως ὑφ' ἑαυτῶν πάσχοντες καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς οἰκούντων δαιμόνων , ὥσπερ οἱ φρενίτιδι κατεχόμενοι νόσῳ . Εὑρήσει δ' ὁ βουλόμενος περὶ τούτων κἀν τῷ ὅρῳ τῶν πρακτικῶν τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς τρίτης συνόδου , καὶ ὁμοίως τῆς ἑβδόμης , ὅπως τε ἐκπομπεύουσι καὶ ἀναθεματίζουσι τὰς μυσαρὰς αὐτῶν ἐργασίας , καὶ ὅπως τοὺς αὐτοὺς Μασαλιανούς τε καλοῦσι καὶ Μαρκιωνιστάς . ἀρκέσουσι δ' ἔτι καὶ νῦν ἐς δήλωσιν ἄλλα τε πλεῖστα μαρτύρια καὶ σαφῆ , καὶ πρό γε πάντων οἱ ἐκ τοῦ Ἄθω τοῦ ὄρους καὶ δὶς καὶ τρὶς καὶ πολλάκις ἐληλυθότες πεπαρρησιασμένοι καὶ ὕπαιθροι τόμοι , τὰ τούτων αἰσχρὰ καθ' ἕκαστα παριστῶντες . ἀλλ' εἰ μὲν τοῦτ' ἦν ὁ τῆς ἡμῶν εὐσεβείας καὶ πίστεως ὅρος , εἰδέναι πῶς Θαβὼρ καὶ Ἑρμὼν ἐν τῷ ὀνόματι κυρίου ἠγαλλιάσαντο , καὶ εἰς τοῦτ' ἀνάγκης ἦν τὸ περιιστάμενον τὰς ἐκεῖ θαυματοποιίας εἰδέναι καὶ ταύταις τῆς προσκυνήσεως νέμειν τὸ κράτιστον , πρῶτον μὲν σοφῶν ἀνδρῶν ἐδεῖτο πρὸς ἔρευναν τἀσφαλοῦς ἀκριβῆ , καὶ οὐδὲν ἂν ἦν ἀδικώτερον κατὰ τὸν εἰπόντα τῆς ἡμετέρας πίστεως , εἰ τὸ πλέον εἶχον οἱ σοφοί , καὶ οὐκ ἐπ' ἴσης τοῦ σώζεσθαι πᾶσι μετῆν ὁμοφύλοις καὶ ὁμογνώμοσι τὴν εὐσέβειαν , εἴτε τῶν σκυτέων τις εἴη καὶ σκαπανέων καὶ εἴ τις τῶν σοφιστῶν . δεύτερον δ' εἴποιμι ἂν ὡς εἰ βίαιόν τι καὶ ἀναπόδραστον τὸ τῆς ἀνάγκης ἐνταυθοῖ περιίστατο τρόπαιον , περὶ πολλοῦ μέντ' ἂν καὶ αὐτός , μᾶλλον δὲ τοῦ παντὸς ἐποιούμην τὸ λέγειν ἐνταῦθα , ἐμαυτοῦ τε προμηθούμενος , ὡς μὴ διαβαλλοίμην τοῖς φιλοσκώμμοσι , καὶ ἅμα τῶν ἀφελεστέρων , ὡς μὴ ῥᾳδίως ἐξαπατῷντο πρὸς τῶν ἀνοσίων τῆς ἀσεβείας προέδρων . νῦν δ' ἐπειδὴ ματαίαν ἐπίδειξιν εἶναι τὸ πρᾶγμα κατανοεῖν ἡμῖν παραγίνεται , καὶ πολὺν μὲν ἀνόνητον δὲ καὶ εἰκῇ τὸν τῆς ἔριδος ἐντεῦθεν κονιορτὸν ἐγειρόμενον , σιγᾶν , ὡς εἴρηται , ἐβουλόμην ἂν μᾶλλον ἢ λέγειν , οὐ τὸ λέγειν ὡς ἀνόνητον κατὰ φύσιν ὑπάρχον ἀποσειόμενος , ἀλλ' ὡς ἡμῖν ὑπάρχον ἀνόνητον ἄρτι , τὴν ἀωρίαν τέως τοῦ χρόνου καθάπερ τινὰ κηλῖδα συμπεπτωκυῖαν ὁθενδηποτοῦν παρὰ τὸ εἰκὸς ἀναδεξαμένου · ἃ γὰρ ἐνδεχομένην οὐκ ἀναγκαίαν δὲ προβάλλονται ζήτησιν , ταῦτα πάντως οὐδ' ἀναγκαίαν τινὰ τὴν ἀπόκρισιν ἀπαιτεῖ πανταχοῦ . ἀκούω γὰρ καὶ τοῦ μεγάλου Βασιλείου περιφρονοῦντος , ὁπότε πρὸς τῶν Ἀρειανῶν ἀπαιτοῖτο τὴν τοῦ « κύριος ἔκτισέ με » φωνὴν ἐξηγεῖσθαι , καὶ τῆς σιγῆς τὴν αἰτίαν φάσκοντος , μὴ εἶναι δηλαδὴ μηδεμίαν ἀνάγκην περὶ τοιαύτης λέγειν φωνῆς , καὶ ταῦτα διὰ παραβολῶν καὶ σκοτεινῶν λόγων καὶ αἰνιγμάτων προενηνεγμένης , ὡς μηδὲν ἀναμφισβήτητον εἶναι λαβεῖν ἐξ αὐτῆς τὸν ἀκούοντα . διὰ γοῦν ταῦτα κἀγὼ σιωπᾶν ἐβουλόμην αὐτὸς ἐνταυθοῖ . καὶ μὴ μόνον δι' ἃ προαπηριθμησάμην , ὅτι μὴ καὶ ἄλλων δήπου πλείστων ἕνεκα . καὶ γὰρ ἔνιοι μὲν σαφηνείᾳ γλώττης ἔνιοι δ' ἥκιστα κέχρηνται , καὶ εἰ μὴ ταῖς ἐννοίαις , ἀλλ' οὖν τῇ γε λέξει καὶ τῷ τῆς φράσεως σχήματι διενηνέχθαι δοκοῦσιν ἐνιαχοῦ τοῖς ἀμαθῶς τε καὶ ἐριστικῶς ταῖς γραφαῖς ὁμιλοῦσιν . καὶ ἄλλως μὲν οἷς τὰ περὶ τούτου πῶς μὲν ἐγκωμιάζειν πῶς δ' ἀναγωγικόν τινα λέγειν τρόπον καὶ ἀλληγοροῦντας διεξιέναι ἔπεισιν , ἄλλως δὲ τοῖς ἁπλῶς ἑρμηνεύειν καὶ ἐξηγεῖσθαι προελομένοις μόνας αὐτὰς τοῦ εὐαγγελίου τὰς ῥήσεις φιλοτιμίας ἁπάσης ἐκτός , καὶ ἀνακαλύπτειν , ὅσον ἐφικτόν , τὸν ἐγκείμενον ταῖς λέξεσι νοῦν ἀκριβῶς , καὶ πλέον οὐδὲν περαιτέρω ζητεῖν · ἄλλως δὲ τοῖς νῦν ἐπὶ συγχύσει τῆς εὐσεβείας ἐπιφυεῖσιν ἀσεβέσιν , οἳ τὴν μίαν ἄκτιστον θεότητα πρὸς ἀπείρους καὶ διαφόρους τέμνουσι , καὶ ἅμα ὁρᾶν αἰσθητοῖς ὀφθαλμοῖς ἐγκαυχῶνται καὶ ὁμιλεῖν ἐξ οἴνου καὶ τρυφῆς Παλαμικῆς , ὃν ἀδύνατον ἰδεῖν μεμαθήκαμεν μήτ' ἀνθρώπων μήτ' ἀγγέλων οὐδένα · ἄλλως δ' αὖθις τοῖς ἑπομένοις βαναύσοις καὶ τριωβολιμαίοις γυναικαρίοις καὶ ἀνδραρίοις . ὡς εἶναι πολλαπλοῦς καὶ πολυειδεῖς τοὺς ἐντεῦθεν ἀποβλύζοντας τῆς θρησκείας ῥύακας , καὶ Πρώτεως τήμερον δεῖσθαί τινος , ἀλλοιοῦσθαι δυναμένου συχνὰ πρὸς τὰ διάφορα τῶν ὁμιλούντων ἤθη καὶ ἅμα τάς τε γνώσεις καὶ διχοστατούσας γνώμας . Διὰ δὴ ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα βαθείας σιγῆς ἀνθεῖλκον ἔρωτες τὸ τῆς ἐμῆς ψυχῆς λογιζόμενον , καὶ τοιούτους δή τινας ἐν ἐμαυτῷ τοὺς λογισμοὺς ἐξήσκουν ἐγώ , δεδιὼς μὴ μάτην ἀορίστῳ τε καὶ ἀστάτῳ στοιχείῳ τῷ ἀέρι δόξω δανείζειν λόγους αὐτίκα μάλα λυθησομένους . ἐπεὶ δὲ πανταχόθεν ἡμᾶς περιθέοντες νῦν οἱ τῆς εὐσεβείας ἀγωνισταὶ καὶ σφόδρα τῆς πίστεως ἀντεχόμενοι πιθανωτέροις χρησάμενοι λόγοις ἐκθύμως τε ἀξιοῦσι καὶ ἀνάγκην τῇ ἀξιώσει ἐπάγουσι παντοδαπήν τινα καὶ πολὺ τὸ διάπυρον κεκτημένην , καὶ ἀρὰς προσεπιδαψιλεύουσι τῇ ἀνάγκῃ μὴ περιιδεῖν ἀναμοχλευομένην τὴν ἀλήθειαν , κινδυνεύοντας δὲ τοὺς πολλούς , τοὺς μὲν εἰς τὰ ἔσχατα τῆς κακίστης τῶν Μασαλιανῶν περιπίπτειν αἱρέσεως , τοὺς δ' εἰς τὰ τῶν ἀκτιστιτῶν τε καὶ ἀνθρωπομορφιτῶν βάραθρα , τοὺς δ' εἰς ἀλλοκότους καὶ τερατώδεις ἄλλους κρημνούς , καὶ ἄκων ἐξάγομαι λέγειν ἃ μὴ προῄρημαι , τὴν τοῦ κρύψαντος τὸ δῶρον καθ' ἕτερον τρόπον δεδιὼς καταδίκην ἐκείνου , ἅτε στενοχωρῶν καὶ ἀδικῶν τὸ τῶν λόγων χρηστὸν οὐ μάλα ἄκων , πλείοσι φαίνεσθαι χρηστὸν ἀφαιρούμενος διὰ τῆς σιγῆς . τρέποιτο δ' εἰς τὰς τῶν αἰτίων κεφαλὰς τὰ τῆς μέμψεως , ἐν οὐ καιρῷ βιασαμένων λέγειν τὰ τῇ φύσει μὲν καίρια , οὔπω δ' οὔτε τοῖς καθεστηκόσι πράγμασιν ὄντα οὔτε τοῖς ἀκούουσι καίρια , ἐν γὰρ τῇ τῶν ἀκουόντων γνώμῃ τὴν νικῶσαν ἔχειν πεπείσμεθα ψῆφον ὡς τὰ πολλὰ κειμένην τὴν τῶν λεγόντων ἀλήθειαν . Βέλτιον μὲν οὖν ἦν ἂν ἐν τοῖς τοιούτοις σιγᾶν , ὡς διείληπται · ἀλλ' ὅτε δὴ καὶ τῆς σιγῆς οἱ καιροὶ τὴν τῶν λεγομένων ξενοδοχοῦντες ἦσαν ἀσμένως φοράν , καὶ οὐ τὴν ἀναγκαίαν τοῦ λέγειν προύβαλλον πρόφασιν . ἔστι μὲν γὰρ καὶ σιγῆς καιρός , ἀλλ' ὅτε δὴ σιγῆς δεομένοις ἀκροαταῖς ἐντυγχάνοι · ὅτε δ' ἀξίοις καὶ πάνυ τι χρῄζουσι τότε δ' οὖν καὶ τὸ ἐνδεχόμενον εἰς τὴν τοῦ ἀναγκαίου μοῖραν σαφῶς ἀποκεκριμένον , λέληθε τὴν τοῦ ἐνδεχομένου δύναμιν ἀπολωλεκός , ὑπὸ τῆς ἀνάγκης καταποθὲν ὡς εἰπεῖν . ἀθανάτου γὰρ τῆς ἡμετέρας οὔσης ψυχῆς καὶ ἀθανάτους ἐκδεχομένης τὰς τῶν πεπραγμένων σαφῶς ἀμοιβὰς ἐξ ἀνάγκης , καὶ ἅμα μιᾶς ψυχῆς μὴ εἶναι τὸν πάντα κόσμον ἀντάξιον τῆς θείας λεγούσης γραφῆς , πῶς οὐκ ἀναγκαῖον ἐνταῦθα γίγνοιτ' ἂν καὶ τὸ ἐνδεχόμενον ; εἰ γὰρ ἐφ' ἡμῖν καὶ ἐνδεχόμενον τὸ σώζειν ἐστὶν αὐτὴν καὶ δόξης ἀιδίου προξένους αὐτῇ καθίστασθαι , καὶ αὖ τοὐναντίον φθείρειν καὶ κολάσει παραπέμπειν αἰωνίῳ , ἀλλ' οὖν τῶν ἀναγκαίων καὶ τοῦτ' ἂν εἴη μάλιστα μεταξὺ μὴ παρατρέχειν κείμενον τὸ κατὰ φύσιν εἰπεῖν ἀναγκαῖον . ὅσον γὰρ τὸ φθείρειν τῶν ἀτοπωτάτων ἐστὶ καὶ παραλόγων , τοσοῦτο τῶν ἀναγκαίων τὸ σώζειν . ἃ γοῦν ἀκούσαντες πολλάκις καὶ ὧν πειραθέντες ἐμάθομεν εἶναι τῶν ἀγαθῶν , ταῦτα ποιεῖν τῶν ἀναγκαίων καθάπαξ κρίνομεν εἶναι . ἃ δὲ ποιεῖν τῶν ἀναγκαίων κρίνομεν εἶναι , τούτων ἀφίστασθαι ποίαν οὐκ ἀτοπίας ὑπερβολὴν παρελαύνοι . ὥστε τῶν χειρόνων ἀνθαιρεῖσθαι τὰ βελτίω μαθοῦσιν εἶναι βέλτιον ἐξ ἀνάγκης , βελτίους καὶ ἑαυτῶν ἀναγκαζομένους γίνεσθαι ἕπεται , καὶ τοῦ δέοντος , ὅσον ἐφικτόν , ἐγγύτατα θεῖν ἀεί , τὴν ἀθάνατον ὄντως καὶ ἀναγκαίαν ὁδόν , ὡς ἐμέ γε οἴεσθαι . καὶ οἶμαί γε ὀρθοτέραν πάνυ τι οἴεσθαι . καὶ οὕτως ἐνδεχομένης καὶ ἐφ' ἡμῖν τῆς τῶν ἀγαθῶν προαιρέσεως οὔσης ἀναγκαῖον γίνεται τὸ συμπέρασμα , πρὸς ὃ πέφυκεν ἀνατρέχον μάλα τι προσηκόντως , καὶ τὸ ἐν τοῖς τοιούτοις καίριον εἰς τὸ τῆς ἀληθείας μουσεῖον παιδαγωγούμενον ἀνευρίσκον . ἀλλὰ γὰρ εἰς τοῦτο τύχης ἡμᾶς τῆς τοῦ λέγειν τήμερον ἐλαυνούσης ἀνάγκης , σκεπτέον τίνα δεῖ πρῶτον καὶ τίνα δεύτερον εἰπεῖν , καὶ τίνα τάξιν εἰληφέναι δέον ἕκαστα τῶν ἑξῆς .
Lemmas: εἰμί , εἰμί Φίλων ἀγαθός Πρωταγόρας . ὁ μέν δή μέχρι καί εἰς ὅδε σύ εἴρω καί γιγνώσκω ἀκούω καί ὁ φανταστικός ὁ ἐμός ἀνάγραπτος Ψυχή πράσσω , μνήμη τε ἔαρ δημιουργός ὡς εἶπον ἐμαυτοῦ , καί ἅμα λήθη γῆρας οὕτως πως ἐπιτεχνάομαι . καί σύ χρεὼν οἶδα ἐγώ χάρις οὖον βραχύς , ὅτι μή καί μάλα πλούσιος ὁμολογέω πρῶτος μέν ὁ διαλεκτικός ἀγών ὁ Γρηγορά , ὅτι πολεμέω ὁ ὁ εὐσέβεια δόγμα ὁ γε εἰς αὐτός ἥκω ἀνθοπλίζω συμμαχέω ἀεί , ἔπειτα καί μεγαλόνοια ὁ σός εὐφυής τε ἀναλέγω ὁ χρειώδης ὁ ἐκεῖνος λέγω καί τράπεζα ἐγώ ἡδύς αὐτός παρατίθημι μεγαλόψυχος καί δίχα φορτικός τις ἦθος πᾶς . σύ δέ εἰμί βούλομαι , καί δύο ἐγώ οὗτος ἔφεσις πρός θεός τελέω προθυμέομαι . ἀκούω γάρ καί Ιωάσαφ ὁ προβασιλεύω Καντακουζηνός , ἀνιάω λίαν ἐπί ὁ Γρηγορά γραφεύς καί ἱστορία μακρός δίδωμι ὁ ὁ διάλεξις οὗτος καί ἀκοή δημόσιος ἐπί αἰσχύνη ὁ ἀμφί παλάμη δίδωμι , αὐτός ἄρα μέρος τις ὁ γράφω ἀναλαμβάνω , λόγιος ἀμαθής οἴκοι συγκροτέω συνέδριον συνεχής , καί θεολόγος ἄλογος χειροτονέω , παιδεία ἐξαπίνης ἀπαιδαγώγητος ἐμφυσάω ὅς , καί διαλεκτική ἀνάδοσις αὐθήμερος οὑτωσί μηχανάομαι αὐτοσχέδιος , καί οὕτως εἶπον δή καί ἀκούω λοιδορία παμπολύς κατά ὁ ὁ Γρηγορά ῥῆμα καί λόγος ἐκεῖνος , αὐτός δέ εἶπον κατά ὁ εὐσέβεια ἄντικρυς αὐτός , ἔπειτα πλείων βιβλίον αὐτός μετεγγράφω διανέμω ὁ αἱρεσιώτης , καί μυρμηκιά λοιδορία ἐν γραφεύς ἀσελγής ὁ ταχύς προστάσσω γίγνομαι . εἷς δέ ἐκεῖθεν καί ἥμισυς ἐνιαυτός τρίβω , κενός καί ἀνήνυτος ὁ ὁ ἐλπίς ὅς θέρος βλαστάνω . καί ὁ ὁ παροιμία ἄτεχνος ὁράω · ὠδίνω γάρ , φημί , ὄρος καί τίκτω μῦς , καί ἄνθραξ εἰμί αὐτός ὁ προσδοκάω θησαυρός . καί ὅσος ὁ τοιοῦτος κόμμα εἰμί παροιμία , χώρα ἔχω τηνικαῦτα ἐκλαλέω · μετά γάρ τοσοῦτος , ὡς εἴρω , χρόνος ὁράω ὁ ἐκεῖνος δυσσεβής καί πλείων ὁ ἀσέβεια ὁ ἀμαθία κτάομαι λογάριον , μᾶλλον δέ εἶπον ἀμβλωθρίδιος , κατάγνωσις μέν ὁ οἰκέω , γέλως δέ ὁ ἡμέτερος ἐμποιέω μακρός . διό καί βραχύς φαίνω ὁμοῦ ὁ πλήσσω ἀήρ πρός ἀφανής οἴχομαι ἄπειμι . οὖον μήv κόρος εἰμί οὐδέ οὗτος ὁ κατασχάω ὁ δυσσεβής κακία οὐδείς , ἀλλά ἕτερος ἐπί ἕτερος τρίβω ὁ λογισμός βαδίζω . καί πᾶς ὀψέ ἀγαθός σφεῖς οὗτος νομίζω . λόγος γάρ φιλικός διά μέσος Φίλων ἀνήρ ἀξιόω Γρηγορᾶς Καντακουζηνός οἴκαδε παρά αὐτός ἀφικνέομαι πρός ἀνάμνησις τε καί ἀνανέωσις ἴσως ὁ πρότερος φίλιος ἐκεῖνος . καί ὅς νομίζω ἐπαγγελία ἐπανόρθωσις ἔχω ὁ πρᾶγμα , αὐτός τε , ὡς φημί , ἀφικνέομαι , καί σός γε συνέκδημος εἰμί ἐπάγω . καί ὁ μέν ἀκούω αὐτός παρά ὁτωνδήποτε , αὐτός εἰμί · ὁ δέ ἑξῆς γίγνομαι , καί ὅπως καί ὅθεν ὁ ὁ διάλεξις αὖθις ἄρχω ὅπῃ συμπεραίνω , ἡδύς εἄν παρά σύ πυνθάνομαι . συνεληλυθοος ἄμφω , εἰμί φίλος Κλεόδημος , πρό δείλη ἑῷος εἰς ὁ μοναδικός ὁ προβασιλεύω Καντακουζηνός φροντιστήριον , προσηνής μέν καί ἠρέμα γλυκύς ἔχω ὁ ἀρχή ὁ ὁ ὁμιλία , καί ὡς εἰμί αὐτός εἴωθα ἐκ πολύς , ταραχή δέ ὁ ἑξῆς καί θόρυβος πᾶς μεστός γίγνομαι παλινδρομέω . ἄρχω γάρ βασιλεύς ὁ Καντακουζηνός μεταξύ ὁ ὁμιλία ὁ παλάμη ἐπαινέω , ὁ λόγος εὐθύς ὁ ἀμφι αὐτός μονάζω ἀνήρ καί πλήρης σοφία ἅπας εἰμί οἴομαι , αὐτός τε θαυμάζω παλάμη καί ὁ ἐκεῖνος δόγμα πλέω ἢ κατά βασιλεύς Καντακουζηνός ἀνυμνέω , ὡς καλῶς μέν λέγω περί ἐνέργεια ὅτι τε ἤπειρος καί διάφορος μέν ὁ θεῖος οὐσία ἄκτιστος δέ καί ἀνούσιος , ὡς καλῶς δέ αὖος καί περί ὁ ἐν Θαβωρίῳ ὁ ὄρος γίγνομαι πάλαι φάος ἀποφαίνω ὅτι τε ἄκτιστον ἐκεῖνος καί διάφορος ὁ Ἰησοῦς θεότης ἄλλος θεότης . ἀπαντάω εὐθύς ὁ Γρηγοράς ὀνειδίζω πῶς εἄν εἶπον ὅς καί καθάπτω ὁ ἀωρία , ὅτι μηδέ μετά ὁ ὁ κύριος παιδεία συνίημι ἔχω , οὐδέ αἰδώς τις ἔπειμι ὅτι μοναδικός εἰμί ὅς νῦν περίκειμαι σχῆμα , ἀλλά περιφανής αὐτός καταψεύδομαι , ἀπᾴδω μέν αὐτός ἀπᾴδω δέ ὁ καιρός φθέγγομαι καί παίζω ἐν οὖον παικτός . ὁ τε γάρ σχῆμα μή μόνος θεολογέω οὖον προστάσσω , ἀλλά οὐδέ φθέγγομαι δίδωμι ἔξω ὁ ὀφείλω πρός θεός ὑμνῳδία , ἐργάζομαι μέν οὖν ἀεί ὁ χείρ ὅσος δύναμις . καί ἅμα ὁ πάλαι θεῖον ἐπεισάγω μαρτυρία ἀνήρ , δυσωπητικός εἰμί ἐκεῖνος , οἱονεί τις πολιός ὁ αἰδέσιμος ἔχω διά ὁ ὁ εἶπον ἀρετή τε καί ἀρχαιότης . ἀκούω γάρ , φημί , καί Παῦλος λέγω « ὁ χείρ οὗτος διακονέω ἐγώ καί ὁ σύν ἐγώ . » πολυλογία δέ καί ὁ ὁ μοναδικός πολιτεία διδάσκαλος Ἰωάννης κενοδοξία καθέδρα εἰμί φημί , ἀγνωσία τεκμήριον , εὐτραπελία χειραγωγός , ψεῦδος ὑπουργός , κατάνυξις ἀφανισμός , καταλαλιά θύρα , ὁ κατά ἄνθρωπος δηλαδή λοιδορία , καί οὐδαμῇ ὁ κατά θεός · οὗτος γάρ οὐδέ ἐπί νόος ὁ θεῖον ἐκεῖνος ἀφίκω ἀνήρ . ὁ γάρ ὁ κατά ἄνθρωπος λοιδορία οὗτος κολάζω πῶς οὐ εἄν ἐκπλήσσω καί πρός ἀφωνία καταφέρω , λοιδορία ἀκούω κατά θεός ; λοιδορία γάρ εἰμί κατά θεός πάντως ὁ ὁ ἀμαθής ἄκαιρος θεολογία . καί οὗτος δῆλος ἐγώ ὁ Χρυσορρήμων αὐτίκα ποιέω . τιμάω γάρ σύ ὁ θεός , φημί , οὐ ἵνα αὐτός ὑβρίζω · ὑβρίζω γάρ αὐτός ὁ ὁ οὐσία αὐτός περιεργάζω . οὗτος ἐκεῖνος ὁ εἴωθα ἀντεισάγω ἐκεῖνος · εἶτα ῥώννυμι φράζω , φημί , ὁ θεολογικός ὁ ἅγιος Βίβλος ὡς εἄν εἰμί ἐπί οὐδείς χρήσιμος ὁ πονέω γράφω ; χαίρω δέ ἐάω ὁ θέω εὐαγγέλιον ὅς ὁ γραφή ἐγώ ἐρευνάω παραινέω ; πρός οὗτος ὁ Γρηγοράς οὕτως πως ἀπαντάω . αἱρετικός ἐγώ προφέρω , ἄνθρωπος , ῥῆμα . τίνω δή οὗτος ; ὅς ὁ ἄτοπος ἔρευνα τε καί πολυπραγμοσύνη δημόσιος ὁ Χρυσορρήμων ἐξελέγχω οὔπω γε ἀκούω , ὡς ἔοικα . ἀκούω δέ νῦν , καί εἰμί μή πάνυ τίς σφοδρός γε εἰμί σύ πρός βούλησις , ὁ ὁ αἱρετικός ἀντίθεσις συχνός τε κάκτος σύνεγγυς ἀνατρέπω . ἀναγιγνώσκω σύ , φημί , ὁ ὁμολογία , αἱρετικός . ὅτε πρόσειμι βαπτίζω , τίς εἶπον ; καί ἐπί μέν ὁ φρικτός ἐκεῖνος μυστήριον ὁ πίστις προσάγω , νῦν δέ ὁ θεός πολυπραγμονέω ὁ οὐσία ; ἀλλά ὁράω τίς πάλιν ὁ ἐχθρός ἀντιλέγω ὁ ἀλήθεια · μή γάρ ἀργός ἐγώ ὁ θεός δίδωμι λογισμός ; μή γάρ ἁπλόος λαμβάνω ὁ νόος ὁ κριτήριον ; δεῖ καί λογισμός ἐρευνάω ὁ πίστις , καί μή ἀνεξέταστος εἰμί ὁ εὐσέβεια . ἀλλά χρέος , φημί , ἐχθρός ὁ ἀλήθεια , ὁ ἐξέτασις ὅρος εἰμί ὁ θεῖον λόγιος καί ὁ παρά αὐτός δίδωμι ἐγώ ὁ εὐσέβεια κανών . σύ δέ ὑπερβαίνω βιάζω ὁ ἀλήθεια . καί ὁράω πάλιν τίς ὁ αἱρετικός ὑποφέρω λόγος . οὐ εὑρίσκω , φημί , ὁ πίστις ἀσφαλής πανταχῇ . εὑρίσκω γάρ ὁ Ἀδάμ ἀπό ὁ πίστις πίπτω . ὁράω δέ καί ὁ Χρυσορρήμων ὁ ἀνθυποφορά . βλέπω , φημί , πάλιν ὁ πονηρός δαίμων ὁ ῥῆμα ὁ πᾶς τολμάω . ἀλλά οὐ ὁ πιστεύω ὁ τυγχάνω πιστός , ἀλλά ὁ θεός πιστεύω ἀληθής . μή γάρ δείκνυμι ὅτι θεός πιστεύω ἀπόλλυμι ; διάβολος πιστεύω ἀπόλλυμι , θεός ἀπιστέω ὀλισθάνω . οὗτος μέν δή οὖν ὁ ῥῆμα ὁ αἱρετικός ἐπιστομίζω τότε · μή μόνος δέ οὖν , ἀλλά καί ὅσος ἐκεῖθεν εἰς ὅδε αὐτός ὁ αἱρετικός ἐκεῖνος προφέρω ἕτερος , ὁ αὐτός ὁ Χρυσορρήμων ἅπας βέλος πλήσσω . οὗτος δέ οὗτος λέγω ἄρχω τις ὁ ἐφεδρεία ἐπείσειμι . συνήθης γάρ οὗτος Καντακουζηνός προλοχίζω ἐφεδρεία ἐν ὁ τοιοῦτος καί Τελχίν τοιοῦτος ἐπιφέρω ἐκ ἀφανής στρατόπεδον , αὐτός μέν συμμαχία , ὁ δέ ἀντίθετος ἔκπληξις · ὅς ὁ πρῶτος καί μάλιστα πᾶς ομόψυχος τε καί ὁμογνώμων καί πᾶς στέργω ἀναλαμβάνω εὐθύς ὁ ὁ ἐν Θαβωρίῳ ὁ ὄρος φάος ἐκεῖνος , καί λοιδορέω ὁ ὑπέρ Χριστός καί ὁ θεῖον ὁ ἐκκλησία δόγμα μυρίος πάθος δεινός Θεόδωρος , ὅς πρός ὁ εικονομάχος μετά πλεῖστος πρότερος καί διάφορος κολάζω καθάπερ ἀμνός κατά γῆ ἐκτείνω ἀκμή σίδηρος στίζω γράφω ἅπας ὁ πρόσωπον , μένω δέ ὁ ψυχή ἀκλινής , ἠώς εἰς ἐξορία ἀποφέρω ὁ ἀδέκαστος δίδωμι αὐτός αθλοθέτης θεός . λοιδορέω δέ ἐκεῖνος ὅτι βοηθός ὀρθόδοξος βιβλίον κατά ὁ εικονομάχος ἀφίημι ὁ βίος , ὁ ἐκεῖνος τότε ἐξελέγχω δυσσέβεια , νῦν δέ ὁ Παλαμικός , ἐκ εἷς ἄρχω ἄμφω πρόφασις , ὁ ἐν Θαβωρίῳ λέγω ὁ ὄρος φάος , ὡς δείκνυμι πλατύς πρόειμι ὁ λόγος . καί ποῖος οὗτος , φάσκω , οἶδα ἐκκλησία ; καί τίς αὐτός ποτέ μνήμη ποιέω ὁ ἡμέρα ; καί πολύς τοιοῦτος συνείρω ὁ ὁ βλασφημία ἐπιφέρω κορωνίς , ὅτι πᾶς ὅσος βιβλίον ποιέω λέγω κατά ὁ εικονομάχος αὐτός αἵρεσις γέμω μακρός . καί εἰμί μέν ἕτερος τις ὑποβολιμαῖος παρεισφέρω ὁ αὐτός γε ἐπιγράφω ὄνομα , Ἀνέγκλητος μέν εἰμί αὐτός , ὁ δέ βιβλίον οὖον · εἰμί δέ αὐτός ὁ εἰμί βεβαίως εἰμί , ὁμοῦ ὁ βιβλίον ἄρα ἀπόβλητος καί αὐτός καί ὁ ἄλλος αἱρετικός ἐναρίθμιος . τοσοῦτος οὖν καί οὗτος μέγεθος ἀσέβεια ἔχω λόγος αὐτήκοος ὁ Γρηγοράς γίγνομαι σφόδρα τε ἐκπλήσσω καί ἄφωνος μένω ἄχρι καί εἰς ὥρα μακρός τίς διάστημα . ἔπειτα θυμός καί ζηλόω θεῖον μεστός γίγνομαι τοιόσδε , στρέφω πρός ὁ Καντακουζηνός , φημί . τίς ἐγώ ὁ γῆρας οὐ ἐάω ἠρεμέω , ἀλλά ἐπιβουλεύω ἀεί ; τίς ἐγώ ὁ σός ἀεί μερίζω αἵρεσις οὐ ἐναρκέω οὐδέ ὀψέ ὁ ἡλικία ὁ σός καί ὁ νῦν βαρυδαίμων τυγχάνω ; τίς εἷς ἄλλοτε ἄλλοθεν ὡς ἐκ λόχμη καί δρυμός προσβάλλω , οὖον τολμάω κατά μέτωπον ἄντικρυς ὁ σός ἐπιφέρω πόλεμος , ἀλλά οὐ εἰμί οὔτε ὅθεν οὔτε ὅτε μή ὁ σός ἐγώ προσάγω ἀτέκμαρτος πείρω ; τίς κατά ὁ θεῖον δόγμα ἄλλοτε ἄλλος ἐγείρω Ὄλυμπος καί Παρνασός βλασφημία αὐτομαθής καί οψιμαθής ; τίς κατά ὁ θεῖον πατήρ χαράδρα ἀνορύσσω ἀεί καινός καί μόνος ὁ σός παρευρίσκω αὐτοθελεί ἐπίνοια ; τίς οὗτος ἐκ αὐτοσχέδιος ὁ θεῖον ἐκεῖνος πατήρ καί σοφός διδάσκαλος ὁ ἐκκλησία νέος ὁπλίζω Ἀρχίλοχος ἢ μᾶλλον Ἀρχίλοχος πίθηκος , ὅς πρίν ἢ μανθάνω ἄπονος οἴομαι λαμβάνω ταμίας σοφία ὁ Ἡσίοδος δάφνη , καί μόνος ἐθέλω ὁ δογματίζω ἁλώσιμος . ἢ οὐ ἀκούω , τίς αὐτός ἐπί σύ ὁ σχέτλιος οὗτος καί μαίνομαι ἀνδράριον ξηρεύγω ; ἆρα ἀνεκτός αὐτός ἀκοή λόγος καί διάνοια διοικέω ; φθέγγομαι τίς πρός οὗτος , ἵνα γιγνώσκω εἰμί μή ὁμότροπος τρέφω γοῦν ἐν οὗτος καί αὐτός ὁ ὁ γνώμη βούλομαι . ὁ γάρ σός σιωπή σφαλερός σύνοιδα ὑποψία ἀναλαμβάνω πολύς , οἴομαι , ἐγείρω κατά σύ ὁ ὁ λοιδορία τρικυμία . εἰμί γάρ οὐ αὐτός ἑαυτοῦ τε καί ὁ σφέτερος θίασος πᾶς ἄντικρυς καταμαρτυρέω καί ὁ ἀσέβεια ἐπιψηφίζω ὁ μέγας ; ὅς γάρ πᾶς διαρρήδην τιμάω εὐσεβής ἐκκλησία , καί ὅς ὑμνέω λογογράφος καί μουσουργός ὅσιος χορός κατά πᾶς χρόνος περίοδος , καί ὅς ὁ ἆθλος καί ὁ σοφός πάλαισμα διά πᾶς ἠχέω γῆ διαγίγνομαι , οὗτος οὗτος ἰσχυρίζομαι μή οἶδα , ἀλλά εἰς ὅδε ἡλικία παντάπασι ἀμφότερος διαμένω , καί Τυφλὸς ὁ γίγνομαι καί κωφός ὁ λέγω , ὅμοιος ὥσπερ εἄν εἰμί καί περί ὁ παγκόσμιος ὅδε φάος , ὁ ἡλιακός ἐκεῖνος λαμπάς , ἀγνοέω διατείνω εἰμί τις εἰμί ὁ ζῶ ἀπολαύω αὐτός . δύο γάρ ἕπω ἕτερος · ἢ γάρ εἴωθα εἰμί ὁ αἱρεσιώτης αὐτός καί νόμιμος σύναξις ἀπέχω καί πᾶς ἱερός ὑμνῳδία ὡς ὁ πολύς , ὁ ἱερός διά οὗτος λόγιος ἀμύητος καί αὐτός ὁ παράπαν διατελέω , ἢ σύνειμι1 μέν ἐνίοτε τυγχάνω ἐλαύνω τις , ἔπειτα ὁ ἄλλος ἐκεῖ συμπάρειμι μέν , οὐ ὁράω δέ θεότης ἄκτιστος σμῆνος ἤπειρος , πρόσχημα ὁ σύστασις καί οὐ ἑκούσιος δράω διάνοια καί γνώμη , ὁ προφανής ὁ κακία ἔλεγχος δείδω · διό καί ὁράω οὐ ὁράω καί ἀκούω οὐ ἀκούω . οὐδέ ὁ λέγω ὅλως ἐπαΐω , ὡς γίγνομαι σαφής ἐπί αὐτός ὁ λέγω πρός ὁ γραφεύς « ἀκοή ἀκούω καί οὖον συνίημι , καί βλέπω οὖον μή ὁράω · παχύνω γάρ ὁ καρδία αὐτός . » πολλες δέ ὅμως εἰμί ἕ ὁ ἐκεῖνος λαμπρῶς ἐπί ἐκκλησία ὑμνέω ἅπας , ὁπόσος γῆ τε καί θάλασσα διαλαγχάνω ὁ εὐσεβής ἐφαπλόω κήρυγμα , καίριος εἰμί δοκέω ἐγώ νῦν ἀπολέγω πρός μέσος εἷς ποῦ καί δύο παράγω , καί δείκνυμι οὗτος ἀνήρ , καί εἰμί τις ἄγω ὁ ἠλίθιος αὐτός παραπλήσιος , ἐκ ὄνυξ ὁ λέων ἐκ ὁ κράσπεδον ὁ ὕφασμα , ὁ ὁ πρόκειμαι λέγω μάρτυς ἀθλέω , ὅσος τε καί οἷος ὑπέρ φύσις , ἐν ὅρος Μένων ὁ φύσις , καρτερέω πάσχω ἐκεῖνος , καί πρός γε ὁ μέγεθος ὁ σοφία μετά ὅς ἀντιλέγω ὁ ὁ εικονομάχος ἔνστασις ἀράχνης δίκη διαλύω . καί πρῶτος μέν ὁ πᾶς σχεδόν ὁ ὁ ἔξοχος ἅγιος μνήμη διά αἰών ἀκοή εὐσεβής παραπέμπω , καί πᾶς πανήγυρις ὁ οἰκέω λόγος κοσμέω τε καί πνευματικός ἐμπίμπλημι Εὐφρόσυνος , μεταφραστής Σύμη ἐκεῖνος λέγω , παρέρχομαι ἐγώ ἐνταυθοῖ . μετά γάρ ὁ ὁ πολύς ἐκεῖνος κολάζω καί τιμωρία διεξέρχομαι , ὁποῖος καί ὅσος καρτερέω πάσχω ὁ γενναῖος τότε Θεόδωρος , ἐκεῖνος ἐπιτροχάδη μιμνήσκω ὅς ἀντεπάγω λόγος πάνσοφος ὁ ὁ εικονομάχος τότε σοφός καί τύραννος τρεῖς ἐφεξῆς ὁ διαδοχή κατά αὐτός κληρόω ἐν ἔτος πέντε καί εἴκοσι , λαμπρῶς παρρησιάζομαι καί ὁ ὁ θεῖον διδάσκω εἰκών τιμή , καί διασαφέω ὁ ὁ δόγμα , καί ὁ ἐκεῖνος πρόβλημα καθαιρέω ἐν δύναμις λόγος καί πνεῦμα , ὡς θαυμάζω μέν ὁ βασιλεύς , φημί , θωπεύω δέ ἐπιχειρέω , ἀνήρ τοσοῦτος ἐπί σοφία ὑποποιέω προθυμέομαι , διά ὅς πολύς ἐν βραχύς περίειμι ἐλπίζω · Ἔρως γάρ ἁλίσκομαι βασιλεύς φημί ὁμόφρων οὗτος ἔχω , ἢ πάντως ἄρχω οὐδείς αὐτός διαφέρω . μάρτυς δέ εἰμί φημί ὁ αὐτός σοφία καί ὁ πρός τύραννος ἔνστασις ὅς ὑπέρ εὐσέβεια ἐκεῖνος ἐκτίθημι Βίβλος , διασῴζω ἀεί πρόνοια θεός , πολύτιμος ὅς εὐσεβέω εἰμί θέλησις θησαυρός . οὖον μόνος δέ ἀλλά καί ὅδε διέξειμι . ὁ σῶμα ἤδη καταξαίνω , φημί , ὁ μάστιξ αἷμα τε ἔδαφος ἐπιχρώννυμι , ὡς οὐδείς αἴσθησις αὐτός ὑπομένω ὁ ἀλγεινός , ἵστημι γυμνός ἐν μέσος ὁ βῆμα , ὥσπερ τις κόσμος ὁ πληγή ἐγκαλλωπίζομαι , καί θέατρον οὗτος καί ἄγγελος καί ἄνθρωπος κατά Παῦλος γίγνομαι . τίς δέ ἀπαριθμέω , φημί , δύναμαι εἄν ὁ φυλακή , ὁ ναυάγιον , ὁ λιμός , ὁ ἡλιακός ἔκκαυσις , ὁ νυκτερινός ψύχω , ὁ ἐπιβουλή , ὁ ἐπανάστασις , ὁ κατά ἡμέρα θάνατος , ὁ αὖθις ἐπί πληγή πληγάς , ὁ ραβδισμός καί ὁ ἐπί Κόρρης ῥάπισμα τε καί στίγμα ; τέλος δέ φημί γῆρας καί νόσος , πρός δέ καί κακοπάθεια ὁ ἐκ φρουρά πιέζω ἐν αὐτός ὁ φρουρά θεός ὁ ἑαυτοῦ ψυχή παρατίθημι , ἄμωμον μέν ὁ πρᾶξις ὁ βίος ἄπταιστος δέ ὁ εὐσέβεια ὁ λόγος διατηρέω , καί ἀνεπίληστος ὁ αὐτός μαρτυρία μνήμη καταλείπω . λέγω δέ , φημί , καί τις ὁ γέρων κατά ἐκεῖνος καιρός πολύς ὁ εὐσέβεια ζῆλος φέρω ὑπέρ-εἶδον μέν καί βασιλικός ἀπειλή , ἀφειδέω δέ καί αὐτός ὁ ζωή , ἵνα πίστις ὁ ὁ μακάριος προσπίτνω λείψανον χάρις ἐκεῖθεν μετέχω · καί εἷς ὁ ἀείδω γίγνομαι καί αὐτός κατά ὁ ὁ ἐκδημία ἐκεῖνος καιρός , βεβαιόω μετά οὗτος ὡς εἰμί τότε φωνή ἄνωθεν ψάλλω ἡδύς καί θαυμάσιος ἀκούω , εἴτε τις ἀγγελικός ἐννοέω οὗτος , εἴτε τις ἄλλος νεῦμα θεός γίγνομαι . θεός δῆλος εἄν εἰμί , καί ὅσος ὁ τοιοῦτος διοράω ἄξιος . καί κεῖμαι φημί ὁ ἱερόν ὁ ἅγιος σῶμα θαῦμα ἄφθονος διά πᾶς σεμνύνω καί πᾶς ὁ πρόσειμι παρέχω ῥῶσις Ψυχή , ῥῶσις σῶμα , καί ἁπλόος εἶπον πάθος παντοῖος ἀπαλλαγή εἰς δόξα θεός ὁ σωτήρ Χριστός . καί οὗτος μέν περί ὁ Θεόδωρος σοφία καί ὁ θαῦμα ὁ θεῖος διέξειμι μεταφραστής ὡς ἐν τύπος εἶπον καί σκιωδῶς πως ὁ δήλωσις ὁ μή συνίημι ἀφοσιόω . ὅς γε μήv Θεοφάνης ὁ μέγας ὁ ἐκκλησία φωστήρ καί αὐτός ὁ κατά ἕκαστος καί πᾶς ἡμέρα ὁ χρόνος πᾶς πάντως σχεδόν ἅγιος , ὅσος πρός αὐτός θεός καθιερόω δρόμος ἀσκητικός ὁμοῦ καί μαρτυρικόν ἀπαλλάσσω , μέλος οἰκέω αὐτός σοφός ὑμνέω λαμπρῶς τε καί διαρκής , ὁ Θεόδωρος ὁ θεῖον ἐκεῖνος μάρτυς καί σοφός διδάσκαλος ὁ ὁ θεός ἐκκλησία , ὡς εἴρω , γίγνομαι ἅπας ἀδελφός καί ψυχή καί σῶμα καί γνώμη καί ἄθλησις καί συμπάρειμι καί συμπάσχω αὐτός , ἐπεί ὁ μέγας ἐκεῖνος ἐκεῖνος συναπέρχομαι ἆθλος μόνος ὁ βίος περιλείπομαι , ἀπελαύνω ἤδη καί ὁ εἰκονομαχία πρόνοια θεός ὁ οὗτος ἀγών ἐπικάμπτω , κοσμέω καί οὗτος ὁ ἑαυτοῦ μέλος , ἐκεῖνος περιᾴδω καί ἀριθμέω ὅς αὐτόπτης εἰμί αὐτός καί συναθλέω καί μάρτυς γίγνομαι ἀξιόπιστος . ἀλλά ὁ καλός εἰμί ἐγώ ἐνταῦθα δοκέω βραχύς πρός ἔνδειξις παρατίθημι ὁ λόγος , καί ὁ ὁ ἅγιος ἐπιφέρω σήμερον ὕβρις πρός ὅδε ὁ δυσμενής ὑπέρτερος δείκνυμι παντάπασι . φημί γάρ πρός ὁ γενναῖος καί θέω ἐκεῖνος καί πάνσοφος ἀνήρ ὁ γενναῖος ἐκεῖνος καί ὁμότροπος ἀθλητής « ὁ τίτλος ὁ σός ὄψις ὁράω παραχωρέω ὁ χερουβίν ὁ ξύλον ὁ ζωή , ὁ δέ φλόγινος ῥομφαία εὐλαβής ὁ νῶτον σύ δίδωμι , πάνσοφος Θεόδωρος . » καί πάλιν « ὁ τίτλος πάλαι μέν ὁ κορυφή ἐπίκειμαι ὁ βασιλεύς Χριστός , ἐγγράφω ξύλον ὁ σταυρός · ὁ δέ σός τίτλος , πάνσοφος , ὁ σός κολάπτω χαράσσω ὁράω εὐκλεής . » καί πάλιν « ὑψόω ἐπί σταυρός πάλαι Χριστός κεντέω ὁ πλευρά · σύ δέ τίθημι ἐν ξύλον καρτερός ὁ κεντέω ὑπομένω , ὥσπερ κριός ἐπίσημος , ἱερομύστης , σφαγίζομαι . » ἐγώ δέ παμπολύς λέγω ἔχω τοιοῦτος καί μείζων οὗτος , οὖον βούλομαι ὁ ἀκούω ἥκιστος βούλομαι δοκέω ἐπαχθής · ὅς γάρ ὁ ἀρκέω οὐ ἀρκέω , οὗτος ἀρκέω ὁ πᾶς οὐδείς , οὐδέ εἄν εἰμί τις νικάω ὁ ἀνθρώπινος φύσις βροντερός φθέγγομαι . ὅπου γάρ τοσοῦτος ὑπέρ αὐτός βοῦς διά πᾶς ὁ οἰκέω ἀνά πᾶς ἔτος καί χρόνος πᾶς περίοδος , καί ὅς οὕτως πως ὑμνέω ἄνθρωπος μέν ἀπό γῆ καί θάλασσα καί πᾶς ἑῷος καί ἑσπέριος λῆξις , καί ὅς ὁ διά Χριστός ὑπέρ εὐσέβεια στίγμα ὁ χερουβίν αἰδέομαι ὁ ξύλον παραχωρέω ὁ ζωή , καί ὅς ὁ νῶτον δίδωμι ὁ φλόγινος ῥομφαία , οὗτος οὐ οἶδα φημί ὁ ταλαίπωρος οὗτος , τίς εἄν γίγνομαι μηχανή ὁ ἀμήχανος καί λίθινος αὐτός καθικνέομαι Ψυχή δύναμαι ; ἐγώ μέν οὖν πολύς τις καί Ἀτέκμαρτος ἐνταυθοῖ περιχέω ἀπορία , οὐ ὅπλον αντιρρητικός ἀπουσία ( μυρίος γάρ ἐγώ ἀμυντήριον πρόκειμαι ὁ ὁ λόγος κατάλυσις ὑπισχνέομαι ) · ἀλλά ἐπεί ὁ γιγνώσκω νόμος κύριος διάνοια εἰμί ἀγαθός , ὅς πάντως διάνοια μέν ἥκιστος πρόσειμι Ἀγαθή , μακρός δέ ἀωρία ὁ αὐτός λογισμός κατορχέομαι , οὗτος νόμος οὐδείς οὐδέ παιδεία κύριος καθικνέομαι δύναμαι ποτός . εἰμί γάρ κατά μέν ὁ νοερός ψυχή λέγω ἄνθρωπος , ζῷον δέ κατά ὁ αἰσθητικός , καί πρός γε ζῶ κατά ὁ θρεπτικός , ὅς μή κατά ὁ ὁ νοερός Ψυχή κανών καί νόμος ἐκγίγνομαι ζῶ , ἐγώ μέν οὐ εἄν εἶπον τίς οὗτος κλῆρος προσνέμω χρέος , λέγω δέ ὅστις οὖον ῥάθυμος ἔχω γλῶσσα ἀποφαντικός περί ὁ πάνυ πρόδηλος ἀποδισκεύω λόγος . ὥστε εἰμί ἐγώ φορτικός τίς δοκέω καί σφόδρα ἀνάξιος θρασύς καί νωθρός ὁ διάνοια ἀντιλέγω ἀνήρ , οὐδείς , οἴομαι , καινός οὐδέ ἐκστατικός ὁ καθήκω εἰμί ἄν , ἀλλά καί σφόδρα ὁ προσήκω ὁράω ἐντός . ὁ μέν οὖν Γρηγοράς τοιοῦτος εἶπον καί οὑτωσί προοιμιάζομαι , ἔπειτα μακρός ἐπί οὗτος διεξέρχομαι λόγος , ἐλέγχω μέν ὁ φρυγανώδης καί νέος ὁ ἀντίθετος δόγμα , καί ὁ ἀναμφίλογος ἀπόδειξις βάλλω κατά σκοπός ὡς ἀπό εὔκυκλος τόξον καί στερρός , ὑπερμαχέω δέ ὁ θεῖον ὁ ἐκκλησία δόγμα , καί ὅσος οὗτος καλῶς συντίθημι θεῖος πατήρ , καί μάλιστα πᾶς ὁ θεῖον ἐκεῖνος ἀνήρ , Θεόδωρος φημί ὁ γράπτης , εἰς ὅς ὁ θρασύς ἐκεῖνος καί πόρρω παιδεία ἅπας βαδίζω ἐξυβρίζω ἄνθρωπος . ἐπεί δέ ἐπί ὁ χείρων ἐξαράσσω ἤδη ὁ ὁ βλασφημία ὁράω ὑπερβολή , καί ἅμα θυμός καί μανιώδης γλῶσσα οὖον πόρρω ὁ ἦθος ἐκεῖνος , ἀνίστημι τε εὐθύς καί ἄπειμι , χαίρω φράζω αὐτός πρίν καί παράβολος τίς ἀκούω καί πάσχω ὑπό σφεῖς παρά προσδοκία ὡς ἐν δίκτυον μόνος περικλείω , ὁ αἰθέριος παραπλήσιος πτηνός , ἕ ὁ αἰθέριος ἐκεῖνος καί φυσικός ἐλευθερία ἀφίημι πρός δίκτυον καί βρόχος αὐτομολέω ἐθελοντής , σχέδιος καί φαντασιώδης πλάνη ἑαυτοῦ ἐπιρριπτέω διά ἁπλότης , πρίν αἰσθάνομαι τε καί σκέπτομαι καί πρίν μανθάνω ὁ χρή πάσχω . ἔξειμι γε μήv ἐκεῖθεν ἐντυγχάνω παρά ὁ ὁδός σποράδην ἄλλοτε ἄλλος ὁ παλαμικός φράτρα , ἐπί ὁ ὁ Καντακουζηνός βαδίζω φροντιστήριον , ὑπό ἐκεῖνος πρό ὁ ἑωθινός αὐτός διά ἀπόστολος κρύφιος καλέω πρός διαλεκτικός σύνοδος πάλαι μελετάω κατά ὁ Γρηγορά , ἐπαγγελία προλαμβάνω ἐκεῖθεν παρά αὐτός ὁ ἡμέρα ἐκεῖνος διατελέω ἅπας . θαυμάζω οὖν ἐκεῖνος παρά προσδοκία αὐτός ἄπειμι ὁράω ἄρτιος ὁ Γρηγορᾶς , ὁ ἥλιος ὁ πρωϊνή ἀνύω ἔτι πορεία . καί τοίνυν ἔνιοι οὗτος κατόπιν τρέχω ἐρωτάω ὁ οὗτος ταχύς ἐπάνοδος ὁ αἴτιος . ἄρχω δέ ἐκεῖνος κατά ἕκαστος διηγέομαι , Ἔρως κατέχω αὐτός ἕπομαι τε καί ἀντιλέγω ὅσος οἶδα σφεῖς ἔπειμι ὁ κοινότης ὁ φράτρα ὁμόλογος καί ὁμόστοιχος . ἐπεί δέ καί παρά ὁ οἰκίον ἤδη ὁ Γρηγορά συνέρχομαι , ὁ συνεχής ἐκεῖνος ὁ διάλεξις πλατύς γλῶσσα διανύω καί ὁ νόσος ὁ δυσσέβεια εἰς πρόοπτος ἐξάγω . καί εἰμί ὁράω ὁ νόσος χαλεπός ὁ νοσέω ἐφίημι . ὁ γάρ οἶδα , οὖον καλῶς οἶδα , καί ὁ προφέρω , ἄπειμι1 αὐτός ὁ σύν εὐκοσμία πρόοδος . ὁ γάρ βιβλίον ἀνοίγνυμι εὐθύς ὁ πάλαι ὁ θεῖον πατήρ ἐκτίθημι , ἀναγκάζω τέχνη δήω ὁ ἀλήθεια οὐ ἔτι ἐν-εἰμί · αὐτόματος γάρ ἐκ ὁ ῥᾴδιος πρός φάος βαδίζω ὁ ὁ ψεῦδος ἔλεγχος . ὅς οὖν ἀνέλεγκτος ψεύδω ἡδύς , οὗτος ἀψευδής ἐλέγχω ἐχθρός τε καί Όλυμπος ἅπας βαρύς . δυσανασχετέω βοάω παγγλωσσία κόραξ ὡς κατά Πίνδαρος , ἵνα μή λέγω δίκη κολοιός ἄσημος κραυγή παταγέω καί ὁμιχλώδης τις ὁ ἀήρ ὁ ἀκοή καί πάνυ τίς δύσηχος παρασκευάζω . ὁ πᾶς κατά ἐμαυτοῦ ἀνακυκλέω καί ἀνελίσσω ἐγώ , καί διευθύνω καί ἀναφέρω ἐθέλω εἰς ὁ εἱρμός ἐκεῖνος καί συνάπτω εἰς εἷς ὁ ἐκδρομή καί ἀναστροφή ἐκεῖνος καί ἀνάληψις ὁ κατά ἕκαστος ἐπιχείρημα τε καί ἐργασία , καί ὅσος κατά ἔνστασις ὑποφορά καί ἀνθυποφορά καί λύω ἐκ ἀνάγκη ἕπω οὗτος , λίαν ἐργώδης ὁράω καί ἀναχωρέω πρός ἐμαυτοῦ , ὁ ὁ σιωπή ἀσπάζομαι ἀπράγμων τε καί ἀνεπίφθονος . μὴ ἐγώ τοιοῦτος λέγω καί προτείνω , Φίλων ἀγαθός Πρωταγόρας . εἷς γάρ οὐδείς οὐδέτερος φέρω ὁ ὄνησις ὁ ὁ σιωπή . ἐγώ τε γάρ ἐπιεικής ἀφόρητος ὁ ζημία κομίζω , καί ὅσος λίχνος κατά ἐγώ περί ὁ ἀγαθός ὁ ἀκοή ἐκτρέφω . σύ δέ ὅσος ἀπειλέω ὁ Ψυχή ὁ πρᾶγμα ὁ κίνδυνος , αὐτός τε εἄν οἶδα ἐξέτασις καί βάσανος τέλειος δίδωμι , καί ἅμα συλλογίζομαι πῶς μέν ὁ ἀντίθετος αἰσχύνω ὁ γλῶσσα λέγω ὁ καίριος , πῶς δέ ὁ ἡμέτερος ἐπίρρωσις ὁ φρήν , αμφιρρεπής ἔνιοι ἐνιαχοῦ γίγνομαι διά ὀλιγομαθία ἴσως · οὖον γάρ ἄν ποτός φημί ἐγώ κατά ἔνιοι ὁ νόσος καλέω ἄγκυρα ὀρφανός τις οἴησις , εὐχερής ἐπί ἑκάτερος ταλαντεύω , ὁλκάς παραπλήσιος , ὅς ταραχώδης ἀγκάλη θάλασσα ἀπολαμβάνω νύξ ἀλίμενος ἀκτή καί χωρίον ἐπιρρίπτω . ἔπειτα οὐδέ φορτικός τις ἐγώ σύ φαίνω , πᾶς κατά ἕκαστος λέγω ἐκεῖνος καί ἀπαράλλακτος σήμερον ὁ ἀνάμνησις ἐπάγω · ἁπλόος γάρ τις ἀφήγησις ἀκροατής καί ἀπερίεργος γίγνομαι ἐφίημι , κατά ὁ ἐν Πυθώ λόγιος ὁ ἄγαν αὐτός τε ἀεί φείδομαι , καί ὅς ἀεί συνέρχομαι φείδομαι παραινέω . φέρω ὅς νῦν ὁ ὁ γλῶσσα πρυμνήσιος λύω , εὐρύς ὀθόνη δίδωμι ὁ πλόος , ἀκοή χαίρω ἐντυγχάνω , κρηπίς στερρός ὑποβάλλω ὁ ὁ λέγω πόθος . ὅς δή ἀγαθός ὁρμητήριον εἰς ἄγαλμα φιλοτιμία γλῶσσα σῦς γε προθυμία λέγω ἐθέλω τε καί πρός ὁ ῥώννυμι ὁ διήγησις ἀφοράω καθίστημι . ἐγώ δέ σύ ὁ ὁ λόγος οἰκονομία καί ὁ ὁ τρόπος χρηστότης πολλάκις θαυμάζω , εἰμί φίλος Κλεόδημος , νῦν μᾶλλον ἢ πρότερος ὁ εἰς βραχύς συνωθέω σύ ὁ λόγος ἄγαμαι πειθώ . αὐτός ἄρα καί μή λυπέω ἐθέλω ὅς θεραπεύω αἱρέω σός , εἴρω μέν , μέτριος δέ ἐκ πολύς , καί ὅσος ἀναγκαῖος ὁ χρεία καί ὁ καιρός , σός τε ὠφέλεια ἕνεκα καί ἅμα ὁ σύ παραπλήσιος αἱρέω ἀκούω οὗτος . εἰμί δέ κάλλος ἐκεῖνος γυμνόω ὁ φράσις πᾶς διά τε σύ καί ὅσος κατά σύ , στενόω καί ἁπλόος προτίθημι σύ ὁ ἀφήγησις , ἀνάξιος μέν ὁ ὁ Γρηγορά καθήκω δόξα παντάπασι δράω , ἀνάξιος δέ εἰμί τις εἰμί ἐγώ σύντροφος γνώμη τε καί παιδεία , ὥρα σύ ἐννοέω τίς ποτέ καί ὅσος ὁ σός ἐν ὁ ὁ ἐμός Καρδία θησαυρίζω κόλπος φίλιος . εἰμί δέ καί μή οὖον κατά ὁ σός ἀπαντάω σκοπός ὁ λόγος , σύ δέ ἀνεμέσητος ἐγώ ὁ πρόθεσις ὁ Ψυχή σύ φυλάσσω χρέος . ὁ μέν γάρ ὑπό τυγχάνω ὡς ὁ πολύς τυραννέω συμβαίνω , ἄλλοτε ἄλλος κτάομαι καί ἀσύμφωνος ὁ ἐφόδια · ὁ δέ , ἀλλά καί οὗτος μόνος ὁ προθεσμία καί πρῶτος κίνησις ὁ Ψυχή ὡς ἐπί πλάστιγξ ἀρρεπής τε καί θεοπρεπής ταλαντεύω ἀξιόω . περι μέν οὖν ὁ ἄλλος ὅσος σύ χρή ἀκούω , διεξέρχομαι ἐγώ γε ἀκούω ἄνωθεν ἄχρι καί εἰς δεῦρο ὁ ἐφικτός γε τρόπος · περί γε μήv ὁ ἐν Θαβωρίῳ ὁ ὄρος πάλαι θαυμασιουργέω εἰμί λέγω ἐπιχειρέω , πολύς ἐγώ τις ξενοδοχέω ἀπειλέω δυσχέρεια , εὐθύς πρό πύλη ὁ ἑαυτοῦ ἐφαπλόω παγίς καί ὅσος δήπου ὁ ὁ κακία ἔνεδρον . οὐ ὅτι κατά ὁ ὀρθός ὁ φύσις λόγος πρόσειμι ὁ ὑπόθεσις συμπίπτω δυσχερής · καί πάνυ τίς γάρ εἰμί ῥᾴδιος ὁ ὁ ἅγιος ἐγώ προκομίζω μαρτυρία , δυσαντίβλεπτος Έχων ἀληθής , ἀπαλλάσσω πρᾶγμα . ἀλλά οἱονεί τις ἑαυτοῦ προλοχίζω ἐγώ εὐθύς ὁδοστάτης δύο τις πρό πούς ἑτέρωθεν πόθεν , ἐκ ἀπροσδόκητος τις καί ζοφώδης χαράδρα , ἐξαπίνης ἐπιτρέχω ὁ τε ἀνήνυτος ἐπισείω καί ὁ ἀπράγμων ἰσχυρῶς ἀφαιρέω ἐπαγγέλλω . ὁ τε γάρ περί θεός λέγω οὐσία καί φύσις , καί ὅριον κινέω διά οὗτος πατήρ σιγή μέν ἔχω προσρέπω ἐνταῦθα θεολογία δέ ἀπέχω , καί ὁ γε πρός ἰδιῶτις ἐξάγω ἀκοή ὁ τοιόσδε , γέλως ἡγέομαι ὁ τίμιος καί μηδείς ὁ κενοδοξέω ὑπέρτερος τίθημι μηδέ ὁ ὁ ἐκ κοιλία ἀνέδην λαλέω , καί κριτήριον αὔθαδες ποιέω ὁ ὁ Ἀμαθοῦς διάνοια καί γλῶσσα πάνυ τίς ἀταμίευτος , οὗτος δέ ἐγώ πολύς ὑπισχνέομαι ὁ κίνδυνος , μή ὅτι γε ὁ Ψυχή , ὅς μηδείς ὁ πᾶς κόσμος ἀντάξιος εἰμί ὁ θεῖος φημί παράγγελμα , ἀλλά καί ὁ ἐγώ σύντροφος παιδεία καί εὐλάβεια ἐν ὁ τοιοῦτος · μηδέ γάρ εἰμί μηδέτερος ἀνήρ ἀσφαλῶς τε καί ἀπράγμων ζῶ αἱρέω . ἥκιστος οὖν σύ χρέος , εἰμί φίλος Κλεόδημος , λογισμός ἐπί σεαυτοῦ κινέω πολύς ὁ μέμφομαι κατά ἐγώ ὠδίνω , εἰμί μή κατά ὁ ἐκ φαρέτρα ὁ βέλος πέμπω καί ἐγώ ἀπερισκέπτως ὁ προστυγχάνω θαρσέω φθέγγομαι τε καί οἷος ἀποδισκεύω δίδωμι ὁ ἅγιος ὁ κύων καί ὁ μαργαρίτης ὁ χοῖρος . τότε γάρ ποῦ ὁ σιγή ἀποσείω λέγω ἴσως εἰμί χρέος , ὅτε μή μέλλω τις ἄξιος λέγω σιγή , ἐκ ὁ ὁ πρᾶγμα βίαιος ἀνθολκή καθέλκω . ὅτε δέ μακρός ὁ λόγος καί ἀτέκμαρτος περικλύζω ἐπαγγέλλω κῦμα καί πολυειδής καί διάφορος ὁ θόρυβος ἐπάγω ὁ ἅλμη , τότε δή πολύς τις ἀγαθός ἄφθογγος ἢ φθέγγομαι κτάομαι ὁ γλῶσσα . ὁ γάρ αὐτός Θαβώριον ὄρος καθάπερ εἰκονομαχέω δίδωμι πάλαι ὁ αἵρεσις πρόφασις , οὗτος δέ καί Παλαμά ετωί καί ὁπόσος τις εἰμί σύννομος αὐτός φρατρία κοινοπραγέω ὁ δυσσεβής καί παράνομος καί ὁ ἱερός ὁ ἐκκλησία ἐξορχέομαι θεσμός , οἱονεί τις ἄκρατος βαφή κατασχάω εἰς βάθος αὐτός ὁ κακία . πλήν εἰμί μή τις ἀπαντάω λέγω πολύς οὗτος καί μοχθηρός νόσημα ὑπερβάλλω ἢ κατά ἐκεῖνος ὁ ὁ εικονομάχος αἵρεσις , καί πλείων διά οὗτος δήω ὁ ἐξέτασις ἐκεῖνος οὗτος καί μακρός πολύς ὁ ἐλέγχω ἢ κατά ἐκεῖνος . ἐκεῖνος μέν γάρ εἷς οὗτος καί μονοειδής σκάνδαλον ὁ πρᾶγμα γίγνομαι πρόφασις , διά ὅς κακῶς ὁ καλός προσκρούω ὁ ἀλήθεια ἑκών ἐξωθέω , πρός εἰκονομαχία ῥᾳδίως ἐκκυλίνδω . οὗτος δέ οὖον μόνος μόνος ὁ πάθος ἐκεῖνος μετέχω τε ἅμα καί ὑπερέχω , ὡς εἴρω , ἀλλά καί κακία ἄλλος ἐπί κακία προσεπιδαψιλεύω πολυειδής καί πολύμορφος . τίς δή οὗτος ; ὁ ὁ Εὐχίτης δηλαδή καί Μασαλιανός , ὅς ὁ ὁ γνώμη σαθρός καί ἀμφισβητήσιμος καί ἅμα ὁ ὁ πίστις ἄπιστος ὁ θεῖος ὁ ἐκκλησία διδάσκαλος πάλαι καταγιγνώσκω ἐγώ ἀπέχω παρηγγυαειδω . οὗτος γάρ ἕ μέν ἄσεμνος λογισμός καί γλῶσσα ἀκράτεια αὐτός ὁράω φημί ὁ θεός ὁ οὐσία , αὐτός ὁμιλέω ἀμέσως ἅμα καί οὐ ὅς ἐκεῖνος τρόπος καί ὅτε βούλομαι , ἀλλά ὅς αὐτός · ἕ δέ ὁ ὁ θεῖος οὐσία ἁπλόος τε καί μόνος ἄκτιστον ἀθετέω παντάπασι ἤπειρος τε διάφορος θεότης ἄκτιστος κατατέμνω . καί σιωπάω ὁ ἀθέμιστος καί δαιμονιώδης πρᾶξις αὐτός διά γε δήπου ὁ μή ὅτι γλῶσσα γε προφέρω , ἀλλά καί ψιλός τις ἐπίνοια μιμνήσκω λίαν αἰσχρός · λεκτέος δέ ὅμως ὁ ὁ θεῖον Μάξιμος περί αὐτός εἴρω , ἐξηγέομαι ὁ ἱερόν Διονύσιος . φημί γάρ ὅτι τριετία μόνος ἄκρως ἀσκέω , ἀδιαφορέω ἐπί τοσοῦτος ὁ λοιπός ὁ ἑαυτοῦ ζωή χρόνος ὡς πᾶς ἀτοπία πράσσω ἀδεῶς , μοιχεία ἀσέλγεια γαστριμαργία ἀλληλογαμία καί ἁπαξαπλῶς ἐν πᾶς ἀσωτία ἐγκυλίνδω , ὁ τοιοῦτος πράσσω ἀπαθής τερατεύομαι , ἀναισθήτως νοσέω ὁ ἐμπάθεια , καί ἀνάλγητος ὑπό ἑαυτοῦ πάσχω καί ὁ ἐν αὐτός οἰκέω δαίμων , ὥσπερ ὁ φρένιτις κατέχω νόσος . εὑρίσκω δέ ὁ βούλομαι περί οὗτος ἐν ὁ ὅρος ὁ πρακτικός ὁ ἅγιος καί οἰκουμενικός τρίτος σύνοδος , καί ὁμοίως ὁ ἕβδομος , ὅπως τε ἐκπομπεύω καί ἀναθεματίζω ὁ μυσαρός αὐτός ἐργασία , καί ὅπως ὁ αὐτός Μασαλιανός τε καλέω καί Μαρκιωνιστής . ἀρκέω δέ ἔτι καί νῦν εἰς δήλωσις ἄλλος τε πλεῖστος μαρτύριον καί σαφής , καί πρό γε πᾶς ὁ ἐκ ὁ Ἄθως ὁ ὄρος καί δίς καί τρίς καί πολλάκις ἔρχομαι παρρησιάζω καί ὕπαιθρος τόμος , ὁ οὗτος αἰσχρός κατά ἕκαστος παρίστημι . ἀλλά εἰμί μέν οὗτος εἰμί ὁ ὁ ἐγώ εὐσέβεια καί πίστις ὅρος , οἶδα πῶς Θαβώρ καί ἑρμάν ἐν ὁ ὄνομα κύριος ἀγαλλιάω , καί εἰς οὗτος ἀνάγκη εἰμί ὁ περιίστημι ὁ ἐκεῖ θαυματοποιία οἶδα καί οὗτος ὁ προσκύνησις νέμω ὁ ἀγαθός , πρῶτος μέν σοφός ἀνήρ δήω πρός ἔρευνα ἀσφαλής ἀκριβής , καί οὐδείς εἄν εἰμί ἄδικος κατά ὁ εἶπον ὁ ἡμέτερος πίστις , εἰμί ὁ πλέω ἔχω ὁ σοφός , καί οὐ ἐπί ἴσος ὁ σῴζω πᾶς μέτειμι ὁμόφυλος καί ὁμογνώμων ὁ εὐσέβεια , εἴτε ὁ σκῦτος τις εἰμί καί σκαπανεύς καί εἰμί τις ὁ σοφιστής . δύο δέ εἶπον εἄν ὡς εἰμί βίαιος τίς καί ἀναπόδραστος ὁ ὁ ἀνάγκη ἐνταυθοῖ περιίστημι τρόπαιον , περί πολύς μέντα εἄν καί αὐτός , μᾶλλον δέ ὁ πᾶς ποιέω ὁ λέγω ἐνταῦθα , ἐμαυτοῦ τε προμηθέομαι , ὡς μή διαβάλλω ὁ φιλοσκώμμων , καί ἅμα ὁ ἀφελής , ὡς μή ῥᾳδίως ἐξαπατάω πρός ὁ ἀνόσιος ὁ ἀσέβεια πρόεδρος . νῦν δέ ἐπεί μάταιος ἐπίδειξις εἰμί ὁ πρᾶγμα κατανοέω ἐγώ παραγίγνομαι , καί πολύς μέν ἀνόνητος δέ καί εἰκῇ ὁ ὁ Ἔρις ἐντεῦθεν κονιορτός ἐγείρω , σιγάω , ὡς εἴρω , βούλομαι εἄν μᾶλλον ἢ λέγω , οὖον ὁ λέγω ὡς ἀνόνητος κατά φύσις ὑπάρχω ἀποσείω , ἀλλά ὡς ἐγώ ὑπάρχω ἀνόνητος ἄρτι , ὁ ἀωρία τέως ὁ χρόνος καθάπερ τις κηλίς συμπίπτω ὁθενδηποτοῦν παρά ὁ εἰκός ἀναδέχομαι · ὁ γάρ ἐνδέχομαι οὐ ἀναγκαῖος δέ προβάλλω ζήτησις , οὗτος πάντως οὐδέ ἀναγκαῖος τις ὁ ἀπόκρισις ἀπαιτέω πανταχοῦ . ἀκούω γάρ καί ὁ μέγας Βασίλειος περιφρονέω , ὁπότε πρός ὁ Ἀρειανός ἀπαιτέω ὁ ὁ « κύριος κτίζω ἐγώ » φωνή ἐξηγέομαι , καί ὁ σιγή ὁ αἴτιος φάσκω , μή εἰμί δηλαδή μηδείς ἀνάγκη περί τοιοῦτος λέγω φωνή , καί οὗτος διά παραβολή καί σκοτεινός λόγος καί αἴνιγμα προφέρω , ὡς μηδείς ἀναμφισβήτητος εἰμί λαμβάνω ἐκ αὐτός ὁ ἀκούω . διά γοῦν οὗτος ἐγώ σιωπάω βούλομαι αὐτός ἐνταυθοῖ . καί μή μόνος διά ὁ προαπαριθμέω , ὅτι μή καί ἄλλος δήπου πλεῖστος ἕνεκα . καί γάρ ἔνιοι μέν σαφήνεια γλῶσσα ἔνιοι δέ ἥκιστος χράομαι , καί εἰμί μή ὁ ἔννοια , ἀλλά οὖν ὁ γε λέγω καί ὁ ὁ φράσις σχῆμα διαφέρω δοκέω ἐνιαχοῦ ὁ ἀμαθής τε καί ἐριστικός ὁ γραφεύς ὁμιλέω . καί ἄλλως μέν ὅς ὁ περί οὗτος πῶς μέν ἐγκωμιάζω πῶς δέ ἀναγωγικός τις λέγω τρόπος καί ἀλληγορέω διεξιέναι ἔπειμι , ἄλλως δέ ὁ ἁπλόος ἑρμηνεύω καί ἐξηγέομαι προαιρέω μόνος αὐτός ὁ εὐαγγέλιον ὁ ῥῆσις φιλοτιμία ἅπας ἐκτός , καί ἀνακαλύπτω , ὅσος ἐφικτός , ὁ ἔγκειμαι ὁ λέξις νόος ἀκριβῶς , καί πλέω οὐδείς περαιτέρω ζητέω · ἄλλως δέ ὁ νῦν ἐπί σύγχυσις ὁ εὐσέβεια ἐπιφύω ἀσεβής , ἕ ὁ εἷς ἄκτιστον θεότης πρός ἤπειρος καί διάφορος τέμνω , καί ἅμα ὁράω αἰσθητός ὀφθαλμός ἐγκαυχάομαι καί ὁμιλέω ἐκ οἶνος καί τρυφή παλαμικός , ὅς ἀδύνατος ὁράω μανθάνω μήτε ἄνθρωπος μήτε ἄγγελος οὐδείς · ἄλλως δέ αὖθις ὁ ἕπομαι βάναυσος καί τριωβολιμαῖος γυναικάριον καί ἀνδράριον . ὡς εἰμί πολλαπλόος καί πολυειδής ὁ ἐντεῦθεν ἀποβλύζω ὁ θρησκεία ῥύαξ , καί Πρωτεύς σήμερον δέομαι τις , ἀλλοιόω δύναμαι συχνός πρός ὁ διάφορος ὁ ὁμιλέω ἦθος καί ἅμα ὁ τε γνῶσις καί διχοστατέω γνώμη . Ζεύς δή οὗτος καί ὁ τοιοῦτος βαθύς σιγή ἀνθέλκω Ἔρως ὁ ὁ ἐμός Ψυχή λογίζομαι , καί τοιοῦτος δή τις ἐν ἐμαυτοῦ ὁ λογισμός ἐξασκέω ἐγώ , δείδω μή μάτην ἀόριστος τε καί ἄστατος στοιχεῖον ὁ ἀήρ δοκέω δανείζω λόγος αὐτίκα μάλα λύω . ἐπεί δέ πανταχόθεν ἐγώ περιθέω νῦν ὁ ὁ εὐσέβεια ἀγωνιστής καί σφόδρα ὁ πίστις ἀντέχω πιθανός χράω λόγος ἔκθυμος τε ἀξιόω καί ἀνάγκη ὁ ἀξιόω ἐπάγω παντοδαπός τις καί πολύς ὁ διάπυρος κτάομαι , καί ἀρά προσεπιδαψιλεύω ὁ ἀνάγκη μή περιοράω ἀναμοχλεύω ὁ ἀλήθεια , κινδυνεύω δέ ὁ πολύς , ὁ μέν εἰς ὁ ἔσχατος ὁ κακός ὁ Μασαλιανός περιπίπτω αἵρεσις , ὁ δέ εἰς ὁ ὁ ακτιστιος τε καί ανθρωπομορφιος βάραθρον , ὁ δέ εἰς ἀλλόκοτος καί τερατώδης ἄλλος κρημνός , καί ἄκων ἐξάγω λέγω ὁ μή προαιρέω , ὁ ὁ κρύπτω ὁ δῶρον κατά ἕτερος τρόπος δείδω δίκη ἐκεῖνος , ἅτε στενοχωρέω καί ἀδικέω ὁ ὁ λόγος χρηστός οὖον μάλα ἄκων , πλείων φαίνω χρηστός ἀφαιρέω διά ὁ σιγή . τρέπω δέ εἰς ὁ ὁ αἴτιος κεφαλή ὁ ὁ μέμψις , ἐν οὖον καιρός βιάζομαι λέγω ὁ ὁ φύσις μέν καίριος , οὔπω δέ οὔτε ὁ καθίστημι πρᾶγμα εἰμί οὔτε ὁ ἀκούω καίριος , ἐν γάρ ὁ ὁ ἀκούω γνώμη ὁ Νίκη ἔχω πείθω ψῆφος ὡς ὁ πολύς κεῖμαι ὁ ὁ λέγω ἀλήθεια . ἀγαθός μέν οὖν εἰμί εἄν ἐν ὁ τοιοῦτος σιγάω , ὡς διαλαμβάνω · ἀλλά ὅτε δή καί ὁ σιγή ὁ καιρός ὁ ὁ λέγω ξενοδοχέω εἰμί ἄσμενος φορός , καί οὖον ὁ ἀναγκαῖος ὁ λέγω προβάλλω πρόφασις . εἰμί μέν γάρ καί σιγή καιρός , ἀλλά ὅτε δή σιγή δήω ἀκροατής ἐντυγχάνω · ὅτε δέ ἄξιος καί πάνυ τίς χρῄζω τότε δέ οὖν καί ὁ ἐνδέχομαι εἰς ὁ ὁ ἀναγκαῖος μοῖρα σαφῶς ἀποκρίνω , λανθάνω ὁ ὁ ἐνδέχομαι δύναμις ἀπόλλυμι , ὑπό ὁ ἀνάγκη καταπίνω ὡς εἶπον . ἀθάνατος γάρ ὁ ἡμέτερος εἰμί Ψυχή καί ἀθάνατος ἐκδέχομαι ὁ ὁ πράσσω σαφῶς ἀμοιβή ἐκ ἀνάγκη , καί ἅμα εἷς Ψυχή μή εἰμί ὁ πᾶς κόσμος ἀντάξιος ὁ θεῖος λέγω γραφεύς , πῶς οὐ ἀναγκαῖος ἐνταῦθα γίγνομαι εἄν καί ὁ ἐνδέχομαι ; εἰμί γάρ ἐπί ἐγώ καί ἐνδέχομαι ὁ σῴζω εἰμί αὐτός καί δόξα ἀίδιος πρόξενος αὐτός καθίστημι , καί αὖος ἐναντίος φθείρω καί κολάζω παραπέμπω αἰώνιος , ἀλλά οὖν ὁ ἀναγκαῖος καί οὗτος εἄν εἰμί μάλιστα μεταξύ μή παρατρέχω κεῖμαι ὁ κατά φύσις εἶπον ἀναγκαῖος . ὅσος γάρ ὁ φθείρω ὁ ἄτοπος εἰμί καί παράλογος , τοσοῦτος ὁ ἀναγκαῖος ὁ σῴζω . ὁ γοῦν ἀκούω πολλάκις καί ὅς πειράω μανθάνω εἰμί ὁ ἀγαθός , οὗτος ποιέω ὁ ἀναγκαῖος καθάπαξ κρίνω εἰμί . ὁ δέ ποιέω ὁ ἀναγκαῖος κρίνω εἰμί , οὗτος ἀφίστημι ποῖος οὐ ἀτοπία ὑπερβολή παρελαύνω . ὥστε ὁ χείρων ἀνθαιρέομαι ὁ ἀγαθός μανθάνω εἰμί ἀγαθός ἐκ ἀνάγκη , ἀγαθός καί ἑαυτοῦ ἀναγκάζω γίγνομαι ἕπω , καί ὁ δήω , ὅσος ἐφικτός , ἐγγύς θέω ἀεί , ὁ ἀθάνατος εἰμί καί ἀναγκαῖος ὁδός , ὡς ἐγώ γε οἴομαι . καί οἴομαι γε ὀρθός πάνυ τίς οἴομαι . καί οὕτως ἐνδέχομαι καί ἐπί ἐγώ ὁ ὁ ἀγαθός προαίρεσις εἰμί ἀναγκαῖος γίγνομαι ὁ συμπέρασμα , πρός ὅς φύω ἀνατρέχω μάλα τίς προσήκω , καί ὁ ἐν ὁ τοιοῦτος καίριος εἰς ὁ ὁ ἀλήθεια μουσεῖον παιδαγωγέω ἀνευρίσκω . ἀλλά γάρ εἰς οὗτος τυγχάνω ἐγώ ὁ ὁ λέγω σήμερον ἐλαύνω ἀνάγκη , σκεπτέος τίς δεῖ πρῶτος καί τίς δύο εἶπον , καί τίς τάξις λαμβάνω δήω ἕκαστος ὁ ἑξῆς .