nicephorus-gregoras.historia-romana 33
Πρῶτον μὲν οὖν ἂν εἴη σκέψασθαι ἄξιον , ἔφησεν ὁ Γρηγορᾶς , πότερον ταῖς κοιναῖς μᾶλλον ἐννοίαις τῆς ἐκκλησίας ἁρμόττει σέβειν ἕνα θεόν , εἴτουν μίαν ἐν τρισὶν ἄκτιστον θεότητα , καὶ ὅ φησιν ὁ μέγας ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριος , φῶς ἓν ἀπρόσιτον καὶ ἀδιάδοχον τὸν θεόν , ἀειλαμπὲς τρίλαμπες , ἢ πλείστας μὲν θεότητας πλείω δὲ φῶτα κατά τινας τῆς ἀντιθέτου τῇ εὐσεβείᾳ φάλαγγος . ἐγὼ μὲν οἶμαι μηδένα τῶν εὐσεβέσι λογισμοῖς συντεθραμμένων πρὸς τοσαύτην ἑκόντα καταπεσεῖν ἀπόνοιαν , ὥστε πλείους μιᾶς ἑλέσθαι νομίζεσθαι δικαιοῦν θεότητας , κοινῇ τῶν τῆς εὐσεβοῦς ἐκκλησίας πατρίων δογμάτων ἀκούοντα διαρρήδην βοώντων , φῶς ἓν ἀδιάδοχον καὶ ἀπρόσιτον εἶναι τὸν θεόν , καὶ μὴ πολλὰ μηδὲ πέρα τῆς τριάδος , δεύτερον δὲ φῶς ἄγγελον μηδενὸς ἑτέρου μεταξὺ μεσιτεύοντος , καὶ πάλιν ἕνα θεὸν εἶναι , διότι μία θεότης , ἀναγκαίαν αἰτίαν τοῦ σέβειν ἕνα θεὸν τὴν τῆς μιᾶς θεότητος πρώτην ὁμολογίαν τιθέντων , εἰ μή τις ἐν ἀθύρματος μοίρᾳ καὶ γέλωτος ἑκὼν ἑαυτοῦ προδότης τοῖς ἐν ἀγοραῖς καλινδουμένοις παιγνίοις καθίσταιτο ἐθελοκωφῶν . Τούτου γε μὴν ὁμολογηθέντος , δεύτερόν ἐστι πυθέσθαι ἄξιον εἰ δέοι παραδραμόντας τὴν κοινὴν αὖθις τῆς τοῦ θεοῦ ἐκκλησίας ἔννοιαν μεταξὺ καθάπερ λύχνον ἐπ' ὄρους κειμένην , ἔπειτα ὁρατὴν εἶναι λέγειν τὴν μίαν ταύτην καὶ μόνην ἄκτιστον θεότητα , εἴτουν τὸ ἓν φῶς ἐκεῖνο τὸ ἀειλαμπὲς καὶ ἀπρόσιτον καὶ ἀδιάδοχον · κοινὸν γὰρ εἶναι δόγμα τῆς ἐκκλησίας καὶ τοῦτ' εἰλήφειμεν πρός τε τοῦ θεοῦ καὶ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν αὐτοῦ φοιτητῶν , ἑωρακέναι θεὸν ὑπάρχειν ἀδύνατον ἅπασι , πλὴν διὰ συμβόλων καὶ τύπων σωματικῶν . « οὔτε γὰρ » φησὶν « εἶδε θεὸν οὔτ' ἰδεῖν δύναται τῶν ἁπάντων οὐδείς . » ἅπερ ὁ εἰπὼν αὐτὸς ἐπισφραγίζων αὖθις θεῖος Παῦλος « εἴ τις εὐαγγελίζεται » φησὶ « παρὸ παρελάβετε , ἀνάθεμα ἔστω , » ταῦτα δὴ λέγων τὰ εἰρημένα , τὸ μίαν τε σέβειν ἄκτιστον θεότητα καὶ φῶς ἓν ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι , καὶ ἅμα ταύτην ἀόρατον εἶναι ὁμολογεῖν , μὴ ὅτι ἀνθρώποις ἀλλὰ καὶ ἀγγέλοις αὐτοῖς . τίς γὰρ οὕτως ἠλίθιος καὶ μανίᾳ σύνοικος μακρᾷ ὥστε κτισμάτων ἀοράτων ὄντων , ἀγγέλων φημὶ καὶ ψυχῶν καὶ δαιμόνων , λέγειν ἔπειτ' ἀνθρώποις τολμᾶν ὁρατὴν εἶναι τὴν φύσιν τοῦ τῶν ἁπάντων δημιουργοῦ θεοῦ . μὴ οὖν ὅτι θρήνων καὶ δακρύων ἄξιον παμπόλλων πάτριον δόγμα τῆς ἐκκλησίας κινοῦντας τοῖς ἀποστολικοῖς ἐκείνης ἀναθέμασιν ἑαυτοὺς ἑκοντὶ παρέχειν , ἀλλὰ καὶ μανίας ὁμοῦ καὶ ἠλιθιότητος γέμει τοιαῦτα λογίζεσθαι . ἐπὶ γὰρ πᾶσαν διδασκαλίαν καὶ πᾶσαν μάθησιν ἐκ προϋπαρχούσης γίνεσθαι φάσκουσι γνώσεως . δεῖ γὰρ μαρτυρίας ἐν τοῖς τοιούτοις ἐκείνας προβάλλειν εἰς προῦπτον καὶ σαφεστέραν δήλωσιν τῶν ἀτελεστέρων , αἳ τῇ τῶν ἀνθρωπίνων αἰσθήσεων ἐκ πρώτης γενέσεως συνηθείᾳ κανόσιν ἀθανάτοις μαθήσεις ἡλικιώτιδες γίνονται , κἀντεῦθεν ἀμοιβαίοις ἴχνεσιν ἀναγομένους βαθμίδων δίκην ταῖς κατὰ μικρὸν ὑπαλλαγαῖς τῶν ἀναλόγων προσθέσεών τε καὶ ὑφαιρέσεων συμβιβάζειν καὶ τῷ τῆς ἐπιστήμης ἡλίῳ καθαρώτερον ἤδη προσάγειν , χρεὼν διδακτῆς οὔσης τῆς ἐπιστήμης προϋπάρχουσαν εἶναι λογίζεσθαι γνῶσιν τὴν τῶν αἰσθήσεων αὐτοδίδακτον πρώτην κατάληψιν , ἀφ' ἧς ὡς ἐκ πρώτης ἀρχῆς καὶ πηγῆς οἱ πάσης ἐπιστήμης ἀποβλύζουσι ῥύακες τῶν τε τοῖς αἰσθητοῖς καὶ διανοητοῖς καὶ νοητοῖς ἐνυπαρχόντων ὅρων καὶ λόγων . τὸ γὰρ βλέπειν ἡμᾶς καὶ ἀκούειν , καὶ νῦν μὲν γλυκέων καὶ πικρῶν αἰσθάνεσθαι διὰ τῆς γεύσεως νῦν δὲ τραχέων τε καὶ λείων διὰ τῆς ἁφῆς , καὶ ὅτι θερμὸν καὶ καυστικὸν τὸ πῦρ καὶ ψυχρὸν ἡ χιὼν , κοιναί εἰσιν ἔννοιαι πάντα καὶ αὐτοδίδακτα τοῖς αἰσθητηρίοις . οὐ γὰρ διδασκόμεθα παρ' οὐδενὸς βλέπειν ἢ ἀκούειν , ἢ ὅτι καίει τὸ πῦρ καὶ ψυκτὸν ἡ χιὼν καὶ τὸ μέλι γλυκύ . αὐτόθεν γὰρ ἡ αἴσθησις τὰ μὲν προσίεται τὰ δ' ἀποσείεται δίχα τινὸς ἐπεισάκτου γεωμετρικῆς ἀνάγκης καὶ δίχα συλλογιστικῆς ἀποδείξεως οἱασδηποτοῦν , τοῦ δημιουργοῦ θεοῦ πανσόφως προοικονομήσαντός τε καὶ προϋποθέντος τῇ φύσει σπερματικῶς οὑτωσὶ τὰς τοιαύτας ἀρχεγόνους ῥίζας , ἐφόδιον κράτιστον ταῖς ἐπιστημονικαῖς ἑξῆς ἁπάσαις μεθόδοις καὶ ἀποδείξεσιν , ἐξ ὧν οἱ ἀκαταμάχητοι καὶ δυσαντίβλεπτοι μάλιστα τῆς ἀληθείας περατοῦνται συλλογισμοί . δεῖν γὰρ εἶναι τὰς ἀρχὰς τῶν συλλογισμῶν αὐτοδιδάκτους καὶ αὐτόθεν ἐχούσας τὸ πιστὸν καὶ ἀναντίρρητον πανταχοῦ καὶ ὁμόλογον ἐξ ἁπάντων τὸ συγκεχωρηκός , ὡς ἂν ἐξ ὁρμητηρίου βεβαίου καὶ ἀσφαλοῦς ταῖς τῶν σοφῶν ἀποδεικτικαῖς φωναῖς τε καὶ γλώτταις κινουμέναις ἀγώγιμον ὡς ὑφ' ἡλίῳ καὶ φωτὶ μέχρι τοῦ προσήκοντος ἑκάστῳ συμπεράσματος τὸ τῆς ἀληθείας εἴη πορευόμενον εὐγενές . Καὶ ἵν' ὑποδείγμασι τρισὶ καὶ τέτρασι διαλευκανθείη τὰ εἰρημένα , προκείσθω νῦν διδάσκαλος ἡμῖν ὁ μέγας τῆς ἐκκλησίας φωστὴρ Διονύσιος , ἐκ τῶν τῇ αἰσθήσει γνωρίμων καὶ αὐτόθεν τὸ πιστὸν ἐχόντων καὶ ἅπασιν ὡμολογημένων τὸ συγκεχωρηκὸς παριστῶν τὸ ζητούμενον . θέλων γὰρ διδάξαι πανταχοῦ τὸν θεὸν εἶναί τε καὶ πᾶσι μεθεκτόν , ὡς ἐκείνῳ προσήκει , ταῖς κοιναῖς καὶ πᾶσι προδήλοις ἐννοίαις πρὸς τὴν τῶν ὑπὲρ αἴσθησιν κέχρηται δήλωσιν . « ὥσπερ γὰρ ἐν κέντρῳ » φησίν « πᾶσαι αἱ τοῦ κύκλου γραμμαὶ κατὰ μίαν ἕνωσιν συνυφεστήκασι , καὶ πάσας ἔχει τὸ κέντρον ἐν ἑαυτῷ τὰς εὐθείας ἑνοειδῶς ἡνωμένας πρός τε ἀλλήλας καὶ πρὸς τὴν μίαν ἀρχὴν ἀφ' ἧς προῆλθον , οὕτως ἐκ θεοῦ καὶ ἐν θεῷ τὰ ὄντα πάντα συνειλημμένως καὶ ἑνιαίως εἰσί , καὶ τὰ ἀλλήλοις ἐναντία . καὶ πάλιν , ὥσπερ φωνὴ μία καὶ ἡ αὐτὴ πρὸς πολλῶν ἀκοῶν ὡς μία μετέχεται , οὕτω καὶ ὁ θεὸς εἷς ὢν καὶ ἀμερὴς ὑπὸ τῶν μεριστῶν ἀμερίστως μετέχεται . καὶ πάλιν , ὥσπερ σφραγῖδος μιᾶς ἐκτυπώματα πολλὰ μετέχει , τῆς ἀρχετύπου σφραγῖδος ἐν ἑκάστῳ τῶν ἐκτυπωμάτων ὅλης καὶ τῆς αὐτῆς οὔσης καὶ ἐν οὐδενὶ κατ' οὐδὲν μέρος , οὕτω καὶ τοῦ θεοῦ τὰ πάντα μετέχει . καὶ πάλιν , ὥσπερ ἐν τῇ ψυχῇ μονοειδῶς αἱ τῶν κατὰ μέρος πάντων προνοητικαὶ τοῦ ὅλου σώματος δυνάμεις , οὕτω κἀν τῷ θεῷ . οὐδὲν γὰρ ἄτοπον » φησίν « ἐξ ἀμυδρῶν εἰκόνων ἐπὶ τὸ πάντων αἴτιον ἀναβάντας ὑπερκοσμίοις ὀφθαλμοῖς θεωρῆσαι πάντα ἐν τῷ πάντων αἰτίῳ μονοειδῶς καὶ ἡνωμένως . » Ταῦτα εἰπών , ὁρᾶτε , φησὶν ὁ Γρηγορᾶς , πῶς ἐκ τῶν τῇ αἰσθήσει γνωρίμων καὶ φανερῶν ὁ νοῦς ἀφανὴς ὢν ἁρπάζων τὸ βέβαιον , ῥᾳδίως ἐκ τῆς πρὸς τὴν τῶν θείων καὶ ὑπὲρ αἴσθησιν εὕρεσιν ἀνατρέχει , κἀκ τοῦ φύσει ἀμεροῦς ἐς τὸ μεριστὸν κατιὼν ἀμερῶς αὖθις πρὸς τὸ ἀμέριστον ἐκ τῶν μεριστῶν παλινδρομεῖ , μήτε τῶν τῆς ἑαυτοῦ φύσεως ἐξιστάμενος μυστηρίων , καὶ ἅμα τὰς ὑλικὰς ἐνεργείας εἰωθὼς περιτίθεσθαί τε καὶ οἰκονομικῶς ἐκπληροῦν , ἀμοιβαίαις καὶ λεληθυίαις φάναι παραπλοκαῖς τε καὶ συμφυΐαις συνάγων πρὸς ἑαυτόν , καὶ ἀναλόγως τὸ ἑαυτοῦ φῶς πολλοῖς ἐνσπείρων ὑποκειμένοις , καὶ ὥσπερ πολλοῖς ἐφεξῆς κειμένοις κατόπτροις ἓν ἐμφανίζων πρόσωπον , καὶ τὸ κεχυμένον τῆς ὕλης ἄπειρον καὶ ἀόριστον οἰκείοις περασί τε καὶ σχήμασι μορφῶν καὶ συνδέων καὶ συναρμόττων . καὶ ἡ πρὶν περιοδεύουσα τοὺς ἔνδον λογισμοὺς τῶν ἀπορρήτων καὶ θείων πραγμάτων ζήτησις , τῶν αἰσθητῶν ἤδη ἀναχωροῦσα τῇ τῷ νῷ προσηκούσῃ γνώσει ἀκολουθεῖ . ἐντεῦθεν γὰρ καὶ τὰς θείας καὶ νοερὰς προόδους ἐθέλοντες δηλοῦν οἱ θεῖοι πατέρες παραδείγματι φαινομένῳ ταῖς ἡλίου χρῶνται ἀκτῖσιν , αἳ τὴν ἐτυμολογίαν ἀπὸ τοῦ ἐκτείνεσθαι ἔχουσαι χέονται μὲν οὐκ ἐκχέονται δέ , ἀλλ' ἐκτείνονται πέριξ κατὰ τὸ ἀνάλογον τῆς τῶν δεχομένων εὐρυχωρίας . πληθύνεσθαι γὰρ ὁ θεῖος ἔφησε Μάξιμος τὸν θεὸν τῷ καθ' ἕκαστον εἰς παραγωγὴν τῶν ὄντων βουλήματι , ταῖς προνοητικαῖς προόδοις πολλαπλασιαζόμενον , μένειν δ' ἀμερίστως ἕνα καθάπερ τὸν ἥλιον ἀκτῖνας μὲν πολλὰς προπέμποντα μένοντα δ' ἐν τῇ ἑνότητι . ὅταν γὰρ ἐς τὴν προβλητικὴν ἀποσκοπῶμεν δύναμιν τοῦ ἡλίου , μονοειδὲς καὶ ἑνιαῖον τὸ τῶν ἀκτίνων καταλαμβάνομεν πλῆθος · ὅταν δ' εἰς τὴν ἀστάθμητον καὶ μεριστὴν ποικιλίαν τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως , τὰς ἀκτῖνας ἐκτεινομένας οἱονεί τινας χεῖρας ἐργατικὰς τό τε τῆς ἀριθμητικῆς ἐπιστήμης ἀναλισκομένης δι' ἀπορίαν , τὸ ἓν εἰς ἀναρίθμητον πλῆθος σχιζόμενόν τε καὶ μεριζόμενον βλέπομεν . οὕτω δὴ κἀπὶ τῆς ψυχῆς καὶ τῶν ταύτης δυνάμεων καὶ ἡμεῖς τοιούτοις χρώμεθα παραδείγμασιν , ἐνίοτε μὲν τὸν ὅμοιον τρόπον , ἐνίοτε δὲ τὸν ἀντίστροφον · δυοῖν γὰρ ὀργάνων ὄντων τῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ τῷ νῷ πρὸς γνῶσιν τῶν αἰσθητῶν πραγμάτων , τῆς τε αἰσθήσεως ἅμα καὶ διανοίας , ἐκ τούτων αὐτῷ τὴν ἐπιστήμην ἀεὶ συσκευαζομένην ὁρῶμεν κἀξ ἀτελοῦς διχονοίας εἰς ὁμόνοιαν συγγενῆ συνιοῦσαν , τῆς μὲν ἀναλήψεσιν ὁλοσχερεστέραις ἔξωθεν εἰσαγούσης τὰς πρώτας ἀρχάς , ἐκ τῆς τῶν αἰσθητῶν συμπεφορημένης τε καὶ διηνεκῶς μεταβαλλομένης πολυφωνίας , τῆς δὲ παραδεχομένης τε καὶ παραπεμπούσης εἰς ἓν ἀκριβέστερον ἐπισκέψεως ἐργαστήριον τὸν νοῦν , καὶ ἀναχωνευούσης ἐκεῖ πρὸς ἐμπειρίας ὁμόνοιάν τε καὶ ἑνότητα . οἷς γὰρ ἑτερότης πάρεστι , τούτων ἄπεστι σαφῶς ἡ ὁμόνοια · οἷς δὲ μή , τούτοις δὲ καὶ τὰ τῆς ὁμονοίας ῥᾷστα ἐμφύεται . καὶ ὁ τοῦ ἡλιακοῦ παραδείγματος ξυνιεὶς εὐφυῶς τῆς κατ' αἴσθησιν ἐξεκεχωρήκει συνηθείας εὐθύς , καὶ τὴν τῆς ὁράσεως προσεδρείαν εἰς τοὺς νοητοὺς ῥᾳδίως ὀφθαλμοὺς μετενήνοχεν , ἡγεμόνας τῆς τοιαύτης εὑρίσκων ὁδοῦ τοὺς ἁγίους , τοῖς μὲν αἰσθητοῖς ἐνεῖναι λέγοντας ἔκστασιν γίνεσθαι , θεῷ δ' ἥκιστα πάντων παρόντι πανταχοῦ καὶ τὰ πάντα πληροῦντι καὶ μηδενὸς λειπομένου τόπου ὃς τὴν θείαν ἔκτασιν δέξασθαι ἂν ἐπινοηθείη . Ὅμοιον γὰρ ἠχοῦσιν αἱ λέξεις , οὐχ ὅμοιον δ' ἔχουσι τὸ τῆς ἀναγωγῆς καὶ καταγωγῆς ὁρμητήριον , ἀλλ' ἄλλως μὲν ἐπὶ θεοῦ ἄλλως δ' ἐπ' ἀνθρώπων τοῖς ὀρθῶς τε καὶ εὐσεβῶς φρονοῦσι λαμβάνονται , καὶ ἄλλως μὲν ἐπὶ τῶν αἰσθητῶν ἄλλως δ' ἐπὶ τῶν θείων καὶ νοητῶν . ἀνθρώπινα γὰρ ὁ θεῖος ἔφη Χρυσόστομος τὰ ῥήματα , ἀλλὰ θεῖα νοήματα δι' αὐτῶν . φεῦγε τὰ ἀπὸ τῆς λέξεως ὑποπαλλόμενα , καὶ νόει τὰ διὰ τῆς πίστεως θεωρούμενα . μὴ προλαβὼν ἁρπάσῃς τὸ ῥῆμα εἰς διαβολήν , ἀλλ' ἀνάμεινον τὸ τέλος καὶ κρῖνον τὸ λεγόμενον . μὴ γίνου δικαστὴς δυσμενὴς ἀλλὰ συναγωνιστὴς εὐμενής . καὶ ταῦτα μὲν ὁ Χρυσορρήμων · ἡμεῖς δὲ καὶ ἐξ ἑτέρων ἔχομεν παριστᾶν τὸ λεγόμενον . καὶ γὰρ καὶ τὸ καθὼς ἐπὶ θεοῦ καὶ ἀνθρώπων λεγόμενον οὐχ ὁμοίαν ἔχειν διάνοιαν ἡ θεία γραφὴ συγχωρεῖ . « καθὼς » γάρ φησιν « οἰκτείρει πατὴρ υἱούς , ᾠκτείρησε κύριος τοὺς φοβουμένους αὐτόν . » καὶ εἰσὶν οἱ τοῦ κυρίου οἰκτιρμοὶ τῶν τοῦ ἀνθρώπου πατρικῶν οἰκτιρμῶν ἀπειροπλασίως ὑπέρτεροι . καὶ πάλιν « γίνεσθε τέλειοι καθὼς καὶ ὁ πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τέλειός ἐστι . » πρὸς οὖν τοιαύτην ἐληλυθέναι τελειότητα πάντως ἀνθρώποις ἀδύνατον . καὶ πάλιν « καθὼς ἀπέσταλκέ με ὁ πατήρ , κἀγὼ πέμπω ὑμᾶς . » ἀλλ' οὐχ ὁ αὐτὸς ἐπ' ἀμφοῖν τῆς ἀποστολῆς ὁ τρόπος · ὃ μὲν γὰρ ὁμοούσιος ὢν τῷ πατρὶ ὡς ἐξ ἡλίου φῶς ἀπεστάλη , οὗτοι δ' ὡς δοῦλοι πρὸς δεσπότου . καὶ τὸ τοῦ ἀποστόλου δὲ « γνώσομαι τότε καθὼς καὶ ἐπεγνώσθην · » πᾶσα γὰρ ἀνάγκη τοσοῦτον εἶναι τὸ ὑπερβάλλον μεταξὺ τῆς θείας γνώσεως καὶ τῆς ἀνθρωπίνης ὅσον καὶ τῆς θείας φύσεως πρὸς τὴν ἀνθρωπίνην . Οἷς οὖν πρὸς ὕβριν τρυφᾶν οἱ καιροὶ χαριζόμενοι νοῦν τε ἀλάστορα βρεφουργοῦσιν ἐν τῇ ψυχῇ , κἀκ τοῦ σαθρὰ φρονεῖν μεγάλα φρονεῖν χορηγοῦσι , κἀντεῦθεν πρὸς τὸ βουλόμενον ἔπεισι διαστρέφειν καὶ ἀνελίττειν κακῶς τὴν τῶν ὀνομάτων τε καὶ ῥημάτων διάνοιαν , τούτους οὐ μέγα ἔργον τοῖς θείοις πατράσι τῆς θείας ἐλαύνειν αὐλῆς , καθάπερ Ἀθηναῖοι πάλαι τὸ Κυλώνειον ἄγος . προσθείην δ' ἂν καὶ ξενηλασίαν ἐκείνην ἐγώ , ἣν τῶν Ὁμήρου πάλαι Πλάτων ἐπῶν κατεψήφισται , ὅσα δήπουθεν αἰσχροὶ καθυβρίζουσιν ἔρωτες καὶ λέξεις ἀνθρωποπαθεῖς , ὁποῖαι τὸ τῆς ἐκείνου πόλεως ἦθος κιβδηλεύειν ἔμελλον ἄν , σεμναῖς ἀσέμνως ἀκοαῖς ἐνοχλοῦσαι . μᾶλλον δ' εἰπεῖν οἰκειότερον , ὡς πρὶν τοὺς θεοκαπήλους ἐκείνους ὁ κύριος ἐκ τοῦ ἱεροῦ . ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τῶν φαινομένων πραγμάτων ἡ μὲν φύσις ἀνείδεον τρόπον τινα τὴν ὕλην παρέχει τοῖς ἀνθρώποις καὶ ὑπεναντίαν ὡς τὰ πολλὰ πρὸς τὸ χρήσιμον , ἐπειδήπερ ἡ μὲν φύσις τὸν αὐτὸν ἀεὶ συγκεχυμένον καὶ ἀδιάκριτον τρόπον τηρεῖ τῆς γενέσεως , ἃ δ' ἀπαιτοῦσιν αἱ διηνεκεῖς καὶ διάφοροι τῶν ἀνθρώπων χρεῖαι , ταῦτα μεταβάλλει πάντα πολλαχῇ καὶ πολυτρόπως ὑπ' αὐτῶν πρὸς τὸ χρήσιμον , οὕτω καὶ τά τ' ὀνόματα καὶ ῥήματα διαγνοίη ἄν τις ἔχοντα , καὶ μάλισθ' ὅσα ταῖς ὁμωνυμίαις περιδινεῖται , καθάπερ ὕλη τις διάφορος ὑπὸ τῆς τέχνης παιδαγωγούμενά τε καὶ πρὸς τὸ χρήσιμον τοῖς καιροῖς καὶ ταῖς τῶν γραφόντων καὶ διαλεγομένων κατ' οἰκονομίαν ὑποθέσεσι μεθαρμοζόμενά τε καὶ μεταλαμβανόμενα . καὶ τούτων ἡμῖν ἀρχιτέκτονες οἱ θεῖοι τῆς ἐκκλησίας διδάσκαλοι γίνονται , εἰ βουλοίμεθα προγόνων φάναι χρηστῶν ἀπόγονοι χρηστοὶ καλεῖσθαι , μηδαμῇ τὰ ἐκείνων τοιχωρυχοῦντες καὶ παρασπῶντες καὶ σπαράττοντες κατὰ τοὺς ἀγνώμονας καὶ πατραλοίας παῖδας ἐκείνους , οὓς ἐξώλεις καὶ προώλεις ἐπαρῶνται πάντες ἀπόλλυσθαι . ὥσπερ δήπου καὶ Πέτρος ὁ θεῖος ἀπόστολος , διδάσκων μὴ διαστρέφειν τὰς θείας γραφὰς πρὸς κακίαν ἀντίρροπον , καὶ τάδε προστίθησιν . « ὡς ὁ ἀγαπητὸς ἡμῶν ἀδελφὸς Παῦλος κατὰ τὴν αὐτῷ δοθεῖσαν σοφίαν ἔγραψεν ὑμῖν , ὡς καὶ ἐν πάσαις ταῖς ἐπιστολαῖς λαλῶν ἐν αὐταῖς περὶ τούτων . ἐν αἷς ἔστι δυσνόητά τινα , ἃ οἱ ἀμαθεῖς καὶ ἀστήρικτοι στρεβλοῦσιν , ὡς καὶ τὰς λοιπὰς γραφάς , πρὸς τὴν ἰδίαν αὐτῶν ἀπώλειαν . » Ὁρᾶτε πῶς δεῖ τοῖς τοιούτοις συνετῶν ὁμοῦ καὶ εὐγνωμόνων καὶ οὐδαμῇ κακοδαιμόνων ἀκροατῶν , ὁποῖοι πρὸς ἀμαθίας ἄμουσον μουσεῖον φοιτᾶν εἰώθεσαν ἐκ παίδων καὶ ἐπαλέα λέσχην , ὅπου μηδαμῇ δικαιοσύνης γεωργεῖσθαι ἴσασι καρποί , μήτε μὴν οὐδ' οἱ μετ' ἀρετῆς εὐδοκιμεῖν ἱδρῶτες , ἀλλὰ κακίας τρόφιμοι φωναὶ καὶ γλῶτται , καὶ πρός γε πονηραί τε καὶ διάστροφοι διάνοιαι πρὸς τὴν ἰδίαν ὑπόληψιν τὰ τῶν θείων πατέρων διαστρέφουσαι ῥήματα · ὃ δὴ καὶ Παλαμᾶς τετόλμηκεν ἐφ' ἡμῶν , μισθοφόρον ὄργανον ἀσεβείας γενόμενος ἑκοντί . Ἐπεὶ δ' ἐς τόδε τέλους εὔζωνον εἰπεῖν καὶ μάλα γέ τι ῥᾴδιον τὸ τῆς διαλέξεως ἐκείνης ἐχώρει προοίμιον , καὶ τὰς τῶν Παλαμιτῶν ἐκείνων ὁμολογίας διὰ τῶν θείων καὶ ἀφύκτων γραφῶν ἀναμφιλέκτους ἐκ πρώτης φάναι γραμμῆς ὁ Γρηγορᾶς ἐχειροῦτο , καὶ μίαν ἔπειθεν ὁμολογεῖν εἶναι θεότητα ἄκτιστον καὶ φῶς ἓν ἀπρόσιτον καὶ ἀδιάδοχον , τὴν μακαρίαν καὶ τρισυπόστατον μόνην οὐσίαν , καὶ ταύτην μὴ μόνον ἀόρατον ἀλλὰ καὶ νοῦ καὶ λόγου παντὸς ὑπερτέραν παντάπασι , « σκεπτέον » ἔφησε « πόθεν κἀκ ποίας αἰτίας ὁρμώμενος Παλαμᾶς δεύτερον ἐδογμάτισεν ἄκτιστον εἶναι φῶς ὑπὲρ τοὺς ἀγγέλους μέν , ὑφειμένον δ' οὖν ἀπειράκις τῆς μακαρίας ἐκείνης καὶ θείας οὐσίας · πόθεν δὲ καὶ ποίαν εἰλήφει τὴν πρόφασιν ἐκ τοῦ τοιοῦδε φωτὸς πλῆθος εἰσενεγκεῖν θεοτήτων ἀκτίστων καὶ ἀνουσίων , τῆς θείας οὐσίας διαφόρων πάντῃ καὶ ἑτερογενῶν . ἐγὼ γὰρ οὐκ οἶδ' ὁπότερον εἴποιμι ἄν · ἢ γὰρ οὐκ ἀκήκοε διαρρήδην τῆς ἁγίας ἕκτης καὶ οἰκουμενικῆς συνόδου βοώσης τὰ ἐναντία , ἢ ἀκούσας οὐκ ᾔσθετο , ἢ αἰσθόμενος ἀπῳδόν τε ἔκρινε καὶ μηδεμιᾶς τινὸς ὅλως ἀξίαν φροντίδος εὐλόγου . φασὶ γὰρ οἱ τὴν θείαν ἐκείνην σύνοδον συγκροτήσαντες θεῖοι πατέρες ὡς ἡμεῖς οὔτε τρεῖς τινὰς θεοὺς ἐπιστάμεθα οὔθ' ὅλως πολλοὺς θεοὺς ἢ φύσεις ἢ οὐσίας ἢ θεότητας ἔγνωμεν ἢ γινώσκοντας οἴδαμεν , ἀλλὰ καὶ τὸν ἔχοντα ἢ φρονοῦντα ἢ γινώσκοντα τοῖς ἀναθέμασι βάλλομεν . τούτοις ἡ Παλαμικὴ φατρία ἐκείνη τοιάνδε τινὰ τὴν ἀντίθεσιν ἐπεισήνεγκε . τὸν μὲν τῆς ἕκτης συνόδου τοῦτον ἀναθεματισμὸν ὑπερθετέον ἐν τῷ παρόντι . δεῖ γὰρ ἀποκρίνασθαι ὡς οὐκ ἄλογός τις ἡμῖν ἐγεγόνει πρόφασις πρὸς δευτέρας θεότητος ἔννοιάν τε καὶ πίστιν , ἀλλὰ καὶ μάλα τι εὔλογος · δείξασι γὰρ ἡμῖν τὴν τῶν θείων γραφῶν δύναμιν ὅθεν ἡμῖν ἡ πρόφασις , αὐτόθεν αὐτομάτως πάντως ἑκάτερα ἕψεται , τῆς τε μέμψεως ἡ ἀπόφασις καὶ ἅμα ἡ τοῦ ἀναθεματισμοῦ ἀναχώρησις . οὐ γὰρ ἄλλοθεν ἀλλ' ἢ ἐκ τοῦ ἐν Θαβωρίῳ πάλαι τῷ ὄρει περὶ τὸ τοῦ κυρίου σῶμα γενομένου τε καὶ φανέντος φωτός , περὶ οὗ καὶ τὸν ἐν θεολογίᾳ μέγαν συνηνέχθη λέγειν Γρηγόριον λάμψαι τῇ μορφῆ καὶ τὴν θεότητα παραδεῖξαι , καὶ γυμνῶσαι τὸν ἐν τῇ σαρκὶ κρυπτόμενον . καὶ πάλιν · φῶς ἡ παραδειχθεῖσα θεότης ἐπὶ τοῦ ὄρους μικροῦ στερροτέρα καὶ ὄψεως · ὃ τότε μὲν ὡράθη τοῖς ἀποστόλοις , νῦν δὲ τοῖς ἀμφὶ τὸν Παλαμᾶν ἀεί , καὶ πρό γε τούτων ἄλλοις οὐκ ὀλίγοις , ὡς ἐξεῖναι λέγειν ἐντεῦθεν τὸ μὲν ἀόρατον τοῦ θεοῦ , τὸ δ' ὁρατὸν μὲν ἄκτιστον δέ , καὶ τὸ μὲν ἀμέθεκτον τὸ δὲ μεθεκτόν , καὶ τὸ μὲν ὑπερκείμενον τὸ δ' ὑφειμένον . ἄτοπον γὰρ τὸν οὐράνιον χῶρον ἀπολιμπάνον ὅλον παρεῖναι τὸ θεῖον τοῖς ἐπιγείοις τούτοις , οὖσι ῥυπαροῖς τὸ πλεῖστον εἰπεῖν καὶ δυσώδεσι καὶ μεμολυσμένοις . ἢ πῶς ἂν ὕψιστος λέγοιτο θεὸς κατιὼν ἐκεῖθεν καὶ τοῖς ἐπιγείοις καὶ ἐφαμάρτοις συνδιατρίβων ; ἀλλ' εἶναι τὴν μὲν οὐσίαν αὐτοῦ ὑπερκειμένην θεότητα ἄκτιστον , ἀεὶ τοῖς οὐρανίοις θαλάμοις ἐνδιατρίβουσαν , καὶ διὰ τοῦτο μένουσαν ἀόρατον πάντῃ καὶ ἀμέθεκτον · τὰς δὲ ἐνεργείας αὐτῆς ὑφειμένας θεότητας , διαφόρους τῆς οὐσίας , καὶ διὰ τοῦτ' ἀνουσίους καὶ ἅμα μεθεκτὰς καὶ ὁρατὰς ἡμῖν . Πρὸς ταῦτα ὁ Γρηγορᾶς « καὶ πῶς ἄν τις » φησίν « ἐλεγχθείη μᾶλλον καὶ ἑαυτῷ μαχόμενος καὶ τῇ θεότητι ; ἵνα τοῖς αὐτοῦ Γρηγορίου περὶ αὐτοῦ λέγων χρήσωμαι . εἰ γὰρ ἅπερ αὐτὸς θεμελίων ὑπέθηκε τρόπον , ταῖς κοιναῖς καὶ εὐσεβέσι τῆς ἐκκλησίας ἐννοίαις ἑπόμενος , ταῦθ' ὥσπερ ἐν μεταμέλῳ γενόμενος γνώμης διορύττει καὶ ἀναιρεῖ , πῶς οὐ παραβάτην ἑαυτὸν δείκνυσι κατὰ τὸν θεῖον φάναι ἀπόστολον , καὶ ἅμα ἑαυτῷ μαχόμενον καὶ θεότητι ; δέδεικται γὰρ αὐτὸς ἐν προοιμίοις διδάσκων ἡμᾶς φῶς ἓν ἀπρόσιτον εἶναι τὴν μόνην ἐκείνην ἄκτιστον τῆς μακαρίας τριάδος οὐσίαν τε καὶ θεότητα . ἀπρόσιτον δ' εἰπὼν καὶ ἀόρατον δεδήλωκεν εἶναι μετὰ πολλοῦ τοῦ κρείττονος · τὰ δὲ μετ' αὐτὸ πάντα φῶτα κτιστά . εἶεν δ' ἂν ἄλλα τε μυρία , καὶ ὅσα μᾶλλον αὐτὸς τὴν ὁμώνυμον φωνὴν τοῦ φωτὸς κατὰ τὴν εἰς πλείω σημαινόμενα ποιησάμενος ἔκτασιν ἐν τῷ περὶ βαπτίσματος ἐξέθετο λόγῳ . οὐ τοίνυν ἑαυτῷ μαχόμενος καὶ θεότητι φαινοιτ' ἂν ὁ μέγας οὗτος διδάσκαλος ; ἄπαγε . μαινομένης ταυτὶ διανοίας καὶ γλώττης εἰσὶ παρευρήματα κατὰ τοῦ ἁγίου , ἤθεσι χρηστοτέροις δολερῶς κρυπτόμενα · πολλὰ γὰρ ἐκεῖνος ἀπαριθμησάμενος λέγεσθαι φῶτα , ἓν τῶν πολλῶν εἶναι λέγει κἀκεῖνο τὸ φῶς , ἐν ᾧ μὴ δεδεῖχθαί φησιν ἀλλὰ παραδεδεῖχθαι τηνικαῦτα τὴν θεότητα , τῆς παρά προθέσεως κολαζούσης τὸ αὔθαδες τῶν ἀτόπως τὰ θεῖα βωμολοχεῖν ὡρμημένων , ὡς καὶ ἡμῖν ἐν ἄλλοις εἴρηταί τε καὶ αὖ προϊοῦσι τρανότερον εἰρήσεται κατὰ χώραν . παρίτω δ' ὅμως ἐν βραχεῖ ὁ Χρυσορρήμων ἡμῖν συμμαχῶν Ἰωάννης , εἴρηται λέγων πολλάκις ὡς ἡ θεία φύσις οὐ φαίνεται ὡς ἔστιν , ἀλλ' ὡς ἐπιμετρεῖ τῇ ὄψει ἢ τῇ ἀκοῇ τῆς θνητῆς φύσεως · καὶ ἵνα μὴ εἰς ὕβριν ἐκλάβῃς τὸ τὴν ἁγίαν καὶ προσκυνητὴν φύσιν πυρὸς ὄψει φανῆναι , ὤφθησαν γάρ φησι διαμεριζόμεναι γλῶσσαι ὡσεὶ πυρός , ἑρμηνεύει τὰ νέα τὰ διὰ Μωϋσέος πάλαι γενόμενα . λέγει γὰρ Μωϋσῆς “ καὶ ἦν τὸ εἶδος τοῦ θεοῦ Ἰσραὴλ ἐν τῷ ὄρει Σινᾶ ὡς πῦρ καιόμενον · ” ἀλλ' ὅρα , φησί , καὶ τὴν λέξιν ἐκείνην συμφωνοῦσαν ταύτῃ τῇ νέᾳ · οὐ γὰρ εἶπε πῦρ , ἀλλ' ὡς πῦρ . καὶ ἐνταῦθα ὤφθησαν γλῶσσαι ὡσεὶ πυρός . καὶ ταῦτα μὲν ὁ Χρυσορρήμων ἐκ πολλῶν ἀπολεξαμένοις ἡμῖν ὀλίγα διέξεισιν · ὁρᾶτε δὲ πῶς βραχείας λέξεως προσθήκη τὸ αὔθαδες καὶ τολμηρὸν θεραπεύει τῆς ἐννοίας , καὶ ἀναστέλλει τὸ ἀχαλίνωτον , εἴ τινες εἶεν ὑπὲρ τὰ ἐσκαμμένα πηδᾶν ὡρμημένοι δι' ἀμαθίαν ἢ δυστοπίαν κακοδαίμονος γνώμης . κἀνταῦθα τοιγαροῦν τῆς παρά προθέσεως προστεθείσης , μεγίστη γέγονεν καὶ τῶν ἀτόπων ἐννοιῶν συστολή , καὶ διὰ τῆς βραχείας ταυτησὶ προσθήκης μεγίστην ἔσχε ῥοπὴν ἡ τῆς ἀληθοῦς ἐννοίας ἔνδειξις ὁμοῦ καὶ εὐγένεια , περιφανῶς ἀνατρέπουσα τὴν πολύγλωσσον ἀωρίαν οἷς οὐκ αἰδὼς τὰ θεῖα βοσκηματώδεσι βεβηλοῦν ἐννοίαις . εἰ δέ τῳ πρὸς βουλήσεως εἴη ἐνταῦθα καὶ τοῦτ' αὐτῶν ἐπισκώπτειν , ὅθ' ὑπερτιμᾶν δοκοῦντες ἐκεῖνο τὸ φῶς ἀτιμάζουσι μᾶλλον ὑπὲρ τὸ δέον , κεραννύντες καὶ συμμιγνύντες τοῖς ἐκ διαμέτρου πᾶσιν ἐναντιώμασιν , ὁρατὸν ἄκτιστον λέγοντες καὶ μεθεκτὸν ἀπρόσιτον καὶ ἄυλον καθ' αὑτὸ μεριστὸν καὶ ὅσα τοιαῦτα , οὐκ ἔγωγε διοίσομαι , οὐδ' ἑκών γε εἶναι τουτωῒ νεμεσῴην ἄν · ἀλλὰ καὶ τὸ ἀνεγκλήτῳ μένειν παντάπασι τό γ' ἐμὸν μέρος ἀσμένως αὐτῷ κομιδῇ χαρισαίμην · καὶ οὗτοι γὰρ ἃ μηδὲ τοῖς κτίσμασιν οὐκ ἄν τις τολμῴη παρέχεσθαι , δαίμοσι δηλαδὴ καὶ ψυχαῖς καὶ ἀγγέλοις , ( ἀόρατος γὰρ καὶ τούτων ἁπάντων ἡ φύσις , εἰ μὴ διὰ συμβόλων καὶ τύπων σωματικῶν ἐνίοτε φαίνοιντο τὸν ἑκάστοις προσήκοντα τρόπον ) , τούτοις ἀσμένως συναριθμεῖσθαι τὰς οἰκείας θεότητας συνωθοῦσι τὰς ἀκτίστους καὶ ἀπροσίτους , καὶ μάλιστα πασῶν τὸ διειλημμένον ἐκεῖνο φῶς . ὥσπερ γὰρ ἀνανδρίας ἑκατέρωθεν ἔλεγχον ἀμφοῖν ἄμφω κομίζει , τῷ τε μὴ θέλοντι θνήσκειν ὅτε δεῖ , καὶ τῷ θέλοντι πάλιν ὅτε μὴ δεῖ , οὕτω κἀν ταῖς θείαις τιμαῖς τὸ ὑπερβάλλον οὗ μὴ προσήκει , οὐ τιμὴν παρέχει θεῷ , σκοπὸν ὕβρεως τηνικαῦτα τῆς τοῦ εὐλαβοῦς προσποιήσεως συμπορευόμενόν τε καὶ συμπλέοντα κεκτημένης . πολλοῦ μέντ' ἂν δεήσειε μὴ καὶ πρὸς τὴν Ναυάτου μισανθρωπίαν ὠθεῖν τὴν μίμησιν , ὃς τὴν ἀρετὴν ἐς τὸ ὑπερβάλλον τιμᾶν προσποιούμενος , ἔλαθε τὸ τοῦ θεοῦ φιλάνθρωπον ἐξ αὐτῶν κρηπίδων ἄντικρυς ἀναιρῶν , τὴν ἐξ ἁμαρτίας μετάνοιαν οὐδαμῶς προσιέμενος , καὶ προσηγορίαν εὐλαβείας ἐν ἀωρίᾳ προφάσεως ἑαυτῷ προμνώμενος , τὰ χείριστα τῆς κακίας τοῖς ἠκολουθηκόσι προυξένησεν · οὕτω χείριστόν ἐστιν ὑπὲρ τὸ δέον ἄττειν καὶ πατρῶν ὅρια κινεῖν . ἀντιφωνεῖν γὰρ ἀνάγκη τοῖς ἀφανέσι τῶν ὀρέξεων ἐνταῦθα πάθεσι τὰ χειρὸς καὶ γλώττης ἐμφανῆ κινήματα , καὶ σφετέροις σφέτερα μέρεσι μέρη πολέμια καὶ ἀντίφθογγα τρέφειν αὐτόν τινα ἑαυτῷ , ἕως ἂν σαφῆ τὸν ἔλεγχον ὁ χρόνος ἐπικούρους εἰληφὼς τὰς ἀψευδεῖς τῆς δίκης πλάστιγγας εἰς ὕπαιθρον ἐξενέγκῃ θέατρον , καὶ οἰομένους τιμὴν κερδαίνειν ἐν τοῖς ὄφλουσιν αἰσχύνην εὑρισκομένους ἐνδείξηται . ὁποῖον δήπου πεπόνθασι καὶ οἱ τὴν τῶν ἀκτιστιτῶν αἵρεσιν ὑποστήσαντες · οἰόμενοι γὰρ τιμᾶν τὴν τοῦ Χριστοῦ σάρκα ἄκτιστον ταύτην ἐδογμάτισαν εἶναι , κἀντεῦθεν οὐ μικρὸν τῇ τοῦ Χριστοῦ ἐκκλησίᾳ παρεισήνεγκαν νόσημα καὶ ἀντὶ τιμῆς ἀτιμίαν πεπράχασι · διὸ καὶ ἰδία τις αὕτη αἵρεσις ἀκτιστιτῶν ὠνομάσθη τε καὶ ἀποκεκήρυκται πρὸς τῶν εὐσεβῶν . παραπλήσιον δέ τι καὶ ὁ θεολόγος ἔφη Γρηγόριος πρὸς Εὐνόμιον , τὸ ὑπὲρ πᾶσαν , λέγων , οὐσίαν καὶ φύσιν τῷ μὲν πατρὶ διδούς , ὦ ἄνθρωπε , τὸν δ' υἱὸν ἀποστερῶν καὶ τὰ δεύτερα νέμων αὐτῷ τῆς τιμῆς καὶ τῆς προσκυνήσεως , κἂν ταῖς συλλαβαῖς χαρίζῃ τὸ ὅμοιον , τῷ πράγματι περικόπτεις τὴν θεότητα , καὶ μεταβαίνεις ἀπὸ τῆς τὸ ἴσον ἐχούσης ὁμωνυμίας ἐπὶ τὴν τὰ μὴ ἴσα συνδεούσαν . καὶ ἀλλαχοῦ “ οὐ γὰρ θεὸς τὸ κτιζόμενον , οὐδὲ δεσποτικὸν τὸ ὁμόδουλον , κἂν τὰ πρῶτα φέρηται δουλείας καὶ κτίσεως , καὶ τοῦτο μόνον φιλανθρωπεύηται ὑβριζόμενον · ὁ γὰρ τῆς ὀφειλομένης ἀποστερῶν τιμῆς οὐ μᾶλλον τιμᾷ τῷ δεδομένῳ ἢ ἀτιμάζει τῷ ὑφαιρουμένῳ , κἂν προσποίησιν ἔχῃ τιμῆς τὸ γινόμενον . ” Ὁρᾷς πῶς τὸ μὴ προσηκόντως τιμᾶν , ἀλλ' ὑπερβαίνειν δοκεῖν τοὺς νενομισμένους ὅρους , ὕβρεως τίκτει καρπούς . ἡ γὰρ τοῦ ὑπερβάλλοντος παρενθήκη ἔλεγχος γίνεται τοῦ πρὶν ἐλλιποῦς καὶ οὐ μᾶλλον δίδωσιν ἢ ζημιοῖ , περιφανεστέραν ποιοῦσα τῆς ἀληθοῦς τιμῆς τὴν ὑφαίρεσιν ἢ τὴν πεπορισμένην ταύτης ἐπίτασιν , ὡς κινδυνεύειν ἐν τῇ τοῦ δοκεῖν ἀφθονίᾳ τὰ τῆς πτωχείας ὑπομένειν αἰσχρά . δυοῖν οὖν κἀνταῦθα θάτερον ἕπεται · ἢ γὰρ κακουργίας ἐγχείρημα φαίνεται εἶναι τουτί , δι' ἀπάτην τῶν ἁπλουστέρων ἐπινενοημένον , ἢ δεισιδαιμονίαν ὀνομαστέον τὸ τοῦ νοσήματος πάθος , ἔκγονον λόγου διεψευσμένως ἔχοντος ὂν πρὸς τὸ ἀγαθόν , δειλίας δ' ἀορίστους καὶ ἀτεκμάρτους ταῖς μητράσι ψυχαῖς ἐντιθὲν καὶ φόβους ἐν οὐ καιρῷ φυομένους , θανάτου γείτονας καὶ οἵους οἱ ἐν ᾅδου μυθεύονται πέμπειν τοῖς ζῶσιν ἐν ὕπνοις , ἐκ διαμέτρου μὲν καὶ ἀντιδιῃρημένην τῇ ἀθεΐᾳ τὴν τάξιν ἐσχηκός , γένος δ' ὅμως ἐκείνῃ ταὐτὸν κεκτημένον , τὴν ἄγνοιαν δηλαδή . ὁμοίως γὰρ τῶν διαβεβλημένων ἐστὶ τό τ' ἀκίνητον εἶναι πρὸς τὴν τοῦ θεοῦ τιμήν , καὶ αὖ τὸ κινεῖσθαι πρὸς αὐτὴν καθάπερ οὐ χρή · τὸ μὲν γὰρ πίστεως ἄμοιρον , τὸ δὲ καὶ δόξαν ἐμπαθῆ προσλαμβάνει , σμικρολογίαν μακρὰν τῷ θεῷ προστρῖβον . καὶ ἔστιν ἐν ἀμφοτέροις ὅμοιον τὸ κακόν , κἂν ἀντίθετον ἐκληρώσατο τύχην ἀλλήλοις ἑκάτερον . Ἵνα δὲ κἀκ τῶν συνηθεστέρων τῇ φύσει καὶ οἷον εἰπεῖν κοινῶν τοῖς ἅπασιν ἐννοιῶν ὑποδείγματά τινα πρὸς σαφήνειαν ὁ λόγος εἰληφὼς τῶν τῷ ἁγίῳ ἠριθμημένων ἐκείνων φώτων ἓν καὶ τὸ φῶς ὂν ἐκεῖνο δείξῃ , καὶ τῆς ὁμοίας ποιότητος , εἰ καὶ τῇ λαμπρότητι παραλλάττειν ἔδοξε , φαίην ἂν ὡς πολλῶν ἐξ αἰῶνος ἀγαθῶν γεγονότων ἀνδρῶν καὶ θεοφιλῶν εἷς ἦν φέρε εἰπεῖν καὶ Μωσῆς ὁ μέγας ἐκεῖνος , δι' οὗ τὰ μέγιστα τῶν θαυμάτων κατὰ τὴν Αἴγυπτον ὁ θεὸς ἐπεπράχει . οὐ μόνον δέ , ἀλλὰ καὶ θείῳ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ φωτὶ κατελάμπρυνεν , ὡς μηδὲ τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ , κατὰ τὸν θεῖον φάναι ἀπόστολον , ἀτενίσαι δύνασθαι εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ διὰ τὴν δόξαν τοῦ προσώπου τὴν τότ' ἐκείνην ἐκεῖ φανεῖσαν . καὶ κάλυμμα ἔχειν ὁ θεῖος ἔφη Χρυσόστομος ἐπὶ τοῦ προσώπου τότε Μωσέα · καὶ τὸ αἴτιον , ἐπεὶ μὴ ἐδύναντο , φησί , τὴν δόξαν ὑπενεγκεῖν τοῦ προσώπου αὐτοῦ . ὁρᾶτε πῶς καὶ τῆς τῶν ὁρώντων ὄψεως στερρότερον γέγονε καὶ τὸ φῶς ἐκεῖνο τὸ τοῦ Μωσέως πρόσωπον πάλαι λαμπρῦναν . φῶς οὖν καὶ Γρηγόριος ἓν ἐκεῖνο πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τὸ φῶς ἐκεῖνο πρὸς τοῖς ἄλλοις φησὶν ᾧ τὸ Μωσέως δοξάζεται πρόσωπον . καὶ πολλὰ τοιαῦτα συνείρας διάφορα μὲν τὴν ποιότητα καὶ οὐ τὴν φύσιν , κἀκ τῶν ποιημάτων τὸν ποιητὴν ὑμνήσας , ὃν καὶ ἀδιάδοχον εἶπε φῶς καὶ κυρίως ἕν , ἔπειτα τοῖς ἄλλοις καὶ τὸ φῶς ἐκεῖνο συναριθμεῖ , ᾧ παρεδείχθη τυπικῶς ἡ θεότης , λαμπρότερον μὲν τὴν τῆς αἴγλης ποιότητα , τὴν δὲ φύσιν τηροῦν τοῖς ἄλλοις τὴν αὐτήν . καὶ τὸ τῆς ἀληθοῦς ἐννοίας ἐνταῦθα κράτος ἡ τοῦ ἄρθρου παρίστησι θέσις , τὴν θεότητα περιγράφουσα , καὶ τὸ ἄφετον καὶ ἀόριστον τῶν σημαινομένων πρὸς τὸ μοναδικὸν καὶ ἑνιαῖον συστέλλουσά τε καὶ περισφίγγουσα . οὐ γὰρ θεότητας ἀπαριθμούμενος ὁ διδάσκαλος μίαν εἶπε θεότητα καὶ τὸ φῶς ἐκεῖνο , ἀλλὰ τοὐναντίον φώτων ἀριθμουμένων πολλῶν ἓν ἐκεῖνο τῶν πάντων εἴρηκεν εἶναι , τιμηθὲν μὲν ὑπὸ θεοῦ πλέον , ἵν' οὕτως εἴπω , τῶν ἄλλων , οὐ μὴν δυνάμενον ἄκτιστον γενέσθαι θεότητα , ἀλλ' ἀκτίστου θεότητος παράδειξιν τυπικήν τε καὶ συμβολικήν , ὡς εἰρήσεται προϊοῦσιν ἡμῖν ἐμφανέστερον . ὥσπερ οὖν πολλῶν ὄντων ἀνδρῶν ἀγαθῶν καὶ θεοφιλῶν προφητῶν ἕνα τῶν πάντων εἶναι καὶ Μωσέα εἰρήκειμεν , τιμηθέντα μὲν πρὸς θεοῦ πλέον τῶν ἄλλων σχεδὸν τῇ τε λαμπρότητι τοῦ προσώπου καὶ τοῖς ἐν Αἰγύπτῳ θαύμασι , καὶ θεὸν γενόμενον Φαραώ , ἄκτιστον δ' οὔ , οὕτω καὶ περὶ τοῦ φωτὸς νοητέον ἐκείνου . αἱ γὰρ τιμαὶ καὶ δόξαι καὶ λαμπρότητες ποιότητές τινες ἐπουσιώδεις οὖσαι καὶ συμβεβηκότων εἴδη , αὐταὶ μὲν ἀλλοίωσιν καὶ μεταβολὴν ὑπομένειν πεφύκασιν , ἡ δ' οὐσία τῶν τοιούτων ἀθῷος μένει παθῶν · ὑποβάθρα γάρ τις καὶ θεμέλιος γίνεται τούτοις ἅπασι , καὶ ταύτης ἄνευ ὑπόστασις ἐκείνοις οὐκ ἔστιν οὐδ' ἡτισοῦν , οὐσιωδῶς γε μὴν αὐτοῖς καὶ αὕτη συναλλοιοῦσθαι ἥκιστα οἶδεν . εἰ δὲ δι' ἀμαθίαν ἔνιοι καὶ ἔκστασιν λογικῆς ἐπιστήμης , δι' ἧς οἱ θεῖοι πατέρες τὰς δογματικὰς συνεστήσαντο βίβλους , ἕπεσθαι ἥκιστα δύνανται , τί τοῦτο πρὸς τὴν ἀληθῆ γνῶσιν ; οὐ γὰρ ἀτιμαστέον τὴν παίδευσιν δι' αὐτούς , ἀλλὰ σκαιοὺς καὶ ἀπαιδεύτους ὑποληπτέον τοὺς οὕτως ἔχοντας ὁ μέγας φάσκει διδάσκαλος . πολλοῦ μὲν γὰρ ἂν δεήσειε τοὺς ὅρους ἐκείνους τῆς οἰκείας φυλάττειν φύσεως τά τε ἄλλα δήπουθεν , καὶ τό γε τὴν αὐτὴν καὶ μίαν μένουσαν τῷ ἀριθμῷ τὴν οὐσίαν τῶν ἐναντίων εἶναι δεκτικήν , εἰ ὧν ἀνυποστάτων ὄντων καθ' αὑτὰ ὑπόστασις αὕτη γίνεται , τούτοις συμμεταβάλλοιτο τῆς οἰκείας ἐξισταμένη φύσεως . ἀνούσιοι μὲν γὰρ αἱ περὶ τὰ σώματα ποιότητες καὶ ἀσώματοι , αἰσθηταὶ δ' οὖν , καὶ περὶ τὰ τῇ αἰσθήσει ὑποκείμενα σώματα τὴν ὑπόστασίν τε καὶ σύστασιν ἔχουσαι · πᾶν δὲ τὸ τῇ αἰσθήσει ὑποβαλλόμενον ὁ θεῖος φάσκει Χρυσόστομος μηδ' οὐσίαν εἶναι ἀγγέλου δύνασθαι λέγειν , ἀλλὰ σῶμα πάχος ἔχον καὶ τριχῇ διαστατόν . πῶς οὖν ἂν εἴη θεότης ἄκτιστος ἐκεῖνο τὸ φῶς , αἰσθήσει ὑποβαλλόμενον καὶ ὁρώμενον , ὡς ἅπαντες μὲν καὶ πρό γε πάντων ὑμεῖς μαρτυρεῖτε . ἢ πάντως καὶ ὑμῶν σιωπώντων ἐξ ἀπορίας ὁ θεῖος ἑρμηνεύει Δαμασκηνὸς Ἰωάννης , « ἐν τῷ Θαβὼρ » λέγων « τῷ ὄρει ἐλάμπρυνεν μὲν ἡλίου δίκην τὸ πρόσωπον ἑαυτοῦ ὁ Χριστός , ἵν' ὡς θεὸς παραδείξῃ τοῖς μαθηταῖς τὴν τῆς οἰκείας θεότητος δύναμιν · ἀλλ' ἐπειδὴ καὶ Μωσέως ἐλάμπρυνε πάλαι τὸ πρόσωπον ἔξωθεν , ἔλαθε νῦν τὸν διάβολον διὰ τῆς αἰσθητῶς δηλαδὴ κἀνταῦθα φανείσης λαμπρότητος . » ἰδοῦ καὶ οὗτος σῶμα καὶ αἰσθήσει ὑποβληθὲν καὶ ὁραθὲν τὸ λαμπρυνθὲν τοῦ Χριστοῦ φησὶ τηνικαῦτα πρόσωπον . οὐ γὰρ φαντασία τὸ τῆς ἐνσάρκου μυστήριον οἰκονομίας ἦν · εἰ δὲ σῶμα , καὶ οὐσία πάντως κτιστή · τῇ γὰρ τῶν ἀκτιστιτῶν αἱρέσει περιφανῶς ἔρριπται τὴν τοῦ κυρίου σάρκα δοξάζειν ἄκτιστον · πῶς οὖν ἄκτιστος ἡ αἰσθητῶς φανεῖσα τηνικαῦτα λαμπρότης ; καὶ τίς ὁ ταῦτα τολμῶν κηρύττειν πλὴν τῶν εἰκονομάχων μὲν ὕστερον , Μανιχαίων δὲ καὶ Μασσαλιανῶν πρότερον , νῦν δὲ τῶν Παλαμιτῶν ; ἦ γὰρ οὐκ ἀκούετε σαφέστατα τῶν ἁγίων λεγόντων , τὸ τῇ αἰσθήσει μὲν ὑποβαλλόμενον ὁρατόν , ὃ δ' ἄκτιστον , μὴ ὅτι οὐχ ὁρατόν , ἀλλὰ καὶ νοῦν καὶ λόγον ὑπερβαῖνον ; τοῦτο δὲ τί ἂν εἴη τῶν πάντων ἕτερον ἢ ὃ φῶς ἓν ἀπρόσιτον ἔστι καὶ μόνον ἓν κυρίως ὁ θεός . ὅμως , ἐπειδὴ κανόνι τε καὶ σταθμῷ ἄνω τὰς κοινὰς ἐκείνας καὶ ὡμολογημένας τοῖς πᾶσιν ἐννοίας προεβαλόμεθα , ὡς ἂν πρὸς ἐκεῖνα βλέποντες τὰς ἑξῆς τῶν λόγων διευθύνωμεν ἐργασίας καὶ τὰ ἐπιχειρήματα , ἀναληπτέον ἡμῖν ἐστὶ καὶ ζητητέον πῶς ἐναντία ταῖς κοιναῖς καὶ ὡμολογημέναις ἐκείναις ἐννοίαις ἔνεστι περιφανῶς συμπεραίνειν . πάντα γὰρ οὖσα καὶ καλουμένη ἡ θεότης καλεῖται καὶ φῶς · εἰ οὖν φῶς ἓν ἀπρόσιτον καὶ ἀδιάδοχον ὁ θεὸς καὶ κυρίως ἓν καὶ μόνον ἄκτιστον , πῶς καὶ πόθεν εὕρηται νῦν τῇ Παλαμικῇ φατρίᾳ δεύτερον ἄκτιστον φῶς Θαβωρίῳ διάφορον τῆς θείας οὐσίας , τῶν τῷ θεολόγῳ Γρηγορίῳ ἀριθμηθέντων ἐκείνων φώτων πολλῶν ἓν ὄν ; ὃ γὰρ τῶν πολλῶν ἓν ὄν , οὐχ ἓν κυρίως · ὃ δὲ κυρίως ἓν καὶ ἀδιάδοχον , τῶν πολλῶν ἓν εἶναι οὐ δύναται . πῶς γὰρ ἂν ἄκτιστον ἔτ' εἶναι δύναιτο , τοῖς ἄλλοις καὶ διαφόροις αὐτοῦ ποιήμασι συναριθμούμενον ; ἢ πῶς τὸ ἀνούσιον τῇ οὐσίᾳ ταὐτόν ; εἰ γὰρ ταὐτόν , οὐ διάφορον , εἰ δὲ διάφορον , οὐ ταὐτόν · ἄμικτα γὰρ φύσει παντάπασι ταῦτα , καὶ λίαν ἀσύμβατα καὶ οὐδέποτε σύμφωνα . ἐπὶ δὴ τούτοις αὖθις ἑτέραν ἀντεπῆγον ἀντίθεσιν , οὐ δυνηθέντας ἑαυτοὺς ἀπονίψασθαι τὸν σφίσιν ἐπενηνεγμένον ὑπὸ τῆς θείας καὶ οἰκουμενικῆς ἕκτης συνόδου ἀναθεματισμὸν αἰσθόμενοι . καὶ ἦν ἡ ἀντίθεσις ἔχουσα οὕτως . εἶτα οὐδὲ τὸν μέγαν δέχῃ , φασί , Διονύσιον λέγοντα « ὅταν ἄφθαρτοι καὶ ἀθάνατοι γενώμεθα καὶ τῆς χριστοειδοῦς καὶ μακαρίας ἐφικώμεθα λήξεως , πάντοτε σὺν κυρίῳ κατὰ τὸ λόγιον ἐσόμεθα , τῆς μὲν ὁρατῆς αὐτοῦ θεοφανείας ἐν πανάγνοις θεωρίαις ἀποπληρούμενοι , φανοτάταις ἡμᾶς μαρμαρυγαῖς περιαυγαζούσης ὡς τοὺς μαθητὰς ἐν ἐκείνῃ τῇ θειοτάτῃ μεταμορφώσει , τῆς δὲ νοητῆς αὐτοῦ φωτοδοσίας ἐν ἀπαθεῖ καὶ ἀύλῳ τῷ νῷ μετέχοντες . » Πρὸς ταῦτα ὁ Γρηγορᾶς , « καὶ μήν » φησι « πολλαχόθεν ὁρῶ τὴν τοῖς ὑμετέροις σπουδάσμασιν ἑπομένην αὐτόθεν ἀναίρεσιν · οὐ γὰρ σύνεσιν ὧν λέγετε λαβεῖν ἐδυνήθητε , πρὶν τὸν οὐδὸν ὑπερβῆναι τῶν οἰκείων χείλεων μάλα ὀφείλοντες . πρῶτον μὲν γὰρ τὸ τὴν ἐντελῆ σαφήνειαν τῶν προλεχθέντων ἔχον ἄνω λιπόντες , τὸ συνεχὲς ἡμίτομον ἐκεῖθεν ὑφελόμενοι προηνέγκατε . μεμυήμεθα γάρ , ὁ θεῖός φησι Διονύσιος , νῦν μὲν ἀναλόγως ἡμῖν διὰ τῶν ἱερῶν παραπετασμάτων , τῆς τῶν λογίων καὶ τῶν ἱεραρχικῶν παραδόσεων φιλανθρωπίας αἰσθητοῖς τὰ νοητὰ καὶ τοῖς οὖσι τὰ ὑπερούσια περικαλυπτούσης , καὶ μορφὰς καὶ τύπους τοῖς ἀμορφώτοις τε καὶ ἀτυπώτοις περιτιθείσης , καὶ τὴν ὑπερφυᾶ καὶ ἀσχημάτιστον ἁπλότητα τῇ ποικιλίᾳ τῶν μεριστῶν συμβόλων πληθυνούσης τε καὶ διαπλαττούσης . τούτων δ' οὕτως ἐχόντων , μορφὰς καὶ τύπους καὶ μεριστὰ σύμβολα τις ἄν ποτ' ἄκτιστα φαίη σωφρονῶν καὶ μανίας ὑπάρχων ἐλεύθερος ; ὅμως καὶ ἡ τοῦ θείου Μαξίμου τὸ παρὸν χωρίον ἑρμηνεύοντος μαρτυρία τὴν ἐξ ἀμαθίας παράνοιαν τῶν ἄλλως λεγόντων ἐλέγξει · εἶναι γάρ φησι ταῦτα ἐπὶ μὲν θεοῦ , ὅταν φαίνηται ὡς πῦρ καὶ ὡς γέρων ἐν Δανιὴλ καὶ ὡς ἀνὴρ παλαίων τῷ Ἰακώβ , καὶ ὅσα τοιαῦτα · ἐπὶ δ' ἀγγέλων , ὅταν τὰ Χερουβὶμ ὡς θηριόμορφα καὶ ἄλλα ἐν τάξει ἀνδρῶν καὶ νεανίσκων φαίνωνται . καὶ πάλιν “ σημειωτέον ὅτι τὸ θεῖον σῶμα τοῦ κυρίου ὁρατήν φησι θεοφάνειαν , νοητὴν δὲ ἥτις κατὰ νοῦν ἔσται μεθεκτή . ” ὁρᾶτε πῶς ὁλοκλήρου τοῦ τῆς γραφῆς σώματος κειμένου , κτίσματα προδήλως εἶναι δείκνυνται μορφαὶ καὶ τύποι καὶ τὰ μεριστὰ καὶ πλασματώδη ταῦτα σύμβολα . πρῶτον μὲν οὖν τοῦτ' ἄτοπον πεπραχότες ἐστέ , τὰς τῆς θείας γραφῆς ἡμιτόμους προφέροντες ῥήσεις · δεύτερον δ' ὅτι τὰ καιριώτερα τῶν τοῦ Διονυσίου λόγων σιωπῇ κρύψαντες μέλλοντά φατε καὶ οὔπω δῆλα · τὸ γὰρ “ ὅταν ἄφθαρτοι γενώμεθα καὶ ἀθάνατοι ” καὶ τὰ ἑξῆς οὔπω προσγέγονεν ὑμῖν , εἰ μὴ τὸν Ἐνδυμίωνος ὕπνον καθεύδειν δοκεῖτε καὶ λελήθατε τὴν ὑμετέραν κατάλυσιν ἀφ' ἑστίας καθ' ἑαυτῶν ἐπαγόμενοι . ἦ οὐδὲ τοῦ ἀποστόλου βοῶντος ἠκούσατε , ὡς καὶ ἡμεῖς ἐν ἑαυτοῖς στενάξομεν υἱοθεσίαν ἀπεκδεχόμενοι τὴν ἀπολύτρωσιν τοῦ σώματος ἡμῶν · τῇ γὰρ ἐλπίδι ἐσώθημεν , ἐλπὶς δὲ βλεπομένη οὐκ ἔστιν ἐλπίς · ὃ γὰρ βλέπει τις , τί καὶ ἐλπίζει ; εἰ δ' ὃ οὐ βλέπομεν ἐλπίζομεν , δι' ὑπομονῆς ἀπεκδεχόμεθα . εἰ οὖν τοῦτ' εἴη τὸ τοῖς Παλαμίταις ὑμῖν ὁρώμενον φῶς , ὡς αὐτοὶ διατείνεσθε , καὶ τῷ μέλλοντι ταὐτὸν ἐκείνῳ φωτὶ ὃ σωμάτων ἀφθάρτων κατὰ τὸν θεῖον εἰπεῖν Διονύσιον δεῖται πρὸς θεωρίαν , περιττὸν ἄρα τὸ τοῦ θανάτου μυστήριον , περιττὸν δὲ καὶ ὅ φησι Παῦλος ὁ θεῖος , δεῖν τὸ θνητὸν τοῦτο ἀθανασίαν ἐνδύσασθαι καὶ τὸ φθαρτὸν ἀφθαρσίαν , καὶ πρός γε τὸ ἐν ἐλπίσι μὴ βλεπομέναις κεῖσθαι τὴν υἱοθεσίαν ἡμῶν μετὰ τὴν τοῦ σώματος ἀπολύτρωσιν . εἰ γὰρ μετὰ τοῦ σωματικοῦ πάχους καὶ τῆς Παλαμικῆς κραιπάλης καὶ τρυφῆς ἐξείη καὶ τοῦ μέλλοντος ἐκείνου φωτὸς ἀπολαύειν ἐνταῦθα , τί δεῖ θανάτου πρὸς ἀθανασίαν ἐπηγγελμένην μετάγοντος καὶ ζωὴν ἀίδιόν τε καὶ ἄφθαρτον , εἰ οὐκ εἰς τὸ μέλλον , οὐδ' εἰς ἃ τὰς μετὰ θάνατον ταμιεύει ἐλπίδας , ἀλλ' ὅσα γέμει μὲν τρυφῆς καὶ σαρκικῶν ὀρέξεων , ἐρρῶσθαι δέ πως φράζει μετὰ τῶν σεμνῶν ἐλπίδων , καὶ εἴ τί που ταῖς τοιαύταις ἐπαγγελίαις ἐγκέκρυπται . μία μὲν οὖν αὕτη κατάλυσις αὐτόχρημα καθ' ὑμῶν , οὐ πολλῶν δεηθεῖσα λόγων · δεύτερον δ' ὅτι Διονύσιος θεοφάνειαν μέν φησιν ὁρατήν , οὐ θεότητα δ' ἄκτιστον ὁρατήν · πόρρω δ' ἀλλήλων ἄλληλα , καὶ διεστηκότα μᾶλλον ἢ ὅσον ἐκ δυσμῶν ἀπέχουσιν ἀνατολαί · θεοφανείας μὲν γὰρ ἡμῖν ὁρατὰς διαφόρους καὶ πλείστας γεγονυίας παραδιδόασιν αἱ θεῖαι καὶ ἱεραὶ βίβλοι , καθὰ προϊόντες ἐς πλάτος ἐκθήσομεν · θεότητα δ' ἄκτιστον πλὴν τῆς τρισυποστάτου μιᾶς οὐσίας οὐδείς πω τὸ παράπαν ἑτέραν ἄχρι καὶ τήμερον οὔθ' εὗρεν οὔτε λελάληκεν , οὔτε μὴν οὐδ' εἰς νοῦν βαλέσθαι τετόλμηκεν εὐσεβείᾳ συντεθραμμένος πλὴν τῆς Παλαμικῆς φατρίας . Δύο μὲν δὴ ταύτας ἠνέγκαμεν ταῖς ὑμῶν ἀντιθέσεσι λύσεις διὰ βραχέων , εἴη δ' ἂν καὶ τρίτη , ἡ παρὰ τὴν λέξιν , λέγω δὴ τὴν ὥς , μονοσύλλαβον μὲν οὖσαν , ὁμώνυμον δὲ καὶ κατὰ πολλῶν λεγομένην σημαινομένων . ὧν τὰ μὲν πλείω γραμματισταῖς παραπεμπτέον , οἷς προυργιαίτερον τουτοΐ · ἡμῖν δ' ἀπόχρη κατὰ τοὺς τῶν θείων ἐνταῦθα γραφῶν ἐκδέχεσθαι ἑρμηνέας , ποτὲ μὲν ὡς βεβαιωτικὴν δηλαδὴ καὶ τῆς ὑποκειμένης ἐννοίας ἐπίτασιν ἔχουσαν , ποτὲ δ' ὡς ὁμοιωματικὴν ἢ διστακτικὴν καὶ οὐ μάλα ἀναμφισβήτητον . ὧν ὑποδείγματ' ἂν εἴη ταῦτ' ἐκ προχείρου παραστάντα τῇ μνήμῃ , τῆς μὲν βεβαιωτικῆς καὶ τῆς ὑποκειμένης ἐπίτασιν ἐχούσης ἐννοίας τὸ “ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ δόξαν ὡς μονογενοῦς παρὰ πατρός , ” ἐν σαρκὶ μὲν κεκρυμμένην δηλονότι , ἀλλ' ὡς τῷ ὄντι μονογενοῦς καὶ κυρίως υἱοῦ καὶ λόγου τοῦ θεοῦ διὰ τῶν παραδόξων ἔργων φαινομένου · τῆς δ' ἑτέρας τὸ “ ἔλαμψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος · ” ἐνταῦθα γὰρ ὁμοιώσεως ἔσχε τρόπον , καὶ οὐ μάλα ἀναμφισβήτητον ἔμεινεν , οὐδ' ἐκτὸς παραλλάξεως . ὁποῖόν ἐστι καὶ τὸ προβληθὲν ἐν τῷ παρόντι θείου Διονυσίου ῥητόν , ὡς τοὺς μαθητὰς ἐν ἐκείνῃ τῇ θειοτάτῃ λέγοντος μεταμορφώσει · ὁμοιότητα γὰρ ἐνταῦθα καὶ οὐ ταυτότητα σημαίνει τὸ ῥῆμα , καὶ ἀπαραλλαξίαν ἔχειν οὐ δύναται · οὔτε γὰρ ὁμοφυᾶ ταυτὶ οὔθ' ὁμογενῆ οὔθ' ὁμοειδῆ · οὐσίας μὲν γὰρ ἡ ταυτότης , ἡ δ' ὁμοιότης ποιότητος · ποῦ γὰρ ταυτότητος ἂν εἴη τόπος τοῖς ἐκ διαμέτρου συμφυᾶ τἀναντία κληρωσαμένοις ; οἷς γὰρ ἔτι φθαρτῷ συνεῖναι βίῳ καὶ σώματι συνδεδράμηκε , καὶ οἷς μή , τούτοις οὐκ ἔστι καθὸ διεστήκασιν οὐδεμία ταυτότης . ὡς εἶναι τὸ ὥς οὐ ταυτότητος ἐνταῦθα λόγον ἔχον , ἀλλ' ὁμοιότητός τινος σκιαγραφίαν εἰπεῖν . καὶ γὰρ καὶ ὁ θεῖος Χρυσόστομος τὸ “ ἔλαμψεν ὡς ὁ ἥλιος ” ἐξηγούμενος , ἡ τῶν ἀφθάρτων σωμάτων δόξα , φησίν , οὐ τοσοῦτον ἀφίησι τὸ φῶς ὅσον τοῦτο τὸ σῶμα τὸ φθαρτόν , οὐδὲ τοιοῦτον οἷον καὶ θνητοῖς ὄμμασι γενέσθαι χωρητόν , ἀλλ' ἀφθάρτων καὶ ἀθανάτων δεόμενον ὀφθαλμῶν πρὸς τὴν θέαν αὐτοῦ . ἀκούετε τοῦ μεγάλου φωστῆρος τῆς ἐκκλησίας , διδάσκοντος καὶ αὐτοῦ τοῖς ἄλλοις πατράσιν ὁμοίως , ὡς οὐκ ἄφθαρτον ἔλαβε σῶμα ὁ κύριος ( τοῦτο γὰρ τῆς Μαρκίωνός ἐστι λέγειν αἱρέσεως ) , οὐδ' ἄκτιστον αὐτὸ πεποίηκέ τε καὶ ἔκτισε ( τοῦτο γὰρ τῆς τῶν εἰκονομάχων καὶ Μανιχαίων ἐστὶ λέγειν μανίας ) , ἀλλ' ἡ ἀναλλοίωτος φύσις , κατὰ τὸν θεῖον εἰπεῖν μελῳδόν , τῇ βροτείᾳ μιχθεῖσα τῆς ἐμφεροῦς ἀύλου θεότητος φῶς παραγυμνοῦσα τοῖς ἀποστόλοις ἀπορρήτως ἐξέλαμψε , καὶ πάλιν ἀμυδροὺς θεϊκῆς αὐγῆς παρεγύμνου χαρακτῆρας . ὁρᾶτε πῶς οἱ τῆς εὐσεβοῦς ἐκκλησίας πάντες διδάσκαλοι σωματικῶς τε καὶ συμβολικῶς τὴν ἀμυδρὰν καὶ αἰνιγματώδη πανταχοῦ διὰ τῆς παρά προθέσεως ἐμφαίνουσι δήλωσιν . συμμαρτυρεῖ δ' ἡμῖν καὶ ὁ μέγας ἀπόστολος Παῦλος , λέγων “ νῦν μὲν δι' ἐσόπτρου ἐν αἰνίγματι βλέπομεν , τότε δὲ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον . ” ὁρᾶτε δὲ πῶς καὶ οὗτος αἰνιγματώδη φάσκει τὴν ὁρατὴν θεοφάνειαν καὶ οὐκ ἄνευ συμβόλων καὶ τύπων . ἀκουστέον δὲ τί καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς ἐνταῦθα Ἰωάννης φησίν · “ ἀγαπητοί , νῦν τέκνα θεοῦ ἐσμέν , καὶ οὔπω ἐφανερώθη τί ἐσόμεθα · οἴδαμεν δὲ ὅτι , ἐὰν φανερωθῇ , ὅμοιοι αὐτῷ ἐσόμεθα , ὅτι ὀψόμεθα αὐτὸν καθὼς ἔστιν . ” ἀκηκόατε πῶς ὁ συμπαρὼν μεταμορφουμένῳ τῷ κυρίῳ σαφῶς ὁμολογεῖ διαρρήδην μήπω πεφανερῶσθαι , σκιαγραφεῖσθαι δ' ἐν ἐπαγγελίαις αἰνιγματώδεσι τὴν ἐς τὸ μέλλον καθαρωτέραν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον μετὰ σαρκὸς ἐκείνου φανέρωσιν , ὅτε δήπουθεν τοῖς ἀξίοις ὀφθήσεσθαι φάσκοι μεθ' ἧς ἀνέστη σαρκὸς κατὰ τὸ γεγραμμένον “ οὗτος Ἰησοῦς ὁ ἀναληφθεὶς ἀφ' ὑμῶν εἰς τὸν οὐρανόν , οὕτως ἐλεύσεται πάλιν ὃν τρόπον ἐθεάσασθε αὐτὸν πορευόμενον εἰς τὸν οὐρανόν . ” καὶ ταῦτα τίς καὶ ποῖος ὁ ταῦτα γράφων ἐστίν ; ὁ καὶ πρὶν ἀποδύσασθαι τὸ θνητὸν τουτὶ καὶ φθαρτὸν τῆς σαρκός , μεγίστῃ συνοικῶν καθαρότητι . ἀλλ' ὁ Παλαμᾶς ἀπὸ χλιδῆς καὶ πότου καὶ τρυφῆς ὀφθαλμοῖς αἰσθητοῖς ἐνταυθοῖ διατείνεται βλέπειν οὐ τὴν ὁρατὴν αὐτοῦ θεοφάνειαν , ἀλλὰ τὴν ἄκτιστόν τε καὶ ἀγγέλοις ἄγνωστον θεότητα . τί πρὸς ταῦτά φατε οἱ τῶν ἐκείνου προεστηκότες ὑμεῖς ; ἢ οὐ δακρύων ἄξιος πολλῶν μὲν ἐκεῖνος , πλειόνων δ' οἳ καθάπερ δεσπότῃ πείθονται ; ἆρ' οὐκ ἀργαλέον , κατὰ τὸν φάμενον , πρᾶγμα ἐστίν , ὦ γῆ καὶ ἥλιε , δούλους γενέσθαι παραφρονοῦντος δεσπότου ; εἰ δέ τις ἐξ ἀμαθίας κεκινημένος αὐτὸν ἑαυτῷ τὸν ἅγιον νῦν μὲν συμφωνεῖν νῦν δ' ἐναντιοῦσθαι λέγοι , ὅτ' ἄνω μὲν “ ὃ ἑωράκαμεν ” ἔλεγε “ καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν , ” καὶ “ ὁ λόγος τῆς ζωῆς ἐφανερώθη ἡμῖν , ” καὶ “ ὃ ἑωράκαμεν καταγγέλλομεν ὑμῖν , ” καὶ ὅσα περὶ τῆς ὁρατῆς τοῦ κυρίου θεοφανείας δίεισι τὸν ἀνθρωπικώτερον τρόπον , βραχὺ δ' ἔπειτα παρακατιὼν ἕτερα μὲν διεξιέναι ἔδοξεν , ἐκείνοις δ' οὖν παραπλήσια , οἷς “ θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτ ” εὐαγγελιζόμενος ἀποφαίνεται , μὴ τοῦ ἁγίου διχόνοιαν καταψηφιζέσθω , ἀλλ' ἑαυτοῦ μᾶλλον ἀσθένειαν , ὅτι μὴ θεοπρεπῶς τὰ θεῖα διαιρεῖν δύναιτο , μήθ' ὅσα μήθ' ὅπως περὶ τῆς ὁρατῆς τοῦ κυρίου θεοφανείας οἱ ἅγιοι διαφόρως ἀπεφήναντο , μήθ' ὅσα περὶ τῆς ἀκτίστου τε καὶ μακαρίας αὐτοῦ φύσεως , καθάπερ ἐν πολυφωνίᾳ μουσικῶν ὀργάνων , μίαν τοῦ τεχνίτου θεοῦ τὴν ἐναρμόνιον τέχνην καὶ δύναμιν ἐμπνέοντός τε καὶ ἐνηχοῦντος . συνήσει δ' , οἶμαι , καὶ εἰ λίαν εἴη νωθρὸς καὶ εὐήθης , τὴν γνώμην Διονυσίου καθαρώτερόν τε καὶ ἀποτάδην ἀκούων διεξίοντος ταυτί · καὶ τοῦτο γάρ , οἶμαι , φησί , τὴν θεολογίαν αἰνίττεσθαι , τὴν τῶν προφητῶν δηλαδή , τὸ ἐκ τοῦ κρυφίου τὸν ὑπερούσιον εἰς τὴν καθ' ἡμᾶς ἐμφάνειαν ἀνθρωπικῶς οὐσιωθέντα προεληλυθέναι · κρύφιος δέ ἐστι καὶ μετὰ τὴν ἔκφανσιν , ἢ ἵνα τὸ θειότερον εἴπω , καὶ ἐν τῇ ἐκφάνσει · καὶ τοῦτο γὰρ τοῦ Ἰησοῦ κέκρυπται , καὶ οὐδενὶ λόγῳ οὔτε νῷ τὸ κατ' αὐτὸν ἐξῆκται μυστήριον , ἀλλὰ καὶ λεγόμενον ἄρρητον μένει καὶ νοούμενον ἄγνωστον . καὶ μετ' ὀλίγα “ καὶ γάρ , ἵνα συνελόντες εἴπωμεν , οὐδὲ ἄνθρωπος ἦν , οὐχ ὡς μὴ ἄνθρωπος , ἀλλ' ὡς ἐξ ἀνθρώπων ἀνθρώπων ἐπέκεινα καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον ἄνθρωπος ἀληθῶς γεγονώς , καὶ τὸ λοιπὸν οὐ κατὰ θεὸν τὰ θεῖα δράσας , οὐ κατὰ ἄνθρωπον τὰ ἀνθρώπινα , ἀλλ' ἀνδρωθέντος θεοῦ καινήν τινα τὴν θεανδρικὴν ἐνέργειαν ἡμῖν πεπολιτευμένος . ” καὶ πάλιν “ ἐν τούτῳ γίνεται πᾶς ὁ θεὸν γνῶναι καὶ ἰδεῖν ἀξιούμενος , αὐτῷ τῷ μὴ ὁρᾶν μηδὲ γινώσκειν ἀληθῶς ἐν τῷ ὑπὲρ ὅρασιν καὶ γνῶσιν γινόμενος . ” ὁρᾶτε τὴν συμφωνίαν τῶν διδασκάλων τῆς εὐσεβείας ; ἣν γὰρ Παῦλος ἔφησεν ὅρασιν ἐν αἰνίγματι νῦν δι' ἐσόπτρου , ἐν δὲ τῷ μέλλοντι πρόσωπον πρὸς πρόσωπον , καὶ ὅπερ αὖθις Ἰωάννης , οὔπω πεφανερῶσθαι τὸν κύριον ἡμῖν , ὀφθήσεσθαι δ' εἰς τὸ μέλλον ἀποθεμένοις τὸ τῆς σαρκὸς φθαρτόν , ταῦθ' οὗτος ἀνθρωπικῶς φησὶν οὐσιωθέντα τὸν κύριον κρύφιον εἶναι καὶ ἐν τῇ ἐκφάνσει καὶ μετὰ τὴν ἔκφανσιν , καὶ τὸ κατ' αὐτὸν μυστήριον μένειν λεγόμενον ἄρρητον καὶ νοούμενον ἄγνωστον . καινὴν γάρ τινα τὴν θεανδρικὴν ἐνέργειαν ἡμῖν αὐτὸν πεπολιτεῦσθαι φησί , καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον ἐνηργηκέναι τὰ ἀνθρώπινα · καὶ δηλοῖ παρθένος , φησίν , ὑπερφυῶς κύουσα , καὶ ὕδωρ ἄστατον ὑλικῶν καὶ γεηρῶν ποδῶν ἀνέχον βάρος καὶ μὴ ὑπεῖκον , ἀλλ' ὑπερφυεῖ δυνάμει πρὸς τὸ ἀδιάχυτον συνιστάμενον . καὶ πάλιν “ εἴ τις ἰδὼν θεὸν συνῆκεν ὃ εἶδεν , οὐκ αὐτὸν ἑώρακεν , ἀλλά τι τῶν αὐτοῦ τῶν ὄντων καὶ γινωσκομένων · αὐτὸς δὲ ὑπὲρ νοῦν καὶ οὐσίαν ὑπεριδρυμένος αὐτῷ τῷ καθόλου μὴ γινώσκεσθαι μηδ' εἶναι καὶ ἔστιν ὑπερουσίως καὶ ὑπὲρ νοῦν γινώσκεται · καὶ ἡ κατὰ τὸ κρεῖττον παντελὴς ἀγνωσία γνῶσίς ἐστι τοῦ ὑπὲρ πάντα τὰ γινωσκόμενα . ” Ὥστε καὶ οἱ ἀπόστολοι τὸ ἐν τῷ Θαβωρίῳ λάμψαν τότε θεασάμενοι φῶς οὔτε θεότητα εἶδον ἄκτιστον οὔτε θεόν , ἀλλά τι τῶν ὄντων καὶ γινωσκομένων . ὄντα δὲ καὶ γινωσκόμενα πάντως , εἰ μὴ μεθύοι τις , οὐκ ἔξω τῶν κτισμάτων εἶναι λογίσαιτ' ἄν ποτε , τοῦτο μὲν καὶ ὡς πληθυντικῶς λεγόμενα ( ἓν γὰρ ὁ θεὸς καὶ ὑπὲρ τὰ ὄντα ) , τοῦτο δὲ καὶ ὡς γινωσκόμενα · ὃ μᾶλλον εἰς τὸ χαμερπὲς καὶ ταπεινὸν κατάγει τὴν ἔννοιαν · καὶ ἄγγελοι μὲν γὰρ ὄντα μὲν καὶ κτίσματα εἰσίν , οὐ τῶν γινωσκομένων δ' οὖν , ἅτε ὑπερκειμένης οὐσίας ὄντες ἢ καθ' ἡμᾶς . ὥστε καὶ εἰ τὸ φῶς ἐκεῖνο τῶν ὄντων ἦν καὶ γινωσκομένων καὶ ὁρατῶν , οὐκ αὐτὸ θεότης ἄκτιστος ἦν · θεότης γὰρ ἀπείρηται παντάπασιν ὁρᾶσθαι καὶ ἀπηγόρευται · ὃ γὰρ ὑπὲρ νοῦν καὶ οὐσίαν ὑπερίδρυται , πῶς ὀφθαλμοῖς ὑποπεσεῖται σωματικοῖς ; ἢ πῶς καὶ ποίᾳ γλώττῃ γένοιτ' ἄν ποτε ῥητόν , ἢ ποίαις ἀκοαῖς ἀκουστόν , οὗ γνῶσίς ἐστιν ἡ κατὰ τὸ κρεῖττον παντελὴς ἀγνωσία καὶ ὃ ὑπὲρ πάντα ἐστὶ τὰ γινωσκόμενα . ἐκ γὰρ τῶν γινωσκομένων δύναταί πως καὶ τὰ ὑπὲρ νοῦν καὶ αἴσθησιν νοεῖσθαι , ἄλλης ἐξ ἄλλου φαντασίας συλλεγομένης εἰς ἕν τι τῆς ἀληθείας ἴνδαλμα . ἄλλως δ' οὐκ ἂν δήπου . ὥσθ' ὁποτέρωθεν ἄν τις ὁρῴη σκεπτόμενος , ὑπὲρ τὴν ἀνθρωπίνην εὑρήσει θεωρίαν τὴν διὰ τοῦ φανέντος ἐκείνου φωτὸς παραδειχθεῖσαν συμβολικῶς τε καὶ τυπικῶς θεότητα . οὐ γὰρ στοχασμῷ καὶ εἰκασίᾳ τινὶ φάσκομεν τὰ τοιάδε , ἵνα πως καὶ ἀπιστώμεθα · ἀλλ' ὁ εὐαγγελιστὴς ὁ τὴν θείαν ἐκείνην διηγούμενος μεταμόρφωσιν , αὐτὸς ἐκεῖνός φησι μὴ εἰδέναι τὸν Πέτρον ἃ λέγει , ἅτε ὑπὲρ τὴν ἐκείνου γνῶσιν ὑπάρχοντα καὶ αὐτὰ τὰ τῆς ἐκφάνσεως τοῦ μεταμορφουμένου τέως Χριστοῦ . κρύφιον γάρ φησι Διονύσιος αὐτὸν καὶ μετὰ τὴν ἔκφανσιν εἶναι , ἢ ἵνα τὸ θειότερον εἴπω , φησί , καὶ ἐν τῇ ἐκφάνσει · καὶ τοῦτο γὰρ τοῦ Ἰησοῦ κέκρυπται καὶ λεγόμενον ἄρρητον μένει καὶ νοούμενον ἄγνωστον · ὃ δὲ καὶ ἀγγέλοις μένει καὶ νοούμενον ἄγνωστον , πῶς ἀνθρώποις γνωσθείη ἄν ; ἄλλως τε καὶ ὁ τῶν εὐαγγελίων ἐξηγητὴς Χρυσορρήμων ἀτελεῖς ἔτ' εἶναι τότε φάσκει καὶ τοὺς ἀποστόλους , καὶ οὔπω τῶν τοιούτων ἐφικνεῖσθαι ἰσχύοντας , οὐδ' ἐκ τῶν φαινομένων ἃ μὴ πέφυκε φαίνεσθαι βλέπειν . ὥσπερ οὖν οὐδ' αἱ μετὰ ταῦτα ὀφθεῖσαι ὡσεὶ πυρὸς διαμεριζόμεναι γλῶσσαι οὐκ ἦσαν ἄκτιστα πνεύματα , ἀλλὰ τὸ δι' αὐτῶν παραδεικνύμενον ἓν ἄκτιστον πνεῦμα ἅγιον , οὕτως οὐδ' ἐκεῖνο τὸ φανὲν φῶς ἐν Θαβὼρ ἄκτιστον ἦν , ἄλλ' ἡ δι' ἐκείνου παραδειχθεῖσα θεότης . πόθεν οὖν ὁρατὴν εἶναι θεότητα ἄκτιστον καὶ ἀνούσιον ἡ Παλαμικὴ μαθοῦσα φατρία ἐκεῖνο τὸ φῶς ἰσχυρίζεται , μιγνῦσά τε τὰ ἄμικτα καὶ δικτύῳ θηρεύειν ἐπιχειροῦσα τὸν ἄνεμον . ἄλλως τε καὶ εἰ τὸ ἡλιακὸν φῶς οὐσία ἐστὶ κατά τε τὸν Δαμασκηνὸν Ἰωάννην καὶ ὅσοι κατ' ἐπιστήμην περὶ αὐτοῦ λέγουσιν , ἐκεῖνο δ' ἦν καὶ τοῦ ἡλιακοῦ φωτὸς ὑπέρτερόν τε καὶ τιμιώτερον , πῶς καὶ πόθεν ἀνούσιον ; πῶς δὲ καὶ ὁρατὸν ὃ καθ' αὑτὸ ἀνούσιον ; εἰ γὰρ ἀνούσιον μὲν ὁρατὸν δέ , χρῶμα ἂν ἴσως εἴη · καὶ εἰ χρῶμα , συμβεβηκὸς πάντως · καὶ εἰ συμβεβηκός , πῶς θεός ; τὸ γὰρ συμβεβηκὸς οὐ μόνον οὐ θεὸς ἀλλ' οὐδὲ ὄν . ὥστε ὁ τῷ μὴ ὄντι λατρεύων ἔλαθε καὶ ἄθεος ἐκ πολυθέου γινόμενος . καὶ εἰκότως . παραπέπηγε γὰρ ἡ ἀθεΐα τῇ πολυθεΐᾳ , ὥσπερ ταῖς τῶν ἀρετῶν μεσότησιν αἱ καθ' ὑπερβολήν τε καὶ ἔλλειψιν κακίαι . ἔπειτα καὶ θεὸν μὲν ἀκούομεν λεγουσῶν τῶν γραφῶν Μωυσῇ φανῆναι καὶ Μανωέ , καὶ οἷς ἑτέροις ὀφθῆναι συμβολικῶς τε καὶ τυπικῶς λέγεται , οὐ μὴν θεότητα . δημοσιώτερον γὰρ καὶ κοινὸν τὸ τοῦ θεοῦ ὄνομα · θεοὶ γὰρ καὶ τῶν ἀνθρώπων οἱ δίκαιοι λέγονται , θεότητες δ' οὔ . τετήρηται γὰρ τὸ πλεῖστον εἰπεῖν τῇ θείᾳ τοῦτο γραφῇ μὴ λέγειν πληθυντικῶς θεότητας , ἀλλὰ μίαν ἄκτιστον καὶ τρισυπόστατον , καθάπερ καὶ φύσιν . καὶ οὕτω τουτὶ τετήρηταί τε καὶ ἀεὶ τοῖς εὐσεβέσι τηρεῖται , ὥστε καὶ θεὸν μὲν ἐκ παρθένου φησὶ γεννηθῆναι , θεότητα δ' ἀπροσδιορίστως ἥκιστα πάντων · ἡ μὲν γὰρ θεότης ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι λεγομένη νοεῖται , ἡ δὲ παρθένος μίαν τὴν τοῦ λόγου γεγέννηκεν ὑπόστασιν . ὥστε σκεπτέον εἰς πόσην ἀτοπίαν ἐξ ἀμαθίας ὁμοῦ καὶ οἰήσεως τὸν Παλαμᾶν ἐκκεκυλίσθαι συμπέπτωκεν , ὡς πολλοῖς μὲν λατρεύειν θεοῖς , αἰσχύνεσθαι δ' οὖν ἐκλαλεῖν , θεότητας δ' ἀπειράκις ἀπείρους αὐτόν τε σέβειν καὶ ἄλλοις παραινεῖν , καὶ ὅσοις ἂν χρῷτο μὴ πειθομένοις , ἀποκηρύττειν , καὶ τοῦτο δ' ὡς μάλα ἀνέγκλητον ἐν ὑπαίθροις ἀναιδῶς ἐκλαλεῖν καὶ δημοσίᾳ παρρησιάζεσθαι . Εἰ μὲν οὖν πρὸς ἁπάσης γραφῆς ἐλεγχόμενος ἥκιστα συνιέναι δύναιτο , οἰκτείρω τῆς ἀπονοίας τὸν ἄνθρωπον · εἰ δὲ συνίησι μέν , κενοδοξίας δ' εἵνεκα ματαίας αὐτοχειροτόνητον ἑαυτῷ τὴν κακοδαίμονα τοῦ κακοῦ προεδρείαν κατεψήφισται , πάσης ἔνοχον αὖθις ἀρᾶς ἡγοῦμαι τὴν ἐμπληξίαν , ὅτι νοσῶν προφανῶς οὐ δεῖται φαρμάκων ἀλλ' ἄντικρυς ἑκὼν ἀποποιεῖται καὶ ἀποσπεύδει τὴν ἰατρείαν , καὶ ποιεῖ παραπλήσιον τῶν πενήτων ἐκείνοις οἳ διὰ κενοδοξίαν πλουτεῖν προσποιούμενοι πλείω τὴν πενίαν ἑαυτοῖς ἐπιδαψιλεύουσι · τῶν γὰρ τὰ καίρια νοσούντων καὶ οὗτος ὤν , ἔπειτα συγκαλύπτων τὴν νόσον νοσεῖν ἀνθαιρεῖται διηνεκῶς καὶ θανάτου γείτονα βίον ἀνύειν · οὗ τί τῶν πάντων ἀθλιώτερον ;
Lemmas: Πρῶτος μέν οὖν εἄν εἰμί σκέπτομαι ἄξιος , φημί ὁ Γρηγοράς , πότερος ὁ κοινός μᾶλλον ἔννοια ὁ ἐκκλησία ἁρμόζω σέβω εἷς θεός , εἴτουν εἷς ἐν τρεῖς ἄκτιστον θεότης , καί ὅς φημί ὁ μέγας ἐν θεολογία Γρηγόριος , φάος εἷς ἀπρόσιτος καί ἀδιάδοχος ὁ θεός , ἀειλαμπής τριλαμπα , ἢ πλεῖστος μέν θεότης πλείων δέ φάος κατά τις ὁ ἀντίθετος ὁ εὐσέβεια φάλαγξ . ἐγώ μέν οἴομαι μηδείς ὁ εὐσεβής λογισμός συντρέφω πρός τοσοῦτος ἑκών καταπίπτω ἀπόνοια , ὥστε πλείων εἷς αἱρέω νομίζω δικαιόω θεότης , κοινός ὁ ὁ εὐσεβής ἐκκλησία πάτριος δόγμα ἀκούω διαρρήδην βοῦς , φάος εἷς ἀδιάδοχος καί ἀπρόσιτος εἰμί ὁ θεός , καί μή πολύς μηδέ πέρα ὁ τριάς , δύο δέ φάος ἄγγελος μηδείς ἕτερος μεταξύ μεσιτεύω , καί πάλιν εἷς θεός εἰμί , διότι εἷς θεότης , ἀναγκαῖος αἴτιος ὁ σέβω εἷς θεός ὁ ὁ εἷς θεότης πρῶτος ὁμολογία τίθημι , εἰμί μή τις ἐν ἄθυρμα μοῖρα καί γέλως ἑκών ἑαυτοῦ προδότης ὁ ἐν ἀγορά καλινδέομαι παίγνιον καθίστημι ἐθελοκωφέω . οὗτος γε μήv ὁμολογέω , δεύτερος εἰμί πυνθάνομαι ἄξιος εἰμί δήω παρατρέχω ὁ κοινός αὖθις ὁ ὁ θεός ἐκκλησία ἔννοια μεταξύ καθάπερ λύχνος ἐπί ὄρος κεῖμαι , ἔπειτα ὁρατός εἰμί λέγω ὁ εἷς οὗτος καί μόνος ἄκτιστον θεότης , εἴτουν ὁ εἷς φάος ἐκεῖνος ὁ ἀειλαμπής καί ἀπρόσιτος καί ἀδιάδοχος · κοινός γάρ εἰμί δόγμα ὁ ἐκκλησία καί οὗτος αιιρἐήφει πρός τε ὁ θεός καί σωτήρ ἐγώ Ἰησοῦς Χριστός καί ὁ αὐτός φοιτητής , ὁράω θεός ὑπάρχω ἀδύνατος ἅπας , πλήν διά σύμβολον καί τύπος σωματικός . « οὔτε γάρ » φημί « ὁράω θεός οὔτε ὁράω δύναμαι ὁ ἅπας οὐδείς . » ὅσπερ ὁ εἶπον αὐτός ἐπισφραγίζω αὖθις θεῖος Παῦλος « εἰμί τις εὐαγγελίζω » φημί « παρὸ παραλαμβάνω , ἀνάθεμα ἵστημι , » οὗτος δή λέγω ὁ εἴρω , ὁ εἷς τε σέβω ἄκτιστον θεότης καί φάος εἷς ἐν τρεῖς ὑπόστασις , καί ἅμα οὗτος ἀόρατος εἰμί ὁμολογέω , μή ὅτι ἄνθρωπος ἀλλά καί ἄγγελος αὐτός . τίς γάρ οὕτως ἠλίθιος καί μανία σύνοικος μακρός ὥστε κτίσμα ἀόρατος εἰμί , ἄγγελος φημί καί Ψυχή καί δαίμων , λέγω ἔπειτα ἄνθρωπος τολμάω ὁρατός εἰμί ὁ φύσις ὁ ὁ ἅπας δημιουργός θεός . μή οὖν ὅτι θρῆνος καί δάκρυ ἄξιος παμπολύς πάτριος δόγμα ὁ ἐκκλησία κινέω ὁ ἀποστολικός ἐκεῖνος ἀνάθεμα ἑαυτοῦ ἑκοντί παρέχω , ἀλλά καί μανία ὁμοῦ καί ἠλιθιότης γέμω τοιοῦτος λογίζομαι . ἐπί γάρ πᾶς διδασκαλία καί πᾶς μάθησις ἐκ προυπάρχω γίγνομαι φάσκω γνῶσις . δεῖ γάρ μαρτυρία ἐν ὁ τοιοῦτος ἐκεῖνος προβάλλω εἰς πρόοπτος καί σαφής δήλωσις ὁ ἀτελής , ὅς ὁ ὁ ἀνθρώπινος αἴσθησις ἐκ πρῶτος γένεσις συνήθεια κανών ἀθάνατος μανθάνω ἡλικιῶτις γίγνομαι , ἐντεῦθεν ἀμοιβαῖος ἴχνος ἀνάγω βαθμίς δίκη ὁ κατά μικρός ὑπαλλαγή ὁ ἀνάλογος πρόσθεσις τε καί ὑφαίρεσις συμβιβάζω καί ὁ ὁ ἐπιστήμη ἥλιος καθαρός ἤδη προσάγω , χρεὼν διδακτός εἰμί ὁ ἐπιστήμη προυπάρχω εἰμί λογίζομαι γνῶσις ὁ ὁ αἴσθησις αὐτοδίδακτος πρῶτος κατάληψις , ἀπό ὅς ὡς ἐκ πρῶτος ἀρχή καί πηγή ὁ πᾶς ἐπιστήμη ἀποβλύζω ῥύαξ ὁ τε ὁ αἰσθητός καί διανοητός καί νοητός ἐνυπάρχω ὁράω καί λόγος . ὁ γάρ βλέπω ἐγώ καί ἀκούω , καί νῦν μέν γλυκύς καί πικρός αἰσθάνομαι διά ὁ γεῦσις νῦν δέ τραχύς τε καί λεῖος διά ὁ ἁφή , καί ὅτι θερμός καί καυστικός ὁ πῦρ καί ψυχρός ὁ χιών , κοινός εἰμί ἔννοια πᾶς καί αὐτοδίδακτος ὁ αἰσθητήριον . οὖον γάρ διδάσκω παρά οὐδείς βλέπω ἢ ἀκούω , ἢ ὅτι καίω ὁ πῦρ καί ψυκτός ὁ χιών καί ὁ μέλι γλυκύς . αὐτόθεν γάρ ὁ αἴσθησις ὁ μέν προσίημι ὁ δέ ἀποσείω δίχα τις ἐπείσακτος γεωμετρικός ἀνάγκη καί δίχα συλλογιστικός ἀπόδειξις οί̔ας , ὁ δημιουργός θεός πάνσοφος προοικονομέω τε καί προυπινω ὁ φύσις σπερματικός οὑτωσί ὁ τοιοῦτος ἀρχέγονος ῥίζα , ἐφόδιον ἀγαθός ὁ ἐπιστημονικός ἑξῆς ἅπας μέθοδος καί ἀπόδειξις , ἐκ ὅς ὁ ακαταμάχητος καί δυσαντίβλεπτος μάλιστα ὁ ἀλήθεια περατόω συλλογισμός . δήω γάρ εἰμί ὁ ἀρχή ὁ συλλογισμός αὐτοδίδακτος καί αὐτόθεν ἔχω ὁ πιστόν καί ἀναντίρρητος πανταχοῦ καί ὁμόλογος ἐκ ἅπας ὁ συγχωρέω , ὡς εἄν ἐκ ορμητήριο βέβαιος καί ἀσφαλής ὁ ὁ σοφός ἀποδεικτικός φωνή τε καί γλῶσσα κινέω ἀγώγιμος ὡς ὑπό ἥλιος καί φάος μέχρι ὁ προσήκω ἕκαστος συμπέρασμα ὁ ὁ ἀλήθεια εἰμί πορεύω εὐγενής . καί ἵνα ὑπόδειγμα τρεῖς καί τέσσαρες διαλευκαίνω ὁ εἴρω , πρόκειμαι νῦν διδάσκαλος ἐγώ ὁ μέγας ὁ ἐκκλησία φωστήρ Διονύσιος , ἐκ ὁ ὁ αἴσθησις γνώριμος καί αὐτόθεν ὁ πιστόν ἔχω καί ἅπας ὁμολογέω ὁ συγχωρέω παρίστημι ὁ ζητέω . ἐθέλω γάρ διδάσκω πανταχοῦ ὁ θεός εἰμί τε καί πᾶς μεθεκτός , ὡς ἐκεῖνος προσήκω , ὁ κοινός καί πᾶς πρόδηλος ἔννοια πρός ὁ ὁ ὑπέρ αἴσθησις χράομαι δήλωσις . « ὥσπερ γάρ ἐν κέντρον » φημί « πᾶς ὁ ὁ κύκλος γραμμή κατά εἷς ἕνωσις συνυφίστημι , καί πᾶς ἔχω ὁ κέντρον ἐν ἑαυτοῦ ὁ εὐθύς ἑνοειδής ἑνόω πρός τε ἀλλήλων καί πρός ὁ εἷς ἀρχή ἀπό ὅς προέρχομαι , οὕτως ἐκ θεός καί ἐν θεός ὁ εἰμί πᾶς συνειλημμένως καί ενιαίως εἰμί , καί ὁ ἀλλήλων ἐναντίος . καί πάλιν , ὥσπερ φωνή εἷς καί ὁ αὐτός πρός πολύς ἀκοή ὡς εἷς μετέχω , οὗτος καί ὁ θεός εἷς εἰμί καί ἀμερής ὑπό ὁ μεριστός ἀμέριστος μετέχω . καί πάλιν , ὥσπερ σφραγίς εἷς ἐκτύπωμα πολύς μετέχω , ὁ ἀρχέτυπος σφραγίς ἐν ἕκαστος ὁ ἐκτύπωμα ὅλος καί ὁ αὐτός εἰμί καί ἐν οὐδείς κατά οὐδείς μέρος , οὗτος καί ὁ θεός ὁ πᾶς μετέχω . καί πάλιν , ὥσπερ ἐν ὁ Ψυχή μονοειδής ὁ ὁ κατά μέρος πᾶς προνοητικός ὁ ὅλος σῶμα δύναμις , οὗτος ἐν ὁ θεός . οὐδείς γάρ ἄτοπος » φημί « ἐκ ἀμυδρός εἰκών ἐπί ὁ πᾶς αἴτιος ἀναβαίνω ὑπερκόσμιος ὀφθαλμός θεωρέω πᾶς ἐν ὁ πᾶς αἴτιος μονοειδής καί ἡνωμένως . » οὗτος εἶπον , ὁράω , φημί ὁ Γρηγοράς , πῶς ἐκ ὁ ὁ αἴσθησις γνώριμος καί φανερός ὁ νόος ἀφανής εἰμί ἁρπάζω ὁ βέβαιος , ῥᾳδίως ἐκ ὁ πρός ὁ ὁ θεῖον καί ὑπέρ αἴσθησις εὕρεσις ἀνατρέχω , ἐκ ὁ φύσις ἀμερής εἰς ὁ μεριστός κάτειμι ἀμερῶς αὖθις πρός ὁ ἀμέριστος ἐκ ὁ μεριστός παλινδρομέω , μήτε ὁ ὁ ἑαυτοῦ φύσις ἐξίστημι μυστήριον , καί ἅμα ὁ ὑλικός ἐνέργεια ἔθω περιτίθημι τε καί οἰκονομικός ἐκπληρόω , ἀμοιβαῖος καί λανθάνω φαίνω παραπλοκή τε καί συμφυΐα συνάγω πρός ἑαυτοῦ , καί ἀνάλογος ὁ ἑαυτοῦ φάος πολύς ἐνσπειράω ὑπόκειμαι , καί ὥσπερ πολύς ἐφεξῆς κεῖμαι κάτοπτρον εἷς ἐμφανίζω πρόσωπον , καί ὁ χέω ὁ ὕλη ἤπειρος καί ἀόριστος οἰκέω πέρας τε καί σχῆμα μορφόω καί συνδέω καί συναρμόζω . καί ὁ πρίν περιοδεύω ὁ ἔνδον λογισμός ὁ ἀπόρρητος καί θεῖον πρᾶγμα ζήτησις , ὁ αἰσθητής ἤδη ἀναχωρέω ὁ ὁ νάω προσήκω γνῶσις ἀκολουθέω . ἐντεῦθεν γάρ καί ὁ θεῖος καί νοερός πρόοδος ἐθέλω δηλόω ὁ θεῖος πατήρ παράδειγμα φαίνω ὁ ἥλιος χράω ἀκτίς , ὅς ὁ ἐτυμολογία ἀπό ὁ ἐκτείνω ἔχω χέω μέν οὐ ἐκχέω δέ , ἀλλά ἐκτείνω πέριξ κατά ὁ ἀνάλογος ὁ ὁ δέχομαι εὐρυχωρία . πληθύνω γάρ ὁ θεῖος φημί Μάξιμος ὁ θεός ὁ κατά ἕκαστος εἰς παραγωγή ὁ εἰμί βούλημα , ὁ προνοητικός πρόοδος πολλαπλασιάζω , μένω δέ ἀμέριστος εἷς καθάπερ ὁ ἥλιος ἀκτίς μέν πολύς προπέμπω Μένων δέ ἐν ὁ ἑνότης . ὅταν γάρ εἰς ὁ προβλητικός ἀποσκοπέω δύναμις ὁ ἥλιος , μονοειδής καί ἑνιαῖος ὁ ὁ ἀκτίς καταλαμβάνω πλῆθος · ὅταν δέ εἰς ὁ ἀστάθμητος καί μεριστός ποικιλίας ὁ ὁ κόσμος γένεσις , ὁ ἀκτίς ἐκτείνω οἱονεί τις χείρ ἐργατικός ὁ τε ὁ ἀριθμητικός ἐπιστήμη ἀναλίσκω διά ἀπορία , ὁ εἷς εἰς ἀναρίθμητος πλῆθος σχίζω τε καί μερίζω βλέπω . οὗτος δή ἐπί ὁ Ψυχή καί ὁ οὗτος δύναμις καί ἐγώ τοιοῦτος χράω παράδειγμα , ἐνίοτε μέν ὁ ὅμοιος τρόπος , ἐνίοτε δέ ὁ ἀντίστροφος · δύο γάρ ὄργανον εἰμί ὁ ὁ Ψυχή ὀφθαλμός ὁ νάω πρός γνῶσις ὁ αἰσθητής πρᾶγμα , ὁ τε αἴσθησις ἅμα καί διάνοια , ἐκ οὗτος αὐτός ὁ ἐπιστήμη ἀεί συσκευάζω ὁράω ἐκ ἀτελής διχόνοια εἰς ὁμόνοια συγγενής συνέρχομαι , ὁ μέν ἀνάληψις ὁλοσχερής ἔξωθεν εἰσάγω ὁ πρῶτος ἀρχή , ἐκ ὁ ὁ αἰσθητής συμφορέω τε καί διηνεκής μεταβάλλω πολυφωνία , ὁ δέ παραδέχομαι τε καί παραπέμπω εἰς εἷς ἀκριβής ἐπίσκεψις ἐργαστήριον ὁ νόος , καί ἀναχωνεύω ἐκεῖ πρός ἐμπειρία ὁμόνοια τε καί ἑνότης . ὅς γάρ ἑτερότης πάρειμι , οὗτος ἄπειμι σαφῶς ὁ Ὁμόνοια · ὅς δέ μή , οὗτος δέ καί ὁ ὁ ὁμόνοια ῥᾳδίως ἐμφύω . καί ὁ ὁ ἡλιακός παράδειγμα συνίημι εὐφυής ὁ κατά αἴσθησις ἐκχωρέω συνήθεια εὐθύς , καί ὁ ὁ ὅρασις προσεδρεία εἰς ὁ νοητός ῥᾳδίως ὀφθαλμός μεταφέρω , ἡγεμών ὁ τοιοῦτος εὑρίσκω ὁδός ὁ ἅγιος , ὁ μέν αἰσθητός ἔνειμι λέγω ἔκστασις γίγνομαι , θεός δέ ἥκιστος πᾶς πάρειμι πανταχοῦ καί ὁ πᾶς πληρόω καί μηδείς λείπω τόπος ὅς ὁ θεῖος ἔκτασις δέχομαι εἄν ἐπινοέω . ὅμοιος γάρ ἠχέω ὁ λέγω , οὐ ὅμοιος δέ ἔχω ὁ ὁ ἀναγωγή καί καταγωγεύς ὁρμητήριον , ἀλλά ἄλλως μέν ἐπί θεός ἄλλως δέ ἐπί ἄνθρωπος ὁ ὀρθῶς τε καί εὐσεβής φρονέω λαμβάνω , καί ἄλλως μέν ἐπί ὁ αἰσθητής ἄλλως δέ ἐπί ὁ θεῖον καί νοητός . ἀνθρώπινος γάρ ὁ θεῖος φημί Χρυσόστομος ὁ ῥῆμα , ἀλλά θεῖον νόημα διά αὐτός . φεύγω ὁ ἀπό ὁ λέξις ὑποπάλλω , καί νοέω ὁ διά ὁ πίστις θεωρέω . μή προλαμβάνω ἁρπάζω ὁ ῥῆμα εἰς διαβολή , ἀλλά ἀναμένω ὁ τέλος καί κρίνω ὁ λέγω . μή γίγνομαι δικαστής δυσμενής ἀλλά συναγωνιστής εὐμενής . καί οὗτος μέν ὁ Χρυσορρήμων · ἐγώ δέ καί ἐκ ἕτερος ἔχω παρίστημι ὁ λέγω . καί γάρ καί ὁ καθώς ἐπί θεός καί ἄνθρωπος λέγω οὐ ὅμοιος ἔχω διάνοια ὁ θεῖος γραφή συγχωρέω . « καθώς » γάρ φημί « οἰκτίρω πατήρ υἱός , οἰκτειρέω κύριος ὁ φοβέω αὐτός . » καί εἰμί ὁ ὁ κύριος οἰκτιρμός ὁ ὁ ἄνθρωπος πατρικός οἰκτιρμός ἀπειροπλάσιος ὑπέρτερος . καί πάλιν « γίγνομαι τέλειος καθώς καί ὁ πατήρ σύ ὁ οὐράνιος τέλειος εἰμί . » πρός οὖν τοιοῦτος ἔρχομαι τελειότης πάντως ἄνθρωπος ἀδύνατος . καί πάλιν « καθώς ἀποστέλλω ἐγώ ὁ πατήρ , ἐγώ πέμπω σύ . » ἀλλά οὐ ὁ αὐτός ἐπί ἄμφω ὁ ἀποστολή ὁ τρόπος · ὅς μέν γάρ ὁμοούσιος εἰμί ὁ πατήρ ὡς ἐκ ἥλιος φάος ἀποστέλλω , οὗτος δέ ὡς δοῦλος πρός δεσπότης . καί ὁ ὁ ἀπόστολος δέ « γιγνώσκω τότε καθώς καί ἐπιγιγνώσκω · » πᾶς γάρ ἀνάγκη τοσοῦτος εἰμί ὁ ὑπερβάλλω μεταξύ ὁ θεῖος γνῶσις καί ὁ ἀνθρώπινος ὅσος καί ὁ θεῖος φύσις πρός ὁ ἀνθρώπινος . οἷς οὖν πρός ὕβρις τρυφάω ὁ καιρός χαρίζομαι νόος τε ἀλάστωρ βρεφουργους ἐν ὁ Ψυχή , ἐκ ὁ σαθρός φρονέω μέγας φρονέω χορηγέω , ἐντεῦθεν πρός ὁ βούλομαι ἔπειμι διαστρέφω καί ἀνελίσσω κακῶς ὁ ὁ ὄνομα τε καί ῥῆμα διάνοια , οὗτος οὖον μέγας ἔργον ὁ θεῖον πατήρ ὁ θεῖος ἐλαύνω αὐλή , καθάπερ Ἀθηναῖος πάλαι ὁ Κυλώνειος ἄγος . προστίθημι δέ εἄν καί ξενηλασία ἐκεῖνος ἐγώ , ὅς ὁ Ὅμηρος πάλαι Πλάτων ἔπος καταψηφίζομαι , ὅσος δήπουθεν αἰσχρός καθυβρίζω Ἔρως καί λέγω ἀνθρωποπαθής , ὁποῖος ὁ ὁ ἐκεῖνος πόλις ἦθος κιβδηλεύω μέλλω ἄν , σεμνός ἀσέμνως ἀκοή ἐνοχλέω . μᾶλλον δέ εἶπον οἰκεῖος , ὡς πρίν ὁ θεοκάπηλος ἐκεῖνος ὁ κύριος ἐκ ὁ ἱερός . ὥσπερ γάρ ἐπί ὁ φαίνω πρᾶγμα ὁ μέν φύσις ἀνείδεος τρόπος τις ὁ ὕλη παρέχω ὁ ἄνθρωπος καί ὑπεναντίος ὡς ὁ πολύς πρός ὁ χρήσιμος , ἐπεί ὁ μέν φύσις ὁ αὐτός ἀεί συγχέω καί ἀδιάκριτος τρόπος τηρέω ὁ γένεσις , ὁ δέ ἀπαιτέω ὁ διηνεκής καί διάφορος ὁ ἄνθρωπος χρεία , οὗτος μεταβάλλω πᾶς πολλαχῆ καί πολύτροπος ὑπό αὐτός πρός ὁ χρήσιμος , οὗτος καί ὁ τε ὄνομα καί ῥῆμα διαγιγνώσκω ἄν τις ἔχω , καί μάλιστα ὅσος ὁ ὁμωνυμία περιδινέω , καθάπερ ὕλη τις διάφορος ὑπό ὁ τέχνη παιδαγωγέω τε καί πρός ὁ χρήσιμος ὁ καιρός καί ὁ ὁ γράφω καί διαλέγω κατά οἰκονομία ὑπόθεσις μεθαρμόζω τε καί μεταλαμβάνω . καί οὗτος ἐγώ ἀρχιτέκτων ὁ θεῖος ὁ ἐκκλησία διδάσκαλος γίγνομαι , εἰμί βούλομαι πρόγονος φαίνω χρηστός ἀπόγονος χρηστός καλέω , μηδαμός ὁ ἐκεῖνος τοιχωρυχέω καί παρασπάω καί σπαράσσω κατά ὁ ἀγνώμων καί πατραλοίας παῖς ἐκεῖνος , ὅς ἐξώλης καί προώλης ἐπαίρω πᾶς ἀπόλλυμι . ὥσπερ δήπου καί Πέτρος ὁ θεῖος ἀπόστολος , διδάσκω μή διαστρέφω ὁ θεῖος γραφή πρός κακία ἀντίρροπος , καί ὅδε προστίθημι . « ὡς ὁ ἀγαπητός ἐγώ ἀδελφός Παῦλος κατά ὁ αὐτός δίδωμι σοφία γράφω σύ , ὡς καί ἐν πᾶς ὁ ἐπιστολή λαλέω ἐν αὐτός περί οὗτος . ἐν ὅς εἰμί δυσνόητος τις , ὁ ὁ ἀμαθής καί ἀστήρικτος στρεβλόω , ὡς καί ὁ λοιπάς γραφεύς , πρός ὁ ἴδιος αὐτός ἀπώλεια . » ὁράω πῶς δεῖ ὁ τοιοῦτος συνετός ὁμοῦ καί εὐγνώμων καί οὐδαμῇ κακοδαίμων ἀκροατής , ὁποῖος πρός ἀμαθία ἄμουσος μουσεῖον φοιτάω εἴωθα ἐκ παῖς καί ἐπαλής λέσχη , ὅπου μηδαμός δικαιοσύνη γεωργέω οἶδα καρπός , μήτε μήv οὐδέ ὁ μετά ἀρετή εὐδοκιμέω ἱδρώς , ἀλλά κακία τρόφιμος φωνή καί γλῶσσα , καί πρός γε πονηρός τε καί διάστροφος διάνοια πρός ὁ ἴδιος ὑπόληψις ὁ ὁ θεῖον πατήρ διαστρέφω ῥῆμα · ὅς δή καί Παλαμάς τολμάω ἐπί ἐγώ , μισθοφόρος ὄργανον ἀσέβεια γίγνομαι ἑκοντί . ἐπεί δέ εἰς ὅδε τέλος εὔζωνος εἶπον καί μάλα γε τίς ῥᾴδιος ὁ ὁ διάλεξις ἐκεῖνος χωρέω προοίμιον , καί ὁ ὁ Παλαμίτης ἐκεῖνος ὁμολογία διά ὁ θεῖον καί ἄφυκτος γραφεύς αναμφίλεκτος ἐκ πρῶτος φαίνω γραμμή ὁ Γρηγοράς χειρόομαι , καί εἷς πείθω ὁμολογέω εἰμί θεότης ἄκτιστον καί φάος εἷς ἀπρόσιτος καί ἀδιάδοχος , ὁ μακάριος καί τρισυπόστατος μόνος οὐσία , καί οὗτος μή μόνος ἀόρατος ἀλλά καί νόος καί λόγος πᾶς ὑπέρτερος παντάπασι , « σκεπτέος » φημί « πόθεν ἐκ Ποίας αἴτιος ὁρμάω Παλαμάς δύο δογματίζω ἄκτιστον εἰμί φάος ὑπέρ ὁ ἄγγελος μέν , ὑφίημι δέ οὖν ἀπειράκις ὁ μακάριος ἐκεῖνος καί θεῖος οὐσία · πόθεν δέ καί ποῖος λαμβάνω ὁ πρόφασις ἐκ ὁ τοιόσδε φάος πλῆθος εἰσφέρω θεότης ἄκτιστος καί Ἀνουσίων , ὁ θεῖος οὐσία διάφορος πάντῃ καί ἑτερογενής . ἐγώ γάρ οὐ οἶδα ὁπότερος εἶπον ἄν · ἢ γάρ οὐ ἀκούω διαρρήδην ὁ ἅγιος ἕκτος καί οἰκουμενικός σύνοδος βοῦς ὁ ἐναντίος , ἢ ἀκούω οὐ αἰσθάνομαι , ἢ αἰσθάνομαι ἀπῳδός τε κρίνω καί μηδείς τις ὅλως ἄξιος φροντίς εὔλογος . φημί γάρ ὁ ὁ θεῖος ἐκεῖνος σύνοδος συγκροτέω θεῖος πατήρ ὡς ἐγώ οὔτε τρεῖς τις θεός ἐπίσταμαι οὔτε ὅλως πολύς θεός ἢ φύσις ἢ οὐσία ἢ θεότης γιγνώσκω ἢ γιγνώσκω οἶδα , ἀλλά καί ὁ ἔχω ἢ φρονέω ἢ γιγνώσκω ὁ ἀνάθεμα βάλλω . οὗτος ὁ παλαμικός φρατρία ἐκεῖνος τοιόσδε τις ὁ ἀντίθεσις ἐπεισφέρω . ὁ μέν ὁ ἕκτος σύνοδος οὗτος ἀναθεματισμός ὑπερθετέον ἐν ὁ πάρειμι . δεῖ γάρ ἀποκρίνω ὡς οὐ ἄλογος τις ἐγώ γίγνομαι πρόφασις πρός δύο θεότης ἔννοια τε καί πίστις , ἀλλά καί μάλα τίς Εὔλογος · δείκνυμι γάρ ἐγώ ὁ ὁ θεῖον γραφεύς δύναμις ὅθεν ἐγώ ὁ πρόφασις , αὐτόθεν αὐτόματος πάντως ἑκάτερος ἕπω , ὁ τε μέμψις ὁ ἀπόφασις καί ἅμα ὁ ὁ αναθεματισμός ἀναχώρησις . οὖον γάρ ἄλλοθεν ἀλλά ἢ ἐκ ὁ ἐν Θαβωρίῳ πάλαι ὁ ὄρος περί ὁ ὁ κύριος σῶμα γίγνομαι τε καί φαίνω φάος , περί ὅς καί ὁ ἐν θεολογία μέγας συμφέρω λέγω Γρηγόριος λάμπω ὁ μορφή καί ὁ θεότης παραδείκνυμι , καί γυμνόω ὁ ἐν ὁ σάρξ κρύπτω . καί πάλιν · φάος ὁ παραδείκνυμι θεότης ἐπί ὁ ὄρος μικρός στερρός καί ὄψις · ὅς τότε μέν ὁράω ὁ ἀπόστολος , νῦν δέ ὁ ἀμφί ὁ παλάμη ἀεί , καί πρό γε οὗτος ἄλλος οὐ ὀλίγος , ὡς ἔξεστι λέγω ἐντεῦθεν ὁ μέν ἀόρατος ὁ θεός , ὁ δέ ὁρατός μέν ἄκτιστον δέ , καί ὁ μέν ἀμέθεκτος ὁ δέ μεθεκτός , καί ὁ μέν ὑπέρκειμαι ὁ δέ ὑφίημι . ἄτοπος γάρ ὁ οὐράνιος χῶρος ἀπολιμπάνω ὅλος πάρειμι ὁ θέω ὁ ἐπίγειος οὗτος , εἰμί ῥυπαρός ὁ πλεῖστος εἶπον καί δυσώδης καί μολύνω . ἢ πῶς εἄν ὕψιστος λέγω θεός κάτειμι ἐκεῖθεν καί ὁ ἐπίγειος καί ἐφαμαρτέω συνδιατρίβω ; ἀλλά εἰμί ὁ μέν οὐσία αὐτός ὑπέρκειμαι θεότης ἄκτιστον , ἀεί ὁ οὐράνιος θάλαμος ἐνδιατρίβω , καί διά οὗτος Μένων ἀόρατος πάντῃ καί ἀμέθεκτος · ὁ δέ ἐνέργεια αὐτός ὑφίημι θεότης , διάφορος ὁ οὐσία , καί διά οὗτος ἀνούσιος καί ἅμα μεθεκτός καί ὁρατός ἐγώ . πρός οὗτος ὁ Γρηγοράς « καί πῶς ἄν τις » φημί « ἐλέγχω μᾶλλον καί ἑαυτοῦ μάχομαι καί ὁ θεότης ; ἵνα ὁ αὐτός Γρηγόριος περί αὐτός λέγω χράω . εἰμί γάρ ὅσπερ αὐτός θεμέλιος ὑποτίθημι τρόπος , ὁ κοινός καί εὐσεβής ὁ ἐκκλησία ἔννοια ἕπω , αὐτός ὥσπερ ἐν μετάμελος γίγνομαι γνώμη διορύσσω καί ἀναιρέω , πῶς οὖον παραβάτης ἑαυτοῦ δείκνυμι κατά ὁ θέω φαίνω ἀπόστολος , καί ἅμα ἑαυτοῦ μάχομαι καί θεότης ; δείκνυμι γάρ αὐτός ἐν προοίμιον διδάσκω ἐγώ φάος εἷς ἀπρόσιτος εἰμί ὁ μόνος ἐκεῖνος ἄκτιστον ὁ μακάριος τριάς οὐσία τε καί θεότης . ἀπρόσιτος δέ εἶπον καί ἀόρατος δηλόω εἰμί μετά πολύς ὁ ἀγαθός · ὁ δέ μετά αὐτός πᾶς φάος κτίστης . ἄγω δέ εἄν ἄλλος τε μυρίος , καί ὅσος μᾶλλον αὐτός ὁ ὁμώνυμος φωνή ὁ φάος κατά ὁ εἰς πλείων σημαίνω ποιέω ἔκτασις ἐν ὁ περί βάπτισμα ἐκτίθημι λόγος . οὖον τοίνυν ἑαυτοῦ μάχομαι καί θεότης φαίνω εἄν ὁ μέγας οὗτος διδάσκαλος ; ἀπάγω . μαίνομαι οὗτος διάνοια καί γλῶσσα εἰμί παρεύρημα κατά ὁ ἅγιος , ἦθος χρήστος δολερός κρύπτω · πολύς γάρ ἐκεῖνος ἀπαριθμέω λέγω φάος , εἷς ὁ πολύς εἰμί λέγω ἐκεῖνος ὁ φάος , ἐν ὅς μή δείκνυμι φημί ἀλλά παραδείκνυμι τηνικαῦτα ὁ θεότης , ὁ παρά πρόθεσις κολάζω ὁ αὔθαδες ὁ ἄτοπος ὁ θεῖον βωμολοχέω ὁρμάω , ὡς καί ἐγώ ἐν ἄλλος εἴρω2 τε καί αὖος πρόειμι τρανής εἴρω κατά χώρα . πάρειμι δέ ὅμως ἐν βραχύς ὁ Χρυσορρήμων ἐγώ συμμαχέω Ἰωάννης , εἴρω λέγω πολλάκις ὡς ὁ θεῖος φύσις οὖον φαίνω ὡς εἰμί , ἀλλά ὡς ἐπιμετρέω ὁ ὁράω ἢ ὁ ἀκοή ὁ θνητός φύσις · καί ἵνα μή εἰς ὕβρις ἐκλαμβάνω ὁ ὁ ἅγιος καί προσκυνητής φύσις πυρός ὁράω φαίνω , ὁράω γάρ φημί διαμερίζω γλῶσσα ὡσεί πῦρ , ἑρμηνεύω ὁ νέος ὁ διά Μωυσέος πάλαι γίγνομαι . λέγω γάρ Μωϋσῆς “ καί εἰμί ὁ εἶδος ὁ θεός Ἰσραήλ ἐν ὁ ὄρος Σινᾶ ὡς πῦρ καίω · ” ἀλλά ὁράω , φημί , καί ὁ λέξις ἐκεῖνος συμφωνέω οὗτος ὁ νέος · οὖον γάρ εἶπον πῦρ , ἀλλά ὡς πῦρ . καί ἐνταῦθα ὁράω γλῶσσα ὡσεί πῦρ . καί οὗτος μέν ὁ Χρυσορρήμων ἐκ πολύς ἀπολέγω ἐγώ ὀλίγος διεξέρχομαι · ὁράω δέ πῶς βραχύς λέξις προσθήκη ὁ αὔθαδες καί τολμηρός θεραπεύω ὁ ἔννοια , καί ἀναστέλλω ὁ ἀχαλίνωτος , εἰμί τις ἄγω ὑπέρ ὁ σκάπτω πηδάω ὁρμάω διά ἀμαθία ἢ δυστοπία κακοδαίμων γνώμη . ἐνταῦθα τοιγάρ ὁ παρά πρόθεσις προστίθημι , μέγας γίγνομαι καί ὁ ἄτοπος ἔννοια συστολή , καί διά ὁ βραχύς οὗτος προσθήκη μέγας ἔχω ῥοπή ὁ ὁ ἀληθής ἔννοια ἔνδειξις ὁμοῦ καί Εὐγένεια , περιφανής ἀνατρέπω ὁ πολύγλωσσος ἀωρία ὅς οὐ αἰδώς ὁ θεῖον βοσκηματώδης βεβηλόω ἔννοια . εἰμί δέ ὁ πρός βούλησις εἰμί ἐνταῦθα καί οὗτος αὐτός ἐπισκώπτω , ὅτι ὑπερτιμάω δοκέω ἐκεῖνος ὁ φάος ἀτιμάζω μᾶλλον ὑπέρ ὁ δήω , κεράννυμι καί συμμείγνυμι ὁ ἐκ διάμετρος πᾶς ἐναντίωμα , ὁρατός ἄκτιστον λέγω καί μεθεκτός ἀπρόσιτος καί ἄυλος κατά ἑαυτοῦ μεριστός καί ὅσος τοιοῦτος , οὐ ἔγωγε διαφέρω , οὐδέ ἑκών γε εἰμί οὗτος νεμεσάω ἄν · ἀλλά καί ὁ ἀνέγκλητος μένω παντάπασι ὁ γε ἐμός μέρος ἄσμενος αὐτός κομιδή χαρίζομαι · καί οὗτος γάρ ὁ μηδέ ὁ κτίσμα οὐ ἄν τις τολμάω παρέχω , δαίμων δηλαδή καί Ψυχή καί ἄγγελος , ( ἀόρατος γάρ καί οὗτος ἅπας ὁ φύσις , εἰμί μή διά σύμβολον καί τύπος σωματικός ἐνίοτε φαίνω ὁ ἕκαστος προσήκω τρόπος ) , οὗτος ἄσμενος συναριθμέω ὁ οἰκεῖος θεότης συνωθέω ὁ ἄκτιστος καί ἀπρόσιτος , καί μάλιστα πᾶς ὁ διαλαμβάνω ἐκεῖνος φάος . ὥσπερ γάρ ἀνανδρία ἑκατέρωθεν ἔλεγχος ἄμφω ἄμφω κομίζω , ὁ τε μή ἐθέλω θνῄσκω ὅτε δεῖ , καί ὁ ἐθέλω πάλιν ὅτε μή δεῖ , οὗτος ἐν ὁ θεῖος τιμή ὁ ὑπερβάλλω ὅς μή προσήκω , οὖον τιμή παρέχω θεός , σκοπός ὕβρις τηνικαῦτα ὁ ὁ εὐλαβής προσποίησις συμπορεύομαι τε καί συμπλέω κτάομαι . πολύς μέντα εἄν δήω μή καί πρός ὁ Ναυάτης μισανθρωπία ὠθέω ὁ μίμησις , ὅς ὁ ἀρετή εἰς ὁ ὑπερβάλλω τιμάω προσποιέω , λανθάνω ὁ ὁ θεός φιλάνθρωπον ἐκ αὐτός κρηπίς ἄντικρυς ἀναιρέω , ὁ ἐκ ἁμαρτία μετάνοια οὐδαμῶς προσίημι , καί προσηγορία εὐλάβεια ἐν ἀωρία πρόφασις ἑαυτοῦ προμνάομαι , ὁ κακός ὁ κακία ὁ ἀκολουθέω προεκνέω · οὗτος κακός εἰμί ὑπέρ ὁ δήω ᾄττω καί πατήρ ὅριον κινέω . ἀντιφωνέω γάρ ἀνάγκη ὁ ἀφανής ὁ ὄρεξις ἐνταῦθα πάθος ὁ χείρ καί γλῶσσα ἐμφανής κίνημα , καί σφέτερος σφέτερος μέρος μέρος πολέμιος καί ἀντίφθογγος τρέφω αὐτός τις ἑαυτοῦ , ἠώς εἄν σαφής ὁ ἔλεγχος ὁ χρόνος ἐπίκουρος λαμβάνω ὁ ἀψευδής ὁ δίκη πλάστιγξ εἰς ὕπαιθρος ἐκφέρω θέατρον , καί οἴομαι τιμή κερδαίνω ἐν ὁ ὄφλω αἰσχύνη εὑρίσκω ἐνδείκνυμι . ὁποῖος δήπου πάσχω καί ὁ ὁ ὁ ακτιστιος αἵρεσις ὑφίστημι · οἴομαι γάρ τιμάω ὁ ὁ Χριστός σάρξ ἄκτιστον οὗτος δογματίζω εἰμί , ἐντεῦθεν οὖον μικρός ὁ ὁ Χριστός ἐκκλησία παρεισφέρω νόσημα καί ἀντί τιμή ἀτιμία πράσσω · διό καί ἴδιος τις οὗτος αἵρεσις ακτιστιος ὀνομάζω τε καί ἀποκηρύσσω πρός ὁ εὐσεβής . παραπλήσιος δέ τίς καί ὁ θεολόγος φημί Γρηγόριος πρός Εὐνόμιον , ὁ ὑπέρ πᾶς , λέγω , οὐσία καί φύσις ὁ μέν πατήρ δίδωμι , εἰμί ἄνθρωπος , ὁ δέ υἱός ἀποστερέω καί ὁ δύο νέμω αὐτός ὁ τιμή καί ὁ προσκύνησις , κἀν ὁ συλλαβή χαρίζομαι ὁ ὅμοιος , ὁ πρᾶγμα περικόπτω ὁ θεότης , καί μεταβαίνω ἀπό ὁ ὁ ἴσος ἔχω ὁμωνυμία ἐπί ὁ ὁ μή ἴσος συνδέω . καί ἀλλαχοῦ “ οὖον γάρ θεός ὁ κτίζω , οὐδέ δεσποτικός ὁ ὁμόδουλος , κἀν ὁ πρῶτος φέρω δουλεία καί κτίσις , καί οὗτος μόνος φιλανθρωπεύομαι ὑβρίζω · ὁ γάρ ὁ ὀφείλω ἀποστερέω τιμή οὖον μᾶλλον τιμάω ὁ δίδωμι ἢ ἀτιμάζω ὁ ὑφαιρέω , κἀν προσποίησις ἔχω τιμή ὁ γίγνομαι . ” ὁράω πῶς ὁ μή προσήκω τιμάω , ἀλλά ὑπερβαίνω δοκέω ὁ νομίζω ὅρος , ὕβρις τίκτω καρπός . ὁ γάρ ὁ ὑπερβάλλω παρενθήκη ἔλεγχος γίγνομαι ὁ πρίν ἐλλιπής καί οὖον μᾶλλον δίδωμι ἢ ζημιόω , περιφανής ποιέω ὁ ἀληθής τιμή ὁ ὑφαίρεσις ἢ ὁ πορίζω οὗτος ἐπίτασις , ὡς κινδυνεύω ἐν ὁ ὁ δοκέω ἀφθονία ὁ ὁ πτωχεία ὑπομένω αἰσχρός . δύο οὖν ἐνταῦθα ἕτερος ἕπω · ἢ γάρ κακουργία ἐγχείρημα φαίνω εἰμί οὗτος , διά ἀπάτη ὁ ἁπλόος ἐπινοέω , ἢ δεισιδαιμονία ὀνομαστέον ὁ ὁ νόσημα πάθος , ἔκγονος λόγος διεψευσμένως ἔχω εἰμί πρός ὁ ἀγαθός , δειλία δέ ἀόριστος καί ατέκμαρτος ὁ μήτηρ Ψυχή ἐντίθημι καί φόβος ἐν οὖον καιρός φύω , θάνατος γείτων καί οἷος ὁ ἐν ᾍδης μυθεύω πέμπω ὁ ζῶ ἐν ὕπνος , ἐκ διάμετρος μέν καί ἀντιδιαιρέω ὁ ἀθεΐα ὁ τάξις ἔχω , γένος δέ ὅμως ἐκεῖνος αὐτός κτάομαι , ὁ ἄγνοια δηλαδή . ὁμοίως γάρ ὁ διαβάλλω εἰμί ὁ τε ἀκίνητος εἰμί πρός ὁ ὁ θεός τιμή , καί αὖος ὁ κινέω πρός αὐτός καθάπερ οὖον χρή · ὁ μέν γάρ πίστις ἄμοιρος , ὁ δέ καί δόξα ἐμπαθής προσλαμβάνω , μικρολογία μακράν ὁ θεός προστρίβω . καί εἰμί ἐν ἀμφότερος ὅμοιος ὁ κακός , κἀν ἀντίθετος κληρόω Τύχη ἀλλήλων ἑκάτερος . ἵνα δέ ἐκ ὁ συνήθης ὁ φύσις καί οἷος εἶπον κοινός ὁ ἅπας ἔννοια ὑπόδειγμα τις πρός σαφήνεια ὁ λόγος λαμβάνω ὁ ὁ ἅγιος ἀριθμέω ἐκεῖνος φάος εἷς καί ὁ φάος εἰμί ἐκεῖνος δείκνυμι , καί ὁ ὅμοιος ποιότης , εἰμί καί ὁ λαμπρότης παραλλάσσω δοκέω , φημί εἄν ὡς πολύς ἐκ αἰών ἀγαθός γίγνομαι ἀνήρ καί θεοφιλής εἷς εἰμί φέρω εἶπον καί Μωσῆς ὁ μέγας ἐκεῖνος , διά ὅς ὁ μέγας ὁ θαῦμα κατά ὁ Αἴγυπτος ὁ θεός πράσσω . οὖον μόνος δέ , ἀλλά καί θεῖον ὁ πρόσωπον αὐτός φάος καταλαμπρύνω , ὡς μηδέ ὁ υἱός Ἰσραήλ , κατά ὁ θέω φαίνω ἀπόστολος , ἀτενίζω δύναμαι εἰς ὁ πρόσωπον αὐτός διά ὁ δόξα ὁ πρόσωπον ὁ τότε ἐκεῖνος ἐκεῖ φαίνω . καί κάλυμμα ἔχω ὁ θεῖος φημί Χρυσόστομος ἐπί ὁ πρόσωπον τότε Μωσῆς · καί ὁ αἴτιος , ἐπεί μή δύναμαι , φημί , ὁ δόξα ὑποφέρω ὁ πρόσωπον αὐτός . ὁράω πῶς καί ὁ ὁ ὁράω ὄψις στερρός γίγνομαι καί ὁ φάος ἐκεῖνος ὁ ὁ Μωσῆς πρόσωπον πάλαι λαμπρύνω . φάος οὖν καί Γρηγόριος εἷς ἐκεῖνος πρός ὁ ἄλλος καί ὁ φάος ἐκεῖνος πρός ὁ ἄλλος φημί ὅς ὁ Μωσῆς δοξάζω πρόσωπον . καί πολύς τοιοῦτος συνείρω διάφορος μέν ὁ ποιότης καί οὖον ὁ φύσις , ἐκ ὁ ποίημα ὁ ποιητής ὑμνέω , ὅς καί ἀδιάδοχος εἶπον φάος καί κύριος εἷς , ἔπειτα ὁ ἄλλος καί ὁ φάος ἐκεῖνος συναριθμώ , ὅς παραδείκνυμι τυπικός ὁ θεότης , λαμπρός μέν ὁ ὁ αἴγλη ποιότης , ὁ δέ φύσις τηρέω ὁ ἄλλος ὁ αὐτός . καί ὁ ὁ ἀληθής ἔννοια ἐνταῦθα κράτος ὁ ὁ ἄρθρον παρίστημι θέσις , ὁ θεότης περιγράφω , καί ὁ ἀφίημι καί ἀόριστος ὁ σημαίνω πρός ὁ μοναδικός καί ἑνιαῖος συστέλλω τε καί περισφίγγω . οὖον γάρ θεότης ἀπαριθμέω ὁ διδάσκαλος εἷς εἶπον θεότης καί ὁ φάος ἐκεῖνος , ἀλλά ἐναντίος φάος ἀριθμέω πολύς εἷς ἐκεῖνος ὁ πᾶς εἴρω εἰμί , τιμάω μέν ὑπό θεός πλέω , ἵνα οὕτως εἶπον , ὁ ἄλλος , οὖον μήv δύναμαι ἄκτιστον γίγνομαι θεότης , ἀλλά ἄκτιστος θεότης παράδειξις τυπικός τε καί συμβολικός , ὡς εἴρω πρόειμι ἐγώ ἐμφανής . ὥσπερ οὖν πολύς εἰμί ἀνήρ ἀγαθός καί θεοφιλής προφήτης εἷς ὁ πᾶς εἰμί καί Μωσῆς λέγω , τιμάω μέν πρός θεός πλέω ὁ ἄλλος σχεδόν ὁ τε λαμπρότης ὁ πρόσωπον καί ὁ ἐν Αἴγυπτος θαῦμα , καί θεός γίγνομαι Φαραώ , ἄκτιστον δέ οὖον , οὗτος καί περί ὁ φάος νοητέον ἐκεῖνος . ὁ γάρ τιμή καί δόξα καί λαμπρότης ποιότης τις επουσιώδης εἰμί καί συμβεβηκός εἶδος , αὐτός μέν ἀλλοίωσις καί μεταβολή ὑπομένω φύω , ὁ δέ οὐσία ὁ τοιοῦτος ἀθῷος μένω πάθος · ὑποβάθρα γάρ τις καί θεμέλιος γίγνομαι οὗτος ἅπας , καί οὗτος ἄνευ ὑπόστασις ἐκεῖνος οὐ εἰμί οὐδέ ὅστις , οὐσιωδῶς γε μήv αὐτός καί οὗτος συναλλοιόω ἥκιστος οἶδα . εἰμί δέ διά ἀμαθία ἔνιοι καί ἔκστασις λογικός ἐπιστήμη , διά ὅς ὁ θεῖος πατήρ ὁ δογματικός συνίστημι Βίβλος , ἕπω ἥκιστος δύναμαι , τίς οὗτος πρός ὁ ἀληθής γνῶσις ; οὖον γάρ ἀτιμάζω ὁ παίδευσις διά αὐτός , ἀλλά σκαιός καί ἀπαίδευτος ὑποληπτέον ὁ οὕτως ἔχω ὁ μέγας φάσκω διδάσκαλος . πολύς μέν γάρ εἄν δήω ὁ ὅρος ἐκεῖνος ὁ οἰκεῖος φυλάσσω φύσις ὁ τε ἄλλος δήπουθεν , καί ὁ γε ὁ αὐτός καί εἷς Μένων ὁ ἀριθμός ὁ οὐσία ὁ ἐναντίος εἰμί δεκτικός , εἰμί ὅς ἀνυπόστατος εἰμί κατά ἑαυτοῦ ὑπόστασις οὗτος γίγνομαι , οὗτος συμμεταβάλλω ὁ οἰκεῖος ἐξίστημι φύσις . ἀνούσιος μέν γάρ ὁ περί ὁ σῶμα ποιότης καί ἀσώματος , αἰσθητός δέ οὖν , καί περί ὁ ὁ αἴσθησις ὑπόκειμαι σῶμα ὁ ὑπόστασις τε καί σύστασις ἔχω · πᾶς δέ ὁ ὁ αἴσθησις ὑποβάλλω ὁ θεῖος φάσκω Χρυσόστομος μηδέ οὐσία εἰμί ἄγγελος δύναμαι λέγω , ἀλλά σῶμα πάχος ἔχω καί τριχῆ διαστατός . πῶς οὖν εἄν εἰμί θεότης ἄκτιστος ἐκεῖνος ὁ φάος , αἴσθησις ὑποβάλλω καί ὁράω , ὡς ἅπας μέν καί πρό γε πᾶς σύ μαρτυρέω . ἢ πάντως καί σύ σιωπάω ἐκ ἀπορία ὁ θεῖος ἑρμηνεύω Δαμασκηνός Ἰωάννης , « ἐν ὁ Θαβώρ » λέγω « ὁ ὄρος λαμπρύνω μέν ἥλιος δίκη ὁ πρόσωπον ἑαυτοῦ ὁ Χριστός , ἵνα ὡς θεός παραδείκνυμι ὁ μαθητής ὁ ὁ οἰκεῖος θεότης δύναμις · ἀλλά ἐπεί καί Μωσῆς λαμπρύνω πάλαι ὁ πρόσωπον ἔξωθεν , λανθάνω νῦν ὁ διάβολος διά ὁ αἰσθητός δηλαδή ἐνταῦθα φαίνω λαμπρότης . » ὁράω καί οὗτος σῶμα καί αἴσθησις ὑποβάλλω καί ὁράω ὁ λαμπρύνω ὁ Χριστός φημί τηνικαῦτα πρόσωπον . οὖον γάρ φαντασία ὁ ὁ ἔνσαρκος μυστήριον οἰκονομία εἰμί · εἰμί δέ σῶμα , καί οὐσία πάντως κτίστης · ὁ γάρ ὁ ακτιστιος αἵρεσις περιφανής ῥίπτω ὁ ὁ κύριος σάρξ δοξάζω ἄκτιστον · πῶς οὖν ἄκτιστος ὁ αἰσθητός φαίνω τηνικαῦτα λαμπρότης ; καί τίς ὁ οὗτος τολμάω κηρύσσω πλήν ὁ εικονομάχος μέν ὕστερος , Μανιχαῖος δέ καί Μασσαλιανός πρότερος , νῦν δέ ὁ Παλαμίτης ; εἰμί γάρ οὐ ἀκούω σαφής ὁ ἅγιος λέγω , ὁ ὁ αἴσθησις μέν ὑποβάλλω ὁρατός , ὅς δέ ἄκτιστον , μή ὅτι οὐ ὁρατός , ἀλλά καί νόος καί λόγος ὑπερβαίνω ; οὗτος δέ τίς εἄν εἰμί ὁ πᾶς ἕτερος ἢ ὅς φάος εἷς ἀπρόσιτος εἰμί καί μόνος εἷς κύριος ὁ θεός . ὅμως , ἐπεί κανών τε καί σταθμός ἄνω ὁ κοινός ἐκεῖνος καί ὁμολογέω ὁ πᾶς ἔννοια προβάλλω , ὡς εἄν πρός ἐκεῖνος βλέπω ὁ ἑξῆς ὁ λόγος διευθύνω ἐργασία καί ὁ ἐπιχείρημα , ἀναληπτέον ἐγώ εἰμί καί ζητητέος πῶς ἐναντίος ὁ κοινός καί ὁμολογέω ἐκεῖνος ἔννοια ἔνειμι περιφανής συμπεραίνω . πᾶς γάρ εἰμί καί καλέω ὁ θεότης καλέω καί φάος · εἰμί οὖν φάος εἷς ἀπρόσιτος καί ἀδιάδοχος ὁ θεός καί κύριος εἷς καί μόνος ἄκτιστον , πῶς καί πόθεν εὑρίσκω νῦν ὁ παλαμικός φατρία δύο ἄκτιστον φάος Θαβωρίῳ διάφορος ὁ θεῖος οὐσία , ὁ ὁ θεολόγος Γρηγόριος ἀριθμέω ἐκεῖνος φάος πολύς εἷς εἰμί ; ὅς γάρ ὁ πολύς εἷς εἰμί , οὐ εἷς κύριος · ὅς δέ κύριος εἷς καί ἀδιάδοχος , ὁ πολύς εἷς εἰμί οὖον δύναμαι . πῶς γάρ εἄν ἄκτιστον ἔτι εἰμί δύναμαι , ὁ ἄλλος καί διάφορος αὐτός ποίημα συναριθμέω ; ἢ πῶς ὁ ἀνούσιος ὁ οὐσία αὐτός ; εἰμί γάρ αὐτός , οὖον διάφορος , εἰμί δέ διάφορος , οὖον αὐτός · ἄμικτος γάρ φύσις παντάπασι οὗτος , καί λίαν ἀσύμβατος καί οὐδέποτε σύμφωνος . ἐπί δή οὗτος αὖθις ἕτερος ἀντεπάγω ἀντίθεσις , οὖον δύναμαι ἑαυτοῦ ἀπονίζω ὁ σφεῖς ἐπιφέρω ὑπό ὁ θεῖος καί οἰκουμενικός ἕκτος σύνοδος ἀναθεματισμός αἰσθάνομαι . καί εἰμί ὁ ἀντίθεσις ἔχω οὕτως . εἶτα οὐδέ ὁ μέγας δέχομαι , φημί , Διονύσιος λέγω « ὅταν ἄφθαρτος καί ἀθάνατος γίγνομαι καί ὁ χριστοειδής καί μακάριος ἐφικνέομαι λῆξις , πάντοτε σύν κύριος κατά ὁ λόγιος εἰμί , ὁ μέν ὁρατός αὐτός θεοφάνεια ἐν πάναγνος θεωρία ἀποπληρόω , φανός ἐγώ μαρμαρυγή περιαυγάζω ὡς ὁ μαθητής ἐν ἐκεῖνος ὁ θεῖος μεταμορφόω , ὁ δέ νοητός αὐτός φωτοδοσία ἐν ἀπαθής καί ἄυλος ὁ νάω μετέχω . » πρός οὗτος ὁ Γρηγοράς , « καί μείς » φημί « πολλαχόθεν ὁράω ὁ ὁ ὑμέτερος σπούδασμα ἕπομαι αὐτόθεν ἀναίρεσις · οὖον γάρ σύνεσις ὅς λέγω λαμβάνω δύναμαι , πρίν ὁ οὐδός1 ὑπερβαίνω ὁ οἰκέω χεῖλος μάλα ὀφείλω . πρῶτος μέν γάρ ὁ ὁ ἐντελής σαφήνεια ὁ προλέγω ἔχω ἄνω λίπος , ὁ συνεχής ἡμίτομος ἐκεῖθεν ὑφαιρέω προφέρω . μυέω γάρ , ὁ θεῖος1 φημί Διονύσιος , νῦν μέν ἀνάλογος ἐγώ διά ὁ ἱερός παραπέτασμα , ὁ ὁ λόγιος καί ὁ ιεραρχικός παράδοσις φιλανθρωπία αἰσθητός ὁ νοητός καί ὁ εἰμί ὁ υπερούσιος περικαλύπτω , καί μορφή καί τύπος ὁ ἀμόρφωτος τε καί ἀτύπωτος περιτίθημι , καί ὁ ὑπερφυής καί ἀσχημάτιστος ἁπλότης ὁ ποικιλίας ὁ μεριστός σύμβολον πληθύνω τε καί διαπλήσσω . οὗτος δέ οὕτως ἔχω , μορφή καί τύπος καί μεριστός σύμβολον τις ἄν πρός ἄκτιστος φημί σωφρονέω καί μανία ὑπάρχω ἐλεύθερος ; ὅμως καί ὁ ὁ θεῖον Μάξιμος ὁ πάρειμι χωρίον ἑρμηνεύω μαρτυρία ὁ ἐκ ἀμαθία παράνοια ὁ ἄλλως λέγω ἐλέγχω · εἰμί γάρ φημί οὗτος ἐπί μέν θεός , ὅταν φαίνω ὡς πῦρ καί ὡς γέρων ἐν Δανιήλ καί ὡς ἀνήρ Παλαίων ὁ Ἰακώβ , καί ὅσος τοιοῦτος · ἐπί δέ ἄγγελος , ὅταν ὁ χερουβίν ὡς θηριόμορφος καί ἄλλος ἐν τάξις ἀνήρ καί νεανίσκος φαίνω . καί πάλιν “ σημειωτέος ὅτι ὁ θέω σῶμα ὁ κύριος ὁρατής φημί θεοφάνεια , νοητός δέ ὅστις κατά νόος εἰμί μεθεκτός . ” ὁράω πῶς ὁλόκληρος ὁ ὁ γραφεύς σῶμα κεῖμαι , κτίσμα πρόδηλος εἰμί δείκνυμι μορφή καί τύπος καί ὁ μεριστός καί πλασματώδης οὗτος σύμβολον . πρῶτος μέν οὖν οὗτος ἄτοπος πράσσω εἰμί , ὁ ὁ θεῖος γραφεύς ἡμίτομος προφέρω ῥῆσις · δύο δέ ὅτι ὁ καίριος ὁ ὁ Διονύσιος λόγος σιωπή κρύπτω μέλλω φημί καί οὔπω δῆλος · ὁ γάρ “ ὅταν ἄφθαρτος γίγνομαι καί ἀθάνατος ” καί ὁ ἑξῆς οὔπω προσγίγνομαι σύ , εἰμί μή ὁ Ἐνδυμίων ὕπνος καθεύδω δοκέω καί λανθάνω ὁ ὑμέτερος κατάλυσις ἀπό ἑστία κατά ἑαυτοῦ ἐπάγω . εἰμί οὐδέ ὁ ἀπόστολος βοῦς ἀκούω , ὡς καί ἐγώ ἐν ἑαυτοῦ στενάζω υἱοθεσία ἀπεκδέχομαι ὁ ἀπολύτρωσις ὁ σῶμα ἐγώ · ὁ γάρ ἐλπίς σῴζω , Ἐλπὶς δέ βλέπω οὐ εἰμί ἐλπίς · ὅς γάρ βλέπω τις , τίς καί ἐλπίζω ; εἰμί δέ ὅς οὖον βλέπω ἐλπίζω , διά ὑπομονή ἀπεκδέχομαι . εἰμί οὖν οὗτος εἰμί ὁ ὁ Παλαμίτης σύ ὁράω φάος , ὡς αὐτός διατείνω , καί ὁ μέλλω αὐτός ἐκεῖνος φάος ὅς σῶμα ἄφθαρτος κατά ὁ θέω εἶπον Διονύσιος δήω πρός θεωρία , περισσός ἄρα ὁ ὁ θάνατος μυστήριον , περισσός δέ καί ὅς φημί Παῦλος ὁ θεῖος , δήω ὁ θνητός οὗτος ἀθανασία ἐνδύω καί ὁ φθαρτός ἀφθαρσία , καί πρός γε ὁ ἐν ἐλπίς μή βλέπω κεῖμαι ὁ υἱοθεσία ἐγώ μετά ὁ ὁ σῶμα ἀπολύτρωσις . εἰμί γάρ μετά ὁ σωματικός πάχος καί ὁ παλαμικός κραιπάλη καί τρυφή ἔξεστι καί ὁ μέλλω ἐκεῖνος φάος ἀπολαύω ἐνταῦθα , τίς δεῖ θάνατος πρός ἀθανασία ἐπαγγέλλω μετάγω καί ζωή ἀίδιος τε καί ἄφθαρτος , εἰμί οὐ εἰς ὁ μέλλω , οὐδέ εἰς ὁ ὁ μετά θάνατος ταμιεύω ἐλπίς , ἀλλά ὅσος γέμω μέν τρυφή καί σαρκικός ὄρεξις , ῥώννυμι δέ πως φράζω μετά ὁ σεμνός ἐλπίς , καί εἰμί τίς ποῦ ὁ τοιοῦτος ἐπαγγελία ἐγκρύπτω . εἷς μέν οὖν οὗτος κατάλυσις αὐτόχρημα κατά σύ , οὖον πολύς δήω λόγος · δύο δέ ὅτι Διονύσιος θεοφάνεια μέν φημί ὁρατής , οὖον θεότης δέ ἄκτιστον ὁρατής · πόρρω δέ ἀλλήλων ἀλλήλων , καί διΐστημι μᾶλλον ἢ ὅσος ἐκ δυσμή ἀπέχω ἀνατολή · θεοφάνεια μέν γάρ ἐγώ ὁρατός διάφορος καί πλεῖστος γίγνομαι παραδίδωμι ὁ θεῖος καί ἱερός Βίβλος , καθά πρόειμι εἰς πλάτος ἐκτίθημι · θεότης δέ ἄκτιστον πλήν ὁ τρισυπόστατος εἷς οὐσία οὐδείς πω ὁ παράπαν ἕτερος ἄχρι καί σήμερον οὔτε εὑρίσκω οὔτε λαλέω , οὔτε μήv οὐδέ εἰς νόος βάλλω τολμάω εὐσέβεια συντρέφω πλήν ὁ παλαμικός φράτρα . δύο μέν δή οὗτος φέρω ὁ σύ ἀντίθεσις λύω διά βραχύς , εἰμί δέ εἄν καί τρίτος , ὁ παρά ὁ λέξις , λέγω δή ὁ ὅς , μονοσύλλαβος μέν εἰμί , ὁμώνυμος δέ καί κατά πολύς λέγω σημαίνω . ὅς ὁ μέν πλείων γραμματιστής παραπεμπτέος , ὅς προὔργου οὗτος · ἐγώ δέ ἀποχράω κατά ὁ ὁ θεῖον ἐνταῦθα γραφεύς ἐκδέχομαι ἑρμηνεύς , ποτέ μέν ὡς βεβαιωτικός δηλαδή καί ὁ ὑπόκειμαι ἔννοια ἐπίτασις ἔχω , ποτέ δέ ὡς ὁμοιωματικός ἢ διστακτικός καί οὖον μάλα ἀναμφισβήτητος . ὅς ὑπόδειγμα εἄν εἰμί αὐτός ἐκ πρόχειρος παρίστημι ὁ μνήμη , ὁ μέν βεβαιωτικός καί ὁ ὑπόκειμαι ἐπίτασις ἔχω ἔννοια ὁ “ θεάομαι ὁ δόξα αὐτός δόξα ὡς μονογενής παρά πατήρ , ” ἐν σάρξ μέν κρύπτω δηλονότι , ἀλλά ὡς ὁ εἰμί μονογενής καί κύριος υἱός καί λόγος ὁ θεός διά ὁ παράδοξος ἔργον φαίνω · ὁ δέ ἕτερος ὁ “ λάμπω ὁ πρόσωπον αὐτός ὡς ὁ ἥλιος · ” ἐνταῦθα γάρ ὁμοίωσις ἔχω τρόπος , καί οὖον μάλα ἀναμφισβήτητος μένω , οὐδέ ἐκτός παράλλαξις . ὁποῖος εἰμί καί ὁ προβάλλω ἐν ὁ πάρειμι θεῖον Διονύσιος ῥητός , ὡς ὁ μαθητής ἐν ἐκεῖνος ὁ θεῖος λέγω μεταμορφόω · ὁμοιότης γάρ ἐνταῦθα καί οὖον ταυτότης σημαίνω ὁ ῥῆμα , καί ἀπαραλλαξία ἔχω οὖον δύναμαι · οὔτε γάρ ὁμοφυής οὗτος οὔτε ὁμογενής οὔτε ὁμοειδής · οὐσία μέν γάρ ὁ ταυτότης , ὁ δέ ὁμοιότης ποιότης · ποῦ γάρ ταυτότης εἄν εἰμί τόπος ὁ ἐκ διάμετρος συμφυής τἀναντία κληρόω ; ὅς γάρ ἔτι φθαρτός συνίημι βίος καί σῶμα συντρέχω , καί ὅς μή , οὗτος οὐ εἰμί καθό διΐστημι οὐδείς ταυτότης . ὡς εἰμί ὁ ὅς οὖον ταυτότης ἐνταῦθα λόγος ἔχω , ἀλλά ὁμοιότης τις σκιαγραφία εἶπον . καί γάρ καί ὁ θεῖος Χρυσόστομος ὁ “ λάμπω ὡς ὁ ἥλιος ” ἐξηγέομαι , ὁ ὁ ἄφθαρτος σῶμα δόξα , φημί , οὖον τοσοῦτος ἀφίημι ὁ φάος ὅσος οὗτος ὁ σῶμα ὁ φθαρτός , οὐδέ τοιοῦτος οἷος καί θνητός ὄμμα γίγνομαι χωρέω , ἀλλά ἄφθαρτος καί ἀθάνατος δήω ὀφθαλμός πρός ὁ θέα αὐτός . ἀκούω ὁ μέγας φωστήρ ὁ ἐκκλησία , διδάσκω καί αὐτός ὁ ἄλλος πατήρ ὁμοίως , ὡς οὐ ἄφθαρτος λαμβάνω σῶμα ὁ κύριος ( οὗτος γάρ ὁ Μαρκίων εἰμί λέγω αἵρεσις ) , οὐδέ ἄκτιστον αὐτός ποιέω τε καί κτίζω ( οὗτος γάρ ὁ ὁ εικονομάχος καί Μανιχαῖος εἰμί λέγω μανία ) , ἀλλά ὁ ἀναλλοίωτος φύσις , κατά ὁ θέω εἶπον μελῳδός , ὁ βρότειος μίγνυμι ὁ ἐμφερής ἄυλος θεότης φάος παραγυμνόω ὁ ἀπόστολος ἀπόρρητος ἐκλάμπω , καί πάλιν ἀμυδρός θεῖος αὐγή παραγυμνόω χαρακτήρ . ὁράω πῶς ὁ ὁ εὐσεβής ἐκκλησία πᾶς διδάσκαλος σωματικός τε καί συμβολικός ὁ ἀμυδρός καί αἰνιγματώδης πανταχοῦ διά ὁ παρά πρόθεσις ἐμφαίνω δήλωσις . συμμαρτυρέω δέ ἐγώ καί ὁ μέγας ἀπόστολος Παῦλος , λέγω “ νῦν μέν διά εἴσοπτρον ἐν αἴνιγμα βλέπω , τότε δέ πρόσωπον πρός πρόσωπον . ” ὁράω δέ πῶς καί οὗτος αἰνιγματώδης φάσκω ὁ ὁρατός θεοφάνεια καί οὐ ἄνευ σύμβολον καί τύπος . ἀκούω δέ τίς καί ὁ εὐαγγελιστής ἐνταῦθα Ἰωάννης φημί · “ ἀγαπητός , νῦν τέκνον θεός εἰμί , καί οὔπω φανερόω τίς εἰμί · οἶδα δέ ὅτι , ἐάν φανερόω , ὅμοιος αὐτός εἰμί , ὅτι ὁράω αὐτός καθώς εἰμί . ” ἀκούω πῶς ὁ συμπάρειμι μεταμορφόω ὁ κύριος σαφῶς ὁμολογέω διαρρήδην μήπω φανερόω , σκιαγραφέω δέ ἐν ἐπαγγελία αἰνιγματώδης ὁ εἰς ὁ μέλλω καθαρός πρόσωπον πρός πρόσωπον μετά σάρξ ἐκεῖνος φανέρωσις , ὅτε δήπουθεν ὁ ἄξιος ὁράω φάσκω μετά ὅς ἀνίστημι σάρξ κατά ὁ γράφω “ οὗτος Ἰησοῦς ὁ ἀναλαμβάνω ἀπό σύ εἰς ὁ οὐρανός , οὕτως ἔρχομαι πάλιν ὅς τρόπος θεάομαι αὐτός πορεύω εἰς ὁ οὐρανός . ” καί οὗτος τίς καί ποῖος ὁ οὗτος γράφω εἰμί ; ὁ καί πρίν ἀποδύω ὁ θνητός οὗτος καί φθαρτός ὁ σάρξ , μέγας συνοικέω καθαρότης . ἀλλά ὁ Παλαμάς ἀπό χλιδή καί πότος καί τρυφή ὀφθαλμός αἰσθητός ἐνταυθοῖ διατείνω βλέπω οὖον ὁ ὁρατός αὐτός θεοφάνεια , ἀλλά ὁ ἄκτιστος τε καί ἄγγελος ἄγνωστος θεότης . τίς πρός οὗτος φημί ὁ ὁ ἐκεῖνος προίστημι σύ ; ἢ οὖον δάκρυ ἄξιος πολύς μέν ἐκεῖνος , πλείων δέ ἕ καθάπερ δεσπότης πείθω ; ἆρα οὐ ἀργαλέος , κατά ὁ φημί , πρᾶγμα εἰμί , εἰμί γῆ καί ἥλιος , δοῦλος γίγνομαι παραφρονέω δεσπότης ; εἰμί δέ τις ἐκ ἀμαθία κινέω αὐτός ἑαυτοῦ ὁ ἅγιος νῦν μέν συμφωνέω νῦν δέ ἐναντιόομαι λέγω , ὅτι ἄνω μέν “ ὅς ὁράω ” λέγω “ καί ὁ χείρ ἐγώ ψηλαφάω , ” καί “ ὁ λόγος ὁ ζωή φανερόω ἐγώ , ” καί “ ὅς ὁράω καταγγέλλω σύ , ” καί ὅσος περί ὁ ὁρατός ὁ κύριος θεοφάνεια δίειμι ὁ ἀνθρωπικός τρόπος , βραχύς δέ ἔπειτα παρακάτειμι ἕτερος μέν διεξιέναι δοκέω , ἐκεῖνος δέ οὖν παραπλήσιος , ὅς “ θεός οὐδείς ὁράω πώποτε ” εὐαγγελίζω ἀποφαίνω , μή ὁ ἅγιος διχόνοια καταψηφίζω , ἀλλά ἑαυτοῦ μᾶλλον ἀσθένεια , ὅτι μή θεοπρεπῶς ὁ θεῖον διαιρέω δύναμαι , μήτε ὅσος μήτε ὅπως περί ὁ ὁρατός ὁ κύριος θεοφάνεια ὁ ἅγιος διάφορος ἀποφαίνω , μήτε ὅσος περί ὁ ἄκτιστος τε καί μακάριος αὐτός φύσις , καθάπερ ἐν πολυφωνία μουσικός ὄργανον , εἷς ὁ τεχνίτης θεός ὁ ἐναρμόνιος τέχνη καί δύναμις ἐμπνέω τε καί ἐνηχέω . συνίημι δέ , οἴομαι , καί εἰμί λίαν εἰμί νωθρός καί εὐήθης , ὁ γνώμη Διονύσιος καθαρός τε καί ἀποτάδην ἀκούω διέξειμι οὗτος · καί οὗτος γάρ , οἴομαι , φημί , ὁ θεολογία αἰνίσσομαι , ὁ ὁ προφήτης δηλαδή , ὁ ἐκ ὁ κρύφιος ὁ ὑπερούσιος εἰς ὁ κατά ἐγώ ἐμφάνεια ἀνθρωπικός οὐσιόω προέρχομαι · κρύφιος δέ εἰμί καί μετά ὁ ἔκφανσις , ἢ ἵνα ὁ θεῖος εἶπον , καί ἐν ὁ ἔκφανσις · καί οὗτος γάρ ὁ Ἰησοῦς κρύπτω , καί οὐδείς λόγος οὔτε νάω ὁ κατά αὐτός ἐξάγω μυστήριον , ἀλλά καί λέγω ἄρρητος μένω καί νοέω ἄγνωστος . καί μετά ὀλίγος “ καί γάρ , ἵνα συναιρέω εἶπον , οὐδέ ἄνθρωπος εἰμί , οὐ ὡς μή ἄνθρωπος , ἀλλά ὡς ἐκ ἄνθρωπος ἄνθρωπος ἐπέκεινα καί ὑπέρ ἄνθρωπος ἄνθρωπος ἀληθής γίγνομαι , καί ὁ λοιπός οὖον κατά θεός ὁ θεῖον δράω , οὖον κατά ἄνθρωπος ὁ ἀνθρώπινος , ἀλλά ἀνδρόω θεός καινός τις ὁ θεανδρικός ἐνέργεια ἐγώ πολιτεύω . ” καί πάλιν “ ἐν οὗτος γίγνομαι πᾶς ὁ θεός γιγνώσκω καί ὁράω ἀξιόω , αὐτός ὁ μή ὁράω μηδέ γιγνώσκω ἀληθής ἐν ὁ ὑπέρ ὅρασις καί γνῶσις γίγνομαι . ” ὁράω ὁ συμφωνία ὁ διδάσκαλος ὁ εὐσέβεια ; ὅς γάρ Παῦλος φημί ὅρασις ἐν αἴνιγμα νῦν διά εἴσοπτρον , ἐν δέ ὁ μέλλω πρόσωπον πρός πρόσωπον , καί ὅσπερ αὖθις Ἰωάννης , οὔπω φανερόω ὁ κύριος ἐγώ , ὁράω δέ εἰς ὁ μέλλω ἀποτίθημι ὁ ὁ σάρξ φθαρτός , αὐτός οὗτος ἀνθρωπικός φημί οὐσιόω ὁ κύριος κρύφιος εἰμί καί ἐν ὁ ἔκφανσις καί μετά ὁ ἔκφανσις , καί ὁ κατά αὐτός μυστήριον μένω λέγω ἄρρητος καί νοέω ἄγνωστος . καινός γάρ τις ὁ θεανδρικός ἐνέργεια ἐγώ αὐτός πολιτεύω φημί , καί ὑπέρ ἄνθρωπος ἐνεργέω ὁ ἀνθρώπινος · καί δηλόω παρθένος , φημί , ὑπερφυῶς κύω , καί ὕδωρ ἄστατος ὑλικός καί γεηρός πούς ἀνέχω βάρος καί μή ὑπείκω , ἀλλά ὑπερφυής δύναμις πρός ὁ ἀδιάχυτος συνίστημι . καί πάλιν “ εἰμί τις εἶδον θεός συνίημι ὅς ὁράω , οὐ αὐτός ὁράω , ἀλλά τίς ὁ αὐτός ὁ εἰμί καί γιγνώσκω · αὐτός δέ ὑπέρ νόος καί οὐσία ὑπεριδρύω αὐτός ὁ καθόλου μή γιγνώσκω μηδέ εἰμί καί εἰμί ὑπερούσιος καί ὑπέρ νόος γιγνώσκω · καί ὁ κατά ὁ ἀγαθός παντελής ἀγνωσία γνῶσις εἰμί ὁ ὑπέρ πᾶς ὁ γιγνώσκω . ” ὥστε καί ὁ ἀπόστολος ὁ ἐν ὁ Θαβωρίῳ λάμπω τότε θεάομαι φάος οὔτε θεότης εἶδον ἄκτιστον οὔτε θεός , ἀλλά τίς ὁ εἰμί καί γιγνώσκω . εἰμί δέ καί γιγνώσκω πάντως , εἰμί μή μεθύω τις , οὐ ἔξω ὁ κτίσμα εἰμί λογίζομαι ἄν ποτός , οὗτος μέν καί ὡς πληθυντικός λέγω ( εἷς γάρ ὁ θεός καί ὑπέρ ὁ εἰμί ) , οὗτος δέ καί ὡς γιγνώσκω · ὅς μᾶλλον εἰς ὁ χαμερπής καί ταπεινός κατάγω ὁ ἔννοια · καί ἄγγελος μέν γάρ εἰμί μέν καί κτίσμα εἰμί , οὖον ὁ γιγνώσκω δέ οὖν , ἅτε ὑπέρκειμαι οὐσία εἰμί ἢ κατά ἐγώ . ὥστε καί εἰμί ὁ φάος ἐκεῖνος ὁ εἰμί εἰμί καί γιγνώσκω καί ὁρατής , οὐ αὐτός θεότης ἄκτιστος εἰμί · θεότης γάρ ἀπεῖπον παντάπασι ὁράω καί ἀπαγορεύω · ὅς γάρ ὑπέρ νόος καί οὐσία ὑπεριδρύω , πῶς ὀφθαλμός ὑποπίπτω σωματικός ; ἢ πῶς καί ποῖος γλῶσσα γίγνομαι ἄν ποτός ῥητός , ἢ ποῖος ἀκοή ἀκουστός , ὅς γνῶσις εἰμί ὁ κατά ὁ ἀγαθός παντελής ἀγνωσία καί ὅς ὑπέρ πᾶς εἰμί ὁ γιγνώσκω . ἐκ γάρ ὁ γιγνώσκω δύναμαι πως καί ὁ ὑπέρ νόος καί αἴσθησις νοέω , ἄλλος ἐκ ἄλλος φαντασία συλλέγω εἰς εἷς τίς ὁ ἀλήθεια ἴνδαλμα . ἄλλως δέ οὐ εἄν δήπου . ὥστε ὁποτέρωθες ἄν τις ὁράω σκέπτομαι , ὑπέρ ὁ ἀνθρώπινος εὑρίσκω θεωρία ὁ διά ὁ φαίνω ἐκεῖνος φάος παραδείκνυμι συμβολικός τε καί τυπικός θεότης . οὖον γάρ στοχασμός καί εἰκασία τις φάσκω ὁ τοιόσδε , ἵνα πως καί ἀπιστέω · ἀλλά ὁ εὐαγγελιστής ὁ ὁ θεῖος ἐκεῖνος διηγέομαι μεταμόρφωσις , αὐτός ἐκεῖνος φημί μή οἶδα ὁ Πέτρος ὁ λέγω , ἅτε ὑπέρ ὁ ἐκεῖνος γνῶσις ὑπάρχω καί αὐτός ὁ ὁ ἔκφανσις ὁ μεταμορφόω τέως Χριστός . κρύφιος γάρ φημί Διονύσιος αὐτός καί μετά ὁ ἔκφανσις εἰμί , ἢ ἵνα ὁ θεῖος εἶπον , φημί , καί ἐν ὁ ἔκφανσις · καί οὗτος γάρ ὁ Ἰησοῦς κρύπτω καί λέγω ἄρρητος μένω καί νοέω ἄγνωστος · ὅς δέ καί ἄγγελος μένω καί νοέω ἄγνωστος , πῶς ἄνθρωπος γιγνώσκω ἄν ; ἄλλως τε καί ὁ ὁ εὐαγγέλιον ἐξηγητής Χρυσορρήμων ἀτελής ἔτι εἰμί τότε φάσκω καί ὁ ἀπόστολος , καί οὔπω ὁ τοιοῦτος ἐφικνέομαι ἰσχύω , οὐδέ ἐκ ὁ φαίνω ὁ μή φύω φαίνω βλέπω . ὥσπερ οὖν οὐδέ ὁ μετά οὗτος ὁράω ὡσεί πυρός διαμερίζω γλῶσσα οὐ εἰμί ἄκτιστος πνεῦμα , ἀλλά ὁ διά αὐτός παραδείκνυμι εἷς ἄκτιστον πνεῦμα ἅγιος , οὕτως οὐδέ ἐκεῖνος ὁ φαίνω φάος ἐν Θαβώρ ἄκτιστον εἰμί , ἄλλος ὁ διά ἐκεῖνος παραδείκνυμι θεότης . πόθεν οὖν ὁρατός εἰμί θεότης ἄκτιστον καί ἀνούσιος ὁ παλαμικός μανθάνω φρατρία ἐκεῖνος ὁ φάος ἰσχυρίζομαι , μίγνυμι τε ὁ ἄμικτος καί δίκτυον θηρεύω ἐπιχειρέω ὁ ἄνεμος . ἄλλως τε καί εἰμί ὁ ἡλιακός φάος οὐσία εἰμί κατά τε ὁ δαμασκηνόν Ἰωάννης καί ὅσος κατά ἐπιστήμη περί αὐτός λέγω , ἐκεῖνος δέ εἰμί καί ὁ ἡλιακός φάος ὑπέρτερος τε καί τίμιος , πῶς καί πόθεν ἀνούσιος ; πῶς δέ καί ὁρατός ὅς κατά ἑαυτοῦ ἀνούσιος ; εἰμί γάρ ἀνούσιος μέν ὁρατός δέ , χρῶμα εἄν ἴσως εἰμί · καί εἰμί χρῶμα , συμβαίνω πάντως · καί εἰμί συμβεβηκός , πῶς θεός ; ὁ γάρ συμβαίνω οὖον μόνος οὖον θεός ἀλλά οὐδέ εἰμί . ὥστε ὁ ὁ μή εἰμί λατρεύω λανθάνω καί ἄθεος ἐκ πολύθεος γίγνομαι . καί εἰκότως . παραποπήγνυμι γάρ ὁ ἀθεΐα ὁ πολυθεΐα , ὥσπερ ὁ ὁ ἀρετή μεσότης ὁ κατά ὑπερβολή τε καί ἔλλειψις κακία . ἔπειτα καί θεός μέν ἀκούω λέγω ὁ γραφεύς Μωυσῆς φαίνω καί Μανωέ , καί ὅς ἕτερος ὁράω συμβολικός τε καί τυπικός λέγω , οὖον μήv θεότης . δημόσιος γάρ καί κοινός ὁ ὁ θεός ὄνομα · θεός γάρ καί ὁ ἄνθρωπος ὁ Δίκαιος λέγω , θεότης δέ οὖον . τηρέω γάρ ὁ πλεῖστος εἶπον ὁ θεῖος οὗτος γράφω μή λέγω πληθυντικός θεότης , ἀλλά εἷς ἄκτιστον καί τρισυπόστατος , καθάπερ καί φύσις . καί οὗτος οὗτος τηρέω τε καί ἀεί ὁ εὐσεβής τηρέω , ὥστε καί θεός μέν ἐκ παρθένος φημί γεννάω , θεότης δέ ἀπροσδιόριστος ἥκιστος πᾶς · ὁ μέν γάρ θεότης ἐν τρεῖς ὑπόστασις λέγω νοέω , ὁ δέ παρθένος εἷς ὁ ὁ λόγος γεννάω ὑπόστασις . ὥστε σκεπτέος εἰς πόσος ἀτοπία ἐκ ἀμαθία ὁμοῦ καί οἴησις ὁ παλάμη ἐκκυλίνδω συμπίπτω , ὡς πολύς μέν λατρεύω θεός , αἰσχύνω δέ οὖν ἐκλαλέω , θεότης δέ ἀπειράκις ἤπειρος αὐτός τε σέβω καί ἄλλος παραινέω , καί ὅσος εἄν χράω μή πείθω , ἀποκηρύσσω , καί οὗτος δέ ὡς μάλα ἀνέγκλητος ἐν ὕπαιθρος ἀναιδής ἐκλαλέω καί δημόσιος παρρησιάζομαι . εἰμί μέν οὖν πρός ἅπας γραφεύς ἐλέγχω ἥκιστος συνίημι δύναμαι , οἰκτείρω ὁ ἀπόνοια ὁ ἄνθρωπος · εἰμί δέ συνίημι μέν , κενοδοξία δέ ἕνεκα μάταιος αὐτοχειροτόνητος ἑαυτοῦ ὁ κακοδαίμων ὁ κακός προεδρεία καταψηφίζομαι , πᾶς ἔνοχος αὖθις ἀρά ἡγέομαι ὁ ἐμπληξία , ὅτι νοσέω προφανῶς οὖον δήω φάρμακον ἀλλά ἄντικρυς ἑκών ἀποποιέω καί ἀποσπεύδω ὁ ἰατρεία , καί ποιέω παραπλήσιος ὁ πένης ἐκεῖνος ἕ διά κενοδοξία πλουτέω προσποιέω πλείων ὁ πενία ἑαυτοῦ ἐπιδαψιλεύω · ὁ γάρ ὁ καίριος νοσέω καί οὗτος εἰμί , ἔπειτα συγκαλύπτω ὁ νόσος νοσέω ἀνθαιρέω διηνεκής καί θάνατος γείτων βίος ἀνύω · ὅς τίς ὁ πᾶς ἄθλιος ;