nicephorus-gregoras.historia-romana 20.1.4
( Δ . ) Ἐγὼ δὲ πολλὰ λέγειν ἔχων ἐκ τῶν τοῦ μεγάλου τοῦδε πατρὸς καὶ διδασκάλου τῆς ἐκκλησίας εἰς τὴν τῶν ἔμοιγε εἰρημένων ἀπόδειξιν , ὁπόσα γοῦν μοι κἀκεῖ λελάληται , λέγω δὴ περὶ τοῦ μήτε θεολογεῖν , μήτε περιεργάζεσθαι μήτε τοὺς ταῦτ' ἐπιτάττοντας , μήθ' ὧν ἕνεκα ἐπιτάττουσιν , ἱκανὰ καὶ ταῦθ' ἥγημαι πρός τε τὴν τῆς ἐμῆς ἀληθείας ἔνδειξιν πρός τε τὴν τῶν ἀντιθέτων ἀναίρεσιν . οὐ γὰρ ἀσυνέτοις νῦν ὁμιλοῦμεν , ἵνα πλειόνων δεοίμεθα λόγων . ἄλλως τε καὶ ᾧ τὸ ἱκανὸν οὐχ ἱκανὸν , οὐδὲν ἱκανόν · ᾧ δὲ καὶ τὸ μικρὸν ἱκανὸν , πάντ' οἶμαι γένοιτ' ἂν ἱκανά . ἰτέον οὖν ἐστι κἀπὶ τοὺς ἄλλους ἡμῖν , ἵν' ἐξ ἑκάστων βραχέα ἐρανισάμενοι , οἷς ἂν μήθ' ὑφιέναι τοῦ μάχεσθαι μήτ' αὖ συνιέναι ῥᾳδίως ἐξῇ , τούτων τὰ στόματα ῥᾳδίως ἡμεῖς ἀποῤῥάψωμεν . φησὶ τοίνυν καὶ ὁ πολὺς τὰ θεῖα Βασίλειος · « ἀρκέσθητι λέγειν ὡς ἐδιδάχθης · καὶ μή μοι τὰ σοφὰ ταῦτα λέγε , ὅτι ἀγέννητόν ἐστιν , ἢ γεννητόν · καὶ εἰ μὲν ἀγέννητον , πατήρ · εἰ δὲ γεννητὸν , υἱός · εἰ δὲ μηδέτερον τούτων , κτίσμα . ἐγὼ γὰρ μετὰ τοῦ πατρὸς οἶδα , οὐ μὴν δὲ πατέρα , τὸ πνεῦμα · καὶ μετὰ τοῦ υἱοῦ παρέλαβον , οὐχ υἱὸν δ' ὠνομασμένον . » καὶ πάλιν · « ἀκολουθότερον ἦν , διὰ τὸ γεγεννῆσθαι τὸν υἱὸν , γέννημα προσαγορευθῆναι καὶ οὐχ υἱόν · ἀλλ' οὐκ εἴρηται . διὸ χρὴ τὸν πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχοντα τὸ τοῦ Χριστοῦ δικαστήριον καὶ εἰδότα ὅσος ὁ κίνδυνος ἀφελεῖν τι ἢ προσθεῖναι τοῖς παραδεδομένοις ὑπὸ τοῦ πνεύματος , μὴ παρ' ἑαυτοῦ φιλοτιμεῖσθαι καινοτομεῖν · ἀλλὰ τοῖς προκατηγγελμένοις παρὰ τῶν ἁγίων ἐφησυχάζειν . » καὶ πάλιν · « πίστιν δὲ ἡμεῖς οὔτε παρ' ἄλλων γραφομένην ἡμῖν νεωτέρων παραδεχόμεθα , οὔτ' αὐτοὶ τὰ τῆς ἡμετέρας διανοίας γεννήματα παραδιδόναι τολμῶμεν , ἵνα μὴ ἀνθρώπινα ποιήσωμεν τὰ τῆς εὐσεβείας ῥήματα · ἀλλ' ἃ παρὰ τῶν ἁγίων πατέρων δεδιδάγμεθα , ταῦτα τοῖς ἐρωτῶσι διαγγέλλομεν . » καὶ πάλιν · « ὅτι τὸ τῆς θεολογίας μυστήριον τὴν ἐκ τῆς ἀβασανίστου πίστεως ζητεῖ συγκατάθεσιν , πιστεῦσαι δεῖ ( φησὶν ) ὅτι ἔστι θεὸς , καὶ μὴ ζητῆσαι μηδὲ ζυγομαχῆσαι τί ἐστιν . » ὁρᾷς καὶ τὸν μέγαν τοῦτον διδάσκαλον , ὅσην τοῖς τοιούτοις ἀποδίδωσι τὴν αἰδὼ , καὶ αὐτός τε ὁμολογεῖ μὴ τολμᾷν μήτε τὰ θεῖα περιεργάζεσθαι , μήθ' ἕτερόν τι νεώτερον δέχεσθαι , μήτ' αὐτοὺς παρεισάγειν · ἀλλ' ἐμμένειν ἁπλῶς τοῖς δοθεῖσι περὶ πίστεώς τε καὶ θεολογίας δόγμασι τῶν πρὸ αὐτοῦ διδασκάλων τῆς ἐκκλησίας αὐτός τε ἐπαγγέλλεται καὶ ἡμῖν ἐγκελεύεται ; τίς οὖν οὕτως ἀνόητος ἔσται , ὡς τοιοῦτον κανόνα καὶ στάθμην τῆς ἐκκλησίας ταπεινώσει τοσαύτῃ χρώμενον βλέπων , ἔπειτα παρὰ φαῦλον θέμενος , εἰς ἀνδραποδώδη θελήσειεν ἀποτρέχειν ἤθη , καὶ πλὴν τῆς ὀψοποιητικῆς τε καὶ κραιπαλώσης ὀφρύος , καὶ τοῦ πρὸς ἀργύριον ὅλον ἀπασχολεῖν τὸ τοῦ νοῦ φανταζόμενον , πλέον εἰδότας ἀνθρώπους οὐδὲν , καὶ τῆς εὐνομίας τὴν ἀνομίαν ποιεῖσθαι κανόνα ; Ἀλλ' ἵνα καὶ τὰ πλεῖστα τούτου παραδραμὼν ἐφ' ἑτέραν ἔλθω μεγάλην τῆς ἐκκλησίας σάλπιγγα , φησὶ καὶ ὁ θεῖος ἐν ταπεινώσει καρδίας Χρυσόστομος · « τὰ γεγραμμένα δέχομαι · τὰ μὴ γεγραμμένα οὐκ ἐπιζητῶ . τὰ παραδεδομένα ἀσπάζομαι · τὰ μὴ παραδεδομένα οὐ πολυπραγμονῶ . » καὶ πάλιν · « σοφός τις » , φησὶ , « παραινεῖ λόγος , χαλεπώτερά σου μὴ ἐπιζήτει , καὶ ἰσχυρότερά σου μὴ ἐξέταζε . ἃ προσετάγη σοι , ταῦτα διανοοῦ . » καὶ πάλιν · « ἀρκεῖ πρὸς εὐσέβειαν εἰδέναι ὅτι ἔστι θεὸς , καὶ μηδὲν πλέον ζητεῖν . » καὶ πάλιν · « ἐὰν προσέλθῃ σοι » , φησὶ , « Μανιχαῖος , λέγων τὴν ὕλην προϋπάρχειν , κἂν Μαρκίων , κἂν Ἑλλήνων παῖδες , λέγε πρὸς αὐτούς · ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ θεὸς οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν . ἀλλ' οὐ πιστεύοι τῇ γραφῇ ; ἀποστράφητι λοιπὸν αὐτὸν , ὡς μαινόμενον καὶ ἐξεστηκότα . » καὶ πάλιν · « οὐ παύσῃ , ὦ ἄνθρωπε , τὰ περιττὰ ζητῶν ; περιττὸν γὰρ τοιαῦτα εἰκῆ πολυπραγμονεῖν . οὐδὲν τῆς ἀμαθίας ταύτης σοφώτερόν ἐστιν · ἐν οἷς οἱ μὲν ἐπαγγελλόμενοι μηδὲν εἰδέναι σοφώτατοι πάντων εἰσίν . » ἀλλὰ γὰρ ἐπιλείψει χρόνος ὅλος , κομίζειν θελήσαντα καὶ τοῦ μεγάλου τούτου φωστῆρος τῆς ἐκκλησίας , ὁπόσα θεολογεῖν τε ἀποτρέπει καὶ μόνην ἀσπάζεσθαι τῶν δογμάτων ὁμοῦ καὶ τῆς πίστεως ἁπλότητα . ἀλλ' ὅρα δή μοι καὶ τὸν μέγαν τῆς ἐκκλησίας ἀθλητὴν καὶ διδάσκαλον Ἀθανάσιον , μὴ ἀνέχεσθαι φάσκοντα τῶν κατὰ τῆς πίστεως ἐπιχειρούντων καινοτομεῖν , κἂν τὰς ἀπὸ τῶν γραφῶν λέξεις φθέγγωνται . « οὐ γὰρ ὀρθῇ διανοίᾳ , ἀλλ' ὡς ἔνδυμα προβάτων τὰ ῥήματα περιβαλλόμενοι , ἔνδον τὰ Ἀρείου φρονοῦσιν , ὡς τῶν αἱρέσεων ἡγεμὼν διάβολος . καὶ γὰρ κἀκεῖνος ἐλάλει μὲν τὰ ἐκ τῶν γραφῶν , ἐφιμώθη δὲ παρὰ τοῦ σωτῆρος . » ἀκούεις καὶ τούτου ταὐτὰ τοῖς προειλημμένοις διδάσκοντος . ἀλλὰ μηδὲ τὸν ἀσκητικώτατον παραδράμωμεν Ἰσαὰκ , παῦσαι λέγοντα θεολογεῖν , οὐ μόνον μετ' ἀλλοτρίων τῆς πίστεως , ἀλλὰ καὶ μετὰ τῶν οἰκείων αὐτῆς · μηδὲ τὸν πολὺν Ἰωάννην , τὸν τῆς ἀσκητικῆς ὑποστάτην κλίμακος · ὃς τὸ αἴτιον ἐφεξῆς οἱονεὶ τῆς ἐκείνου ῥήσεως ἀποδίδωσι οὑτωσίν · « οὐ γὰρ ἐγκληθησόμεθα » , φησὶν , « ἐν ἐξόδῳ ψυχῆς , ὅτι οὐ τεθεολογήκαμεν , ἀλλ' ὅτι ἀδιαλείπτως οὐ πεπενθήκαμεν . » καὶ τί δεῖ βίβλων ἁμάξας ὅλας ἁγίων κομίζειν ὑμῖν , οἷς ἐξ ὀνύχων ἐστὶ γινώσκειν τὸν λέοντα ; βαδιοῦμαι δ' ἐφ' ἕτερα . οὐ γὰρ εἶπον μὲν οἱ διδάσκαλοι ταυτὶ , οὐκ ἠσφαλίσαντο δὲ τοῖς προσήκουσι μοχλοῖς καὶ κλείθροις · οὐδ' ἠσφαλίσαντο μὲν , οὐ περιήλασαν δ' ἐπ' ἐκείνοις ἔτι πύργους φάναι καὶ ἡμιπύργια , καὶ ἀφύκτοις συνέσφιγξαν ἀραῖς καὶ ἀναθέμασι . μετὰ γὰρ τό γε τοὺς εὐαγγελιζομένους ἕτερα μακρῷ καθυποβαλεῖν ὁ θεῖος ἀπόστολος ἀναθέματι καὶ τάδε φησὶν , εἰς μαρτύριον βεβαιότερον συμβιβάζων τὰ πάλαι τοῖς νῦν . « γέγραπται γὰρ , » φησὶ , « ἐπικατάρατος πᾶς ὃς οὐκ ἐμμένει πᾶσι τοῖς γεγραμμένοις ἐν τῷ βιβλίῳ τοῦ νόμου τοῦ ποιῆσαι αὐτά . » ἐῶ γὰρ τὰς τῶν θείων καταλέγειν τούτοις συνόδων οἰκουμενικὰς πράξεις , ὅσοις καθ' ἕκαστον ἀναθέμασι τοὺς ἐκείνως ἔχοντας βάλλουσιν . ἀλλ' ἵν' ὡς ἐν κεφαλαίῳ συνελὼν εἴπω · « πάντα , » φασὶ , « τὰ παρὰ τὴν ἐκκλησιαστικὴν παράδοσίν τε καὶ ὑποτύπωσιν τῶν ἁγίων πατέρων καινοτομηθέντα τε καὶ πραχθέντα ἢ πραχθησόμενα , ἀνάθεμα ἔστω . »
Lemmas: ( δ . ) ἐγώ δέ πολύς λέγω ἔχω ἐκ ὁ ὁ μέγας ὅδε πατήρ καί διδάσκαλος ὁ ἐκκλησία εἰς ὁ ὁ ἐγώ εἴρω ἀπόδειξις , ὁπόσος γοῦν ἐγώ ἐκεῖ λαλέω , λέγω δή περί ὁ μήτε θεολογέω , μήτε περιεργάζομαι μήτε ὁ αὐτός ἐπιτάσσω , μήτε ὅς ἕνεκα ἐπιτάσσω , ἱκανός καί αὐτός ἡγέομαι πρός τε ὁ ὁ ἐμός ἀλήθεια ἔνδειξις πρός τε ὁ ὁ ἀντίθετος ἀναίρεσις . οὖον γάρ ἀσύνετος νῦν ὁμιλέω , ἵνα πλείων δήω λόγος . ἄλλως τε καί ὅς ὁ ἱκανός οὐ ἱκανός , οὐδείς ἱκανός · ὅς δέ καί ὁ μικρός ἱκανός , πᾶς οἴομαι γίγνομαι εἄν ἱκανός . εἶμι οὖν εἰμί ἐπί ὁ ἄλλος ἐγώ , ἵνα ἐκ ἕκαστος βραχύς ἐρανίζω , ὅς εἄν μήτε ὑφίημι ὁ μάχομαι μήτε αὖος συνίημι ῥᾳδίως ἔξεστι , οὗτος ὁ στόμα ῥᾳδίως ἐγώ ἀπολαμβάνω . φημί τοίνυν καί ὁ πολύς ὁ θεῖον Βασίλειος · « ἀρκέω λέγω ὡς διδάσκω · καί μή ἐγώ ὁ σοφός οὗτος λέγω , ὅτι ἀγέννητος εἰμί , ἢ γεννητός · καί εἰμί μέν ἀγέννητος , πατήρ · εἰμί δέ γεννητός , υἱός · εἰμί δέ μηδέτερος οὗτος , κτίσμα . ἐγώ γάρ μετά ὁ πατήρ οἶδα , οὖον μήv δέ πατήρ , ὁ πνεῦμα · καί μετά ὁ υἱός παραλαμβάνω , οὐ υἱός δέ ὀνομάζω . » καί πάλιν · « ἀκόλουθος εἰμί , διά ὁ γεννάω ὁ υἱός , γέννημα προσαγορεύω καί οὐ υἱός · ἀλλά οὐ εἴρω . διό χρή ὁ πρό ὀφθαλμός ἔχω ὁ ὁ Χριστός δικαστήριον καί οἶδα ὅσος ὁ κίνδυνος ἀφαιρέω τίς ἢ προστίθημι ὁ παραδίδωμι ὑπό ὁ πνεῦμα , μή παρά ἑαυτοῦ φιλοτιμέομαι καινοτομέω · ἀλλά ὁ προκαταγγέλλω παρά ὁ ἅγιος ἐφησυχάζω . » καί πάλιν · « πίστις δέ ἐγώ οὔτε παρά ἄλλος γράφω ἐγώ νέος παραδέχομαι , οὔτε αὐτός ὁ ὁ ἡμέτερος διάνοια γέννημα παραδίδωμι τολμάω , ἵνα μή ἀνθρώπινος ποιέω ὁ ὁ εὐσέβεια ῥῆμα · ἀλλά ὁ παρά ὁ ἅγιος πατήρ διδάσκω , οὗτος ὁ ἐρωτάω διαγγέλλω . » καί πάλιν · « ὅτι ὁ ὁ θεολογία μυστήριον ὁ ἐκ ὁ αβασάνιστος πίστις ζητέω συγκατάθεσις , πιστεύω δεῖ ( φημί ) ὅτι εἰμί θεός , καί μή ζητέω μηδέ ζυγομαχέω τίς εἰμί . » ὁράω καί ὁ μέγας οὗτος διδάσκαλος , ὅσος ὁ τοιοῦτος ἀποδίδωμι ὁ αἰδώς , καί αὐτός τε ὁμολογέω μή τολμάω μήτε ὁ θεῖον περιεργάζομαι , μήτε ἕτερος τίς νέος δέχομαι , μήτε αὐτός παρεισάγω · ἀλλά ἐμμένω ἁπλόος ὁ δίδωμι περί πίστις τε καί θεολογία δόγμα ὁ πρό αὐτός διδάσκαλος ὁ ἐκκλησία αὐτός τε ἐπαγγέλλω καί ἐγώ ἐγκελεύω ; τίς οὖν οὕτως ἀνόητος εἰμί , ὡς τοιοῦτος κανών καί στάθμη ὁ ἐκκλησία ταπείνωσις τοσοῦτος χράω βλέπω , ἔπειτα παρά φαῦλος τίθημι , εἰς ἀνδραποδώδης ἐθέλω ἀποτρέχω ἦθος , καί πλήν ὁ ὀψοποιητικός τε καί κραιπαλώσης ὀφρύς , καί ὁ πρός ἀργύριον ὅλος ἀπασχολέω ὁ ὁ νόος φαντάζω , πλέω οἶδα ἄνθρωπος οὐδείς , καί ὁ εὐνομία ὁ ἀνομία ποιέω κανών ; ἀλλά ἵνα καί ὁ πλεῖστος οὗτος παρατρέχω ἐπί ἕτερος ἔρχομαι μέγας ὁ ἐκκλησία σάλπιγξ , φημί καί ὁ θεῖος ἐν ταπείνωσις Καρδία Χρυσόστομος · « ὁ γράφω δέχομαι · ὁ μή γράφω οὐ ἐπιζητέω . ὁ παραδίδωμι ἀσπάζομαι · ὁ μή παραδίδωμι οὖον πολυπραγμονέω . » καί πάλιν · « σοφός τις » , φημί , « παραινέω λόγος , χαλεπός σύ μή ἐπιζητέω , καί ἰσχυρός σύ μή ἐξετάζω . ὁ προστάσσω σύ , οὗτος διανοέομαι . » καί πάλιν · « ἀρκέω πρός εὐσέβεια οἶδα ὅτι εἰμί θεός , καί μηδείς πλέω ζητέω . » καί πάλιν · « ἐάν προσέρχομαι σύ » , φημί , « Μανιχαῖος , λέγω ὁ ὕλη προυπάρχω , κἀν Μαρκίων , κἀν Ἕλλην παῖς , λέγω πρός αὐτός · ἐν ἀρχή ποιέω ὁ θεός οὐρανός καί ὁ γῆ . ἀλλά οὖον πιστεύω ὁ γράφω ; ἀποστρέφω λοιπός αὐτός , ὡς μαίνομαι καί ἐξίστημι . » καί πάλιν · « οὖον παύω , εἰμί ἄνθρωπος , ὁ περισσός ζητέω ; περισσός γάρ τοιοῦτος εἰκῇ πολυπραγμονέω . οὐδείς ὁ ἀμαθία οὗτος σοφός εἰμί · ἐν ὅς ὁ μέν ἐπαγγέλλω μηδείς οἶδα σοφός πᾶς εἰμί . » ἀλλά γάρ ἐπίλειψις χρόνος ὅλος , κομίζω ἐθέλω καί ὁ μέγας οὗτος φωστήρ ὁ ἐκκλησία , ὁπόσος θεολογέω τε ἀποτρέπω καί μόνος ἀσπάζομαι ὁ δόγμα ὁμοῦ καί ὁ πίστις ἁπλότης . ἀλλά ὁράω δή ἐγώ καί ὁ μέγας ὁ ἐκκλησία ἀθλητής καί διδάσκαλος Ἀθανάσιος , μή ἀνέχω φάσκω ὁ κατά ὁ πίστις ἐπιχειρέω καινοτομέω , κἀν ὁ ἀπό ὁ γραφεύς λέγω φθέγγομαι . « οὖον γάρ ὀρθός διάνοια , ἀλλά ὡς ἔνδυμα πρόβατον ὁ ῥῆμα περιβάλλω , ἔνδον ὁ Ἄρειος φρονέω , ὡς ὁ αἵρεσις ἡγεμών διάβολος . καί γάρ ἐκεῖνος λαλέω μέν ὁ ἐκ ὁ γραφεύς , φιμόω δέ παρά ὁ σωτήρ . » ἀκούω καί οὗτος αὐτός ὁ προλαμβάνω διδάσκω . ἀλλά μηδέ ὁ ἀσκητικός παρατρέχω Ἰσαάκ , παύω λέγω θεολογέω , οὖον μόνος μετά ἀλλότριος ὁ πίστις , ἀλλά καί μετά ὁ οἰκέω αὐτός · μηδέ ὁ πολύς Ἰωάννης , ὁ ὁ ἀσκητικός ὑποστάτης κλῖμαξ · ὅς ὁ αἴτιος ἐφεξῆς οἱονεί ὁ ἐκεῖνος ῥῆσις ἀποδίδωμι οὕτως · « οὖον γάρ ἐγκαλέω » , φημί , « ἐν ἔξοδος Ψυχή , ὅτι οὖον θεολογέω , ἀλλά ὅτι ἀδιαλείπτως οὖον πενθέω . » καί τίς δεῖ Βίβλος ἅμαξα ὅλος ἅγιος κομίζω σύ , ὅς ἐκ ὄνυξ εἰμί γιγνώσκω ὁ λέων ; βαδίζω δέ ἐπί ἕτερος . οὖον γάρ εἶπον μέν ὁ διδάσκαλος οὗτος , οὐ ἀσφαλίζω δέ ὁ προσήκω μοχλός καί κλεῖθρον · οὐδέ ἀσφαλίζω μέν , οὖον περιελαύνω δέ ἐπί ἐκεῖνος ἔτι πύργος φαίνω καί ἡμιπύργιον , καί ἄφυκτος συσφίγγω ἀρή καί ἀνάθεμα . μετά γάρ ὁ γε ὁ ευαγγελίζομαι ἕτερος μακρός καθυποβάλλω ὁ θεῖος ἀπόστολος ἀνάθεμα καί ὅδε φημί , εἰς μαρτύριον βέβαιος συμβιβάζω ὁ πάλαι ὁ νῦν . « γράφω γάρ , » φημί , « ἐπικατάρατος πᾶς ὅς οὐ ἐμμένω πᾶς ὁ γράφω ἐν ὁ βιβλίον ὁ νόμος ὁ ποιέω αὐτός . » ἐάω γάρ ὁ ὁ θεῖον καταλέγω οὗτος σύνοδος οἰκουμενικός πρᾶξις , ὅσος κατά ἕκαστος ἀνάθεμα ὁ ἐκείνως ἔχω βάλλω . ἀλλά ἵνα ὡς ἐν κεφάλαιος συναιρέω εἶπον · « πᾶς , » φημί , « ὁ παρά ὁ ἐκκλησιαστικός παράδοσις τε καί ὑποτύπωσις ὁ ἅγιος πατήρ καινοτομέω τε καί πράσσω ἢ πράσσω , ἀνάθεμα ἵστημι . »