nicephorus-gregoras.historia-romana 31
Τὰ μὲν δὴ μέχρι καὶ ἐς τόδε σοι εἰρημένα , φίλων ἄριστε Ἀγαθόνικε , δαψιλῆ μοι παρέσχον καὶ ὡς ἔγωγε ἐβουλόμην τὴν τέως τῶν ζητουμένων σύνεσιν , καὶ χάρις εἴη σοι πρὸς θεόν · ἐλλέλειπται δ' οὖν σοι τῶν ἐκεῖ πρὸς τοῦ Παλαμᾶ λαληθέντων ἔνια , ὡς ἐνίων ἐκεῖ παρόντων ἀκήκοα φίλων , σαθρὰ μὲν καὶ πλείω τῆς ἀσεβείας τὴν ἀμαθίαν ἔχοντα , ἐλλέλειπται δ' οὖν , ῥηθῆναί σοι δέον καὶ ταῦτα πρὸς τὸ σαφέστερον ἀκούειν ἐφιεμένων ἡμῶν . ἀνατεθολῶσθαι γὰρ ἀεὶ τὰ τῆς αὐτοῦ δυσσεβείας φασί , τῇ συνήθει τῆς γλώττης ἀωρίᾳ πάσης ὡς πορρωτάτω βαδίζοντος ἀληθείας καὶ ἐπιστήμης , μάλιστα δ' οὖν ἐν τούτοις , εἴτε διὰ δέος ἧς πείσεται μακρᾶς αἰσχύνης , εἴτε καὶ συμπῖπτον οὕτω διὰ τὸ τῆς ἐμφύτου μοχθηρίας ἀλόγιστον ἔθος . καὶ ἵνα τὰ πλεῖστα δι' ἀκαιρίαν παρεὶς μετρίων μνησθῶ , ἓν μὲν καὶ πρῶτον ἐκεῖνο τῶν παρειμένων φασί . θέλων γὰρ ἑαυτὸν ἀπολύσασθαι τῆς αὐτῷ πρὸς τοῦ Γρηγορᾶ προενηνεγμένης κατηγορίας , ὡς ἐκ πολλῶν καὶ διαφόρων θεοτήτων εἴτ' οὖν ποιοτήτων συγκεῖσθαι λέγοντι τὸν θεόν , καὶ ἄντικρυς περιπίπτοντι τοῖς τῷ θείῳ Δαμασκηνῷ λεγομένοις , ὅτι τὸ θεῖον ἁπλοῦν ἐστι καὶ ἀσύνθετον , τὸ δὲ ἐκ πολλῶν καὶ διαφόρων συγκείμενον σύνθετόν ἐστι καὶ τὰ ἑξῆς , οὐ κατὰ τὴν θέσιν ἐκείνης τῆς ῥήσεως , ἀλλὰ διαφθείρας , ὡς εἴωθε , τοιάδ' ἀπεκρίνατο . πᾶν τὸ συγκείμενον καὶ οὐσιώδεις διαφορὰς ἔχον σύνθετον ἐστίν · ὁ δὲ θεὸς οὔτε τῶν συγκειμένων ἐστὶν οὔτε τῶν οὐσιώδεις διαφορὰς ἐχόντων . οὐσιώδης γάρ ἐστι διαφορὰ καθ' ἣν διαφέρει οὐσία οὐσίας , ὥστε κατὰ πλειόνων εἰδῶν καὶ οὐσιῶν εἰσὶν αἱ διαφοραί · ἐπεὶ οὖν μία καὶ ἀμερὴς παντάπασιν ἡ τοῦ θεοῦ οὐσία , διὰ τοῦτο διαφορὰς οὐκ ἔχει οὐσιώδεις . μίαν μὲν δὴ τῶν ἐκείνου ταύτην προτίθημί σου τῇ διηγήσει πρόφασιν ἐφεξῆς , δευτέραν δὲ τὴν Ἀθανασίου τοῦ θείου ῥῆσιν , ἣν εὐσεβεστάτην ἀναμφιβόλως οὖσαν εἰς πολυθεΐας αὐτὸς ὑπόθεσιν μετενήνοχεν . ἔφη γὰρ ἐν τῇ πρὸς Ἄρειον διαλέξει ὡς οὐχ ἕνεκεν κτιστῶν πραγμάτων ἔφη ὁ σωτὴρ « πάντα ὅσα ἔχει ὁ πατὴρ ἐμὰ ἐστίν . » ἀλλ' ὅσα ἀνῆκε τῇ θεότητι τοῦ πατρός , ταῦτα ἴδια ἔφη ὁ κύριος , οἷον τὸ ἄφθαρτον , τὸ ἄτρεπτον , τὸ ἀκατάληπτον , τὸ δυνατόν , τὸ προγνωστικόν . καὶ ὅσα ἐστὶν ὁ πατήρ , ταῦτα ἴδια τοῦ υἱοῦ τυγχάνει . Πρὸς γοῦν φιλίου , βέλτιστε Ἀγαθόνικε , μὴ ζημιοῦν ἀξίου με τὸν φίλον οὕτω βελτίστην ἀκρόασιν , σχήματι εὐλαβεῖ τὸ ῥάθυμον ὁπωσδηποτοῦν ὑποκοριζόμενος , ὡς κἀν πολλοῖς εἰώθεις ἐνίοτε δρᾶν . ὁρῶ γάρ σε πρὸς ἕτερα τρόπον τινὰ τὸν νοῦν περισπώμενον καὶ ὅσον εἰκάσαι λογισμῶν πολυπλόκων μεστὸν τὴν ὀφρύν . Ἐμὸν τουτὶ πάθος , ὦ φίλε Θεότιμε , καὶ πάνυ γε ἄχθομαι τῷ συμβεβηκότι · ἔοικα γάρ πως ἀγνοοῦντι πολλάκις καὶ οἷον οὐκ ἐπαΐοντι ὧν ἐνίοτε ὁμιλεῖν μοι προσγίνεται , λήθης ἐξορχουμένης ὡς τὰ πολλὰ κατὰ τοῦ φανταστικοῦ , ὃ καὶ βιβλίον φασὶν οἱ σοφοὶ τῆς ψυχῆς . διὸ καὶ πρὸς τὰς σὰς ἔτι διεξιόντος παρασκευαζόμενος πεύσεις , ἀνελογιζόμην τε καὶ συνῆγον ὅσα δὴ τὴν μνήμην ἔτι περιέρρει κύκλῳ , καὶ ὁπόσα ταύτης αὖ παρερρυήκει πόρρω τοῦ βήματος , ἴσως μείζοσιν ἄλλοις παραχωροῦντα · καὶ τοῦτ' ἦν ὅ μοι τὴν τοῦ ἤθους τέως ἐποίει παράλλαξιν . ὅθεν καὶ ἄλλης ἐξ ἄλλου φαντασίας ἡμῖν ὁπωσδηποτοῦν ἀθροισθείσης πρὸς ἔδαφος ἄρτι βαλβίδος φάναι μιᾶς , προσέσται σοι λοιπὸν ὁρᾶν τὸν τοῦ λόγου σκοπὸν κατὰ σήν , ὡς οἶμαι , βούλησιν , ῥάθυμον μὲν ἠρεμίαν ἀπειπόντα παντάπασι νῦν ὡς καὶ πρότερον , κίνησιν δ' αὖ τοὐναντίον πρόθυμον περιφανῶς ἀνθελόμενον . ἑκατέρας γὰρ γινομένης ἐν χρείᾳ τοῖς τε λόγοις καὶ πράγμασιν , ἑκατέρων ὡς εἰκὸς τοῖς προσήκουσι χρόνοις μεμνήμεθα , καὶ ἀναλόγως ἀμφοτέρας ἀναλεγόμεθα , κίνησιν μὲν ἅτε ἠρεμίας ἀπόφασίν τε καὶ ἔκστασιν οὖσαν , ἠρεμίαν δ' αὖ κινήσεως εἶδος καὶ ἐντελέχειαν , ὁρίζουσάν τε καὶ περιγράφουσαν τὸ κεχυμένον ἐκείνης καὶ ἄφετον καὶ ἀόριστον . καὶ δεῖν ἑκατέροις κεχρῆσθαι κατὰ τὸν ἑκατέροις προσήκοντα λόγον καὶ τρόπον . γινώσκειν οὖν σε χρεὼν ὡς πολλά γε τοιαῦτα παρεῖται , μήτε λόγου μηδενὸς ἄξια ὄντα μήτε γέλωτα φεύγειν κωμικὸν δυνάμενα . αὐτίκα γὰρ περὶ τοῦ νῦν σοι προτεθέντος πρώτου ζητήματος ὁ Γρηγορᾶς μικρά τινα εἰπὼν ἀπήλλακται , περιττὸν ἡγησάμενος ἀμαθέσι παντάπασι λόγοις ἀποκρίσεις κατ' ἐπιστήμην ἀντιδιδόναι ζητεῖν · μηδὲ γὰρ εἶναί φησι κοινωνίαν μηδεμίαν ὥσπερ οὔτε φωτὶ πρὸς σκότος , οὕτως οὐδ' ἐπιστήμῃ πρὸς ἀμαθίαν . ὅθεν καὶ διὰ τὴν τοιάνδε καὶ οὕτως ἔχουσαν σύγχυσιν οὐδ' ἔμοιγε ἀκριβῶς εἰληφέναι τὴν τῶν εἰρημένων ἐκείνῳ τέως ἐπὶ τούτοις κατάληψιν ἐπιμελὲς ἐγεγόνει . σὴν δ' ὅμως χάριν ἐρῶ τῶν ἐκείνου βραχέα , καὶ ὅσα ἐς τόδε παρέμεινε τῇ διανοίᾳ μου ὁπωσδηποτοῦν ἐπιτρέχοντα , οὐ τοῖς παραλόγοις λόγοις τοῦ Παλαμᾶ τὴν ἀφήγησιν χαριζόμενος , ἀλλὰ τὴν σὴν φιλίαν λυπεῖν οὐ βουλόμενος . Ὁ γάρ τοι Γρηγορᾶς πρὸς τοὺς ἐκεῖ τηνικαῦτα παρόντας στραφείς , καὶ τούτοις ἐνερείσας τοὺς ὀφθαλμούς , « ἆρ' οὐκ ἠλίθιος » φησὶ « καὶ παντάπασι νηπιώδης ἡ οὕτω γ' εὐθὺς εἰρημένη πρότασις πρὸς τοῦ Παλαμᾶ τουτουΐ , ὡς πᾶν τὸ συγκείμενον καὶ οὐσιώδεις διαφορὰς ἔχον σύνθετον ἐστίν ; οὐ τοῦτο γάρ , οὐδ' οὕτως ὁ θεῖος ἐς Δαμασκοῦ φησὶν Ἰωάννης , ἀλλὰ τὸ ἐκ πολλῶν καὶ διαφόρων συγκείμενον σύνθετόν ἐστιν . ὁ δὲ Παλαμᾶς ἐξ ἀμαθίας ἅμα καὶ κακουργίας μικρὸν ὑπαλλάξας τὴν ἐπιστημονικὴν καὶ θεοπρεπῆ ῥῆσιν τοῦ ἁγίου , ὅλην ὁμοῦ καὶ τὴν ἔννοιαν συνδιέφθαρκεν . οὐδὲν γὰρ ἕτερον ἔοικεν εἶναι τὸ λεχθὲν ὑπ' αὐτοῦ ἢ ὥσπερ ἂν εἴ τις λέγοι πᾶσαν χιόνα λευκότητα ἔχουσαν οὐσιώδη , χιόνα εἶναι λευκήν . τοῦτο δ' εἶναι καὶ τοῦ ἐν ἀρχῇ αἰτεῖσθαι πολλῷ δήπου χεῖρον . εἶτα ἐπήγαγε τὸ θαυμαστὸν ἐκεῖνο συμπέρασμα , ὡς ὁ θεὸς οὔτε τῶν συγκειμένων ἐστὶν οὔτε τῶν οὐσιώδεις διαφορὰς ἐχόντων . ἐνταῦθα λεγέτω μοί τις πρὸς θεοῦ , ποίου σχήματος ὁ τοιοῦτος ἂν εἴη τερατώδης συλλογισμός , κἀκ ποίας καινοφανοῦς καὶ νεήλυδος ῥίζης ἐξέφυ . εἶτα ἐπήγαγε ξένην αὖθις καὶ ἀκατάσκευον κατασκευὴν ἑτέρου δῆθεν συλλογισμοῦ . ἐπεὶ γάρ , φησί , μία καὶ ἀμερὴς παντάπασιν ἡ τοῦ θεοῦ οὐσία , διὰ τοῦτο διαφορὰς οὐκ ἔχει οὐσιώδεις . οὐσιώδης γάρ ἐστι , φησί , διαφορὰ καθ' ἣν διαφέρει οὐσία οὐσίας . καὶ τὸ συμπέρασμα ὅτι κατὰ πλειόνων ἄρα εἰδῶν καὶ οὐσιῶν εἰσὶν αἱ διαφοραί . καὶ μὴν τὸ προκείμενον ἦν αὐτῷ τοῦ ἐπενηνεγμένου ἑαυτὸν ἀπολύσασθαι ἐγκλήματος , καὶ δεῖξαι μηδαμῇ τοῖς τῷ ἁγίῳ περιπίπτοντα ἀπηγορευμένοις . ἀπαγορεύει γὰρ ὁ Δαμασκηνὸς μὴ λέγειν εἶναι σύνθετον τὸ θεῖον , μηδ' ἐκ πολλῶν καὶ διαφόρων συγκείμενον , ἃ ἦσαν τὸ ἄκτιστον , τὸ ἄναρχον , τὸ δημιουργικόν , τὸ ἀπερίγραπτον , καὶ ὅσα δήπουθεν οἱ ἀμφὶ τὸν Παλαμᾶν πολλά τε καὶ διάφορα τὰ ἄκτιστα ἐπὶ τῇ μόνῃ ἀκτίστῳ καὶ ἁπλῇ συναριθμοῦσιν οὐσίᾳ . ὃ δὲ λέληθεν ἑαυτὸν δυοῖν περιπίπτων ἀτόποις . οὔτε γὰρ οὐδὲν πρὸς ἔπος ἔοικε λέγειν , ἀλλ' ἄλλην τρέχων ἄλλην ἐβάδισεν , οὔτε εἰ ἀντιλέγειν ἐβούλετο , τὰς ὁμόσε προσηκούσας ἀντιθέσεις ἐπήνεγκεν , ἀλλ' ὅμοιον ποιεῖ ὥσπερ ἂν εἰ τὴν πρὸς ἕω τῶν τε Αἰθιόπων καὶ Ἰνδῶν εἰπεῖν ἀπαιτούμενος οἴκησιν , ὃ δ' ἐκ διαμέτρου τοὺς ἑσπερίους ἐπειρᾶτο δεικνύειν Κελτούς , καὶ ὅποι τὰ Βρετανῶν προσοικοῦσιν ἔθνη . ποῦ γὰρ ἢ ἀκόλουθος ἢ ἀντίθετος ἡ λύσις πρὸς τὸ προτεθέν , ὅτι τὸ ἐκ πολλῶν καὶ διαφόρων συγκείμενον σύνθετόν ἐστιν , ἣν αὐτὸς ἐπάγει , λέγω δὴ τὴν ἀναπόδεικτον ἀπόδειξιν καὶ τὴν ἀκατάσκευον κατασκευὴν καὶ τὸν ἀσυλλόγιστον συλλογισμόν , μᾶλλον δ' ἄμεσόν τε καὶ διεσπασμένον συμπέρασμα . ἐπεὶ γάρ φησι μία καὶ ἀμερὴς ἡ τοῦ θεοῦ οὐσία , κατὰ πλειόνων ἄρα εἰδῶν καὶ οὐσιῶν εἰσὶν αἱ διαφοραί . ἆρ' οὐ Δημοκρίτου δεῖ τὰ τοιαῦτα , πάνυ γελῶντος τὴν τοῦ ἀνδρὸς ἀμαθίαν , ἢ μᾶλλον Ἡρακλείτου θρηνοῦντος τὴν αὐτοῦ γε ἀπόνοιαν ; τοσαύτης γὰρ ἃ λέγει τῆς ἀλογίας γέμει , ὡς μήτε τῷ λέγοντι ξυνιέντι εἶναι ὧν λέγει , μήτε τοῖς ἀκούουσι ξυνιεῖσιν ὧν ἀκούουσιν . ἵνα γὰρ τἆλλα σιγῇ παραδράμωμεν , τίνα κοινωνίαν ἐνταῦθα ἔχει τὰ νόθα ταυτὶ καὶ διάφορα τῶν αὐτοῦ προτάσεων ἀμαθῆ συμπεράσματα πρὸς τὰς προτεθείσας ῥήσεις τοῦ ἁγίου ; ὃ δ' ἐκείνας ζητούμενος ταυτὶ συνεπέρανε , παραπαιδαγωγῶν καὶ μεθαρμόττων ἀσεβῶς εἰς τὸν οἰκεῖον τῆς ἀμαθίας κρημνόν . βαβαὶ τῆς καινῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς γε τῶν φρενῶν λεπτότητος . καίτοι εἰ ἀντιλέγειν ἐβούλετο ἄντικρυς , φιλονεικότερον μὲν ἴσως , ἐλλογιμώτερον δ' οὖν , εἰ καὶ μὴ ὀρθῶς , εἶπεν ἂν καὶ αὐτὸς ἃ πολλάκις ἔνιοι τῆς μοχθηρᾶς αὐτοῦ φατρίας προύτειναν εἰς ἀντίθεσιν ῥήματα τοῦ ἁγίου αὐτοῦ κατὰ τῶν αὐτοῦ ( δεδόχθω γὰρ ἄν , οἷς ἀσυνέτως μετιέναι ἔπεισι , ταῦτα ἀντίπαλα εἶναι ἀλλήλοις ἄλληλα ) , ἐκεῖνα δή φημι τὰ περὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ δύο φύσεων τῷ ἁγίῳ λεχθέντα . τίνα δὴ ταῦτα ; ἄνωθεν γὰρ ἀρξάμενος καὶ ἀποδείξεων ἐπιστημονικῶν καὶ θεοπρεπῶν τὸν λόγον ἐμπεπληκὼς ὁ θεῖος ἐκεῖνος Δαμασκηνὸς Ἰωάννης “ εἶθ' ἑνωθεισῶν ” φησίν “ ἀλλήλαις κατὰ ἀλήθειαν τῶν δύο φύσεων εἰς μίαν ὑπόστασιν τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ , σώζεσθαι αὐτῶν τὴν οὐσιώδη διαφορὰν ὁριζόμεθα . τὸ γὰρ κτιστὸν μεμένηκε κτιστὸν καὶ τὸ ἄκτιστον ἄκτιστον , καὶ τὸ θνητὸν ἔμεινε θνητὸν καὶ τὸ ἀθάνατον ἀθάνατον , καὶ τὸ περιγραπτὸν περιγραπτὸν καὶ τὸ ἀπερίγραπτον ἀπερίγραπτον , καὶ τὸ ὁρατὸν ὁρατὸν καὶ τὸ ἀόρατον ἀόρατον . ” καὶ μετ' ὀλίγα “ ἴσμεν γάρ ” φησίν , “ ὥσπερ μίαν αὐτοῦ τὴν ὑπόστασιν , οὕτω καὶ τὴν τῶν φύσεων οὐσιώδη διαφορὰν σώζεσθαι . ” πῶς δὲ σωθείη διαφορά , μὴ σωζομένων τῶν τὴν διαφορὰν ἐχόντων πρὸς ἄλληλα ; ὁρᾷς ὡς οὐκ ἀπαγορεύει Ἰωάννης ὁ θεῖος ἐκ Δαμασκοῦ οὐδ' ἐκεῖ κατ' οὐδὲν τὸ παράπαν ἃ νῦν ἐπὶ τοῦδε συντίθεται ; ἦ γὰρ ἂν ἦν αὐτὸς ἑαυτῷ μαχόμενος . ἀλλὰ τοῖς ἐκ τῶν τοιούτων διαφορῶν συγκεῖσθαι τὴν θείαν φάσκουσιν οὐσίαν ἐπιτιμᾷ , καὶ ἀνασοβεῖ μὴ λέγειν οὐσιώδεις διαφορὰς ἐπὶ θεοῦ , αἳ τὴν οὐσίαν συντιθέναι λέγονται ὡς ἐφ' ἡμῖν , ἀλλ' αἳ διαστέλλουσιν ἐκ τῶν κτιστῶν οὐσιῶν · τὸ γὰρ τῆς θείας οὐσίας ἑνιαῖον παντάπασι καὶ ἁπλοῦν πάσης καὶ παντοίας πάντῃ διαφορᾶς ἀνεπίδεκτον . ἡ γὰρ διαφορὰ φυσικῶς ἑπομένην ἔχουσα τὴν ἑτερότητα , πληθυντικὸν εὐθὺς ἀριθμὸν συνεισάγει · ὅπου δ' ἀριθμὸς καὶ πλῆθος , ἁπλότης εἶναι οὐ συγχωρεῖται μοναδική . καθάπερ καὶ ὁ θεῖος Μάξιμος ἀμερές φησι τὸ θεῖον διότι καὶ ἄποσον . καὶ πάλιν πᾶσά φησι διαφορὰ τῆς ἄλλων πρὸς ἄλλα κατὰ τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον ἀνομοιότητός τε καὶ ἑτερότητος οὖσα δηλωτική , τὸ ποσὸν τῶν διαφερόντων πραγμάτων συνεισάγειν ἑαυτῇ πέφυκεν , εἴτ' οὐσιῶν εἴτε ποιοτήτων εἴτ' ἰδιοτήτων · τὰ μὲν γὰρ μὴ ἀλλήλοις πάντῃ ταὐτὰ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν τοῦ εἶναι οὐδαμῶς ἐπιδέχεται λόγον , τὰ δὲ πάντῃ ἀλλήλοις ταὐτὰ διαφορᾶς ἀνεπίδεκτα . καὶ γὰρ ἁπλοῦν ὡμολογηκὼς πρότερον εἶναι τὸ θεῖον , εἶτα τὸ πάντῃ φησὶν ἁπλοῦν διαφορᾶς εἶναι ἀνεπίδεκτον · διότι καὶ πάντῃ ταὐτὸν ἑαυτῷ καὶ μοναδικὸν καὶ ὅλον ὅλως ἄσχετον , ὡς τὸ ἐν ποσῷ γένος οὐκ ἔχον κατηγορούμενον , καὶ διὰ τοῦτο παντελῶς οὐκ ἀριθμούμενον οὐδὲ διαιρούμενον . Ὁρᾷς πῶς ὅπου διπλόη φύσεων καὶ ἀριθμός , ἐκεῖ καὶ τῆς διαφορᾶς χώραν ἐχούσης ἔστι καὶ διαίρεσις εὐθὺς καὶ μερισμός , ὅπου δ' ἁπλότης μοναδική , ξένη τὸ παράπαν ἐκεῖ καὶ ἀφόρητός ἐστιν ἡ διαφορὰ καὶ ὁ μερισμός ; ὥστε συλλογιστέον καὶ τὸν Δαμασκηνὸν Ἰωάννην μηδαμῇ μαχόμενον εἶναι δοκεῖν αὐτὸν ἑαυτῷ , ὅτ' ἐκεῖ μὲν λέγει τὸ ἄκτιστον καὶ ἀθάνατον καὶ τὰ τοιαῦτα μὴ εἶναι διαφορὰς οὐσιώδεις , ἐνταῦθα δὲ τὴν οὐσιώδη σώζεσθαι διαφορὰν ἐπὶ τῆς εἰς μίαν ὑπόστασιν ἑνώσεως τῶν δύο φύσεων τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ , καὶ μένειν τό τε κτιστὸν κτιστὸν καὶ τὸ ἄκτιστον ἄκτιστον , καὶ ἔτι τὸ θνητὸν θνητὸν καὶ τὸ ἀθάνατον ἀθάνατον , καὶ τὰ τοιαῦτ' ὁμοίως ἅπαντα · ἀλλὰ τὸ προσῆκον ἑκατέρᾳ διδόντα διδασκαλίᾳ , σύμφωνα φθέγγεσθαι καθάπαξ ἑαυτῷ καὶ τῇ ἀληθείᾳ . προσεκτέον δὲ καὶ τῷ θείῳ Μαξίμῳ τὸν Παλαμᾶν διὰ τῶν εἰρημένων ἄντικρυς ἐλέγχοντι , τό τε ἁπλοῦν τῆς μιᾶς ἐξωθοῦντα θεότητος , καὶ πολλὰς τὰς διαφορὰς καὶ συνθέσεις ταῖς αὐτοῦ χαριζόμενον θεότησι , μᾶλλον δ' εἰπεῖν θεαῖς καὶ θεοῖς οἰκειότερον . Ἀλλ' ἐπανακτέον τὸν λόγον . ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν συνθέτων ἡμῶν αἱ οὐσιώδεις διαφοραὶ διπλῆν ποιοῦσι καὶ τὴν σημασίαν . τά τε γὰρ ὑπὸ τὸ ζῶον εἴδη συντιθέασιν εἰδοποιοῦσαι , καὶ πρός γε ἔτι τῶν ἑτεροφυῶν διαστέλλουσιν οὐσιῶν . ἐπὶ δὲ τῆς μακαρίας ἐκείνης καὶ ἑνιαίας οὐσίας θάτερον μέν , τὸ τῆς συνθήκης , ἀπηγορευμένον τοῖς θείοις ἐνομίσθη πατράσι , θάτερον δέ , τὸ τῆς ἐκ πασῶν τῶν κτιστῶν διαστολῆς οὐσιῶν , καὶ σφόδρα συνδέδοκται · ἑνωθεισῶν γὰρ ἀλλήλαις φησὶ τῶν δύο φύσεων εἰς μίαν ὑπόστασιν τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ , σώζεσθαι αὐτῶν τὴν οὐσιώδη διαφορὰν ὁρίζοντα θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος . Τὶ πρὸς ταῦτα φῄς , ὦ φίλε Θεότιμε ; ἦ γὰρ οὐ λεληθέναι δοκεῖ σοι σαφῶς ἑαυτὸν ὁ Παλαμᾶς βακχικώτερον κατὰ τοὺς μαινομένους τρόπον ταῖς θείαις γραφαῖς προσιών , καὶ μεθαρμόζων ἀμούσως καὶ πόρρω θέων βαλβίδος εἰπεῖν , πῶς μὲν ἑκὼν πῶς δ' οὐχ ἑκών , καὶ μηδέσι συμφωνῶν , μήτε τοῖς οἰκείοις καὶ ὁμογνώμοσιν αὐτῷ τὴν δυσσέβειαν , μήτε τοῖς ἀντιθέτοις , μήθ' ἑαυτῷ ; εἰ δὲ βούλει , μικρὸν ἀναμείνας ἀκούσῃ καὶ ἃ μεταξὺ λέγων ὁ Γρηγορᾶς περὶ τῆς τοῦ Παλαμᾶ κακονοίας συνελογίσατό τε καὶ ἀπεφήνατο . ἐκεῖνα μὲν γάρ φησιν οὐ προσίεται , δεδιὼς τὸν αὐτόθεν κατ' αὐτοῦ φυόμενον ἔλεγχον ἐκ τοῦ εὐθέος , ἅτε σύνθεσιν αὐτὸς κατὰ τῆς θείας ἐπινοῶν καὶ λέγων οὐσίας · ταῦτα δ' αὖ λήθης ἑκὼν παραπέμπει βυθοῖς , ἅτε καὶ αὐτοῖς ἐναντιούμενος ἄντικρυς καὶ λέγων καὶ γράφων . μεμενηκέναι γὰρ ὁ ἅγιος ἔφη τὸ ἀόρατον ἀόρατον καὶ τὸ ἀπερίγραπτον ἀπερίγραπτον , καὶ τὸ ἄκτιστον ὁμοίως καὶ τὸ ἄπειρον , καὶ οὕτω σώζεσθαι σαφῶς τὴν τῶν δύο φύσεων οὐσιώδη διαφοράν · ὃ δὲ μιγνύει τὰ ἄμικτα , φύρδην οὕτως συγχέων καὶ ἀνακεραννὺς κακοτρόπως καὶ ἀμαθῶς . οὔτε γὰρ τὸ ἀόρατον μένειν ἀόρατον δίδωσι κατὰ τὴν τοῦ ἀκτίστου τε καὶ ἀπείρου φύσιν καὶ ἰδιότητα , οὔτε τὸ ἀπερίγραπτον ἀπερίγραπτον · ἀλλ' ἐν τῇ τοῦ περιγραπτοῦ καὶ ὁρατοῦ φύσει ταῦτα παρὰ φύσιν ὁ μάταιος συνελαύνει . καὶ ἅμα τῇ τῶν κτισμάτων . πῶς γὰρ ἂν ἔτι δύναιτο μένειν τὸ ἄκτιστον ἄκτιστον ὁρώμενόν τε καὶ περιγραφόμενον σωματικοῖς ὀφθαλμοῖς , τὸ νοεροῖς , καὶ ταῦτα κεκαθαρμένοις , οὐδ' ὅλως δυνάμενον · ὡς γὰρ ἥ τε ἐπιστήμη καὶ ὁ ταύτῃ ἑπόμενος Νύσσης Γρηγόριος φάσκει , τὸ περιγεγραμμένον ἄπειρον οὐ δύναται εἶναι · ὃ δὲ μὴ ἄπειρον , πεπερασμένον πάντως . πεπερασμένος ἄρα ὁ διάφορος τῆς θείας οὐσίας Παλαμίτης ἄκτιστος θεὸς καὶ ὁμοφυὴς τῷ ἀνάρχῳ καὶ ἀκτίστῳ γίνεται Παλαμᾷ . τὰ γὰρ τούτου τοῦτον ἐλέγχει γράμματα , ὡς δειχθήσεται ἑαυτόν τε καὶ εἴ τις βούλοιτό οἱ προσιέναι , πάντας ἄρδην ἀκτίστους δύνασθαι ποιεῖν ἰσχυριζόμενος · οὕτως εὔωνον παντάπασι τὸ τῆς ἀκτιστότητος γέγονε χρῆμα τῷ καταράτῳ , καὶ οἷον ἂν ἐξ ἀγορᾶς τις πρίαιτο δραχμῆς . Ἐκεῖνο δὲ πῶς ἄν τις κωφὸν παραδράμοι , τό , ἐπεὶ μία καὶ ἀμερὴς ἡ τοῦ θεοῦ οὐσία , διὰ τοῦτο διαφορὰς οὐκ ἔχει οὐσιώδεις . ἐχρῆν γὰρ αὐτῷ μὴ ἀνατρέπειν τοὺς ὅρους καὶ τοὺς ἐπιστημονικοὺς κανόνας τοῦ τε αἰτίου καὶ αἰτιατοῦ , μηδ' ἀντιστρέφειν ἀμαθῶς οὑτωσί · ἐπὶ γὰρ τῶν ἰδίων τε καὶ ἴσων ἀλλήλοις τὰ τῆς ἀντιστροφῆς συγχωρεῖται , ὡς τοῦ γελαστικοῦ τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ χρεμετιστικοῦ τοῦ ἵππου , καὶ οὐκ ἔνθα τὸ μεῖζόν τε καὶ ἔλαττον ἢ τὸ πρῶτον καὶ δεύτερον θεωρεῖται . αἴτιον γὰρ κἀνταῦθα καὶ πρῶτον , οὐχ ὡς ἀμαθῶς αὐτός φησι , διότι ἀμερὴς ἡ οὐσία , διὰ τοῦτο διαφορὰς οὐκ ἔχει οὐσιώδεις · ἀλλὰ τοὐναντίον , εἰ καὶ τοῦτο δοίη τις ἐνταῦθα , διότι διαφορὰς οὐκ ἔχει οὐσιώδεις , διὰ τοῦτ' ἴσως ἐστὶ καὶ ἀμερής . καί τοι ἐχρῆν κἀνταῦθα τεχνικῶς διελόντα πρότερον εἰπεῖν , ποτέρας τῶν οὐσιωδῶν διαφορῶν ἐνταῦθα λαμβάνει . τὰς μὲν γάρ φασιν εἶναι καθ' ἃς ἄνωθεν κάτω τὰ γένη διαιρεῖται εἰς εἴδη καὶ ταῦτα εἰς ἄτομα , ἢ μᾶλλον εἰπεῖν τὰ ὅλα εἰς μέρη ( ὅλον γὰρ ἑκάτερον , τό τε γένος καὶ τὸ εἶδος , καὶ ὅσα οὑτωσὶ πρὸς ἄλλα διαιρεῖται ) , τὰς δὲ καθ' ἃς τὰ διαιρεθέντα εἰδοποιεῖται . ὅμως ἐξ ἧς ἐπιφέρει γραφικῆς μαρτυρίας , δῆλον ὅπως ποτὲ καὶ τοῦτο ποιεῖ , ὅτι τὰς διαιρετικὰς καὶ ἄνωθεν ἐκ τῶν φύσει προτέρων εἰς τὸ κάτω μεριζομένας πλῆθος ὁμολογεῖ , ἄκων μὲν καὶ ἀμαθῶς κατὰ τὸ αὐτόματον εἰπεῖν , ποιεῖ δ' οὖν . πληθύνεσθαι γὰρ τὸ τοῦ θείου φάσκει Μαξίμου τὸν θεὸν τὸ καθ' ἕκαστον εἰς παραγωγὴν τῶν ὄντων βουλήματα ταῖς προνοητικαῖς προόδοις πολλαπλασιαζόμενον , μένειν δ' ἀμερίστως ἕνα καθάπερ τὸν ἥλιον ἀκτῖνας πολλὰς προπέμποντα , μένοντα δ' ἐν τῇ ἑνότητι · τὸ γὰρ πληθύνεσθαι τὸν ἕνα θεὸν ταῖς προνοητικαῖς προόδοις , τουτέστι τοῖς τε ἐγκοσμίοις καὶ ὑπερκοσμίοις θαύμασι , διαιρεῖσθαι καὶ μερίζεσθαί ἐστιν ἀναλόγως , συμμαρτυρεῖν κἀνταῦθά οἱ ψευδόμενος καὶ συκοφαντῶν τὸν θειότατον Μάξιμον . εἰς γὰρ ἕτερον τὴν ῥῆσιν μεταφέρει νοῦν , κακοτρόπως συγκυκῶν καὶ ἀναμοχλεύων . περὶ ἧς καὶ πλείω λέγειν καὶ ἐξετάζειν καὶ διδάσκειν κἀνταῦθα τὸν ἀμαθῆ βουλόμενος ἔγωγε προσήκοντα νῦν τὸν καιρὸν οὐχ ὁρῶ · ὅ τε γὰρ τῶν ἄλλων ἄνωθεν ἀνθέλκων εἱρμὸς οὐκ ἐᾷ διατρίβειν με , καὶ ἅμα πρὸς ἄτεχνόν τε καὶ κακότεχνον ψυχὴν οὐκ εἰσιέναι δύναιτ' ἂν ῥᾳδίως οὔτε γοῦν βραχύ τι τῶν εὐλόγων μέρος οὔτε μὴν ἐν βραχυτάτῳ μέρει χρόνου . Ὅμως ἵν' ἐκεῖθεν ἀναλάβωμεν ἐπανιόντες αὖθις τὸν λόγον , καὶ τῶν ἀτόμων οὐσιῶν ἑκάστη μία καὶ πρώτη καὶ ἀδιαίρετός ἐστι , καὶ κατ' αὐτό γε τοῦτο καὶ ἀμερής . οὔτε γὰρ εἴδει οὔτε ἀριθμῷ εἶναι καθ' αὑτὴν μεμαθήκαμεν οὐδεμίαν αὐτῶν · διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ἀτόμους οὐσίας φαμὲν τὰ τοιάδε · ἀλλ' οὐσιώδεις ὅμως ἔχουσι διαφορὰς ἐν τῷ οἰκείῳ ὅρῳ . οὐδὲ γὰρ οὐδὲν οὔτε τῶν ὁριζομένων οὔτε τῶν διαιρουμένων ἢ μεριζομένων ὑφ' αὑτὸ τὰς οὐσιώδεις ἔχει διαφοράς , ἀλλ' ἄνωθεν κατιόντα δέχεται τὸν συντιθέντα ὁρισμόν , ἐκ γένους ὄντα καὶ συστατικῶν διαφορῶν · ὁριζόμενοι γὰρ τὸν ἄνθρωπον οὐ τὰς ἀτόμους καὶ φύσει δευτέρας οὐσίας κάτωθεν ἀνιχνεύοντες λέγομεν , φέρε εἰπεῖν ἐκεῖνο δὴ τὸ ῥηθὲν ὑφ' Ὁμήρου « γυρὸς ἐν ὤμοισι , μελανόχροος , οὐλοκάρηνος , » καὶ εἴ τί που τοιονδὶ ταῖς καθ' ἕκαστα καὶ μερικαῖς συμπέπτωκεν οὐσίαις · ἀλλὰ ζῶον εἶναί φαμεν λογικὸν θνητόν , νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτικόν , ἐκ τῶν ἄνωθεν καὶ φύσει πρώτων δηλοῦντες αὐτόν , ἐπεὶ μήδε φαμὲν ἄνθρωπον εἶναι διὰ τὸ ἔχειν ὑφ' αὑτὸν Πλάτωνα καὶ Σωκράτην καὶ τὰς τοιαύτας , ὡς ἔφημεν , ἀτόμους οὐσίας καὶ ἀμερεῖς , ἀλλ' ὅτι διὰ τοῦ γένους τοῦ ζώου καὶ τῶν εἰρημένων συστατικῶν διαφορῶν εἰδοποιεῖται καὶ περιγράφεται καὶ εἰς ὡρισμένην καθίσταται φύσιν . ὁ δὲ Παλαμᾶς ἐξ ἀμαθίας μακρᾶς ἄνω ποταμῶν , τὸ τῆς παροιμίας , χωρεῖν τὰς πηγὰς ἀναγκάζει , λέγων ὡς ἐπεὶ μία καὶ ἀμερὴς ἡ τοῦ θεοῦ οὐσία , διὰ τοῦτο διαφορὰς οὐκ ἔχει οὐσιώδεις . καὶ μὴν τὸ ἐπεί σύνδεσμός ἐστι κατασκευαστικός , καὶ ὕπαρξιν καὶ τάξιν ἀκολουθήσεως αἰτιατικὴν δηλῶν , ἅτε συναπτικὸς τῶν ἑκατέρωθεν ἄκρων ὑπάρχων καὶ τὴν αἰτίαν ἔχων αὐτῶν . τούτῳ δ' οὕτω δι' ἀμαθίαν ἀνατεθόλωται τὰ εἰρημένα ὡς Κάλχαντός τινος δεῖσθαι μάντεως Ὁμηρικοῦ . ἀλλ' οὐδ' ἐκεῖνον οἶμαι δυνηθῆναι ἂν τῷ ἀνακολούθῳ τῆς θέσεως , εἰ παρῆν , τὴν λύσιν παρασχεῖν · πῶς γάρ , ἃ μηδ' αὐτὸν λύειν οἶμαι δύνασθαι τὸν ἐξ ἰδίας γαστρὸς ἐρευγόμενον τὰ τοιάδε . ἃ γὰρ αἰτιώδει λόγῳ τίθενται , ταῦτα δήπουθεν καὶ λόγῳ λύονται τοιῷδε , ἃ δὲ μή , ταῦτα δὲ μή . Σκεπτέον οὖν ἂν εἴη καὶ τὴν ὑστέραν ταύτην ἀμαθίαν ἐπὶ τῇ προτέρᾳ αὐτοῦ · οὐδὲ γὰρ οἶδεν ὡς τῶν πρός τι ὂν τὸ αἴτιον ἅμα ἐστὶ τῷ αἰτιατῷ καὶ ἄνευ αὐτοῦ νοεῖσθαι οὐκ ἔχει , ἅτε σχετικήν τινα καὶ συνδετικὴν δύναμιν ταύτην πρὸς ἄλληλα τῶν ἄκρων ἐχόντων · οἷον ὡς ἐν ὑποδείγματι βραχεῖ , πολλαχῶς λεγομένου τοῦ αἰτίου , ποιητικόν ἐστιν αἴτιον , ὡς ὁ οἰκοδόμος τοῦ οἴκου · τελικόν , ὡς ἡ σκέπη δι' ἣν ὁ οἶκος · ὑλικόν , ὡς λίθοι καὶ ξύλα ἐξ ὧν ὁ οἶκος · εἰδικόν , ὡς ἡ διατυπουμένη καὶ εἰδοποιουμένη μόρφωσις ἐν τῷ φανταστικῷ τοῦ τεχνίτου · παραδειγματικόν , ὡς ἕτερος οἶκος πρὸς ὃν ἀφορῶν ὁ τεχνίτης τὸ ἀνὰ χεῖρας ἔργον τελεῖ · φυσικόν , ὡς ὁ πατὴρ τοῦ υἱοῦ . εἰσὶ καὶ ἀλλήλων αἴτια , ὡς τῆς εὐεξίας τὸ πονεῖν καὶ τοῦ πονεῖν ἡ εὐεξία . λέγουσι δ' ἔνιοι τῶν σοφῶν καὶ τὴν τύχην κατὰ συμβεβηκὸς συναίτιον ἐνίοτε ἐν τοῖς κατὰ προαίρεσιν ἕνεκά του γινομένοις . τοσούτων τοίνυν καὶ πλειόνων ὄντων τοῦ αἰτίου εἰδῶν , καὶ πάντων σαφῆ τὴν πρὸς ἄλληλα κεκτημένων συνάφειαν , λεγέτω μοι παρελθὼν ἐκεῖνος ὑπὸ ποίων τούτων ἀνάγει τὴν τῶν αὐτῷ γε νῦν εἰρημένην σχέσιν . τριῶν γὰρ τοὐλάχιστον ὅρων ἐν τοῖς συλλογισμοῖς ἀεὶ λαμβανομένων , τὴν συνδετικὴν τῶν ἄκρων ἐξ ἀνάγκης ἔχειν ὁ μέσος αἰτίαν ὀφείλει . ἀλλ' οὐχ οὕτω καὶ τῇ τοῦ Παλαμᾶ δοκεῖ ἀμαθίᾳ · ὅμοιον γὰρ τὸ παρ' αὐτοῦ λεγόμενόν ἐστιν ὥσπερ ἂν εἴ τις ἔλεγεν ὅτι , ἐπείπερ ἡ χιὼν λευκή ἐστι , διὰ τοῦτο οὐκ ἔστιν αἰσθητικόν · ὡς γὰρ ἐνταῦθα συνάφειαν μεταξὺ σχετικὴν οὐδεμίαν ἡ λευκότης ἔχει πρὸς τὸ αἰσθητικόν , ἀναγκαίως ἐφελκομένην τὰ ἄκρα πρὸς ἑαυτήν ( ἑτερογενὲς γὰρ ἑκάτερον ἑκατέρου ) , οὕτως οὐδ' ἐκεῖ πρὸς τὸ τῆς οὐσίας ἀμερὲς τὸ ἥκιστ' ἔχειν οὐσιώδεις διαφοράς . ἔπειτα καὶ τὴν θείαν οὐσίαν διαφέρειν φάσκοντες τῶν τε ἐγκοσμίων καὶ ὑπερκοσμίων πασῶν οὐσιῶν , οὐδαμῇ τῷ ταύτης ἀμερεῖ ἐνοχλοῦμεν · ταύτης γὰρ τὸ ἀμερὲς οὐ κατὰ τὰς ἐν κόσμῳ ταύτας ἀτόμους ἐστὶν οὐσίας ( ἠλίθιον γὰρ καὶ νοεῖν καὶ λέγειν τουτί ) , ἀλλ' ὅτι ἀσώματόν τε καὶ ἄογκον καὶ ἄναρχον καὶ ἀπερίγραπτον καὶ ὑπερούσιον καὶ πάντων ἥκιστα ὁρισμοῖς καὶ μερισμοῖς τεχνικοῖς ὑποπῖπτον , πλὴν εἰ μὴ διὰ τὴν τῷ θείῳ Βασιλείῳ συγκαταβατικώτερον μέν τινα τρόπον , ἐμφιλοσόφως δ' οὖν καὶ κατ' ἐπιστήμην ἐξενηνεγμένην ἀποφαντικὴν ῥῆσιν , ὡς ἐπὶ τῆς ἁπλῆς καὶ ἀσωμάτου φύσεως τὸν αὐτὸν ἡ οὐσία τῇ ἐνεργείᾳ δέχεται λόγον , φαίη τις ἂν ὁριζόμενος ὡς πρᾶγμά γε εἴη αὐθύπαρκτον ἡ οὐσία μὴ δεόμενον ἑτέρου πρὸς σύστασιν . ἐκείνῃ γὰρ μόνῃ τῇ θείᾳ καὶ ἁπλουστάτῃ φύσει τὸν τοιοῦτον προσήκειν φαμὲν ὁρισμόν , ἑτέρᾳ δ' οὐδεμιᾷ τῶν κτιστῶν ἁπασῶν . σύνθετοι γὰρ ἅπασαι , πᾶν δὲ σύνθετον ἐκ διαφόρων ἔχει τὸ εἶναι · ὧν ἕκαστα δεῖται ἀλλήλων . οὐκ ἂν οὖν ἀνενδεᾶ εἴη οὔτε τὰ μέρη οὔθ' ὅλον ἐξ ἐνδεῶν συμπληρούμενον . σαφῆ γὰρ τὴν ἀπόδειξιν ἔχει τοῦ πρὶν τῆς ἑκάστων ἐκείνων προσθήκης ἐνδεὲς εἶναι . καὶ ἅμα ἀρχόμενον , οὐκ ἄρχον · ἡττᾶσθαι γὰρ ἀνάγκη οὗ δεῖται τὸ ἐνδεές . ᾧ δέ τι ἥττηται , τούτῳ καὶ δεδούλωται . ὃ δὲ δοῦλον , οὐκ ἂν εἴη κύριον οὐδ' αὐθύπαρκτον . οὐκ ἄρα , πλὴν μόνης τῆς θείας οὐσίας , τῶν ἄλλων οὐδεμιᾷ τὸ κυρίως ἁρμόττει αὐθύπαρκτον . οὐσιῶν γὰρ πεποιωμένων εἶναι ποιητὴν τὸν θεὸν ὁ θεῖός τε ἀπεφήνατο Μάξιμος , καὶ ἡ φύσις αὐτὴ διδάσκαλος ταῖς συνέσει διαφερούσαις αἰσθήσεσι γίνεται . μόνη γάρ , φησίν , ἁπλῆ καὶ ἀνενδεὴς καὶ ἄτρεπτος ἡ δημιουργικὴ τῶν ὅλων οὐσία τῆς ἁγίας τριάδος . πᾶσα δὲ κτίσις σύνθετός ἐστιν ἐξ οὐσίας καὶ ποιότητος . πᾶσα δὲ ποιότης ὑποκειμένης πάντως οὐσίας ἐστί , περὶ ἣν καὶ θεωρεῖται καὶ λέγεται , τὸ καθ' αὑτὴν εἶναι οὐδαμῶς ἔχουσα . διὸ καὶ δίχα ποιοτήτων ἀναλόγων ἑκάστοις οὐκ ἔστιν εὑρεῖν οὐδεμίαν οὐσίαν ὑφίστασθαι δυναμένην ἐν κόσμῳ . οἷον ὡς ἐπὶ ὑποδείγματος , εἴ τις ἀφέλοι , ἐνεργείᾳ μὲν οὐκ ἂν φαίην ( ἀδύνατον γὰρ τουτί ) ἐπινοίᾳ δ' οὖν ὅμως , λίθου τινός , ἢ μᾶλλον εἰπεῖν , τὰς τῆς χιόνος ἐμφύτους ποιότητας , τήν τε λευκότητα δηλαδὴ καὶ ψυχρότητα καὶ ὑγρότητα καὶ εἴ τι τοιοῦτον , εἶναι τὸ λειπόμενον πάντως οὐδέν . ὃ δ' οὐδὲν καθ' αὑτό , πῶς αὐθύπαρκτον ; καὶ ἐπὶ τῶν ὄντων εὑρήσεις ἁπάντων ὁμοίως ἀεὶ καὶ πασῶν οὐσιῶν τουτοΐ . Ἔχεις τοίνυν , ὦ φίλε Θεότιμε , διὰ βραχέων ὁρᾶν τοὺς ἀκανονίστους καὶ πόρρω παντὸς κανόνος κανόνας τοῦ Παλαμᾶ , καὶ τὰς ἀκαθέκτους καθέτους , καὶ τὴν ἀστάθμητον , ἵν' οὕτως εἴπω , στάθμην τῆς Λεσβίας οἰκοδομῆς , τοὺς ἀσυλλογίστους λέγω συλλογισμούς , ὁποίους δι' ἀμαθίαν πονηρῶν ἐξεμεῖ θησαυρῶν τῆς ἀτόπου γαστρὸς ἐκεῖνος , καὶ ὅπως κηλίδων μακρῶν καὶ ἀκαίρων ἐμπέπληκεν , οὖσαν ἀνενδεᾶ τε καὶ ὑγιαίνουσαν , τὴν εὐσέβειαν ὁ ταλαίπωρος , μάτην ἐκχέας κατὰ τὸν σοφὸν Σοφοκλέα τὴν ἄτοπον γλῶτταν αὐτοῦ κατ' αὐτῆς . οὔτε γὰρ ἐλεύθερον ἑαυτὸν τῆς ἐπενηνεγμένης αὐτῷ κατηγορίας φυλάξαι δεδύνηται , καὶ ἅμα φανερὸν ἐπεπράχει πολλῇ μὲν συζῶντα τῇ ἀμαθίᾳ , πλείονι δὲ τῇ τῆς αἱρέσεως κακοδοξίᾳ . διόπερ ἀκούει δικαίως ἃ μὴ βεβούληται , φράσας ἀδίκως ὅσα βεβούληται , οὐ μόνον ὅτι βέβηλος καὶ δυσσεβής , ἀλλ' ὅτι γε καὶ προῖκα βέβηλος καὶ δυσσεβής , καὶ πάντας δυσσεβεῖς τοῖς ἄγαν βεβήλοις νικῶν , καὶ πρεσβεῖον κακόδαιμον εἰς μοχθηρῶν πραγμάτων ὑπερβολὴν ἐκτιννὺς ἑαυτῷ . Καὶ περὶ μὲν τοῦ πρώτου σοι προτεθέντος ζητήματος ἀπόχρη τὰ εἰρημένα · περί γε μὴν τοῦ δευτέρου , τῆς Ἀθανασίου λέγω τοῦ θείου ῥήσεως , οὑτωσί πως ἀπήντησεν αὖθις ὁ Γρηγορᾶς , ἐπεξεργαζόμενος μὲν αὐτῷ διὰ μαρτυριῶν γραφικῶν , ἅμα δ' ἀναπληρῶν καὶ τὰ ἐνδέοντα τῷ προτέρῳ ζητήματι . οἶσθα γάρ , ὦ φίλε Θεότιμε , ἐν τῇ πρὸς Ἄρειον διαλέξει φάσκοντα Ἀθανάσιον ὡς οὐχ ἕνεκεν κτιστῶν πραγμάτων ἔφη ὁ σωτὴρ « πάντα ὅσα ἔχει ὁ πατήρ , ἐμά ἐστιν , » ἀλλ' ὅσα ἀνῆκε τῇ θεότητι τοῦ πατρός , ταῦτα ἴδια ἔφη ὁ κύριος , οἷον τὸ ἄφθαρτον , τὸ ἄτρεπτον , τὸ ἀκατάληπτον , τὸ δυνατόν , τὸ προγνωστικὸν καὶ ὅσα ἐστὶν ὁ πατήρ , ταῦτα ἴδια τοῦ υἱοῦ τυγχάνει . ἐνταῦθα τοίνυν ὁ Γρηγορᾶς τὸν μέγαν ἔφασκεν Ἀθανάσιον διὰ τῆς πληθυντικῆς ἀπαγορεύσεως , τῆς οὐχ ἕνεκεν κτιστῶν πραγμάτων , ἀναιρεῖν μὴ ὅτι οὐ κτιστά , ἀλλ' ὅτι οὐδὲ πράγματα . εἰ δὲ μὴ καὶ τὴν θέσιν τῇ ἀρνήσει ἐπήνεγκεν , ἥκιστα τοῦτο καινόν . φησὶ γὰρ καὶ ὁ μέγας ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριος εἶναι πολλὰ τῶν οὕτω λεγομένων , ἀρνητικῶς μὲν οὐ θετικῶς δέ . ὡς τὸ « οὐ γὰρ ἐκ μέτρου δίδωσιν ὁ θεὸς τὸ πνεῦμα . » οὔτε γὰρ δίδωσιν οὔτε μεμετρημένον · οὐ γὰρ μετρεῖται παρὰ θεοῦ θεός . καὶ οὕτως εὐθὺς ἀναιρεῖ προφανῶς ἐκείνους οἳ πολλά τε πράγματα καὶ ἅμα ἄκτιστα οἴονται τὰ θεοπρεπῆ τε καὶ κατὰ τὴν προφορὰν πολλὰ τῶν ὀνομάτων · οὐχ ἕνεκεν γάρ , φησί , πραγμάτων πολλῶν ἔφη ὁ σωτὴρ ἐκεῖνα τὰ πάντα . ἀδύνατον γὰρ μὴ κτιστὰ εἶναι , ἃ πολλά τέ ἐστι καὶ πληθυντικῶς λέγεται . μονὰς γὰρ ἡ θεία φύσις εἴτουν ἡ ἁγία τριάς , καὶ ἓν καὶ οὐ πολλά , ὡς πολλάκις ἡμῖν ἀνωτέρω διὰ γραφικῶν συνεπεράνθη δείξεων . φησὶ γὰρ καὶ ὁ θεῖος ἐκ Δαμασκοῦ Ἰωάννης , ὡς εἰ πολλοὺς ἐροῦμεν θεούς , ἀνάγκη διαφορὰν ἐν τοῖς πολλοῖς θεωρεῖσθαι . εἰ δ' οὐδεμία διαφορὰ ἐν αὐτοῖς , εἷς μᾶλλον καὶ οὐ πολλοί . οὐ γὰρ ἂν διέφερον ἀλλήλων τὰ διαφέροντα κατὰ τὸν θεῖον Μάξιμον , εἰ μὴ τῶν λόγων οἷς γεγόνασιν ἐχόντων διαφοράν · οὔτε γὰρ τὸ τέλειον οὔτε τὸ ἄπειρον οὔτε τὸ ἀπερίγραπτον ἐν τοῖς πολλοῖς φυλάττεσθαι δύναται . Ὁρᾷς πῶς , ὅπου διαφορᾶς ὁ λόγος ἔννοιαν παρεισάγει , ἕπεται μὲν εὐθὺς τὸ πλῆθος , ἐλαύνεται δὲ τὸ ἓν μετὰ τοῦ τελείου καὶ ἀπείρου καὶ ἀπεριγράπτου καὶ ὅσα τῆς θείας οὐσίας ἴδια , μᾶλλον δ' ὅσα πέφυκέ τε καὶ ἔστιν ἡ θεῖα οὐσία ; ὥσθ' ὅπου τὸ κυρίως ἕν , ὁ θεὸς δηλαδή , χώρα τοῖς πολλοῖς καὶ διαφόροις οὐκ ἔστιν οὐδ' ἡτισοῦν . οὐ γὰρ θέσιν τινὰ τὸ θεῖον ἐκεῖνο ἓν δηλοῖ , καθάπερ τὸ ἐν τοῖς κτίσμασι καταχρηστικῶς λεγόμενον καὶ ἐν τοῖς πολλοῖς θεωρούμενον ἕν . ὃ καὶ ἀρχὴν εἶναί φασι παντὸς ποσοῦ , καὶ πλὴν οὐσίαν οὐχ ὑφίστασθαι καθ' αὑτό , καὶ ἄνευ τοῦ ἑνὸς τούτου μὴ εἶναι πλῆθος . ἡ γὰρ μετάληψις τοῦ ἑνὸς καὶ τὸ εἶδος αὐτοῦ τὸ τῶν πολλῶν ὑφίστησι ποσόν . ὅθεν καὶ δεκὰς μία λέγεται , καὶ χιλιὰς καὶ μυριὰς καὶ τὰ ἔτι τούτων λεπτότερα , τετράς τε μία καὶ πεντὰς καὶ τὰ τοιαῦτα , καὶ ὅσα τῇ τοῦ εἴδους μετοχῇ ταυτίζονταί τε καὶ πρὸς τὸ ἓν ἀναφέρονται . καὶ γὰρ τὸ πολλὰ τοῖς μέρεσιν ἓν τῷ ὅλῳ , καὶ τὸ πολλὰ τοῖς συμβεβηκόσιν ἓν τῷ ὑποκειμένῳ , καὶ τὸ πολλὰ τοῖς εἴδεσιν ἓν τῷ γένει , καὶ τὸ πολλὰ ταῖς προόδοις ἓν τῇ ἀρχῇ . καὶ οὐ μόνον ἐπὶ τῶν διωρισμένων , ἀλλὰ καὶ τὰ συνεχῆ πάντα μεγέθη , εἰ φεύγει τὸ ἕν , εἰς πλῆθος κατὰ ἀντιπεπόνθησιν θρυπτόμενα , καὶ τὴν οὐσίαν ἣν εἶχεν ἀπόλλυσιν , οὐκέτι ὄντα ὃ ἦν . καθ' ὅσον γὰρ τὸ ἓν ἀπόλλυσιν , ἀλλάσσει καὶ τὸ εἶναι τμηθέντα , διὰ τὸ εἶναι τὸ ἓν ἁπάντων στοιχείων ἑνωτικόν τε καὶ συλληπτικόν , ὁπόσα γένεσίς τε βόσκει καὶ φθορά . ἡ γὰρ ἑτερότης διαφορὰν τοῦ ὄντος εἰσάγουσα , πρὸς ἔννοιαν τοῦ μὴ ὄντος ῥᾳδίως ἐξίστησιν . οὐ μὴν τὸ θεῖον ἓν ἐκεῖνο τοιοῦτον · ποιητικὸν γὰρ τούτων συνθέτων ὄντων , ἁπλοῦν παντάπασιν ὂν ἐκεῖνο καὶ ὑπερκόσμιον . οὐδὲ θέσιν τοιάνδε δηλοῖ , ἀλλ' ἄρσιν ἐκ τῶν πολλῶν , ὅσα τε αἰσθητὰ καὶ ὅσα νοητά . εἰ γὰρ τὸ κυρίως ὂν ἕν , ἔσται ἄρα καὶ τὸ ἓν κυρίως ὂν καὶ νοῦ παντὸς ἐπέκεινα . τοῦ δ' ἑνὸς ἐπέκεινα τῶν πάντων οὐδέν . ὅθεν καὶ εἰκὼν ὁ νοῦς τοῦ ἑνὸς ἐκείνου λέγεται . εἶναι γὰρ καὶ τὸν νοῦν φῶς ἄυπνον καὶ ζωὴν μένουσαν καὶ νόησιν οὐκ ἐνεργοῦσαν εἰς τὸ μέλλον , ἀλλ' εἰς τὰ παρόντα ἀεὶ καὶ ὡσαύτως ἔχοντα , σύμφωνά τε ὄντα ἑαυτοῖς καὶ οὐδαμῇ ποτὲ μαχόμενα . πρὸς δὴ τὸ τοιοῦτον ἕν , τὸν θεὸν δηλαδή , πάντ' ἐκεῖνα τὰ πολλὰ τῶν ὀνομάτων κατὰ τὸν θεῖον φέρονται Ἀθανάσιον , ἅ τε πρότερον ἐν ἄλλοις εἴρηκε λόγοις καὶ ἃ νῦν , τὸ ἄφθαρτον δηλαδή , τὸ ἄτρεπτον , τὸ ἀκατάληπτον , τὸ δυνατόν , τὸ προγνωστικόν , καὶ ὅσα ἐστὶν ὁ πατήρ . ἃ καὶ ἴδια καὶ τοῦ υἱοῦ φησὶν εἶναι , εἴτουν φυσικὰ καὶ οὐσιώδη , μᾶλλον δ' εἰπεῖν αὐτὸν εἶναι τὸν υἱόν . ὅσα γὰρ προσεῖναι λέγεται τῷ πατρὶ φυσικῶς τε καὶ οὐσιωδῶς κατὰ τὸν θεῖον Κύριλλον , ταῦτα πάντα ἐστὶν ὁ υἱός . τὸ ἄρα ἄφθαρτον καὶ ἄτρεπτον καὶ ἀκατάληπτον καὶ δυνατὸν καὶ προγνωστικὸν καὶ ὅσα ἐστὶν ὁ πατήρ , ταῦτα πάντ' ἐστὶν ὁ υἱός . εἰ γὰρ καὶ περιφραστικῶς καὶ κατὰ τήν γε ἡμετέραν λέγοιτο συνήθειαν , ἀλλ' οὐ νόθα καὶ ἐπίκτητα τὰ τοῦ υἱοῦ ἴδια · ἓν γὰρ καὶ ταὐτὸν τῇ θείᾳ καὶ ἁπλουστάτῃ φύσει νοεῖται καὶ ἐστὶ καὶ λέγεται πάντα . ὅσα γὰρ ἀνήκει τῇ θεότητι , φησίν , ἑνικῶς καὶ μονοειδῶς , τῇ μιᾷ δηλαδὴ καὶ ἁπλῇ καὶ μόνῃ , ταῦτα κοινὰ καὶ φυσικὰ πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ ἓν καὶ ταὐτόν , ἐπεὶ καὶ θεότης μία , καθάπερ καὶ φύσις . συνηγορεῖ δὲ καὶ Κύριλλος ἐν θησαυροῖς Ἀθανασίῳ , ἴδιον υἱοῦ τὸ πνεῦμα λέγων . ὅρα δὲ καὶ πῶς ἐν τῇ προτάσει πληθυντικῶς εἰπὼν πάντα ὅσα ἔχει ὁ πατὴρ καὶ ὅσα ἀνῆκε τῇ θεότητι τοῦ πατρός , ἔπειτ' εἰς ἓν ἀγαγὼν συνεπέρανεν , οὐχ ὅσα ἔχει ὁ πατήρ , ἀλλ' ὅσα ἔστιν ὁ πατήρ . καὶ γὰρ ἀφελὼν τήν τε τοῦ ἔχειν περίφρασιν καὶ τὴν τῶν πολλῶν καὶ κτιστῶν πραγμάτων ὑπόνοιαν , οὐχ ὅσα εἰσὶν εἶπεν οὐδ' ὅσα ἔχει ὁ πατήρ , ἀλλ' ὅσα ἐστὶν ὀνομαζόμενος θεοπρεπῆ δηλαδὴ παρ' ἡμῶν ὀνόματα , ἅτε καὶ τῆς θείας οὐ προσιεμένης ἐκείνης ἁπλότητος πληθυντικήν τινα ὅλως ἔννοιαν . ὁρᾷς πῶς ὁ μέγας Ἀθανάσιος κατ' ἐπιστήμην εἰς τὸ ἓν συνεπέρανε τὸ πληθυντικῶς εἰρημένον « πάντα ὅσα ἔχει ὁ πατὴρ ἐμά ἐστιν , » ἀπηγορευκὼς πρότερον μὴ περὶ πραγμάτων πολλῶν καὶ κτιστῶν οἴεσθαι λέγειν ἐκείνην τὴν θείαν φωνήν . περὶ γὰρ ἑκτοῦ καὶ ἔχοντος καὶ ταὐτοῦ καὶ ἑτέρου καὶ τῶν τοιούτων μέμνησαι καὶ αὐτὸς ὡς ἀνωτέρω βραχὺ κατὰ χώραν ἑκάστῳ προσήκουσαν τεχνικὴν ἀποδέδεικται . Ἀλλ' εἰ βούλει , συνήγορος ἡμῖν καὶ ὁ θεῖος κεκλήσθω Βασίλειος , πάντα λέγων τὰ θεοπρεπῆ ὀνόματά τε καὶ νοήματα ὁμοτίμως ἔχει πρὸς ἄλληλα τῷ μηδὲν παρὰ τὴν τοῦ ὑποκειμένου διαφωνεῖν σημασίαν . ὅσα γὰρ ἄν , φησίν , εἴπῃς ἐπὶ θεοῦ ὀνόματα , καταφατικά τε δηλαδὴ καὶ ἀποφατικά , εἴτουν ἀπαγορευτικὰ καὶ ἀρνητικά , ἃ δὴ προσόντα τε καὶ μὴ προσόντα λέγεται πρὸς τῶν ἁγίων ἐνίοτε καὶ ἀλλαχοῦ , ἓν διὰ πάντων ἐστὶ τὸ σημαινόμενον , εἴτ' ἀγαθὸν καὶ δίκαιον καὶ τὰ οὕτω λεγόμενα καταφατικά , εἰτ' ἀθάνατον καὶ ἄφθαρτον καὶ τὰ οὕτω λεγόμενα ἀρνητικά . διὰ γὰρ ἐκείνων , ἃ προσεῖναι λέγονται , καταφάσκομεν , διὰ δὲ τούτων ἀπαγορεύομεν ἃ μὴ πρόσεστιν , ὡς αὐτὸς ἐν τοῖς περὶ θεοῦ λεγομένοις φησὶν ὀνόμασι κατ' Εὐνομίου φερόμενος . ὅθεν ὁ ἀνώνυμος πολυώνυμος ἡμῖν ἀποροῦσιν ὀνόματος τοῦ κυρίως ἁρμόττοντος γίνεται , πλείσταις διαφοραῖς ὀνομάτων ἀνακαλύψαι βιαζομένοις τὴν περὶ τοῦ θείου ἡμῖν ἐγγινομένην ὑπόνοιαν . ὄνομα γὰρ σημαντικόν , ὁ Νυσσαέων φάσκει Γρηγόριος , τῆς θείας φύσεως οὐκ ἐμάθομεν · δήλωσιν δὲ προσηγορίας τοιαύτης δι' ἧς ἐμπεριλαμβάνηται ἡ ἄφραστός τε καὶ ἀόρατος φύσις ἢ οὐκ εἶναι καθόλου φαμέν , ἢ πάντως ἡμῖν ἄγνωστον εἶναι . καὶ ἔοικε τὸ τῶν θεοπρεπῶν ὀνομάτων πλῆθος ταῖς ἐκ τῶν περάτων τοῦ κύκλου πρὸς τὸ κέντρον συναγομέναις εὐθείαις , μερισταῖς μὲν οὔσαις ἔξωθεν , τὸ δὲ κέντρον μερίσαι μὴ δυναμέναις , ἀλλὰ μᾶλλον , ὅσον ἐφικτόν , ἐνιζομέναις . ἐν γὰρ τῇ θεωρίᾳ , φησί , τῆς νοερᾶς φύσεως , διὰ τὸ ὑπερκεῖσθαι τῆς αἰσθητῆς αὐτὴν καταλήψεως , στοχαστικῶς τῆς διανοίας ὀρεγομένης τῶν ἐκφευγόντων τὴν αἴσθησιν , ἄλλοι ἄλλως κινούμεθά τε περὶ τὸ ζητούμενον , καὶ κατὰ τὴν ἐγγινομένην ἑκάστῳ περὶ τὸ ὑποκείμενον διάνοιαν , ὅπως ἂν οἷόν τε ᾖ , τὸ νοηθὲν ἐξαγγέλλομεν . ὁ δ' ἀμαθὴς Παλαμᾶς διὰ γνώμης ἀτόπου μοχθηροτέραν ἕξιν παρὰ φαῦλον τὰς τῶν ἁγίων ῥήσεις ποιησάμενος , τὴν τοῦ θεοῦ συνεκύκησεν ἐκκλησίαν , οὐκ οἶδ' ὁπότερον , εἴτ' ἄκων ἀγνοῶν τὴν ἐκείνων διάνοιαν , εἴθ' ἑκὼν βλασφημῶν καὶ ἐν ὑποκειμένοις καὶ διαφόροις πράγμασι , τὰ διάφορα τῶν πολλῶν ἐκείνων θεοπρεπῶν ὀνομάτων ἀσεβῶς ἐκλαμβάνων , καὶ πολλὰς καὶ διαφόρους ἐντεῦθεν ἀκτίστους κηρύττων θεοὺς καὶ θεότητας . οὐδὲ γὰρ οὐδὲ Γρηγορίου τοῦ Νύσσης , ὡς ἔοικε , βοῶντος ἀκήκοεν , ὡς ὅταν μὴ μίαν εἶναι τὴν προσκυνουμένην φύσιν πιστεύσωσιν οἱ ἄνθρωποι , ἀλλ' εἰς διαφόρους θεότητας ταῖς ἐννοίαις ἀπενεχθῶσιν , οὐκ ἔστιν ὃ στήσει τὴν περὶ τὸ θεῖον ὑπόληψιν προϊοῦσαν διὰ τῆς κτίσεως , ἀλλὰ τὸ νομισθὲν ἐν τῇ κτίσει θεῖον ἀφορμὴ πρὸς τὴν ἴσην ὑπόληψιν τῷ μετ' ἐκεῖνο θεωρουμένῳ γενήσεται , κἀκεῖνο τῷ ἐφεξῆς , καὶ διὰ πάντων ἡ τῆς ἀκολουθίας ταύτης πλάνη διενεχθήσεται , τῆς πρώτης ἀπάτης διὰ τῶν παρακειμένων μέχρι τῶν ἐσχάτων διεξιούσης · εἶτα ὡς ἂν μὴ τοῦτο , φησί , πάθοιμεν καὶ ἡμεῖς οἱ πρὸς τὴν ἀληθινὴν θεότητα βλέπειν παρὰ τῆς γραφῆς διδασκόμενοι , πᾶν τὸ κτιστὸν ἔξω τῆς θείας φύσεως νοεῖν ἐπαιδεύθημεν , μόνην δὲ τὴν ἄκτιστον φύσιν λατρεύειν τε καὶ σεβάζεσθαι , ἧς χαρακτήρ ἐστι καὶ γνώρισμα τὸ μήτε ἄρχεσθαι τοῦ εἶναί ποτε μήτε παύεσθαι . Ὁρᾷς τὸ τῶν πατρίων θεσμῶν καὶ ῥήσεων ἀναμφισβήτητόν τε καὶ δυσαντίβλεπτον μετὰ πάσης εὐκρινείας ἅμα καὶ καθαρότητος προϊόν ; μόνην γὰρ τὴν θείαν οὐσίαν καὶ φύσιν λατρεύειν τε καὶ σέβεσθαι παραινεῖ · ἃ δ' ἀνούσιά τε καὶ πολλὰ καὶ τῆς θείας φύσεως ἐκτός , τούτων οὐδὲν οὐδαμῇ μήτε προσκυνεῖν μήτε σέβεσθαι . πολέμια γὰρ ἀλλήλοις καὶ πάνυ μαχόμενα τῷ τε μόνῳ τὰ πολλὰ καὶ τῇ οὐσίᾳ τὰ ἀνούσια . δυοῖν γὰρ ἀνάγκη περιπίπτειν θατέρᾳ , ἢ τῇ τῶν ἀσεβῶν ἀθεΐᾳ ἢ καὶ τῇ τῆς Ἑλλήνων πολυθεΐας ἀσεβεστέρᾳ κακίᾳ , μεταξὺ κειμένην παρατρέχοντας τὴν εὐσέβειαν . ὡς καὶ τοῦτο πολλάκις ἡμῖν ἀνωτέρω καὶ διαρκῶς ἀποδέδεικται , τὴν μὲν τῶν Ἑλλήνων δηλαδὴ πολυθεΐαν βραχύν τε καὶ οὐκ ἄπειρον τὸν ἀριθμὸν κεκληρῶσθαι , τὴν δὲ τοῦ Παλαμᾶ πέρας εὑρεῖν οὐδαμῇ ποτέ , οὐκ οἶδ' ὁπότερον εἴποιμι ἂν προσηκόντως , εἴτ' οὐ βούλεσθαι εἴτ' οὐ δύνασθαι · ἄμφω γὰρ αὐτῇ μεγάλην ἔχει χώραν ἅμα καὶ οὐχ ἅμα . ἃ γὰρ ἀμαθοῦς ὁμοῦ καὶ κακοτρόπου διανοίας ἀπορρεῖ , τούτων εἶναι μηδὲν ὃ μὴ κακίας ἀπόζει μακρᾶς ἰδίᾳ καὶ κοινῇ . Καὶ ταῦτα μὲν τῇδέ πῃ ἔσχε , καὶ τοῦτον εἰρῆσθαι τὸν τρόπον συμπέπτωκε τῷ Γρηγορᾷ περὶ τῶν δυοῖν ζητημάτων .
Lemmas: ὁ μέν δή μέχρι καί εἰς ὅδε σύ εἴρω , Φίλων ἀγαθός Ἀγαθόνικος , δαψιλής ἐγώ παρέχω καί ὡς ἔγωγε βούλομαι ὁ τέως ὁ ζητέω σύνεσις , καί χάρις εἰμί σύ πρός θεός · ἐλλείπω δέ οὖν σύ ὁ ἐκεῖ πρός ὁ Παλαμά λαλέω ἔνιοι , ὡς ἔνιοι ἐκεῖ πάρειμι ἀκούω Φίλων , σαθρός μέν καί πλείων ὁ ἀσέβεια ὁ ἀμαθία ἔχω , ἐλλείπω δέ οὖν , λέγω σύ δήω καί οὗτος πρός ὁ σαφής ἀκούω ἐφίημι ἐγώ . ἀναθολόω γάρ ἀεί ὁ ὁ αὐτός δυσσέβεια φημί , ὁ συνήθης ὁ γλῶσσα ἀωρία πᾶς ὡς προσωτέρω βαδίζω ἀλήθεια καί ἐπιστήμη , μάλιστα δέ οὖν ἐν οὗτος , εἴτε διά δέος ὅς πείθω μακρός αἰσχύνη , εἴτε καί συμπίπτω οὗτος διά ὁ ὁ ἔμφυτος μοχθηρία ἀλόγιστος ἔθος . καί ἵνα ὁ πλεῖστος διά ἀκαιρία παρίημι μέτριος μιμνήσκω , εἷς μέν καί πρῶτος ἐκεῖνος ὁ παρέζομαι φημί . ἐθέλω γάρ ἑαυτοῦ ἀπολύω ὁ αὐτός πρός ὁ Γρηγορά προφέρω κατηγορία , ὡς ἐκ πολύς καί διάφορος θεότης ἔτι οὖν ποιότης σύγκειμαι λέγω ὁ θεός , καί ἄντικρυς περιπίπτω ὁ ὁ θεῖον Δαμασκηνός λέγω , ὅτι ὁ θέω ἁπλόος εἰμί καί ἀσύνθετος , ὁ δέ ἐκ πολύς καί διάφορος σύγκειμαι σύνθετος εἰμί καί ὁ ἑξῆς , οὖον κατά ὁ θέσις ἐκεῖνος ὁ ῥῆσις , ἀλλά διαφθείρω , ὡς εἴωθα , τοιόσδε ἀποκρίνω . πᾶς ὁ σύγκειμαι καί οὐσιώδης διαφορά ἔχω συντίθημι εἰμί · ὁ δέ θεός οὔτε ὁ σύγκειμαι εἰμί οὔτε ὁ οὐσιώδης διαφορά ἔχω . οὐσιώδης γάρ εἰμί διαφορά κατά ὅς διαφέρω οὐσία οὐσία , ὥστε κατά πλείων εἶδος καί οὐσία εἰμί ὁ διαφορά · ἐπεί οὖν εἷς καί ἀμερής παντάπασι ὁ ὁ θεός οὐσία , διά οὗτος διαφορά οὐ ἔχω οὐσιώδης . εἷς μέν δή ὁ ἐκεῖνος οὗτος προτίθημι σύ ὁ διήγησις πρόφασις ἐφεξῆς , δύο δέ ὁ Ἀθανάσιος ὁ θεῖον ῥῆσις , ὅς εὐσεβής ἀναμφιβόλως εἰμί εἰς πολυθεία αὐτός ὑπόθεσις μεταφέρω . φημί γάρ ἐν ὁ πρός Ἄρειος διαλέγω ὡς οὐ ἕνεκα κτίστης πρᾶγμα φημί ὁ σωτήρ « πᾶς ὅσος ἔχω ὁ πατήρ ἐμός εἰμί . » ἀλλά ὅσος ἀνίημι ὁ θεότης ὁ πατήρ , οὗτος ἴδιος φημί ὁ κύριος , οἷος ὁ ἄφθαρτος , ὁ ἄτρεπτος , ὁ ἀκατάληπτος , ὁ δυνατός , ὁ προγνωστικός . καί ὅσος εἰμί ὁ πατήρ , οὗτος ἴδιος ὁ υἱός τυγχάνω . πρός γοῦν φίλιος , ἀγαθός Ἀγαθόνικος , μή ζημιόω ἄξιος ἐγώ ὁ φίλος οὗτος ἀγαθός ἀκρόασις , σχῆμα εὐλαβέομαι ὁ ῥάθυμος ὁπωσδηποτοῦν ὑποκορίζομαι , ὡς ἐν πολύς εἴωθα ἐνίοτε δράω . ὁράω γάρ σύ πρός ἕτερος τρόπος τις ὁ νόος περισπάω καί ὅσος εἰκάζω λογισμός πολύπλοκος μεστός ὁ ὀφρύς . ἐμός οὗτος πάθος , εἰμί φίλος Θεότιμος , καί πάνυ γε ἄχθομαι ὁ συμβεβηκός · ἔοικα γάρ πως ἀγνοέω πολλάκις καί οἷος οὐ ἐπαίω ὅς ἐνίοτε ὁμιλέω ἐγώ προσγίγνομαι , λήθη ἐξορχέομαι ὡς ὁ πολύς κατά ὁ φανταστικός , ὅς καί βιβλίον φημί ὁ σοφός ὁ Ψυχή . διό καί πρός ὁ σός ἔτι διέξειμι παρασκευάζω Πεύσεις , ἀναλογίζομαι τε καί συνάγω ὅσος δή ὁ μνήμη ἔτι περιρρέω κύκλος , καί ὁπόσος οὗτος αὖος παραρρέω πόρρω ὁ βῆμα , ἴσως μείζων ἄλλος παραχωρέω · καί οὗτος εἰμί ὅς ἐγώ ὁ ὁ ἦθος τέως ποιέω παράλλαξις . ὅθεν καί ἄλλος ἐκ ἄλλος φαντασία ἐγώ ὁπωσδηποτοῦν ἀθροίζω πρός ἔδαφος ἄρτι βαλβίς φαίνω εἷς , πρόσειμι σύ λοιπός ὁράω ὁ ὁ λόγος σκοπός κατά σός , ὡς οἴομαι , βούλησις , ῥάθυμος μέν ἠρεμία ἀπολέγω παντάπασι νῦν ὡς καί πρότερος , κίνησις δέ αὖος ἐναντίος πρόθυμος περιφανής ἀνθαιρέομαι . ἑκάτερος γάρ γίγνομαι ἐν χρεία ὁ τε λόγος καί πρᾶγμα , ἑκάτερος ὡς εἰκός ὁ προσήκω χρόνος μιμνήσκω , καί ἀνάλογος ἀμφότερος ἀναλέγω , κίνησις μέν ἅτε ἠρεμία ἀπόφασις τε καί ἔκστασις εἰμί , ἠρεμία δέ αὖος κίνησις εἶδος καί ἐντελέχεια , ὁρίζω τε καί περιγράφω ὁ χέω ἐκεῖνος καί ἀφίημι καί ἀόριστος . καί δήω ἑκάτερος χράομαι κατά ὁ ἑκάτερος προσήκω λόγος καί τρόπος . γιγνώσκω οὖν σύ χρεὼν ὡς πολύς γε τοιοῦτος παρίημι , μήτε λόγος μηδείς ἄξιος εἰμί μήτε γέλως φεύγω κωμικός δύναμαι . αὐτίκα γάρ περί ὁ νῦν σύ προτίθημι πρῶτος ζήτημα ὁ Γρηγοράς μικρός τις εἶπον ἀπαλλάσσω , περισσός ἡγέομαι ἀμαθής παντάπασι λόγος ἀπόκρισις κατά ἐπιστήμη ἀντιδίδωμι ζητέω · μηδέ γάρ εἰμί φημί κοινωνία μηδείς ὥσπερ οὔτε φάος πρός σκότος , οὕτως οὐδέ ἐπιστήμη πρός ἀμαθία . ὅθεν καί διά ὁ τοιόσδε καί οὕτως ἔχω σύγχυσις οὐδέ ἐγώ ἀκριβῶς λαμβάνω ὁ ὁ εἴρω ἐκεῖνος τέως ἐπί οὗτος κατάληψις ἐπιμελής γίγνομαι . σός δέ ὅμως χάρις εἴρω ὁ ἐκεῖνος βραχύς , καί ὅσος εἰς ὅδε παραμένω ὁ διάνοια ἐγώ ὁπωσδηποτοῦν ἐπιτρέχω , οὖον ὁ παράλογος λόγος ὁ Παλαμά ὁ ἀφήγησις χαρίζομαι , ἀλλά ὁ σός φίλιος λυπέω οὖον βούλομαι . ὁ γάρ ὅς Γρηγοράς πρός ὁ ἐκεῖ τηνικαῦτα πάρειμι στρέφω , καί οὗτος ἐνερείδω ὁ ὀφθαλμός , « ἆρα οὐ ἠλίθιος » φημί « καί παντάπασι νηπιώδης ὁ οὗτος γε εὐθύς εἴρω πρότασις πρός ὁ Παλαμά οὗτος , ὡς πᾶς ὁ σύγκειμαι καί οὐσιώδης διαφορά ἔχω συντίθημι εἰμί ; οὖον οὗτος γάρ , οὐδέ οὕτως ὁ θεῖος εἰς Δαμασκός φημί Ἰωάννης , ἀλλά ὁ ἐκ πολύς καί διάφορος σύγκειμαι σύνθετος εἰμί . ὁ δέ Παλαμάς ἐκ ἀμαθία ἅμα καί κακουργία μικρός ὑπαλλάσσω ὁ ἐπιστημονικός καί θεοπρεπής ῥῆσις ὁ ἅγιος , ὅλος ὁμοῦ καί ὁ ἔννοια συνδιαφθείρομαι . οὐδείς γάρ ἕτερος ἔοικα εἰμί ὁ λέγω3 ὑπό αὐτός ἢ ὥσπερ εἄν εἰμί τις λέγω πᾶς χιών λευκότης ἔχω οὐσιώδης , χιών εἰμί λευκός . οὗτος δέ εἰμί καί ὁ ἐν ἀρχή αἰτέω πολύς δήπου χείρων . εἶτα ἐπάγω ὁ θαυμαστός ἐκεῖνος συμπέρασμα , ὡς ὁ θεός οὔτε ὁ σύγκειμαι εἰμί οὔτε ὁ οὐσιώδης διαφορά ἔχω . ἐνταῦθα λέγω ἐγώ τις πρός θεός , ποῖος σχῆμα ὁ τοιοῦτος εἄν εἰμί τερατώδης συλλογισμός , ἐκ Ποίας καινοφανής καί νέηλυς ῥίζα ἐκφύω . εἶτα ἐπάγω ξένος αὖθις καί ἀκατάσκευος κατασκευή ἕτερος δῆθεν συλλογισμός . ἐπεί γάρ , φημί , εἷς καί ἀμερής παντάπασι ὁ ὁ θεός οὐσία , διά οὗτος διαφορά οὐ ἔχω οὐσιώδης . οὐσιώδης γάρ εἰμί , φημί , διαφορά κατά ὅς διαφέρω οὐσία οὐσία . καί ὁ συμπέρασμα ὅτι κατά πλείων ἄρα εἶδος καί οὐσία εἰμί ὁ διαφορά . καί μήv ὁ πρόκειμαι εἰμί αὐτός ὁ ἐπιφέρω ἑαυτοῦ ἀπολύω ἔγκλημα , καί δείκνυμι μηδαμός ὁ ὁ ἅγιος περιπίπτω ἀπαγορεύω . ἀπαγορεύω γάρ ὁ Δαμασκηνός μή λέγω εἰμί συντίθημι ὁ θέω , μηδέ ἐκ πολύς καί διάφορος σύγκειμαι , ὁ εἰμί ὁ ἄκτιστον , ὁ ἄναρχος , ὁ δημιουργικός , ὁ ἀπερίγραπτος , καί ὅσος δήπουθεν ὁ ἀμφί ὁ παλάμη πολύς τε καί διάφορος ὁ ἄκτιστος ἐπί ὁ μόνος ἄκτιστος καί ἁπλόος συναριθμέω οὐσία . ὅς δέ λανθάνω ἑαυτοῦ δύο περιπίπτω ἄτοπος . οὔτε γάρ οὐδείς πρός ἔπος ἔοικα λέγω , ἀλλά ἄλλος τρέχω ἄλλος βαδίζω , οὔτε εἰμί ἀντιλέγω βούλομαι , ὁ ὁμόσε προσήκω ἀντίθεσις ἐπιφέρω , ἀλλά ὅμοιος ποιέω ὥσπερ εἄν εἰμί ὁ πρός ἠώς ὁ τε Αἰθίοψ καί Ἰνδός εἶπον ἀπαιτέω οἴκησις , ὅς δέ ἐκ διάμετρος ὁ ἑσπέριος πειράω δείκνυμι Κελτός , καί ὅποι ὁ Βρετανός προσοικέω ἔθνος . ποῦ γάρ ἢ ἀκόλουθος ἢ ἀντίθετος ὁ λύσις πρός ὁ προτίθημι , ὅτι ὁ ἐκ πολύς καί διάφορος σύγκειμαι σύνθετος εἰμί , ὅς αὐτός ἐπάγω , λέγω δή ὁ ἀναπόδεικτος ἀπόδειξις καί ὁ ἀκατάσκευος κατασκευή καί ὁ ἀσυλλόγιστος συλλογισμός , μᾶλλον δέ ἄμεσος τε καί διασπάω συμπέρασμα . ἐπεί γάρ φημί εἷς καί ἀμερής ὁ ὁ θεός οὐσία , κατά πλείων ἄρα εἶδος καί οὐσία εἰμί ὁ διαφορά . ἆρα οὖον Δημόκριτος δεῖ ὁ τοιοῦτος , πάνυ γελάω ὁ ὁ ἀνήρ ἀμαθία , ἢ μᾶλλον Ἡράκλειτος θρηνέω ὁ αὐτός γε ἀπόνοια ; τοσοῦτος γάρ ὁ λέγω ὁ ἀλογία γέμω , ὡς μήτε ὁ λέγω συνίημι εἰμί ὅς λέγω , μήτε ὁ ἀκούω συνίημι ὅς ἀκούω . ἵνα γάρ ἄλλος σιγή παρατρέχω , τίς κοινωνία ἐνταῦθα ἔχω ὁ νόθος οὗτος καί διάφορος ὁ αὐτός πρότασις ἀμαθής συμπέρασμα πρός ὁ προτίθημι ῥῆσις ὁ ἅγιος ; ὅς δέ ἐκεῖνος ζητέω οὗτος συμπεραίνω , παραπαιδαγωγέω καί μεθαρμόζω ἀσεβής εἰς ὁ οἰκέω ὁ ἀμαθία κρημνός . βαβαί ὁ καινός ἐπιστήμη καί ὁ γε ὁ φρήν λεπτότης . καίτοι εἰμί ἀντιλέγω βούλομαι ἄντικρυς , φιλόνεικος μέν ἴσως , ἐλλόγιμος δέ οὖν , εἰμί καί μή ὀρθῶς , εἶπον εἄν καί αὐτός ὁ πολλάκις ἔνιοι ὁ μοχθηρός αὐτός φράτρα προτείνω εἰς ἀντίθεσις ῥῆμα ὁ ἅγιος αὐτός κατά ὁ αὐτός ( δοκέω γάρ ἄν , ὅς ἀσύνετος μέτειμι ἔπειμι , οὗτος ἀντίπαλος εἰμί ἀλλήλων ἀλλήλων ) , ἐκεῖνος δή φημί ὁ περί ὁ ὁ Χριστός δύο φύσις ὁ ἅγιος λέγω . τίς δή οὗτος ; ἄνωθεν γάρ ἄρχω καί ἀπόδειξις ἐπιστημονικός καί θεοπρεπής ὁ λόγος ἐμπίμπλημι ὁ θεῖος ἐκεῖνος Δαμασκηνός Ἰωάννης “ εἶτα ἑνόω ” φημί “ ἀλλήλων κατά ἀλήθεια ὁ δύο φύσις εἰς εἷς ὑπόστασις ὁ υἱός ὁ θεός , σῴζω αὐτός ὁ οὐσιώδης διαφορά ὁρίζω . ὁ γάρ κτιστός μένω κτιστός καί ὁ ἄκτιστον ἄκτιστον , καί ὁ θνητός μένω θνητός καί ὁ ἀθάνατος ἀθάνατος , καί ὁ περιγράφω περιγράφω καί ὁ ἀπερίγραπτος ἀπερίγραπτος , καί ὁ ὁρατός ὁρατός καί ὁ ἀόρατος ἀόρατος . ” καί μετά ὀλίγος “ οἶδα γάρ ” φημί , “ ὥσπερ εἷς αὐτός ὁ ὑπόστασις , οὗτος καί ὁ ὁ φύσις οὐσιώδης διαφορά σῴζω . ” πῶς δέ σῴζω διαφορά , μή σώζω ὁ ὁ διαφορά ἔχω πρός ἀλλήλων ; ὁράω ὡς οὐ ἀπαγορεύω Ἰωάννης ὁ θεῖος ἐκ Δαμασκός οὐδέ ἐκεῖ κατά οὐδείς ὁ παράπαν ὁ νῦν ἐπί ὅδε συντίθημι ; εἰμί γάρ εἄν εἰμί αὐτός ἑαυτοῦ μάχομαι . ἀλλά ὁ ἐκ ὁ τοιοῦτος διαφορά σύγκειμαι ὁ θεῖος φάσκω οὐσία ἐπιτιμάω , καί ἀνασοβέω μή λέγω οὐσιώδης διαφορά ἐπί θεός , ὅς ὁ οὐσία συντίθημι λέγω ὡς ἐπί ἐγώ , ἀλλά ὅς διαστέλλω ἐκ ὁ κτίστης οὐσία · ὁ γάρ ὁ θεῖος οὐσία ἑνιαῖος παντάπασι καί ἁπλόος πᾶς καί παντοῖος πάντῃ διαφορά ἀνεπίδεκτος . ὁ γάρ διαφορά φυσικός ἕπομαι ἔχω ὁ ἑτερότης , πληθυντικός εὐθύς ἀριθμός συνεισάγω · ὅπου δέ ἀριθμός καί πλῆθος , ἁπλότης εἰμί οὖον συγχωρέω μοναδικός . καθάπερ καί ὁ θεῖος Μάξιμος ἀμερής φημί ὁ θέω διότι καί ἄποσος . καί πάλιν πᾶς φημί διαφορά ὁ ἄλλος πρός ἄλλος κατά ὁ ὁ πῶς εἰμί λόγος ἀνομοιότης τε καί ἑτερότης εἰμί δηλωτικός , ὁ ποσός ὁ διαφέρω πρᾶγμα συνεισάγω ἑαυτοῦ φύω , ἔτι οὐσία εἴτε ποιότης ἔτι ἰδιότης · ὁ μέν γάρ μή ἀλλήλων πάντῃ αὐτός εἷς καί ὁ αὐτός ὁ εἰμί οὐδαμῶς ἐπιδέχομαι λόγος , ὁ δέ πάντῃ ἀλλήλων αὐτός διαφορά ἀνεπίδεκτος . καί γάρ ἁπλόος ὁμολογέω πρότερος εἰμί ὁ θέω , εἶτα ὁ πάντῃ φημί ἁπλόος διαφορά εἰμί ἀνεπίδεκτος · διότι καί πάντῃ αὐτός ἑαυτοῦ καί μοναδικός καί ὅλος ὅλως ἄσχετος , ὡς ὁ ἐν ποσός γένος οὐ ἔχω κατηγορέω , καί διά οὗτος παντελῶς οὐ ἀριθμέω οὐδέ διαιρέω . ὁράω πῶς ὅπου διπλόος φύσις καί ἀριθμός , ἐκεῖ καί ὁ διαφορά χώρα ἔχω εἰμί καί διαίρεσις εὐθύς καί μερισμός , ὅπου δέ ἁπλότης μοναδικός , ξένος ὁ παράπαν ἐκεῖ καί ἀφόρητος εἰμί ὁ διαφορά καί ὁ μερισμός ; ὥστε συλλογιστέος καί ὁ δαμασκηνόν Ἰωάννης μηδαμός μάχομαι εἰμί δοκέω αὐτός ἑαυτοῦ , ὅτι ἐκεῖ μέν λέγω ὁ ἄκτιστον καί ἀθάνατος καί ὁ τοιοῦτος μή εἰμί διαφορά οὐσιώδης , ἐνταῦθα δέ ὁ οὐσιώδης σῴζω διαφορά ἐπί ὁ εἰς εἷς ὑπόστασις ἕνωσις ὁ δύο φύσις ὁ υἱός ὁ θεός , καί μένω ὁ τε κτιστός κτιστός καί ὁ ἄκτιστον ἄκτιστον , καί ἔτι ὁ θνητός θνητός καί ὁ ἀθάνατος ἀθάνατος , καί ὁ τοιοῦτος ὁμοίως ἅπας · ἀλλά ὁ προσήκω ἑκάτερος δίδωμι διδασκαλία , σύμφωνος φθέγγομαι καθάπαξ ἑαυτοῦ καί ὁ ἀλήθεια . προσεκτέος δέ καί ὁ θεῖον Μάξιμος ὁ παλάμη διά ὁ εἴρω ἄντικρυς ἐλέγχω , ὁ τε ἁπλόος ὁ εἷς ἐξωθέω θεότης , καί πολύς ὁ διαφορά καί σύνθεσις ὁ αὐτός χαρίζομαι θεότης , μᾶλλον δέ εἶπον θεός καί θεός οἰκεῖος . ἀλλά ἐπανακτέον ὁ λόγος . ἐπί μέν γάρ ὁ συντίθημι ἐγώ ὁ οὐσιώδης διαφορά διπλόος ποιέω καί ὁ σημασία . ὁ τε γάρ ὑπό ὁ ζῷον εἶδος συντίθημι εἰδοποιέω , καί πρός γε ἔτι ὁ ἑτεροφυής διαστέλλω οὐσία . ἐπί δέ ὁ μακάριος ἐκεῖνος καί ἑνιαῖος οὐσία ἕτερος μέν , ὁ ὁ συνθήκη , ἀπαγορεύω ὁ θεῖον νομίζω πατήρ , ἕτερος δέ , ὁ ὁ ἐκ πᾶς ὁ κτίστης διαστολή οὐσία , καί σφόδρα συνδίδωμι · ἑνόω γάρ ἀλλήλων φημί ὁ δύο φύσις εἰς εἷς ὑπόστασις ὁ υἱός ὁ θεός , σῴζω αὐτός ὁ οὐσιώδης διαφορά ὁρίζων θεότης καί ἀνθρωπότης . τίς πρός οὗτος φημί , εἰμί φίλος Θεότιμος ; εἰμί γάρ οὖον λανθάνω δοκέω σύ σαφῶς ἑαυτοῦ ὁ Παλαμάς βακχικός κατά ὁ μαίνομαι τρόπος ὁ θεῖος γραφεύς πρόσειμι , καί μεθαρμόζω ἄμουσος καί πόρρω θέω βαλβίς εἶπον , πῶς μέν ἑκών πῶς δέ οὐ ἑκών , καί μηδέσι συμφωνέω , μήτε ὁ οἰκέω καί ὁμογνώμων αὐτός ὁ δυσσέβεια , μήτε ὁ ἀντίθετος , μήτε ἑαυτοῦ ; εἰμί δέ βούλομαι , μικρός ἀναμένω ἀκούω καί ὁ μεταξύ λέγω ὁ Γρηγοράς περί ὁ ὁ Παλαμά κακόνοια συλλογίζομαι τε καί ἀποφαίνω . ἐκεῖνος μέν γάρ φημί οὖον προσίημι , δείδω ὁ αὐτόθεν κατά αὐτός φύω ἔλεγχος ἐκ ὁ εὐθύς , ἅτε σύνθεσις αὐτός κατά ὁ θεῖος ἐπινοέω καί λέγω οὐσία · οὗτος δέ αὖος λήθη ἑκών παραπέμπω βυθός , ἅτε καί αὐτός ἐναντιόομαι ἄντικρυς καί λέγω καί γράφω . μένω γάρ ὁ ἅγιος φημί ὁ ἀόρατος ἀόρατος καί ὁ ἀπερίγραπτος ἀπερίγραπτος , καί ὁ ἄκτιστον ὁμοίως καί ὁ ἤπειρος , καί οὗτος σῴζω σαφῶς ὁ ὁ δύο φύσις οὐσιώδης διαφορά · ὅς δέ μείγνυμι ὁ ἄμικτος , φύρδην οὕτως συγχέω καί ἀνακεράννυμι κακότροπος καί ἀμαθής . οὔτε γάρ ὁ ἀόρατος μένω ἀόρατος δίδωμι κατά ὁ ὁ ἄκτιστος τε καί ἤπειρος φύσις καί ἰδιότης , οὔτε ὁ ἀπερίγραπτος ἀπερίγραπτος · ἀλλά ἐν ὁ ὁ περιγραπτός καί ὁρατής φύσις οὗτος παρά φύσις ὁ μάταιος συνελαύνω . καί ἅμα ὁ ὁ κτίσμα . πῶς γάρ εἄν ἔτι δύναμαι μένω ὁ ἄκτιστον ἄκτιστον ὁράω τε καί περιγράφω σωματικός ὀφθαλμός , ὁ νοερός , καί οὗτος καθαίρω , οὐδέ ὅλως δύναμαι · ὡς γάρ ὅς τε ἐπιστήμη καί ὁ οὗτος ἕπω Νύσσα Γρηγόριος φάσκω , ὁ περιγράφω ἤπειρος οὖον δύναμαι εἰμί · ὅς δέ μή ἤπειρος , περαίνω πάντως . περαίνω ἄρα ὁ διάφορος ὁ θεῖος οὐσία Παλαμίτης ἄκτιστος θεός καί ὁμοφυής ὁ ἄναρχος καί ἄκτιστος γίγνομαι Παλαμά . ὁ γάρ οὗτος οὗτος ἔλεγχος γράμμα , ὡς δείκνυμι ἑαυτοῦ τε καί εἰμί τις βούλομαι ὁ πρόσειμι , πᾶς ἄρδην ἄκτιστος δύναμαι ποιέω ἰσχυρίζομαι · οὕτως εὔωνος παντάπασι ὁ ὁ ἀκτιστότης γίγνομαι χρῆμα ὁ κατάρατος , καί οἷος εἄν ἐκ ἀγορά τις ὠνέομαι δραχμή . ἐκεῖνος δέ πῶς ἄν τις κωφός παρατρέχω , ὁ , ἐπεί εἷς καί ἀμερής ὁ ὁ θεός οὐσία , διά οὗτος διαφορά οὐ ἔχω οὐσιώδης . χρή γάρ αὐτός μή ἀνατρέπω ὁ ὅρος καί ὁ ἐπιστημονικός κανών ὁ τε αἴτιος καί αἰτιατός , μηδέ ἀντιστρέφω ἀμαθής οὕτως · ἐπί γάρ ὁ ἴδιος τε καί ἴσος ἀλλήλων ὁ ὁ ἀντιστροφή συγχωρέω , ὡς ὁ γελαστικός ὁ ἄνθρωπος καί ὁ χρεμετιστικός ὁ ἵππος , καί οὐ ἔνθα ὁ μέγας τε καί μικρός ἢ ὁ πρῶτος καί δύο θεωρέω . αἴτιος γάρ ἐνταῦθα καί πρῶτος , οὐ ὡς ἀμαθής αὐτός φημί , διότι ἀμερής ὁ οὐσία , διά οὗτος διαφορά οὐ ἔχω οὐσιώδης · ἀλλά ἐναντίος , εἰμί καί οὗτος δήω τις ἐνταῦθα , διότι διαφορά οὐ ἔχω οὐσιώδης , διά οὗτος ἴσως εἰμί καί ἀμερής . καί ὅς χρή ἐνταῦθα τεχνικός διαιρέω πρότερος εἶπον , πότερος ὁ οὐσιώδης διαφορά ἐνταῦθα λαμβάνω . ὁ μέν γάρ φημί εἰμί κατά ὅς ἄνωθεν κάτω ὁ γένος διαιρέω εἰς εἶδος καί οὗτος εἰς ἄτομος , ἢ μᾶλλον εἶπον ὁ ὅλος εἰς μέρος ( ὅλος γάρ ἑκάτερος , ὁ τε γένος καί ὁ εἶδος , καί ὅσος οὑτωσί πρός ἄλλος διαιρέω ) , ὁ δέ κατά ὅς ὁ διαιρέω εἰδοποιέω . ὅμως ἐκ ὅς ἐπιφέρω γραφικός μαρτυρία , δῆλος ὅπως ποτέ καί οὗτος ποιέω , ὅτι ὁ διαιρετικός καί ἄνωθεν ἐκ ὁ φύσις πρότερος εἰς ὁ κάτω μερίζω πλῆθος ὁμολογέω , ἄκων μέν καί ἀμαθής κατά ὁ αὐτόματος εἶπον , ποιέω δέ οὖν . πληθύνω γάρ ὁ ὁ θεῖον φάσκω Μάξιμος ὁ θεός ὁ κατά ἕκαστος εἰς παραγωγή ὁ εἰμί βούλημα ὁ προνοητικός πρόοδος πολλαπλασιάζω , μένω δέ ἀμέριστος εἷς καθάπερ ὁ ἥλιος ἀκτίς πολύς προπέμπω , Μένων δέ ἐν ὁ ἑνότης · ὁ γάρ πληθύνω ὁ εἷς θεός ὁ προνοητικός πρόοδος , τουτέστι ὁ τε ἐγκόσμιον καί ὑπερκόσμιος θαῦμα , διαιρέω καί μερίζω εἰμί ἀνάλογος , συμμαρτυρέω ἐνταῦθα ὁ ψεύδω καί συκοφάντης ὁ θεῖος Μάξιμος . εἰς γάρ ἕτερος ὁ ῥῆσις μεταφέρω νόος , κακότροπος συγκυκάω καί ἀναμοχλεύω . περί ὅς καί πλείων λέγω καί ἐξετάζω καί διδάσκω ἐνταῦθα ὁ ἀμαθής βούλομαι ἔγωγε προσήκω νῦν ὁ καιρός οὐ ὁράω · ὅς τε γάρ ὁ ἄλλος ἄνωθεν ἀνθέλκω εἱρμός οὐ ἐάω διατρίβω ἐγώ , καί ἅμα πρός ἄτεχνος τε καί κακότεχνος ψυχή οὐ εἴσειμι δύο εἄν ῥᾳδίως οὔτε γοῦν βραχύς τίς ὁ εὔλογος μέρος οὔτε μήv ἐν βραχύς μέρος χρόνος . ὅμως ἵνα ἐκεῖθεν ἀναλαμβάνω ἐπανέρχομαι αὖθις ὁ λόγος , καί ὁ ἄτομος οὐσία ἕκαστος εἷς καί πρῶτος καί ἀδιαίρετος εἰμί , καί κατά αὐτός γε οὗτος καί ἀμερής . οὔτε γάρ εἶδος οὔτε ἀριθμός εἰμί κατά ἑαυτοῦ μανθάνω οὐδείς αὐτός · διά γάρ οὗτος καί ἄτομος οὐσία φημί ὁ τοιόσδε · ἀλλά οὐσιώδης ὅμως ἔχω διαφορά ἐν ὁ οἰκεῖος ὅρος . οὐδέ γάρ οὐδείς οὔτε ὁ ὁρίζω οὔτε ὁ διαιρέω ἢ μερίζω ὑπό ἑαυτοῦ ὁ οὐσιώδης ἔχω διαφορά , ἀλλά ἄνωθεν κατέρχομαι δέχομαι ὁ συντίθημι ὁρισμός , ἐκ γένος εἰμί καί συστατικός διαφορά · ὁρίζω γάρ ὁ ἄνθρωπος οὖον ὁ ἄτομος καί φύσις δύο οὐσία κάτωθεν ἀνιχνεύω λέγω , φέρω εἶπον ἐκεῖνος δή ὁ ἐρώ ὑπό Ὅμηρος « γυρός ἐν ὦμος , μελανόχρους , οὐλοκάρηνος , » καί εἰμί τίς ποῦ τοονδ́ς ὁ κατά ἕκαστος καί μερικός συμπίπτω οὐσία · ἀλλά ζῷον εἰμί φημί λογικός θνητός , νόος καί ἐπιστήμη δεκτικός , ἐκ ὁ ἄνωθεν καί φύσις πρῶτος δηλόω αὐτός , ἐπεί Μῆδος φημί ἄνθρωπος εἰμί διά ὁ ἔχω ὑπό ἑαυτοῦ Πλάτων καί Σωκράτης καί ὁ τοιοῦτος , ὡς φημί , ἄτομος οὐσία καί ἀμερής , ἀλλά ὅτι διά ὁ γένος ὁ ζῷον καί ὁ εἴρω συστατικός διαφορά εἰδοποιέω καί περιγράφω καί εἰς ὁρίζω καθίστημι φύσις . ὁ δέ Παλαμάς ἐκ ἀμαθία μακρός ἄνω ποταμός , ὁ ὁ παροιμία , χωρέω ὁ πηγή ἀναγκάζω , λέγω ὡς ἐπεί εἷς καί ἀμερής ὁ ὁ θεός οὐσία , διά οὗτος διαφορά οὐ ἔχω οὐσιώδης . καί μήv ὁ ἐπεί σύνδεσμος εἰμί κατασκευαστικός , καί ὕπαρξις καί τάξις ἀκολούθησις αἰτιατικός δηλόω , ἅτε συναπτικός ὁ ἑκατέρωθεν ἄκρος ὑπάρχω καί ὁ αἴτιος ἔχω αὐτός . οὗτος δέ οὗτος διά ἀμαθία ἀναθολόω ὁ εἴρω ὡς Κάλχας τις δήω μάντις ὁμηρικός . ἀλλά οὐδέ ἐκεῖνος οἴομαι δύναμαι εἄν ὁ ἀνακόλουθος ὁ θέσις , εἰμί πάρειμι , ὁ λύσις παρέχω · πῶς γάρ , ὁ μηδέ αὐτός λύω οἴομαι δύναμαι ὁ ἐκ ἴδιος γαστήρ ἐρεύγομαι ὁ τοιόσδε . ὁ γάρ αἰτιώδης λόγος τίθημι , οὗτος δήπουθεν καί λόγος λύω τοιόσδε , ὁ δέ μή , οὗτος δέ μή . σκεπτέος οὖν εἄν εἰμί καί ὁ ὕστερος οὗτος ἀμαθία ἐπί ὁ πρότερος αὐτός · οὐδέ γάρ οἶδα ὡς ὁ πρός τίς εἰμί ὁ αἴτιος ἅμα εἰμί ὁ αἰτιατός καί ἄνευ αὐτός νοέω οὐ ἔχω , ἅτε σχετικός τις καί συνδετικός δύναμις οὗτος πρός ἀλλήλων ὁ ἄκρος ἔχω · οἷος ὡς ἐν ὑπόδειγμα βραχύς , πολλαχῶς λέγω ὁ αἴτιος , ποιητικός εἰμί αἴτιος , ὡς ὁ οἰκοδόμος ὁ οἶκος · τελικός , ὡς ὁ σκέπη διά ὅς ὁ οἶκος · ὑλικός , ὡς λίθος καί ξύλον ἐκ ὅς ὁ οἶκος · εἰδικός , ὡς ὁ διατυπόω καί εἰδοποιέω μόρφωσις ἐν ὁ φανταστικός ὁ τεχνίτης · παραδειγματικός , ὡς ἕτερος οἶκος πρός ὅς ἀφοράω ὁ τεχνίτης ὁ ἀνά χείρ ἔργον τελέω · φυσικός , ὡς ὁ πατήρ ὁ υἱός . εἰμί καί ἀλλήλων αἴτιος , ὡς ὁ εὐεξία ὁ πονέω καί ὁ πονέω ὁ εὐεξία . λέγω δέ ἔνιοι ὁ σοφός καί ὁ Τύχη κατά συμβαίνω συναίτιος ἐνίοτε ἐν ὁ κατά προαίρεσις ἕνεκα ὁ γίγνομαι . τοσοῦτος τοίνυν καί πλείων εἰμί ὁ αἴτιος εἶδος , καί πᾶς σαφής ὁ πρός ἀλλήλων κτάομαι συνάφεια , λέγω ἐγώ παρέρχομαι ἐκεῖνος ὑπό ποῖος οὗτος ἀνάγω ὁ ὁ αὐτός γε νῦν εἴρω σχέσις . τρεῖς γάρ τοὐλάχιστον ὁράω ἐν ὁ συλλογισμός ἀεί λαμβάνω , ὁ συνδετικός ὁ ἄκρος ἐκ ἀνάγκη ἔχω ὁ μέσος αἴτιος ὀφείλω . ἀλλά οὐ οὗτος καί ὁ ὁ Παλαμά δοκέω ἀμαθία · ὅμοιος γάρ ὁ παρά αὐτός λέγω εἰμί ὥσπερ εἄν εἰμί τις λέγω ὅτι , ἐπεί ὁ χιών λευκός εἰμί , διά οὗτος οὐ εἰμί αἰσθητικός · ὡς γάρ ἐνταῦθα συνάφεια μεταξύ σχετικός οὐδείς ὁ λευκότης ἔχω πρός ὁ αἰσθητικός , ἀναγκαῖος ἐφέλκω ὁ ἄκρος πρός ἑαυτοῦ ( ἑτερογενής γάρ ἑκάτερος ἑκάτερος ) , οὕτως οὐδέ ἐκεῖ πρός ὁ ὁ οὐσία ἀμερής ὁ ἥκιστος ἔχω οὐσιώδης διαφορά . ἔπειτα καί ὁ θεῖος οὐσία διαφέρω φάσκω ὁ τε ἐγκόσμιος καί ὑπερκόσμιος πᾶς οὐσία , οὐδαμῇ ὁ οὗτος ἀμερής ἐνοχλέω · οὗτος γάρ ὁ ἀμερής οὖον κατά ὁ ἐν κόσμος οὗτος ἄτομος εἰμί οὐσία ( ἠλίθιος γάρ καί νοέω καί λέγω οὗτος ) , ἀλλά ὅτι ἀσώματος τε καί ἄογκος καί ἄναρχος καί ἀπερίγραπτος καί ὑπερούσιος καί πᾶς ἥκιστος ὁρισμός καί μερισμός τεχνικός ὑποπίπτω , πλήν εἰμί μή διά ὁ ὁ θεῖον Βασίλειος συγκαταβατικός μέν τις τρόπος , ἐμφιλόσοφος δέ οὖν καί κατά ἐπιστήμη ἐκφέρω ἀποφαντικός ῥῆσις , ὡς ἐπί ὁ ἁπλόος καί ἀσώματος φύσις ὁ αὐτός ὁ οὐσία ὁ ἐνέργεια δέχομαι λόγος , φημί τις εἄν ὁρίζω ὡς πρᾶγμα γε εἰμί αὐθύπαρκτος ὁ οὐσία μή δήω ἕτερος πρός σύστασις . ἐκεῖνος γάρ μόνος ὁ θεῖος καί ἁπλόος φύσις ὁ τοιοῦτος προσήκω φημί ὁρισμός , ἕτερος δέ οὐδείς ὁ κτίστης ἅπας . σύνθετος γάρ ἅπας , πᾶς δέ συντίθημι ἐκ διάφορος ἔχω ὁ εἰμί · ὅς ἕκαστος δήω ἀλλήλων . οὐ εἄν οὖν ἀνενδεής εἰμί οὔτε ὁ μέρος οὔτε ὅλος ἐκ ἐνδεής συμπληρόω . σαφής γάρ ὁ ἀπόδειξις ἔχω ὁ πρίν ὁ ἕκαστος ἐκεῖνος προσθήκη ἐνδεής εἰμί . καί ἅμα ἄρχω , οὐ ἄρχω · ἡσσάομαι γάρ ἀνάγκη ὅς δήω ὁ ἐνδεής . ὅς δέ τίς ἡσσάομαι , οὗτος καί δουλόω . ὅς δέ δοῦλος , οὐ εἄν εἰμί κύριος οὐδέ αὐθύπαρκτος . οὐ ἄρα , πλήν μόνος ὁ θεῖος οὐσία , ὁ ἄλλος οὐδείς ὁ κύριος ἁρμόζω αὐθύπαρκτος . οὐσία γάρ ποιόω εἰμί ποιητής ὁ θεός ὁ θεῖος1 τε ἀποφαίνω Μάξιμος , καί ὁ φύσις αὐτός διδάσκαλος ὁ σύνεσις διαφέρω αἴσθησις γίγνομαι . μόνος γάρ , φημί , ἁπλόος καί ἀνενδεής καί ἄτρεπτος ὁ δημιουργικός ὁ ὅλος οὐσία ὁ ἅγιος τριάς . πᾶς δέ κτίσις σύνθετος εἰμί ἐκ οὐσία καί ποιότης . πᾶς δέ ποιότης ὑπόκειμαι πάντως οὐσία εἰμί , περί ὅς καί θεωρέω καί λέγω , ὁ κατά ἑαυτοῦ εἰμί οὐδαμῶς ἔχω . διό καί δίχα ποιότης ἀνάλογος ἕκαστος οὐ εἰμί εὑρίσκω οὐδείς οὐσία ὑφίστημι δύναμαι ἐν κόσμος . οἷος ὡς ἐπί ὑπόδειγμα , εἰμί τις ἀφαιρέω , ἐνέργεια μέν οὐ εἄν φημί ( ἀδύνατος γάρ οὗτος ) ἐπίνοια δέ οὖν ὅμως , λίθος τις , ἢ μᾶλλον εἶπον , ὁ ὁ χιών ἔμφυτος ποιότης , ὁ τε λευκότης δηλαδή καί ψυχρότης καί ὑγρότης καί εἰμί τίς τοιοῦτος , εἰμί ὁ λείπω πάντως οὐδείς . ὅς δέ οὐδείς κατά ἑαυτοῦ , πῶς αὐθύπαρκτος ; καί ἐπί ὁ εἰμί εὑρίσκω ἅπας ὁμοίως ἀεί καί πᾶς οὐσία οὗτος . ἔχω τοίνυν , εἰμί φίλος Θεότιμος , διά βραχύς ὁράω ὁ ακανόνιστος καί πόρρω πᾶς κανών κανών ὁ Παλαμά , καί ὁ ἀκάθεκτος κάθετος , καί ὁ ἀστάθμητος , ἵνα οὕτως εἶπον , στάθμη ὁ Λέσβιος οἰκοδομεύς , ὁ ἀσυλλόγιστος λέγω συλλογισμός , ὁποῖος διά ἀμαθία πονηρός ἐξεμέω θησαυρός ὁ ἄτοπος γαστήρ ἐκεῖνος , καί ὅπως κηλίς μακρός καί ἄκαιρος ἐμπίμπλημι , εἰμί ἀνενδεής τε καί ὑγιαίνω , ὁ εὐσέβεια ὁ ταλαίπωρος , μάτην ἐκχέω κατά ὁ σοφός Σοφοκλῆς ὁ ἄτοπος γλῶσσα αὐτός κατά αὐτός . οὔτε γάρ ἐλεύθερος ἑαυτοῦ ὁ ἐπιφέρω αὐτός κατηγορία φυλάσσω δύναμαι , καί ἅμα φανερός πράσσω πολύς μέν συζάω ὁ ἀμαθία , πλείων δέ ὁ ὁ αἵρεσις κακοδοξία . διόπερ ἀκούω δικαίως ὁ μή βούλομαι , φράζω ἄδικος ὅσος βούλομαι , οὖον μόνος ὅτι βέβηλος καί δυσσεβής , ἀλλά ὅτι γε καί προίξ βέβηλος καί δυσσεβής , καί πᾶς δυσσεβής ὁ ἄγαν βέβηλος Νίκη , καί πρεσβεῖον κακοδαίμων εἰς μοχθηρός πρᾶγμα ὑπερβολή ἐκτίνω ἑαυτοῦ . καί περί μέν ὁ πρῶτος σύ προτίθημι ζήτημα ἀποχράω ὁ εἴρω · περί γε μήv ὁ δύο , ὁ Ἀθανάσιος λέγω ὁ θεῖον ῥῆσις , οὕτως πως ἀπαντάω αὖθις ὁ Γρηγοράς , ἐπεξεργάζομαι μέν αὐτός διά μαρτυρία γραφικός , ἅμα δέ ἀναπληρόω καί ὁ ἐνδέω ὁ πρότερος ζήτημα . οἶδα γάρ , εἰμί φίλος Θεότιμος , ἐν ὁ πρός Ἄρειος διαλέγω φάσκω Ἀθανάσιος ὡς οὐ ἕνεκα κτίστης πρᾶγμα φημί ὁ σωτήρ « πᾶς ὅσος ἔχω ὁ πατήρ , ἐμός εἰμί , » ἀλλά ὅσος ἀνίημι ὁ θεότης ὁ πατήρ , οὗτος ἴδιος φημί ὁ κύριος , οἷος ὁ ἄφθαρτος , ὁ ἄτρεπτος , ὁ ἀκατάληπτος , ὁ δυνατός , ὁ προγνωστικός καί ὅσος εἰμί ὁ πατήρ , οὗτος ἴδιος ὁ υἱός τυγχάνω . ἐνταῦθα τοίνυν ὁ Γρηγοράς ὁ μέγας φάσκω Ἀθανάσιος διά ὁ πληθυντικός ἀπαγόρευσις , ὁ οὐ ἕνεκα κτίστης πρᾶγμα , ἀναιρέω μή ὅτι οὖον κτίστης , ἀλλά ὅτι οὐδέ πρᾶγμα . εἰμί δέ μή καί ὁ θέσις ὁ ἀρνέομαι ἐπιφέρω , ἥκιστος οὗτος καινός . φημί γάρ καί ὁ μέγας ἐν θεολογία Γρηγόριος εἰμί πολύς ὁ οὗτος λέγω , ἀρνητικός μέν οὖον θετικῶς δέ . ὡς ὁ « οὖον γάρ ἐκ μέτρον δίδωμι ὁ θεός ὁ πνεῦμα . » οὔτε γάρ δίδωμι οὔτε μετρέω · οὖον γάρ μετρέω παρά θεός θεός . καί οὕτως εὐθύς ἀναιρέω προφανῶς ἐκεῖνος ἕ πολύς τε πρᾶγμα καί ἅμα ἄκτιστος οἴομαι ὁ θεοπρεπής τε καί κατά ὁ προφορά πολύς ὁ ὄνομα · οὐ ἕνεκα γάρ , φημί , πρᾶγμα πολύς φημί ὁ σωτήρ ἐκεῖνος ὁ πᾶς . ἀδύνατος γάρ μή κτιστός εἰμί , ὁ πολύς τε εἰμί καί πληθυντικός λέγω . μονή γάρ ὁ θεῖος φύσις εἴτουν ὁ ἅγιος τριάς , καί εἷς καί οὖον πολύς , ὡς πολλάκις ἐγώ ἀνωτέρω διά γραφικός συμπεραίνω δεῖξις . φημί γάρ καί ὁ θεῖος ἐκ Δαμασκός Ἰωάννης , ὡς εἰμί πολύς εἴρω θεός , ἀνάγκη διαφορά ἐν ὁ πολύς θεωρέω . εἰμί δέ οὐδείς διαφορά ἐν αὐτός , εἷς μᾶλλον καί οὖον πολύς . οὖον γάρ εἄν διαφέρω ἀλλήλων ὁ διαφέρω κατά ὁ θέω Μάξιμος , εἰμί μή ὁ λόγος ὅς γίγνομαι ἔχω διαφορά · οὔτε γάρ ὁ τέλειος οὔτε ὁ ἤπειρος οὔτε ὁ ἀπερίγραπτος ἐν ὁ πολύς φυλάσσω δύναμαι . ὁράω πῶς , ὅπου διαφορά ὁ λόγος ἔννοια παρεισάγω , ἕπω μέν εὐθύς ὁ πλῆθος , ἐλαύνω δέ ὁ εἷς μετά ὁ τέλειος καί ἤπειρος καί απερίγραπτος καί ὅσος ὁ θεῖος οὐσία ἴδιος , μᾶλλον δέ ὅσος φύω τε καί εἰμί ὁ θεῖον οὐσία ; ὥστε ὅπου ὁ κύριος εἷς , ὁ θεός δηλαδή , χώρα ὁ πολύς καί διάφορος οὐ εἰμί οὐδέ ὅστις . οὖον γάρ θέσις τις ὁ θέω ἐκεῖνος εἷς δηλόω , καθάπερ ὁ ἐν ὁ κτίσμα καταχρηστικός λέγω καί ἐν ὁ πολύς θεωρέω εἷς . ὅς καί ἀρχή εἰμί φημί πᾶς ποσός , καί πλήν οὐσία οὐ ὑφίστημι κατά ἑαυτοῦ , καί ἄνευ ὁ εἷς οὗτος μή εἰμί πλῆθος . ὁ γάρ μετάληψις ὁ εἷς καί ὁ εἶδος αὐτός ὁ ὁ πολύς ὑφίστημι ποσός . ὅθεν καί Δεκὰς εἷς λέγω , καί χιλιάς καί μυριάς καί ὁ ἔτι οὗτος λεπτός , τετράς τε εἷς καί πεντάς καί ὁ τοιοῦτος , καί ὅσος ὁ ὁ εἶδος μετοχή ταὐτίζω τε καί πρός ὁ εἷς ἀναφέρω . καί γάρ ὁ πολύς ὁ μέρος εἷς ὁ ὅλος , καί ὁ πολύς ὁ συμβεβηκός εἷς ὁ ὑπόκειμαι , καί ὁ πολύς ὁ εἶδος εἷς ὁ γένος , καί ὁ πολύς ὁ πρόοδος εἷς ὁ ἀρχή . καί οὖον μόνος ἐπί ὁ διά-ὁρίζω , ἀλλά καί ὁ συνεχής πᾶς μέγεθος , εἰμί φεύγω ὁ εἷς , εἰς πλῆθος κατά ἀντιπεπόνθησις θρύπτω , καί ὁ οὐσία ὅς ἔχω ἀπόλλυμι , οὐκέτι εἰμί ὅς εἰμί . κατά ὅσος γάρ ὁ εἷς ἀπόλλυμι , ἀλλάσσω καί ὁ εἰμί τέμνω , διά ὁ εἰμί ὁ εἷς ἅπας στοιχεῖον ἑνωτικός τε καί συλληπτικός , ὁπόσος γένεσις τε βόσκω καί φθορά . ὁ γάρ ἑτερότης διαφορά ὁ εἰμί εἰσάγω , πρός ἔννοια ὁ μή εἰμί ῥᾳδίως ἐξίστημι . οὖον μήv ὁ θέω εἷς ἐκεῖνος τοιοῦτος · ποιητικός γάρ οὗτος συντίθημι εἰμί , ἁπλόος παντάπασι εἰμί ἐκεῖνος καί ὑπερκόσμιος . οὐδέ θέσις τοιόσδε δηλόω , ἀλλά ἄρσις ἐκ ὁ πολύς , ὅσος τε αἰσθητός καί ὅσος νοητός . εἰμί γάρ ὁ κύριος εἰμί εἷς , εἰμί ἄρα καί ὁ εἷς κύριος εἰμί καί νόος πᾶς ἐπέκεινα . ὁ δέ εἷς ἐπέκεινα ὁ πᾶς οὐδείς . ὅθεν καί εἰκών ὁ νόος ὁ εἷς ἐκεῖνος λέγω . εἰμί γάρ καί ὁ νόος φάος ἄυπνος καί ζωή Μένων καί νόησις οὐ ἐνεργέω εἰς ὁ μέλλω , ἀλλά εἰς ὁ πάρειμι ἀεί καί ὡσαύτως ἔχω , σύμφωνος τε εἰμί ἑαυτοῦ καί οὐδαμῇ ποτέ μάχομαι . πρός δή ὁ τοιοῦτος εἷς , ὁ θεός δηλαδή , πᾶς ἐκεῖνος ὁ πολύς ὁ ὄνομα κατά ὁ θέω φέρω Ἀθανάσιος , ὅς τε πρότερος ἐν ἄλλος εἴρω λόγος καί ὁ νῦν , ὁ ἄφθαρτος δηλαδή , ὁ ἄτρεπτος , ὁ ἀκατάληπτος , ὁ δυνατός , ὁ προγνωστικός , καί ὅσος εἰμί ὁ πατήρ . ὁ καί ἴδιος καί ὁ υἱός φημί εἰμί , εἴτουν φυσικός καί οὐσιώδης , μᾶλλον δέ εἶπον αὐτός εἰμί ὁ υἱός . ὅσος γάρ πρόσειμι λέγω ὁ πατήρ φυσικός τε καί οὐσιωδῶς κατά ὁ θέω Κύριλλος , οὗτος πᾶς εἰμί ὁ υἱός . ὁ ἄρα ἄφθαρτος καί ἄτρεπτος καί ἀκατάληπτος καί δυνατός καί προγνωστικός καί ὅσος εἰμί ὁ πατήρ , οὗτος πᾶς εἰμί ὁ υἱός . εἰμί γάρ καί περιφραστικός καί κατά ὁ γε ἡμέτερος λέγω συνήθεια , ἀλλά οὖον νόθος καί ἐπίκτητος ὁ ὁ υἱός ἴδιος · εἷς γάρ καί αὐτός ὁ θεῖος καί ἁπλόος φύσις νοέω καί εἰμί καί λέγω πᾶς . ὅσος γάρ ἀνήκω ὁ θεότης , φημί , ἑνικός καί μονοειδής , ὁ εἷς δηλαδή καί ἁπλόος καί μόνος , οὗτος κοινός καί φυσικός πατήρ καί υἱός καί εἷς καί αὐτός , ἐπεί καί θεότης εἷς , καθάπερ καί φύσις . συνηγορέω δέ καί Κύριλλος ἐν θησαυρός Ἀθανάσιος , ἴδιος υἱός ὁ πνεῦμα λέγω . ὁράω δέ καί πῶς ἐν ὁ πρότασις πληθυντικός εἶπον πᾶς ὅσος ἔχω ὁ πατήρ καί ὅσος ἀνίημι ὁ θεότης ὁ πατήρ , ἔπειτα εἰς εἷς ἄγω συμπεραίνω , οὐ ὅσος ἔχω ὁ πατήρ , ἀλλά ὅσος εἰμί ὁ πατήρ . καί γάρ ἀφαιρέω ὁ τε ὁ ἔχω περίφρασις καί ὁ ὁ πολύς καί κτίστης πρᾶγμα ὑπόνοια , οὐ ὅσος εἰμί εἶπον οὐδέ ὅσος ἔχω ὁ πατήρ , ἀλλά ὅσος εἰμί ὀνομάζω θεοπρεπής δηλαδή παρά ἐγώ ὄνομα , ἅτε καί ὁ θεῖος οὖον προσίημι ἐκεῖνος ἁπλότης πληθυντικός τις ὅλως ἔννοια . ὁράω πῶς ὁ μέγας Ἀθανάσιος κατά ἐπιστήμη εἰς ὁ εἷς συμπεραίνω ὁ πληθυντικός εἴρω « πᾶς ὅσος ἔχω ὁ πατήρ ἐμός εἰμί , » ἀπαγορεύω πρότερος μή περί πρᾶγμα πολύς καί κτίστης οἴομαι λέγω ἐκεῖνος ὁ θεῖος φωνή . περί γάρ ἕκτος καί ἔχω καί αὐτός καί ἕτερος καί ὁ τοιοῦτος μιμνήσκω καί αὐτός ὡς ἀνωτέρω βραχύς κατά χώρα ἕκαστος προσήκω τεχνικός ἀποδείκνυμι . ἀλλά εἰμί βούλομαι , συνήγορος ἐγώ καί ὁ θεῖος καλέω Βασίλειος , πᾶς λέγω ὁ θεοπρεπής ὄνομα τε καί νόημα ὁμότιμος ἔχω πρός ἀλλήλων ὁ μηδείς παρά ὁ ὁ ὑπόκειμαι διαφωνέω σημασία . ὅσος γάρ ἄν , φημί , εἶπον ἐπί θεός ὄνομα , καταφατικός τε δηλαδή καί ἀποφατικός , εἴτουν ἀπαγορευτικός καί αρνητικός , ὁ δή πρόσειμι τε καί μή πρόσειμι λέγω πρός ὁ ἅγιος ἐνίοτε καί ἀλλαχοῦ , εἷς διά πᾶς εἰμί ὁ σημαίνω , ἔτι ἀγαθός καί Δίκαιος καί ὁ οὗτος λέγω καταφατικός , εἶτα ἀθάνατος καί ἄφθαρτος καί ὁ οὗτος λέγω αρνητικός . διά γάρ ἐκεῖνος , ὁ πρόσειμι λέγω , καταφάσκω , διά δέ οὗτος ἀπαγορεύω ὁ μή πρόσειμι , ὡς αὐτός ἐν ὁ περί θεός λέγω φημί ὄνομα κατά Εὐνόμιος φέρω . ὅθεν ὁ ἀνώνυμος πολυώνυμος ἐγώ ἀπορέω ὄνομα ὁ κύριος ἁρμόζω γίγνομαι , πλεῖστος διαφορά ὄνομα ἀνακαλύπτω βιάζομαι ὁ περί ὁ θεῖον ἐγώ ἐγγίγνομαι ὑπόνοια . ὄνομα γάρ σημαντικός , ὁ Νυσσαεύς φάσκω Γρηγόριος , ὁ θεῖος φύσις οὐ μανθάνω · δήλωσις δέ προσηγορία τοιοῦτος διά ὅς ἐμπεριλαμβάνω ὁ ἄφραστος τε καί ἀόρατος φύσις ἢ οὐ εἰμί καθόλου φημί , ἢ πάντως ἐγώ ἄγνωστος εἰμί . καί ἔοικα ὁ ὁ θεοπρεπής ὄνομα πλῆθος ὁ ἐκ ὁ πέρας ὁ κύκλος πρός ὁ κέντρον συνάγω εὐθύς , μεριστός μέν εἰμί ἔξωθεν , ὁ δέ κέντρον μερίζω μή δύναμαι , ἀλλά μᾶλλον , ὅσος ἐφικτός , ἐνίζω . ἐν γάρ ὁ θεωρία , φημί , ὁ νοερός φύσις , διά ὁ ὑπέρκειμαι ὁ αἰσθητός αὐτός κατάληψις , στοχαστικός ὁ διάνοια ὀρέγω ὁ ἐκφεύγω ὁ αἴσθησις , ἄλλος ἄλλως κινέω τε περί ὁ ζητέω , καί κατά ὁ ἐγγίγνομαι ἕκαστος περί ὁ ὑπόκειμαι διάνοια , ὅπως εἄν οἷος τε εἰμί , ὁ νοέω ἐξαγγέλλω . ὁ δέ ἀμαθής Παλαμάς διά γνώμη ἄτοπος μοχθηρός ἕξις παρά φαῦλος ὁ ὁ ἅγιος ῥῆσις ποιέω , ὁ ὁ θεός συγκυκάω ἐκκλησία , οὐ οἶδα ὁπότερος , ἔτι ἄκων ἀγνοέω ὁ ἐκεῖνος διάνοια , ἔτι ἑκών βλασφημέω καί ἐν ὑπόκειμαι καί διάφορος πρᾶγμα , ὁ διάφορος ὁ πολύς ἐκεῖνος θεοπρεπής ὄνομα ἀσεβής ἐκλαμβάνω , καί πολύς καί διάφορος ἐντεῦθεν ἄκτιστος κηρύσσω θεός καί θεότης . οὐδέ γάρ οὐδέ Γρηγόριος ὁ Νύσσα , ὡς ἔοικα , βοῦς ἀκούω , ὡς ὅταν μή εἷς εἰμί ὁ προσκυνέω φύσις πιστεύω ὁ ἄνθρωπος , ἀλλά εἰς διάφορος θεότης ὁ ἔννοια ἀποφέρω , οὐ εἰμί ὅς ἵστημι ὁ περί ὁ θέω ὑπόληψις πρόειμι διά ὁ κτίσις , ἀλλά ὁ νομίζω ἐν ὁ κτίζω θέω ἀφορμή πρός ὁ ἴσος ὑπόληψις ὁ μετά ἐκεῖνος θεωρέω γίγνομαι , ἐκεῖνος ὁ ἐφεξῆς , καί διά πᾶς ὁ ὁ ἀκολουθία οὗτος πλάνη διαφέρω , ὁ πρῶτος ἀπάτη διά ὁ παράκειμαι μέχρι ὁ ἔσχατος διέξειμι · εἶτα ὡς εἄν μή οὗτος , φημί , πάσχω καί ἐγώ ὁ πρός ὁ ἀληθινός θεότης βλέπω παρά ὁ γραφεύς διδάσκω , πᾶς ὁ κτιστός ἔξω ὁ θεῖος φύσις νοέω παιδεύω , μόνος δέ ὁ ἄκτιστον φύσις λατρεύω τε καί σεβάζομαι , ὅς χαρακτήρ εἰμί καί γνώρισμα ὁ μήτε ἄρχω ὁ εἰμί ποτός μήτε παύω . ὁράω ὁ ὁ πάτριος θεσμός καί ῥῆσις ἀναμφισβήτητος τε καί δυσαντίβλεπτος μετά πᾶς εὐκρίνεια ἅμα καί καθαρότης πρόειμι ; μόνος γάρ ὁ θεῖος οὐσία καί φύσις λατρεύω τε καί σέβομαι παραινέω · ὁ δέ ἀνούσιος τε καί πολύς καί ὁ θεῖος φύσις ἐκτός , οὗτος οὐδείς οὐδαμῇ μήτε προσκυνέω μήτε σέβομαι . πολέμιος γάρ ἀλλήλων καί πάνυ μάχομαι ὁ τε μόνος ὁ πολύς καί ὁ οὐσία ὁ ἀνούσιος . δύο γάρ ἀνάγκη περιπίπτω ἕτερος , ἢ ὁ ὁ ἀσεβής ἀθεΐα ἢ καί ὁ ὁ Ἕλλην πολυθεία ασεβής κακία , μεταξύ κεῖμαι παρατρέχω ὁ εὐσέβεια . ὡς καί οὗτος πολλάκις ἐγώ ἀνωτέρω καί διαρκής ἀποδείκνυμι , ὁ μέν ὁ Ἕλλην δηλαδή πολυθεία βραχύς τε καί οὐ ἤπειρος ὁ ἀριθμός κληρόω , ὁ δέ ὁ Παλαμά πέρας εὑρίσκω οὐδαμῇ ποτός , οὐ οἶδα ὁπότερος εἶπον εἄν προσήκω , ἔτι οὖον βούλομαι ἔτι οὖον δύναμαι · ἄμφω γάρ αὐτός μέγας ἔχω χώρα ἅμα καί οὐ ἅμα . ὁ γάρ Ἀμαθοῦς ὁμοῦ καί κακότροπος διάνοια ἀπορρέω , οὗτος εἰμί μηδείς ὅς μή κακία ἀπόζω μακρός ἴδιος καί κοινός . καί οὗτος μέν τῇδε πῃ ἔχω , καί οὗτος εἴρω ὁ τρόπος συμπίπτω ὁ Γρηγορά περί ὁ δύο ζήτημα .