nicephorus-gregoras.historia-romana 22.1.4
( Δ . ) Μηδὲ γὰρ εἶναι τῶν εἰκότων , πλὴν ἐκείνων , λόγους ὁμοῦ τῷ πληγέντι διαλυομένους ἀέρι κομίζειν , ἔφασκον ἔγωγε . μᾶλλον γὰρ ἂν ἐκεῖνά γε χρῆναι ποιεῖν ἐμφανῆ , πρὶν ἢ ἐκείνους αὐτούς . ἐπεὶ καὶ τὰ θεῖα τοῖς ἀποστόλοις εὐαγγέλια καὶ τῶν σοφῶν τῆς ἐκκλησίας μυσταγωγῶν αἱ διδασκαλίαι καὶ τὰ ἱερὰ δόγματα γέγραπται μὲν , οὐκ ἐκδέδοται δέ · οὐδ' ἐκδέδοται μὲν , σεσιώπηται δέ · ἀλλὰ καὶ διὰ πάσης τῆς οἰκουμένης ἀεὶ κηρύττεται , καὶ τῶν γεγραφότων θανόντων ἀθάνατα μένει τὰ γράμματα , στήλης ἁπάσης καὶ ἀνδριάντων ἁπάντων μακρῷ μονιμώτερα , μὴ μόνον ζῶσαν καὶ ἔμπνουν τινὰ τοῖς χρωμένοις παρεχόμενα τὴν ὠφέλειαν , ἀλλὰ καὶ τὴν τῶν γεγραφότων προαίρεσίν τε καὶ οἰκονομικὴν σύνεσιν διηνεκῶς εἰκονίζοντα , καὶ τὸ ἀθάνατον ἔμπρακτόν σφισι διδόντων . πέφυκε γὰρ ἀεὶ χειροῦσθαι μετὰ ῥᾳστώνης τὰ αἰσθητὰ τὴν τῶν αἰσθητηρίων ἀντίληψιν , διὰ τὸ συγγενὲς καὶ οἰκεῖον , καὶ πεῖραν ἅμα καὶ γνωστικὴν ἐμπειρίαν συνάγεσθαι τὸ καίριον ἔχουσαν ἐκ τῆς ὁμιλίας ἀμφοῖν . νοῦς μὲν γὰρ δικαστὴς τῶν ἐν κόσμῳ πραγμάτων ὑπάρχων νῦν μὲν εἰς αἰθέρα νῦν δ' εἰς γῆν ἐνεργεῖ , καὶ διὰ τῶν αἰσθητηρίων τὰς τῶν πραγμάτων ἀναγινώσκει ποιότητας · καὶ νῦν μὲν διὰ τῆς ἁφῆς ἐρωτᾷ καὶ μανθάνει σωμάτων τραχύτητας καὶ λειότητας , καὶ ὅσα τῷ τοιούτῳ πέφυκεν ὑποκεῖσθαι αἰσθητηρίῳ · καὶ αὖ διὰ τῆς ὀσφρήσεως ὅσα εὐώδη καὶ μή · καὶ νῦν μὲν διὰ τῆς ἀκοῆς τῶν ἐναρμονίων φωνῶν τὴν ἀντίληψιν ἴσχει · νῦν δὲ ταῖς διαφόροις διὰ τῶν ὄψεων βαφαῖς ὁμιλεῖ τῶν χρωμάτων · καὶ πρός γε ἔτι νῦν μὲν διὰ γλώττης , νῦν δὲ διὰ γραμμάτων , ἐφάπτεται τῶν ἀνθρωπίνων ἠθῶν καὶ τὰς τούτων ἀναγινώσκει ποιότητας . τούτων τοίνυν δυοῖν ὄντων ἡγεμονικωτέρων , ὅσα γε πρὸς τὸ διακονεῖσθαι τῷ τῆς ψυχῆς βελτίονι μέρει , νῦν μὲν θατέρῳ μᾶλλον ἐνίους τῶν πάλαι παρέχειν σοφῶν τὴν βελτίονα μοῖραν ἀκούομεν , νῦν δ' ἐνίους θατέρῳ . ἡ μὲν γὰρ τῶν ἐνεστώτων ἀντιληπτικὴ καὶ παρόντων μόνον ἡ ὄψις ὑπάρχουσα δραστικωτέραν ὅμως ὡς τὰ πολλὰ τὴν τῶν ὑποκειμένων παρέχεται γνῶσιν · ἡ δ' ἀκοὴ ἀμβλυτέραν μέν πως , πλατυτέραν δ' ὅμως . τῶν τε γὰρ παρόντων εὐχερῶς ἀντιλαμβάνεται καὶ τῶν ἀπόντων ὡς παρόντων αἰσθάνεται , δαιμονίως τὰς τοπικὰς συνάπτουσα διαστάσεις . εἰ δέ τῳ μὴ φορτικὸς ὁ λόγος , αὕτη καὶ τῶν μελλόντων ἑρμηνεὺς ὁρᾶται τοῖς νῦν , εἴ τις Μωσῆς καὶ Δαβὶδ διὰ πνεύματος θείου τὴν τούτων ἀποθεσπίζει πρόγνωσιν . εἰ οὖν ἐν τοῖς ἄλλως ἔχουσι πράγμασιν οὕτω ταῦτ' ἔχει , καὶ χρημάτων καὶ χωρίων κρίσεις αἱ πλείους αὐτοπροσώπους ἐπιζητοῦσιν ἐπιστασίας , καὶ χρόνου δέονται μακροτέρου πολλάκις , καὶ ὄψεως ἅμα καὶ ἀκοῆς ἐν ταὐτῷ τὰ κριτήρια διὰ τὴν ἀκρίβειαν τἀσφαλοῦς ἀπαιτοῦσι , πῶς οὐκ ἄν τις ἐνταῦθα τὸ τοῦ ὑπερβάλλοντος ὄφλημα τοῖς δόγμασιν ἐνεῖναι τῆς τοῦ θεοῦ ἐκκλησίας σταθμῷτο μετὰ πολλοῦ τοῦ κρείττονος ; δοτέον οὖν καὶ ἡμῖν , καὶ μετὰ πολλῆς καὶ σφόδρα κατεσπουδασμένης ἐρεύνης ἐξεταστέον κἀπὶ μακροῖς νυχθημέροις τὰ νέα ταυτὶ γράμματα . τοὺς γὰρ τῶν λόγων καινοὺς καὶ κρίσεις καινὰς ἐπιφέρειν , φασὶν οἱ σοφοὶ , ἢν μὴ θεοῦ μεστός τις ὁ καινοτομῶν ᾖ , καὶ οἷος ὁ θεόπτης ἐκεῖνος ὑπῆρχε Μωσῆς , ὁ τὰ μυρία τῶν Ἑβραίων στρατόπεδα διὰ τῶν ὑγρῶν τῆς θαλάσσης ἀβύσσων ὡς δι' ἀνύδρων διαβιβάσας , καὶ τοὐναντίον αὖ διὰ τῆς ἀνύδρου πέτρας ῥεῖν ὑδάτων θαλάσσας παρασκευάσας . θεοῦ γὰρ κελεύοντός τε καὶ συναιρομένου , καὶ νόμοι λύονται φύσεως . ἢν δέ τις τῶν ἀπὸ τρυφῆς καὶ τῆς ὀψὲ κραιπάλης ἕωθεν ἀνατελλόντων ᾖ , ἀνάγκη νοσήματα φύεσθαι μοχθηρὰ καὶ παντοδαπὰ , καὶ διαφόρων εἰσαγωγὰς αἱρέσεων πρὸς τὴν καθεστῶσαν ἐκ παλαιοῦ πολιτείαν , καὶ ἀναλύσεις δογματικῆς ἁρμονίας , καὶ στάθμης ἁπάσης εὐνομουμένης . διόπερ οὐκ ἀταλαίπωρόν τινα καὶ μάλιστά τοι εὔωνον ἡγεῖσθαι χρεὼν τὴν τῆς ἀληθείας εὕρεσιν . οὐ γὰρ αὐτοσχέδια καὶ αὐτόματα φύεσθαι , καθάπερ τὰς ἐν τοῖς ἄλσεσι βάτους , ἴσμεν τὰ χρήσιμα · ἀλλὰ πόνοις παρέμιξε πλείστοις , καὶ κομιδῇ μακροῖς περιετείχισε τοῖς ἱδρῶσιν , ὅτιπερ κεφάλαιον τῶν τῆς ψυχῆς ἀγαθῶν . τί δ' ἄλλο ψυχῇ τιμιώτερον ἀγαθὸν , ἢ πίστεως ἀκριβὴς ἀσφάλεια πρὸς θεόν ; σώματος μὲν γὰρ νοσήματα παῖδας ἰατρῶν εἰσκαλοῦσι θεραπευτάς · κἂν μὴ εὐστοχεῖν τὸ σπούδασμα δόξῃ , τὸ βλάβος οὐ πάνυ τοι χαλεπὸν , οὐδὲ τοῦ παρόντος βίου μακρότερον · τὰ δὲ τῶν θείων δογμάτων ἀῤῥωστήματα οὐχ αἱμάτων ῥήγνυσι ῥύακας , ἀλλ' αὐτῇ γε αὐτόχρημα τῇ πίστει παρέχει τὴν βλάβην , ἀναίμακτον μὲν , ἀλλὰ μάλα τοι σφόδρα καιρίαν καὶ ψυχῆς αἰώνιον καὶ ἀθάνατον πράττουσαν θάνατον , ἧς κόσμος ἅπας οὐκ ἔστιν ἀντάξιος . διὸ παῤῥησιαστέον ἐστὶ τὰ τοιαῦτα , καὶ πρό γε τούτων τοὺς ἐκείνους λιβέλλους , τὰς τῶν ἐπταισμένων μετανοίας κομίζοντας , ἵνα μὴ χεῖρον τῇ ἐκκλησίᾳ τὸ σχίσμα γένηται . εἰ δέ γε μὴ βούλοισθε , τίς ἔτι χρεία μαρτύρων ; αὐτοὶ γὰρ αὑτοὺς ἀντὶ μυρίων ἑαυτοῖς ἐπ' αὐτοφώρῳ κατηγόρων ἐστήσατε , παῤῥησίαν μισοῦντες καὶ φῶς ἀληθείας ἀποστρεφόμενοι . « πᾶς γὰρ ὁ τὰ φαῦλα πράσσων μισεῖ τὸ φῶς καὶ οὐκ ἔρχεται , » φησὶ , « πρὸς τὸ φῶς , ἵνα μὴ φανερωθῇ τὰ πονηρὰ ἔργα αὐτοῦ . »
Lemmas: ( δ . ) μηδέ γάρ εἰμί ὁ εἰκός , πλήν ἐκεῖνος , λόγος ὁμοῦ ὁ πλήσσω διαλύω ἀήρ κομίζω , φάσκω ἔγωγε . μᾶλλον γάρ εἄν ἐκεῖνος γε χρή ποιέω ἐμφανής , πρίν ἢ ἐκεῖνος αὐτός . ἐπεί καί ὁ θεῖον ὁ ἀπόστολος εὐαγγέλιον καί ὁ σοφός ὁ ἐκκλησία μυσταγωγός ὁ διδασκαλία καί ὁ ἱερόv δόγμα γράφω μέν , οὐ ἐκδίδωμι δέ · οὐδέ ἐκδίδωμι μέν , σιωπάω δέ · ἀλλά καί διά πᾶς ὁ οἰκέω ἀεί κηρύσσω , καί ὁ γράφω θνῄσκω ἀθάνατος μένω ὁ γράμμα , στήλη ἅπας καί ἀνδριάς ἅπας μακρός μόνιμος , μή μόνος ζώννυμι καί ἔμπνους τις ὁ χράω παρέχω ὁ ὠφέλεια , ἀλλά καί ὁ ὁ γράφω προαίρεσις τε καί οἰκονομικός σύνεσις διηνεκής εἰκονίζω , καί ὁ ἀθάνατος ἔμπρακτος ὅς δίδωμι . φύω γάρ ἀεί χειρόομαι μετά ῥᾳστώνη ὁ αἰσθητός ὁ ὁ αἰσθητήριον ἀντίληψις , διά ὁ συγγενής καί οἰκέω , καί πείρω ἅμα καί γνωστικός ἐμπειρία συνάγω ὁ καίριος ἔχω ἐκ ὁ ὁμιλία ἄμφω . νόος μέν γάρ δικαστής ὁ ἐν κόσμος πρᾶγμα ὑπάρχω νῦν μέν εἰς αἰθήρ νῦν δέ εἰς γῆ ἐνεργέω , καί διά ὁ αἰσθητήριον ὁ ὁ πρᾶγμα ἀναγιγνώσκω ποιότης · καί νῦν μέν διά ὁ ἁφή ἐρωτάω καί μανθάνω σῶμα τραχύτης καί λειότητα , καί ὅσος ὁ τοιοῦτος φύω ὑπόκειμαι αἰσθητήριον · καί αὖος διά ὁ ὄσφρησις ὅσος εὐώδης καί μή · καί νῦν μέν διά ὁ ἀκοή ὁ ἐναρμόνιος φωνή ὁ ἀντίληψις ἴσχω · νῦν δέ ὁ διάφορος διά ὁ ὄψις βαφή ὁμιλέω ὁ χρῶμα · καί πρός γε ἔτι νῦν μέν διά γλῶσσα , νῦν δέ διά γράμμα , ἐφάπτω ὁ ἀνθρώπινος ἠθέω καί ὁ οὗτος ἀναγιγνώσκω ποιότης . οὗτος τοίνυν δύο εἰμί ἡγεμονικός , ὅσος γε πρός ὁ διακονέω ὁ ὁ Ψυχή ἀγαθός μέρος , νῦν μέν ἕτερος μᾶλλον ἔνιοι ὁ πάλαι παρέχω σοφός ὁ ἀγαθός μοῖρα ἀκούω , νῦν δέ ἔνιοι ἕτερος . ὁ μέν γάρ ὁ ἐνίστημι ἀντιληπτικός καί πάρειμι μόνος ὁ ὄψις ὑπάρχω δραστικός ὅμως ὡς ὁ πολύς ὁ ὁ ὑπόκειμαι παρέχω γνῶσις · ὁ δέ ἀκοή ἀμβλύς μέν πως , πλατύς δέ ὅμως . ὁ τε γάρ πάρειμι εὐχερής ἀντιλαμβάνω καί ὁ ἄπειμι ὡς πάρειμι αἰσθάνομαι , δαιμόνιος ὁ τοπικός συνάπτω διάστασις . εἰμί δέ ὁ μή φορτικός ὁ λόγος , οὗτος καί ὁ μέλλω ἑρμηνεύς ὁράω ὁ νῦν , εἰμί τις Μωσῆς καί Δαυίδ διά πνεῦμα θεῖον ὁ οὗτος ἀποθεσπίζω πρόγνωσις . εἰμί οὖν ἐν ὁ ἄλλως ἔχω πρᾶγμα οὗτος αὐτός ἔχω , καί χρῆμα καί χωρίον κρίσις ὁ πλείων αὐτοπρόσωπος ἐπιζητέω ἐπιστασία , καί χρόνος δήω μακρός πολλάκις , καί ὄψις ἅμα καί ἀκοή ἐν αὐτός ὁ κριτήριον διά ὁ ἀκρίβεια ἀσφαλής ἀπαιτέω , πῶς οὐ ἄν τις ἐνταῦθα ὁ ὁ ὑπερβάλλω ὄφλημα ὁ δόγμα ἔνειμι ὁ ὁ θεός ἐκκλησία σταθμάω μετά πολύς ὁ ἀγαθός ; δοτέος οὖν καί ἐγώ , καί μετά πολύς καί σφόδρα κατασπουδάζομαι ἔρευνα ἐξεταστέον ἐπί μακρός νυχθήμερον ὁ νέος οὗτος γράμμα . ὁ γάρ ὁ λόγος καινός καί κρίσις καινός ἐπιφέρω , φημί ὁ σοφός , εἄν μή θεός μεστός τις ὁ καινοτομέω εἰμί , καί οἷος ὁ θεόπτης ἐκεῖνος ὑπάρχω Μωσῆς , ὁ ὁ μυρίος ὁ Ἑβραῖος στρατόπεδον διά ὁ ὑγρός ὁ θάλασσα ἄβυσσος ὡς διά ἄνυδρος διαβιβάζω , καί ἐναντίος αὖος διά ὁ ἄνυδρος πέτρα ῥέω ὕδωρ θάλασσα παρασκευάζω . θεός γάρ κελεύω τε καί συναίρω , καί νόμος λύω φύσις . εἄν δέ τις ὁ ἀπό τρυφή καί ὁ ὀψέ κραιπάλη ἕωθεν ἀνατέλλω εἰμί , ἀνάγκη νόσημα φύω μοχθηρός καί παντοδαπός , καί διάφορος εἰσαγωγή αἵρεσις πρός ὁ καθίστημι ἐκ παλαιός πολιτεία , καί ἀνάλυσις δογματικός ἁρμονία , καί στάθμη ἅπας εὐνομέομαι . διόπερ οὐ ἀταλαίπωρος τις καί μάλα ὅς εὔωνος ἡγέομαι χρεὼν ὁ ὁ ἀλήθεια εὕρεσις . οὖον γάρ αὐτοσχέδιος καί αὐτόματος φύω , καθάπερ ὁ ἐν ὁ ἄλσος βάτος , οἶδα ὁ χρήσιμος · ἀλλά πόνος παραμείγνυμι πλεῖστος , καί κομιδή μακρός περιτειχίζω ὁ ἱδρόω , ὅτιπερ κεφάλαιος ὁ ὁ Ψυχή ἀγαθός . τίς δέ ἄλλος Ψυχή τίμιος ἀγαθός , ἢ πίστις ἀκριβής ἀσφάλεια πρός θεός ; σῶμα μέν γάρ νόσημα παῖς ἰατρός εἰσκαλέω θεραπευτής · κἀν μή εὐστοχέω ὁ σπούδασμα δόξα , ὁ βλάβη οὖον πάνυ ὅς χαλεπός , οὐδέ ὁ πάρειμι βίος μακρός · ὁ δέ ὁ θεῖον δόγμα ἀῤῥωστήματα οὐ αἷμα ῥήγνυμι ῥύαξ , ἀλλά αὐτός γε αὐτόχρημα ὁ πίστις παρέχω ὁ βλάβη , ἀναίμακτος μέν , ἀλλά μάλα ὅς σφόδρα καίριος καί Ψυχή αἰώνιος καί ἀθάνατος πράσσω θάνατος , ὅς κόσμος ἅπας οὐ εἰμί Ἀντάξιος . διό παρρησιαστέον εἰμί ὁ τοιοῦτος , καί πρό γε οὗτος ὁ ἐκεῖνος λίβελλος , ὁ ὁ πταίω μετάνοια κομίζω , ἵνα μή χείρων ὁ ἐκκλησία ὁ σχίσμα γίγνομαι . εἰμί δέ γε μή βούλομαι , τίς ἔτι χρεία μάρτυς ; αὐτός γάρ ἑαυτοῦ ἀντί μυρίος ἑαυτοῦ ἐπί αὐτόφωρος κατήγορος ἵστημι , παρρησία μισέω καί φάος ἀλήθεια ἀποστρέφω . « πᾶς γάρ ὁ ὁ φαῦλος πράσσω μισέω ὁ φάος καί οὐ ἔρχομαι , » φημί , « πρός ὁ φάος , ἵνα μή φανερόω ὁ πονηρός ἔργον αὐτός . »