nicephorus-gregoras.historia-romana 30
Ἀλλ' ὦ φίλων ἄριστε Ἀγαθόνικε , σύ μοι πάντως μάλιστα πάντων λέγοις ἂν καὶ ἀφηγοῖο τὴν χθὲς ἐπὶ τοῦ τὰ πάντα ἀρίστου βασιλέως γενομένην διάλεξιν Γρηγορᾷ τε καὶ Παλαμᾷ . Καὶ μάλα γὲ , ὦ φίλε Θεότιμε , εἴ σοι βουλομένῳ καὶ σχολὴ προσείη τὸ ἱκανὸν οὐδαμῇ ἀποσειομένη · ποικίλη γὰρ ὡς ἀληθῶς καὶ ἀκοῆς δεομένη λαμπρᾶς , καὶ ἣ ἔρρωται πρὸς θειοτέρων ἀντίληψιν ἐννοιῶν . πάντα μὲν οὖν σοι καθ' ἓν τὰ ἐκεῖ λεχθέντα διεξιέναι ἴσως μὲν ἂν δυναίμην , ἴσως δ' οὔ , λήθης ἐνίων παρασυρέντων βυθοῖς · τὰ δ' οὖν ἀξιολογώτερα , καὶ ὧν σοι μᾶλλον ἀκοῦσαι χρεών , ταῦτα δ' οὖν ὡς ἐν κεφαλαίῳ μεμνήσομαί σοι . Ἄρτι τῶν εἰωθότων τῆς κεφαλῆς νοσημάτων βραχύ τι ἀνενεγκόντα τὸν Γρηγορᾶν ἧκε καλῶν ἐκ βασιλέως ὁ μέγας λογοθέτης ὁτουδήποτε εἵνεκα · καὶ ἐπειδὴ παρακρούεσθαι οὐκ ἐνῆν , ἀναστὰς ἀπῄει , καὶ ἅμα εἱπόμην αὐτὸς ἀκουσόμενος . ἦν δὲ τὸ τῆς ὥρας ὀψὲ μετὰ δύσιν ἡλίου . καὶ προσεληλυθὼς ὁ Γρηγορᾶς , καὶ τὴν εἰωθυῖαν ἀποδεδωκὼς τῷ βασιλεῖ πρόσρησιν , εἶτα ἐκάθισεν . ἔτυχε δ' εὐθὺς ἐκεῖ καὶ ὁ Παλαμᾶς συνεισιών , οὐκ οἶδ' ὁπότερον , εἴτε ἐκ προθεσμίας πάλαι μελετηθείσης ἔφεδρος ἐκεῖ που παρών , εἴτ' ἀπὸ τύχης , ὡς εἴωθε γίνεσθαι τὰ πολλὰ τῶν ἐν κόσμῳ πραγμάτων . ὃς δὴ καὶ τὰ παλαιγενῆ προπετῶς , καὶ ὅσα λήθης μακρᾶς συναπήχθησαν ῥεύμασι , μηδαμῇ τῇ παρούσῃ προσήκοντα χρείᾳ προδιαλαβὼν καὶ τερατευσάμενος , ὡς εἰώθει , καὶ ὅσα πρὸς ἔπαινον ἐγκαλλωπισάμενος ἑαυτοῦ περί τε τῆς ἐν λαύρᾳ διατριβῆς καὶ τῆς πρὸς Βαρλαὰμ διαλέξεως , καὶ τοιούτων δὴ τινῶν τὰς τῶν παρατυχόντων ἐμπεπληκὼς ἀκοάς , καὶ δείξας οἱονεὶ προβεβουλευμένον εἶναι καὶ ἐπίβουλον τὸν σκοπὸν τῆς τηνικαῦτα αὐτοῦ γε ἐπιδημίας πρὸς ἐπιδεικτικὴν φαντασίαν , εἶτα ἐσίγησε . καὶ ἵνα τἀν μέσῳ παρέλθω , καὶ ὅσα τοῖς ἔμπροσθεν ἀναγκαίοις γίγνοιντ' ἂν ἐμποδών , πρὸς τὸ ἀπροσδόκητον τουτοῒ καὶ αἰφνίδιον προοιμιασάμενος , καὶ προδιαλαβὼν ὅσα εἰκός , καὶ ὁ Γρηγορᾶς ὅτι ἂν καὶ πρὸς αὐτοῦ εἴη βουλομένῳ τῷ θειοτάτῳ βασιλεῖ λέγεσθαι ἐφεξῆς ἤρετο . καὶ ὁ βασιλεὺς « ἐμοὶ δ' εἰ καὶ πρὸς ἄλλας ἄγειν » ἔφη « τὸν νοῦν ὑποθέσεις ἐνῆν , ἀλλ' οὖν ὑμᾶς ὁρῶντι συνεληλυθότας νῦν ἐνταυθοῖ καιριώτερον εἶναι δοκεῖ πολλοστημόριόν τι περὶ ὧν ἔνιοι διαφωνοῦσιν ἐκκλησιαστικῶν δογμάτων μαθεῖν πρὸς ὑμῶν . » καὶ γὰρ ἀκούειν ἔφησεν ἔριδας οὐ μικρὰς φυομένας ἄλλοτ' ἄλλως περὶ τόμων καὶ γραμμάτων , « ἃ προγεγέννηνται μέν » φησιν « οὐκ οἶδ' ὅπως , ἀθετοῦνται δὲ πρὸς πολλῶν ἐλλογίμων , ἐπισφαλῆ τινὰ θεολογίας καινοφανοῦς ἐμπεριέχεσθαι τούτοις δεικνύειν δόγματα μάλα σφοδρῶς διατεινομένων . ἐβουλόμην μὲν οὖν παρρησίᾳ συνοδικῇ τὴν διόρθωσιν διαπράξασθαι · τῶν δὲ πραγμάτων οὐ συγχωρούντων ἔν γε τῷ παρόντι , βούλομαι παρ' ὑμῶν γοῦν ἐνταυθοῖ νῦν ὁπωσδηποτοῦν συνεληλυθότων περὶ ἑνὸς οὑτινοσοῦν αὐτήκοος γεγονέναι . τὸν γὰρ τὰς θρυλλουμένας ἔριδας καὶ διαφωνίας ἀγείροντα τόμον ἐμοῦ διατριβόντος ἐν Θεσσαλονίκῃ συμπέπτωκε γεγενῆσθαι , ὡς μήθ' ἃ λέγει γινώσκειν ἐμέ , μήθ' ὅπως ἀληθείας ἢ ψεύδους ἔχει , εἴ τις ἀκριβῶς ἐξετάζειν βούλοιτο . δέδια δ' οὖν μὴ κἀμοὶ προστριβείη κρίμα θεόθεν , ὅτι καὶ αὐτὸς τῇ βασιλευούσῃ τέως ἐπιδεδημηκὼς ἐν ὑστέροις , ἑτέρου τέως τὴν ἐξουσίαν ἔχοντος , ἄκων ὑπέγραψα , βιασθεὶς ὑπ' αὐτοῦ ( τὰς γὰρ ἐν μέσῳ σιγῶ τύχας ) , οὐκ ἔχων ὅπως ἂν ἐκφύγοιμι τὸ τῆς ὥρας βίαιον . » ὁ δὲ Γρηγορᾶς ὑπολαβὼν φησίν « ὣς ἐγὼ δ' ἐκ πολλοῦ τὰ τῆς θεολογίας μυστήρια φέρειν διὰ χειλέων οὐ μάλα τολμῶν ἀλλὰ φρίττων καὶ ἀκοὴν καὶ διάνοιαν , ἀπεπήδων εὐθὺς ὡς ἀπὸ πυρός . ὅπου γὰρ τοῖς μεγάλοις καὶ σφόδρα σοφοῖς διδασκάλοις ἐκείνης τῆς ἐκκλησίας ἀποσείεσθαι τὴν ἐγχείρησιν ὁλοσχερῶς συνέβαινεν , ἦ που μανία σαφὴς ἡμᾶς ἐγχειρεῖν τοῖς τοιούτοις , μηδὲ μικρὰ γοῦν τῶν ὅσα ἐκεῖνοι μαθεῖν πω δεδυνημένους . καὶ ἵνα τὸ κατ' ἐμαυτὸν ἀναλαβὼν διηγήσωμαι τελεώτερον , ὅπως δηλαδὴ κἀμοὶ πρὸς τὴν τοιαύτην ἐξ ἀρχῆς ὑπόθεσιν διατεθῆναι συμπέπτωκεν , ἐπεὶ μετὰ τὸν τοῦ θειοτάτου καὶ μακαρίτου πατρός σου θάνατον , τοῦ ἀοιδίμου φημὶ βασιλέως ἐκείνου , πρὸς ἐμφύλιον στάσιν τὰ Ῥωμαίων ἠγέρθη πράγματα καὶ ἅμα κατὰ τῶν θείων τῆς ἐκκλησίας δογμάτων τὰ χείριστα πρὸς κακίαν ἀνέρρωγε κύματα , καὶ ὥσπερ ἐν χειμῶνι καὶ νυκτὶ τὰ πάντα ζόφος ἦν , ὡς μηδὲ ἄστροις , τὸ θρυλλούμενον , ὅποι φέροιτό τις δύνασθαι τεκμαίρεσθαι , καὶ πάντ' ἄνω καὶ κάτω μεταπίπτοντα παρὰ τοσοῦτον ἐκ τοῦ σύνεγγυς ἐτίθει τε καὶ μάλα τῶν ἐλπιζομένων ἑκάστοις ἐποίει τὸ ἐπικίνδυνον παρ' ὅσον πόρρω καὶ δύσελπι τἀσφαλές ( ἐν γὰρ διχοστασίῃ φησὶν τὸν μὲν πάγκακον τυγχάνειν τιμῆς , τὸν δὲ καὶ ὁπωσοῦν μετέχοντα τοῦ βελτίονος θρήνων πάσχειν ἄξια καὶ τραγικῶν ἀπολαύειν τῶν συμφορῶν ) , τῶν κρατίστων εἶναί μοι τὸν ἡσύχιον ἔδοξεν βίον ἑλέσθαι , τῶν βασιλικῶν ἀφεμένῳ θεάτρων . τοῦ γὰρ ἐρεθίζοντος καὶ μάχην ἐκεῖθεν ἀντίπαλον ἀνιστῶντος οὐκ ὄντος ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν ἀφανείᾳ κεκαλυμμένων , παύσεσθαι τὸ νεμόμενον τῆς καθ' ἡμῶν κακίας ᾠήθην . ὅθεν ἐπειδὴ τοῖς ἄλλοις παραινοῦντί μοι τοὺς πειθομένους ἥκιστ' ἔχειν ἐνῆν , τὸ κατ' ἐμαυτὸν ἐποίουν αὐτός . θόρυβον μὲν γὰρ ἐξ εἰρήνης ῥᾴδιον καὶ τοῖς φαυλοτάτοις καὶ βάναυσον ἄγουσι βίον ποιεῖν , ἐκ δὲ θορύβων εἰρήνην οὐδὲ τοῖς σφόδρα συνετοῖς μάλα τι εὔοδον . τὸ μὲν γὰρ αὐτονομίᾳ φύσεως ἄγεται , ἡ δὲ φύσις ἄτακτον καὶ ἀνώμαλον ὡμολόγηται εἶναι · τὸ δὲ παιδείᾳ καὶ συνέσει βεβουλευμένῃ καὶ σώφροσι λογισμοῖς οἰακίζεται . ὅθεν τὸ μὲν καὶ τὰς οὐκ οὔσας ἀναπλάττει προφάσεις , ἐφόδια πορίζον ταῖς μάχαις · τὸ δὲ καὶ τὰς οὔσας ἐκτέμνειν πειρᾶται , καθάπερ ἰατρὸς πρὸ τῆς βλάστης ἐν τῇ ῥίζῃ τὴν θεραπείαν τεχνώμενος . ἐπεὶ δὲ καὶ ἀφορισμῷ Παλαμᾶν μετὰ τῆς αὐτοῦ φρατρίας ἁπάσης καὶ χωρισμῷ θεοῦ καθυποβεβλῆσθαι συμβέβηκε δυοῖν πατριαρχῶν καὶ ὅλων ὁπόσοι τηνικαῦτα παρῆσαν τῶν ἐπισκόπων , ἔτι μᾶλλον ἐμαυτῷ τὰ τῆς ἡσυχίας παρῄνουν καὶ ἐπεκύρουν , ταύτης μόνης τὸ ῥᾷστον ἐχούσης καὶ εὔλογον τῆς τῶν βεβήλων φρατρίας καὶ κοινωνίας ἐπιεικῶς ἀφιστᾶν . ἤδη δὲ καὶ διωγμὸν ἀνερρίπισεν ὁ τῆς ἐκκλησίας χειμών , καὶ διωγμῶν τὸν φρικωδέστατον καὶ βαρύτατον , ὡς κἀντεῦθεν μὴ μόνον ἐξόριστον γεγονότα τὸν πατριάρχην βιαίῳ θανάτῳ τοῦ βίου περᾶσαι τὴν τελευτήν , ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπισκόπων καὶ πρεσβυτέρων ὁπόσοι τὴν ἔνστασιν ἀκλόνητον ἔσχον ἐν τοῖς δεινοῖς , ἄλλος ἄλλοθι τῆς οἰκουμένης διωκόμενοι διεσπάρησαν . ἐῶ λέγειν οὓς ἐν εἱρκτῇ καὶ ζόφῳ θνήσκειν συνέβαινε , καὶ ὅσοι λιμῷ καὶ δίψει καὶ πάσῃ τῶν ἀναγκαίων στενοχωρίᾳ βιαίοις θανάτοις ἀπήλλαξαν . καὶ τό γε μεῖζον ὅτι μηδὲ ταφῆς , ὦ γῆ καὶ ἥλιε , πρὸς τῶν ἐπιτηδείων τυγχάνειν συνεχωροῦντο , πλὴν ἢ ὅσοι κατὰ τὸ λεληθὸς κατωρύττοντο . ὧν οὐδὲ τούτων ἀπέσχοντο οἱ κυνὸς Λακαίνης δίκην ῥινηλατοῦντες καὶ ἀνιχνεύοντες , ἀλλὰ καὶ τούτων ἐνίους ἀνώρυξαν . οὕτω διωγμῶν ἁπάντων βαρύτατος οὑτοσί . τί γὰρ ἀνύσειν ἔμελλον πλέον , εἰς ἀναίσθητον σῶμα τὴν τῆς ἀτόπου ψυχῆς ἀγνωμοσύνην ἐκχέοντες ; θανεῖν γὰρ ἀνάγκη , ζῆν δ' ἢ ταφῇ καλυφθῆναι , τούτων δ' οὐδέτερον τέως ἀνάγκη . διὸ τὸ μὲν καὶ μὴ βουλομένων ἀνθρώπων ἡ φύσις τελεῖ , τὸ δ' ἐν τῇ προαιρέσει κείμενον τῶν περιλειπομένων ἔλεγχος ὁποτέρου γίνεται δυοῖν , εἴτ' ἀπονοίας εἴτε προνοίας . τῆς δὴ τοιαύτης περικλονήσεως ἔργον γινόμεθα καὶ ἡμεῖς , οὐ βουλόμενοι ταῖς ἀτόποις καινοφωνίαις ὑπείκειν Παλαμᾶ τουτουί · ὁπόσων γε μὴν καὶ τῶν δεινῶν πεπειράμεθα διὰ ταῦτα , παραπέμπειν ἀκοαῖς ἀνθρωπίναις οὐ πάνυ τι χρῆναι νομίζω , τοῦ τὰ κρυπτὰ ἐφορῶντος θεοῦ γινώσκοντος ἀκριβῶς . ὅμως ἐπεὶ θειοτέρᾳ βουλῇ τὸν πατρῷόν σοι τῆς μοναρχίας ἀνείληφας κλῆρον , ὦ βασιλεῦ , καὶ ἅμα ἡμᾶς ἀνεπεπνεύκειμεν βραχὺ καὶ ὅσον μὴ τῇ συνεχείᾳ τῶν δεινῶν ἀπηγορευκότας προέσθαι τὸ ζῆν , καὶ αἱ τῶν ψηφισμάτων καὶ τομογραφιῶν ἐκείνων κηλῖδες καὶ κῆρες ἧκον ἡμῖν εἰς ὄψιν καὶ ἀκοήν , ἔγνωμεν ἤδη σαφῶς καὶ τὰς ἐκεῖ βλασφημίας , καὶ ὅσας τῶν θείων γραφῶν τὰς διαβολὰς καταχέουσι καὶ συκοφαντίας . ἀναγκαῖον οὖν ἐκεῖνον ἤδη προενεχθῆναι τὸν τόμον εἰς μέσον , ἵνα μὴ μάτην καὶ εἰς κενὸν ὁ δρόμος ἡμῖν ὑπάρχῃ τοῦ λόγου μηδεμίαν ἔχων κρηπῖδα καὶ βάσιν . » Ὁ δὲ βασιλεὺς « οὐκ ἔργου τινὸς ἐντελοῦς ἐν τῷ ἄρτι ζητοῦμεν » ἔφη « κατάστασιν , ἀλλὰ γνώσεως οἱονεὶ τυπικῆς καὶ σκιώδους ἴχνη καὶ ὑπομνήματα . ἦ γὰρ ἂν ἐπισκόπων καὶ πατριαρχῶν ὁμοῦ καὶ πρεσβυτέρων συνήγομεν θέατρα , καὶ οὐκ ἐν παραβύστῳ καὶ γωνίᾳ τὸ πρᾶγμα ἡμῖν οὑτωσί πως ἐτελεῖτο . ἔσται δ' οὖν ὅμως κἀκεῖνο κατὰ τὸν δέοντα χρόνον . » ὑπολαβὼν οὖν ὁ Παλαμᾶς εἰς Βαρλαὰμ ἀνάγειν ἐπεχείρει τὸν λόγον , καὶ δεικνύειν τὰ ζῶντα ἐκ τῶν νεκρῶν . ἐκκέκρουσται δὲ πρὸς τοῦ Γρηγορᾶ , εἰς τὸ ἀφανὲς καταφεύγων , παρόν , ἃ πρὸ ὀφθαλμῶν , τούτοις κεχρῆσθαι πρὸς τὴν παροῦσαν χρείαν . διὸ καὶ πρὸς ἑτέραν τραπόμενος τά τε ἄλλα ἐπολυλόγησε , καὶ ἅμα κατέδραμεν εἴ τινες εἶεν οἱ τὴν θείαν οὐσίαν καὶ τὴν θείαν ἐνέργειαν κατ' οὐδὲν διαφέρειν λέγοντες . περὶ οὗ μάλιστα καὶ τὸν Γρηγορᾶν ἠξίου τὸν λόγον ποιεῖσθαι . Καὶ ὁ Γρηγορᾶς πρὸς τὸν βασιλέα στραφεὶς « πολλῶν αἱρέσεων » ἔφησεν , « ὦ θειότατε βασιλεῦ , οὐσῶν , ἃς πάλαι τεθνηκυίας ἀναβιῶναι πέπραχεν οὗτος ἀρτίως καὶ ἃς οὔπω φανείσας ἐξεῦρε , σύμμαχον ἔχων τὴν δυναστεύουσαν χεῖρα , ὁ τῆς πολυθεΐας οἶμαι λόγος ἀρκέσει τῇ παρούσῃ σκιαγραφίᾳ . θέλων γὰρ καταλῦσαι τὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ θεοῦ λόγου δόγμα , καὶ ἅμα πολυθεΐαν εἰσαγαγεῖν , ἐνέργειαν εἶναι κηρύττει θεότητα ὑφειμένην ἄκτιστον καὶ ἀνούσιον καὶ διάφορον παντάπασι τῆς θείας ἐκείνης καὶ μακαρίας οὐσίας , καὶ σωματικοῖς ὀφθαλμοῖς ὁρατὴν καθ' αὑτήν , ἐνεργοῦσαν μὲν τὰ πάντα αὐτήν , ἐνεργουμένην δ' αὐτὴν ὑπὸ τῆς ὑπερκειμένης οὐσίας ἅμα , καὶ κινουμένην καθάπερ ὁποῖα τῶν ὀργάνων κινεῖ κινούμενα . εἶτα τὴν μίαν ἐνέργειαν εἰς πολλάς , μᾶλλον δ' ἀπειράκις ἀπείρους διελών , ὡς γένος εἰς εἴδη διάφορα , γενικῷ μὲν ὀνόματι πάσας ἐνεργείας καλεῖ , ἰδίᾳ δ' αὖ καὶ καθ' ἕκαστα δύναμιν ζωὴν βασιλείαν σοφίαν ἐξουσίαν φῶς ἀλήθειαν . καὶ ἁπλῶς ὁπόσα θεοπρεπῆ τῶν ὀνομάτων καὶ νοημάτων , εἰ καὶ ἐκ διαφόρων ἀρχῶν λαμβάνει τὴν ἐτυμολογίαν ἕκαστον , ἀλλ' οὖν ὁμοτίμως ἔχοντα πρὸς ἄλληλα τῷ μηδέν τι παρὰ τὴν τοῦ ὑποκειμένου διαφωνεῖν σημασίαν , θεότητας πάντα καθάπαξ αὐτὸς καλεῖ διαφόρους καὶ ἀκτίστους . ἐγκαλούμενος οὖν πρὸς τῶν συνετωτέρων πολλάκις , ὡς ἅπερ πάλαι Μάρκελλος ὁ Γαλάτης καὶ Φωτεινὸς καὶ Εὐνόμιος διαφόρως ἀλλήλοις εἰπόντες ἐπ' ἴσης κατὰ τῆς εὐσεβείας ἐρράγησάν τε καὶ ἔπνευσαν , ταῦτα πάντα συλλήβδην κηρύττει νῦν οὑτοσὶ καθάπερ εἰς ἕνα συντήξας κρατῆρα κακίας , σκολιὰς ποιεῖται τὰς ἀποκρίσεις , ἐξ ἑτέρου πρὸς ἕτερον μεταβαίνων , καὶ πάντας δυσσεβεῖς νικῶν ταῖς ἐπὶ τὸ μεῖζον τοῦ κακοῦ προσθήκαις . καὶ δέον τοῦ ὑπερβάλλοντος ἕνεκα ἐγκαλύπτεσθαι , ὃ δὲ τοὐναντίον διαφυγῆς πορίζεται πρόφασιν τὴν πρὸς τὸ χεῖρον ταύτην παράλλαξιν , καὶ οὐδενὶ συμφωνεῖν διατείνεται , ὅμοιον ποιῶν ὥσπερ ἂν εἴ τις κλοπῆς ἐγκαλούμενος , ὃ δὲ τὸ μὲν κλέπτης εἶναι ἀπηγόρευεν , ἱερόσυλος δ' εἶναι καὶ ἀνδροφόνος ἐτίθετο , μὴ εἰδὼς πολλαπλάσιον ἔχειν τὴν τιμωρίαν τὸν ἀνδροφόνον καὶ ἱερόσυλον ἢ τὸν ἰδιωτικὰ χρήματα κεκλοφότα . ὅμως εἰπάτω νῦν ποῦ τῆς ἱερᾶς τῶν ἁγίων γραφῆς εὑρίσκει ῥητῶς πολλὰς ἀκτίστους θεότητας καὶ διαφόρους τῆς θείας ἐκείνης οὐσίας , καθάπερ ἐγὼ νῦν κομίζω μάρτυρας τούτους ἓν μόνον τὸ ἄκτιστον τὴν θείαν καὶ τρισυπόστατον λέγοντας φύσιν , τὰ δ' ἄλλα πάντα καὶ μετ' αὐτὴν κτιστά . ἐξ ὧν αὐτό τε τοῦτο μαθεῖν ἔστιν ὅτι ἓν τὸ ἄκτιστον καὶ οὐ πολλά , καὶ ἅμα ὅτι οὐσίαν καὶ οὐσιῶδες καὶ ἐνούσιον καὶ φύσιν καὶ φυσικὸν καὶ ἔμφυτον ἐπὶ θεοῦ λεγόμενα ἁπλῆν ἔχει τὴν σημασίαν καὶ μοναδικὴν καὶ μηδὲν μηδαμῇ παραλλάττουσαν τῷ τῆς οὐσίας καὶ φύσεως λόγῳ πλὴν τῇ προφορᾷ τῆς λέξεως . λέγεται μὲν γὰρ κἀν τοῖς συνθέτοις ταῦτα καὶ κτιστοῖς , ἀλλ' οὐ κατὰ τὸν ἀναγκαῖον τὸν δ' αὐτοῖς ἐνδεχόμενον τρόπον , ᾧ τὸ εἶναι καὶ μὴ εἶναι ἕπεται ἐνίοτε . καὶ πρῶτος μὲν ὁ μέγας φησὶν Ἀθανάσιος “ ἄκτιστος πέφυκε μόνη ἡ ἁγία τριάς , ἀΐδιός τε καὶ ἄτρεπτος καὶ ἀναλλοίωτος . ” καὶ αὖθις ὁ αὐτὸς “ ἀκτίστῳ προσάγειν αὔξησιν ἀσεβές ἐστι . ” καὶ ἔτι “ τὸ γὰρ ἄκτιστον τῇ φύσει λέγεται ἄκτιστον , μήτε αὔξησιν μήτε ἐλάττωσιν ἐπιδεχόμενον . ” καὶ μετ' ὀλίγον “ ἄκτιστος ὕπαρξις μόνη ἡ τῆς θεότητος νοεῖται . ” καὶ ἔτι “ ἄκτιστος μόνη πέφυκεν ἡ ἁγία τριὰς τῆς θεότητος . ” “ δεύτερον θεὸν οὔπω καὶ τήμερον ἀκηκόαμεν . ὅσα ἔχει ὁ πατήρ , ταῦτα καὶ ὁ υἱός , τὸ ὕψιστος , τὸ βασιλεύς , τὸ κύριος , τὸ παντοκράτωρ . ὁ γὰρ κατὰ φύσιν ταῦτα καὶ ἄκτιστος . ” “ ἄκτιστον καὶ ἀσώματον καὶ φύσει ἀόρατον μόνον τὸ θεῖον ἐστί . ” “ μόνη τῆς κτίσεως ὑπέρκειται ἡ θεία τε καὶ ἄκτιστος φύσις τοῦ θεοῦ . ” καὶ τῆς μὲν ἀκτίστου φύσεως τὴν ἁγίαν τριάδα διωρισάμεθα εἶναι , τῆς δὲ κτιστῆς πάντα ὅσα μετ' ἐκείνην λέγεταί τε καὶ ἔστι καὶ ὀνομάζεται . ἀκτίστου πρὸς ἄκτιστον οὐκ ἄν τις ἐννοήσειε διαφοράν . μόνη δὲ ἡ ἄκτιστος φύσις ἡ ἐν πατρὶ καὶ υἱῷ καὶ ἁγίῳ πνεύματι πιστευομένη κρείττων ἐστὶ πάσης ὀνομαστικῆς σημασίας . ἄκτιστον δὲ πλὴν τῆς θείας φύσεως ἔστιν οὐδέν . ἀλλ' εἰ θεός , πάντως καὶ ἄκτιστος · εἰ δὲ κτιστός , οὐ θεός . ἐν τῇ ἀκτίστῳ φύσει νοεῖται τὰ θαυμαστὰ πράγματα καὶ ὀνόματα , ὁ πατὴρ καὶ ὁ υἱὸς καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον . πᾶν τὸ κτιστὸν ἔξω τῆς θείας φύσεως νοεῖν ἐπαιδεύθημεν , μόνην δὲ τὴν ἄκτιστον φύσιν σεβάζεσθαί τε καὶ λατρεύειν ἧς χαρακτήρ ἐστι καὶ γνώρισμα τὸ μήτε ἄρχεσθαι τοῦ εἶναί ποτε μήτε παύεσθαι . πάντων ποιητὴς καὶ προνοητὴς καὶ συνοχεὺς ὁ θεός ἐστιν , ὁ μόνος ἄκτιστος , ὁ ἐν πατρὶ καὶ υἱῷ καὶ ἁγίῳ πνεύματι ὑμνουμενός τε καὶ δοξαζόμενος . πᾶν ὂν ἢ κτιστόν ἐστιν ἢ ἄκτιστον . καὶ εἰ μὲν κτιστόν , ὑφ' ἑτέρου πάντως ἐκτίσθη · εἰ δὲ ἄκτιστον , τοῦτ' ἂν εἴη τὸ τὰ κτιστὰ κτίσαν . τοῦτο δὲ τί ἄλλο ἂν εἴη ἢ θεός ; μία τριὰς ἀπαράλλακτος , τὰ δ' ἄλλα ἐξ αὐτῆς παρηλλαγμένα . μόνη δὲ ἀΐδιος καὶ ἄκτιστος ἡ τριὰς καὶ ἀγέννητος . ἕν ἐστι τὸ ποιοῦν ἐν μιᾷ οὐσίᾳ τριάδος τελείας , τὰ δ' ἄλλα γεννητὰ καὶ κτιστά . διὰ τοῦτο γὰρ καὶ αὐτοὶ οὐ προσκυνοῦμεν πᾶν τὸ ὑποβεβηκὸς τὴν οὐσίαν τοῦ θεοῦ . ἐρῶ γάρ σοι καὶ περὶ τοῦ πνεύματος ὅπερ καὶ περὶ τοῦ υἱοῦ ἔλεγον , ὅτι ὁ πλοῦτος τοῦ θεοῦ ἢ μείζων ἐστὶν ἢ ἴσος ἢ ἐλάττων . καὶ μείζων μὲν οὐκ ἔστιν , οὐδὲν γὰρ τοῦ θεοῦ μεῖζον · ἐλάττων δὲ οὐκ ἔστιν , ἐπεὶ θήσεις αὐτὸν μετὰ τῶν κτισμάτων · τὸ γὰρ ἔλαττον τοῦ θεοῦ κτίσμα . τὸ ἄκτιστον καὶ κτίστην νοεῖσθαι ἑνὶ μόνῳ πρόσεστι τῷ θεῷ . τούτοις προσκείσθω καὶ τὸ τοῦ θείου Κοσμᾶ τοῦ σεμνοῦ μελῳδοῦ . ἀκουεσθῶμεν πάντες οἱ πιστοὶ συγκαλουμένης ὑψηλῷ κηρύγματι τῆς ἀκτίστου καὶ ἐμφύτου σοφίας θεοῦ . εἰρήσεται δὲ προϊοῦσιν ἡμῖν καὶ τὰ παραπλήσια . Ὁ δὲ Παλαμᾶς οὐκ ἔχων οὐδεμίαν προάγειν γραφικὴν μαρτυρίαν , οἴκοθεν ἐπεχείρει συλλογίζεσθαι τὰ ἀσυλλόγιστα , θέσεις καινοφανεῖς τιθέμενος ἑαυτοῦ . “ καὶ τίς οὐκ οἶδε ” φησίν “ ὅτι ἓν ἄκτιστόν ἐστιν ὁ θεός . τοῦτο γοῦν ἐστὶν ὅ φησιν ὁ λέγων μηδὲν εἶναι ἄκτιστον πλὴν τῆς θείας φύσεως . εἰ δὲ μὴ οὕτω τοῦτο νοήσωμεν , λοιπὸν τὰς θείας ὑποστάσεις οὐκ ἐροῦμεν ἀκτίστους , ἐπεὶ μὴ ἔστι φύσις ἡ ὑπόστασις · καὶ γὰρ ἀπαιτούμενοι τί ἐστιν οὐσία , τὸν ἄνθρωπον δείκνυμεν τυχὸν ἢ τὸν λίθον , τηνικαῦτα τὴν οὐσίαν μετὰ τῶν φυσικῶν περὶ αὐτὴν πάντων συλλαμβάνοντες . καὶ γὰρ καὶ Ἀθανασίου τοῦ θείου λέγοντος ἀκούομεν , τὸ ἅγιον , τὸ ἀγαθόν , τὸ ἄκτιστον , τὸ ἀνερμήνευτον , τὸ ἀσώματον , τὸ ἄχρονον , τὸ ἀΐδιον , τὸ δημιουργικόν , τὸ δίκαιον , τὸ ἄναρχον , τὸ ἀτελεύτητον , τὸ ἀνεξιχνίαστον , τὸ ἄπειρον , τὸ ἄγνωστον , ἡ θέλησις , ἡ δύναμις , ἡ πρόνοια , ἡ σοφία , ἡ ζωὴ καὶ τὰ τοιαῦτα , οὐχ ἕκαστον οὐσία λέγεται ἀλλὰ περὶ τὴν οὐσίαν , ὡς ἐκ δύο καὶ πλειόνων ἐπὶ ἓν ἔχοντα τὴν ἀναφορὰν ἃ καὶ ἄθροισμα καὶ πλήρωμα θεότητος λέγεται . καὶ ἐπὶ τούτοις ἔφασκε λέγειν καὶ τὸν Δαμασκηνὸν Ἰωάννην φανερῶς τῆς ἀκτίστου φύσεως τὴν ἄκτιστον διαφέρειν ταύτης ἐνέργειαν . καὶ τί δεῖ λέγειν ἅπανθ' ἑξῆς ὁπόσα ἐφ' ἑτέροις ἕτερα συνείρων ἐκεῖνος ἐπ' ἴσης κατεψεύδετο πάντων ἁγίων , βωμολοχῶν ἄντικρυς καὶ διαβάλλων τὰς θείας γραφάς . ἓν μὲν οὖν ἔφησε πρὸς αὐτὸν ὁ Γρηγορᾶς . κείσθω σοι τοῦτο λῆμμα πρὸς κατηγορίαν καὶ πρῶτον . ἑάλω γάρ σου ἡ σεμνότης ἐπ' αὐτοφώρῳ , καλὲ Παλαμᾶ , μηδεμίαν ἔχουσα πρὸς τῆς θείας γραφῆς συμμαχίαν πρὸς τὸ δεῖξαι ὅτι οὐχ ἓν ἀλλὰ πολλὰ τὰ ἄκτιστα . ὃ δὴ κράτιστον ἐφόδιον παντὶ ὅτῳ ἂν πρὸς βουλήσεως ᾖ κατὰ σοῦ τοξεύειν , γραφικῆς ἐρήμου πάσης βοηθείας , ἑλομένου τὴν κατὰ τῆς εὐσεβείας παράταξιν . οὐ γὰρ ἂν εἶεν ἑαυταῖς αἱ γραφαὶ μαχόμεναι , εἴ τις μετ' ἐπιστήμης ἁρμοττούσης αὐτὰς ὁρῴη · ὡς κατ' αὐτό γε τοῦτο σαυτῷ κληροῦχον αἰσχύνης καθίστασθαί σε ἅτε μήτε μηδεμίαν ἀπόδειξιν ἔχοντα γραφικὴν ὑπέρ τε σαυτοῦ καὶ ἃ καινοφωνῶν ἐξ ἰδίας ἔπνευσας γαστρός , μήτε μηδεμιᾷ χρώμενον ἐπιστημονικῇ μεθόδῳ , ἀλλ' αὐτονομίᾳ τινὶ μεθυούσῃ φάναι καὶ ἀστατούσῃ φερόμενόν τε συχνὰ καὶ μεταρριπιζόμενον ἐξ ἀνεδράστου βάσεως εἰς ἀνέδραστον βάσιν . ὅρους γὰρ καὶ κανόνας ἐπιστημονικῶν ἀποδείξεων ἐν τοῖς θεολογικοῖς δόγμασι τοὺς ἀποφαντικοὺς τῶν σοφῶν διδασκάλων τῆς ἐκκλησίας λόγους εἶναι καλῶς ἐδιδάχθημεν . ὁ τοίνυν μὴ τοῖς τοιούτοις ἑπόμενος ὅροις , ὅθεν ἕξει πιστώσασθαι ἔχειν εὐσέβειαν , οὐκ ἂν ἔχοι . Καὶ πρῶτον μὲν τοῦτο τιθέσθω τῆς σῆς ἀσεβείας ἐνδεικτικόν , δεύτερον δ' ὅτι ἓν τὸ ἄκτιστον τὴν θείαν εἶναι φύσιν εἰπόντων ἡμῶν , καὶ πολλῶν πολλὰς ἁγίων γραφὰς ὀνόμασί τε καὶ νοήμασιν ὁμοφώνους προενεγκόντων εἰς ἐναργῆ καὶ ἀναντίρρητον ἀπόδειξιν τῆς προτεθείσης σκέψεως , οὐ μόνον οὐδεμίαν αὐτὸς ἀντίθεσιν εὑρεῖν ἐδυνήθης , οὐδὲ δεῖξαι τῶν πάντων ἁγίων ὁντιναοῦν πλείω τοῦ ἑνὸς εἶναι τὰ ἄκτιστα λέγοντα , ἀλλὰ καὶ τοὺς λέγοντας παραλογίζῃ καὶ ἀθετεῖς , καὶ τὴν ἀπολογίαν ὕπουλον προβάλλεις , ἐπειγόμενος μὲν λαθεῖν , οὐ δυνάμενος δέ . καὶ γὰρ πρῶτον μὲν ἑάλως ἐνταῦθα μὴ μόνον ἐξ ὑποθέσεως ἀνυποστάτου λαμβάνων καὶ τιθεὶς οἴκοθεν αὐτός , ὅπερ ἀσθενείας ἐσχάτης ἐνδεικτικόν , ἀλλὰ καὶ μετὰ ἄρθρου τῆς ζητήσεως οὔσης δεῖξαι τὸ ἄκτιστον ὅτι ἔστιν ἕν , ἄρθρου χωρὶς αὐτὸς ἀνθυπήνεγκας , λέγων τίς οὐκ οἶδεν ὅτι ἓν ἄκτιστόν ἐστιν ὁ θεός . καὶ βεβαιοῖς διὰ τῆς σῆς τοιαύτης ἀποκρίσεως δυοῖν θάτερον , ἢ ὅτι πολλὰς καὶ ἀπείρους καὶ ὑφειμένας καὶ διαφόρους δοξάζων θεότητας ἀκτίστους ὥσπερ ἰδέαν τινὰ τὸ θεὸς εἶναι λέγεις ὄνομα ἄκτιστον καὶ θεότητα πρὸς διαφόρους θεότητας μεριζόμενον ἀπειράκις ἀπείρως ὑπερκειμένας καὶ ὑφειμένας , ὥσπερ τὸ καθόλου ζῶον εἰς διάφορα τὴν φύσιν εἴδη , λογικά τε καὶ ἄλογα , ἔνυδρά τε καὶ ἄνυδρα , χερσαῖά τε καὶ αἰθέρια , οὐκ εἰδὼς ὅτι τὸ θεῖον ἁπλοῦν ὂν καὶ ἀσώματον ἀμερὲς ἐξ ἀνάγκης ἐστί , καὶ οὐδὲ πολλὰ μογήσας τις δεῖξαι δυνηθείη ἂν οὔτ' εἰς τὸ ὑφειμένον οὔτ' εἰς τὸ ὑπερκείμενον μεριζομένην τὴν μόνην ἐκείνην ἄκτιστον καὶ πάντῃ ἀμέριστον οὐσίαν τε καὶ θεότητα · ἢ τό γε δεύτερον , πολλῶν ὑπὸ σοῦ δοξαζομένων ἀκτίστων θεῶν καὶ θεοτήτων , ἕνα τῶν πολλῶν εἶναι λέγεις καὶ τὸν ἡμῖν δοξαζόμενον ποιητὴν τοῦ παντός . καὶ ἔστιν ἀμφοῖν οὐδέτερον ἀσεβείας ὑπερβολὴν παραλεῖπον . Τρίτον δὲ ὅτι καὶ τὰς θείας ὑποστάσεις ἀνουσίους εἶναι δοξάζων ἑάλως , ὥσπερ καὶ πολλάκις ἤδη πρότερον , ὡς γίνεσθαί σοι τὰς ὑποστάσεις ἀνυποστάτους . τὸ γὰρ ἀνούσιον ἀνυπόστατον · καὶ λοιπὸν ὡς ὅταν καὶ τὰς ἀνουσίους ἐκείνας θεότητας εἰς ἄπειρον ἀριθμὸν θεοτήτων παραπέμπῃς ἀκτίστων , ὑποστάσεις εἶναι καὶ ταύτας δοξάζεις · καὶ ὃ πολλάκις ἑάλως γράφων , μὴ τρισυπόστατον εἶναι μόνον τὴν θείαν φύσιν ἀλλὰ καὶ πολυυπόστατον , τοῦτο κἀνταῦθα τε τόλμηκας , ὑποστάσεις μὲν ἀνουσίους θεότητας δ' ἀνυποστάτους σέβων . Τέταρτον δὲ ὅτι καὶ τὸν ἄνθρωπον καὶ τὸν λίθον εἰς ὑπόδειγμα φέρων , καὶ ὁριζόμενος οὐσίαν εἶναι μετὰ τῶν φυσικῶς περὶ αὐτὴν ὁρωμένων συλλαμβανομένην , ἑάλως ἔτι καὶ συμβεβηκότων σύλληψιν εἶναι νομίζων τὴν θείαν ἐκείνην οὐσίαν ὥσπερ ἐπὶ τοῦ προβληθέντος σοι λίθου , βάρος ψυχρότητα χρῶμα μῆκος πλάτος καὶ βάθος , καὶ ὅσα τοιαῦτα νοεῖν ἔχει τις , ἔχοντος . ὃ καὶ τοῦ προτέρου χεῖρον εἰς ἀτοπίαν . Καὶ πέμπτον ἄτοπον , ὅτι καὶ βεβαιοῖς τὴν σὴν ἀμαθίαν καὶ πολυθεΐαν διὰ τῆς πρὸς τὸν μέγαν Ἀθανάσιον συκοφαντίας . ἐπὶ γὰρ ἓν ἐκεῖνος ἔχειν φησὶ τὴν ἀναφορὰν τὰ οὕτω πολλὰ τῶν ὀνομάτων ἐκείνων , εἴτουν τὴν οὐσίαν · σὺ δ' οὐκ ᾔσθου κατὰ σεαυτοῦ κομίζων ὃν ὑπὲρ σεαυτοῦ κεκόμικας · οὕτως ἀμαθὴς εἶ καὶ μάλα ἀγροῖκος . εἶτα καὶ ἄθροισμα λέγει καὶ πλήρωμα θεότητος ταῦτα αὐτός , οὐ μὴν θεοτήτων τῆς οὐσίας διαφόρων κατὰ σὲ καὶ ἀλλήλων . πῶς γὰρ ὃς ἐπὶ ἓν αὐτὰ τὴν ἀναφορὰν ἔχειν φησί , δηλαδὴ τὴν οὐσίαν . Ἔστι κἀπὶ τούτοις ἕκτον ἄτοπον , ὅτι καὶ τὸν θεῖον συκοφαντεῖς Δαμασκηνόν , ὡς προϊοῦσιν ἡμῖν εἰρήσεται καὶ αὐτὸ πλατύτερον . δειχθήσεται γὰρ τὸ χαρακτηρίζειν τῷ διαφέρειν μὴ εἶναι ταὐτόν , κἂν σὺ βοῶν διαρραγῇς , τὰ ἄμικτα μιγνὺς καὶ λέγειν τὸν θεῖον ἐκεῖνον αἰτιώμενος ἄνδρα τῆς ἀκτίστου φύσεως διαφέρειν τὴν ἄκτιστον ταύτης ἐνέργειαν . οὐδὲ γὰρ οὐδεὶς τῶν ἁπάντων ἐν τοῖς ἐκείνου συγγράμμασιν οὐδὲ πολλὰ μογήσας οὔτε μόγις μέγα τι τῶν πάντων οὔτε μάλα μόλις γοῦν τῶν ἐλαχίστων οὐδὲν ὁμότροπον ἄν ποθ' εὕροι τουτοισὶ τοῖς νῦν παρευρημένοις καὶ προτεθειμένοις τῷ καταράτῳ σοὶ Παλαμᾷ καὶ δολερῷ συκοφάντῃ . δυοῖν γοῦν ἔπειτα θάτερον , ἢ γὰρ ἑκὼν βλασφημεῖς ἢ οὐχ ἑκὼν ἀγνοεῖς , ἀναλφάβητος ὤν , ὡς ἔοικεν , ἔτι , καὶ τῶν πρώτων τῆς σοφίας στοιχείων πάνυ τι ἀδαής . ὧν τὸ μὲν ἀνίατον , τὸ δ' ἡμιμόχθηρον καὶ ἰάσιμον · ἢν οὖν καὶ αὐτὸς ἐθέλῃς , ἑλοῦ τὸ δεύτερον . δυοῖν γὰρ ὄψεσθαι θάτερον ἐλπίζω καὶ εὔχομαι , ἢ τὴν σὴν ἐπιστροφήν , εἰ βούλει , ἢ τὴν σὴν καταστροφήν , εἰ μὴ βούλει . τὸ μὲν γὰρ σὲ τῆς πολυετοῦς ἀπωλείας ἐξελεῖται , τὸ δὲ καὶ τοὺς ἄλλους μὴ βλάπτεσθαι . πόθεν οὖν ἐπιχειροίημεν ἂν μεταπείθειν ἄνδρα τοσοῦτον καὶ οὕτως ἡλικίας ἔχοντα ; ἢ πάντως ὅθεν οὐκ ἀνέλπιστον ἂν εἴη τὸ σκέμμα πρὸς ὠφέλιμον τέλος , μηδὲ μάταιος γένοιτ' ἂν ἡ σπουδή . βούλομαι δ' οὖν ὅμως ἐντελεστέραν τοῦ λόγου ἀρχόμενος τὴν τῶν ῥηθησομένων ποιήσασθαί σοι προκατάστασιν , καὶ διδάξαι τὸν ἀμαθῆ σὲ ἐξ αὐτῶν ἀρχόμενος τῶν ἁπλῶν στοιχείων καὶ φωνῶν , ὡς οἱ γραμματισταὶ τὰ μειράκια , ἵνα μὴ συνεχῶς πρὸς τῶν πολλῶν καὶ αὐτὸς ἀκούῃς ἐκεῖνο δὴ τὸ τοῦ Πλάτωνος σκῶμμα , ὡς ἀμαθὴς εἶ , ὦ ἑταῖρε , καὶ οὐχ ἕπῃ · ἦ γὰρ ἂν οὐδ' αὐτοῦ γε δὴ Βασιλείου τοῦ θείου παντάπασιν , ὡς ἔοικεν , ἀνήκοος μείνας τῇ ἐπιστήμῃ μετὰ τῆς εὐσεβείας οὕτω προσέκοπτες , ὁμιλητέον εἶναι λέγοντος ποιηταῖς καὶ λογοποιοῖς καὶ ῥήτορσι καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις ὅθεν ἂν μέλλοι πρὸς τὴν τῆς ψυχῆς ἐπιμέλειαν ὠφέλειά τις ἔσεσθαι . ὥσπερ γὰρ οἱ δευσοποιοὶ προπαρασκευάσαντες θεραπείαις τισὶν ὅτι ποτ' ἂν ᾖ τὸ δεξόμενον τὴν βαφήν , οὕτω τὸ ἄνθος ἐπάγουσιν , ἄν τε ἁλουργὸν ἄν τέ τι ἕτερον ᾖ , τὸν αὐτὸν δὴ καὶ ἡμεῖς τρόπον , εἰ μέλλοι ἀνέκπλυτος ἡμῖν ἡ τοῦ καλοῦ παραμένειν δόξα , τοῖς ἔξω δὴ τούτοις προτελεσθέντες τηνικαῦτα τῶν ἱερῶν καὶ ἀπορρήτων ἐπακουσόμεθα παιδευμάτων , καὶ οἷον ἐν ὕδατι τὸν ἥλιον ὁρᾶν ἐθισθέντες , οὕτως αὐτῷ προσβαλοῦμεν τῷ φωτὶ τὰς ὄψεις . λέγεται δέ , φησί , καὶ Μωσῆν ἐκεῖνον τὸν πάνυ , οὗ μέγιστόν ἐστιν ἐπὶ σοφίᾳ παρὰ πᾶσιν ἀνθρώποις ὄνομα , τοῖς Αἰγυπτίων μαθήμασιν ἐγγυμνασάμενον τὴν διάνοιαν οὕτω προσελθεῖν τῇ θεωρίᾳ τοῦ ὄντος · παραπλησίως δὲ τούτῳ κἀν τοῖς κάτω χρόνοις τὸν σοφὸν Δανιὴλ ἐπὶ Βαβυλῶνός φασι τὴν Χαλδαίων σοφίαν καταμαθόντα τότε τῶν θείων ἅψασθαι παιδευμάτων . ἐπεὶ γοῦν ἃ πεντεκαιδεκέτη σε μαθεῖν ἐχρῆν οὐκ ἔμαθες , οὐδέ γε φράτορας ἑπτέτης ἔφυσας κατά γε τὸν ἐξ Ἀττικῆς σοφὸν εἰπεῖν , ἀλλὰ τὸ τῆς παροιμίας ἀπὸ κώπης ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ τὸ στρατήγιον ἐξαίφνης ἔδραμες , λέγω δὴ τὸ θεολογεῖν ἀνίπτοις τε χερσὶ καὶ σαθρᾷ διανοίᾳ , φέρε κἂν ἐν γήρᾳ διδάχθητι παρ' ἡμῶν τὰς στοιχειώδεις ταύτας καὶ πρώτας φωνὰς τῶν γραμμάτων , ὡς ἂν εὐμαθέστερος ἴσως γενόμενος τῆς θείας τέως αἴσθοιο γραφῆς , καὶ μηκέτι δι' ὄχλου τῇ εὐσεβείᾳ γίγνοιο , δημαγωγῶν ἃ τοῖς κάτω μᾶλλον ἢ τοῖς ἄνω πρέπει νεκροῖς . τὰ γὰρ ἐναντία τοῖς ἐναντίοις ὁρίζεσθαί τε καὶ διορθοῦσθαι νόμιμον , ἐπεὶ καὶ Χαρμίδης ὁ Λαρισσαῖος ἀκούσας διηγουμένου τινὸς ἐν ὕδατι ζέοντι ζώσας ἰδεῖν ἐγχέλυας , οὐκοῦν ἐν ψυχρῷ ταύτας ἑψήσωμεν ἔφησεν . ἧς οὖν καὶ αὐτὸς ἀσύνετος ἔμεινας πεντεκαιδεκέτης παιδείας , ταύτης ὑπὲρ τὰ ἑξήκοντα γεγονὼς ἀκροατὴν σεαυτὸν ἀποδεικνύναι μὴ ἀπαξίου τήμερον , τῶν ἁπλῶν δηλαδὴ καὶ ἀρχοειδῶν φωνῶν καὶ στοιχείων . ταῦτα δ' ἂν πάντως εἴη τά τ' ὀνόματα καὶ ῥήματα . πρῶτον γὰρ δεῖ θέσθαι , φασί , τί ὄνομα καὶ τί ῥῆμα , οἱονεί τινα στερρὸν θεμέλιον , ἔπειτα τί ἐστιν ἀπόφασις καὶ κατάφασις καὶ ἀπόφανσις καὶ λόγος , καὶ ὅσα ἐκ τῆς ἀνθρωπίνης ταύτης ἐπιπλοκῆς καὶ συνθέσεως τῶν τε ὀνομάτων καὶ τῶν ῥημάτων ἀποτελοῦνται . σκιαὶ γὰρ οἱονεί τινές εἰσι τῶν πραγμάτων αἱ φωναί , πρὸς τὰς κινήσεις τῶν ὑφεστώτων σχηματιζόμεναι καὶ ὀνόμασι καὶ ῥήμασι κεραννύμεναι · οὐδὲ γὰρ φύσει τοῖς πράγμασι τὰ ὀνόματα , ναὶ μὴν οὐδὲ φύσις , ἀλλὰ κατὰ συνθήκην καὶ συμφωνίαν ἀνδρῶν συνετῶν ἐπιγίγνονται τοῖς πράγμασιν αἱ σημαντικαὶ τῶν πραγμάτων προσηγορίαι κατὰ τὸν Νυσσαέα Γρηγόριον . Δεῖ γὰρ ἔκ τε τῶν ἡμετέρων καὶ ἅμα τῶν θύραθεν σοφῶν , σύμφωνα φθεγγομένων ἐν ταῖς τῶν λόγων ἐπιστημονικαῖς ἀκριβείαις , τῷ ἀμαθεῖ τὴν προπαίδειάν σοι τῆς τοιαύτης προσάγειν διδασκαλίας , ὡς ἂν οὕτω δυνηθείημεν ὀψὲ γοῦν καθικέσθαι τῆς σαθρᾶς καὶ ἀμαθεστάτης σου διανοίας . τεῖχος γὰρ ὁ μέγας εἶναί φησι Βασίλειος τοῖς δόγμασι τῆς τῶν θύραθεν ἐπιστήμης τὴν δύναμιν , οὐκ ἐῶσαν αὐτὰ τοῖς βουλομένοις εὐάλωτά τε καὶ εὐδιάρπαστα γίνεσθαι . καὶ αὖθις ὁ θεῖος Χρυσόστομος “ ὅταν περὶ δόγματα ” φησὶ “ νοσῇ ἡ ψυχὴ τὰ νόθα , πολλὴ τοῦ λόγου ἐνταῦθα ἡ χρεία , οὐ πρὸς τὴν τῶν οἰκείων ἀσφάλειαν μόνον , ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὺς ἔξωθεν πολέμους . ” καὶ αὖθις ὁ θεῖος Μάξιμος “ δίχα λογικῆς δυνάμεως ἐπιστημονικὴ ” φησὶ “ γνῶσις οὐκ ἔστι , καὶ γνώσεως χωρὶς οὐ συνίσταται πίστις . ” ὁρᾷς τὸ τῶν σῶν βλασφημιῶν αἴτιον , ἄνθρωπε · οὐδὲν γὰρ ἕτερον ἢ πάντως ἡ τούτων ἄγνοια , λέγω δὴ τὴν τῶν θύραθεν καὶ τῶν ἡμετέρων ἅμα σοφῶν καὶ θεολόγων ἀνδρῶν ἐπιστήμην . ἣν ἀγνοοῦντά σε νῦν γοῦν διδαχθῆναι χρεὼν ἐνταυθοῖ παρ' ἡμῶν . » Τούτων δ' οὕτω λεγομένων τινὲς τῶν τῆς γερουσίας μάλιστα φίλων τῷ Παλαμᾷ καὶ ὁμοδόξων ὁμοῦ καὶ συναγωνιστῶν ὑπεψιθύρισαν πρὸς οὖς τῷ Γρηγορᾷ μὴ σκώπτειν μηδ' ἐς τοσοῦτον εἰρωνεύεσθαι πρὸς ἄνδρα ἐπίσκοπον καὶ πολιὸν τὴν τρίχα . κατὰ μικρὸν οὖν ὁ Γρηγορᾶς ἐπισχὼν καὶ ἀκούσας ἀνελάμβανεν αὖθις τὸν λόγον . καὶ δὴ « ἔστι μὲν οὖν » φησὶν « τὰ ἐν τῇ φωνῇ τῶν ἐν τῇ ψυχῇ παθημάτων σύμβολα , καὶ τὰ γραφόμενα τῶν ἐν τῇ φωνῇ , ἥτις δὴ κατὰ φύσιν ἄναρθρος οὖσα ἔναρθρος γίνεται θέσει , δι' ὀνομάτων τε καὶ ῥημάτων ὀψιγόνοις παρευρημένων ἀνθρώποις . τὰ γὰρ πρῶτα κατὰ φύσιν , ἅτε ὄντα ἁπλᾶ , καὶ πρότερα δήπου τῶν κατ' ἐπιτήδευσιν καὶ συνθέτων ὁ τῆς ἀληθείας δεδικαίωκεν εἶναι λόγος . πρότερα ἄρα τῶν ἐν τῇ φωνῇ σημαντικῶν ὀνομάτων ὁμοῦ καὶ ῥημάτων τὰ ἐν τῇ ψυχῇ παθήματα εἴτουν νοήματα . ἔμφυτα γὰρ νοήματα κἀξ αὐτοχθόνου πηγῆς ἀποῤῥέοντα , ἐκεῖνα δ' ὑστερογενῆ καὶ ἐπίκτητα . ὧν οὐκ ἂν ἀνθρώποις ἐδέησεν , εἰ δύναμις ἐνῆν προφαίνειν ἀλλήλοις τὰ τῆς διανοίας κινήματα . “ δέον γὰρ ” ὁ μέγας φησὶν Διονύσιος “ εἰδέναι κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον ὅτι στοιχείοις καὶ συλλαβαῖς καὶ λέξεσι καὶ γραφαῖς καὶ λόγοις χρώμεθα διὰ τὰς αἰσθήσεις , ὡς ὅταν ἡμῶν ἡ ψυχὴ ταῖς νοεραῖς ἐνεργείαις ἐπὶ τὰ νοητὰ κινῆται , περιτταὶ μετὰ τῶν αἰσθητῶν αἱ αἰσθήσεις . ” “ διὰ γὰρ τὸ τῇ σαρκίνῃ περιβολῇ τὴν φύσιν ἡμῶν περιείργεσθαι , φανερωθῆναι μὴ δυναμένων , ἀναγκαίως ” ἔφη Γρηγόριος καθάπερ σημείοις τοῖς πράγμασι τὰς ποιὰς τῶν ὀνομάτων θέσεις ἐπιβάλλοντες , δι' ἐκείνων τὰς τοῦ νοῦ κινήσεις ἀλλήλοις δημοσιεύομεν . καὶ τούτου χάριν τῷ μέν τινι τῶν ὄντων ὄνομα οὐρανὸν ἐθέμεθα , ἑτέρῳ δὲ γῆν καὶ ἄλλῳ ἄλλο τι . καὶ τὸ πρός τι πῶς ἔχειν ἢ τὸ ἐνεργεῖν ἢ τὸ πάσχειν , ταῦτα πάντα ἰδιαζούσαις ἐπισημαινόμεθα ταῖς φωναῖς , ὡς ἂν μὴ ἀκοινώνητός τε καὶ ἄγνωστος ἡ τοῦ νοῦ κίνησις ἐν ἡμῖν μένοι . εἰς γὰρ γένεσιν ὁ θεὸς παράγων τὸν ἄνθρωπον νοῦν παρέσχε καὶ αἴσθησιν . ὧν ὁ μὲν νοῦς ταυτότητα σώζων πρὸς τὰ ἐν κόσμῳ πράγματα φωνῆς οὐ δεῖται , ἀλλ' ἄμεσον τὴν τούτων κέκτηται γνῶσιν . ὡς γὰρ ἔχουσι φύσεως ταῦτα , νοεῖ τὸν ἐφικτόν γε τρόπον αὐτόθεν · ἡ δὲ χρεία κοινωνεῖν τῶν πραγμάτων ἀλλήλοις τοὺς ἀνθρώπους βιαζομένη , καὶ τὰ τῆς ὀρεκτικῆς ψυχῆς ἐξαγγέλλειν ἀπόρρητα , μεσίτῃ νοήσεως καὶ πραγμάτων διέγνωκε χρήσασθαι τῇ αἰσθήσει · αὕτη γὰρ τοῖς οἰκείοις ὀργάνοις τοὺς τῶν ἔξω πραγμάτων τύπους ἀναλαμβάνουσα καὶ οἷον βιβλίῳ τῷ φανταστικῷ τῆς ψυχῆς καταγράφουσα , εἰκόνας φησὶν ἀντὶ πρωτοτύπων , αὐτόθι ταύτας ἐγκαθιδρύει , σύμφωνα τοῖς νοήμασι τὰ πράγματα σπεύδουσα δρᾶν . διὸ καὶ φωνῆς ἐδεήθη δυναμένης ἐξομοιοῦσθαι μὲν τοῖς νοήμασιν ἐφαρμόζεσθαι δὲ τοῖς πράγμασι . τοῦτο δ' οὐκ ἄλλως ῥᾴδιον ζώῳ γίνεται λογικῷ , πλὴν δι' ἐνάρθρου φωνῆς , ὑπὸ συνθήκης ἀνδρῶν εὐφυῶν εἰδοποιηθείσης πρὸς ἄλλην καὶ ἄλλην θρησκείαν τε καὶ διάλεκτον , ὡς συμβαίνειν ἐντεῦθεν μὴ παρὰ πᾶσιν ὡσαύτως ἔχειν αὐτήν , ἀλλ' ἄλλην εἶναι παρ' ἄλλοις ἀεί , καὶ οὕτω μεσῖτιν , ὡς ἔφην , ἀμφοῖν γινομένην τὴν τῆς ἐνάρθρου χρείαν φωνῆς , τὴν τοῦ ἀκούοντος τῇ τοῦ λέγοντος συνάπτειν εὐστόχως διανοίᾳ κατὰ τὸ ἀνάλογον ἑκάστην ἑκάστῃ · μορφουμένη γὰρ αὕτη καὶ διαπλαττομένη ῥήμασί τε καὶ ὀνόμασι λόγος γίνεται σχήμασι ποικίλοις καὶ ἀρχαῖς καὶ πέρασιν ὁρίζων τὸ τῆς ὕλης ἀόριστόν τε καὶ ἄφετον , καὶ οὕτω τοῖς ἔξω τὴν ἔνδον ἑκάστου βούλησιν ἀπαγγέλλων . πλὴν οὐχ ὡς ἔτυχεν ἀτάκτως φέρεσθαι καὶ κατὰ τὴν ἑκάστων διάφορον θέλησιν ἡ σοφία κατόπιν ἐληλυθυῖα παρὰ θεοῦ τοῖς ἀνθρώποις ἀφῆκεν , ἀλλὰ νόμοις καὶ κανόσιν ὑπέζευξε ταύτην κατὰ τὰς παρ' ἑκάστοις συνθήκας . ὧν ἐνίαις ἐνίοτε καὶ ἐνιαχοῦ μὴ μόνον κατὰ θρησκείαν τὰς σημασίας ἕπεται διαιρεῖν , ἀλλὰ καὶ καθ' ὁμωνυμίας καὶ πολυωνυμίας . δυοῖν γὰρ θάτερον , ἢ διαφόροις ὀνόμασι τὰ αὐτὰ τοῖς τῇ αὐτῇ διαλέκτῳ χρωμένοις γνωρίζονται πράγματα , ἢ μιᾷ προσηγορίᾳ τὰ διάφορα τῶν πραγμάτων , ἢ τούτων μὲν οὐδετέροις ἕτερά γε μὴν ἑτέροις . τούτων δ' οὕτως ἐχόντων καὶ οὑτωσὶ προδιαληφθέντων ἀνακτέον ἂν εἴη τὴν γλῶτταν ἡμῖν εἰς τὸ πρότερον ἴχνος τοῦ λόγου . τὸ δέ ἐστι δεῖξαι τὴν τῶν πολλῶν ἐκείνων ὀνομάτων ὁμόνοιάν τε καὶ συμφωνίαν καὶ πρὸς τὸ κυρίως ἓν ἀναφοράν , δηλαδὴ τὴν θείαν ἐκείνην καὶ μακαρίαν οὐσίαν , καὶ μὴ κατ' Εὐνόμιον ἐκεῖνον τὸν δυσσεβῆ , τὸ τῆς ἀγεννησίας ὄνομα θεότητος ὕπαρξιν λέγοντα , καὶ σέ , θεότητας ταῦθ' ὑφειμένας ἡγεῖσθαι πάντα , διαφόρους τῆς οὐσίας καὶ ἀκτίστους , ἀνθρώπων ὄντα εὑρήματα καὶ ποιήματα . αὐτίκα γὰρ πρὸς ἐκεῖνον ὁ μέγας φάσκει Βασίλειος “ τὸ ἀγέννητος εἰ ὄνομα , οὐκ οὐσία · τῶν γὰρ οὐσιῶν σημαντικὰ τὰ ὀνόματα , οὐκ αὐτὰ οὐσίαι . εἰ δ' αὐτὸ οὐσία τὸ ἀγέννητος , λεγέτωσαν τὸ ὄνομα αὐτῆς · οὐ γὰρ ἐκ τῶν οὐσιῶν ἀλλ' ἐκ τῶν ὀνομάτων καὶ ἐκ τῶν ἐνεργειῶν γνωρίζομεν καὶ μάλιστα τὰ ἀσώματα . ” ὁρᾷς ἐκ τοῦ παρήκοντος πῶς ἐκ τῶν σωματικῶς θεωρουμένων ἐνεργειῶν φησίν , εἴτουν ἔργων καὶ ποιημάτων , γνωρίζειν ἡμᾶς τὰ ἀσώματα καὶ μὴ φαινόμενα ; ἄκουε δ' ἐπὶ τούτοις τί καὶ ὁ Νυσσαέων περὶ ὀνομάτων φάσκει Γρηγόριος . “ ἡ θεία φύσις ὅτι ποτὲ κατ' οὐσίαν ἐστί , μία ἐστὶν ἁπλῆ καὶ μονοειδὴς καὶ ἀσύνθετος καὶ ὑπὲρ τὴν αἰσθητικὴν ἡμῶν κατάληψιν . καὶ ἐπειδὴ μόνα τὰ γινωσκόμενα διὰ τῆς ὀνομαστικῆς σημειούμεθα κλήσεως , τὰ δ' ὑπὲρ τὴν γνῶσιν ὄντα σημειωτικαῖς τισὶ προσηγορίαις διαλαβεῖν οὐχ οἷόν τε , πολλοῖς καὶ διαφόροις ὀνόμασιν , ὅπως ἂν ᾖ δυνατόν , ἀνακαλύψαι βιαζόμεθα τὴν ἐγγινομένην ἡμῖν περὶ τοῦ θείου ὑπόνοιαν . ” διὸ κύριον αὐτόν , θεόν , δίκαιον , ἰσχυρόν , μακρόθυμον , ἀληθινόν , ἐλεήμονα , καὶ τὰ παραπλήσια , πολυωνύμως ἢ τό γε ἀκριβέστερον εἰπεῖν ἑτερωνύμως , κατονομάζομεν . τὰ δὲ τοιαῦτα ὀνόματα θέσει πάντως εἰσὶ καὶ οὐ φύσει , ὡς ἡμεῖς προδεδείχαμεν . καὶ ὁ μέγας ἀλλαχῇ φησὶν Ἀθανάσιος ὅτι καὶ τὸ θεὸν εἶναι δεύτερόν ἐστι τῆς φύσεως . καὶ ὁ μέγας ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριος ὅτι οὐ φύσις θεῷ ἡ ἁπλότης · τὸ μὲν γὰρ τὴν θεατικὴν αὐτοῦ παρίστησι δύναμιν , τὸ δὲ τὸ μὴ εἶναι σύνθετον . καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν οὐδὲν τῶν ὀνομάτων ἐστὶν ὃ μὴ δεύτερόν ἐστι τῆς θείας φύσεως . περιγεγραμμένος γάρ τις ὅρος οὐσίας καὶ φύσεως γίνεται τοὔνομα , ἡ δ' ἀπερίγραπτος ἐκείνη φύσις περιγραφαῖς ὀνομάτων δουλεύειν οὐ δύναται . καὶ ἐν ἑτέρῳ δ' ὁ θεῖος Νυσσαέων Γρηγόριος περὶ τῶν αὐτῶν ὀνομάτων οὕτω φησίν . “ εἰ προϋφέστηκε τῶν ἐνεργειῶν ἡ οὐσία , νοοῦμεν δὲ τὰς ἐνεργείας δι' ὧν αἰσθανόμεθα , ῥήμασι δὲ ὅπως ἂν ᾖ δυνατὸν ἐξαγγέλλομεν , τίς ἔτι καταλείπεται φόβος νεώτερα τῶν πραγμάτων τὰ ὀνόματα λέγειν ; εἰ γὰρ μὴ πρότερον ἑρμηνεύομέν τι τῶν περὶ θεοῦ λεγομένων πρὶν ἂν νοήσωμεν , νοῶμεν δὲ δι' ὧν ἐκ τῶν ἐνεργειῶν διδασκόμεθα , προϋφέστηκε δὲ τῆς ἐνεργείας ἡ δύναμις , ἡ δὲ δύναμις ἐξήρτηται τοῦ θείου θελήματος , τὸ δὲ βούλημα ἐν τῇ ἐξουσίᾳ τῆς θείας ἀπόκειται φύσεως , ἆρ' οὐ σαφῶς διδασκόμεθα ὅτι ἐπιγίνονται τοῖς πράγμασιν αἱ σημαντικαὶ τῶν ὀνομάτων προσηγορίαι , καὶ ὥσπερ σκιαὶ τῶν πραγμάτων εἰσὶν αἱ φωναί , πρὸς τὰς κινήσεις τῶν ὑφεστώτων σχηματιζόμεναι ; καὶ ὅτι ταῦτα οὕτως ἔχει , πείθει σαφῶς ἡ θεία γραφὴ διὰ τοῦ μεγάλου Δαβὶδ τοῦ καθάπερ διὰ τινῶν ἰδίων προσφυῶν ὀνομάτων τῶν ἐκ τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ νοηθέντων τὴν θείαν φύσιν ἀνακαλοῦντος · “ οἰκτίρμων ” γάρ φησι “ καὶ ἐλεήμων ὁ κύριος , μακρόθυμος καὶ πολυέλεος ” . ταῦτα τοίνυν τί λέγουσιν , ἐνεργείας ἔχειν τὴν σημασίαν ἢ φύσεως ; οὐκ ἄν τις ἄλλο παρὰ τὴν ἐνέργειαν εἴποι . πότε τοίνυν ἐνεργήσας τοὺς οἰκτιρμοὺς ὁ θεὸς καὶ τὸν ἔλεον , ἔσχεν ἐκ τῆς ἐνεργείας τὸ ὄνομα ; ἆρα πρὸ τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς ; καὶ τίς ἦν ὁ τοῦ ἐλέους δεόμενος ; ἀλλὰ μετὰ τὴν ἁμαρτίαν πάντως . ἡ δ' ἁμαρτία μετὰ τὸν ἄνθρωπον · οὐκοῦν μετὰ τὸν ἄνθρωπον καὶ ἡ τοῦ ἐλεεῖν ἐνέργεια καὶ τὸ τοῦ ἐλέου ὄνομα . ” ὁρᾶς ; διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ὁμώνυμα γίνεται καὶ μεθαρμόζεται κατὰ τοὺς τῆς ἀνθρωπίνης βουλήσεως κανόνας καὶ νόμους . καὶ οὐκ ἐφ' ἑνὸς ἀλλ' ἐπὶ πλείστων τε καὶ διαφόρων ὑποκειμένων ἕκαστον ἓν ὂν λέγεται ὄνομα , τὸ πλεῖστον εἰπεῖν . οἷον ἐπὶ ὑποδείγματος , περὶ βουλήσεως εὕροι τις ἂν τοὔνομα ποτὲ μὲν ἐπὶ τῆς ἀκτίστου φύσεως τοῦ υἱοῦ λαμβανόμενον , ποτὲ δ' ἐπὶ τῶν κτισμάτων παρὰ τῶν ἁγίων , ὡς ὁ μέγας Ἀθανάσιος κατὰ Ἀρειανῶν γράφων φησὶν ὡς οἱ ἀσε βεῖς οὐ θέλουσι λόγον καὶ βουλὴν ζῶσαν εἶναι τὸν υἱόν , περὶ δὲ τὸν θεὸν βούλησιν καὶ φρόνησιν καὶ σοφίαν ὡς ἕξιν συμβαίνουσαν καὶ ἀποσυμβαίνουσαν . καὶ ὁμοίως Ἰωάννης ὁ ἐκ Δαμάσκου βούλησιν καὶ σοφίαν καὶ δύναμιν τὸν υἱὸν εἶναι λέγει τοῦ πατρός · οὐ χρὴ γὰρ λέγειν ἐπὶ θεοῦ ποιότητα , ἵνα μὴ σύνθετον αὐτὸν ποιήσωμεν ἐξ οὐσίας καὶ ποιότητος . καὶ πρός γε ὁ Νυσσαέων Γρηγόριος ὄντως σοφίαν καὶ βουλὴν οὐδὲν ἕτερον εἶναι λέγει πλὴν τῆς τοῦ παντὸς προεπινοουμένης σοφίας , ἐν ᾗ τὰ πάντα ἐγένετο καὶ διεκοσμήθη · Χριστὸς γὰρ θεοῦ δύναμις καὶ θεοῦ σοφία . καὶ τοῦτο μὲν περὶ τοῦ ταὐτὸν εἶναι κατὰ τὸ σημαινόμενον οὐσίαν δύναμιν καὶ βούλησιν καὶ σοφίαν . ἐν ἄλλοις δ' εὑρίσκεται λέγων ὁ θεῖος Μάξιμος ὡς ἡ θέλησις καὶ ἡ βούλησις οὐκ ἐστὶ ταὐτὸν τῇ οὐσίᾳ τοῦ θεοῦ . “ ἡ μὲν γὰρ θέλησις καὶ ἄρχεται καὶ παύεται , ἡ δὲ οὐσία οὔτε ἄρχεται οὔτε παύεται . τὸ δ' ἀρχόμενον καὶ παυόμενον τῷ μήτε ἀρχομένῳ μήτε παυομένῳ τὸ αὐτὸ εἶναι οὐ δύναται . εἰ γὰρ ταὐτὸν ἦν τῇ οὐσίᾳ τοῦ θεοῦ ἡ βούλησις , ἐχρῆν μιᾶς οὔσης τῆς οὐσίας μίαν εἶναι καὶ τὴν θέλησιν . ἀλλ' ἡ γραφὴ πάντα φησίν , ὅσα ἠθέλησεν , ἐποίησε . πολλὰ οὖν ἠθέλησε καὶ οὐχ ἕν ” . καὶ ὁμοίως ὁ θεῖος Κύριλλος “ ἡ ἑνός ” φησι “ τῶν ὠνομασμένων , πατρὸς λέγω καὶ υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος , δημιουργικὴ θέλησις , ἐφ' ὅτῳ περ ἂν λέγοιτο γενέσθαι τυχόν , ἐνέργημα μὲν αὐτοῦ ἐστί · πλὴν διὰ πάσης ἔρχεται τῆς θεότητος , καὶ τῆς ὑπὲρ τὴν κτίσιν οὐσίας ἐστὶν ἀποτέλεσμα ” . ὁρᾷς πῶς ἡ τῶν ὀνομάτων καὶ ῥημάτων γνῶσις ἐπιστημονική , δι' ὧν λόγοι καὶ ἀποφαντικὰ δόγματα πάντα πρὸς γένεσιν ἔρχονται , μεγάλης δεῖται τῆς περινοίας καὶ ἐξετάσεως ; ὁμώνυμα γάρ ἐστι τὰ πολλά . καὶ διὰ τοῦτο πάντες οἱ τῶν αἱρετικῶν θίασοι , τούτοις ἐγκαλυπτόμενοι , τοξεύουσι κατ' ἄλλοτ' ἄλλους καιροὺς ἀφανῶς τὴν εὐσέβειαν ὡς ἐκ λόχμης · ᾧ δὴ καὶ λέγων καὶ γράφων καὶ αὐτὸς κέχρησαι τολμήματι παντάπασι κατὰ τῶν θείων δογμάτων μάλιστα πάντων ἐκείνων , καὶ οὔτε τὴν τὰ πάντα βόσκουσαν ἡλίου φλόγα μάρτυρα τῆς πονηρίας ἔχων αἰσχύνῃ , οὔτε μὴν τὸν τοῦ ἡλίου δημιουργὸν οὔτ' ἀνθρώπων οὐδένα . Καὶ ἵνα σε καὶ τὴν τῆς ἐνεργείας διδάξω φωνὴν οὖσαν μᾶλλον τῶν ὁμωνύμων αὐτήν , καὶ λαμβανομένην καὶ ἐπ' ἄλλων μὲν ἀλλὰ κἀπὶ τῆς θείας ἐκείνης καὶ μακαρίας οὐσίας καὶ φύσεως , ὅταν ἀπροσδιορίστως λέγηται , τοῦ θείου πρῶτον ἄκουε Μαξίμου . “ ἡ αὐτοϋπεραγαθότης νοῦς οὖσα καὶ ὅλη ἐνέργεια εἰς ἑαυτὴν ἐστραμμένη ἐνέργειά ἐστιν , οὐ δυνάμει πρότερον οὖσα ἀφροσύνη , εἶτα νοῦς ἐνεργείᾳ γενομένη · ὅθεν καὶ νοῦς ἐστὶ μόνος καθαρός , οὐκ ἐπίκτητον ἔχων τὸ φρονεῖν , ἀλλὰ παρ' ἑαυτοῦ πάντως νοεῖ . εἰ γὰρ ἡ μὲν οὐσία αὐτοῦ ἄλλη ἐστίν , ἃ δὲ νοεῖ ἕτερα αὐτοῦ ἐστίν , ἀνόητος ἔσται ἡ οὐσία αὐτοῦ · εἴ τι δὲ ἔχει , παρ' ἑαυτοῦ ἔχει , οὐ παρ' ἄλλου . εἰ δὲ παρ' ἑαυτοῦ καὶ ἐξ ἑαυτοῦ νοεῖ , αὐτός ἐστιν ἃ νοεῖ . οὐκοῦν νοῦς ὢν ὄντως νοεῖ τὰ ὄντα ὡς ὤν ” . ὁρᾷς πῶς ἐνέργειαν καὶ νοῦν καὶ νοεῖν καὶ φρονεῖν , εἴτουν νόησιν καὶ φρόνησιν , ταὐτὸν τῇ οὐσίᾳ δείκνυσιν ὁ θεῖος οὗτος διδάσκαλος ; ἄκουε δὲ λοιπὸν καὶ ἑτέραν τοῦ αὐτοῦ ῥῆσιν ὁμοίως ἔχουσαν . “ οὐδὲν τῶν ὄντων τὸ σύνολον αὐτὸ καθ' αὑτὸ ἁπλῆ τις οὐσία ἢ νόησις ἐστίν , ἵνα καὶ μονὰς ᾖ ἀδιαίρετος . τὸν δὲ θεὸν εἴτε οὐσίαν εἴποιμεν , οὐκ ἔχει φυσικῶς συνεπινοουμένην τὴν τοῦ νοεῖσθαι δύναμιν , ἵνα μὴ ᾖ σύνθετος · εἴτε νόησιν , οὐκ ἔχει φυσικῶς δεκτικὴν τῆς νοήσεως ὑποκειμένην οὐσίαν . ἀλλ' αὐτὸ κατ' οὐσίαν νόησίς ἐστιν ὁ θεός , καὶ ὅλος νόησις καὶ μόνον , καὶ αὐτὸ κατὰ τὴν νόησιν οὐσία , καὶ ὅλος οὐσία καὶ μόνον , καὶ ὑπὲρ οὐσίαν ὅλος , καὶ ὑπὲρ νόησιν ὅλος , διότι μονὰς ἀδιαίρετος καὶ ἀμερὴς καὶ ἁπλῆ . ” καὶ ἀλλαχοῦ “ μονὰς γάρ ” φησιν “ ἡ θεότης , καὶ οὐ δυάς , καὶ τριάς , ἀλλ' οὐ πλῆθος , ὡς ἄναρχος ἀσώματός τε καὶ ἀστασίαστος . ” καὶ πάλιν “ ἐκεῖνο γὰρ φύσει μονώτατον τέλειον , τὸ ἀσύνθετον καὶ ἀσκέδαστον καὶ φεῦγον ἐπ' ἴσης τό τε καθ' ὑπόστασιν μοναδικὸν καὶ τὸ καθ' ὕλην δυϊκὸν καὶ τὸ κατ' οὐσίαν πληθυντικόν . ” ὁρᾷς πῶς τὸ πληθυντικὴν νοεῖσθαι τὴν τῆς τριάδος ἐνταῦθα φωνήν , παντάπασιν ὁ θεῖος οὗτος ἀπαγορεύει διδάσκαλος ; μονὰς γάρ φησιν ἡ τριὰς καὶ οὐ πλῆθος , καὶ πρός γε μονώτατον καὶ ἑνιαῖον καὶ οὐ πληθυντικόν . καὶ ἐπὶ τούτοις ἁπλοῦν καὶ οὐ μεριστόν . τὸ μὲν γὰρ τέλειον , τὸ δ' ἀτελές . ὃ γὰρ αἴτιον πάντων , ἓν πάντως · καὶ ὃ τῶν πολλῶν καὶ συνθέτων αἴτιον , ἁπλοῦν πάντως καὶ ἀσύνθετον . εἰ γὰρ μὴ ἕν ἐστι , οὐδέν ἐστιν , ὁποτέρωθεν ὁρῴη τις ἄν . καὶ εἰ μὴ ἁπλοῦν , οὐδ' ἐπέκεινα τῶν πολλῶν καὶ συνθέτων . εἰ δ' ἁπλοῦν , πάντως καὶ ἀδιαίρετον ἅμα καὶ ἀμερές · τῶν γὰρ συνθέτων ἐστὶν ἡ διαίρεσις καὶ διάκρισις εἰς τὰ ἐξ ὧν συνῄρηταί τε καὶ συντέθειται τὸ σύνθετον ἐκεῖνο καὶ ἡνωμένον . ὅσα γὰρ τὰ διακρινόμενα , τοσαῦτα τὸ ἡνωμένον ἀφ' οὗ ταυτὶ διακρίνεται · καὶ ὅσα τὰ πολλά , τοσαῦτα τὸ ἓν ἀφ' οὗ διίστανται . τοῦ δ' ἀδιαιρέτου καὶ ἀμεροῦς οὐκ ἔστι λαβεῖν μόριον οὐδέν , οὔτε πρότερον ἄλλων οὔθ' ὕστερον ἄλλων . οὔτε μὴν ἀρχὴν οὔτε πέρας · ἄλλο γὰρ τὸ πέρας καὶ ἄλλο οὗ πέρας , καὶ αὖ ἕτερον ἀρχὴ καὶ ἕτερον οὗ ἀρχή . τοῦτο δὲ συνεχὲς καὶ σύνθετον καὶ ὅλον ἐν σχέσει . ἃ πάντα ἀδύνατα ἐπὶ τῆς ἁπλῆς καὶ ἀσχέτου καὶ ἀμεροῦς ἐκείνης οὐσίας . εἰ δ' ἐκ τῶν ἡμῖν γνωριμωτέρων τὰς ἐν ἡμῖν ἀρρήτους ὠδῖνας εἰς τὴν ἄρρητον , ἵν' εἴπω , συναίσθησιν τῆς ὑπερηφάνου γνώσεως ἐκείνης ἀνάγεσθαι πειρώμεθα , θαυμάζειν ἥκιστα χρή · τοῦτο γὰρ ὡς τὰ πολλὰ καὶ τοῖς θείοις πατράσιν ἀκώλυτον ἔσχε τὸ συγκεχωρηκός . Ἔχων δ' ἐγὼ καὶ ἕτερα πλεῖστα προενεγκεῖν σαφῆ καὶ ἀναμφιλέκτως δεικνύντα τῇ οὐσίᾳ ταὐτὸν εἶναι τὴν θείαν ἐνέργειαν καὶ ὅλην ἐνέργειαν καὶ αὐτοενέργειαν , παρίημι διὰ πλῆθος , ἀρκεῖν ἡγούμενος ταῦτα τῇ παρούσῃ σχεδίῳ σχολῇ · εἰρήσεται δ' οὖν ἴσως κἀν τοῖς ἑξῆς , προϊόντος τοῦ περὶ τῆς τοιαύτης ἐνεργείας λόγου . νῦν δὲ δεικτέον ἐστὶ καὶ ὅπως μετὰ προσδιορισμοῦ φασὶν οἱ θεῖοι πατέρες καὶ τὸν υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα ἐνέργειαν καὶ αὐτοενέργειαν , ἑκάτερον προσηκόντως . καὶ περὶ μὲν τοῦ υἱοῦ ὁ θεῖος οὕτω φησὶν Ἀθανάσιος “ οὐκ ἀμφίβολον ὅτι αὐτός ἐστιν ἡ τοῦ πατρὸς ζῶσα βουλὴ καὶ ἐνούσιος ἐνέργεια καὶ λόγος ἀληθινός . ” περὶ δὲ τοῦ πνεύματος ὁ αὐτὸς οὕτω φησίν “ ἑνὸς ὄντος τοῦ υἱοῦ τοῦ ζῶντος λόγου , μίαν εἶναι δεῖ τελείαν καὶ πλήρη τὴν ἁγιαστικὴν καὶ φωτιστικὴν ζωήν , οὖσαν ἐνέργειαν αὐτοῦ καὶ δωρεάν , ἥτις ἐκ πατρὸς λέγεται ἐκπορεύεσθαι . ” Κύριλλος δ' ὁμοίως καὶ αὐτός “ καὶ ὁ υἱός ἐστι ” φησὶν “ ἡ ζῶσα καὶ οὐσιώδης ἐνέργεια καὶ δύναμις καὶ σοφία τοῦ πατρός . ἐνέργεια καὶ τοῦ υἱοῦ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ” . ἐνέργεια λέγεται καὶ ἡ ἑκάστῳ τῶν ὄντων ἐνοῦσα φυσικὴ δύναμις , ὡς τὸ θερμαντικὸν τῷ πυρὶ καὶ τὸ ψυκτικὸν τῇ χιόνι καὶ τὸ αἰσθητικὸν τῷ ζώῳ , καὶ τῷ ἐνεργοῦντι τὸ ἐνεργητικόν . λέγεται καὶ τὸ τῆς ἐνεργητικῆς δυνάμεως ἀποτέλεσμα ἐνέργεια καὶ ἔργον καὶ ἐνέργημα , ὡς ἔργα καὶ ἐνέργειαι θεοῦ γῆ καὶ οὐρανὸς καὶ τὰ ἐν τούτοις · φησὶ γὰρ ὁ θεῖος ἐκ Δαμασκοῦ Ἰωάννης ὡς ἡ ἐνέργεια καὶ ἐνέργημα λέγεται , καὶ τοὐναντίον ἐνέργεια τὸ ἐνέργημα , ὡς καὶ τὸ κτίσμα κτίσις . καθ' ὃ σημαινόμενον καὶ τὸν οἶκον ἐνέργειάν φαμεν τοῦ οἰκοδόμου , καὶ τοῦ ναυπηγοῦ τὴν ὁλκάδα . ἐνέργεια λέγεται καὶ ἡ πρὸς τὰ ἐνεργούμενα κίνησις , σχέσις τις οὖσα καὶ μεταξὺ θεωρουμένη τοῦ τε δημιουργοῦντος καὶ τῶν δημιουργουμένων , καθάπερ ἡ τοῦ οἰκοδόμου πρὸς τὸ οἰκοδομούμενον καὶ τοῦ ναυπηγοῦ πρὸς τὸ πλοῖον . ἣ καὶ συμβεβηκὸς οὖσα καθ' αὑτὴν συγκαταλήγει τῇ τῶν ἄκρων λήξει καὶ οὐκέτι ἐστὶν οὐδέν . περὶ ἧς καὶ ὁ θεολόγος ἔφη ὁ θεῖος Γρηγόριος ὡς ἐνεργηθήσεται καὶ οὐκ ἐνεργήσει , καὶ ὁμοῦ τῷ ἐνεργηθῆναι παύσεται , καθάπερ καὶ ἡ μεταξὺ τοῦ ὁρωμένου καὶ τοῦ ὁρῶντος ὅρασις καὶ ἡ μέσον τοῦ γευομένου καὶ τοῦ γευστοῦ γεῦσις . καὶ ὁ Νυσσαέων δὲ θεῖος Γρηγόριος μὴ δύνασθαί φησιν ἐνέργειαν ἀπεργαστικήν τινα πράγματος αὐτὴν ἐφ' ἑαυτῆς συστῆναι , μή τινος ὑποδεχομένου τῆς ἐνεργείας τὴν κίνησιν . ἀναγκαίαν γὰρ ἔχειν ταῦτα τὴν σχέσιν πρὸς ἄλληλα τήν τε ἐνεργητικὴν καὶ τὴν παθητικὴν δύναμιν . ὧν εἰ χωρισθείη τῷ λόγῳ τὸ ἕτερον , οὐκ ἂν ἐφ' ἑαυτοῦ συσταίη καὶ τὸ λειπόμενον · εἰ μὴ γὰρ καὶ τὸ πάσχον εἴη , τὸ ἐνεργοῦν οὐκ ἔσται . ἐνέργεια λέγεται καὶ ἡ πρὸς φαντασίαν ἀντιδιῃρημένη ἀλήθεια κατὰ τὸν θεῖον Κύριλλον , ὡς ἐνῴκησεν ὁ θεῖος λόγος ἐν τῇ πανάγνῳ θεοτόκῳ οὐ δοκήσει ἀλλ' ἐνεργείᾳ εἴτουν ἀληθείᾳ . ἐνέργεια λέγεται κατὰ τὸν θεῖον ἐκ Δαμάσκου Ἰωάννην καὶ τὸ πρῶτον ἐν ἡμῖν συνιστάμενον νόημα , καὶ ἔτι ἡ διὰ γλώττης τῶν νοουμένων φανέρωσις . σύνηθες δ' ἔτι , φησί , καὶ τῇ θείᾳ γραφῇ καὶ τὴν τοῦ θεοῦ παραχώρησιν λέγειν ἐνέργειαν . λέγεται καὶ πλάνης ἐνέργεια ὥσπερ καὶ δαιμόνων , καθὰ καὶ ὁ θεῖος Χρυσόστομος ἐν ταῖς περὶ ἀκαταλήπτου λόγοις ὑπὲρ τῶν ἐνεργουμένων εὔχεσθαι παραινεῖ , τῶν δαιμονώντων δηλαδὴ καὶ μεμηνότων . καὶ Παῦλος δὲ “ ἀνθ' ὧν ” φησὶ “ τὴν ἀλήθειαν οὐκ ἐδέξαντο , πέμψει αὐτοῖς ἐνέργειαν πλάνης εἰς τὸ πιστεῦσαι αὐτούς . ” ἀλλὰ καὶ τὴν τοῦ ζώου πᾶσαν οἰκονομίαν ἐνέργειαν οἱ ἅγιοι φασίν , εἴτουν τὰς ζωτικὰς δυνάμεις τάς τε νοερὰς καὶ αἰσθητικάς . Τοσούτων δή σοι προκειμένων σημαινομένων ἅπερ ἡ τῆς ἐνεργείας ὁμώνυμος οὖσα σημαίνει φωνή , πῶς παρατρέχων ἁπάντων τὴν γνῶσιν καταφεύγεις ἐφ' ἅπερ οὐκ ἔστιν ἐν ταῖς γραφαῖς , καὶ λέγειν συκοφαντεῖς τὰς γραφὰς τὰ τοιάδε ; ποῦ γὰρ διαφέρειν ὅλως φησὶν ὁ Δαμασκηνὸς Ἰωάννης τῆς ἀκτίστου φύσεως τὴν ἄκτιστον ταύτης ἐνέργειαν , ὥσπερ σὺ διαβάλλεις ἀναίδην συκοφαντῶν ; χαρακτηρίζειν μὲν γὰρ ἀκηκόαμεν , διαφέρειν δ' οὐδαμῇ τὸν θεῖον ἄνδρα ἐκεῖνον εὑρίσκομεν λέγοντα . εἰ δὲ τὸ χαρακτηρίζειν αὐτὸς ἀντὶ τοῦ διαφέρειν λαμβάνεις , ὥρα σοι λοιπὸν καὶ χαρακτῆρα τοῦ πατρὸς τὸν υἱὸν τῆς γραφῆς ἀκούοντι λεγούσης , ἀνόμοιον τὸν υἱὸν τῷ πατρὶ κηρύττειν καὶ ἀνούσιον καὶ σφόδρα διάφορον τὴν φύσιν . ἀλλ' ὡς ἔοικε , τὸ φύσει κακὸν ὡς εἰπεῖν , καὶ τὰ τῆς διανοίας ἅπαξ καίρια νενοσηκὸς καὶ τῶν θείων ἐπισφαλῶς ἀπερρωγὸς διὰ ταῦτα δογμάτων , χρόνῳ τὴν ἕξιν οὐκ ἄν ποτ' ἀποτρίψασθαι δύναιτο , ὅτι μὴ καὶ τὴν ἔσθ' ὅτε τοῦ καλοῦ προσποίησιν τάχιστα ἀποσείεται , πράγμασιν αὐτοῖς ἐλεγχόμενον , παλινδρομούσης τῆς φύσεως καὶ ἀναλαμβανούσης ἐκ τοῦ ῥᾴστου τὸ γνήσιον . καὶ σύ γε μὴν ἐν μὲν τῷ γραφικὰς μαρτυρίας προσποιεῖσθαι κομίζειν , οὐχ ὑγιῶς δ' οὖν , τὴν αὐτὸς σαυτοῦ γε ἀμαθίαν ἑκὼν ἐξελέγχεις , ἐν δὲ τῷ καὶ πρὸς ἐπισφαλῆ καὶ δυσσεβῆ διάνοιαν αὐτὰς διαστρέφειν τὴν οἰκείαν ἔτι θεατρίζεις κακόνοιαν . οὐκέτι γὰρ ἀνέλεγκτον ἐς τά γε τῆς ψυχῆς μυσήτρια καθευδήσειν ἐλπίζεται τὸ τῆς κακίας ἀπόρρητον ἄγος · ἐξερρύηκε γὰρ καὶ διαπεφοίτηκεν ἐς ἡλίου αὐγὰς καὶ ἅμα ἐς μυκτῆρα καὶ χλεύην θεάτρου μεστὴν κωμικοῦ . καὶ ἣν μὲν ἐδίωκες ἀπολώλεκας δόξαν πρὸς ἀδοξίαν μετενεγκών · ἣν δ' ἐκάλυπτες αἰσχύνην αὐτὸς σαυτοῦ , ταύτης ἤδη τὰ ἀνακαλυπτήρια θύων ὥσπερ ἐν Διονυσίων πομπαῖς οὐκ αἰσθάνῃ . » Ὁ δὲ Παλαμᾶς οὐδὲν πρὸς ταῦτα ἀποκρινάμενος ἑτέραν ἐβάδισε , τοῦτο δὴ τὸ εἰωθὸς αὐτῷ . « εἶτα οὐχ ὁ μέγας » φησὶ « Βασίλειος ἐκ τῶν ἐνεργειῶν τοῦ θεοῦ φάσκει γνωρίζειν ἡμᾶς τὸν θεόν ; αἱ γὰρ ἐνέργειαι αὐτοῦ , φησίν , πρὸς ἡμᾶς καταβαίνουσιν , ἡ δ' οὐσία αὐτοῦ μένει ἀπρόσιτος . ταύτας οὖν τὰς ἐνεργείας ἔχει ὁ θεὸς ἄλλος ὢν ἄλλας οὔσας καὶ ἀκτίστους · αὗται γάρ εἰσιν αἱ πρόνοιαι , αἱ πρόοδοι , τὸ ἄπειρον , τὸ ἄτρεπτον , τὸ ἁπλοῦν , τὸ ἄναρχον , τὸ ἀτελεύτητον , ἡ σοφία , ἡ δύναμις καὶ τὰ τοιαῦτα , ἄλλα μὲν ὄντα παρὰ τὴν οὐσίαν , ἄκτιστα δέ · ἄλλο γὰρ τὸ ἔχον καὶ ἄλλο τὸ ἐχόμενον καὶ διάφορον . » Πρὸς ταῦτα ὁ Γρηγορᾶς ἀποκριθεὶς « ἴδιόν σοι τοῦτο » φησιν , « ὦ ἄνθρωπε , γνώρισμα , μηδὲν πρὸς ἔπος ἀποκρίνεσθαι , ἀλλ' ἀνθ' ἑτέρων παρεισάγειν ἕτερα , ἡμιτελῆ τὰ ἀναγκαιότερα καταλιμπάνοντα καὶ ἀσαφῆ καὶ ἀνεπεξέργαστα καὶ ἀμάρτυρα . ὅμως μικρὰ καὶ περὶ τῶν νῦν σοι λεχθέντων φθεγξάμενος ἀπαλλάξομαι . εἰ ἄλλο τὸ ἔχον καὶ ἄλλο τὸ ἐχόμενον καὶ διάφορον , καὶ τὸ μὲν ἔχον οὐσία τὸ δὲ ἐχόμενον οὐκ οὐσία κατὰ σέ , ἀνούσιον ἄρα τὸ ἐχόμενον . καὶ εἰ ἡ οὐσία θεός , τὸ ἀνούσιον ἄρα οὐ θεός , ἡ ἐνέργεια δηλαδή . καὶ σύνεστι λοιπὸν ἐξ ἀιδίου τῇ θείᾳ καὶ ἀκτίστῳ οὐσίᾳ ἡ ἀνούσιος αὕτη καὶ διάφορος ἐνέργεια . καὶ ἅμα δυὰς ἡ πάντων ἀρχή σοι γίνεται , τὸ ἀτοπώτατον , ἑαυτῆς διαφέρουσα καὶ ἀιδίως ἑαυτῇ μαχομένη . » ἀλλ' ὁ θεῖος Μάξιμος “ οὐ συνθεωρεῖσθαι ἢ συνεπιθεωρεῖσθαι δύναταί τι ” φησὶ “ τῷ θεῷ κατ' οὐσίαν διάφορον ἐξ ἀιδίου , οὐκ αἰών , οὐ χρόνος , οὐδέ τι τῶν τούτοις ἐνδιαιτωμένων · οὐ γὰρ συμβαίνουσιν ἀλλήλοις πώποτε τὸ κυρίως εἶναι καὶ οὐ κυρίως ” . καὶ πάλιν ἄπειρον εἶναι δυάδα οὐδαμῶς ἐνδέχεται · αἱ γὰρ κατ' αὐτὴν μονάδες ἀλλήλαις κατὰ παράθεσιν συνυπάρχουσαι ἀλλήλας ὁρίζουσιν , εἰ δὲ τοῦτο , οὐδ' ἄναρχον · ἀρχὴ γὰρ πάσης δυάδος μονάς . εἰ δὲ μὴ ἄναρχον , οὐδ' ἀκίνητον · κινεῖται γὰρ τῷ ἀριθμῷ ἐκ μονάδων καθ' ἕνωσιν , τὸ δὲ κινούμενον οὐκ ἀρχὴ ἀλλ' ἐξ ἀρχῆς , δηλαδὴ τοῦ κινοῦντος . μονὰς δὲ μόνη κυρίως ἀκίνητος . πεπερασμέναι σοι ἄρα καὶ ὑπ' ἀρχὴν αἱ θεότητες , ἄνθρωπε · καὶ εἰ τοῦτο , διαστήμασι τοπικοῖς τε καὶ χρονικοῖς δεδουλεύκασιν . κτίσμασιν ἄρα λατρεύων αὐτὸς ἐλελήθεις . ἔτι εἰ κατὰ σὲ ἕτερον οὐσία καὶ ἕτερον θεὸς ὁ τὴν οὐσίαν ἔχων καὶ διάφορος τῆς οἰκείας οὐσίας , ἔστιν ἄρα θεὸς ἀνούσιος καὶ οὐσία θεοῦ ἄθεος . φησὶ γὰρ καὶ ὁ Νυσσαέων Γρηγόριος “ εἰ τὸ ἀγαθὸν ὄν , τὸ πονηρὸν οὐκ ὄν · εἰ δὲ τὸ πονηρὸν ὄν , τὸ ἀγαθὸν οὐκ ὄν , κατὰ τὸν τῶν ἀμέσων ἐναντίων λόγον . ” ὥστε πολυθεΐαν ἀγωνιζόμενος συνιστᾶν ἑάλως καὶ ἀθεΐαν νοσῶν , τὰ ἐκ διαμέτρου κακά · καὶ πέπτωκε διὰ βραχέων τὰ τῶν σῶν ἀκροπόλεων ὀχυρώματα , ἐφ' οἷς ἐπεποίθεις . ἔτι μὴν ἐπειδή περ ἄλλο φῂς εἶναι τὸ ἔχον , ἄλλο δὲ τὸ ἑκτὸν καὶ διάφορον , φαίης ἂν καὶ ἄλλο μὲν ἐξ ἀνάγκης εἶναι τὸν θεόν , ἄλλο δὲ τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ · λέγεται γὰρ ὁ θεὸς καὶ οὐσίαν ἔχειν καὶ ὕπαρξιν . ἔσται ἄρα κατὰ σὲ θεὸς ἀνύπαρκτος καὶ ὕπαρξις θεοῦ ἄθεος . καὶ περὶ τῆς ἐνεργείας δ' ὁμοίως λεκτέον καὶ ἐρωτητέον , εἰ ἡ ἐνέργεια ἔχει ἐνέργειαν ἄλλην . εἰ γὰρ ἔχει , δύο ἄρα · καὶ εἰ δύο , διάφορα πάντως · ἄλλο γὰρ δεῖν εἶναι ἔφης τοῦ ἐχομένου τὸ ἔχον . καὶ γίνεταί τις τερατόμορφος ἐνεργοενέργεια . εἰ δὲ μὴ τοῦτο , οὐκ ἂν εἴη τὴν ἐνέργειαν ἔχειν ἐνέργειαν . καὶ συμβήσεται τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν ἀνενέργητον εἶναι . τὸ δ' ἀνενέργητον καὶ ἀνύπαρκτον καθ' ἣν βωμολοχήσας προύθηκας θέσιν τε καὶ πρότασιν αὐτός . τὸ γὰρ μὴ ἔχον , ἔφης , ἐνέργειαν οὔτ' ἔστιν οὔτε τί ἐστιν . οὔτ' ἔστι παντελῶς αὐτοῦ θέσις , καὶ ἀπόλωλέ σοι τὸ σπούδασμα δι' ὀλίγου καὶ τῆς μοχθηρᾶς γεωργίας ὁ στάχυς , ἢ ἐς ἀνύπαρκτον ἡμᾶς δογματίζοντι πιστεύειν ἢ εἰς σύνθετον θεότητα . ἐναντιοῦται γάρ σοι καὶ ὁ θεῖος Κύριλλος , ἄτοπον εἶναι φάσκων τὸ λέγειν τοιαύτην ἔχειν τὸν θεὸν τὴν γνῶσιν ὁποίαν καὶ ἡμεῖς · εἰ γάρ [ ὥσπερ ] ἡμεῖς , ἕτερον μέν τι ἐστὶν ἑτέρα δέ τις παρ' αὐτὸν ἡ ἐν αὐτῷ γνῶσις , σύνθετος ἔσται καὶ οὐχ ἁπλοῦς . ἔτι ἐπείπερ ἡ θέλησις τοῦ θεοῦ ἑκτὸν καὶ διάφορον κατὰ σὲ τῆς οὐσίας ἐστίν , ἔσονται ἄρα τρεῖς ἐπὶ Χριστοῦ θελήσεις , μία μὲν αὐτὸς ὁ υἱός , θέλησις ὢν τοῦ πατρὸς κατὰ τοὺς θείους πατέρας , δευτέρα δ' ἣν ὁ υἱὸς ἔχει διάφορον ἑαυτοῦ κατὰ σέ , καὶ τρίτη ἡ τῆς ἀνθρωπότητος . ὃ καὶ τῆς τῶν μονοθελιτῶν δυσσεβείας ἀτοπώτερον . ἐπεὶ δὲ καὶ ὁ μέγας Ἀθανάσιος ἀσεβεῖς διαρρήδην καλεῖ τοὺς μὴ δεχομένους βούλησιν αὐτὸν εἶναι τὸν υἱόν , ἀσεβὴς αὐτόχρημα καὶ κατὰ τοῦτο σὺ τὰ ἐκείνων φρονῶν . περὶ γὰρ τῆς ἀρχομένης καὶ παυομένης θελήσεως εἴρηται ἡμῖν ἀνωτέρω βραχύ , καὶ οὐ χρεία διεξιέναι νῦν τῶν προκειμένων σαφῶς ἀνθελκόντων . ἔτι εἰ ἕτερον θεοῦ καὶ ἀλλήλων θεότης καὶ δύναμις καὶ σοφία καὶ ἁγιότης καὶ ἀγαθότης , καὶ διάφορον ἀεὶ ἕκαστον ἑκάστου , ζητητέον πῶς ἂν εἴη τοῦ θεοῦ ἕκαστον , εἰ διάφορον εἴη αὐτοῦ · καὶ πῶς ἓν ἑνὶ καὶ ἀλλήλοις ἄλληλα συμφωνήσει , διάφορα ὄντα ἀλλήλων · καὶ πότερον πρότερον τούτοιν ἂν εἴη , δυαδικῶς οὕτω προερχομένων , θεὸς ἄκτιστός τε καὶ ὁρατὸς κατὰ σέ · καὶ ποῦ τὸ τῆς πολυθεΐας στήσεται ταυτησί , κατὰ συζυγίαν οὑτωσὶ προχωρούσης ἀεὶ μετὰ τοῦ ἀτελοῦς . εἰ γὰρ ἀλλήλων ἄλληλα διαφέρει , ἐστέρηται πάντως ἀλλήλων ἄλληλα καθ' ὃ διαφέρει , καὶ γίνεται δύναμις μὲν ἄσοφος σοφία δ' ἀδύναμος , καὶ θεὸς ἄσοφος καὶ ἀδύναμος , καὶ ἀεὶ κατὰ τὸν ὅμοιον τρόπον ἐστερημένα πάντων ἅπαντα καὶ δεόμενα ἀλλήλων ἄλληλα . φησὶ γὰρ καὶ ὁ θεολόγος Γρηγόριος “ τίς ἀτελοῦς θεότητος ὄνησις ; μᾶλλον δὲ τίς θεότης ἡ μὴ τελεία ; τελεία δὲ πῶς ᾗ λείπει τι πρὸς τελείωσιν ; λείπει δὲ πάντως μὴ ἐχούσῃ τὸ ἅγιον . ἔχοι δ' ἂν πῶς , μὴ τοῦτο ἔχουσα ; εἰ γὰρ ἄλλη τις παρὰ τοῦτο ἡ ἁγιότης , καὶ εἴ τις αὕτη νοεῖται , λεγέτω , τίς ” . καὶ ὁ μέγας Βασίλειος “ εἰ φύσις αὐτῷ ” φησὶν “ ὁ ἁγιασμὸς ὡς πατρὶ καὶ υἱῷ , πῶς τρίτης ἐστὶ καὶ ἀλλοτρίας φύσεως ; ” καὶ πάλιν “ ἀγαθὸν ” φησὶ “ τὸ πνεῦμα ὡς ἀγαθὸς ὁ πατὴρ καὶ ἀγαθὸς ὁ ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ γεννηθείς , οὐσίαν ἔχων τὴν ἀγαθότητα . ” ὁρᾷς πῶς οὐχ ἕτερον τῆς ἁπλῆς καὶ θείας οὐσίας ἁγιότης καὶ ἀγαθότης καὶ ἐνέργεια καὶ τὰ τοιαῦτα , ἀλλὰ ταὐτόν . ἑλοῦ τοίνυν , ὦ καινὲ θεολόγε , τῶν ἀσεβειῶν ὁποτέραν ἐθέλεις . ἀθεΐας γὰρ καὶ πολυθεΐας τὰ τοιαῦτα φέρει σοι κρημνόν , ὑπ' ἀλλήλων ἐλεγχόμενα καὶ κατ' ἀλλήλων στασιάζοντα . τὸ μὲν γὰρ ἄνισον ἐν τοῖς πολλοῖς ἐλέγχει τὸ διάφορον καὶ ἀσύμβατον τῆς πολυθεΐας · ἡ δὲ πολυθεΐα συμφυᾶ τὴν διαφορὰν πρὸς ἑαυτὴν στασιάζουσαν ἔχουσα , πρὸς τὸν ἀντίπαλον τῆς ἀθεΐας ἀπροόπτως μεταβαίνειν κρημνὸν ἀναγκάζει , καὶ καπνὸν φεύγοντας ἐμπίπτειν εἰς πῦρ , τὸ τῆς παροιμίας . ἔπειτα πῶς τὸ ἄκτιστον καὶ πόθεν ἡ ἐνέργεια ἔσχεν ; ἔξεστι γὰρ ἡμῖν καὶ τὸ ἄκτιστον αὐτὸ πρὸς ἑαυτὸ κατὰ τὴν σὴν ἐξετάζειν θέσιν · εἰ γὰρ αὐτόθεν εἴη τὸ ἄκτιστον ἄκτιστον , οὐκ ἂν εἴη ἄκτιστον · κτιστὸν ἄρα τὸ ἄκτιστον , καὶ κτιστὴ θεότης ἐξ ἀνάγκης ἡ ἄκτιστος ἐνέργεια · καὶ οὕτω σοι τὸ σοφὸν ἠλίθιον ἀναπέφανται . εἰ δ' ἔξωθεν ἔχει τὸ ἄκτιστον εἶναι τὸ ἄκτιστον , καὶ διάφορον πάντως · εἰ γὰρ οὐκ ἔστι διαφορὰ πρὸς ἄκτιστον ἀκτίστου , οὐκ ἂν εἴη ἔχειν κατὰ σὲ ἄκτιστον . ἢ γοῦν ἀνύπαρκτόν σοι γίνεται τὸ ἄκτιστον τοῦτο , ἢ δυοῖν θάτερον , ἢ ἀκτιστόκτιστον ἢ ἀκτιστοάκτιστον καὶ πρὸς ἑαυτὸ στασιάζον ἀνάγκη λέγεσθαι . γνώριμον γάρ , οἷς καὶ ὁπωσοῦν λογικῆς μέτεστιν ἐπιστήμης , τῶν ὁμωνύμων εἶναι καὶ ἥκιστα ἁπλῆν τὴν τοῦ ἔχειν φωνήν , καὶ μὴ μόνον τῇ τῶν ἔξω σοφῶν ἐπιστήμῃ δοκεῖν , ὅτι μὴ καὶ πᾶσιν ὁμοῦ τοῖς τῶν θείων τῆς ἐκκλησίας δογμάτων σοφοῖς διδασκάλοις . ὧν εἷς ἡμῖν εἰς διδασκαλίαν ἀποχρήσει τήμερον Ἰωάννης ὁ θεῖος ἐκ Δαμασκοῦ , ὃς ὀκταχῇ τὴν τοῦ ἔχειν ἡμῖν διαιρῶν σημασίαν , κατ' οὐδένα γέ τινα τούτων τρόπον τῇ θείᾳ καὶ ἁπλουστάτῃ ἐκείνῃ φύσει τὸ ἔχειν διδοὺς εὑρίσκεται . πῶς γὰρ οἱασοῦν μεσιτευούσης ἀλλοτριώσεως , καὶ τοῦ ἔχοντος τὸ ἐχόμενον διιστώσης μὲν οὑτωσί , συναγούσης δ' ἄλλως τὸν νόθον τε καὶ ἐπίκτητον τρόπον . ἢ γὰρ ὡς οὐσίαν ἀνάγκη , φησί , τὸ ἐχόμενον τῇ ἐχούσῃ συνεῖναι οὐσίᾳ , καθάπερ ἱμάτιον καὶ χεῖρα καὶ ἀγρὸν καὶ τά γε τοιαῦτα , ἢ ὡς συμβεβηκός . καὶ τοῦτο διχῇ πως αὖ ὑποδιαιρούμενον , εἴς τε τὴν τῶν χωριστῶν δηλαδὴ καὶ τῶν γε μηδαμῇ χωριζομένων δύναμιν . τὸ μὲν γὰρ ἐνδεχομένως ἔχειν λέγεται καὶ μή , καθ' ὅ γε σημαινόμενον ἐνδέχεσθαί φαμεν βαδίζειν τὸ βαδιστικὸν καὶ τοὐναντίον αὖ μὴ βαδίζειν · τὸ δὲ καθ' ἕξιν καὶ διάθεσιν ἔχειν λέγεται , ὡς μέλιτι δηλαδὴ συμπεφυκυῖαν γλυκύτητα καὶ χιόνι λευκότητα καὶ γνῶσιν ἀνθρωπίνῃ ψυχῇ . ὧν ἁπάντων ἓν ὁποιονοῦν ἔστω ὁποτέρωθεν εἰληφὼς τῇ θείᾳ κυριωνυμεῖν καὶ ἁπλῇ βούλοιτο φύσει , ἴστω περιφανῶς ἁμαρτάνων · χρῆσιν γὰρ ἀνθρώποις ὑπάρχειν ὁ μέγας τὰ ὀνόματα φάσκει Βασίλειος πρὸς γνῶσιν καὶ διαίρεσιν οὐσιῶν καὶ τῶν περὶ τὰς οὐσίας ἐπινοηθέντων πραγμάτων . ᾧ γε καὶ πάνυ τι δέδοται φορτικὸν καὶ ἀπόβλητον συμβεβηκός τι προσάγειν τῇ θείᾳ φύσει καὶ ἁπλουστάτῃ . τὸ γὰρ συμβεβηκός , φησίν , ἢ συμπέφυκεν , ἢ ἐνδέχεται ὑπάρχειν καὶ μὴ ὑπάρχειν . ἀλλ' εἰ μὲν συμπέφυκεν , ἀνάγκη τῷ θεῷ καὶ οὐσίαν καὶ συμβεβηκὸς εἶναι · ἐξ ἀνάγκης γὰρ τὰ τοιαῦτα συμβαίνει οἷς συμβέβηκεν . εἰ δ' ἐνδεχόμενον , ἔσται καὶ ἀγέννητος ὁ γεννητὸς ποτὲ καὶ πάνθ' ὁμοίως , ὅσα δήπουθεν ἀντίκειται , γνῶσις καὶ μὴ γνῶσις , δύναμίς τε καὶ μὴ δύναμις , καὶ τά γε δήπου παραπλήσια τῶν ἀτόπων τῆς ἀσεβείας ῥημάτων . ὅτι δὲ καταχρηστικῶς τὸ ἔχειν ἐπὶ θεοῦ λέγεται , δείκνυσι νῦν καὶ ὁ θεῖος Χρυσόστομος , λέγων “ ὅταν ἀκούσῃς ὅτι ὥσπερ ὁ πατὴρ ἐν ἑαυτῷ ζωὴν ἔχει , οὕτως ἔδωκε καὶ τῷ υἱῷ ζωὴν ἔχειν καὶ ἐξουσίαν ἔχειν , μὴ σύνθεσιν ὑπολάβῃς · μηδ' ὅταν ἀκούσῃς ὅτι ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν , νομίσῃς ὅτι σύνθετος ἦν · προϊὼν γὰρ φησὶν ἐγώ εἰμι ἡ ζωή . ” ὥστε σου βοσκηματώδης ἡ σοφία κἀνταῦθα ἀναπέφανται , λέγουσα παραπλησίως καθάπερ ἐπὶ ἀνθρώπου καὶ λίθου , οὕτω καὶ τοῦ θεοῦ τὴν οὐσίαν μετὰ τῶν φυσικῶν περὶ αὐτὴν πάντων συλλαμβάνεσθαι τοῖς ὁρίζεσθαι θέλουσι · τὸ γὰρ ἐκ τοιούτων συγκείμενον ἀμερὲς οὐκ ἂν εἴη , οὐδ' ἁπλοῦν , ἀλλὰ σύνθετον , κἀξ ὧν συντίθεται μεριζόμενον . ὁ δὲ τῇ ἀμερεῖ ἐκείνῃ καὶ θείᾳ φύσει προστιθέναι πειρώμενος , ᾗ φύσει πρόσεστι μήτ' αὔξεσθαι μήτε μειοῦσθαι , λέληθε , τό γε ἧκον εἰς αὐτόν , ἐλαττῶν μὲν τῇ προσθήκῃ τὴν τῆς φύσεως δύναμιν , αὔξειν δ' ἥκιστα πάντων δυνάμενος , ἣ μηδεμιᾶς οὔτ' ἐδεήθη ποτὲ οὔτε δεήσεται προσθήκης ἢ ὑφαιρέσεως , οὐδενὸς ὄντος οὗ δεήσεταί ποτ' αὐτὴ πληροῦσα τὰ πάντα καὶ μηδὲν ἐκτὸς ἐῶσα τὸ παράπαν . Εἰ δ' ἐν ποιότητι ἀόγκῳ τε καὶ ἀμεγέθει μέρος οὐκ ἔξεστι λέγειν κυρίως , οὔτε μέγεθος οὐδὲν προστιθέναι ἢ ἀφαιρεῖν ( οὐ γὰρ λέγομεν οὔτε μεγάλην οὔτε μικρὰν λευκότητα ) , πολλοῦ μέντ' ἂν δεήσειε καὶ τοῦ παντὸς περὶ τῆς θείας οὐσίας τοιαῦτα νοεῖν καὶ λέγειν , ἣ μεγέθη μὲν καὶ μικρότητα πεποίηκέ τε καὶ ἀεὶ ποιεῖ , αὐτὴ δ' ἐστὶ κατὰ φύσιν οὐδαμῇ μηδὲν ὧν πεποίηκέ τε καὶ ἀεὶ ποιεῖ . οὐδὲ πρόεισιν εἰς ὄγκον , οὐδ' οὐ μὴ προχωρήσῃ ποτέ . τὸ γὰρ ὄγκῳ μεῖζον γινόμενον δυνάμει γίνεται ἔλαττον , καὶ τὸ δυνάμεως μεγέθει μέγιστον ὄγκου λείπεται παντός , ἵνα μέγιστον ὁμοίως ἀεὶ διαμένῃ . καὶ γὰρ καὶ εἰ περὶ τῆς ἐν χιόνι βουληθείημεν λέγειν λευκότητος ὑποδείγματος ἕνεκεν , οὐ τὴν ἐν τῷ μέρει τῆς χιόνος λευκότητα μέρος ἂν φαίημεν τῆς ἐν πλείστῃ χιόνι λευκότητος , ἀλλὰ μέρους μὲν χιόνος λευκότητα , μέρος δὲ λευκότητος ἥκιστα · ἄογκον γὰρ καὶ ἄποσον καθ' αὑτὸ καὶ ἀμέγεθες ἡ λευκότης , ὡς δέδεικται . εἰ δὲ μηδὲ συμβεβηκὸς ἡ ἀνούσιος αὕτη συγχωρεῖταί σοι γίνεσθαι ἐνέργεια , ποῦ ταύτην θετέον · λέγε καὶ νομοθέτει σύ . τῆς γὰρ τοῦ ὄντος φωνῆς εἰς οὐσίαν καὶ συμβεβηκὸς διαιρουμένης , εἰ μήτ' οὐσία μήτε συμβεβηκὸς εἴη , τῶν ὄντων οὐκ ἂν λέγοιτο . λείπεται ἄρα μὴ ὂν ἐξ ἀνάγκης λέγεσθαι . αὕτη τῶν καινῶν σου δογμάτων ἡ τερατεία , καλὲ Παλαμᾶ , τὸ πιστεύειν εἰς τὸ μὴ ὂν καὶ ψιλοῖς λατρεύειν ὀνόμασιν , ὁποῖα καὶ τοὺς τῆς Πλατωνικῆς στοᾶς καὶ Ἀκαδημίας φάσκοντας ἴσμεν περί τε γενῶν καὶ εἰδῶν , καὶ εἴ τινες εἶεν ἐκ τῶν ὕστερον ἄλλοτ' ἄλλως αὐτοῖς ἠκολουθηκότων Βογομίλων καὶ Μανιχαίων καὶ Μασαλιανῶν καὶ Εὐνομιανῶν , οὓς καὶ εἰς μέγα παραπληξίας ἐλαύνειν ὁ μέγας φησὶ Βασίλειος ὥσπερ κοινότητά τινα λόγῳ μόνῳ θεωρητήν , ἐν οὐδεμίᾳ ὑποστάσει τὸ εἶναι ἔχουσαν , εἰς τὰ ὑποκείμενα θεωρεῖσθαι φάσκοντας τὸν θεόν . ἀλλ' ἄκουε λοιπὸν τί φησιν αὖθις ὁ αὐτὸς μέγας Βασίλειος περὶ τῆς ἐνεργείας θεοῦ τῆς ἀκτίστου , ὡς ἐπὶ τῆς ἁπλῆς καὶ ἀσωμάτου φύσεως τὸν αὐτὸν λόγον ἐπιδέχεται ἡ ἐνέργεια τῇ οὐσίᾳ . Ἐπεὶ δ' ὁ τῆς οὐσίας ὅρος καὶ λόγος ( ταὐτὸν γὰρ ὅρος καὶ λόγος ) πρᾶγμά ἐστιν αὐθύπαρκτον , μὴ δεόμενον ἑτέρου πρὸς ὕπαρξιν , εἴη ἂν πάντως καὶ ὁ τῆς ἐνεργείας λόγος ὁ αὐτός , κἂν τοῖς ὀνόμασι διαφέρωσι , πρᾶγμα αὐθύπαρκτον δηλαδή , μὴ δεόμενον ἑτέρου πρὸς ὕπαρξιν . οὕτω γὰρ καὶ ὁ τῆς ταυτότητος σώζεται λόγος , ὡς καὶ ὁ τῆς ἀληθείας ὁμολογητὴς σοφώτατα μεμαρτύρηκε , Θεόδωρος ὁ Γραπτός , « οὕτως ἂν » φήσας « εὐσεβῶς νοηθείη ἡ μὲν θεία ἐνέργεια ἀίδιος , μᾶλλον δ' αὐτενέργεια , τῷ μὴ διωρίσθαι τῆς οὐσίας τὴν ἐνέργειαν , ἀλλὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἐπιδέχεσθαι διὰ τὴν τῆς ἁπλῆς καὶ ἀσωμάτου φύσεως ἰδιότητα . » καὶ πάλιν « ἕτερον οὐσίαν καὶ ἄλλο ἐνέργειαν τῶν πάλαι τινές , ὡς ἐπὶ τῶν σωματικῶς θεωρουμένων , οὕτω δὴ κἀπὶ τοῦ θείου λόγου ἐτίθεντο . ὅπερ τοῖς εὐσεβέσιν ἀπείρηται . ἐπὶ γὰρ τῶν ἁπλῶν καὶ ἀσωμάτων ἐν οὐδενὶ διαφέρειν ἴσασιν · οὐ γὰρ διοριστέον ταῦτα ἀλλήλων , ἵνα μὴ σύνθετον τὸ ὑπὲρ πᾶσαν ἁπλότητα νοῆται . οὔτε γὰρ ἡ θεία οὐσία ἀνενέργητος εἴη ἄν ποτε , οὔτ' ἀνούσιος ἡ ἐνέργεια . ἀκούεις τῶν ἱερῶν διδασκάλων τῆς ἐκκλησίας παρὰ τοσοῦτον τῇ οὐσίᾳ τὴν ἐνέργειαν ἓν καὶ ταὐτὸν ἐπὶ θεοῦ δογματιζόντων , παρ' ὅσον καὶ αὐτενέργειαν καλοῦσι διὰ τὴν ἄκραν ταυτότητα , ὡς μηδ' ἄχρις ἐπινοίας παρακύπτειν ἐκεῖ δυναμένης διαφορᾶς οἱασοῦν . ἀκούεις δ' ἔτι καὶ ὅπερ σοι ἀνωτέρω δεδηλώκαμεν · σὺ γὰρ ἔλεγες ἀνενέργητον τότ' εἶναι τὴν θείαν μᾶλλον οὐσίαν ὅταν ἓν καὶ ταὐτὸν λέγηται ἄμφω , τότε δ' ἐνεργῆ ὅταν ᾖ διῃρημένα , πρᾶγμα τερατωδέστατόν τε καὶ ἀμαθέστατον , καὶ μὴ πᾶσαν μόνον ἐκπλῆττον ἀκοὴν τῇ ἀβελτηρίᾳ , ὅτι μὴ καὶ τοὺς σοφοὺς τουτουσὶ διδασκάλους τῆς ἐκκλησίας συκοφαντοῦν ἀδεῶς · οὐ γὰρ διοριστέον ταῦτα φασὶν ἀλλήλων ἐκεῖνοι , ἵνα τε μήτε σύνθετον τὸ ὑπὲρ πᾶσαν ἁπλότητα νοῆται , καὶ ἵνα μήθ' ἡ οὐσία ἀνενέργητος εἴη ἄν ποτε μήτ' ἀνούσιος ἡ ἐνέργεια . Πρὸς ταῦτα ὁ Παλαμᾶς ἀντιλέγων κοινὸν μὲν ἔφησεν εἶναι δόγμα τῶν τε ἔξωθεν καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς φιλοσόφων τουτί , καὶ οὐκ ἀντιλέγω · πλὴν τὰ τὸν αὐτὸν ἐπιδεχόμενα λόγον δύο ἐστὶ καὶ οὐχ ἕν . καὶ εἰ δύο , πῶς χωρὶς ἡστινοσοῦν πρὸς ἄλληλα διαφορᾶς ; ἔστιν οὖν ἡ μὲν ταυτότης τοῦ λόγου κατὰ τὸ εἶναι ἄμφω , τήν τε οὐσίαν καὶ τὴν ἐνέργειαν , ἄκτιστα · ἡ δὲ διαφορὰ τὸ μὲν οὐσίαν τὸ δ' ἀνούσιον , τὴν ἐνέργειαν δηλαδή . Ὁ δὲ Γρηγορᾶς ὅτι μέν , φησί , τὸ ἀνούσιον οὐκ ὄν , τὸ δ' οὐκ ὂν οὐ θεός , δῆλον τοῖς ἅπασι πλὴν σοῦ . ὅτι δ' οὐδὲν ἔτι κωλύσει λοιπὸν συμπεραίνειν καὶ ἡμᾶς ἐπὶ τῆς συνθέτου ἄρα φύσεως τὸν ἀντικείμενον δέχεσθαι λόγον τὴν ἐνέργειαν τῇ οὐσίᾳ , καὶ εἶναι δυοῖν ἐξ ἀνάγκης θάτερον , ἢ τὴν μὲν οὐσίαν ἡμῶν ἄκτιστον τὴν δ' ἐνέργειαν κτιστήν , ἢ τῆς οὐσίας οὔσης κτιστῆς εἶναι τὴν ἐνέργειν ἄκτιστον , δῆλον καὶ τοῦτο παντί που τὰ μάλιστα · ὡς γὰρ οἷς τὸ εἶναι ταὐτόν , καὶ ὁ λόγος ὁ αὐτός , οὕτως οἷς τὸ εἶναι διάφορον , καὶ ὁ λόγος διάφορος . ἐπὶ γὰρ τῆς οὐσιώδους ὑπάρξεως τοὺς ἁγίους τούτους ἀκήκοας λέγοντας τὴν τοῦ λόγου ταυτότητα , εἴτουν τοῦ ὅρου , καὶ καθ' ἕτερον πάντως οὐδέν . εἰ γὰρ κατὰ προφορὰν καὶ ἐτυμολογίαν ἑκατέρας ἑκατέρα τὴν διαφορὰν ἐκτήσατο λέξις , ἀλλ' ἐπὶ τῆς ἁπλῆς καὶ ἀσυνθέτου φύσεως τὴν αὐτὴν καὶ μίαν καὶ ἀπαράλλακτον ἔχουσι σημασίαν ἄμφω . ἔπειτα εἰ τὴν ἐνέργειαν ἕτερον εἶναι λέγεις κἀπὶ θεοῦ καθάπερ ἐπὶ τῶν συνθέτων ἡμῶν , καὶ ἰδίως ἄκτιστον θεότητα , καὶ ἔστιν ἑκάτερον τούτων ὅπερ οὐκ ἔστιν ἑκάτερον , καὶ ἀεὶ θάτερον παρὰ θάτερον ἀμοιβαδὸν τὴν διαφορὰν καὶ μάχην λαμβάνον λόγοις καὶ πράγμασιν ( ἀνάγκη γὰρ ἂν εἴη πᾶσα τὰ οὕτως ἀλλότρια τῇ φύσει καὶ σημασίᾳ μὴ ταὐτὸν εἶναι θατέρῳ θάτερον ) , ἔσται ἄρα , εἰ ἡ ἐνέργεια ἄκτιστος καὶ ἀνούσιος , κτιστὴ ἡ οὐσία καὶ ἀνενέργητος , ὡς ἀνωτέρω γε ἠκηκόεις τῶν θείων κατ' ἐπιστήμην τὰ ἐναντία τοῖς ἐναντίοις ὁριζομένων ἀνδρῶν . εἰ δὲ καὶ τὸ τῆς ἐνεργείας ὄνομα γενικῶς κατὰ σὲ πάντων ἐπ' ἴσης κατηγοροῖτο τῶν ὀνομάτων , δυνάμεως λέγω , σοφίας ζωῆς φωτὸς θυμοῦ μακροθυμίας ὀργῆς ἀοργησίας καὶ τῶν τοιούτων , ὅσοις ἡ θεία κέχρηται γραφὴ θεοπρεπῶς καταφατικοῖς τε καὶ ἀποφατικοῖς καὶ ἀντικειμένοις ὀνόμασιν , ἐπιδραμεῖται λοιπὸν καὶ πᾶσι τούτοις ἐπ' ἴσης , καὶ ὁμοίως ἀεὶ κατορχήσεται τῶν ὀνομάτων ἁπάντων τἀτόπημα , καὶ στασιάσει πρὸς ἑαυτὸ τὸ τῆς ἐνεργείας ὄνομα , ταύτης δὴ τῆς ἰδιαζόντως κατὰ σὲ λεγομένης ἀκτίστου θεότητος . καθ' ὃ γὰρ ἕκαστον ἑκάστου τῶν ἄλλων λείπεται πάντων , κατ' ἐκεῖνο τῶν ἄλλων ἁπάντων ἠλάττωταί τε καὶ ἠλλοτρίωται . καὶ ἓν εἶναι πάντως οὐσίαν ὁμολογεῖται καὶ φύσει πᾶν ὃ λέγεται καὶ ὀνομάζεται θεοπρεπῶς ἡμῖν , καὶ ἔστι καὶ ἦν καὶ ἔσται , θεὸς ἰσχυρὸς δίκαιος ἄκτιστος , ἀλήθεια σοφία δύναμις ζωὴ φῶς ἐνέργεια καὶ τὰ τοιαῦτα . Ἐπεί γε μὴν ἐκ τῶν οἰκείων ῥημάτων τε καὶ γραμμάτων ἁλισκόμενον ὁ Παλαμᾶς ἑαυτὸν ἑώρα διηνεκῶς , « οὐκ ἐν ῥήμασι » φησίν , « οὐδ' ἁπλῶς ἐν γράμμασιν , ἀλλ' ἐν πράγμασιν ἡμῶν ἡ εὐσέβεια κατὰ τοὺς θεολόγους . » μικρὸν οὖν ἐπισχὼν ὁ Γρηγορᾶς « ἰοὺ ἰοὺ » φησὶν « τῆς ἀβελτηρίας . » καὶ ἀπιδὼν πρὸς αὐτόν « εἶτα ἐλάνθανες ἡμᾶς » φησὶ « λασιόκωφός τις ὢν καὶ ἀνήκοος καὶ παντάπασι τῆς τῶν θείων γραφῶν διδασκαλικῆς ἑορτῆς τε καὶ πανηγύρεως , καὶ μετεγκεντρίζων ἐξ ἀμαθίας ἄλλοθεν ἄλλοθι τὸν ἅπαντα νοῦν καὶ σκοπὸν τῆς γραφῆς . τοῦτο γὰρ ὁ μέγας ἐν θεολογίᾳ φάσκει Γρηγόριος , τὰ Διονυσίῳ τῷ θείῳ λεχθέντα διαβεβαιούμενος , οἶμαι , καὶ συγχωρῶν καὶ αὐτὸς καὶ οἱονεὶ προτρεπόμενος οἰκονομικῷ τινὶ τρόπῳ καιροῦ καλοῦντος πρὸς τοὺς τῶν ὁμιλητῶν διαφόρους τὰς γνώμας καὶ γνώσεις κεχρῆσθαι , καὶ μικρὸν ἐνδιδόναι τοῖς διαφόροις τῶν προσιόντων ἤθεσι δι' ἀνάγκην ἐνίοτε , ὥστε τὴν ἐν τοῖς καιρίοις τῆς πίστεως ὁμολογίαν , εἰ καὶ μὴ λέξεσιν , ἀλλά γε ταῖς ἐννοίαις φυλάττεσθαι ἀπαράβατον . ἐν οἷς ἐξεῖναί φησι τήνδε ἢ τήνδε τὴν λέξιν καὶ δι' ἑτέρων ὁμοδυνάμων καὶ ἐκφαντικωτέρων λέξεων διασαφεῖν τὸν θεοπρεπῆ τρόπον . οὐ δεῖ δέ , φησὶν Ἀθανάσιος , τὰ κατ' οἰκονομίαν γραφόμενα καὶ γινόμενα δέχεσθαι κακοτρόπως καὶ πρὸς τὴν ἰδίαν ἕλκειν βούλησιν . καὶ γὰρ καὶ ἰατρὸς πολλάκις τὰ δοκοῦντά τισι μὴ εἶναι κατάλληλα , ταῦτα τοῖς ὑποκειμένοις τραύμασιν , ὡς οἶδεν αὐτός , ἐπιτίθησιν , οὐδὲν ἕτερον ἢ πρὸς τὴν ὑγείαν ἔχων τὸν σκοπόν . καὶ διδασκάλου δὲ φρονίμου τρόπος οὗτος , πρὸς τὰ τῶν διδασκομένων ἤθη διατίθεσθαι καὶ λαλεῖν . ὀνόματα γοῦν καὶ ῥήματα , καὶ ὅσαι τῶν λέξεων διὰ φωνῶν ἁπλῶς καὶ γραμμάτων σημαντικαὶ τῶν ὑποκειμένων γίνονται πραγμάτων , ἐνίοτε μὲν καθ' ὁμωνυμίαν ἐν διαφόροις ἀδιαφόρως παραλαμβάνονται πράγμασιν , ἐνίοτε δὲ κατ' ἀντωνυμίαν ἐν μείζοσί τε καὶ ἐλάττοσιν ὁρωμένην , καὶ ὅσα ἄλλως τὸν ὅμοιον ἔχει τρόπον , ἐνίοτε δὲ καθ' ὅσα συνώνυμόν πως τὴν σχετικὴν αἰτίαν κεκλήρωται · καθ' ἣν δήπουθεν καὶ τὸ ἴσον ἴσῳ συμβαίνει λέγεσθαι ἴσον , καὶ τὸν φίλον φίλῳ φίλον , καὶ ὁπόσα δήπου παραπλήσια , ὡς γίνεσθαι πολυσχιδῆ μὲν ἐν τοῖς μεριζομένοις πράγμασι τὴν αὐτῶν ἰδιοτροπίαν , ἐπὶ δὲ θεοῦ μονοειδῆ καὶ ἀμέριστον κατὰ τὴν τοῦ ἑνὸς ὑποκειμένου δήλωσιν , λέγω δὴ τὴν ἀμερῆ καὶ ἀσχημάτιστον καὶ ἀόρατον ἐκείνην , ἥτις ποτ' ἐστίν , οὖσαν οὐσίαν · ἣν ψυχοτρόφον λειμῶνα καὶ ἀληθείας θάλαμον τις καλέσας οὐκ ἄν , οἶμαι , ἁμάρτοι . ἓν γὰρ οὖσα κυρίως , μένει διηνεκῶς ἐν τῷ ἑνί , μᾶλλον δ' εἰπεῖν ἐν ἑαυτῇ · καὶ μεριστὰς πεφυκυίας τὰς ἡμετέρας νοήσεις , καὶ διάφορον τὴν περιολκὴν περὶ ἕκαστα τῶν πραγμάτων λαμβανούσας , εἰς μίαν τινὰ καὶ ἀδιάκριτον καὶ ταύτας νόησιν συναιρεῖ , ὡς γίνεσθαι καὶ τὸν τῶν ὀνομάτων ἐξ ἀνάγκης πολυσχιδῆ καὶ πολύτροπον μερισμόν , ὁποῖον ἡ τῶν διαφόρων πραγμάτων διάφορος παραγωγὴ τελεσιουργεῖ , δυνάμεως λέγω καὶ ζωῆς καὶ ἐνεργείας καὶ φωτὸς καὶ σοφίας καὶ τῶν τοιούτων , μονοειδῆ καὶ αὐτὸν ἤδη καὶ μονότροπον ὡς ἀληθῶς δρόμον ἐν τῷ τῆς ἀληθείας ἐκείνῳ πεδίῳ θεόντα . περιγεγραμμένος γάρ τις ὅρος ἑκάστης οὐσίας ὑπάρχον ἕκαστον ὄνομα , καὶ μιᾶς ἰδιότητος ἐπειλημμένον , καὶ συστέλλον ὁπωσδηποτοῦν τὸ πρὸς ἀοριστίαν τέως αὐτῆς κεχυμένον , ἁπλῶς κατὰ τὸν ἀνθρώπινον νοῦν πειρᾶται μὲν κἀπὶ τῆς ὑπερηπλωμένης ἐκείνης θείας οὐσίας τὴν ἑαυτοῦ φυσικὴν ἀποφαίνεσθαι κίνησιν καὶ τὸ τῆς ἐμφύτου δυνάμεως εἰωθός , λέγω δὴ τὸ διακρίνειν καὶ μερίζειν ἐς διαφόρους τὸ ἓν ἰδιοτροπίας , ἀλλ' ἔφθη πρὶν δεδρακέναι παθόν . μερίζειν γὰρ ἐπειγόμενον ἐπ' ἴσης τοῖς ἄλλοις καὶ τὴν ἀμέριστον ἐκείνην καὶ θείαν οὐσίαν , λέληθε συσταλὲν ὑπ' ἐκείνης καὶ πρὸς νοητὴν ὁμόνοιαν συνελάσαν τὸν κωλυόνυμόν τε καὶ πολυπράγμονα μερισμόν . κἀπειδὴ περιγραφαῖς ὀνομάτων ἡ θεία καὶ ὑπερηπλωμένη φύσις ἐκείνη δουλεύειν οὐκ οἶδεν , ἡ δὲ περιγραφὴ περιληπτική τις γίνεται τοῦ ὑποκειμένου γνῶσις , οὐκ ἄν ποτε γένοιτο γνωστὸν ὃ τῇ οὐσίᾳ πέφυκεν ἀπερίγραπτον · ἓν ἄρα καὶ ἄγνωστον ἡ θεία φύσις ἐκείνη , καὶ ὑπὲρ πάντα λόγον καὶ ἔννοιαν , καὶ πᾶσαν Παλαμικὴν ἀποσειομένη περιεργίαν . ὅ γε μὴν γνωστὸν ἡμῖν δύναται γίνεσθαι τοῦ θεοῦ διὰ τῶν φαινομένων αὐτοῦ καὶ πεποιημένων ἐνεργειῶν καὶ δυνάμεων , τοῦτο τοῖς ἐκ διαφόρων ἐτυμολογιῶν ὀνόμασιν ἀλλήλοις ἐπισημαινόμεθα ταῖς γνωμικαῖς ἐξ ἀνάγκης ἡμῶν κατὰ τὸ ἀνάλογον χρείαις , οὐκ ἀτάκτως δέ , καὶ ὡς ἑκάστῳ τὰ τῆς βουλήσεως ὑποτίθησι , δρῶντες , ἀλλὰ τοῖς τῶν θείων πατέρων ἑπόμενοι δόγμασιν ἄχρι καὶ τῆς τυχούσης γραμμῆς . πρῶτον μὲν γὰρ ὁ σωτὴρ ἐν εὐαγγελίοις μηδεμιᾶς καταφρονεῖν παραινεῖ κεραίας τῶν ἐν γράμμασι θείων αὐτοῦ προσταγμάτων καὶ ἐντολῶν · ὧν οὐκ οἶδ' ὁπότερον · ἢ γὰρ οὐκ ἀκήκοας ἔτι , καὶ ταῦτ' ἐν ἐπισκόποις ( φεῦ τῆς ἀτοπίας ) τελῶν , ἢ ἀκούσας οὐκ ᾔσθου . ἔπειθ' ὧν αὐτὸς διαβάλλεις τὸν νοῦν θεολόγων τῆς ἐκκλησίας ἀνδρῶν , ὁ μὲν ἐν θεολογίᾳ μέγας Γρηγόριος “ ἡμεῖς δέ ” φησιν “ εἰ καὶ μέχρι τῆς τυχούσης κεραίας ἢ γραμμῆς τοῦ πνεύματος τὴν ἀκρίβειαν ἕλκοντες , οὔποτε δεξόμεθα ( οὐ γὰρ ὅσιον ) οὐδὲ τὰς ἐλαχίστας πράξεις εἰκῇ σπουδασθῆναι τοῖς ἀναγράψασι καὶ μέχρι τοῦ παρόντος μνήμῃ διασωθῆναι , ἀλλ' ἵν' ἡμεῖς ἔχωμεν ὑπομνήματα καὶ παιδεύματα τῆς τῶν ὁμοίων εἴποτε συμπέσοι καιρὸς διασκέψεως , ὥστε τὰ μὲν φεύγειν τὰ δὲ αἱρεῖσθαι , οἷον κανόσι καὶ τύποις τοῖς προλαβοῦσιν ἑπόμενοι παραδείγμασιν . ” ὁ δὲ μέγας Βασίλειος “ χρή ” φησι “ τὸν πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχοντα τὸ τοῦ Χριστοῦ δικαστήριον , καὶ εἰδότα ὅσος ὁ κίνδυνος ἀφελεῖν τι ἢ προσθεῖναι τοῖς παραδεδομένοις ὑπὸ τοῦ πνεύματος , μὴ παρ' ἑαυτοῦ φιλοτιμεῖσθαι καινοτομεῖν , ἀλλὰ τοῖς προκατηγγελμένοις παρὰ τῶν ἁγίων ἐφησυχάζειν . ” ὁ δὲ τὴν γλῶτταν χρυσοῦς καὶ αὐτὸς ὁμοίως “ ἐν ταῖς θείαις ” φησὶ “ γραφαῖς ἰῶτα ἓν ἢ κεραίαν μίαν παραδραμεῖν οὐκ ἀζήμιον , ὥστε πάντα διερευνᾶσθαι χρή . ” ἀκήκοας δ' οἶμαι πρὸ βραχέος ἐνταῦθα καὶ Γρηγορίου τοῦ Νύσσης “ διὰ τὸ τῇ σαρκίνῃ ” φάσκοντος “ περιβολῇ τὴν φύσιν ἡμῶν περιείργεσθαι φανερωθῆναι τῶν ἡμετέρων τοῦ νοῦ κινημάτων μὴ δυναμένων , ἀναγκαίως καθάπερ σημεῖα τοῖς πράγμασι τὰς ποιὰς τῶν ὀνομάτων θέσεις ἐπιβάλλοντες , δι' ἐκείνων τὰς τοῦ νοῦ κινήσεις ἀλλήλοις δημοσιεύομεν · καὶ τούτου χάριν τῷ μέν τινι τῶν ὄντων ὄνομα οὐρανὸν ἐθέμεθα , ἑτέρῳ δὲ γῆν καὶ ἄλλῳ ἄλλο τι . καὶ τὸ πρός τι πῶς ἔχειν ἢ τὸ ἐνεργεῖν ἢ τὸ πάσχειν , ταῦτα πάντα ἰδιαζούσαις ἐπισημαινόμεθα ταῖς φωναῖς , ὡς ἂν μὴ ἀκοινώνητός τε καὶ ἄγνωστος ἡ τοῦ νοῦ κίνησις ἐν ἡμῖν μένοι . ” ἄλλως τε καὶ ἐπειδήπερ ἅπας ὁ τῶν ἀνθρώπων βίος φύσει καὶ νόμοις τοῖς διὰ ῥημάτων τε καὶ γραμμάτων οἰκονομεῖται καὶ διοικεῖται , καὶ ἡ μὲν φύσις ἄτακτον καὶ ἀνώμαλον , ὁ δὲ νόμος εὔρυθμόν τε καὶ τεταγμένον καὶ ὁμαλόν , εἰ σοὶ πεισθέντες ἀπρακτεῖν ἐάσαιμεν τὴν τῶν ῥημάτων καὶ γραμμάτων δύναμιν , οὐκ ἂν φθάνοιμεν κωφὸν καὶ μάταιον ἀποδεικνύντες τὴν ἐγκόσμιον ταύτην καὶ θαυμασίαν ποίησιν τοῦ θεοῦ καὶ θηριώδη δρῶντες τὸν βίον . τὸ γὰρ ἐντεῦθεν ῥυήσεται πρὸς μεταβολὴν καὶ ἀλλοίωσιν ἄλογον εὐθὺς καὶ φορὰν ἀκυβέρνητον ἅπαντα , καὶ χρεία βίου παντὸς οἰχήσεται πρὸς τὸ μάλα ἀνόνητον καὶ οὐδὲν ὑγιές . οὕτως ἐμβρόντητος καὶ παραπλὴξ τὴν διάνοιαν εἴη ἂν καὶ οὐδὲν ὑγιὲς ὁμοίως ὅ τε τοιαδὶ παραινῶν καὶ ὁ πεπεῖσθαι δοκῶν . πολλῷ μέντ' ἂν ἦν σοι σοφώτερον τὸ λεχθέν σοι , εἰ τοῖς σοῖς μόνοις ῥήμασι καὶ γράμμασι περιεγέγραπτό σοι . τούτων γὰρ μόνων ἀφίσταται τήμερον ἡ εὐσέβεια · καὶ δέον σοι λέγειν μὴ ἐν ῥήμασι μηδ' ἐν γράμμασι Παλαμικοῖς τὸ παράπαν εἶναι νομίζειν τὴν εὐσέβειαν , σὺ δ' ἀορίστως ἐξήνεγκας , ἵνα δὴ τῶν τῆς εὐσεβείας δηλωτῶν ῥημάτων καὶ γραμμάτων ἀποστήσας τοὺς πειθομένους ῥᾷστα τὸ τῆς σῆς ἀσεβείας ἔχῃς κιρνᾶν δηλητήριον . Ἡδέως δ' ἂν ἀκούσαιμι παρὰ σοῦ καὶ τίνα ποτὲ λέγεις εἶναι τὰ πράγματα , ἐν οἷς τὴν εὐσέβειαν κεῖσθαι μετεωρίσας τῇ ἀντιθέσει , εἶτα σιγῇ παρέδραμες δεδηλωκὼς οὐδέν . τοῦτο δὴ τὸ τῆς ἀμαθίας τῆς σῆς εἰωθὸς προκάλυμμα εἰπὲ πρὸς τῶν σῶν ἀνουσίων καὶ ἀνυπάρκτων θεοτήτων . εἰ μὲν γὰρ τὴν θείαν καὶ τρισυπόστατον φύσιν , πῶς οὐ δεδήλωκας ; ἀλλὰ τοῦτ' εὐχῆς μὲν ἄξιον , ἐλπίδος δ' οὐκ ἂν δήπου · πολλοῦ δὲ καὶ δεῖ · οὐ γὰρ δὴ σὸν ὀρθὰ περὶ θεοῦ φρονεῖν καὶ φθέγγεσθαι . ἀλλὰ πράγματα φῂς αὐτὸς τὰς ἀνουσίους σου ταύτας καὶ ἀπείρους θεότητας , αἷς μήτ' ἤδη περίεστιν εἶναι μήτ' ἔπειτά ποτ' ἔσεσθαι · ὃ γὰρ ἀνούσιόν τε καὶ ἄκτιστον , τῶν μηδὲν ὅλως μηδαμῇ μηδαμῶς ὄντων ἐξ ἀνάγκης λέγοιτ' ἄν . τοιαύτη τῶν σῶν δογμάτων ἡ τερατεία καὶ τὸ σὸν ἐνθύμιον , ὦ κακὴ κεφαλή , πείθειν πιστεύειν εἰς τὸ μηδέν . τῶν γάρ τοι θείων ῥημάτων καὶ γραμμάτων ἀνῃρημένων κατὰ τὴν σὴν παραίνεσιν , ἃ τὴν τῶν πραγμάτων δηλοῦσιν ἀλήθειαν , τίς ποθ' ὁμολογία πίστεως καὶ πόθεν ἄν ποτε γένοιτο ἔτι ; πόθεν δ' ἂν καὶ τίς ποτε τοῖς εὐσεβεῖν ἐθέλουσι γένοιτο γνῶσις θεοῦ τοῦ πεποιηκότος ἡμᾶς ; ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ἔτι πολλὰ λέγειν ἔχοντι , τοῦ καιροῦ μὴ διδόντος , μετιτέον ἐφ' ἕτερα . ἐκεῖνο δὲ πῶς νοεῖς , ὦ καινὲ θεολόγε , λέγων ἐκ τῶν ἐνεργειῶν γνωρίζειν ἡμᾶς τὸν θεόν . ἢ γὰρ οὐ συνῆκας ἀκούων ἐκ τῶν ἔργων τῶν φαινομένων τοῖς αἰσθητοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν τὸν ἡμῖν οὐ φαινόμενον γνωρίζειν ἡμᾶς θεόν ; ἐνέργειαν γὰρ εἶναι καὶ τὰ ἀποτελέσματα δέδεικται μικρὸν ἡμῖν πρότερον . καὶ ἐκ μεγέθους καὶ καλλονῆς κτισμάτων αὖθις ἀκούεις καὶ ἀλλαχοῦ τῆς γραφῆς λεγούσης θαυμάζεσθαι τὸν δημιουργόν , καὶ τοῦτ' εἶναι τὸ τοὺς οὐρανοὺς διηγεῖσθαι τὴν δόξαν τοῦ θεοῦ . καὶ ὁ Δαμασκηνὸς ὁμοίως φησὶν Ἰωάννης “ ὁ τῇ φύσει ἀόρατος θεὸς ὁρατὸς ταῖς ἐνεργείαις γίνεται , ἐκ τῆς τοῦ κόσμου συστάσεως καὶ κυβερνήσεως γινωσκόμενος . ” ὅμως παρακατιὼν εὑρήσεις τὸν μέγαν Βασίλειον καὶ αὐτὸν ἑρμηνεύοντα τὰ ἑαυτοῦ ἐν τῇ αὐτῇ ἐπιστολῇ · “ ἐκ γὰρ θαλάσσης ” φησὶ “ καὶ ἀνέμων ὑπακουσάντων αὐτῷ ἐγνώρισαν αὐτοῦ τὴν θεότητα οἱ ἀπόστολοι . οὐκοῦν ἀπὸ μὲν τῶν ἐνεργειῶν ἡ γνῶσις , ἐκ δὲ τῆς γνώσεως ἡ προσκύνησις . ” ὁρᾷς πῶς ἐκ τῶν ἐνεργηθέντων φησὶ θαυμάτων · ταύτας γάρ φησιν αὐτὸς εἶναι τὰς κατιούσας ἤτοι δεικνυμένας ἡμῖν ἐνεργείας . ἀλλὰ δυοῖν , ὡς ἔοικε , θάτερον δίδως νοεῖν . ἢ γὰρ ἐξ ἀκοῆς παροδικῆς εἰλήφεις τὴν ῥῆσιν , ἢ τῇ ἐπιστολῇ ἐντυχὼν οὐ συνῆκας · καὶ πάσχεις παραπλήσιον ὥσπερ ἂν εἴ τις ἐν μεσημβρίᾳ φωτὸς ἀκραιφνοῦς τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀνασχὼν πρὸς τὸν ἥλιον , εἶτα δι' ἀτονίαν ἀποστραφεὶς πρὸς τὴν γῆν , χρωμάτων εἴδωλα φαντάζοιτο πολυειδῶν τε καὶ διαφόρων , ἃ πάντα ψευδῆ τε ὄντα καὶ ἀνύπαρκτα ταῖς ἀρρωστούσαις ὄψεσι δοκοῦσιν εἶναι ἀληθῆ . ἢ μᾶλλον ὥσπερ οἱ μεθύοντες οὐ τὰ ὄντα κατὰ φύσιν ὁρῶσιν ἀλλ' ἀνθ' ἑτέρων ἕτερα δοκοῦσι , κυματουμένης τῆς ὄψεως ὑπὸ τῆς περὶ τὸν ἐγκέφαλον ὑγρότητος καὶ οἱονεὶ κολυμβώσης ἐς τὰ φαινόμενα πλημμελῶς , οὕτω δὴ καὶ αὐτὸς ἀμαθίᾳ πολλῇ στρατηγούμενος ἥκιστα ἔχεις νοεῖν ὡς ἔχει φύσεως τὰ τοῖς θείοις δεδογμένα πατράσι . τοῦτ' ἐκεῖνο ὃ καὶ τοῖς ἀπὸ κώπης ἐπὶ βῆμα καὶ ἀπὸ σκαπάνης ἐπὶ τὸ θεολογεῖν αὐτομολοῦσι , πᾶν μὲν ὄνομα περὶ θεοῦ λεγόμενον σωματικὴν παρέχει τὴν ἔννοιαν , πᾶν δὲ πρᾶγμα σωματικὴν ἔχον περιγραφὴν θεότητάς τε ὀνομάζειν καὶ ἄκτιστα προσαγορεύειν τολμᾶν ἀναπείθει . Ἐπὶ τούτοις ὁ μέγας λογοθέτης , σοφὸς ὢν ἀνὴρ καὶ τῶν λεγομένων συνιεὶς ἁπάντων μάλιστα ὅσοι παρῆσαν τέως ἐκεῖ τῶν ἐπὶ δόξῃ σεμνυνομένων , φησὶ πρὸς τὸν Παλαμᾶν ἔτι βοᾶν ὡρμημένον τὴν ἔκτοπον ἐκείνην καὶ ἀωρίᾳ μακρᾷ κεκραμένην παραδοξολογίαν , ὡς οὐδὲν ἕτερον βλέπω σε νῦν ἐπειγόμενον , ἄνθρωπε , ἢ τῇ πολυλογίᾳ θηρᾶσθαι δόξαν ἀνδρῶν ἀμαθῶν μηχανώμενον καὶ μὴ δοκεῖν πρὸς τῶν ἀντιθέτων ἡττᾶσθαι . ἀλλὰ μὴν αὐτοί γε τῆς ἀληθείας οἱ λόγοι σαφεῖς καὶ ἀναμφισβήτητοί εἰσι , καὶ ἐφ' ἑστίας ἔχουσι τὸ πιστόν . οὓς δὴ καὶ ἀκούεις πρὸς τοῦ Γρηγορᾶ φερομένους ὁμοῦ καὶ τῶν σοὶ λεγομένων αὐτόθεν τὸ σφαλερὸν ἔχοντας . οὐδὲ γὰρ οὐδ' ἔχεις ἀνθυποφέρειν οὐδὲν ὑγιές , ἀλλὰ γραφικὰς κομίζειν ἀπαιτούμενος μαρτυρίας , ῥητῶς ἀποφαινομένας αὐτόχρημα πλεῖστα τὰ ἄκτιστα τῆς τρισυποστάτου διάφορα φύσεως , ἔπειτα μὴ δυνάμενος ὅλως εὑρεῖν μαρτυρίαν ἡντιναοῦν οὐδενὸς τῶν ἁγίων , παρὰ σαυτοῦ συνάγεις αὐτός , ὃ τῶν ἀτοπωτάτων ἐστίν . ἐκ γὰρ ἑτέρων ἑτέραις ἀεὶ περιπίπτων καινοφωνίαις σαφῆ τε καὶ ὑπερήφανον αὐτόθεν εὐθὺς τὴν δίκην τοῦ ἀδικεῖν ὀφλισκάνεις . ὁ γὰρ οἴκοθεν ἐπιχειρῶν τὰ κατὰ βούλησιν δογματίζειν , τοῦ κωλύειν ἰσχύοντος τηνικαῦτ' ἐνδιδόντος ὁμοῦ καὶ παροξύνοντος , οὐκ ἂν φθάνοι τὴν εὐσεβῆ πανταχόθεν καὶ πάτριον πίστιν αὐτόθεν ἐλαύνων . ἀλλ' οὐ τοῦτο νῦν ἡμῖν ὁ σκοπός · ἀλλὰ βεβαιοῦντες τὰ τῶν θείων πατέρων καὶ διδασκάλων δόγματα πυθέσθαι ζητοῦμεν ὅθεν σοι τὰ καινοφανῆ κηρύγματα ταῦτα ἐξεύρηται , δι' ὧν πολὺν ἤδη χρόνον ταράττεις τὴν τοῦ θεοῦ ἐκκλησίαν , σύμμαχον ἔχων τὴν τέως δυναστεύουσαν χεῖρα . βρέφος γὰρ ὢν ὁ θειότατος οὑτοσὶ βασιλεὺς ὁπότε κηρύττειν ἤρξω σὺ τὰ τοιαῦτα , καὶ ἅμα συγχύσεως περὶ τὴν βασιλείαν ἑξῆς ἐνεχθείσης ὁθενδηποτοῦν καὶ ὁπωσδήποτε , καιρὸν οὐκ ἔσχεν ἀκηκοέναι καὶ διορθώσασθαι . σὺ δ' ἀμεταβλήτως λήγειν οὐ βούλει κακῶν . ἡ μὲν οὖν παροιμία φησὶ τὸν οἶνον οὐκ ἔχειν πηδάλιον · ἐγὼ δὲ τὴν σὴν ἀμαθίαν μᾶλλον ἢ τὸν οἶνον οὐκ ἔχουσαν ὁρῶ πηδάλιον τὴν τῶν σῶν οἰακίζειν τρικυμίαν δογμάτων δυνάμενον . ὃ τῶν ἐσχάτων ἐστὶ κακῶν . ὅταν γὰρ τὰ τοιαδὶ τῶν ἀδικημάτων ἀντὶ τοῦ κολάζεσθαι καὶ τὸ τιμᾶσθαι προσλάβῃ δι' αὐτά γε ταυτί , ποῦ μὲν οὐκ ἂν ἀτοπίας ἐλάσειε , ποῦ δ' ἂν τῆς ὑπερηφάνου σταίη φορᾶς καὶ κακίας κατὰ πρανοῦς οὑτωσὶ φερομένης ; καὶ μή μοι λέγε καὶ τερατεύου νῦν ἐγκαυχώμενος ἐπί τε δυσηνίῳ γλώττης φορᾷ καὶ συμπεφυρμένων λόγων ἀλόγῳ σωρείᾳ , μηδ' ὄγκους μοι χάλκευε ῥημάτων ἀντιστρατευομένων οὑτωσὶ προφανῶς τῇ τε ἀληθείᾳ καὶ τῷ τοῦ παρόντος συλλόγου σκοπῷ · ἀλλ' εἰ καὶ τὸ εὖ μετὰ τοῦ εὐσεβοῦς τοῖς λεγομένοις προσείη σοι , τοῦτο δὲ καὶ πάνυ τι σφόδρα σκοπεῖν σε χρεών · ὡς ἐὰν μὴ τοῦτο σφίσι παρῇ , τοὐναντίον ἐπὶ μανδραβόλου , φάναι κατὰ τὴν παροιμίαν , χωρεῖ σοι τὸ σπούδασμα , καὶ κολοφών σοι γίνεται κακῶν ὁ τῆς ἀκαίρου γλώττης λῆρος , καὶ τοσούτῳ μᾶλλον ὅσῳ μᾶλλον καὶ τῇ πολυλογίᾳ πολύχουν ἐπιπολάζειν τὸ τῆς ἀτοπίας ἐπεφύκει γεώργιον , καὶ πρός γε δήπουθεν αἱ τῶν ἀπράκτων ἤχων τε καὶ ψόφων διατριβαὶ καὶ σχολαί . ἀλλ' ἡ τῶν θείων γραφῶν παραίνεσις μὴ μέταιρε φησὶν ὅρια ἃ ἔθεντο οἱ πατέρες σου , μηδὲ σοφίζου περιττά , ἀλλ' ἃ προσετάγη σοι , ταῦτα διανοοῦ · οὐ γὰρ ἔστι σοι τῶν κρυπτῶν χρεία . » Ἐπὶ τούτοις ὁ μὲν Παλαμᾶς ἐσιώπησεν , ἀνέστη δέ τις τῶν μαθητευομένων αὐτῷ , μάλα τι ἀμαθὴς καὶ θρασὺς καὶ ἐμπαροινῶν μᾶλλον ἢ λέγων κατὰ τῆς ἀληθείας , ὥσπερ ἑωλοκρασίας ἕωθεν αὐτῷ καταχεθείσης τινός . καὶ μὲν δὴ « περὶ δυνάμεων ἐγώ » φησι « διαλεχθῆναι τήμερον βούλομαι · καί μοι φρασάτω παρελθὼν ὁ βουλόμενος , διὰ τί παντοδύναμος ὁ θεὸς καλεῖται ἢ διὰ τὸ πάσας ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τὰς δυνάμεις . ἃς δὴ καλοῦμεν ἀκτίστους ἡμεῖς , καὶ διαφόρους ἀλλήλων καὶ τῆς οὐσίας αὐτῆς τοῦ θεοῦ . » ταῦτα παρὼν καὶ ἀκηκοώς τις τῶν τοῦ Γρηγορᾶ φοιτητῶν , ὃς ἠκολούθησε μὲν οἴκοθεν αὐτῷ , ἀρξαμένης δὲ τῆς διαλέξεως ἐπέμφθη κομίσων τὴν τῆς δογματικῆς πανοπλίας δέλτον , καὶ κομίσας παρῆν τῷ συλλόγῳ λοιπὸν καὶ αὐτός , οὗτος οὖν παραλόγῳ τέως τῆς ἀκοῆς ἀχθεσθεὶς καὶ διαναστάς , « καὶ μὴν » φησὶν « ἐχρῆν πασοδύναμον οὑτωσὶ κατὰ σὲ καλεῖν τὸν θεόν , καὶ μὴ παντοδύναμον . ἡμῖν γὰρ ἐκ τοῦ τὰ πάνθ' ὅσα βούληται δύνασθαι μέχρι νῦν ἐδόκει καλεῖσθαι παντοδύναμον τὸν θεόν , καὶ οὐχ ὡς σὺ φῄς . » ὑπολαβὼν δὲ ὁ Παλαμᾶς « ἀλλὰ κατὰ τροπὴν τοῦ σ » φησὶν « εἰς τ γίνεται παντοδύναμος , καθάπερ καὶ θάλασσα θάλαττα . » γέλως οὖν ἐπὶ τούτοις ἤρθη πολύς , ὡς μηδ' αὐτὸν Γρηγορᾶν κατέχειν ἑαυτὸν δύνασθαι , καίτοι πολλὰ πρὸς τὸ μὴ φανῆναι γελῶντα βουλόμενον καὶ ἅμα σιγᾶν διὰ τὰς τῆς κεφαλῆς ἀλγηδόνας ἐπιτηδεύοντα . ἀλλ' ὁ Παλαμᾶς διακόπτειν τὸν γέλωτα μηχανώμενος τῶν πρότερον εἴχετο λόγων , ἀναλαμβάνων αὖθις ἐκεῖθεν . « ὅτι δ' ἄλλο τὸ ἔχον » φησὶ « καὶ ἄλλο τὸ ἐχόμενον , δῆλον κἀκ τοῦ ἁγίου Μαξίμου λέγοντος « ὁ μὲν θεὸς γινώσκει ἑαυτὸν ἐκ τῆς μακαρίας οὐσίας αὐτοῦ , τὰ δ' ὑπ' αὐτοῦ γεγονότα ἐκ τῆς σοφίας αὐτοῦ , δι' ἧς καὶ ἐν ᾗ τὰ πάντα ἐποίησεν . » ἄλλος οὖν ὁ θεός , καὶ ἄλλη ἡ σοφία αὐτοῦ δι' ἧς καὶ ἐν ᾗ τὰ πάντα ἐποίησε , τῆς τοῦ θεοῦ οὐσίας πάντῃ διάφορός τε καὶ ἄκτιστος · ἄλλος γὰρ ὁ θεὸς ὁ ἔχων , καὶ ἄλλη ἡ σοφία αὐτοῦ ὡς ἑκτὸν καὶ ἀνούσιον . » πρὸς ταῦτα ὁ Γρηγορᾶς ὥσπερ ἔνθους γενόμενος ἀνεβόησεν « οὐκ ἀκούετε , πάντες οἱ τῆς ὀρθοδοξίας ἀντιποιούμενοι , προφανῶς ἀναιροῦντα τὴν εὐσεβῆ τοῦ Χριστοῦ ἐκκλησίαν ὁμοῦ τοῖς εὐαγγελίοις καὶ πάσαις τῶν θείων πατέρων γραφαῖς , καὶ λέγοντα τὸν υἱὸν καὶ λόγον τοῦ θεοῦ διάφορον τῆς πατρικῆς οὐσίας καὶ ὑφειμένον θεόν , καθάπερ Εὐνόμιός τε καὶ Ἄρειος ἐκεῖνος , καὶ ὅσοι τὰ τοιαῦτα πάλαι βεβλασφημήκεσαν ; ἵνα γὰρ τὰς τῶν θείων διδασκάλων ἡμῶν ἐν τῷ παρόντι σιγήσω ῥήσεις , οὐκ ἀκούετε πάντες ἀεὶ τοῦ θείου λέγοντος εὐαγγελίου “ πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο , καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἓν ὃ γέγονεν , ” καὶ τοῦ Δαβὶδ πολλῷ προθεσπίσαντος πρότερον “ πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας , ” καὶ τοῦ Σολομῶντος αὖθις “ ὁ θεὸς τῇ σοφίᾳ ἐθεμελίωσε τὴν γῆν , ἡτοίμασε δὲ οὐρανοὺς ἐν φρονήσει . ” τίς οὖν ἔτι χρεία λόγων εἰς ἀπόδειξιν τῆς παλαιγενοῦς αὐτοῦ κακοδοξίας , ἣν πάλαι ὠδίνησέ τε καὶ ἔτεκε καὶ ἀεὶ γράφων καὶ λέγων οὐ διαλείπει , κἀν ταῖς πλατείαις καὶ ἀγοραῖς διδάσκων κατὰ πολλὴν τοῦ κωλύσοντος ἐρημίαν , καὶ τὰς ἀκοὰς διορύττων τῶν ἁπλουστέρων . » Ὁ δὲ Παλαμᾶς τῶν ὀνομάτων καὶ ῥημάτων τὰς ἐννοίας καὶ κλίσεις μεθαρμόζων ἐβλασφήμει τὰ χείριστα . ἐπιτιμηθεὶς δ' ὡς ἀμαθὴς τὴν τῶν συνδέσμων διαστολὴν ἀντεισῆγε τοῦ μέν καὶ τοῦ δέ . « γινώσκει γάρ » φησὶν ἡ τοῦ θείου Μαξίμου ῥῆσις « ἑαυτὸν μὲν ὁ θεὸς ἐκ τῆς μακαρίας οὐσίας αὐτοῦ , τὰ δ' ὑπ' αὐτοῦ γεγονότα ἐκ τῆς σοφίας αὐτοῦ , δι' ἧς καὶ ἐν ᾗ τὰ πάντα ἐποίησεν . ἔδει οὖν εἰπεῖν καθ' ὑμᾶς ὅτι καὶ ὁ υἱὸς ὁμοίως γινώσκει ἑαυτὸν ἐκ τῆς μακαρίας οὐσίας αὐτοῦ , ἵνα τὸ ὁμοφυὲς καὶ ὁμοούσιον δείξῃ · τούτου δ' ἐκείνῳ σιωπηθέντος δείκνυται συμφωνῶν ἐμοί , καὶ οὐδαμῇ γε ὑμῖν . » Πολλῆς οὖν ἐνστάσεως ἐνταυθοῖ γενομένης τῶν ἑκατέρωθεν , ὥσπερ διαιτητὴς μεταξὺ γενόμενος ὁ Γρηγορᾶς , καὶ τὰς τῆς κεφαλῆς ἀλγηδόνας παρὰ φαῦλον τέως ποιησάμενος διὰ τὴν ἀνάγκην τῆς χρείας , « πρῶτον μὲν σκεπτέον » φησὶ « δυοῖν ὁπότερον ταῖς κοιναῖς τῆς ἐκκλησίας ἐννοίαις ἀκολουθεῖ καὶ ταῖς ἄνωθεν κυρωθείσαις τῶν θείων δόξαις πατέρων , κατὰ τὸν μέγαν Βασίλειον χρῆναι φάσκοντα ἡμᾶς ἀπὸ τῶν κοινῶν ἐννοιῶν ὁρμωμένους περὶ θεοῦ τὰ ἐναντιούμενα , ὅσον ἐπὶ τῇ λέξει , ὁμολογεῖν μὴ νοεῖν . οἷον κατὰ τὰς κοινὰς ὑπολήψεις ἔστι τὴν θείαν φύσιν ἀγαθὴν καὶ ἀόργητον καὶ δικαίαν ὁμολογεῖν . ἐὰν οὖν ὀργιζόμενον ἢ λυπούμενον ἢ μεταμελόμενον ἢ μὴ κατ' ἀξίαν τινὶ χρώμενον ἡ γραφὴ λέγῃ , ζητεῖν προσήκει τὸ τῆς λέξεως βούλημα , καὶ μεριμνᾶν τίνα τρόπον ἀποκαταστῆσαι δυνηθῶμεν , οὐχὶ δὲ ἀνατρέπειν τὰς ἀξιολόγους περὶ θεοῦ ὑπολήψεις . καὶ οὕτως ἀπροσκόπτως ἐντευξόμεθα ταῖς γραφαῖς , ἀπὸ μὲν τῶν ἀσαφεστέρων μὴ βλαπτόμενοι , ἀπὸ δὲ τῶν εὐλήπτων ὠφελούμενοι . ἔστι μὲν οὖν συνδεδογμένον ἅπασιν ὀρθοδόξοις τὰ πάντα διὰ τοῦ υἱοῦ καὶ λόγου τοῦ θεοῦ γεγενῆσθαι . “ τῷ λόγῳ γάρ ” φησι “ κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν . ” καὶ κατὰ τὸν Νυσσαέα θεῖον Γρηγόριον ὄντως σοφία καὶ βουλὴ οὐδὲν ἕτερόν ἐστι πλὴν τῆς τοῦ παντὸς προεπινοουμένης σοφίας , ἐν ἧ τὰ πάντα ἐγένετο καὶ διεκοσμήθη . Χριστὸς γὰρ θεοῦ δύναμις καὶ θεοῦ σοφία . καὶ πάλιν σοφία τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς κατὰ τὸν θεῖον Μάξιμον καὶ φρόνησις ὁ κύριος ἡμῶν ἐστὶν Ἰησοῦς Χριστός , ὁ καὶ τὰ καθόλου τῶν ὄντων συνέχων τῇ δυνάμει τῆς σοφίας καὶ τὰ συμπληρωτικὰ τούτων μέρη περιέχων τῇ φρονήσει τῆς συνέσεως , ὡς πάντων φύσει δημιουργὸς καὶ προνοητής , καὶ εἰς ἓν ἄγων τὰ διεστῶτα δι' ἑαυτοῦ . καὶ ὁ Δαμασκηνός φησιν Ἰωάννης ὁμοίως , ὅτι οὐκ ἔστι τῷ πατρὶ λόγος σοφία δύναμις θέλησις εἰ μὴ ὁ υἱός , ὅς ἐστιν ἡ μόνη δύναμις τοῦ πατρὸς ἡ προκαταρκτικὴ τῆς πάντων ποιήσεως . καὶ μυρίας ἔχοι τις ἂν μαρτυρίας προάγειν ταυτὶ συνιστάσας . καὶ πρῶτον μὲν δὴ σκεπτέον ἂν εἴη τουτί , δεύτερον δὲ πῶς καὶ ὁ θεῖος Μάξιμος τοῖς κοινοῖς τῆς ἐκκλησίας ἕπεται δόγμασιν , εἰ μή τις ἐνταῦθα παρεξηγεῖσθαι βιάζοιτο . ἡ γὰρ διαστολὴ τῶν συνδέσμων ἐνταῦθα οὐ τὸν πατέρα καὶ τὸν υἱὸν διαστέλλει , ἀλλ' ἐκ τῶν κτισμάτων μάλιστα τὸν θεὸν διαιρῶν , συμπαραλαμβάνει καὶ συνάπτει τούτῳ καὶ τὸν υἱὸν εἰς τὴν τῶν κτισμάτων γνῶσιν , ἵνα μὴ δόξῃ χωρίζειν ὁ πατὴρ τὸν υἱὸν ἑαυτοῦ ἐν τῇ τούτων γνώσει , δι' οὗ καὶ ἐν ᾧ πεποίηκεν ἅπαντα ταῦτα . καὶ γὰρ καὶ ὅτε φησὶ τὸν θεὸν ὁ ἅγιος γινώσκειν ἑαυτὸν ἐκ τῆς μακαρίας οὐσίας αὐτοῦ , οὐκ ἀποστερεῖ τὸν υἱὸν τῆς τοιαύτης γνώσεως . πῶς γάρ , ὁμοούσιον ὄντα τε καὶ τὴν αὐτὴν τῷ πατρὶ γνῶσιν ἔχοντα , ὡς καὶ αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ μαρτυρεῖ λέγων “ καθὼς γινώσκει με ὁ πατήρ , κἀγὼ γινώσκω τὸν πατέρα . ” καὶ “ πάντα ὅσα ἔχει ὁ πατὴρ ἐμά ἐστι · καὶ ἐγὼ καὶ ὁ πατὴρ ἕν ἐσμεν . ” διὰ τοῦτο ἐκεῖ μὲν ἐν τῇ τοῦ θεοῦ γνώσει διὰ τὴν φυσικὴν καὶ οὐσιώδη ταυτότητα τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ πολυπραγμοσύνης οὐκ ἐδεήθη τινός · ἐν δὲ τῇ πρὸς τὰ κτίσματα γνώσει συμπαρειλήφει καὶ τὴν σοφίαν ὁ θεῖος οὗτος Μάξιμος , δι' ἧς καὶ ἐν ᾗ ταυτὶ πεποίηκεν ἅπαντα , ἀναγκαίας οὔσης τῆς τοιαύτης ἐνταῦθα μνήμης διὰ τὰς ὑποστάσεις , ὥσπερ ἐκεῖ τῆς σιωπῆς διὰ τὸ πᾶσιν ἐγνωσμένον ὑπάρχειν τὸ τῆς οὐσίας υἱοῦ καὶ πατρὸς ἀδιαίρετον καὶ ταυτόν . ἐναργέστερον δ' ὅμως ἔτι καὶ ὁ θεῖος οὗτος Μάξιμος δείκνυσι προϊών , καὶ τῆς τεχνικῆς ἐνταυθοῖ μεμνημένος σοφίας , μή τις ἐξ ἀμαθίας ὁπωσποτὲ πλανηθεὶς ἐκεῖθεν ἐξολισθήσῃ πρὸς δυσσεβεῖς λογισμούς , καὶ ἀντὶ τῆς ὄντως σοφίας τὴν ἐν τοῖς κτίσμασι τεχνικὴν δοξάσῃ σοφίαν , καθάπερ καὶ οὑτοσὶ Παλαμᾶς βεβλασφήμηκέ τε πρότερον πολλάκις , καὶ νῦν αὖθις ἐφ' ἡμῶν οὐκ αἰδεῖται τολμῶν τὰ ἀτόλμητα . φησὶ γὰρ κατόπιν ὡς ἡ λογικὴ καὶ νοερὰ φύσις γινώσκει τὰ κτίσματα ἀναλήψει τῆς ἐν αὐτοῖς θεωρουμένης τεχνικῆς σοφίας καὶ γνώσει τῶν ἐν αὐτοῖς φυσικῶν λόγων . ἥντινα δὴ τεχνικὴν σοφίαν παρακατιὼν αὖθις αὐτὸς ψιλὴν καὶ ἀνυπόστατον ἐν τῷ νῷ συνισταμένην φησίν , οὑτωσὶ κατὰ λέξιν διαγορεύων , ὅτι τὰ ὑπὸ θεοῦ γεγονότα γινώσκει τὸν θεὸν τῇ ἀναλήψει , ὡς εἴρηται , τῆς ἐν τοῖς γεγονόσι θεωρουμένης τεχνικῆς σοφίας , ἥτις ἐστὶ ψιλὴ καὶ ἀνυπόστατος ἐν τῷ νῷ συνισταμένη . καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν αὐτὸς οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας φησὶ τὸν θεὸν γινώσκομεν , ἀλλ' ἐκ τῆς μεγαλουργίας καὶ προνοίας τῶν ὄντων · διὰ τούτων γὰρ ὡς δι' ἐσόπτρων τὴν ἄπειρον ἀγαθότητα καὶ σοφίαν καὶ δύναμιν κατανοοῦμεν . » ταῦτα διεξιὼν ὁ Γρηγορᾶς , « ὁρᾷς » ἔφη πρὸς τὸν Παλαμᾶν στραφείς « ὅπως δυοῖν προκειμένων ἐνταῦθα βλασφημιῶν ἐξ ἀνάγκης μιᾷ περιπίπτεις ; ἢ γὰρ τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ , τὴν ὄντως σοφίαν δι' ἧς καὶ ἐν ᾗ τὰ πάντα πεποίηκεν , ἀνούσιον λέγεις θεότητα , ἢ τὴν ἐν τοῖς κτίσμασι τεχνικὴν σοφίαν ἄκτιστον καὶ ταύτην καὶ ἅμα ἀνούσιον φάσκεις θεότητα · ἣν ψιλὴν καὶ ἀνυπόστατον ἐν τῷ νῷ συνισταμένην τὸν θεῖον ἀκήκοας λέγοντα Μάξιμον . τοιαῦτα γάρ σου τὰ τῶν ἀτόπων καινοφωνιῶν αἰσχρά , καὶ οὕτω σχέτλια τὰ συμπεράσματα τῆς σῆς δυσσεβείας . ἔπειτα ζῆν τολμᾷς , καὶ ἀναιδέσιν ὀφθαλμοῖς τὴν οὐρανίαν βλέπειν λαμπάδα , τὸ σεμνὸν ἡλίου βλέφαρον , καὶ ἀνθρώποις νοῦν ἔχουσιν ὁμιλεῖν , καὶ τοῦ αὐτοῦ συμμεταλαμβάνειν αὐτοῖς ἀέρος , ὑπόμνημα τοσαύτης κακίας τῇ τοῦ Χριστοῦ γεγονὼς ἐκκλησίᾳ ; σὺ δ' , εἰ βούλει , καινοφώνησον ἔτι , καθάπερ ἀκτίστων ἐσμὸν θεοτήτων , οὕτω καὶ τέχνην καινήν . ἔξεστι γάρ σοι τῇ συνήθει χρωμένῳ τῆς ἀμαθίας ἀναιδείᾳ πανταχῇ , καὶ τὸ συγκεχωρηκὸς μετὰ ῥαστώνης ἐκ σεαυτοῦ λαμβάνοντι , καὶ μηδαμῇ ταμιευομένῳ τὰς παραλόγους τύχας καὶ τραγικάς , μηδ' ἐπὶ ῥητοῖς τὸ τῆς γνώμης ἐῶντι καθεύδειν μεμηνός τε καὶ αὔθαδες . πᾶσα γὰρ ἐπιστήμη τῶν πάλαι καὶ σοφίας ἔμμουσος ἁρμονία τε καὶ ῥυθμὸς τὸ ἐνεργεῖν ἐξελάθετο τῆς σῆς ἀνουσίου ταύτης ἐνεργείας , δι' ἧς ἀπονητὶ τὰς ἀκτίστους χαλκεύεις θεότητας , ἐξ αὐτομάτου φυείσης , ὥσπερ τὸ τῶν σπαρτῶν ἐκείνων γιγάντων αὐθήμερον γένος ἡμῖν ἀττικίζοντες ὑπογράφουσι μῦθοι , καινοτέρων ἀκουσμάτων φορὰν εἰκονίζοντες . ἐπεὶ δὲ ταῖς τῶν λόγων καινότησι καὶ νόμων δεῖ καινοτέρων , γράψον , εἰ βούλει , καὶ ψήφισμά τι καινόν , μὴ χρῆσθαι κατ' ἐπιστήμην τοῖς λόγοις ἔτι . γενοῦ τοῖς νῦν καὶ αὐτὸς καιροῖς Ἰουλιανὸς αὐτοκράτωρ ἐπὶ κακίᾳ διαβεβοημένος , καὶ βαρβαρικώτερα μᾶλλον ἢ κατ' ἐκεῖνον δεικνὺς τὰ τολμήματα . μᾶλλον δὲ καὶ γέγονας , καιροῦ τυχὼν πονηροῦ καὶ βίον ἑλόμενος κακοδαίμονα καὶ ἐπάρατον , ἀφ' οὗ πολλαὶ μὲν κατὰ τῆς εὐσεβείας ἀνερρώγεσαν φάραγγες , πολλοὶ δὲ κακῶν ἐξερρύησαν ἀθέμιτοι ῥύακες . ἀλλ' οὐκ εἰς τέλος , οἶμαι , χαιρήσεις , ἀλλ' ἀποδώσει ταχὺ βασιλεὺς οὑτοσὶ τὴν πάτριον τῆς ἐκκλησίας εὔκλειαν τῷ δεδωκότι τούτῳ τὴν πατρῴαν βασιλείαν θεῷ . » Τούτοις ὁ Παλαμᾶς ἀχθόμενος καὶ ὑβριοπαθῶν ἀντελοιδόρει τε καὶ παρὰ φαῦλον ἐποιεῖτο καὶ αὐτὸ τῆς καθέδρας τὸ εὔσχημον , ὥσπερ ἔξω γενόμενος ἑαυτοῦ . ὅθεν δὴ καὶ συχνὰ περιέστρεφεν ὅλον ἑαυτὸν τῇδε κἀκεῖσε ἐφ' οὗπερ ἔτυχε τηνικαῦτα δαπέδου καθήμενος , καὶ δυσκάθεκτός τις ἦν ὡς εἰπεῖν καὶ ἀκάθεκτος , καὶ μεμηνότων οὐδὲν διακείμενος ἄμεινον . ἦν γὰρ ἰδεῖν αὐτὸν ὥσπερ ἐκλαθόμενον ἑαυτοῦ τε καὶ τοῦ καιροῦ καὶ τῶν θεατῶν , καὶ συχνὰ μεταφέροντα ταῖς χερσὶν αὐτοῦ τῶν ἱματίων τὰ κράσπεδα καὶ ἀναφέροντα καὶ καταφέροντα , καὶ πρός γε κνήμας τε γυμνοῦντα καὶ μηρούς , καί πως ἃ μὴ θέμις δείκνυσθαι θεατρικῶς οὑτωσὶ παραδεικνύντα , δήπουθεν ὁδοῦ πάρεργον εἰπεῖν , οὐ τὸν νοῦν ἐφιστάνθ' , ὡς ἔοικεν , οὐδαμῇ τοῖς δρωμένοις . καὶ δύο κατὰ ταυτὸν ἐτολμᾶτο τἀνδρὶ τηνικαῦτα τὰ ἄτοπα , μήτε δεδιότι μήτ' αἰσχυνομένῳ · στόματι μὲν γὰρ πρὸς θεὸν βλασφημῶν οὐδαμῇ ἐδεδίει , σχήματι δ' ἀσέμνῳ τοῦ μεμηνότος ἐκείνου χρώμενος ἤθους ἐπὶ τοσούτων ὀφθαλμῶν οὐδαμῇ γε ᾐσχύνετο . καὶ ὅπερ ἐπὶ τῆς Τροίας Ὀδυσσεὺς ἐκεῖνος πάλαι τὸν ἀκριτόμυθον τοῦ Ὁμήρου Θερσίτην χλευάζων ἠπείλησε δρᾶν , ἀποδύσειν εἵματα λέγω φίλα , τά τ' αἰδῶ ἀμφικαλύπτει , τοῦτ' ἐκεῖνος καθ' ἑαυτοῦ δρῶν ἀτεχνῶς οὐκ ᾐσθάνετο . ταῦτα καὶ μὴ πάνυ γελασείοντα τὸν Γρηγορᾶν γελάσαι πεποίηκε , καὶ εἰρωνικόν τινα ὀφθαλμὸν αὐτῷ ἐπιρρίψαντα φάναι τοιαδί . « ἐγὼ δέ σε τῆς ἀμαθίας καὶ ἀναιδείας οἰκτείρων , ἄνθρωπε , βούλομαι καὶ νῦν , ὁπόσα τὴν τῆς σοφίας φωνὴν διαιρεῖ σημαινόμενα , προθεὶς κατὰ τοὺς τῆς ἐπιστήμης διδάξαι λόγους , ὡς ἂν μάθῃς ἐντεῦθεν εἰς ὅσον ἐλαύνει κακίας βωμολοχεῖν καὶ διαβάλλειν ἀναίδην τὰς θείας γραφάς . ἀκολουθητέον οὖν ἡμῖν ἐστὶ τῇ τῶν θείων πατέρων κἀνταῦθα διδασκαλίᾳ . νοεῖται μὲν γὰρ ἡ σοφία διχῶς κατὰ τὸ κτιστὸν καὶ τὸ ἄκτιστον . καὶ κτιστὴ μὲν λέγεται σοφία ἥ τε ἐντεθειμένη πρὸς θεοῦ καὶ συναπειργασμένη τοῖς κτίσμασιν , ἵνα σοφά τε κατὰ τὸν μέγαν Ἀθανάσιον φαίνηται πᾶσι καὶ ἅμα τοῦ πεποιηκότος ἄξια . καθ' ὃ σημαινόμενον καὶ Δαβὶδ τούς τε οὐρανοὺς τὴν τοῦ θεοῦ διηγεῖσθαι δόξαν φησὶν ἀλαλήτοις φωναῖς , καὶ ἅμα πᾶσαν προτρέπεται κτίσιν εἰς ὕμνον θεοῦ , ὅση τῶν ἐμψύχων τε καὶ μή , καὶ ὅση τῶν αἰσθητικῶν καὶ μή . καὶ ἔτι ἣ τοῖς διδασκομένοις ἐντέχνως ἐκ προϋπαρχούσης γίνεται γνώσεως . ἐν ᾗ τὸ εἰδέναι καὶ τὸ ἐπίστασθαι ἔχοντας , δεκτικοὺς τῆς δημιουργοῦ τῶν ὅλων σοφίας ἡμᾶς οἱ θεῖοι πατέρες φάσκουσι γίνεσθαι τὸν ἑκάστοις ἐνόντα τρόπον . καὶ τὸ γνωστὸν τοῦ θεοῦ φανερὸν διὰ τῶν κτισμάτων . ἄκτιστος δὲ σοφία ὁ υἱὸς καὶ λόγος τοῦ θεοῦ , δι' ἧς καὶ ἐν ᾗ τὰ πάντα γέγονε . πλὴν οὐχὶ τούτῳ λόγος ἢ υἱὸς ᾧ καὶ σοφία . ἡ μὲν γὰρ υἱός καὶ λόγος φωνὴ μονότροπον ἔχει τὴν σημασίαν καὶ ἀναφορικὴν πρὸς τὸν πατέρα , ἡ δὲ τῆς σοφίας διπλῆν . λέγεται μὲν γὰρ καὶ καθ' αὑτὸ σοφία καθολικωτέραν ἔχον τὴν ἔννοιαν , ὅτε ταὐτὸν εἴη σαφῶς τῇ οὐσίᾳ καὶ τοῦτ' εἴη τὸ εἶναι ταύτῃ ὃ τὸ σοφίαν εἶναι κατὰ τὸν τοῦ εἴδους εἴτουν τὸν τῆς φύσεως καθολικώτερον λόγον , ὅτε σοφία καλεῖται ὁ πατὴρ καὶ ὁ υἱὸς ὁμοίως ὥσπερ καὶ οὐσία ἑκάτερα . λέγεται δὲ σοφία καὶ ἡ ὑπόστασις ἐκ τοῦ καθολικωτέρου λαμβάνουσα τοὔνομα , ὥσπερ καὶ ἄνθρωπόν φαμεν εἰδικῶς καὶ καθόλου τὴν οὐσίαν καὶ φύσιν , εἴτουν καθ' αὑτὸ καὶ κυρίως καὶ οὐδαμῇ πρὸς ἕτερον , ἔστι δ' ὅτε καὶ τήνδε τὴν ὑπόστασιν , τὸν Πέτρον δηλαδή , τὸ εἰδικόν τε καὶ καθολικώτερον ὄνομα εἰς τὸ προσωπικὸν καὶ ἰδιάζον μεταφέροντες . οὐ γάρ ἐστιν ἰδιώτατον περικλειόμενον ἡ σοφία τινί , οὐδ' ἀναφορικὸν ὡς ὁ υἱὸς πρὸς τὸν πατέρα καὶ ὁ λόγος πρὸς τὸν οὗ λόγος ἐστὶ νοῦς · τὰ μὲν γὰρ οὐσιώδη καὶ φυσικὰ περιεκτικώτερά εἰσι καὶ ἄφετον ἔχει τὴν ἔννοιαν , τὰ δ' ἀναφορικὰ πρὸς ἄλληλά τε ἐστί , καὶ τῇ μεταξὺ συνδεόμενα σχέσει ἄφετον ἔχειν οὐδαμῇ συγχωρεῖται τὴν σημασίαν . ὥσπερ οὖν οὐσία ὁ πατήρ , οὐσία ὁ υἱός , οὐσία τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον , οὕτως ἄρα καὶ σοφία ὁ πατήρ , σοφία ὁ υἱός , σοφία τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον · καὶ ὁμοῦ μία σοφία ὡς μία οὐσία , καὶ οὐ τρεῖς σοφίαι ὥσπερ οὐδὲ τρεῖς οὐσίαι . ὅταν οὖν ὁ υἱὸς λέγῃ “ ἐγώ εἰμι ἡ σοφία , ” καὶ αὖ ὁ ἀπόστολος “ Χριστὸς θεοῦ δύναμις καὶ θεοῦ σοφία , ” ὡς ἐκ πατρὸς δυνάμεως ὄντος καὶ σοφίας νοεῖται , ὥσπερ φῶς ἐκ φωτὸς καὶ θεὸς ἐκ θεοῦ . ποῦ τοίνυν οὐκ ἂν ἀσεβείας ἐλαύνοι τὸν θεὸν ὑποκεῖσθαι λέγειν τῇ σοφίᾳ καθάπερ συμβεβηκότι , καὶ μὴ εἶναι μᾶλλον τὴν σοφίαν οὐσίαν , μηδὲ τὸν θεὸν εἶναι , ὥσπερ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ , οὕτω καὶ τὴν σοφίαν αὐτοῦ , ἀλλ' ἐν αὐτῷ ὡς ἐν ὑποκειμένῳ , καθάπερ τὴν τεχνικὴν ταυτηνὶ σοφίαν ἐν ἀνθρωπίνῃ ψυχῇ . τοῦτο γὰρ καὶ ὁ μέγας Ἀθανάσιος , κανόσι καὶ νόμοις ἐπιστημονικοῖς ἀληθείας ἑπόμενος , λίαν ἀπαγορεύει καὶ ἀσεβείας ἀποκληροῖ θιασώταις , περὶ τὸν θεὸν εἶναι φάσκουσι τὴν σοφίαν ὡς ἕξιν συμβαίνουσαν καὶ ἀποσυμβαίνουσαν , καὶ οὐδαμῇ γε σοφίαν αὐτόν . διπλῆς ἐνταῦθα τοιγαροῦν τῆς σοφίας οὔσης , τῆς μὲν δημιουργικῆς τε καὶ ἀρχικῆς καὶ ποιητικῆς τῆς δὲ δημιουργουμένης , καὶ τῆς μὲν σοφιζούσης τῆς δὲ σοφιζομένης , καὶ τῆς μὲν γεννωμένης τῆς δὲ ποιουμένης , ἕπεται τῆς μὲν εἶναι γεννήτορα τὸν θεὸν καὶ πατέρα , τῆς δὲ ποιητὴν καὶ δημιουργόν , καὶ εἶναι διὰ ταῦτα καὶ τούτων τὴν μὲν οὐσίαν ἀίδιόν τε καὶ ἄτρεπτον καὶ ἀκίνητον ( δεῖν γὰρ εἶναι παντάπασι τὴν τὰ πάντα πρώτως κινοῦσαν οὐσίαν ἀκίνητον καθ' αὑτό τε ἅμα καὶ κατὰ συμβεβηκός ) , τὴν δ' ἀεὶ τρεπτὴν καὶ ἀλλοιωτὴν καὶ ἀεὶ κινουμένην κατὰ τὰς εἰς γένεσιν καὶ οὐσίωσιν καὶ τάξιν ἀναλόγους προόδους τῶν καθ' ἡμᾶς , καὶ νῦν μὲν ἐξ ὡρισμένης μονάδος εἰς πλήθους ἀπειρίαν ἀνιοῦσαν ἀόριστον , νῦν δ' ἐξ ὡρισμένης ὁλότητος κατ' ἀντιπεπόνθησιν πρὸς ἀπειρίαν κατιοῦσαν ἀόριστον . γένους γάρ τινος ἐπέχειν καὶ ἰδέας τόπον καὶ τὴν τεχνικὴν ταύτην σοφίαν ἔφασαν οἱ πάλαι φιλοσοφήσαντες καὶ θεολογήσαντες . καὶ ὡς οὔτε τὸ γένος ἀπεῖναι δυνατὸν ὧν ἐστὶ γένος εἰδῶν καὶ ἀτόμων , οὔτ' αὖ τὴν ἰδέαν οὖσαν οὐσίαν ὧν ἐστὶν ἰδέα πραγμάτων , οὕτως οὐδὲ τὴν τεχνικὴν σοφίαν χωρὶς εἶναι τῶν καθ' ἕκαστα ταύτης εἰδῶν καὶ ἀτόμων , οὐ μᾶλλόν γ' ἂν ἢ τὰ ἐν σώμασι χρώματα , ἃ καὶ αὐτὰ μὴ εἶναί ποτε καθ' αὑτὰ ἴσμεν ἄνευ ὧν ἐστὶν ὑποκειμένων χρώματα . πᾶσαι τοίνυν ἐπιστῆμαι καὶ τέχναι σοφαὶ τῆς τεχνικῆς ταύτης σοφίας ἐξήρτηνται , καθάπερ διάφορα ῥίζης μιᾶς βλαστήματα . καὶ ἔστιν ὥσπερ τούτων ἁπάντων αἴτιος καὶ προαγωγεὺς ὁ θεός , οὕτω καὶ ταύτης ἀφ' ἧς ἐκεῖνα . διόπερ ἐκεῖ μὲν ἡ σχετικὴ συνάφεια καὶ ἀναφορὰ χώραν ἔχει τὸ οἰκεῖον ἀξίωμα παντάπασιν ἀκαπήλευτον διασώζειν , ἅτε ὄντων ὁμογενῶν ἀμφοῖν , τοῦ τε διαιρουμένου καὶ πρὸς ἃ διαιρεῖται · ἐνταῦθα δὲ μέχρι μόνης ἐνάρθρου καὶ σημαντικῆς φωνῆς αἰτιατὰ ὄντα αὐτὰ πρὸς τὸν αὐτῶν αἴτιον καὶ ποιητὴν τὴν ἀναφορὰν ἀπευθύνει . ὥστε διαβάλλειν μὲν ἥκιστα πάντων ἐστί , θαυμάζειν δ' οὖν ἄξιον μάλιστα πάντων Μάξιμον ἐκεῖνον τὸν θεῖον τῆς εὐσεβείας διδάσκαλον , κάλλιστα πάντων ἐνταῦθα περὶ σοφίας φιλοσοφήσαντα , καὶ διελόντα σαφῶς ἑκάτερα , τήν τε σοφίαν τὴν ἄκτιστον , δι' ἧς καὶ ἐν ᾗ τὰ πάντα γέγονε , καὶ αὖ τὴν ὑπ' αὐτῆς καὶ δι' αὐτῆς συνυφανθεῖσαν καὶ συντεθεῖσαν οὐρανῷ καὶ γῇ καὶ πᾶσι τεχνικῶς τε καὶ σοφῶς τοῖς κτίσμασι , ψιλὴν καὶ ἀνυπόστατον φάμενον καθ' αὑτὴν ἐπίνοιαν . Ἐπὶ δὴ τούτοις καὶ τοῖς τοιούτοις πολὺς ἐφεξῆς ὁ Γρηγορᾶς ἐρρύη κατατρέχων Παλαμᾶν τε αὐτὸν καὶ τὰς αὐτοῦ βλασφημίας , ἀλλότριον ἐπιστήμης ἁπάσης δεικνὺς τῆς τε ἡμετέρας καὶ θύραθεν . δι' ἃ καὶ κακίας ὄργανον γεγονέναι ῥᾳδίως αὐτὸν ἐβεβαίου τε καὶ συνεπέραινε , τῆς ἀληθοῦς σοφίας εἰσάπαξ ἀπερρωγότα καὶ ἐκτετοπισμένον . ὅθεν ὁ βαρύστονος ἐκεῖνος καὶ ἀλιτήριος πληγεὶς τὴν καρδίαν καὶ οἷον ἐμβρόντητος γεγονὼς ἐβόα τε ἀσελγῶς , τὰ συνήθη φύρδην καὶ συγκεχυμένως συνείρων , καὶ οἷον εἰπεῖν ἐμεμήνει τὸ κάθαρμα . διὸ καὶ ὁ βασιλεὺς οἱονεί πως αὐτοῦ φειδόμενος , πράως καὶ μετὰ σεμνοῦ μειδιάματος στραφεὶς πρὸς τὸν Γρηγορᾶν , ἡσυχῇ πως καὶ ὅσον μὴ ἐξακούεσθαι πρὸς τὸν Παλαμᾶν , παρῄνει τε καὶ συνεβούλευε πραοτέρως ἀντιδιδόναι τοὺς λόγους αὐτῷ , μή τι καὶ πάθῃ τῶν ἀδοκήτων . ὃ δ' ἔσται τοῦτ' ἀποκρινάμενος ἐσιώπησε τοῦ λοιποῦ . Ὅ γε μὴν Παλαμᾶς τὴν ἑαυτοῦ βουλόμενος ἔτι πολυθεΐαν συνιστᾶν , τοὺς μὲν προενηνεγμένους ἐλέγχους ἐκείνους αὐτῷ καὶ τὴν κατ' αὐτοῦ χεθεῖσαν χλεύην ἐφ' οἷς προύθετο πᾶσι τάχιστα ἐκλαθόμενος διὰ σκληρότητα καὶ ἀναλγησίαν , ὡς ἔοικε , γνώμης , ἑτέρας αὖθις εἰσῆγε λόγων προφάσεις , παραθαρρύνοντας ἔχων ὁποῖος αὐτὸς θιασώτας ἐκεῖ τὰ προστυγχάνοντα λέγειν ἀεί , μὴ σιωπήσας δόξῃ νικᾶσθαι τοῖς πλείστοις , οἳ τὸ νικᾶν μόνῃ δὴ τῇ πολυλογίᾳ παραμετροῦσιν . ἰταμὸν γὰρ ἡ ἀμαθία καὶ σφόδρα τι ἀναιδές , καὶ φιλεῖ γε ὡς τὰ πολλὰ τὸ τῆς μαθήσεως ἐλλιπὲς θράσους ἀνασώζειν πλεονεξίᾳ , καὶ μάλισθ' ὅταν ἀμαθέσιν ἀκροαταῖς ἐντυγχάνῃ . ἂν δὲ καὶ ἰταμοὺς ὁμοίως ἐξεπίτηδες ἐνίους ἔχῃ σπουδαστάς , ἀσήμοις ἐπικροτοῦντας κραυγαῖς καὶ τῇ τῆς ἀκοῆς ἀντιπαταγοῦντας ἐλευθερίᾳ καὶ συγχέοντας τὸ τῆς ἀληθείας κριτήριον , ποῦ οὐκ ἂν τὸ δεινὸν αὐθαδείας προβαίη ; διὸ καὶ βιβλίον ἐπὶ τούτοις ἀνεῳγὼς ὁ Παλαμᾶς ἀνεγίνωσκε ῥῆσιν ἄλλο λέγουσαν εἶναι τὸν ἐνεργοῦντα καὶ ἄλλο τὸ ἐνεργητικὸν καὶ ἄλλο τὴν ἐνέργειαν καὶ ἄλλο τὸ ἐνέργημα . εἶτα ἡρμήνευεν ἀπὸ γλώττης αὐτός , ἐνεργοῦντα μὲν εἶναι τὸν θεόν , ἐνεργητικὸν δὲ τὴν φύσιν , ἐνέργειαν δὲ τὴν ἄκτιστον αὐτοῦ θεότητα , ἄλλην οὖσαν τοῦ ἐνεργοῦντός τε καὶ κινοῦντος αὐτήν , ἐνέργημα δὲ τὸ ἀποτέλεσμα · εἶναι δ' ἐνέργειαν καὶ ἐνεργεῖν τὸ αὐτό . καὶ ἐπὶ τούτοις ἠρώτα τί ἂν εἴη τὸ ἐνεργεῖν οἴεσθαι ; ἦ οὐ ταὐτὸν τῷ δημιουργεῖν ; ἆρ' οὖν κτιστὸν εἴποιμεν ἂν τὸ δημιουργεῖν ἐπὶ τοῦ θεοῦ ; ἄπαγε τῆς ἀλογίας . εἶθ' ἑξῆς ἄλλα ἐπ' ἄλλοις προσετίθει , δεικνὺς τὸ δημιουργεῖν ἄλλο τε καὶ διάφορον τῆς οὐσίας καὶ ἄκτιστον καθ' αὑτό . καὶ ἅμα ἐπολυλόγησε , πλεῖστα συνείρων ὁμοφυᾶ καὶ ὁμόστοιχα τοῖς προτέροις ἐκείνοις καὶ μέσοις βλασφήμοις αὐτοῦ , ἵνα μὴ ἀλλοπρόσαλλός τις ᾖ καὶ ἀσύμφωνος ἑαυτῷ ὁ τῆς νέας Χαλάνης πύργος οἰκοδομούμενος , καὶ ὅσα τοῦ Σοδομιτικοῦ πυρὸς ἐδεῖτο πρὸς κάθαρσιν . ἀλλ' ὁ Γρηγορᾶς πρὸς αὐτὸν τὰ πλείω παρεὶς ἐκεῖνα φησίν . εἰ ἄλλο τὸ δημιουργεῖν καὶ ἄκτιστον κατὰ σέ , ἀεὶ ἄρα ἦν . καὶ συμβαίνει λοιπὸν ἐξ ἀνάγκης εἶναι τῷ δημιουργῷ συναΐδια τὰ δημιουργήματα · ἀεὶ γὰρ ὄντος τοῦ δημιουργοῦ καὶ ἀεὶ δημιουργοῦντος κατὰ σέ , ἀεὶ ἄρα ἦν καὶ ὁ κόσμος ὁμοῦ τῷ δημιουργῷ . ὅπερ ἄτοπον καὶ ἀσεβές . προνοεῖσθαι μὲν γὰρ τῶν ἅπαξ δημιουργηθέντων ὁ θεὸς λέγεται , καὶ συντηρεῖν καθ' ὃν γεγόνασι λόγον αὐτά , δημιουργεῖν δ' οὔ , μὴ δεομένων προσθήκης ὧν κατέπαυσεν ἔργων ἁπάντων τῇ ἑβδόμῃ ἡμέρᾳ . ἄλλως τε καὶ ἐπειδὴ ἐνεργεῖν ταὐτὸν καὶ αὐτὸς εἶναι ὁμολογεῖς , ἔστι δ' ἡ ἐνέργεια κίνησις ἐνεργουμένη μᾶλλον ἢ ἐνεργοῦσα ( εἰ γὰρ ἐνέργεια ἔστι , φησὶν ὁ μέγας ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριος . ἐνεργηθήσεται δηλονότι καὶ οὐκ ἐνεργήσει , καὶ ὁμοῦ τῷ ἐνεργηθῆναι παύσεται ) , πέπαυται ἄρα τὸ δημιουργεῖν οὐρανὸν ἄλλον καὶ γῆν ἄλλην καὶ ἥλιον καὶ ἀστέρας καὶ τά γε τοιαῦτα · καὶ εἰ πέπαυται , καὶ ἤρξατο πάντως . τὸ δ' ἀρχόμενον καὶ παυόμενον τῷ μήτε ἀρχομένῳ μήτε παυομένῳ πῶς ἂν εἴη ταὐτόν ; οὐκ ἄρα τὸ δημιουργεῖν συναΐδιον τῷ θεῷ . ὥσπερ γὰρ τοῦ πυρὸς φύσις μέν ἐστι τὸ καυστικὸν ὡς τοῦ θεοῦ τὸ δημιουργικόν , ἐνέργεια δὲ τὸ καίειν , ὃ καὶ παρόντος μὲν τοῦ καίεσθαι δυναμένου δοκεῖ ἐνεργεῖν , ἀπόντος δ' ἐκείνου καὶ τὸ καίειν ἄπεστιν , οὕτω κἀπὶ τοῦ δημιουργοῦντος φαίη τις ἄν , παρόντος μὲν τοῦ δημιουργεῖσθαι δεομένου χώραν ἴσως ἔχει καὶ τὸ δημιουργεῖν , ἐκείνου δ' ἀπόντος πέπαυται καὶ τὸ δημιουργεῖν . ἔπειτα τὴν ἐνέργειαν ταύτην ἐν τοῖς συνθέτοις κτίσμασι χρὴ νοεῖν κίνησιν οὖσαν ἐνεργουμένην , ὡς ὁ θεῖος ἐκ Δαμασκοῦ φησὶν Ἰωάννης . ἥτις καὶ σχέσις ἐστὶ συνθετικὴ τῶν ἄκρων , καὶ ἄνευ τῶν σχετῶν νοεῖσθαι μὴ δυναμένη · ἄκρα δέ φημι τό τε ἐνεργοῦν καὶ τὸ ἐνεργούμενον . ἡ δὲ κίνησις ἐν χρόνῳ τέ ἐστι καὶ τῇ τοῦ προτέρου καὶ ὑστέρου παρουσίᾳ διοικεῖται , ὅροις τοπικοῖς ὁμοῦ καὶ χρονικοῖς δουλώσασα τὴν ἐλευθερίαν . ταύτην δ' ἀνατιθέναι θεῷ τῶν πάντων ἐστὶν ἀτοπώτατον . τὸ γὰρ ἐννόημα ἔργον ἦν ἐπὶ θεοῦ , ἀμέσως τοῦ βουλήματος πρὸς τὸ κατὰ πρόθεσιν τέλος μεθισταμένου . καὶ διάστημα χρονικὸν ἢ τοπικὸν ἐκεῖ παρεισάγειν ὁπωσοῦν ἐπινοίᾳ τινὶ τῶν πάντων ἐστὶν ἀτοπώτατον καὶ ἀδύνατον . « ἡ γὰρ ὁρμὴ τῆς θείας προαιρέσεως » φησὶν ὁ Νύσσης Γρηγόριος « ὅταν ἐθέλῃ πρᾶγμα γίνεται , καὶ οὐσιοῦται τὸ βούλημα εὐθὺς φύσις γινόμενον , τῆς παντοδυνάμου ἐξουσίας , ὅπερ ἂν σοφῶς τε καὶ τεχνικῶς ἐθελήσῃ , μὴ ἀνυπόστατον ποιούσης τὸ θέλημα . » τόπος γὰρ καὶ λόγος οὐδεὶς ὁρᾶται κατὰ τὸν θεῖον Κύριλλον μεταξὺ ποιητοῦ καὶ κτίσματος . ἐνέργεια δ' ἐπὶ θεοῦ δέδεικται εἶναι ἡ τῶν μεγάλων καὶ θαυμασίων ἔργων αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς φανέρωσις . ταῦτα δ' ἐστὶ ποιήματα κτιστά , καὶ οὐδαμῇ θεοὶ καὶ θεότητες ἄκτιστοι . ὧν οὐδεμία τις προηγήσατο κίνησις , ἣν ἐνέργειαν σύγε εἶναι ἀναπλάττεις νῦν καὶ θεότητα προσαγορεύεις ἄκτιστον καὶ τῆς θείας οὐσίας διάφορον . ἀνάπλασμα ἄρα σῆς διανοίας ἡ σὴ θεότης ἐστίν , οἷον οὐδ' ἂν οἱ τοὺς τραγελάφους πλάττοντες ἐννοήσαιεν . Πολλῆς γε μὴν ἐνστάσεως τῶν ἑκατέρωθεν γενομένης , καὶ λόγων συχνῶν κενωθέντων οἵους ὁ τῆς ἔριδος μίτος ὑφαίνει , καὶ ἅμα θορύβου μακροῦ τῶν ἀμαθῶς ἐκείνων παρασπιζόντων τῷ Παλαμᾷ περιβομβήσαντος τὰς ἡμῶν ἀκοάς , ὡς μηδ' ἐξακούεσθαι δύνασθαί τι τῶν λεγομένων , ἀνεχαίτισε τὸν δρόμον ὁ Γρηγορᾶς ἐκείνων τῶν ἐλέγχων , ἵνα μὴ καὶ πρόφασίς τις ὑπονοῆται τῶν τοῦ Παλαμᾶ καθίστασθαι βλασφημιῶν . παυσαμένων γὰρ τῶν ἐλέγχων φησίν , καὶ μηκέτι τὸ ἀμαθὲς ἐρεθιζόντων ἐκείνου , παύσεσθαι καὶ τὸ πολέμιον εὐθὺς καὶ ἀντίπαλον τῆς ἐκείνου βλασφήμου γλώττης καὶ ἀπεραντολογίας . « ἔχομεν δὲ καὶ τὴν μίμησιν εἰς τοὺς θείους » ἔφησεν « ἐκείνους φωστῆρας καὶ διδασκάλους τῆς ἐκκλησίας ἀνενεγκεῖν , κατ' Εὐνομίου πάλαι φερομένους . τῆς γὰρ ἐκείνου καταγνόντες ἀναλγησίας , Βασίλειος μὲν ὁ μέγας “ ἐοίκαμεν ” φησὶ “ διὰ τὴν πολλὴν τῆς ἀσεβείας ἐνάργειαν ἀπορεῖν λόγων , καὶ οὐκ ἔχειν πῶς τῆς ἀλογίας αὐτῶν καθαψόμεθα , ὥστε μοι δοκοῦσί τι κερδαίνειν παρὰ τὴν ἄγνοιαν . ὡς γὰρ τὰ μαλακὰ καὶ ὑπείκοντα τῶν σωμάτων τῷ μὴ ἔχειν ἀντέρεισιν οὐκ ἔστι γενναίαν τὴν πληγὴν ἐνεγκεῖν , οὕτως οὐδὲ τῶν προδήλων εἰς ἄνοιαν δυνατὸν ἐλέγχῳ νεανικῷ καθικέσθαι . λείπεται οὖν σιωπῇ τὸ βδελυκτὸν αὐτῶν τῆς ἀσεβείας παραδραμεῖν ” Γρηγόριος δ' αὖθις ὁ Νυσσαέων , κατ' Εὐνομίου φερόμενος καὶ αὐτὸς καὶ τὸν αὐτὸν τἀδελφῷ σταδιοδρομῶν δίαυλον , “ καλῶς ἂν ἔχοι ” φησὶ “ σιωπῇ μᾶλλον τὸν λόγον βδελύξασθαι καὶ βύσαντα τὰ ὦτα φυγεῖν ἀπὸ ἀκοῆς πονηρᾶς . ” » Ἐπὶ τούτοις ὁ βασιλεύς τε ἀνέστη καὶ ὁ σύλλογος διελέλυτο . εἰ δὲ καὶ ἕτερα πλείω μεταξὺ λαληθέντα παρὰ τοῦ Παλαμᾶ , σιγῆς ὑπάρχοντα καὶ οὐ μνήμης οὐδέποτ' οὐδεμιᾶς ἄξια , σιγῇ παρεπέμφθησαν καὶ ταύτῃ τῇ διηγήσει , μεμφέσθω μηδείς · περιττὰ γὰρ καὶ ἐπιβλαβῆ καὶ συμπεφυρμένα καὶ βλασφημίας παντοδαπῆς καὶ ποικίλης ἀνάμεστα , μᾶλλον δὲ χείρω παντάπασιν ἢ ναυτιᾶν ὄντα , οὐδ' ἀκοῆς γοῦν μικρᾶς ἠξίωνται πρὸς τοῦ Γρηγορᾶ . διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς σιγῇ παραπέμπειν ἔκρινα δεῖν , δυοῖν ἕνεκα , ἵνα δηλαδὴ μήθ' ὅρια πατέρων ὑπερβαίνωμεν , μὴτε βλασφημίαις Παλαμικαῖς ἀκοαὶ καθαραὶ καταβλάπτωνται . Εὖ γε , ὦ φίλων ἄριστε Ἀγαθόνικε . καί σοι τῆς διηγήσεως μακρά τις κείσεται χάρις ἐν τοῖς τῆς ἐμῆς καρδίας θαλάμοις . ἡδέως δ' ἂν πυθοίμην καὶ ἥτις ἡ ψῆφος ἐπὶ τούτοις εἴη τοῦ τε βασιλέως αὐτοῦ καὶ ἅμα τῆς τῶν ἐνδόξων γερουσίας ἐκείνης . Ἀλλ' οὐδὲ ταύτην ὀκνήσω σοι , βέλτιστε Θεότιμε , διηγήσασθαι . κατέγνωκε μὲν τῶν μακρῶν τοῦ Παλαμᾶ καὶ ποικίλων βλασφημιῶν ὁ βασιλεὺς ὁπόσα εἰκός , ἐξέφηνε δ' οὐδὲν οὐδαμῇ , ἀλλ' ἄφθογγον τὸ παράπαν τὴν γλῶτταν εἶχε τετηρηκώς , δυοῖν ἕνεκα , ἑνὸς μὲν ὅτι οὔτ' αὐτὸν Παλαμᾶν θεατρίζειν ἐβούλετο δημοσίᾳ καὶ λυπεῖν ἐκ τοῦ προφανοῦς , οὔτ' αὖ δι' αὐτοῦ Καντακουζηνόν , ὅλον τῆς τοῦ Παλαμᾶ περιφανῶς ἐξηρτημένον ἀγάπης καὶ σχέσεως , δευτέρου δ' ὅτι καὶ τοιοῦτον ἐκ φύσεως ἔσχε τὸν τρόπον · οὔτε γὰρ ἐς τὸ λοιδορεῖν πρόχειρον τὴν γλῶτταν οὔτ' ἐς τὸ κολάζειν ἔσχε τὴν χεῖρα , ἀλλ' ἥμερον παντάπασι τὸ ἦθος φυλάττει διηνεκῶς , αὐτοφυὲς ὡς εἰπεῖν καὶ αὐτοχάλκευτον ἔχων αὐτὸ πρὸς ἐπιείκειαν . διὰ δὴ τοῦτο κἀνταῦθα λοιδορεῖν οὔτ' αὐτὸς ἄντικρυς βεβούληται Παλαμᾶν , οὔτ' ἄλλον οὐδένα τοῦτο δρᾶν συγκεχώρηκεν , ἀλλ' αὐτός τε σιγώσῃ γλώσσῃ τὸ τῆς γνώμης κριτήριον εἰς ἕτερον ἐταμιεύσατο χρόνον , καὶ τοὺς ἄλλους τὰ ὅμοια παρῄνεσε δρᾶν . ἀλλ' ὁ Παλαμᾶς οὐδαμῇ κατὰ τὸ εἰκὸς ἀλλ' ἐκ διαμέτρου πρὸς τὸ ἐπισφαλὲς τῆς τοῦ βασιλέως καταστοχασάμενος καὶ καταψευσάμενος γνώμης , τοῖς φυσικοῖς τῆς ἀναιδείας κινήμασι καὶ ταῖς ἀταμιεύτοις καὶ ὀξυρρόποις ὁλοσχερῶς ὁρμαῖς ἐδεδώκει τὴν ὑστεραίαν , καθάπερ οἰστρηλατούμενος ταῦρος . καὶ ὅλας πλατείας καὶ ἀγυιὰς περιιὼν ἀμετροεπὴς ἐκολῴα , καὶ ὅλους ἐξήντλει ῥημάτων ὄγκους . καὶ ὅσοις ἂν ἐντύχοι , πᾶσαν κατέκλυζεν ἀκοήν , ἐγκαυχώμενος ἀνεμιαῖα καὶ ψευδῆ καὶ ὅσα τῆς ἀτόπου φάλαγγος . καὶ οὐ μόνον οὐδὲν τῶν τῆς πόλεως ἦν αὐτῷ παρειμένον παρθενώνων τε καὶ τῶν ἄλλως ἐχόντων φροντιστηρίων , οἷς ἐγκατέσπειρε διιὼν τὰ συνήθη καὶ βέβηλα τῆς αἱρέσεως δόγματα , ἀλλὰ καὶ κατ' οἴκους μείζους τε καὶ ἥττους μέχρι τῶν χαμαιτυπείων , καὶ εἴ τινες εἶεν κωθωνιζόμεναι γρᾶες , τοῦ τοιούτου θορύβου πάσας ἐμπέπληκεν ἀκοάς , ἕωθεν ἐς ἑσπέραν ἀμοιβαδὸν περιτρέχων ὅλῃ τε ψυχῆς προθυμίᾳ καὶ ποδῶν ὀξύτητι . καὶ ἔρρει λοιπὸν οὑτωσὶ διὰ τῶν ἀγυιῶν ἡ τῆς ἀναιδείας φήμη . καὶ οἷς μὲν ἀγροικίᾳ συνοικεῖν ἐνῆν , τούτοις καὶ τῇ φήμῃ συμφέρεσθαί πως ἐνῆν · οἷς δὲ ἐλλογίμοις οὖσι βασανίζειν ἐπῄει σὺν λόγῳ καὶ στάθμῃ τὴν ἀκοήν , τούτων δ' οὐδαμῇ προσίεσθαι τὰ λεγόμενα οὐδέσιν ἐνῆν , ἥκιστα πείθεσθαι δυναμένων ὡς οὕτω παχύτητος ἔχουσαι βλασφημίαι τὴν βασιλέως διάνοιαν ἐλελήθεσαν . καὶ μὲν δὴ τῆς τοσαύτης ἀτοπίας ἐν ἀκοῇ γενομένῳ τῷ βασιλεῖ , μᾶλλον δὲ τῆς διαβολῆς καὶ συκοφαντίας ἣν κατὰ τῆς βασιλικῆς διεσκέδασε γνώμης ὁ ἀναιδὴς Παλαμᾶς , καὶ ἅμα ὁπόσα καταψεύσασθαι καὶ τῆς εὐγενοῦς γερουσίας οὐκ ὤκνησεν , οὐ μετρίως ἀχθεσθῆναι συμπέπτωκε . δέον γὰρ Παλαμᾶν εὐχαριστεῖν πρός γε τοῖς ἄλλοις καὶ πρό γε τῶν ἄλλων τῷ βασιλεῖ τῆς μακροθυμίας καὶ προμηθείας τοῦ μὴ ἐκκήρυκτον γεγονέναι τῶν μακρῶν ἐκείνων ἕνεκα βλασφημιῶν , ὃ δὲ καὶ δι' ὑποψίας ἐληλυθέναι πέπραχε τὸν εὐεργέτην ὁποτέρῳ δυοῖν , ἢ ὅτι μὴ συνῆκεν οὔθ' ὁ βασιλεὺς οὔτε ἄλλων οὐδεὶς τῶν τῷ ἀνοσίῳ λαληθέντων κατὰ τῆς εὐσεβείας , ἢ συνιέντι περιπεφρόνηταί τε καὶ παρεῖται τὰ πλείστης , μᾶλλον δ' ἁπάσης ἄξια φροντίδος καὶ σπουδῆς . διὸ δὴ καὶ οὐ μόνον τοῦ ἀναιδοῦς τε καὶ ἀγεννοῦς ἤθους κατεγνῶσθαι γέγονε Παλαμᾶν , ἀλλ' ἦσαν οἳ καὶ καταρᾶσθαι ἐξήγοντο μὴ τῇ ὥρᾳ μόνον ἐν ᾗ τετύχηκεν αὐτὸν γεγεννῆσθαι , ἀλλὰ καὶ τοῖς αὐτὸν γεννήσασι καὶ θρεψαμένοις . ἐκ γὰρ ῥίζης , ὡς ἔοικεν , ἔλεγον , τῆς πατρῴου τὸ τοσοῦτον αὐτῷ τῆς δυσσεβείας ἐγκατέσκηψε νόσημα , καθάπερ τις ἄλλη κηλὶς ταῖς γοναῖς καὶ τροφαῖς ἐγκεκαλυμμένη · οὐ γὰρ ἂν ἐς βάθος οὕτω κακῶν ἐνέπιπτε τὸ γέννημα καὶ ἀπορρὼξ ἐρινύων φάναι τὴν γνώμην καθίστατο . διὸ οὔτε ἐκείνους ἀθώους ἔφασκον ἄξιον μένειν τῆς καταδίκης , αἰτίους μὲν αὐτῷ τῆς ἐς τὸν βίον γενομένους παραγωγῆς αἰτίους δὲ τοῦ τῆς ἐκκλησίας δι' αὐτὸν χειμῶνος , οὔτ' αὐτὸν οὐδὲν ἐξαιρεῖσθαι τῆς καταδίκης , μεσιτεύοντος ἴσως τοῦ ἀβουλήτου διὰ τὰς σπερματικὰς ἐκ γενέσεως ἀρχὰς καὶ βιαίας δυνάμεις τῆς πατρικῆς πονηρίας , ζιζανίων δίκην ἐρανισθείσας ἐκεῖθεν καὶ προκαταβληθείσας εὐθὺς ἀφ' ἑστίας ἐν τῇ συστάσει . ἀλλ' ἑκατέροις ἑκάτεροι τῶν ἀρῶν καὶ λοιδοριῶν κοινωνήσουσί τε , καὶ ὀστράκῳ δουλεύσειν ἀμφοτέρους ὁμοῦ τῷ αὐτῷ συμπεσεῖται , τοῖς μὲν ὡς πονηρὸν ἐξενεγκοῦσι καὶ θρέψασι τόκον τῷ βίῳ , καὶ οὐκ εἰς Κιθαιρῶνα καὶ Χάρυβδιν , καὶ εἴ πού τις ἐκ μηχανῆς καινότερος ἐταμιεύετο θάνατος ἐν χαράδραις καὶ κύμασι γῆς καὶ θαλάττης , ῥίψασιν ἔκθετον , εὐθὺς ἐκραγὲν τῆς ἀτόπου γαστρός , τῷ δὲ ὡς μήτ' ἀβούλητον τὴν ἐκείνων ποιησαμένῳ κακίαν , ἅτε λόγου μετασχόντι καὶ παιδείας ὁπωσοῦν , ἧς μετεῖναι τοῖς γονεῦσιν οὐ συμπέπτωκε , μήτε μηδὲν ἐπιεικέστερον οὐδενὸς διατεθέντι , εἴ τις παραπλησίως ἐκείνοις ἐνόσει , μηδὲ κωφῇ γοῦν σιωπῇ τὸ κακὸν περιθάλπειν βεβουλημένῳ , ἀλλὰ πολλῷ τῷ μέτρῳ μοχθηροτέροις δή τισι καὶ σφόδρα ἀναιδέσι λογισμοῖς παραδεδωκότι τὴν τῆς γνώμης ἡγεμονίαν . καὶ κακοῖς κακὰ παραμίξαντι ἤθη καὶ δόγματα μακροῖς τισὶ διαστήμασι τήν τε πατρῴαν παρελάσαι συνεπεπτώκει δυσσέβειαν , καὶ ἅμα ψυχαῖς εὐσεβείας ἁπλότητι συντραφείσαις θανάσιμον ἀπὸ γλώττης κεράσαι τὸ φάρμακον . πατέρας γὰρ μέχρι τούτου τιμᾶν προαιροῖτ' ἄν τις εἰκότως , μέχρι πρὸς τὸ εὐσεβὲς τὰς τῆς τροφῆς καὶ παιδείας πηγάς , καὶ ὅσα τοῖς ἑπομένοις ἐστὶ δι' ἐφέσεως καὶ ῥαστώνης λαμβάνειν , ὁρᾷ προϊούσας · ἐπειδὰν δὲ πρὸς κακοδαιμονίαν τὸ ῥέον ἕρπειν τοῦ χρόνου δόξῃ , τῶν πάνυ τι προσηκόντων ἀλλοτριοῦσθαι νομίζοιτ' ἄν , τῆς τοῦ καιροῦ περιστάσεως βιαζομένης τὸ φιλοῦν τῆς ψυχῆς ἐκ τοῦ συγγενοῦς κακοῦ πρὸς τἀλλότριον μετατιθέναι ἀγαθόν . καὶ μὲν δὴ δεῆσαν αὖθις ἐληλυθότα μέρος καὶ αὐτὸν γενέσθαι τῶν ἄλλων οἷς περὶ τὸν βασιλέα τέως συνέβαινε μείζοσί τε καὶ ἥττοσι τὴν ἀξίαν , ἦν σχεδὸν τῶν ἁπάντων οὐδεὶς ᾧ μὴ λοίδορος ὥπλισται γλῶσσα κατ' αὐτοῦ , τὰς ἔναγχος βλασφημίας ἐκείνας προβαλλομένη πρὸς ἔλεγχον νῦν ὑπ' αὐτῷ μάρτυρι καὶ αὐτηκόῳ τῷ βασιλεῖ . ἦσαν δ' οἳ καὶ μέχρι πρὸ ἐτῶν ἑπτακαίδεκα τὴν μνήμην ἀναπόμπιμον ἐποιοῦντο , ἃ πάλαι δὴ καὶ δρᾶσαι καὶ παθεῖν αὐτὸν ἐξεγένετο , καὶ ἀναθέμασιν ἐγγράφοις καὶ χωρισμῷ θεοῦ καθυποβεβλῆσθαι πρὸς τῶν τότε πατριαρχῶν καὶ ἀρχιερατικῶν συνόδων . καὶ συνελόντι φάναι πολλή τις ἦν ἡ καταδρομὴ τῶν τήμερον ψήφων τῆς εὐδαίμονος γερουσίας ἐκείνης ἐπὶ τοῦ νέου βασιλέως , ἃς δὴ κατὰ τοῦ Παλαμᾶ τηνικαῦτα ἀπεφήναντο , ἄλλων ἄλλα λεγόντων , καὶ ἄλλων ἄλλοις ἁμιλλωμένων , καὶ ἄλλων ἄλλους παριόντων τῷ τῶν λοιδοριῶν ὑπερβάλλοντι . ἦσαν δ' οἳ καὶ προδότην αὐτὸν ἐπεκάλουν αὐτοῦ βασιλέως καὶ ὅσοι τῷ βασιλεῖ προσήκοντες εἶεν γένει καὶ δόξῃ · καὶ ὡς τό γε ἧκον εἰς αὐτὸν οὐκ ἀπέσχετο , τὴν ἡγημονίαν τῆς γνώμης ὑπήκοον ἅπαξ ἔργων καὶ λόγων ὁμοῦ πονηρῶν πεπραχώς , μὴ οὐ πάντας συλλήβδην βιαίῳ θανάτῳ δοῦναι . οὐ γὰρ ὅτι μὴ σιδηραῖς καὶ αὐτὸς κατὰ τοὺς ἀνδροφόνους ἐχρήσατο λόγχαις ἐκ τοῦ προφανοῦς , ὑποβεβηκός τι τὸ βάρος ἔχειν δόξῃ τῶν ἐγκλημάτων , ἀλλ' ὅτι φιλίαν σχηματιζόμενος ὅλον δολερῶς ἐκένωσε τοῖς ἀδόλως φιλοῦσι τὸν τοῦ δηλητηρίου κρατῆρα , πρὶν τῆς ἐπιβουλῆς αἰσθέσθαι τοὺς πάσχοντας . καὶ οἱ μὲν γένει καὶ δόξῃ προύχοντες ἄνδρες ἐκεῖνοι οὕτω προσηνέχθησαν τῷ μιαρῷ Παλαμᾷ , καὶ ταύτας ἐκείνῳ τὰς κρίσεις ἀπέτισαν · ὁ δὲ βασιλεὺς καὶ αὐτὸς σιγῇ τῶν κατὰ τοῦ Παλαμᾶ τοιούτων λοιδοριῶν αὐτήκοος γεγονώς , καὶ βουληθεὶς μέν πως τὴν τῆς ἐκδικήσεως προστεταχέναι κόλασιν κατ' αὐτοῦ , φεισάμενος δ' οὖν διὰ τὴν ἔμφυτον ἐπιείκειαν , τέως μὲν τὴν ἀπὸ γλώττης καὶ τῶν ἔργων ὑπερέθετο ψῆφον , ἐπέμενε δ' οὖν ὅμως ὑβριοπαθοῦντα ὁρῶν καὶ ἀχθόμενον Παλαμᾶν , καὶ οὔτε τοὺς λοιδοροῦντας ἀνέκοπτε τῆς ὁρμῆς , καὶ ἅμα τὸ χαῖρον ὑπέφαινε τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς ἀμυδροῖς τισὶ μειδιάμασι , καὶ διεκαρτέρησε μέχρι πολλοῦ τινὸς χρόνου διακούων ἡδέως τῶν κατὰ τοῦ Παλαμᾶ λοιδοριῶν . καὶ ἦν ταῦτα ψῆφος ἢ ψήφου προαναφώνησίς τις καὶ διατύπωσις τῆς μελλούσης ἔτι κατὰ τοῦ Παλαμᾶ καταδίκης , ἐξενεχθεῖσα πρός τε τοῦ βασιλέως καὶ τῶν ἐνδόξων ἐκείνων ἀνδρῶν τῆς ἔναγχος διαλέξεως ἣν ἐποιήσατο πρὸς τὸν Γρηγορᾶν .
Lemmas: ἀλλά εἰμί Φίλων ἀγαθός Ἀγαθόνικος , σῦς ἐγώ πάντως μάλιστα πᾶς λέγω εἄν καί ἀφηγέομαι ὁ χθές ἐπί ὁ ὁ πᾶς ἀγαθός βασιλεύς γίγνομαι διάλεξις Γρηγορά τε καί Παλαμά . καί μάλα γε , εἰμί φίλος Θεότιμος , εἰμί σύ βούλομαι καί σχολή πρόσειμι ὁ ἱκανός οὐδαμῇ ἀποσείω · ποικίλος γάρ ὡς ἀληθής καί ἀκοή δήω λαμπρός , καί ὅς ῥώννυμι πρός θεῖος ἀντίληψις ἔννοια . πᾶς μέν οὖν σύ κατά εἷς ὁ ἐκεῖ λέγω διεξιέναι ἴσως μέν εἄν δύναμαι , ἴσως δέ οὖον , λήθη ἔνιοι παρασύρω βυθός · ὁ δέ οὖν ἀξιόλογος , καί ὅς σύ μᾶλλον ἀκούω χρέος , οὗτος δέ οὖν ὡς ἐν κεφάλαιος μιμνῄσκω σύ . ἄρτι ὁ εἴωθα ὁ κεφαλή νόσημα βραχύς τίς ἀναφέρω ὁ Γρηγορᾶς ἵημι καλός ἐκ βασιλεύς ὁ μέγας λογοθέτης ὅστις ἕνεκα · καί ἐπεί παρακρούω οὐ ἐν-εἰμί , ἀνίστημι ἄπειμι , καί ἅμα ἕπω αὐτός ἀκούω . εἰμί δέ ὁ ὁ ὥρα ὀψέ μετά δύσις ἥλιος . καί προσέρχομαι ὁ Γρηγοράς , καί ὁ εἴωθα ἀποδίδωμι ὁ βασιλεύς πρόσρησις , εἶτα καθίζω . τυγχάνω δέ εὐθύς ἐκεῖ καί ὁ Παλαμάς συνείσειμι , οὐ οἶδα ὁπότερος , εἴτε ἐκ προθεσμία πάλαι μελετάω ἔφεδρος ἐκεῖ ποῦ πάρειμι , ἔτι ἀπό τυγχάνω , ὡς εἴωθα γίγνομαι ὁ πολύς ὁ ἐν κόσμος πρᾶγμα . ὅς δή καί ὁ παλαιγενής προπετῶς , καί ὅσος λήθη μακρός συναπάγω ῥεῦμα , μηδαμός ὁ πάρειμι προσήκω χρεία προδιαλαμβάνω καί τερατεύομαι , ὡς εἴωθα , καί ὅσος πρός ἔπαινος ἐγκαλλωπίζω ἑαυτοῦ περί τε ὁ ἐν λαύρα διατριβή καί ὁ πρός Βαρλαάμ διάλεξις , καί τοιοῦτος δή τις ὁ ὁ παρατυγχάνω ἐμπίμπλημι ἀκοή , καί δείκνυμι οἱονεί προβουλεύω εἰμί καί ἐπίβουλος ὁ σκοπός ὁ τηνικαῦτα αὐτός γε ἐπιδημία πρός ἐπιδεικτικός φαντασία , εἶτα σιγάω . καί ἵνα ἐν μέσος παρέρχομαι , καί ὅσος ὁ ἔμπροσθεν ἀναγκαῖος γίγνομαι εἄν ἐμποδών , πρός ὁ ἀπροσδόκητος οὗτος καί αἰφνίδιος προοιμιάζομαι , καί προδιαλαμβάνω ὅσος εἰκός , καί ὁ Γρηγοράς ὅτι εἄν καί πρός αὐτός εἰμί βούλομαι ὁ θεῖος βασιλεύς λέγω ἐφεξῆς ἔρομαι . καί ὁ βασιλεύς « ἐγώ δέ εἰμί καί πρός ἄλλος ἄγω » φημί « ὁ νόος ὑπόθεσις ἐν-εἰμί , ἀλλά οὖν σύ ὁράω συνέρχομαι νῦν ἐνταυθοῖ καίριος εἰμί δοκέω πολλοστημόριος τίς περί ὅς ἔνιοι διαφωνέω ἐκκλησιαστικός δόγμα μανθάνω πρός σύ . » καί γάρ ἀκούω φημί Ἔρις οὖον μικρός φύω ἄλλοτε ἄλλως περί τόμος καί γράμμα , « ὁ προγίγνομαι μέν » φημί « οὐ οἶδα ὅπως , ἀθετέω δέ πρός πολύς ἐλλόγιμος , ἐπισφαλής τις θεολογία καινοφανής ἐν-περιέχω οὗτος δείκνυμι δόγμα μάλα σφοδρός διατείνω . βούλομαι μέν οὖν παρρησία συνοδικός ὁ διόρθωσις διαπράσσω · ὁ δέ πρᾶγμα οὖον συγχωρέω ἐν γε ὁ πάρειμι , βούλομαι παρά σύ γοῦν ἐνταυθοῖ νῦν ὁπωσδηποτοῦν συνέρχομαι περί εἷς ὅστις αὐτήκοος γίγνομαι . ὁ γάρ ὁ θρυλέω Ἔρις καί διαφωνία ἀγείρω τόμος ἐγώ διατρίβω ἐν Θεσσαλονίκη συμπίπτω γίγνομαι , ὡς μήτε ὁ λέγω γιγνώσκω ἐγώ , μήτε ὅπως ἀλήθεια ἢ ψεῦδος ἔχω , εἰμί τις ἀκριβῶς ἐξετάζω βούλομαι . δείδω δέ οὖν μή ἐγώ προστρίβω κρίμα θεόθεν , ὅτι καί αὐτός ὁ βασιλεύω τέως ἐπιδημέω ἐν ὕστερος , ἕτερος τέως ὁ ἐξουσία ἔχω , ἄκων ὑπογράφω , βιάζω ὑπό αὐτός ( ὁ γάρ ἐν μέσος σιγάω Τύχη ) , οὐ ἔχω ὅπως εἄν ἐκφεύγω ὁ ὁ ὥρα βίαιος . » ὁ δέ Γρηγοράς ὑπολαμβάνω φημί « ὡς ἐγώ δέ ἐκ πολύς ὁ ὁ θεολογία μυστήριον φέρω διά χεῖλος οὖον μάλα τολμάω ἀλλά φρίσσω καί ἀκοή καί διάνοια , ἀποπηδάω εὐθύς ὡς ἀπό πῦρ . ὅπου γάρ ὁ μέγας καί σφόδρα σοφός διδάσκαλος ἐκεῖνος ὁ ἐκκλησία ἀποσείω ὁ ἐγχείρησις ὁλοσχερῶς συμβαίνω , εἰμί ποῦ μανία σαφής ἐγώ ἐγχειρέω ὁ τοιοῦτος , μηδέ μικρός γοῦν ὁ ὅσος ἐκεῖνος μανθάνω πω δύναμαι . καί ἵνα ὁ κατά ἐμαυτοῦ ἀναλαμβάνω διηγέομαι τέλειος , ὅπως δηλαδή ἐγώ πρός ὁ τοιοῦτος ἐκ ἀρχή ὑπόθεσις διατίθημι συμπίπτω , ἐπεί μετά ὁ ὁ θεῖος καί μακαρίτης πατήρ σύ θάνατος , ὁ ἀοίδιμος φημί βασιλεύς ἐκεῖνος , πρός ἐμφύλιος στάσις ὁ Ῥωμαῖος ἐγείρω πρᾶγμα καί ἅμα κατά ὁ θεῖον ὁ ἐκκλησία δόγμα ὁ κακός πρός κακία ἀναρρήγνυμι κῦμα , καί ὥσπερ ἐν χειμών καί νύξ ὁ πᾶς ζόφος εἰμί , ὡς μηδέ ἄστρον , ὁ θρυλέω , ὅποι φέρω τις δύναμαι τεκμαίρομαι , καί πᾶς ἄνω καί κάτω μεταπίπτω παρά τοσοῦτος ἐκ ὁ σύνεγγυς τίθημι τε καί μάλα ὁ ἐλπίζω ἕκαστος ποιέω ὁ ἐπικίνδυνος παρά ὅσος πόρρω καί δύσελπις ἀσφαλής ( ἐν γάρ διχοστασία φημί ὁ μέν πάγκακος τυγχάνω τιμή , ὁ δέ καί ὁπωσοῦν μετέχω ὁ ἀγαθός θρῆνος πάσχω ἄξιος καί τραγικός ἀπολαύω ὁ συμφορά ) , ὁ ἀγαθός εἰμί ἐγώ ὁ Ἡσύχιος δοκέω βίος αἱρέω , ὁ βασιλικός ἀφίημι θέατρον . ὁ γάρ ἐρεθίζω καί μάχη ἐκεῖθεν ἀντίπαλος ἀνίστημι οὐ εἰμί ἐν ὀφθαλμός ἐγώ ἀφάνεια καλύπτω , παύω ὁ νέμω ὁ κατά ἐγώ κακία οἴομαι . ὅθεν ἐπεί ὁ ἄλλος παραινέω ἐγώ ὁ πείθω ἥκιστος ἔχω ἐν-εἰμί , ὁ κατά ἐμαυτοῦ ποιέω αὐτός . θόρυβος μέν γάρ ἐκ εἰρήνη ῥᾴδιος καί ὁ φαῦλος καί βάναυσος ἄγω βίος ποιέω , ἐκ δέ θόρυβος εἰρήνη οὐδέ ὁ σφόδρα συνετός μάλα τίς εὔοδος . ὁ μέν γάρ αὐτονομία φύσις ἄγω , ὁ δέ φύσις ἄτακτος καί ἀνώμαλος ὁμολογέω εἰμί · ὁ δέ παιδεία καί σύνεσις βουλεύω καί σώφρων λογισμός οἰακίζω . ὅθεν ὁ μέν καί ὁ οὐ εἰμί ἀναπλάσσω πρόφασις , ἐφόδια πορίζω ὁ μάχη · ὁ δέ καί ὁ εἰμί ἐκτέμνω πειράω , καθάπερ ἰατρός πρό ὁ βλαστάνω ἐν ὁ ῥίζα ὁ θεραπεία τεχνάομαι . ἐπεί δέ καί ἀφορισμός παλάμη μετά ὁ αὐτός φρατρία ἅπας καί χωρισμός θεός καθυποβάλλω συμβαίνω δύο πατριάρχης καί ὅλος ὁπόσος τηνικαῦτα πάρειμι ὁ ἐπίσκοπος , ἔτι μᾶλλον ἐμαυτοῦ ὁ ὁ ἡσυχία παραινέω καί ἐπικυρόω , οὗτος μόνος ὁ ῥᾴδιος ἔχω καί εὔλογος ὁ ὁ βέβηλος φρατρία καί κοινωνία ἐπιεικής ἀφίστημι . ἤδη δέ καί διωγμός ἀνά-ῥιπίζω ὁ ὁ ἐκκλησία χειμών , καί διωγμός ὁ φρικώδης καί βαρύς , ὡς ἐντεῦθεν μή μόνος ἐξόριστος γίγνομαι ὁ πατριάρχης βίαιος θάνατος ὁ βίος περάω ὁ τελευτή , ἀλλά καί ὁ ἐπίσκοπος καί πρέσβυς ὁπόσος ὁ ἔνστασις ἀκλόνητος ἔχω ἐν ὁ δεινός , ἄλλος ἄλλοθι ὁ οἰκέω διώκω διασπείρω . ἐάω λέγω ὅς ἐν εἱρκτή καί ζόφος θνῄσκω συμβαίνω , καί ὅσος λιμός καί διψάω καί πᾶς ὁ ἀναγκαῖος στενοχωρία βίαιος θάνατος ἀπαλλάσσω . καί ὁ γε μείζων ὅτι μηδέ ταφή , εἰμί γῆ καί ἥλιος , πρός ὁ ἐπιτήδειος τυγχάνω συγχωρέω , πλήν ἢ ὅσος κατά ὁ λανθάνω κατορύσσω . ὅς οὐδέ οὗτος ἀπέχω ὁ κύων Λάκαινα δίκη ῥινηλατέω καί ἀνιχνεύω , ἀλλά καί οὗτος ἔνιοι ἀνορύσσω . οὗτος διωγμός ἅπας βαρύς οὗτος . τίς γάρ ἀνύω μέλλω πλέω , εἰς ἀναίσθητος σῶμα ὁ ὁ ἄτοπος Ψυχή ἀγνωμοσύνη ἐκχέω ; θνῄσκω γάρ ἀνάγκη , ζῶ δέ ἢ θάπτω καλύπτω , οὗτος δέ οὐδέτερος τέως ἀνάγκη . διό ὁ μέν καί μή βούλομαι ἄνθρωπος ὁ φύσις τελέω , ὁ δέ ἐν ὁ προαίρεσις κεῖμαι ὁ περιλείπομαι ἔλεγχος ὁπότερος γίγνομαι δύο , ἔτι ἀπόνοια εἴτε πρόνοια . ὁ δή τοιοῦτος περικλόνησις ἔργον γίγνομαι καί ἐγώ , οὖον βούλομαι ὁ ἄτοπος καινοφωνία ὑπείκω Παλαμά οὗτος · ὁπόσος γε μήv καί ὁ δεινός πειράω διά οὗτος , παραπέμπω ἀκοή ἀνθρώπινος οὖον πάνυ τίς χρή νομίζω , ὁ ὁ κρυπτός ἐφοράω θεός γιγνώσκω ἀκριβῶς . ὅμως ἐπεί θεῖος βουλή ὁ πατρῷος σύ ὁ μοναρχία ἀναλαμβάνω κλῆρος , εἰμί βασιλεύς , καί ἅμα ἐγώ ἀναπνέω βραχύς καί ὅσος μή ὁ συνέχεια ὁ δεινός ἀπαγορεύω προΐημι ὁ ζῶ , καί ὁ ὁ ψήφισμα καί τομογραφία ἐκεῖνος κηλίς καί κῆρ ἥκω ἐγώ εἰς ὄψις καί ἀκοή , γιγνώσκω ἤδη σαφῶς καί ὁ ἐκεῖ βλασφημία , καί ὅσος ὁ θεῖον γραφεύς ὁ διαβολή καταχέω καί συκοφαντία . ἀναγκαῖος οὖν ἐκεῖνος ἤδη προφέρω ὁ τόμος εἰς μέσος , ἵνα μή μάτην καί εἰς κενός ὁ δρόμος ἐγώ ὑπάρχω ὁ λόγος μηδείς ἔχω κρηπίς καί βάσις . » ὁ δέ βασιλεύς « οὐ ἔργον τις ἐντελής ἐν ὁ ἄρτι ζητέω » φημί « κατάστασις , ἀλλά γνῶσις οἱονεί τυπικός καί σκιώδης ἴχνος καί ὑπόμνημα . εἰμί γάρ εἄν ἐπίσκοπος καί πατριάρχης ὁμοῦ καί πρέσβυς συνάγω θέατρον , καί οὐ ἐν παράβυστος καί γωνία ὁ πρᾶγμα ἐγώ οὕτως πως τελέω . εἰμί δέ οὖν ὅμως ἐκεῖνος κατά ὁ δήω χρόνος . » ὑπολαμβάνω οὖν ὁ Παλαμάς εἰς Βαρλαάμ ἀνάγω ἐπιχειρέω ὁ λόγος , καί δείκνυμι ὁ ζῶ ἐκ ὁ νεκρός . ἐκκρούω δέ πρός ὁ Γρηγορά , εἰς ὁ ἀφανής καταφεύγω , πάρειμι , ὁ πρό ὀφθαλμός , οὗτος χράομαι πρός ὁ πάρειμι χρεία . διό καί πρός ἕτερος τρέπω ὁ τε ἄλλος πολυλογώ , καί ἅμα κατατρέχω εἰμί τις ἄγω ὁ ὁ θεῖος οὐσία καί ὁ θεῖος ἐνέργεια κατά οὐδείς διαφέρω λέγω . περί ὅς μάλιστα καί ὁ Γρηγορᾶς ἀξιόω ὁ λόγος ποιέω . καί ὁ Γρηγοράς πρός ὁ βασιλεύς στρέφω « πολύς αἵρεσις » φημί , « εἰμί θεῖος βασιλεύς , εἰμί , ὅς πάλαι θνῄσκω ἀναβιόω πράσσω οὗτος ἄρτιος καί ὅς οὔπω φαίνω ἐξευρίσκω , σύμμαχος ἔχω ὁ δυναστεύω χείρ , ὁ ὁ πολυθεία οἴομαι λόγος ἀρκέω ὁ πάρειμι σκιαγραφία . ἐθέλω γάρ καταλύω ὁ ὁ ἐνανθρώπησις ὁ θεός λόγος δόγμα , καί ἅμα πολυθεία εἰσάγω , ἐνέργεια εἰμί κηρύσσω θεότης ὑφέζομαι ἄκτιστον καί ἀνούσιος καί διάφορος παντάπασι ὁ θεῖος ἐκεῖνος καί μακάριος οὐσία , καί σωματικός ὀφθαλμός ὁρατός κατά ἑαυτοῦ , ἐνεργέω μέν ὁ πᾶς αὐτός , ἐνεργέω δέ αὐτός ὑπό ὁ ὑπέρκειμαι οὐσία ἅμα , καί κινέω καθάπερ ὁποῖος ὁ ὄργανον κινέω κινέω . εἶτα ὁ εἷς ἐνέργεια εἰς πολύς , μᾶλλον δέ ἀπειράκις ἤπειρος διαιρέω , ὡς γένος εἰς εἶδος διάφορος , γενικός μέν ὄνομα πᾶς ἐνέργεια καλέω , ἴδιος δέ αὖος καί κατά ἕκαστος δύναμις ζωή βασίλειος σοφία ἐξουσία φάος ἀλήθεια . καί ἁπλόος ὁπόσος θεοπρεπής ὁ ὄνομα καί νόημα , εἰμί καί ἐκ διάφορος ἀρχή λαμβάνω ὁ ἐτυμολογία ἕκαστος , ἀλλά οὖν ὁμότιμος ἔχω πρός ἀλλήλων ὁ μηδείς τίς παρά ὁ ὁ ὑπόκειμαι διαφωνέω σημασία , θεότης πᾶς καθάπαξ αὐτός καλέω διάφορος καί ἄκτιστος . ἐγκαλέω οὖν πρός ὁ συνετός πολλάκις , ὡς ὅσπερ πάλαι Μάρκελλος ὁ Γαλάτης καί Φωτεινός καί Εὐνόμιος διάφορος ἀλλήλων εἶπον ἐπί ἴσος κατά ὁ εὐσέβεια ῥήγνυμι τε καί πνέω , οὗτος πᾶς συλλήβδην κηρύσσω νῦν οὗτος καθάπερ εἰς εἷς συντήκω κρατήρ κακία , σκολιός ποιέω ὁ ἀπόκρισις , ἐκ ἕτερος πρός ἕτερος μεταβαίνω , καί πᾶς δυσσεβής Νίκη ὁ ἐπί ὁ μείζων ὁ κακός προσθήκη . καί δήω ὁ ὑπερβάλλω ἕνεκα ἐγκαλύπτω , ὅς δέ ἐναντίος διαφυγή πορίζω πρόφασις ὁ πρός ὁ χείρων οὗτος παράλλαξις , καί οὐδείς συμφωνέω διατείνω , ὅμοιος ποιέω ὥσπερ εἄν εἰμί τις κλοπή ἐγκαλέω , ὅς δέ ὁ μέν κλέπτης εἰμί ἀπαγορεύω , ἱερόσυλος δέ εἰμί καί ἀνδροφόνος τίθημι , μή εἰδοί πολλαπλάσιον ἔχω ὁ τιμωρία ὁ ἀνδροφόνος καί ἱερόσυλος ἢ ὁ ἰδιωτικός χρῆμα κλέπτω . ὅμως εἶπον νῦν ποῦ ὁ ἱερός ὁ ἅγιος γραφεύς εὑρίσκω ῥητός πολύς ἄκτιστος θεότης καί διάφορος ὁ θεῖος ἐκεῖνος οὐσία , καθάπερ ἐγώ νῦν κομίζω μάρτυς οὗτος εἷς μόνος ὁ ἄκτιστον ὁ θεῖος καί τρισυπόστατος λέγω φύσις , ὁ δέ ἄλλος πᾶς καί μετά αὐτός κτίστης . ἐκ ὅς αὐτός τε οὗτος μανθάνω εἰμί ὅτι εἷς ὁ ἄκτιστον καί οὖον πολύς , καί ἅμα ὅτι οὐσία καί οὐσιώδης καί ἐνούσιος καί φύσις καί φυσικός καί ἔμφυτος ἐπί θεός λέγω ἁπλόος ἔχω ὁ σημασία καί μοναδικός καί μηδείς μηδαμός παραλλάσσω ὁ ὁ οὐσία καί φύσις λόγος πλήν ὁ προφορά ὁ λέξις . λέγω μέν γάρ ἐν ὁ σύνθετος οὗτος καί κτιστός , ἀλλά οὖον κατά ὁ ἀναγκαῖος ὁ δέ αὐτός ἐνδέχομαι τρόπος , ὅς ὁ εἰμί καί μή εἰμί ἕπω ἐνίοτε . καί πρῶτος μέν ὁ μέγας φημί Ἀθανάσιος “ ἄκτιστος φύω μόνος ὁ ἅγιος τριάς , ἀΐδιος τε καί ἄτρεπτος καί ἀναλλοίωτος . ” καί αὖθις ὁ αὐτός “ ἄκτιστος προσάγω αὔξησις ἀσεβής εἰμί . ” καί ἔτι “ ὁ γάρ ἄκτιστον ὁ φύσις λέγω ἄκτιστον , μήτε αὔξησις μήτε ἐλάττωσις ἐπιδέχομαι . ” καί μετά ὀλίγος “ ἄκτιστος ὕπαρξις μόνος ὁ ὁ θεότης νοέω . ” καί ἔτι “ ἄκτιστος μόνος φύω ὁ ἅγιος τριάς ὁ θεότης . ” “ δύο θεός οὔπω καί σήμερον ἀκούω . ὅσος ἔχω ὁ πατήρ , οὗτος καί ὁ υἱός , ὁ ὕψιστος , ὁ βασιλεύς , ὁ κύριος , ὁ παντοκράτωρ . ὁ γάρ κατά φύσις οὗτος καί ἄκτιστος . ” “ ἄκτιστον καί ἀσώματος καί φύσις ἀόρατος μόνος ὁ θέω εἰμί . ” “ μόνος ὁ κτίσις ὑπέρκειμαι ὁ θεῖος τε καί ἄκτιστος φύσις ὁ θεός . ” καί ὁ μέν ἄκτιστος φύσις ὁ ἅγιος τριάς διορίζω εἰμί , ὁ δέ κτιστός πᾶς ὅσος μετά ἐκεῖνος λέγω3 τε καί εἰμί καί ὀνομάζω . ἄκτιστος πρός ἄκτιστον οὐ ἄν τις ἐννοέω διαφορά . μόνος δέ ὁ ἄκτιστος φύσις ὁ ἐν πατήρ καί υἱός καί ἅγιος πνεῦμα πιστεύω ἀγαθός εἰμί πᾶς ὀνομαστικός σημασία . ἄκτιστον δέ πλήν ὁ θεῖος φύσις εἰμί οὐδείς . ἀλλά εἰμί θεός , πάντως καί ἄκτιστος · εἰμί δέ Κτιστὸς , οὖον θεός . ἐν ὁ ἄκτιστος φύσις νοέω ὁ θαυμαστός πρᾶγμα καί ὄνομα , ὁ πατήρ καί ὁ υἱός καί ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος . πᾶς ὁ κτιστός ἔξω ὁ θεῖος φύσις νοέω παιδεύω , μόνος δέ ὁ ἄκτιστον φύσις σεβάζομαι τε καί λατρεύω ὅς χαρακτήρ εἰμί καί γνώρισμα ὁ μήτε ἄρχω ὁ εἰμί ποτός μήτε παύω . πᾶς ποιητής καί προνοητής καί συνοχεύς ὁ θεός εἰμί , ὁ μόνος ἄκτιστος , ὁ ἐν πατήρ καί υἱός καί ἅγιος πνεῦμα ὑμνέω τε καί δοξάζω . πᾶς εἰμί ἢ κτιστός εἰμί ἢ ἄκτιστον . καί εἰμί μέν κτιστός , ὑπό ἕτερος πάντως κτίζω · εἰμί δέ ἄκτιστον , οὗτος εἄν εἰμί ὁ ὁ κτιστός κτίζω . οὗτος δέ τίς ἄλλος εἄν εἰμί ἢ θεός ; εἷς τριάς ἀπαράλλακτος , ὁ δέ ἄλλος ἐκ αὐτός παραλλάσσω . μόνος δέ ἀΐδιος καί ἄκτιστος ὁ τριάς καί ἀγέννητος . εἷς εἰμί ὁ ποιέω ἐν εἷς οὐσία τριάς τέλειος , ὁ δέ ἄλλος γεννητός καί κτίστης . διά οὗτος γάρ καί αὐτός οὖον προσκυνέω πᾶς ὁ ὑποβαίνω ὁ οὐσία ὁ θεός . εἴρω γάρ σύ καί περί ὁ πνεῦμα ὅσπερ καί περί ὁ υἱός λέγω , ὅτι ὁ πλοῦτος ὁ θεός ἢ μείζων εἰμί ἢ ἴσος ἢ μικρός . καί μείζων μέν οὐ εἰμί , οὐδείς γάρ ὁ θεός μείζων · μικρός δέ οὐ εἰμί , ἐπεί τίθημι αὐτός μετά ὁ κτίσμα · ὁ γάρ μικρός ὁ θεός κτίσμα . ὁ ἄκτιστον καί κτίστης νοέω εἷς μόνος πρόσειμι ὁ θεός . οὗτος πρόσκειμαι καί ὁ ὁ θεῖον Κοσμᾶς ὁ σεμνός μελῳδός . ἀκούω πᾶς ὁ πιστός συγκαλέω ὑψηλός κήρυγμα ὁ ἄκτιστος καί ἔμφυτος σοφία θεός . εἴρω δέ πρόειμι ἐγώ καί ὁ παραπλήσιος . ὁ δέ Παλαμάς οὐ ἔχω οὐδείς προάγω γραφικός μαρτυρία , οἴκοθεν ἐπιχειρέω συλλογίζομαι ὁ ἀσυλλόγιστος , θέσις καινοφανής τίθημι ἑαυτοῦ . “ καί τίς οὐ οἶδα ” φημί “ ὅτι εἷς ἄκτιστος εἰμί ὁ θεός . οὗτος γοῦν εἰμί ὅς φημί ὁ λέγω μηδείς εἰμί ἄκτιστον πλήν ὁ θεῖος φύσις . εἰμί δέ μή οὗτος οὗτος νοέω , λοιπός ὁ θεῖος ὑπόστασις οὐ εἴρω ἄκτιστος , ἐπεί μή εἰμί φύσις ὁ ὑπόστασις · καί γάρ ἀπαιτέω τίς εἰμί οὐσία , ὁ ἄνθρωπος δείκνυμι τυγχάνω ἢ ὁ λίθος , τηνικαῦτα ὁ οὐσία μετά ὁ φυσικός περί αὐτός πᾶς συλλαμβάνω . καί γάρ καί Ἀθανάσιος ὁ θεῖον λέγω ἀκούω , ὁ ἅγιος , ὁ ἀγαθός , ὁ ἄκτιστον , ὁ ἀνερμηνεύω , ὁ ἀσώματος , ὁ ἄχρονος , ὁ ἀΐδιος , ὁ δημιουργικός , ὁ Δίκαιος , ὁ ἄναρχος , ὁ ἀτελεύτητος , ὁ ἀνεξιχνίαστος , ὁ ἤπειρος , ὁ ἄγνωστος , ὁ θέλησις , ὁ δύναμις , ὁ πρόνοια , ὁ σοφία , ὁ ζωή καί ὁ τοιοῦτος , οὐ ἕκαστος οὐσία λέγω ἀλλά περί ὁ οὐσία , ὡς ἐκ δύο καί πλείων ἐπί εἷς ἔχω ὁ ἀναφορά ὁ καί ἄθροισμα καί πλήρωμα θεότης λέγω . καί ἐπί οὗτος φάσκω λέγω καί ὁ δαμασκηνόν Ἰωάννης φανερῶς ὁ ἄκτιστος φύσις ὁ ἄκτιστον διαφέρω οὗτος ἐνέργεια . καί τίς δεῖ λέγω ἅπας ἑξῆς ὁπόσος ἐπί ἕτερος ἕτερος συνείρω ἐκεῖνος ἐπί ἴσος καταψεύδομαι πᾶς ἅγιος , βωμολοχέω ἄντικρυς καί διαβάλλω ὁ θεῖος γραφεύς . εἷς μέν οὖν φημί πρός αὐτός ὁ Γρηγοράς . κεῖμαι σύ οὗτος λῆμμα πρός κατηγορία καί πρῶτος . ἁλίσκομαι γάρ σύ ὁ σεμνότης ἐπί αὐτόφωρος , καλός Παλαμά , μηδείς ἔχω πρός ὁ θεῖος γραφεύς συμμαχία πρός ὁ δείκνυμι ὅτι οὐ εἷς ἀλλά πολύς ὁ ἄκτιστος . ὅς δή ἀγαθός ἐφόδιον πᾶς ὅστις εἄν πρός βούλησις εἰμί κατά σύ τοξεύω , γραφικός ἐρῆμος πᾶς βοήθεια , αἱρέω ὁ κατά ὁ εὐσέβεια παράταξις . οὖον γάρ εἄν ἄγω ἑαυτοῦ ὁ γραφή μάχομαι , εἰμί τις μετά ἐπιστήμη ἁρμόζω αὐτός ὁράω · ὡς κατά αὐτός γε οὗτος σεαυτοῦ κληροῦχος αἰσχύνη καθίστημι σύ ἅτε μήτε μηδείς ἀπόδειξις ἔχω γραφικός ὑπέρ τε σεαυτοῦ καί ὁ καινοφωνέω ἐκ ἴδιος πνέω γαστήρ , μήτε μηδείς χράω ἐπιστημονικός μέθοδος , ἀλλά αὐτονομία τις μεθύω φαίνω καί ἀστατέω φέρω τε συχνός καί μεταρριπίζω ἐκ ἀνέδραστος βάσις εἰς ἀνέδραστος βάσις . ὅρος γάρ καί κανών ἐπιστημονικός ἀπόδειξις ἐν ὁ θεολογικός δόγμα ὁ ἀποφαντικός ὁ σοφός διδάσκαλος ὁ ἐκκλησία λόγος εἰμί καλῶς διδάσκω . ὁ τοίνυν μή ὁ τοιοῦτος ἕπω ὅρος , ὅθεν ἔχω πιστόω ἔχω εὐσέβεια , οὐ εἄν ἔχω . καί πρῶτος μέν οὗτος τίθημι ὁ σός ἀσέβεια ἐνδεικτικός , δύο δέ ὅτι εἷς ὁ ἄκτιστον ὁ θεῖος εἰμί φύσις εἶπον ἐγώ , καί πολύς πολύς ἅγιος γραφή ὄνομα τε καί νόημα ὁμόφωνος προφέρω εἰς ἐναργής καί ἀναντίρρητος ἀπόδειξις ὁ προτίθημι σκέψις , οὖον μόνος οὐδείς αὐτός ἀντίθεσις εὑρίσκω δύναμαι , οὐδέ δείκνυμι ὁ πᾶς ἅγιος ὅστις πλείων ὁ εἷς εἰμί ὁ ἄκτιστος λέγω , ἀλλά καί ὁ λέγω παραλογίζομαι καί ἀθετέω , καί ὁ ἀπολογία ὕπουλος προβάλλω , ἐπείγω μέν λανθάνω , οὖον δύναμαι δέ . καί γάρ πρῶτος μέν ἁλίσκομαι ἐνταῦθα μή μόνος ἐκ ὑπόθεσις ἀνυπόστατος λαμβάνω καί τίθημι οἴκοθεν αὐτός , ὅσπερ ἀσθένεια ἔσχατος ἐνδεικτικός , ἀλλά καί μετά ἄρθρον ὁ ζήτησις εἰμί δείκνυμι ὁ ἄκτιστον ὅτι εἰμί εἷς , ἄρθρον Χωρὶς αὐτός ανθυεπιφερω , λέγω τίς οὐ οἶδα ὅτι εἷς ἄκτιστος εἰμί ὁ θεός . καί βεβαιόω διά ὁ σός τοιοῦτος ἀπόκρισις δύο ἕτερος , ἢ ὅτι πολύς καί ἤπειρος καί ὑφίημι καί διάφορος δοξάζω θεότης ἄκτιστος ὥσπερ ἰδέα τις ὁ θεός εἰμί λέγω ὄνομα ἄκτιστον καί θεότης πρός διάφορος θεότης μερίζω ἀπειράκις ἤπειρος ὑπέρκειμαι καί ὑφίημι , ὥσπερ ὁ καθόλου ζῷον εἰς διάφορος ὁ φύσις εἶδος , λογικός τε καί ἄλογος , ἔνυδρος τε καί ἄνυδρος , χερσαῖος τε καί αἰθέριος , οὐ εἰδοί ὅτι ὁ θέω ἁπλόος εἰμί καί ἀσώματος ἀμερής ἐκ ἀνάγκη εἰμί , καί οὐδέ πολύς μογέω τις δείκνυμι δύναμαι εἄν οὔτε εἰς ὁ ὑφίημι οὔτε εἰς ὁ ὑπέρκειμαι μερίζω ὁ μόνος ἐκεῖνος ἄκτιστον καί πάντῃ ἀμέριστος οὐσία τε καί θεότης · ἢ ὁ γε δύο , πολύς ὑπό σύ δοξάζω ἄκτιστος θεός καί θεότης , εἷς ὁ πολύς εἰμί λέγω καί ὁ ἐγώ δοξάζω ποιητής ὁ πᾶς . καί εἰμί ἄμφω οὐδέτερος ἀσέβεια ὑπερβολή παραλείπω . Τρίτος δέ ὅτι καί ὁ θεῖος ὑπόστασις ἀνούσιος εἰμί δοξάζω ἁλίσκομαι , ὥσπερ καί πολλάκις ἤδη πρότερος , ὡς γίγνομαι σύ ὁ ὑπόστασις ἀνυπόστατος . ὁ γάρ ἀνούσιος ἀνυπόστατος · καί λοιπός ὡς ὅταν καί ὁ ἀνούσιος ἐκεῖνος θεότης εἰς ἤπειρος ἀριθμός θεότης παραπέμπω ἄκτιστος , ὑπόστασις εἰμί καί οὗτος δοξάζω · καί ὅς πολλάκις ἁλίσκομαι γράφω , μή τρισυπόστατος εἰμί μόνος ὁ θεῖος φύσις ἀλλά καί πολυπόστατος , οὗτος ἐνταῦθα τε τολμάω , ὑπόστασις μέν ἀνούσιος θεότης δέ ἀνυπόστατος σέβω . τέταρτος δέ ὅτι καί ὁ ἄνθρωπος καί ὁ λίθος εἰς ὑπόδειγμα φέρω , καί ὁρίζω οὐσία εἰμί μετά ὁ φυσικός περί αὐτός ὁράω συλλαμβάνω , ἁλίσκομαι ἔτι καί συμβεβηκός σύλληψις εἰμί νομίζω ὁ θεῖος ἐκεῖνος οὐσία ὥσπερ ἐπί ὁ προβάλλω σύ λίθος , βάρος ψυχρότης χρῶμα μῆκος πλάτος καί βάθος , καί ὅσος τοιοῦτος νοέω ἔχω τις , ἔχω . ὅς καί ὁ πρότερος χείρων εἰς ἀτοπία . καί πέμπτος ἄτοπος , ὅτι καί βεβαιόω ὁ σός ἀμαθία καί πολυθεία διά ὁ πρός ὁ μέγας Ἀθανάσιος συκοφαντία . ἐπί γάρ εἷς ἐκεῖνος ἔχω φημί ὁ ἀναφορά ὁ οὗτος πολύς ὁ ὄνομα ἐκεῖνος , εἴτουν ὁ οὐσία · σύ δέ οὐ αἰσθάνομαι κατά σεαυτοῦ κομίζω ὅς ὑπέρ σεαυτοῦ κομίζω · οὕτως ἀμαθής εἰμί καί μάλα ἄγροικος . εἶτα καί ἄθροισμα λέγω καί πλήρωμα θεότης οὗτος αὐτός , οὖον μήv θεότης ὁ οὐσία διάφορος κατά σύ καί ἀλλήλων . πῶς γάρ ὅς ἐπί εἷς αὐτός ὁ ἀναφορά ἔχω φημί , δηλαδή ὁ οὐσία . εἰμί ἐπί οὗτος ἕκτος ἄτοπος , ὅτι καί ὁ θέω συκοφαντέω Δαμασκηνός , ὡς πρόειμι ἐγώ εἴρω καί αὐτός πλατύς . δείκνυμι γάρ ὁ χαρακτηρίζω ὁ διαφέρω μή εἰμί αὐτός , κἀν σύ βοῦς διαρρήγνυμι , ὁ ἄμικτος μείγνυμι καί λέγω ὁ θέω ἐκεῖνος αἰτιάομαι ἀνήρ ὁ ἄκτιστος φύσις διαφέρω ὁ ἄκτιστον οὗτος ἐνέργεια . οὐδέ γάρ οὐδείς ὁ ἅπας ἐν ὁ ἐκεῖνος σύγγραμμα οὐδέ πολύς μογέω οὔτε μόγις μέγας τίς ὁ πᾶς οὔτε μάλα μόλις γοῦν ὁ μικρός οὐδείς ὁμότροπος ἄν πρός εὑρίσκω οὗτος ὁ νῦν παρευρίσκω καί προτίθημι ὁ κατάρατος σύ Παλαμά καί δολερός συκοφάντης . δύο γοῦν ἔπειτα ἕτερος , ἢ γάρ ἑκών βλασφημέω ἢ οὐ ἑκών ἀγνοέω , ἀναλφάβητος εἰμί , ὡς ἔοικα , ἔτι , καί ὁ πρῶτος ὁ σοφία στοιχεῖον πάνυ τίς ἀδαής . ὅς ὁ μέν ἀνίατος , ὁ δέ ἡμιμόχθηρος καί ἰάσιμος · εἄν οὖν καί αὐτός ἐθέλω , αἱρέω ὁ δύο . δύο γάρ ὁράω ἕτερος ἐλπίζω καί εὔχομαι , ἢ ὁ σός ἐπιστροφή , εἰμί βούλομαι , ἢ ὁ σός καταστροφή , εἰμί μή βούλομαι . ὁ μέν γάρ σύ ὁ πολυετής ἀπώλεια ἐξελαύνω , ὁ δέ καί ὁ ἄλλος μή βλάπτω . πόθεν οὖν ἐπιχειρέω εἄν μεταπείθω ἀνήρ τοσοῦτος καί οὕτως ἡλικία ἔχω ; ἢ πάντως ὅθεν οὐ ἀνέλπιστον εἄν εἰμί ὁ σκέμμα πρός ὠφέλιμος τέλος , μηδέ μάταιος γίγνομαι εἄν ὁ σπουδή . βούλομαι δέ οὖν ὅμως ἐντελής ὁ λόγος ἄρχω ὁ ὁ ἐρῶ ποιέω σύ προκατάστασις , καί διδάσκω ὁ ἀμαθής σύ ἐκ αὐτός ἄρχω ὁ ἁπλόος στοιχεῖον καί φωνή , ὡς ὁ γραμματιστής ὁ μειράκιον , ἵνα μή συνεχῶς πρός ὁ πολύς καί αὐτός ἀκούω ἐκεῖνος δή ὁ ὁ Πλάτων σκῶμμα , ὡς ἀμαθής εἰμί , εἰμί ἑταῖρος , καί οὐ ἕπω · εἰμί γάρ εἄν οὐδέ αὐτός γε δή Βασίλειος ὁ θεῖον παντάπασι , ὡς ἔοικα , ἀνήκοος μένω ὁ ἐπιστήμη μετά ὁ εὐσέβεια οὗτος προσκόπτω , ὁμιλητέον εἰμί λέγω ποιητής καί λογοποιός καί ῥήτωρ καί πᾶς ἄνθρωπος ὅθεν εἄν μέλλω πρός ὁ ὁ Ψυχή ἐπιμέλεια ὠφέλεια τις εἰμί . ὥσπερ γάρ ὁ δευσοποιός προπαρασκευάζω θεραπεία τις ὅτι πρός εἄν εἰμί ὁ δέχομαι ὁ βαφή , οὗτος ὁ ἄνθος ἐπάγω , ἄν τε ἁλουργός ἄν τε τίς ἕτερος εἰμί , ὁ αὐτός δή καί ἐγώ τρόπος , εἰμί μέλλω ἀνέκπλυτος ἐγώ ὁ ὁ καλός παραμένω δόξα , ὁ ἔξω δή οὗτος προτελέω τηνικαῦτα ὁ ἱερός καί ἀπόρρητος ἐπακούω παίδευμα , καί οἷος ἐν ὕδωρ ὁ ἥλιος ὁράω ἐθίζω , οὕτως αὐτός προσβάλλω ὁ φάος ὁ ὄψις . λέγω δέ , φημί , καί Μωσῆς ἐκεῖνος ὁ πάνυ , ὅς μέγας εἰμί ἐπί σοφία παρά πᾶς ἄνθρωπος ὄνομα , ὁ Αἰγύπτιος μάθημα ἐγγυμνάζω ὁ διάνοια οὗτος προσέρχομαι ὁ θεωρία ὁ εἰμί · παραπλήσιος δέ οὗτος ἐν ὁ κάτω χρόνος ὁ σοφός Δανιήλ ἐπί Βαβυλών φημί ὁ Χαλδαῖος σοφία καταμανθάνω τότε ὁ θεῖον ἅπτω παίδευμα . ἐπεί γοῦν ὁ ποντεκαιδεκέτης σύ μανθάνω χρή οὐ μανθάνω , οὐδέ γε φράτηρ ἑπτέτης φύω κατά γε ὁ ἐκ Ἀττικός σοφός εἶπον , ἀλλά ὁ ὁ παροιμία ἀπό κώπη ἐπί ὁ βῆμα καί ὁ στρατήγιον ἐξαπίνης τρέχω , λέγω δή ὁ θεολογέω ἄνιπτος τε χείρ καί σαθρός διάνοια , φέρω κἀν ἐν γῆρας διδάσκω παρά ἐγώ ὁ στοιχειώδης οὗτος καί πρῶτος φωνή ὁ γράμμα , ὡς εἄν εὐμαθής ἴσως γίγνομαι ὁ θεῖος τέως αἰσθάνομαι γραφεύς , καί μηκέτι διά ὄχλος ὁ εὐσέβεια γίγνομαι , δημαγωγός ὁ ὁ κάτω μᾶλλον ἢ ὁ ἄνω πρέπω νεκρός . ὁ γάρ ἐναντίος ὁ ἐναντίος ὁρίζω τε καί διορθόω νόμιμος , ἐπεί καί Χαρμίδης ὁ Λαρισσαῖος ἀκούω διηγέομαι τις ἐν ὕδωρ ζέω ζώννυμι ὁράω ἔγχελυς , οὐκοῦν ἐν ψυχρός οὗτος ἑψέω φημί . ὅς οὖν καί αὐτός ἀσύνετος μένω πεντεκαιδεκέτης παιδεία , οὗτος ὑπέρ ὁ ἑξήκοντα γίγνομαι ἀκροατής σαυτοῦ ἀποδείκνυμι μή ἀπαξιόω σήμερον , ὁ ἁπλόος δηλαδή καί ἀρχοειδής φωνή καί στοιχεῖον . οὗτος δέ εἄν πάντως εἰμί ὁ τε ὄνομα καί ῥῆμα . πρῶτος γάρ δεῖ τίθημι , φημί , τίς ὄνομα καί τίς ῥῆμα , οἱονεί τις στερρός θεμέλιος , ἔπειτα τίς εἰμί ἀπόφασις καί κατάφασις καί ἀπόφασις καί λόγος , καί ὅσος ἐκ ὁ ἀνθρώπινος οὗτος ἐπιπλοκή καί σύνθεσις ὁ τε ὄνομα καί ὁ ῥῆμα ἀποτελέω . σκιά γάρ οἱονεί τις εἰμί ὁ πρᾶγμα ὁ φωνή , πρός ὁ κινέω ὁ ὑφίστημι σχηματίζω καί ὄνομα καί ῥῆμα κεράννυμι · οὐδέ γάρ φύσις ὁ πρᾶγμα ὁ ὄνομα , ναί μήv οὐδέ φύσις , ἀλλά κατά συνθήκη καί συμφωνία ἀνήρ συνετός ἐπιγίγνομαι ὁ πρᾶγμα ὁ σημαντικός ὁ πρᾶγμα προσηγορία κατά ὁ Νυσσαεύς Γρηγόριος . Δεύς γάρ ἐκ τε ὁ ἡμέτερος καί ἅμα ὁ θύραθεν σοφός , σύμφωνος φθέγγομαι ἐν ὁ ὁ λόγος ἐπιστημονικός ἀκρίβεια , ὁ ἀμαθής ὁ προπαιδεία σύ ὁ τοιοῦτος προσάγω διδασκαλία , ὡς εἄν οὗτος δύναμαι ὀψέ γοῦν καθικνέομαι ὁ σαθρός καί ἀμαθής σύ διάνοια . τεῖχος γάρ ὁ μέγας εἰμί φημί Βασίλειος ὁ δόγμα ὁ ὁ θύραθεν ἐπιστήμη ὁ δύναμις , οὐ ἐάω αὐτός ὁ βούλομαι εὐάλωτος τε καί εὐδιάρπαστος γίγνομαι . καί αὖθις ὁ θεῖος Χρυσόστομος “ ὅταν περί δόγμα ” φημί “ νοσέω ὁ ψυχή ὁ νόθος , πολύς ὁ λόγος ἐνταῦθα ὁ χρεία , οὖον πρός ὁ ὁ οἰκέω ἀσφάλεια μόνος , ἀλλά καί πρός ὁ ἔξωθεν πόλεμος . ” καί αὖθις ὁ θεῖος Μάξιμος “ δίχα λογικός δύναμις ἐπιστημονικός ” φημί “ γνῶσις οὐ εἰμί , καί γνῶσις Χωρὶς οὖον συνίστημι πίστις . ” ὁράω ὁ ὁ σός βλασφημία αἴτιος , ἄνθρωπος · οὐδείς γάρ ἕτερος ἢ πάντως ὁ οὗτος ἄγνοια , λέγω δή ὁ ὁ θύραθεν καί ὁ ἡμέτερος ἅμα σοφός καί θεολόγος ἀνήρ ἐπιστήμη . ὅς ἀγνοέω σύ νῦν γοῦν διδάσκω χρεὼν ἐνταυθοῖ παρά ἐγώ . » οὗτος δέ οὗτος λέγω τις ὁ ὁ γερουσία μάλιστα Φίλων ὁ Παλαμά καί ὁμόδοξος ὁμοῦ καί συναγωνιστής ὑποψιθυρίζω πρός οὖς ὁ Γρηγορά μή σκώπτω μηδέ εἰς τοσοῦτος εἰρωνεύομαι πρός ἀνήρ ἐπίσκοπος καί πολιός ὁ θρίξ . κατά μικρός οὖν ὁ Γρηγοράς ἐπέχω καί ἀκούω ἀναλαμβάνω αὖθις ὁ λόγος . καί δή « εἰμί μέν οὖν » φημί « ὁ ἐν ὁ φωνή ὁ ἐν ὁ Ψυχή πάθημα σύμβολον , καί ὁ γράφω ὁ ἐν ὁ φωνή , ὅστις δή κατά φύσις ἄναρθρος εἰμί ἔναρθρος γίγνομαι θέσις , διά ὄνομα τε καί ῥῆμα ὀψίγονος παρευρίσκω ἄνθρωπος . ὁ γάρ πρῶτος κατά φύσις , ἅτε εἰμί ἁπλόος , καί πρότερος δήπου ὁ κατά ἐπιτήδευσις καί συντίθημι ὁ ὁ ἀλήθεια δικαιόω εἰμί λόγος . πρότερος ἄρα ὁ ἐν ὁ φωνή σημαντικός ὄνομα ὁμοῦ καί ῥῆμα ὁ ἐν ὁ Ψυχή πάθημα εἴτουν νόημα . ἔμφυτος γάρ νόημα ἐκ αὐτόχθων πηγή απορρέων , ἐκεῖνος δέ ὑστερογενής καί ἐπίκτητος . ὅς οὐ εἄν ἄνθρωπος δήω , εἰμί δύναμις ἐν-εἰμί προφαίνω ἀλλήλων ὁ ὁ διάνοια κίνημα . “ δήω γάρ ” ὁ μέγας φημί Διονύσιος “ οἶδα κατά ὁ ὀρθός λόγος ὅτι στοιχεῖον καί συλλαβή καί λέξις καί γραφεύς καί λόγος χράω διά ὁ αἴσθησις , ὡς ὅταν ἐγώ ὁ ψυχή ὁ νοερός ἐνέργεια ἐπί ὁ νοητός κινέω , περισσός μετά ὁ αἰσθητής ὁ αἴσθησις . ” “ διά γάρ ὁ ὁ σάρκινος περιβολή ὁ φύσις ἐγώ περιέργω , φανερόω μή δύναμαι , ἀναγκαῖος ” φημί Γρηγόριος καθάπερ σημεῖον ὁ πρᾶγμα ὁ ποιός ὁ ὄνομα θέσις ἐπιβάλλω , διά ἐκεῖνος ὁ ὁ νόος κινέω ἀλλήλων δημοσιεύω . καί οὗτος χάρις ὁ μέν τις ὁ εἰμί ὄνομα οὐρανός τίθημι , ἕτερος δέ γῆ καί ἄλλος ἄλλος τίς . καί ὁ πρός τίς πῶς ἔχω ἢ ὁ ἐνεργέω ἢ ὁ πάσχω , οὗτος πᾶς ἰδιάζω ἐπισημαίνω ὁ φωνή , ὡς εἄν μή ἀκοινώνητος τε καί ἄγνωστος ὁ ὁ νόος κίνησις ἐν ἐγώ μένω . εἰς γάρ γένεσις ὁ θεός παράγω ὁ ἄνθρωπος νόος παρέχω καί αἴσθησις . ὅς ὁ μέν νόος ταυτότης σῴζω πρός ὁ ἐν κόσμος πρᾶγμα φωνή οὖον δήω , ἀλλά ἄμεσος ὁ οὗτος κτάομαι γνῶσις . ὡς γάρ ἔχω φύσις οὗτος , νοέω ὁ ἐφικτός γε τρόπος αὐτόθεν · ὁ δέ χρεία κοινωνέω ὁ πρᾶγμα ἀλλήλων ὁ ἄνθρωπος βιάζομαι , καί ὁ ὁ ὀρεκτικός Ψυχή ἐξαγγέλλω ἀπόρρητος , μεσίτης νόησις καί πρᾶγμα διαγιγνώσκω χράω ὁ αἴσθησις · οὗτος γάρ ὁ οἰκέω ὄργανον ὁ ὁ ἔξω πρᾶγμα τύπος ἀναλαμβάνω καί οἷος βιβλίον ὁ φανταστικός ὁ Ψυχή καταγράφω , εἰκών φημί ἀντί πρωτότυπος , αὐτόθι οὗτος ἐγκαθιδρύω , σύμφωνος ὁ νόημα ὁ πρᾶγμα σπεύδω δράω . διό καί φωνή δήω δύναμαι ἐξομοιόω μέν ὁ νόημα ἐφαρμόζω δέ ὁ πρᾶγμα . οὗτος δέ οὐ ἄλλως ῥᾴδιος ζῷον γίγνομαι λογικός , πλήν διά ἔναρθρος φωνή , ὑπό συνθήκη ἀνήρ εὐφυής εἰδοποιέω πρός ἄλλος καί ἄλλος θρησκεία τε καί διάλεκτος , ὡς συμβαίνω ἐντεῦθεν μή παρά πᾶς ὡσαύτως ἔχω αὐτός , ἀλλά ἄλλος εἰμί παρά ἄλλος ἀεί , καί οὗτος μεσῖτις , ὡς φημί , ἄμφω γίγνομαι ὁ ὁ ἔναρθρος χρεία φωνή , ὁ ὁ ἀκούω ὁ ὁ λέγω συνάπτω εὔστοχος διάνοια κατά ὁ ἀνάλογος ἕκαστος ἕκαστος · μορφόω γάρ οὗτος καί διαπλήσσω ῥῆμα τε καί ὄνομα λόγος γίγνομαι σχῆμα ποικίλος καί ἀρχή καί πέρας ὁρίζων ὁ ὁ ὕλη ἀόριστος τε καί ἀφίημι , καί οὗτος ὁ ἔξω ὁ ἔνδον ἕκαστος βούλησις ἀπαγγέλλω . πλήν οὐ ὡς τυγχάνω ἄτακτος φέρω καί κατά ὁ ἕκαστος διάφορος θέλησις ὁ σοφία κατόπιν ἔρχομαι παρά θεός ὁ ἄνθρωπος ἀφίημι , ἀλλά νόμος καί κανών ὑποζεύγνυμι οὗτος κατά ὁ παρά ἕκαστος συνθήκη . ὅς ἔνιοι ἐνίοτε καί ἐνιαχοῦ μή μόνος κατά θρησκεία ὁ σημασία ἕπω διαιρέω , ἀλλά καί κατά ὁμωνυμία καί πολυωνυμία . δύο γάρ ἕτερος , ἢ διάφορος ὄνομα ὁ αὐτός ὁ ὁ αὐτός διάλεκτος χράω γνωρίζω πρᾶγμα , ἢ εἷς προσηγορία ὁ διάφορος ὁ πρᾶγμα , ἢ οὗτος μέν οὐδέτερος ἕτερος γε μήv ἕτερος . οὗτος δέ οὕτως ἔχω καί οὑτωσί προδιαλαμβάνω ἀνακτέον εἄν εἰμί ὁ γλῶσσα ἐγώ εἰς ὁ πρότερος ἴχνος ὁ λόγος . ὁ δέ εἰμί δείκνυμι ὁ ὁ πολύς ἐκεῖνος ὄνομα ὁμόνοια τε καί συμφωνία καί πρός ὁ κύριος εἷς ἀναφορά , δηλαδή ὁ θεῖος ἐκεῖνος καί μακάριος οὐσία , καί μή κατά Εὐνόμιον ἐκεῖνος ὁ δυσσεβής , ὁ ὁ ἀγεννησία ὄνομα θεότης ὕπαρξις λέγω , καί σός , θεότης αὐτός ὑφίημι ἡγέομαι πᾶς , διάφορος ὁ οὐσία καί ἄκτιστος , ἄνθρωπος εἰμί εὕρημα καί ποίημα . αὐτίκα γάρ πρός ἐκεῖνος ὁ μέγας φάσκω Βασίλειος “ ὁ ἀγέννητος εἰμί ὄνομα , οὐ οὐσία · ὁ γάρ οὐσία σημαντικός ὁ ὄνομα , οὐ αὐτός οὐσία . εἰμί δέ αὐτός οὐσία ὁ ἀγέννητος , λέγω ὁ ὄνομα αὐτός · οὖον γάρ ἐκ ὁ οὐσία ἀλλά ἐκ ὁ ὄνομα καί ἐκ ὁ ἐνέργεια γνωρίζω καί μάλιστα ὁ ἀσώματος . ” ὁράω ἐκ ὁ παρήκω πῶς ἐκ ὁ σωματικός θεωρέω ἐνέργεια φημί , εἴτουν ἔργον καί ποίημα , γνωρίζω ἐγώ ὁ ἀσώματος καί μή φαίνω ; ἀκούω δέ ἐπί οὗτος τίς καί ὁ Νυσσαεύς περί ὄνομα φάσκω Γρηγόριος . “ ὁ θεῖος φύσις ὅτι ποτέ κατά οὐσία εἰμί , εἷς εἰμί ἁπλόος καί μονοειδής καί ἀσύνθετος καί ὑπέρ ὁ αἰσθητικός ἐγώ κατάληψις . καί ἐπεί μόνος ὁ γιγνώσκω διά ὁ ὀνομαστικός σημειόω κλῆσις , ὁ δέ ὑπέρ ὁ γνῶσις εἰμί σημειωτικός τις προσηγορία διαλαμβάνω οὐ οἷος τε , πολύς καί διάφορος ὄνομα , ὅπως εἄν εἰμί δυνατός , ἀνακαλύπτω βιάζομαι ὁ ἐγγίγνομαι ἐγώ περί ὁ θεῖον ὑπόνοια . ” διό κύριος αὐτός , θεός , Δίκαιος , ἰσχυρός , μακρόθυμος , ἀληθινός , ἐλεήμων , καί ὁ παραπλήσιος , πολυώνυμος ἢ ὁ γε ἀκριβής εἶπον ἑτερώνυμος , κατονομάζω . ὁ δέ τοιοῦτος ὄνομα θέσις πάντως εἰμί καί οὖον φύσις , ὡς ἐγώ προδείκνυμι . καί ὁ μέγας ἀλλαχῆ φημί Ἀθανάσιος ὅτι καί ὁ θεός εἰμί δεύτερος εἰμί ὁ φύσις . καί ὁ μέγας ἐν θεολογία Γρηγόριος ὅτι οὖον φύσις θεός ὁ ἁπλότης · ὁ μέν γάρ ὁ θεατικός αὐτός παρίστημι δύναμις , ὁ δέ ὁ μή εἰμί συντίθημι . καί ἁπλόος εἶπον οὐδείς ὁ ὄνομα εἰμί ὅς μή δεύτερος εἰμί ὁ θεῖος φύσις . περιγράφω γάρ τις ὅρος οὐσία καί φύσις γίγνομαι ὄνομα , ὁ δέ ἀπερίγραπτος ἐκεῖνος φύσις περιγραφή ὄνομα δουλεύω οὖον δύναμαι . καί ἐν ἕτερος δέ ὁ θεῖος Νυσσαεύς Γρηγόριος περί ὁ αὐτός ὄνομα οὗτος φημί . “ εἰμί προυφίστημι ὁ ἐνέργεια ὁ οὐσία , νοέω δέ ὁ ἐνέργεια διά ὅς αἰσθάνομαι , ῥῆμα δέ ὅπως εἄν εἰμί δυνατός ἐξαγγέλλω , τίς ἔτι καταλείπω φόβος νέος ὁ πρᾶγμα ὁ ὄνομα λέγω ; εἰμί γάρ μή πρότερος ἑρμηνεύω τίς ὁ περί θεός λέγω πρίν εἄν νοέω , νοέω δέ διά ὅς ἐκ ὁ ἐνέργεια διδάσκω , προυφίστημι δέ ὁ ἐνέργεια ὁ δύναμις , ὁ δέ δύναμις ἐξαρτάω ὁ θεῖον θέλημα , ὁ δέ βούλημα ἐν ὁ ἐξουσία ὁ θεῖος ἀπόκειμαι φύσις , ἆρα οὖον σαφῶς διδάσκω ὅτι ἐπιγίγνομαι ὁ πρᾶγμα ὁ σημαντικός ὁ ὄνομα προσηγορία , καί ὥσπερ σκιά ὁ πρᾶγμα εἰμί ὁ φωνή , πρός ὁ κινέω ὁ ὑφίστημι σχηματίζω ; καί ὅτι οὗτος οὕτως ἔχω , πείθω σαφῶς ὁ θεῖος γραφή διά ὁ μέγας Δαυίδ ὁ καθάπερ διά τις ἴδιος προσφυής ὄνομα ὁ ἐκ ὁ ἐνέργεια αὐτός νοέω ὁ θεῖος φύσις ἀνακαλέω · “ οἰκτίρμων ” γάρ φημί “ καί ἐλεήμων ὁ κύριος , μακρόθυμος καί πολυέλεος ” . οὗτος τοίνυν τίς λέγω , ἐνέργεια ἔχω ὁ σημασία ἢ φύσις ; οὐ ἄν τις ἄλλος παρά ὁ ἐνέργεια εἶπον . πότε τοίνυν ἐνεργέω ὁ οἰκτιρμός ὁ θεός καί ὁ ἔλεος , ἔχω ἐκ ὁ ἐνέργεια ὁ ὄνομα ; ἆρα πρό ὁ ἀνθρώπινος ζωή ; καί τίς εἰμί ὁ ὁ ἔλεος δήω ; ἀλλά μετά ὁ ἁμαρτία πάντως . ὁ δέ ἁμαρτία μετά ὁ ἄνθρωπος · οὐκοῦν μετά ὁ ἄνθρωπος καί ὁ ὁ ἐλεέω ἐνέργεια καί ὁ ὁ ἔλεος ὄνομα . ” ὁράω ; διά γάρ οὗτος καί ὁμώνυμος γίγνομαι καί μεθαρμόζω κατά ὁ ὁ ἀνθρώπινος βούλησις κανών καί νόμος . καί οὐ ἐπί εἷς ἀλλά ἐπί πλεῖστος τε καί διάφορος ὑπόκειμαι ἕκαστος εἷς εἰμί λέγω ὄνομα , ὁ πλεῖστος εἶπον . οἷος ἐπί ὑπόδειγμα , περί βούλησις εὑρίσκω τις εἄν ὄνομα ποτέ μέν ἐπί ὁ ἄκτιστος φύσις ὁ υἱός λαμβάνω , ποτέ δέ ἐπί ὁ κτίσμα παρά ὁ ἅγιος , ὡς ὁ μέγας Ἀθανάσιος κατά Ἀρειανός γράφω φημί ὡς ὁ ἀάω Βέις οὖον ἐθέλω λόγος καί βουλή ζώννυμι εἰμί ὁ υἱός , περί δέ ὁ θεός βούλησις καί φρόνησις καί σοφία ὡς ἕξις συμβαίνω καί ἀποσυμβαίνω . καί ὁμοίως Ἰωάννης ὁ ἐκ Δαμάσκου βούλησις καί σοφία καί δύναμις ὁ υἱός εἰμί λέγω ὁ πατήρ · οὖον χρή γάρ λέγω ἐπί θεός ποιότης , ἵνα μή συντίθημι αὐτός ποιέω ἐκ οὐσία καί ποιότης . καί πρός γε ὁ Νυσσαεύς Γρηγόριος εἰμί σοφία καί βουλή οὐδείς ἕτερος εἰμί λέγω πλήν ὁ ὁ πᾶς προεπινοέω σοφία , ἐν ὅς ὁ πᾶς γίγνομαι καί διακοσμέω · Χριστός γάρ θεός δύναμις καί θεός σοφία . καί οὗτος μέν περί ὁ αὐτός εἰμί κατά ὁ σημαίνω οὐσία δύναμις καί βούλησις καί σοφία . ἐν ἄλλος δέ εὑρίσκω λέγω ὁ θεῖος Μάξιμος ὡς ὁ θέλησις καί ὁ βούλησις οὐ εἰμί αὐτός ὁ οὐσία ὁ θεός . “ ὁ μέν γάρ θέλησις καί ἄρχω καί παύω , ὁ δέ οὐσία οὔτε ἄρχω οὔτε παύω . ὁ δέ ἄρχω καί παύω ὁ μήτε ἄρχω μήτε παύω ὁ αὐτός εἰμί οὖον δύναμαι . εἰμί γάρ αὐτός εἰμί ὁ οὐσία ὁ θεός ὁ βούλησις , χρή εἷς εἰμί ὁ οὐσία εἷς εἰμί καί ὁ θέλησις . ἀλλά ὁ γραφή πᾶς φημί , ὅσος ἐθέλω , ποιέω . πολύς οὖν ἐθέλω καί οὐ εἷς ” . καί ὁμοίως ὁ θεῖος Κύριλλος “ ὁ εἷς ” φημί “ ὁ ὀνομάζω , πατήρ λέγω καί υἱός καί ἅγιος πνεῦμα , δημιουργικός θέλησις , ἐπί ὅστις περ εἄν λέγω γίγνομαι τυγχάνω , ἐνέργημα μέν αὐτός εἰμί · πλήν διά πᾶς ἔρχομαι ὁ θεότης , καί ὁ ὑπέρ ὁ κτίσις οὐσία εἰμί ἀποτέλεσμα ” . ὁράω πῶς ὁ ὁ ὄνομα καί ῥῆμα γνῶσις ἐπιστημονικός , διά ὅς λόγος καί αποφαντικός δόγμα πᾶς πρός γένεσις ἔρχομαι , μέγας δήω ὁ περίνοια καί ἐξέτασις ; ὁμώνυμος γάρ εἰμί ὁ πολύς . καί διά οὗτος πᾶς ὁ ὁ αἱρετικός θίασος , οὗτος ἐγκαλύπτω , τοξεύω κατά ἄλλοτε ἄλλος καιρός ἀφανής ὁ εὐσέβεια ὡς ἐκ λόχμη · ὅς δή καί λέγω καί γράφω καί αὐτός χράομαι τόλμημα παντάπασι κατά ὁ θεῖον δόγμα μάλιστα πᾶς ἐκεῖνος , καί οὔτε ὁ ὁ πᾶς βόσκω ἥλιος φλόξ μάρτυς ὁ πονηρία ἔχω αἰσχύνη , οὔτε μήv ὁ ὁ ἥλιος δημιουργός οὔτε ἄνθρωπος οὐδείς . καί ἵνα σύ καί ὁ ὁ ἐνέργεια διδάσκω φωνή εἰμί μᾶλλον ὁ ὁμώνυμος αὐτός , καί λαμβάνω καί ἐπί ἄλλος μέν ἀλλά ἐπί ὁ θεῖος ἐκεῖνος καί μακάριος οὐσία καί φύσις , ὅταν ἀπροσδιόριστος λέγω , ὁ θεῖον πρῶτος ἀκούω Μάξιμος . “ ὁ αὐτοϋπεραγαθότης νόος εἰμί καί ὅλος ἐνέργεια εἰς ἑαυτοῦ στρέφω ἐνέργεια εἰμί , οὖον δύναμις πρότερος εἰμί ἀφροσύνη , εἶτα νόος ἐνέργεια γίγνομαι · ὅθεν καί νόος εἰμί μόνος καθαρός , οὐ Ἐπίκτητος ἔχω ὁ φρονέω , ἀλλά παρά ἑαυτοῦ πάντως νοέω . εἰμί γάρ ὁ μέν οὐσία αὐτός ἄλλος εἰμί , ὁ δέ νοέω ἕτερος αὐτός εἰμί , ἀνόητος εἰμί ὁ οὐσία αὐτός · εἰμί τίς δέ ἔχω , παρά ἑαυτοῦ ἔχω , οὖον παρά ἄλλος . εἰμί δέ παρά ἑαυτοῦ καί ἐκ ἑαυτοῦ νοέω , αὐτός εἰμί ὁ νοέω . οὐκοῦν νόος εἰμί εἰμί νοέω ὁ εἰμί ὡς εἰμί ” . ὁράω πῶς ἐνέργεια καί νόος καί νοέω καί φρονέω , εἴτουν νόησις καί φρόνησις , αὐτός ὁ οὐσία δείκνυμι ὁ θεῖος οὗτος διδάσκαλος ; ἀκούω δέ λοιπός καί ἕτερος ὁ αὐτός ῥῆσις ὁμοίως ἔχω . “ οὐδείς ὁ εἰμί ὁ σύνολον αὐτός κατά ἑαυτοῦ ἁπλόος τις οὐσία ἢ νόησις εἰμί , ἵνα καί μονή εἰμί ἀδιαίρετος . ὁ δέ θεός εἴτε οὐσία εἶπον , οὐ ἔχω φυσικός συνεπινοέω ὁ ὁ νοέω δύναμις , ἵνα μή εἰμί σύνθετος · εἴτε νόησις , οὐ ἔχω φυσικός δεκτικός ὁ νόησις ὑπόκειμαι οὐσία . ἀλλά αὐτός κατά οὐσία νόησις εἰμί ὁ θεός , καί ὅλος νόησις καί μόνος , καί αὐτός κατά ὁ νόησις οὐσία , καί ὅλος οὐσία καί μόνος , καί ὑπέρ οὐσία ὅλος , καί ὑπέρ νόησις ὅλος , διότι μονή ἀδιαίρετος καί ἀμερής καί ἁπλόος . ” καί ἀλλαχοῦ “ μονή γάρ ” φημί “ ὁ θεότης , καί οὖον δυάς , καί τριάς , ἀλλά οὖον πλῆθος , ὡς ἄναρχος ἀσώματος τε καί ἀστασίαστος . ” καί πάλιν “ ἐκεῖνος γάρ φύσις μόνος τέλειος , ὁ ἀσύνθετος καί ἀσκέδαστος καί φεύγω ἐπί ἴσος ὁ τε κατά ὑπόστασις μοναδικός καί ὁ κατά ὕλη δυικός καί ὁ κατά οὐσία πληθυντικός . ” ὁράω πῶς ὁ πληθυντικός νοέω ὁ ὁ τριάς ἐνταῦθα φωνή , παντάπασι ὁ θεῖος οὗτος ἀπαγορεύω διδάσκαλος ; μονή γάρ φημί ὁ τριάς καί οὖον πλῆθος , καί πρός γε μόνος καί ἑνιαῖος καί οὖον πληθυντικός . καί ἐπί οὗτος ἁπλόος καί οὖον μεριστός . ὁ μέν γάρ τέλειος , ὁ δέ ἀτελής . ὅς γάρ αἴτιος πᾶς , εἷς πάντως · καί ὅς ὁ πολύς καί συντίθημι αἴτιος , ἁπλόος πάντως καί ἀσύνθετος . εἰμί γάρ μή εἷς εἰμί , οὐδείς εἰμί , ὁποτέρωθες ὁράω τις ἄν . καί εἰμί μή ἁπλόος , οὐδέ ἐπέκεινα ὁ πολύς καί συντίθημι . εἰμί δέ ἁπλόος , πάντως καί ἀδιαίρετος ἅμα καί ἀμερής · ὁ γάρ συντίθημι εἰμί ὁ διαίρεσις καί διάκρισις εἰς ὁ ἐκ ὅς συναιρέω τε καί συντίθημι ὁ συντίθημι ἐκεῖνος καί ἑνόω . ὅσος γάρ ὁ διακρίνω , τοσοῦτος ὁ ἑνόω ἀπό ὅς οὗτος διακρίνω · καί ὅσος ὁ πολύς , τοσοῦτος ὁ εἷς ἀπό ὅς διίστημι . ὁ δέ ἀδιαίρετος καί ἀμερής οὐ εἰμί λαμβάνω μόριον οὐδείς , οὔτε πρότερος ἄλλος οὔτε ὕστερος ἄλλος . οὔτε μήv ἀρχή οὔτε πέρας · ἄλλος γάρ ὁ πέρας καί ἄλλος ὅς πέρας , καί αὖος ἕτερος ἀρχή καί ἕτερος ὅς ἀρχή . οὗτος δέ συνεχής καί συντίθημι καί ὅλος ἐν σχέσις . ὁ πᾶς ἀδύνατος ἐπί ὁ ἁπλόος καί ἄσχετος καί ἀμερής ἐκεῖνος οὐσία . εἰμί δέ ἐκ ὁ ἐγώ γνώριμος ὁ ἐν ἐγώ ἄρρητος ὠδίς εἰς ὁ ἄρρητος , ἵνα εἶπον , συναίσθησις ὁ ὑπερήφανος γνῶσις ἐκεῖνος ἀνάγω πείρω , θαυμάζω ἥκιστος χρή · οὗτος γάρ ὡς ὁ πολύς καί ὁ θεῖον πατήρ ἀκώλυτος ἔχω ὁ συγχωρέω . ἔχω δέ ἐγώ καί ἕτερος πλεῖστος προφέρω σαφής καί ἀναμφίλογος δείκνυμι ὁ οὐσία αὐτός εἰμί ὁ θεῖος ἐνέργεια καί ὅλος ἐνέργεια καί αὐτοενέργεια , παρίημι διά πλῆθος , ἀρκέω ἡγέομαι οὗτος ὁ πάρειμι σχέδιος σχολή · εἴρω δέ οὖν ἴσως ἐν ὁ ἑξῆς , πρόειμι ὁ περί ὁ τοιοῦτος ἐνέργεια λόγος . νῦν δέ δεικτέος εἰμί καί ὅπως μετά προσδιορισμός φημί ὁ θεῖος πατήρ καί ὁ υἱός καί ὁ ἅγιος πνεῦμα ἐνέργεια καί αὐτοενέργεια , ἑκάτερος προσήκω . καί περί μέν ὁ υἱός ὁ θεῖος οὗτος φημί Ἀθανάσιος “ οὐ ἀμφίβολος ὅτι αὐτός εἰμί ὁ ὁ πατήρ ζῶ βουλή καί ἐνούσιος ἐνέργεια καί λόγος ἀληθινός . ” περί δέ ὁ πνεῦμα ὁ αὐτός οὗτος φημί “ εἷς εἰμί ὁ υἱός ὁ ζῶ λόγος , εἷς εἰμί δεῖ τέλειος καί πλήρης ὁ ἁγιαστικός καί φωτιστικός ζωή , εἰμί ἐνέργεια αὐτός καί δωρεά , ὅστις ἐκ πατήρ λέγω ἐκπορεύω . ” Κύριλλος δέ ὁμοίως καί αὐτός “ καί ὁ υἱός εἰμί ” φημί “ ὁ ζῶ καί οὐσιώδης ἐνέργεια καί δύναμις καί σοφία ὁ πατήρ . ἐνέργεια καί ὁ υἱός ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος ” . ἐνέργεια λέγω καί ὁ ἕκαστος ὁ εἰμί ἔνειμι φυσικός δύναμις , ὡς ὁ θερμαντικός ὁ πῦρ καί ὁ ψυκτικός ὁ χιών καί ὁ αἰσθητικός ὁ ζῷον , καί ὁ ἐνεργέω ὁ ἐνεργητικός . λέγω καί ὁ ὁ ἐνεργητικός δύναμις ἀποτέλεσμα ἐνέργεια καί ἔργον καί ἐνέργημα , ὡς ἔργον καί ἐνέργεια θεός γῆ καί οὐρανός καί ὁ ἐν οὗτος · φημί γάρ ὁ θεῖος ἐκ Δαμασκός Ἰωάννης ὡς ὁ ἐνέργεια καί ἐνέργημα λέγω , καί ἐναντίος ἐνέργεια ὁ ἐνέργημα , ὡς καί ὁ κτίσμα κτίσις . κατά ὅς σημαίνω καί ὁ οἶκος ἐνέργεια φημί ὁ οἰκοδόμος , καί ὁ ναυπηγέω ὁ ὁλκάς . ἐνέργεια λέγω καί ὁ πρός ὁ ἐνεργέω κίνησις , σχέσις τις εἰμί καί μεταξύ θεωρέω ὁ τε δημιουργέω καί ὁ δημιουργέω , καθάπερ ὁ ὁ οἰκοδόμος πρός ὁ οἰκοδομέω καί ὁ ναυπηγέω πρός ὁ πλοῖον . ὅς καί συμβαίνω εἰμί κατά ἑαυτοῦ συγκαταλήγω ὁ ὁ ἄκρος λήγω καί οὐκέτι εἰμί οὐδείς . περί ὅς καί ὁ θεολόγος φημί ὁ θεῖος Γρηγόριος ὡς ἐνεργέω καί οὐ ἐνεργέω , καί ὁμοῦ ὁ ἐνεργέω παύω , καθάπερ καί ὁ μεταξύ ὁ ὁράω καί ὁ ὁράω ὅρασις καί ὁ μέσος ὁ γεύω καί ὁ γευστός γεῦσις . καί ὁ Νυσσαεύς δέ θεῖος Γρηγόριος μή δύναμαι φημί ἐνέργεια ἀπεργαστικός τις πρᾶγμα αὐτός ἐπί ἑαυτοῦ συνίστημι , μή τις ὑποδέχομαι ὁ ἐνέργεια ὁ κίνησις . ἀναγκαῖος γάρ ἔχω οὗτος ὁ σχέσις πρός ἀλλήλων ὁ τε ἐνεργητικός καί ὁ παθητικός δύναμις . ὅς εἰμί χωρίζω ὁ λόγος ὁ ἕτερος , οὐ εἄν ἐπί ἑαυτοῦ συνίστημι καί ὁ λείπω · εἰμί μή γάρ καί ὁ πάσχω εἰμί , ὁ ἐνεργέω οὐ εἰμί . ἐνέργεια λέγω καί ὁ πρός φαντασία ἀντιδιαιρέω ἀλήθεια κατά ὁ θέω Κύριλλος , ὡς ἐνοικέω ὁ θεῖος λόγος ἐν ὁ πάναγνος θεοτόκος οὖον δοκέω ἀλλά ἐνέργεια εἴτουν ἀλήθεια . ἐνέργεια λέγω κατά ὁ θέω ἐκ Δαμάσκου Ἰωάννης καί ὁ πρῶτος ἐν ἐγώ συνίστημι νόημα , καί ἔτι ὁ διά γλῶσσα ὁ νοέω φανέρωσις . συνήθης δέ ἔτι , φημί , καί ὁ θεῖος γράφω καί ὁ ὁ θεός παραχώρησις λέγω ἐνέργεια . λέγω καί πλάνης ἐνέργεια ὥσπερ καί δαίμων , καθά καί ὁ θεῖος Χρυσόστομος ἐν ὁ περί ἀκατάληπτος λόγος ὑπέρ ὁ ἐνεργέω εὔχομαι παραινέω , ὁ δαιμονάω δηλαδή καί μαίνομαι . καί Παῦλος δέ “ ἀντί ὅς ” φημί “ ὁ ἀλήθεια οὐ δέχομαι , πέμπω αὐτός ἐνέργεια πλάνης εἰς ὁ πιστεύω αὐτός . ” ἀλλά καί ὁ ὁ ζῷον πᾶς οἰκονομία ἐνέργεια ὁ ἅγιος φημί , εἴτουν ὁ ζωτικός δύναμις ὁ τε νοερός καί αἰσθητικός . τοσοῦτος δή σύ πρόκειμαι σημαίνω ὅσπερ ὁ ὁ ἐνέργεια ὁμώνυμος εἰμί σημαίνω φωνή , πῶς παρατρέχω ἅπας ὁ γνῶσις καταφεύγω ἐπί ὅσπερ οὐ εἰμί ἐν ὁ γραφεύς , καί λέγω συκοφαντέω ὁ γραφή ὁ τοιόσδε ; ποῦ γάρ διαφέρω ὅλως φημί ὁ Δαμασκηνός Ἰωάννης ὁ ἄκτιστος φύσις ὁ ἄκτιστον οὗτος ἐνέργεια , ὥσπερ σύ διαβάλλω ἀναίδην συκοφάντης ; χαρακτηρίζω μέν γάρ ἀκούω , διαφέρω δέ οὐδαμῇ ὁ θέω ἀνήρ ἐκεῖνος εὑρίσκω λέγω . εἰμί δέ ὁ χαρακτηρίζω αὐτός ἀντί ὁ διαφέρω λαμβάνω , ὥρα σύ λοιπός καί χαρακτήρ ὁ πατήρ ὁ υἱός ὁ γραφεύς ἀκούω λέγω , ἀνόμοιος ὁ υἱός ὁ πατήρ κηρύσσω καί ἀνούσιος καί σφόδρα διάφορος ὁ φύσις . ἀλλά ὡς ἔοικα , ὁ φύσις κακός ὡς εἶπον , καί ὁ ὁ διάνοια ἅπαξ καίριος νοσέω καί ὁ θεῖον ἐπισφαλής ἀπορρήγνυμι διά οὗτος δόγμα , χρόνος ὁ ἕξις οὐ ἄν πρός ἀποτρίβω δύναμαι , ὅτι μή καί ὁ ἔστω ὅτε ὁ καλός προσποίησις ταχύς ἀποσείω , πρᾶγμα αὐτός ἐλέγχω , παλινδρομέω ὁ φύσις καί ἀναλαμβάνω ἐκ ὁ ῥᾴδιος ὁ γνήσιος . καί σῦς γε μήv ἐν μέν ὁ γραφικός μαρτυρία προσποιέω κομίζω , οὐ ὑγιής δέ οὖν , ὁ αὐτός σεαυτοῦ γε ἀμαθία ἑκών ἐξελέγχω , ἐν δέ ὁ καί πρός ἐπισφαλής καί δυσσεβής διάνοια αὐτός διαστρέφω ὁ οἰκεῖος ἔτι θεατρίζω κακόνοια . οὐκέτι γάρ ἀνέλεγκτος εἰς ὁ γε ὁ Ψυχή μυσήτρια καθεύδω ἐλπίζω ὁ ὁ κακία ἀπόρρητος ἄγος · ἐκρέω γάρ καί διαφοιτάω εἰς ἥλιος αὐγή καί ἅμα εἰς μυκτήρ καί χλεύη θέατρον μεστός κωμικός . καί ὅς μέν διώκω ἀπόλλυμι δόξα πρός ἀδοξία μεταφέρω · ὅς δέ καλύπτω αἰσχύνη αὐτός σεαυτοῦ , οὗτος ἤδη ὁ ἀνακαλυπτήρια θύω ὥσπερ ἐν Διονύσια πομπή οὐ αἰσθάνομαι . » ὁ δέ Παλαμάς οὐδείς πρός οὗτος ἀποκρίνω ἕτερος βαδίζω , οὗτος δή ὁ εἴωθα αὐτός . « εἶτα οὐ ὁ μέγας » φημί « Βασίλειος ἐκ ὁ ἐνέργεια ὁ θεός φάσκω γνωρίζω ἐγώ ὁ θεός ; ὁ γάρ ἐνέργεια αὐτός , φημί , πρός ἐγώ καταβαίνω , ὁ δέ οὐσία αὐτός μένω ἀπρόσιτος . οὗτος οὖν ὁ ἐνέργεια ἔχω ὁ θεός ἄλλος εἰμί ἄλλος εἰμί καί ἄκτιστος · οὗτος γάρ εἰμί ὁ πρόνοια , ὁ πρόοδος , ὁ ἤπειρος , ὁ ἄτρεπτος , ὁ ἁπλόος , ὁ ἄναρχος , ὁ ἀτελεύτητος , ὁ σοφία , ὁ δύναμις καί ὁ τοιοῦτος , ἄλλος μέν εἰμί παρά ὁ οὐσία , ἄκτιστος δέ · ἄλλος γάρ ὁ ἔχω καί ἄλλος ὁ ἔχω καί διάφορος . » πρός οὗτος ὁ Γρηγοράς ἀποκρίνω « ἴδιος σύ οὗτος » φημί , « εἰμί ἄνθρωπος , γνώρισμα , μηδείς πρός ἔπος ἀποκρίνω , ἀλλά ἀντί ἕτερος παρεισάγω ἕτερος , ἡμιτελής ὁ ἀναγκαῖος καταλείπω καί ἀσαφής καί ανεπεξέργαστος καί ἀμάρτυρος . ὅμως μικρός καί περί ὁ νῦν σύ λέγω φθέγγομαι ἀπαλλάσσω . εἰμί ἄλλος ὁ ἔχω καί ἄλλος ὁ ἔχω καί διάφορος , καί ὁ μέν ἔχω οὐσία ὁ δέ ἔχω οὐ οὐσία κατά σός , ἀνούσιος ἄρα ὁ ἔχω . καί εἰμί ὁ οὐσία θεός , ὁ ἀνούσιος ἄρα οὖον θεός , ὁ ἐνέργεια δηλαδή . καί σύνειμι λοιπός ἐκ ἀίδιος ὁ θεῖος καί ἄκτιστος οὐσία ὁ ἀνούσιος οὗτος καί διάφορος ἐνέργεια . καί ἅμα δυάς ὁ πᾶς ἀρχή σύ γίγνομαι , ὁ ἄτοπος , ἑαυτοῦ διαφέρω καί ἀίδιος ἑαυτοῦ μάχομαι . » ἀλλά ὁ θεῖος Μάξιμος “ οὖον συνθεωρέω ἢ συνεπιθεωρέω δύναμαι τίς ” φημί “ ὁ θεός κατά οὐσία διάφορος ἐκ ἀίδιος , οὐ αἰών , οὖον χρόνος , οὐδέ τίς ὁ οὗτος ἐνδιαιτάω · οὖον γάρ συμβαίνω ἀλλήλων πώποτε ὁ κύριος εἰμί καί οὖον κύριος ” . καί πάλιν ἤπειρος εἰμί δυάς οὐδαμῶς ἐνδέχομαι · ὁ γάρ κατά αὐτός μόνος ἀλλήλων κατά παράθεσις συνυπάρχω ἀλλήλων ὁρίζω , εἰμί δέ οὗτος , οὐδέ ἄναρχος · ἀρχή γάρ πᾶς δυάς μόνος . εἰμί δέ μή ἄναρχος , οὐδέ ἀκίνητος · κινέω γάρ ὁ ἀριθμός ἐκ μόνος κατά ἕνωσις , ὁ δέ κινέω οὐ ἀρχή ἀλλά ἐκ ἀρχή , δηλαδή ὁ κινέω . μονή δέ μόνος κύριος ἀκίνητος . περαίνω σύ ἄρα καί ὑπό ἀρχή ὁ θεότης , ἄνθρωπος · καί εἰμί οὗτος , διάστημα τοπικός τε καί χρονικός δουλεύω . κτίσμα ἄρα λατρεύω αὐτός λανθάνω . ἔτι εἰμί κατά σύ ἕτερος οὐσία καί ἕτερος θεός ὁ ὁ οὐσία ἔχω καί διάφορος ὁ οἰκεῖος οὐσία , εἰμί ἄρα θεός ἀνούσιος καί οὐσία θεός ἄθεος . φημί γάρ καί ὁ Νυσσαεύς Γρηγόριος “ εἰμί ὁ ἀγαθός εἰμί , ὁ πονηρός οὐ εἰμί · εἰμί δέ ὁ πονηρός εἰμί , ὁ ἀγαθός οὐ εἰμί , κατά ὁ ὁ ἄμεσος ἐναντίος λόγος . ” ὥστε πολυθεία ἀγωνίζομαι συνίστημι ἁλίσκομαι καί ἀθεΐα νοσέω , ὁ ἐκ διάμετρος κακός · καί πίπτω διά βραχύς ὁ ὁ σός ἀκρόπολις ὀχύρωμα , ἐπί ὅς πείθω . ἔτι μήv ἐπειδή περ ἄλλος φημί εἰμί ὁ ἔχω , ἄλλος δέ ὁ ἑκτός καί διάφορος , φημί εἄν καί ἄλλος μέν ἐκ ἀνάγκη εἰμί ὁ θεός , ἄλλος δέ ὁ ὕπαρξις αὐτός · λέγω γάρ ὁ θεός καί οὐσία ἔχω καί ὕπαρξις . εἰμί ἄρα κατά σύ θεός ἀνύπαρκτος καί ὕπαρξις θεός ἄθεος . καί περί ὁ ἐνέργεια δέ ὁμοίως λεκτέος καί ἐρωτητέον , εἰμί ὁ ἐνέργεια ἔχω ἐνέργεια ἄλλος . εἰμί γάρ ἔχω , δύο ἄρα · καί εἰμί δύο , διάφορος πάντως · ἄλλος γάρ δήω εἰμί φημί ὁ ἔχω ὁ ἔχω . καί γίγνομαι τις τερατόμορφος ἐνεργοενέργεια . εἰμί δέ μή οὗτος , οὐ εἄν εἰμί ὁ ἐνέργεια ἔχω ἐνέργεια . καί συμβαίνω ὁ τοιοῦτος ἐνέργεια ἀνενέργητος εἰμί . ὁ δέ ἀνενέργητος καί ἀνύπαρκτος κατά ὅς βωμολοχέω προτίθημι θέσις τε καί πρότασις αὐτός . ὁ γάρ μή ἔχω , φημί , ἐνέργεια οὔτε εἰμί οὔτε τίς εἰμί . οὔτε εἰμί παντελῶς αὐτός θέσις , καί ἀπόλλυμι σύ ὁ σπούδασμα διά ὀλίγος καί ὁ μοχθηρός γεωργία ὁ στάχυς , ἢ εἰς ἀνύπαρκτος ἐγώ δογματίζω πιστεύω ἢ εἰς συντίθημι θεότης . ἐναντιόομαι γάρ σύ καί ὁ θεῖος Κύριλλος , ἄτοπος εἰμί φάσκω ὁ λέγω τοιοῦτος ἔχω ὁ θεός ὁ γνῶσις ὁποῖος καί ἐγώ · εἰμί γάρ [ ὥσπερ ] ἐγώ , ἕτερος μέν τίς εἰμί ἕτερος δέ τις παρά αὐτός ὁ ἐν αὐτός γνῶσις , σύνθετος εἰμί καί οὐ ἁπλόος . ἔτι ἐπεί ὁ θέλησις ὁ θεός ἑκτός καί διάφορος κατά σύ ὁ οὐσία εἰμί , εἰμί ἄρα τρεῖς ἐπί Χριστός ἐθέλω , εἷς μέν αὐτός ὁ υἱός , θέλησις εἰμί ὁ πατήρ κατά ὁ θεῖος πατήρ , δύο δέ ὅς ὁ υἱός ἔχω διάφορος ἑαυτοῦ κατά σός , καί τρίτος ὁ ὁ ἀνθρωπότης . ὅς καί ὁ ὁ μονοθελιος δυσσέβεια ἄτοπος . ἐπεί δέ καί ὁ μέγας Ἀθανάσιος ἀσεβής διαρρήδην καλέω ὁ μή δέχομαι βούλησις αὐτός εἰμί ὁ υἱός , ἀσεβής αὐτόχρημα καί κατά οὗτος σύ ὁ ἐκεῖνος φρονέω . περί γάρ ὁ ἄρχω καί παύω θέλησις εἴρω ἐγώ ἀνωτέρω βραχύς , καί οὖον χρεία διεξιέναι νῦν ὁ πρόκειμαι σαφῶς ἀνθέλκω . ἔτι εἰμί ἕτερος θεός καί ἀλλήλων θεότης καί δύναμις καί σοφία καί ἁγιότης καί ἀγαθότης , καί διάφορος ἀεί ἕκαστος ἕκαστος , ζητητέος πῶς εἄν εἰμί ὁ θεός ἕκαστος , εἰμί διάφορος εἰμί αὐτός · καί πῶς εἷς εἷς καί ἀλλήλων ἀλλήλων συμφώνησις , διάφορος εἰμί ἀλλήλων · καί πότερος πρότερος οὗτος εἄν εἰμί , δυαδικός οὗτος προέρχομαι , θεός ἄκτιστος τε καί ὁρατός κατά σός · καί ποῦ ὁ ὁ πολυθεία ἵστημι οὗτος , κατά συζυγία οὑτωσί προχωρέω ἀεί μετά ὁ ἀτελής . εἰμί γάρ ἀλλήλων ἀλλήλων διαφέρω , στερέω πάντως ἀλλήλων ἀλλήλων κατά ὅς διαφέρω , καί γίγνομαι δύναμις μέν ἄσοφος σοφία δέ ἀδύναμος , καί θεός ἄσοφος καί ἀδύναμος , καί ἀεί κατά ὁ ὅμοιος τρόπος στερέω πᾶς ἅπας καί δήω ἀλλήλων ἀλλήλων . φημί γάρ καί ὁ θεολόγος Γρηγόριος “ τίς ἀτελής θεότης ὄνησις ; μᾶλλον δέ τίς θεότης ὁ μή τέλειος ; τέλειος δέ πῶς ὅς λείπω τίς πρός τελέω ; λείπω δέ πάντως μή ἔχω ὁ ἅγιος . ἔχω δέ εἄν πῶς , μή οὗτος ἔχω ; εἰμί γάρ ἄλλος τις παρά οὗτος ὁ ἁγιότης , καί εἰμί τις οὗτος νοέω , λέγω , τίς ” . καί ὁ μέγας Βασίλειος “ εἰμί φύσις αὐτός ” φημί “ ὁ ἁγιασμός ὡς πατήρ καί υἱός , πῶς τρίτος εἰμί καί ἀλλότριος φύσις ; ” καί πάλιν “ ἀγαθός ” φημί “ ὁ πνεῦμα ὡς ἀγαθός ὁ πατήρ καί ἀγαθός ὁ ἐκ ὁ ἀγαθός γεννάω , οὐσία ἔχω ὁ ἀγαθότης . ” ὁράω πῶς οὐ ἕτερος ὁ ἁπλόος καί θεῖος οὐσία ἁγιότης καί ἀγαθότης καί ἐνέργεια καί ὁ τοιοῦτος , ἀλλά αὐτός . αἱρέω τοίνυν , εἰμί καινός θεολόγος , ὁ ἀσέβεια ὁπότερος ἐθέλω . ἀθεΐα γάρ καί πολυθεία ὁ τοιοῦτος φέρω σύ κρημνός , ὑπό ἀλλήλων ἐλέγχω καί κατά ἀλλήλων στασιάζω . ὁ μέν γάρ ἄνισος ἐν ὁ πολύς ἔλεγχος ὁ διάφορος καί ἀσύμβατος ὁ πολυθεία · ὁ δέ πολυθεΐα συμφυής ὁ διαφορά πρός ἑαυτοῦ στασιάζω ἔχω , πρός ὁ ἀντίπαλος ὁ ἀθεΐα ἀπρόοπτος μεταβαίνω κρημνός ἀναγκάζω , καί καπνός φεύγω ἐμπίπτω εἰς πῦρ , ὁ ὁ παροιμία . ἔπειτα πῶς ὁ ἄκτιστον καί πόθεν ὁ ἐνέργεια ἔχω ; ἔξεστι γάρ ἐγώ καί ὁ ἄκτιστον αὐτός πρός ἑαυτοῦ κατά ὁ σός ἐξετάζω θέσις · εἰμί γάρ αὐτόθεν εἰμί ὁ ἄκτιστον ἄκτιστον , οὐ εἄν εἰμί ἄκτιστον · κτιστός ἄρα ὁ ἄκτιστον , καί κτιστός θεότης ἐκ ἀνάγκη ὁ ἄκτιστος ἐνέργεια · καί οὗτος σύ ὁ σοφός ἠλίθιος ἀναφαίνω . εἰμί δέ ἔξωθεν ἔχω ὁ ἄκτιστον εἰμί ὁ ἄκτιστον , καί διάφορος πάντως · εἰμί γάρ οὐ εἰμί διαφορά πρός ἄκτιστον ἄκτιστος , οὐ εἄν εἰμί ἔχω κατά σύ ἄκτιστον . ἢ γοῦν ἀνύπαρκτος σύ γίγνομαι ὁ ἄκτιστον οὗτος , ἢ δύο ἕτερος , ἢ ἀκτιστόκτιστος ἢ ἀκτιστοάκτιστος καί πρός ἑαυτοῦ στασιάζω ἀνάγκη λέγω . γνώριμος γάρ , ὅς καί ὁπωσοῦν λογικός μέτειμι ἐπιστήμη , ὁ ὁμώνυμος εἰμί καί ἥκιστος ἁπλόος ὁ ὁ ἔχω φωνή , καί μή μόνος ὁ ὁ ἔξω σοφός ἐπιστήμη δοκέω , ὅτι μή καί πᾶς ὁμοῦ ὁ ὁ θεῖον ὁ ἐκκλησία δόγμα σοφός διδάσκαλος . ὅς εἷς ἐγώ εἰς διδασκαλία ἀποχράω σήμερον Ἰωάννης ὁ θεῖος ἐκ Δαμασκός , ὅς ὀκταχῇ ὁ ὁ ἔχω ἐγώ διαιρέω σημασία , κατά οὐδείς γε τις οὗτος τρόπος ὁ θεῖος καί ἁπλόος ἐκεῖνος φύσις ὁ ἔχω δίδωμι εὑρίσκω . πῶς γάρ οἱασοῦν μεσιτεύω ἀλλοτρίωσις , καί ὁ ἔχω ὁ ἔχω διίστημι μέν οὕτως , συνάγω δέ ἄλλως ὁ νόθος τε καί Ἐπίκτητος τρόπος . ἢ γάρ ὡς οὐσία ἀνάγκη , φημί , ὁ ἔχω ὁ ἔχω συνίημι οὐσία , καθάπερ ἱμάτιον καί χείρ καί ἀγρός καί ὁ γε τοιοῦτος , ἢ ὡς συμβεβηκός . καί οὗτος διχή πως αὖος ὑποδιαιρέω , εἰς τε ὁ ὁ χωριστής δηλαδή καί ὁ γε μηδαμός χωρίζω δύναμις . ὁ μέν γάρ ἐνδεχομένως ἔχω λέγω καί μή , κατά ὅς γε σημαίνω ἐνδέχομαι φημί βαδίζω ὁ βαδιστικός καί ἐναντίος αὖος μή βαδίζω · ὁ δέ κατά ἕξις καί διάθεσις ἔχω λέγω , ὡς μέλι δηλαδή συμφύω γλυκύτης καί χιών λευκότης καί γνῶσις ἀνθρώπινος Ψυχή . ὅς ἅπας εἷς ὁποῖος ἵστημι ὁποτέρωθες λαμβάνω ὁ θεῖος κυριωνυμέω καί ἁπλόος βούλομαι φύσις , οἶδα περιφανής ἁμαρτάνω · χρῆσις γάρ ἄνθρωπος ὑπάρχω ὁ μέγας ὁ ὄνομα φάσκω Βασίλειος πρός γνῶσις καί διαίρεσις οὐσία καί ὁ περί ὁ οὐσία ἐπινοέω πρᾶγμα . ὅς γε καί πάνυ τίς δίδωμι φορτικός καί ἀπόβλητος συμβεβηκός τίς προσάγω ὁ θεῖος φύσις καί ἁπλόος . ὁ γάρ συμβεβηκός , φημί , ἢ συμφύω , ἢ ἐνδέχομαι ὑπάρχω καί μή ὑπάρχω . ἀλλά εἰμί μέν συμφύω , ἀνάγκη ὁ θεός καί οὐσία καί συμβαίνω εἰμί · ἐκ ἀνάγκη γάρ ὁ τοιοῦτος συμβαίνω ὅς συμβαίνω . εἰμί δέ ἐνδέχομαι , εἰμί καί ἀγέννητος ὁ γεννητός ποτέ καί πᾶς ὁμοίως , ὅσος δήπουθεν ἀντίκειμαι , γνῶσις καί μή γνῶσις , δύναμις τε καί μή δύναμις , καί ὁ γε δήπου παραπλήσιος ὁ ἄτοπος ὁ ἀσέβεια ῥῆμα . ὅτι δέ καταχρηστικός ὁ ἔχω ἐπί θεός λέγω , δείκνυμι νῦν καί ὁ θεῖος Χρυσόστομος , λέγω “ ὅταν ἀκούω ὅτι ὥσπερ ὁ πατήρ ἐν ἑαυτοῦ ζωή ἔχω , οὕτως δίδωμι καί ὁ υἱός ζωή ἔχω καί ἐξουσία ἔχω , μή σύνθεσις ὑπολαμβάνω · μηδέ ὅταν ἀκούω ὅτι ἐν αὐτός ζωή εἰμί , νομίζω ὅτι σύνθετος εἰμί · προέρχομαι γάρ φημί ἐγώ εἰμί ὁ ζωή . ” ὥστε σύ βοσκηματώδης ὁ σοφία ἐνταῦθα ἀναφαίνω , λέγω παραπλήσιος καθάπερ ἐπί ἄνθρωπος καί λίθος , οὗτος καί ὁ θεός ὁ οὐσία μετά ὁ φυσικός περί αὐτός πᾶς συλλαμβάνω ὁ ὁρίζω ἐθέλω · ὁ γάρ ἐκ τοιοῦτος σύγκειμαι ἀμερής οὐ εἄν εἰμί , οὐδέ ἁπλόος , ἀλλά συντίθημι , ἐκ ὅς συντίθημι μερίζω . ὁ δέ ὁ ἀμερής ἐκεῖνος καί θεῖος φύσις προστίθημι πειράω , ὅς φύσις πρόσειμι μήτε αὐξάνω μήτε μειόω , λανθάνω , ὁ γε ἥκω εἰς αὐτός , ἐλασσόω μέν ὁ προσθήκη ὁ ὁ φύσις δύναμις , αὐξάνω δέ ἥκιστος πᾶς δύναμαι , ὅς μηδείς οὔτε δήω ποτέ οὔτε δήω προσθήκη ἢ ὑφαίρεσις , οὐδείς εἰμί ὅς δέω πρός αὐτός πληρόω ὁ πᾶς καί μηδείς ἐκτός ἐάω ὁ παράπαν . εἰμί δέ ἐν ποιότης ἄογκος τε καί ἀμεγέθης μέρος οὐ ἔξεστι λέγω κύριος , οὔτε μέγεθος οὐδείς προστίθημι ἢ ἀφαιρέω ( οὖον γάρ λέγω οὔτε μέγας οὔτε μικρός λευκότης ) , πολύς μέντα εἄν δήω καί ὁ πᾶς περί ὁ θεῖος οὐσία τοιοῦτος νοέω καί λέγω , ὅς μέγεθος μέν καί μικρότης ποιέω τε καί ἀεί ποιέω , αὐτός δέ εἰμί κατά φύσις οὐδαμῇ μηδείς ὅς ποιέω τε καί ἀεί ποιέω . οὐδέ πρόειμι εἰς ὄγκος , οὐδέ οὖον μή προχωρέω ποτός . ὁ γάρ ὄγκος μείζων γίγνομαι δύναμις γίγνομαι μικρός , καί ὁ δύναμις μέγεθος μέγας ὄγκος λείπω πᾶς , ἵνα μέγας ὁμοίως ἀεί διαμένω . καί γάρ καί εἰμί περί ὁ ἐν χιών βούλομαι λέγω λευκότης ὑπόδειγμα ἕνεκα , οὖον ὁ ἐν ὁ μέρος ὁ χιών λευκότης μέρος εἄν φημί ὁ ἐν πλεῖστος χιών λευκότης , ἀλλά μέρος μέν χιών λευκότης , μέρος δέ λευκότης ἥκιστος · ἄογκος γάρ καί ἄποσος κατά ἑαυτοῦ καί ἀμεγέθης ὁ λευκότης , ὡς δείκνυμι . εἰμί δέ μηδέ συμβαίνω ὁ ἀνούσιος οὗτος συγχωρέω σύ γίγνομαι ἐνέργεια , ποῦ οὗτος θετέος · λέγω καί νομοθετέω σῦς . ὁ γάρ ὁ εἰμί φωνή εἰς οὐσία καί συμβαίνω διαιρέω , εἰμί μήτε οὐσία μήτε συμβαίνω εἰμί , ὁ εἰμί οὐ εἄν λέγω . λείπω ἄρα μή εἰμί ἐκ ἀνάγκη λέγω . οὗτος ὁ καινός σύ δόγμα ὁ τερατεία , καλός Παλαμά , ὁ πιστεύω εἰς ὁ μή εἰμί καί ψιλός λατρεύω ὄνομα , ὁποῖος καί ὁ ὁ πλατωνικός στοά καί Ἀκαδημία φάσκω οἶδα περί τε γένος καί εἶδος , καί εἰμί τις ἄγω ἐκ ὁ ὕστερος ἄλλοτε ἄλλως αὐτός ἀκολουθέω Βογομίλων καί Μανιχαῖος καί Μασαλιανός καί Εὐνομιανός , ὅς καί εἰς μέγας παραπληξία ἐλαύνω ὁ μέγας φημί Βασίλειος ὥσπερ κοινότης τις λόγος μόνος θεωρητής , ἐν οὐδείς ὑπόστασις ὁ εἰμί ἔχω , εἰς ὁ ὑπόκειμαι θεωρέω φάσκω ὁ θεός . ἀλλά ἀκούω λοιπός τίς φημί αὖθις ὁ αὐτός μέγας Βασίλειος περί ὁ ἐνέργεια θεός ὁ ἄκτιστος , ὡς ἐπί ὁ ἁπλόος καί ἀσώματος φύσις ὁ αὐτός λόγος ἐπιδέχομαι ὁ ἐνέργεια ὁ οὐσία . ἐπεί δέ ὁ ὁ οὐσία ὅρος καί λόγος ( αὐτός γάρ ὅρος καί λόγος ) πρᾶγμα εἰμί αὐθύπαρκτος , μή δήω ἕτερος πρός ὕπαρξις , εἰμί εἄν πάντως καί ὁ ὁ ἐνέργεια λόγος ὁ αὐτός , κἀν ὁ ὄνομα διαφέρω , πρᾶγμα αὐθύπαρκτος δηλαδή , μή δήω ἕτερος πρός ὕπαρξις . οὗτος γάρ καί ὁ ὁ ταυτότης σῴζω λόγος , ὡς καί ὁ ὁ ἀλήθεια ὁμολογητής σοφός μαρτυρέω , Θεόδωρος ὁ γραπτός , « οὕτως εἄν » φημί « εὐσεβής νοέω ὁ μέν θεῖος ἐνέργεια ἀίδιος , μᾶλλον δέ αὐτενέργεια , ὁ μή διά-ὁρίζω ὁ οὐσία ὁ ἐνέργεια , ἀλλά ὁ αὐτός λόγος ἐπιδέχομαι διά ὁ ὁ ἁπλόος καί ἀσώματος φύσις ἰδιότης . » καί πάλιν « ἕτερος οὐσία καί ἄλλος ἐνέργεια ὁ πάλαι τις , ὡς ἐπί ὁ σωματικός θεωρέω , οὗτος δή ἐπί ὁ θεῖον λόγος τίθημι . ὅσπερ ὁ εὐσεβής ἀπεῖπον . ἐπί γάρ ὁ ἁπλόος καί ἀσώματος ἐν οὐδείς διαφέρω οἶδα · οὖον γάρ διοριστέον οὗτος ἀλλήλων , ἵνα μή συντίθημι ὁ ὑπέρ πᾶς ἁπλότης νοέω . οὔτε γάρ ὁ θεῖος οὐσία ἀνενέργητος εἰμί ἄν ποτός , οὔτε ἀνούσιος ὁ ἐνέργεια . ἀκούω ὁ ἱερός διδάσκαλος ὁ ἐκκλησία παρά τοσοῦτος ὁ οὐσία ὁ ἐνέργεια εἷς καί αὐτός ἐπί θεός δογματίζω , παρά ὅσος καί αὐτενέργεια καλέω διά ὁ ἄκρος ταυτότης , ὡς μηδέ ἄχρι ἐπίνοια παρακύπτω ἐκεῖ δύναμαι διαφορά οἱασοῦν . ἀκούω δέ ἔτι καί ὅσπερ σύ ἀνωτέρω δηλόω · σύ γάρ λέγω ἀνενέργητος τότε εἰμί ὁ θεῖος μᾶλλον οὐσία ὅταν εἷς καί αὐτός λέγω ἄμφω , τότε δέ ἐνεργής ὅταν εἰμί διαιρέω , πρᾶγμα τερατώδης τε καί ἀμαθής , καί μή πᾶς μόνος ἐκπλήσσω ἀκοή ὁ αβελτηρία , ὅτι μή καί ὁ σοφός οὗτος διδάσκαλος ὁ ἐκκλησία συκοφαντώ ἀδεῶς · οὖον γάρ διοριστέον οὗτος φημί ἀλλήλων ἐκεῖνος , ἵνα τε μήτε συντίθημι ὁ ὑπέρ πᾶς ἁπλότης νοέω , καί ἵνα μήτε ὁ οὐσία ἀνενέργητος εἰμί ἄν ποτός μήτε ἀνούσιος ὁ ἐνέργεια . πρός οὗτος ὁ Παλαμάς ἀντιλέγω κοινός μέν φημί εἰμί δόγμα ὁ τε ἔξωθεν καί ὁ κατά ἐγώ φιλόσοφος οὗτος , καί οὐ ἀντιλέγω · πλήν ὁ ὁ αὐτός ἐπιδέχομαι λόγος δύο εἰμί καί οὐ εἷς . καί εἰμί δύο , πῶς Χωρὶς ὅστις πρός ἀλλήλων διαφορά ; εἰμί οὖν ὁ μέν ταυτότης ὁ λόγος κατά ὁ εἰμί ἄμφω , ὁ τε οὐσία καί ὁ ἐνέργεια , ἄκτιστος · ὁ δέ διαφορά ὁ μέν οὐσία ὁ δέ ἀνούσιος , ὁ ἐνέργεια δηλαδή . ὁ δέ Γρηγοράς ὅτι μέν , φημί , ὁ ἀνούσιος οὐ εἰμί , ὁ δέ οὐ εἰμί οὖον θεός , δῆλος ὁ ἅπας πλήν σύ . ὅτι δέ οὐδείς ἔτι κωλύω λοιπός συμπεραίνω καί ἐγώ ἐπί ὁ σύνθετος ἄρα φύσις ὁ ἀντίκειμαι δέχομαι λόγος ὁ ἐνέργεια ὁ οὐσία , καί εἰμί δύο ἐκ ἀνάγκη ἕτερος , ἢ ὁ μέν οὐσία ἐγώ ἄκτιστον ὁ δέ ἐνέργεια κτίστης , ἢ ὁ οὐσία εἰμί κτιστός εἰμί ὁ ἐνεργέω ἄκτιστον , δῆλος καί οὗτος πᾶς ποῦ ὁ μάλιστα · ὡς γάρ ὅς ὁ εἰμί αὐτός , καί ὁ λόγος ὁ αὐτός , οὕτως ὅς ὁ εἰμί διάφορος , καί ὁ λόγος διάφορος . ἐπί γάρ ὁ οὐσιώδης ὕπαρξις ὁ ἅγιος οὗτος ἀκούω λέγω ὁ ὁ λόγος ταυτότης , εἴτουν ὁ ὁράω , καί κατά ἕτερος πάντως οὐδείς . εἰμί γάρ κατά προφορά καί ἐτυμολογία ἑκάτερος ἑκάτερος ὁ διαφορά κτάομαι λέξις , ἀλλά ἐπί ὁ ἁπλόος καί ἀσύνθετος φύσις ὁ αὐτός καί εἷς καί ἀπαράλλακτος ἔχω σημασία ἄμφω . ἔπειτα εἰμί ὁ ἐνέργεια ἕτερος εἰμί λέγω ἐπί θεός καθάπερ ἐπί ὁ συντίθημι ἐγώ , καί ἰδίως ἄκτιστον θεότης , καί εἰμί ἑκάτερος οὗτος ὅσπερ οὐ εἰμί ἑκάτερος , καί ἀεί ἕτερος παρά ἕτερος ἀμοιβηδόν ὁ διαφορά καί μάχη λαμβάνω λόγος καί πρᾶγμα ( ἀνάγκη γάρ εἄν εἰμί πᾶς ὁ οὕτως ἀλλότριος ὁ φύσις καί σημασία μή αὐτός εἰμί ἕτερος ἕτερος ) , εἰμί ἄρα , εἰμί ὁ ἐνέργεια ἄκτιστος καί ἀνούσιος , κτιστός ὁ οὐσία καί ἀνενέργητος , ὡς ἀνωτέρω γε ἀκούω ὁ θεῖον κατά ἐπιστήμη ὁ ἐναντίος ὁ ἐναντίος ὁρίζω ἀνήρ . εἰμί δέ καί ὁ ὁ ἐνέργεια ὄνομα γενικός κατά σύ πᾶς ἐπί ἴσος κατηγορέω ὁ ὄνομα , δύναμις λέγω , σοφία ζωή φάος θυμός μακροθυμία ὀργή ἀοργησία καί ὁ τοιοῦτος , ὅσος ὁ θεῖος χράομαι γραφή θεοπρεπῶς καταφατικός τε καί ἀποφατικός καί ἀντίκειμαι ὄνομα , ἐπιτρέχω λοιπός καί πᾶς οὗτος ἐπί ἴσος , καί ὁμοίως ἀεί κατορχέομαι ὁ ὄνομα ἅπας ἀτόπημα , καί στασιάζω πρός ἑαυτοῦ ὁ ὁ ἐνέργεια ὄνομα , οὗτος δή ὁ ἰδιαζόντως κατά σύ λέγω ἄκτιστος θεότης . κατά ὅς γάρ ἕκαστος ἕκαστος ὁ ἄλλος λείπω πᾶς , κατά ἐκεῖνος ὁ ἄλλος ἅπας ἐλασσόω τε καί ἀλλοτριόω . καί εἷς εἰμί πάντως οὐσία ὁμολογέω καί φύσις πᾶς ὅς λέγω καί ὀνομάζω θεοπρεπῶς ἐγώ , καί εἰμί καί εἰμί καί εἰμί , θεός ἰσχυρός δίκαιος ἄκτιστος , ἀλήθεια σοφία δύναμις ζωή φάος ἐνέργεια καί ὁ τοιοῦτος . ἐπεί γε μήv ἐκ ὁ οἰκέω ῥῆμα τε καί γράμμα ἁλίσκομαι ὁ Παλαμάς ἑαυτοῦ ὁράω διηνεκής , « οὐ ἐν ῥῆμα » φημί , « οὐδέ ἁπλόος ἐν γράμμα , ἀλλά ἐν πρᾶγμα ἐγώ ὁ εὐσέβεια κατά ὁ θεολόγος . » μικρός οὖν ἐπέχω ὁ Γρηγοράς « ἰού ἰού » φημί « ὁ ἀβελτηρία . » καί ἀφοράω πρός αὐτός « εἶτα λανθάνω ἐγώ » φημί « λασιόκωφος τις εἰμί καί ἀνήκοος καί παντάπασι ὁ ὁ θεῖον γραφεύς διδασκαλικός ἑορτή τε καί πανήγυρις , καί μετεγκεντρίζω ἐκ ἀμαθία ἄλλοθεν ἄλλοθι ὁ ἅπας νόος καί σκοπός ὁ γραφεύς . οὗτος γάρ ὁ μέγας ἐν θεολογία φάσκω Γρηγόριος , ὁ Διονύσιος ὁ θεῖον λέγω διαβεβαιόω , οἴομαι , καί συγχωρέω καί αὐτός καί οἱονεί προτρέπω οἰκονομικός τις τρόπος καιρός καλέω πρός ὁ ὁ ὁμιλητής διάφορος ὁ γνώμη καί γνῶσις χράομαι , καί μικρός ἐνδίδωμι ὁ διάφορος ὁ πρόσειμι ἦθος διά ἀνάγκη ἐνίοτε , ὥστε ὁ ἐν ὁ καίριος ὁ πίστις ὁμολογία , εἰμί καί μή λέξις , ἀλλά γε ὁ ἔννοια φυλάσσω απαράβατος . ἐν ὅς ἔξεστι φημί ὅδε ἢ ὅδε ὁ λέξις καί διά ἕτερος ὁμοδυναμέω καί ἐκφαντικός λέξις διασαφέω ὁ θεοπρεπής τρόπος . οὖον δεῖ δέ , φημί Ἀθανάσιος , ὁ κατά οἰκονομία γράφω καί γίγνομαι δέχομαι κακότροπος καί πρός ὁ ἴδιος ἕλκω βούλησις . καί γάρ καί ἰατρός πολλάκις ὁ δοκέω τις μή εἰμί κατάλληλος , οὗτος ὁ ὑπόκειμαι τραῦμα , ὡς οἶδα αὐτός , ἐπιτίθημι , οὐδείς ἕτερος ἢ πρός ὁ ὑγεία ἔχω ὁ σκοπός . καί διδάσκαλος δέ φρόνιμος τρόπος οὗτος , πρός ὁ ὁ διδάσκω ἦθος διατίθημι καί λαλέω . ὄνομα γοῦν καί ῥῆμα , καί ὅσος ὁ λέξις διά φωνή ἁπλόος καί γράμμα σημαντικός ὁ ὑπόκειμαι γίγνομαι πρᾶγμα , ἐνίοτε μέν κατά ὁμωνυμία ἐν διάφορος ἀδιάφορος παραλαμβάνω πρᾶγμα , ἐνίοτε δέ κατά ἀντωνυμία ἐν μέγας τε καί μικρός ὁράω , καί ὅσος ἄλλως ὁ ὅμοιος ἔχω τρόπος , ἐνίοτε δέ κατά ὅσος συνώνυμος πως ὁ σχετικός αἴτιος κληρόω · κατά ὅς δήπουθεν καί ὁ ἴσος ἴσος συμβαίνω λέγω ἴσος , καί ὁ φίλος φίλος φίλος , καί ὁπόσος δήπου παραπλήσιος , ὡς γίγνομαι πολύσχιστος μέν ἐν ὁ μερίζω πρᾶγμα ὁ αὐτός ἰδιοτροπία , ἐπί δέ θεός μονοειδής καί ἀμέριστος κατά ὁ ὁ εἷς ὑπόκειμαι δήλωσις , λέγω δή ὁ ἀμερής καί ἀσχημάτιστος καί ἀόρατος ἐκεῖνος , ὅστις πρός εἰμί , εἰμί οὐσία · ὅς ψυχοτρόφος λειμών καί ἀλήθεια θάλαμος τις καλέω οὐ ἄν , οἴομαι , ἁμαρτάνω . εἷς γάρ εἰμί κύριος , μένω διηνεκής ἐν ὁ εἷς , μᾶλλον δέ εἶπον ἐν ἑαυτοῦ · καί μεριστός φύω ὁ ἡμέτερος νοέω , καί διάφορος ὁ περιολκή περί ἕκαστος ὁ πρᾶγμα λαμβάνω , εἰς εἷς τις καί ἀδιάκριτος καί οὗτος νόησις συναιρέω , ὡς γίγνομαι καί ὁ ὁ ὄνομα ἐκ ἀνάγκη πολύσχιστος καί πολύτροπος μερισμός , ὁποῖος ὁ ὁ διάφορος πρᾶγμα διάφορος παραγωγή τελεσιουργέω , δύναμις λέγω καί ζωή καί ἐνέργεια καί φάος καί σοφία καί ὁ τοιοῦτος , μονοειδής καί αὐτός ἤδη καί μονότροπος ὡς ἀληθής δρόμος ἐν ὁ ὁ ἀλήθεια ἐκεῖνος πεδίον θέω . περιγράφω γάρ τις ὅρος ἕκαστος οὐσία ὑπάρχω ἕκαστος ὄνομα , καί εἷς ἰδιότης ἐπιλαμβάνω , καί συστέλλω ὁπωσδηποτοῦν ὁ πρός ἀοριστία τέως αὐτός χέω , ἁπλόος κατά ὁ ἀνθρώπινος νόος πειράω μέν ἐπί ὁ ὑπεραπλόω ἐκεῖνος θεῖος οὐσία ὁ ἑαυτοῦ φυσικός ἀποφαίνω κίνησις καί ὁ ὁ ἔμφυτος δύναμις εἴωθα , λέγω δή ὁ διακρίνω καί μερίζω εἰς διάφορος ὁ εἷς ἰδιοτροπία , ἀλλά φθάνω πρίν δράω πάσχω . μερίζω γάρ ἐπείγω ἐπί ἴσος ὁ ἄλλος καί ὁ ἀμέριστος ἐκεῖνος καί θεῖος οὐσία , λανθάνω συστέλλω ὑπό ἐκεῖνος καί πρός νοητός ὁμόνοια συνελαύνω ὁ κωλύω τε καί πολυπράγμων μερισμός . ἐπειδή περιγραφή ὄνομα ὁ θεῖος καί ὑπεραπλόω φύσις ἐκεῖνος δουλεύω οὐ οἶδα , ὁ δέ περιγραφή περιληπτικός τις γίγνομαι ὁ ὑπόκειμαι γνῶσις , οὐ ἄν ποτός γίγνομαι γνωστός ὅς ὁ οὐσία φύω ἀπερίγραπτος · εἷς ἄρα καί ἄγνωστος ὁ θεῖος φύσις ἐκεῖνος , καί ὑπέρ πᾶς λόγος καί ἔννοια , καί πᾶς Παλαμικός ἀποσείω περιεργία . ὅς γε μήv γνωστός ἐγώ δύναμαι γίγνομαι ὁ θεός διά ὁ φαίνω αὐτός καί ποιέω ἐνέργεια καί δύναμις , οὗτος ὁ ἐκ διάφορος ἐτυμολογία ὄνομα ἀλλήλων ἐπισημαίνω ὁ γνωμικός ἐκ ἀνάγκη ἐγώ κατά ὁ ἀνάλογος χρεία , οὐ ἄτακτος δέ , καί ὡς ἕκαστος ὁ ὁ βούλησις ὑποτίθημι , δράω , ἀλλά ὁ ὁ θεῖον πατήρ ἕπομαι δόγμα ἄχρι καί ὁ τυγχάνω γραμμή . πρῶτος μέν γάρ ὁ σωτήρ ἐν εὐαγγέλιον μηδείς καταφρονέω παραινέω κεραία ὁ ἐν γράμμα θεῖον αὐτός πρόσταγμα καί ἐντολή · ὅς οὐ οἶδα ὁπότερος · ἢ γάρ οὐ ἀκούω ἔτι , καί αὐτός ἐν ἐπίσκοπος ( φεῦ ὁ ἀτοπία ) τέλος , ἢ ἀκούω οὐ αἰσθάνομαι . ἔπειτα ὅς αὐτός διαβάλλω ὁ νόος θεολόγος ὁ ἐκκλησία ἀνήρ , ὁ μέν ἐν θεολογία μέγας Γρηγόριος “ ἐγώ δέ ” φημί “ εἰμί καί μέχρι ὁ τυγχάνω κεραία ἢ γραμμή ὁ πνεῦμα ὁ ἀκρίβεια ἕλκω , οὔποτε δέχομαι ( οὖον γάρ ὅσιος ) οὐδέ ὁ μικρός πρᾶξις εἰκῇ σπουδάζω ὁ ἀναγράφω καί μέχρι ὁ πάρειμι μνήμη διασῴζω , ἀλλά ἵνα ἐγώ ἔχω ὑπόμνημα καί παίδευμα ὁ ὁ ὅμοιος εἴποτε συμπίπτω καιρός διάσκεψις , ὥστε ὁ μέν φεύγω ὁ δέ αἱρέω , οἷος κανών καί τύπος ὁ προλαμβάνω ἕπομαι παράδειγμα . ” ὁ δέ μέγας Βασίλειος “ χρή ” φημί “ ὁ πρό ὀφθαλμός ἔχω ὁ ὁ Χριστός δικαστήριον , καί οἶδα ὅσος ὁ κίνδυνος ἀφαιρέω τίς ἢ προστίθημι ὁ παραδίδωμι ὑπό ὁ πνεῦμα , μή παρά ἑαυτοῦ φιλοτιμέομαι καινοτομέω , ἀλλά ὁ προκαταγγέλλω παρά ὁ ἅγιος ἐφησυχάζω . ” ὁ δέ ὁ γλῶσσα χρύσεος καί αὐτός ὁμοίως “ ἐν ὁ θεῖος ” φημί “ γραφεύς ἰῶτα εἷς ἢ κεραία εἷς παρατρέχω οὐ ἀζήμιος , ὥστε πᾶς διερευνάω χρή . ” ἀκούω δέ οἴομαι πρό βραχύς ἐνταῦθα καί Γρηγόριος ὁ Νύσσα “ διά ὁ ὁ σάρκινος ” φάσκω “ περιβολή ὁ φύσις ἐγώ περιέργω φανερόω ὁ ἡμέτερος ὁ νόος κίνημα μή δύναμαι , ἀναγκαῖος καθάπερ σημεῖον ὁ πρᾶγμα ὁ ποιός ὁ ὄνομα θέσις ἐπιβάλλω , διά ἐκεῖνος ὁ ὁ νόος κινέω ἀλλήλων δημοσιεύω · καί οὗτος χάρις ὁ μέν τις ὁ εἰμί ὄνομα οὐρανός τίθημι , ἕτερος δέ γῆ καί ἄλλος ἄλλος τίς . καί ὁ πρός τίς πῶς ἔχω ἢ ὁ ἐνεργέω ἢ ὁ πάσχω , οὗτος πᾶς ἰδιάζω ἐπισημαίνω ὁ φωνή , ὡς εἄν μή ἀκοινώνητος τε καί ἄγνωστος ὁ ὁ νόος κίνησις ἐν ἐγώ μένω . ” ἄλλως τε καί ἐπεί ἅπας ὁ ὁ ἄνθρωπος βίος φύσις καί νόμος ὁ διά ῥῆμα τε καί γράμμα οἰκονομέω καί διοικέω , καί ὁ μέν φύσις ἄτακτος καί ἀνώμαλος , ὁ δέ νόμος εὔρυθμος τε καί τάσσω καί ὁμαλός , εἰμί σύ πείθω ἀπρακτέω ἐάω ὁ ὁ ῥῆμα καί γράμμα δύναμις , οὐ εἄν φθάνω κωφός καί μάταιος ἀποδείκνυμι ὁ ἐγκόσμιον οὗτος καί θαυμάσιος ποίησις ὁ θεός καί θηριώδης δράω ὁ βίος . ὁ γάρ ἐντεῦθεν ῥέω πρός μεταβολή καί ἀλλοίωσις ἄλογος εὐθύς καί φορά ἀκυβέρνητος ἅπας , καί χρεία βίος πᾶς οἴχομαι πρός ὁ μάλα ἀνόνητος καί οὐδείς ὑγιής . οὕτως ἐμβρόντητος καί παραπλήξ ὁ διάνοια εἰμί εἄν καί οὐδείς ὑγιής ὁμοίως ὅς τε τοιαδίͅς παραινέω καί ὁ πείθω δοκέω . πολύς μέντα εἄν εἰμί σύ σοφός ὁ λέγω σύ , εἰμί ὁ σός μόνος ῥῆμα καί γράμμα περιγράφω σύ . οὗτος γάρ μόνος ἀφίστημι σήμερον ὁ εὐσέβεια · καί δήω σύ λέγω μή ἐν ῥῆμα μηδέ ἐν γράμμα Παλαμικός ὁ παράπαν εἰμί νομίζω ὁ εὐσέβεια , σύ δέ ἀόριστος ἐκφέρω , ἵνα δή ὁ ὁ εὐσέβεια δηλωτή ῥῆμα καί γράμμα ἀφίστημι ὁ πείθω ῥᾳδίως ὁ ὁ σός ἀσέβεια ἔχω κιρνάω δηλητήριος . Ἡδύς δέ εἄν ἀκούω παρά σύ καί τίς ποτέ λέγω εἰμί ὁ πρᾶγμα , ἐν ὅς ὁ εὐσέβεια κεῖμαι μετεωρίζω ὁ ἀντίθεσις , εἶτα σιγή παρατρέχω δηλόω οὐδείς . οὗτος δή ὁ ὁ ἀμαθία ὁ σός εἴωθα προκάλυμμα εἶπον πρός ὁ σός Ἀνουσίων καί ἀνύπαρκτος θεότης . εἰμί μέν γάρ ὁ θεῖος καί τρισυπόστατος φύσις , πῶς οὖον δηλόω ; ἀλλά οὗτος εὐχή μέν ἄξιος , ἐλπίς δέ οὐ εἄν δήπου · πολύς δέ καί δεῖ · οὖον γάρ δή σός ὀρθός περί θεός φρονέω καί φθέγγομαι . ἀλλά πρᾶγμα φημί αὐτός ὁ ἀνούσιος σύ οὗτος καί ἤπειρος θεότης , ὅς μήτε ἤδη περίειμι εἰμί μήτε ἔπειτα πρός εἰμί · ὅς γάρ ἀνούσιος τε καί ἄκτιστον , ὁ μηδείς ὅλως μηδαμός μηδαμῶς εἰμί ἐκ ἀνάγκη λέγω ἄν . τοιοῦτος ὁ σός δόγμα ὁ τερατεία καί ὁ σός ἐνθύμιος , εἰμί κακός κεφαλή , πείθω πιστεύω εἰς ὁ μηδείς . ὁ γάρ ὅς θεῖον ῥῆμα καί γράμμα ἀναιρέω κατά ὁ σός παραίνεσις , ὁ ὁ ὁ πρᾶγμα δηλόω ἀλήθεια , τίς πρός ὁμολογία πίστις καί πόθεν ἄν ποτός γίγνομαι ἔτι ; πόθεν δέ εἄν καί τίς ποτός ὁ εὐσεβέω ἐθέλω γίγνομαι γνῶσις θεός ὁ ποιέω ἐγώ ; ἀλλά περί μέν οὗτος ἔτι πολύς λέγω ἔχω , ὁ καιρός μή δίδωμι , μετιτέον ἐπί ἕτερος . ἐκεῖνος δέ πῶς νοέω , εἰμί καινός θεολόγος , λέγω ἐκ ὁ ἐνέργεια γνωρίζω ἐγώ ὁ θεός . ἢ γάρ οὖον συνίημι ἀκούω ἐκ ὁ ἔργον ὁ φαίνω ὁ αἰσθητός ὀφθαλμός ἐγώ ὁ ἐγώ οὖον φαίνω γνωρίζω ἐγώ θεός ; ἐνέργεια γάρ εἰμί καί ὁ ἀποτέλεσμα δείκνυμι μικρός ἐγώ πρότερος . καί ἐκ μέγεθος καί καλλονή κτίσμα αὖθις ἀκούω καί ἀλλαχοῦ ὁ γραφεύς λέγω θαυμάζω ὁ δημιουργός , καί οὗτος εἰμί ὁ ὁ οὐρανός διηγέομαι ὁ δόξα ὁ θεός . καί ὁ Δαμασκηνός ὁμοίως φημί Ἰωάννης “ ὁ ὁ φύσις ἀόρατος θεός ὁρατός ὁ ἐνέργεια γίγνομαι , ἐκ ὁ ὁ κόσμος σύστασις καί κυβέρνησις γιγνώσκω . ” ὅμως παρακάτειμι εὑρίσκω ὁ μέγας Βασίλειος καί αὐτός ἑρμηνεύω ὁ ἑαυτοῦ ἐν ὁ αὐτός ἐπιστολή · “ ἐκ γάρ θάλασσα ” φημί “ καί ἄνεμος ὑπακούω αὐτός γνωρίζω αὐτός ὁ θεότης ὁ ἀπόστολος . οὐκοῦν ἀπό μέν ὁ ἐνέργεια ὁ γνῶσις , ἐκ δέ ὁ γνῶσις ὁ προσκύνησις . ” ὁράω πῶς ἐκ ὁ ἐνεργέω φημί θαῦμα · οὗτος γάρ φημί αὐτός εἰμί ὁ κατέρχομαι ἤτοι δείκνυμι ἐγώ ἐνέργεια . ἀλλά δύο , ὡς ἔοικα , ἕτερος δίδωμι νοέω . ἢ γάρ ἐκ ἀκοή παροδικός λαμβάνω ὁ ῥῆσις , ἢ ὁ ἐπιστολή ἐντυγχάνω οὖον συνίημι · καί πάσχω παραπλήσιος ὥσπερ εἄν εἰμί τις ἐν μεσημβρία φάος ἀκραιφνής ὁ ὀφθαλμός ἀνέχω πρός ὁ ἥλιος , εἶτα διά ἀτονία ἀποστρέφω πρός ὁ γῆ , χρῶμα εἴδωλον φαντάζω πολυειδής τε καί διάφορος , ὁ πᾶς ψευδής τε εἰμί καί ἀνύπαρκτος ὁ ἀρρωστέω ὄψις δοκέω εἰμί ἀληθής . ἢ μᾶλλον ὥσπερ ὁ μεθύω οὖον ὁ εἰμί κατά φύσις ὁράω ἀλλά ἀντί ἕτερος ἕτερος δοκέω , κυματόω ὁ ὄψις ὑπό ὁ περί ὁ ἐγκέφαλος ὑγρότης καί οἱονεί κολυμβάω εἰς ὁ φαίνω πλημμελής , οὗτος δή καί αὐτός ἀμαθία πολύς στρατηγέω ἥκιστος ἔχω νοέω ὡς ἔχω φύσις ὁ ὁ θεῖον δοκέω πατήρ . οὗτος ἐκεῖνος ὅς καί ὁ ἀπό κώπη ἐπί βῆμα καί ἀπό σκαπάνη ἐπί ὁ θεολογέω αὐτομολέω , πᾶς μέν ὄνομα περί θεός λέγω σωματικός παρέχω ὁ ἔννοια , πᾶς δέ πρᾶγμα σωματικός ἔχω περιγραφή θεότης τε ὀνομάζω καί ἄκτιστος προσαγορεύω τολμάω ἀναπείθω . ἐπί οὗτος ὁ μέγας λογοθέτης , σοφός εἰμί ἀνήρ καί ὁ λέγω συνίημι ἅπας μάλιστα ὅσος πάρειμι τέως ἐκεῖ ὁ ἐπί δόξα σεμνύνω , φημί πρός ὁ παλάμη ἔτι βοάω ὁρμάω ὁ ἔκτοπος ἐκεῖνος καί ἀωρία μακρός κεράννυμι παραδοξολογία , ὡς οὐδείς ἕτερος βλέπω σύ νῦν ἐπείγω , ἄνθρωπος , ἢ ὁ πολυλογία θηράω δόξα ἀνήρ ἀμαθής μηχανάομαι καί μή δοκέω πρός ὁ ἀντίθετος ἡσσάομαι . ἀλλά μήv αὐτός γε ὁ ἀλήθεια ὁ λόγος σαφής καί αναμφισβήτητος εἰμί , καί ἐπί ἑστία ἔχω ὁ πιστός . ὅς δή καί ἀκούω πρός ὁ Γρηγορά φέρω ὁμοῦ καί ὁ σύ λέγω αὐτόθεν ὁ σφαλερός ἔχω . οὐδέ γάρ οὐδέ ἔχω ἀνθυποφέρω οὐδείς ὑγιής , ἀλλά γραφικός κομίζω ἀπαιτέω μαρτυρία , ῥητός ἀποφαίνω αὐτόχρημα πλεῖστος ὁ ἄκτιστος ὁ τρισυπόστατος διάφορος φύσις , ἔπειτα μή δύναμαι ὅλως εὑρίσκω μαρτυρία ὁστισοῦν οὐδείς ὁ ἅγιος , παρά σεαυτοῦ συνάγω αὐτός , ὅς ὁ ἄτοπος εἰμί . ἐκ γάρ ἕτερος ἕτερος ἀεί περιπίπτω καινοφωνία σαφής τε καί ὑπερήφανος αὐτόθεν εὐθύς ὁ δίκη ὁ ἀδικέω ὀφλισκάνω . ὁ γάρ οἴκοθεν ἐπιχειρέω ὁ κατά βούλησις δογματίζω , ὁ κωλύω ἰσχύω τηνικαῦτα ἐνδίδωμι ὁμοῦ καί παροξύνω , οὐ εἄν φθάνω ὁ εὐσεβής πανταχόθεν καί πάτριος πίστις αὐτόθεν ἐλαύνω . ἀλλά οὖον οὗτος νῦν ἐγώ ὁ σκοπός · ἀλλά βεβαιόω ὁ ὁ θεῖον πατήρ καί διδάσκαλος δόγμα πυνθάνομαι ζητέω ὅθεν σύ ὁ καινοφανής κήρυγμα οὗτος ἐξευρίσκω , διά ὅς πολύς ἤδη χρόνος ταράσσω ὁ ὁ θεός ἐκκλησία , σύμμαχος ἔχω ὁ τέως δυναστεύω χείρ . βρέφος γάρ εἰμί ὁ θεῖος οὗτος βασιλεύς ὁπότε κηρύσσω ἄρχω σύ ὁ τοιοῦτος , καί ἅμα σύγχυσις περί ὁ βασίλειος ἑξῆς φέρω ὁθενδηποτοῦν καί ὅπως , καιρός οὐ ἔχω ἀκούω καί διορθόω . σύ δέ ἀμετάβλητος λήγω οὖον βούλομαι κακός . ὁ μέν οὖν παροιμία φημί ὁ οἶνος οὐ ἔχω πηδάλιον · ἐγώ δέ ὁ σός ἀμαθία μᾶλλον ἢ ὁ οἶνος οὐ ἔχω ὁράω πηδάλιον ὁ ὁ σός οἰακίζω τρικυμία δόγμα δύναμαι . ὅς ὁ ἔσχατος εἰμί κακός . ὅταν γάρ ὁ τοιαδίͅς ὁ ἀδίκημα ἀντί ὁ κολάζω καί ὁ τιμάω προσλαμβάνω διά αὐτός γε οὗτος , ποῦ μέν οὐ εἄν ἀτοπία ἐλαύνω , ποῦ δέ εἄν ὁ ὑπερήφανος ἵστημι φορός καί κακία κατά πρανής οὑτωσί φέρω ; καί μή ἐγώ λέγω καί τερατεύω νῦν ἐγκαυχάομαι ἐπί τε δυσήνιος γλῶσσα φορός καί συμφύρω λόγος ἄλογος σωρεία , μηδέ ὄγκος ἐγώ χαλκεύω ῥῆμα ἀντιστρατεύομαι οὑτωσί προφανῶς ὁ τε ἀλήθεια καί ὁ ὁ πάρειμι σύλλογος σκοπός · ἀλλά εἰμί καί ὁ εὕω μετά ὁ εὐσεβής ὁ λέγω πρόσειμι σύ , οὗτος δέ καί πάνυ τίς σφόδρα σκοπέω σύ χρέος · ὡς ἐάν μή οὗτος ὅς πείρω , ἐναντίος ἐπί μανδράβολος , φαίνω κατά ὁ παροιμία , χωρέω σύ ὁ σπούδασμα , καί κολοφών σύ γίγνομαι κακός ὁ ὁ ἄκαιρος γλῶσσα λῆρος , καί τοσοῦτος μᾶλλον ὅσος μᾶλλον καί ὁ πολυλογία πολύχοος ἐπιπολάζω ὁ ὁ ἀτοπία φύω Γεώργιος , καί πρός γε δήπουθεν ὁ ὁ ἄπρακτος ἦχος τε καί ψόφος διατριβή καί σχολή . ἀλλά ὁ ὁ θεῖον γραφεύς παραίνεσις μή μεταίρω φημί ὅριον ὁ τίθημι ὁ πατήρ σύ , μηδέ σοφίζω περισσός , ἀλλά ὁ προστάσσω σύ , οὗτος διανοέομαι · οὖον γάρ εἰμί σύ ὁ κρυπτός χρεία . » ἐπί οὗτος ὁ μέν Παλαμάς σιωπάω , ἀνίστημι δέ τις ὁ μαθητεύω αὐτός , μάλα τίς ἀμαθής καί θρασύς καί ἐμπαροινέω μᾶλλον ἢ λέγω κατά ὁ ἀλήθεια , ὥσπερ ἑωλοκρασία ἕωθεν αὐτός καταχέω τις . καί μέν δή « περί δύναμις ἐγώ » φημί « διαλέγω σήμερον βούλομαι · καί ἐγώ φράζω παρέρχομαι ὁ βούλομαι , διά τίς παντοδύναμος ὁ θεός καλέω ἢ διά ὁ πᾶς ἔχω ἐν ἑαυτοῦ ὁ δύναμις . ὅς δή καλέω ἄκτιστος ἐγώ , καί διάφορος ἀλλήλων καί ὁ οὐσία αὐτός ὁ θεός . » οὗτος πάρειμι καί ἀκούω τις ὁ ὁ Γρηγορά φοιτητής , ὅς ἀκολουθέω μέν οἴκοθεν αὐτός , ἄρχω δέ ὁ διάλεξις πέμπω κομίζω ὁ ὁ δογματικός πανοπλία δέλτος , καί κομίζω πάρειμι ὁ σύλλογος λοιπός καί αὐτός , οὗτος οὖν παράλογος τέως ὁ ἀκοή ἄχθομαι καί διανίσταμαι , « καί μήv » φημί « χρή πασοδύναμος οὑτωσί κατά σύ καλέω ὁ θεός , καί μή παντοδύναμος . ἐγώ γάρ ἐκ ὁ ὁ πᾶς ὅσος βούλομαι δύναμαι μέχρι νῦν δοκέω καλέω παντοδύναμος ὁ θεός , καί οὐ ὡς σύ φημί . » ὑπολαμβάνω δέ ὁ Παλαμάς « ἀλλά κατά τροπή ὁ Σ » φημί « εἰς τ γίγνομαι παντοδύναμος , καθάπερ καί θάλασσα θάλασσα . » γέλως οὖν ἐπί οὗτος ἀραρίσκω πολύς , ὡς μηδέ αὐτός Γρηγορᾶς καταχέω ἑαυτοῦ δύναμαι , καίτοι πολύς πρός ὁ μή φαίνω γελάω βούλομαι καί ἅμα σιγάω διά ὁ ὁ κεφαλή ἀλγηδών ἐπιτηδεύω . ἀλλά ὁ Παλαμάς διακόπτω ὁ γέλως μηχανάομαι ὁ πρότερος ἔχω λόγος , ἀναλαμβάνω αὖθις ἐκεῖθεν . « ὅτι δέ ἄλλος ὁ ἔχω » φημί « καί ἄλλος ὁ ἔχω , δῆλος ἐκ ὁ ἅγιος Μάξιμος λέγω « ὁ μέν θεός γιγνώσκω ἑαυτοῦ ἐκ ὁ μακάριος οὐσία αὐτός , ὁ δέ ὑπό αὐτός γίγνομαι ἐκ ὁ σοφία αὐτός , διά ὅς καί ἐν ὅς ὁ πᾶς ποιέω . » ἄλλος οὖν ὁ θεός , καί ἄλλος ὁ σοφία αὐτός διά ὅς καί ἐν ὅς ὁ πᾶς ποιέω , ὁ ὁ θεός οὐσία πάντῃ διάφορος τε καί ἄκτιστος · ἄλλος γάρ ὁ θεός ὁ ἔχω , καί ἄλλος ὁ σοφία αὐτός ὡς ἑκτός καί ἀνούσιος . » πρός οὗτος ὁ Γρηγοράς ὥσπερ ἔνθεος γίγνομαι ἀναβοάω « οὐ ἀκούω , πᾶς ὁ ὁ ὀρθοδοξία ἀντιποιέω , προφανῶς ἀναιρέω ὁ εὐσεβής ὁ Χριστός ἐκκλησία ὁμοῦ ὁ εὐαγγέλιον καί πᾶς ὁ θεῖον πατήρ γραφεύς , καί λέγω ὁ υἱός καί λόγος ὁ θεός διάφορος ὁ πατρικός οὐσία καί ὑφίημι θεός , καθάπερ Εὐνόμιος τε καί Ἄρειος ἐκεῖνος , καί ὅσος ὁ τοιοῦτος πάλαι βλασφημέω ; ἵνα γάρ ὁ ὁ θεῖον διδάσκαλος ἐγώ ἐν ὁ πάρειμι σιγάω ῥῆσις , οὐ ἀκούω πᾶς ἀεί ὁ θεῖον λέγω εὐαγγέλιον “ πᾶς διά αὐτός γίγνομαι , καί Χωρὶς αὐτός γίγνομαι οὐδέ εἷς ὅς γίγνομαι , ” καί ὁ Δαυίδ πολύς προθεσπίζω πρότερος “ πᾶς ἐν σοφία ποιέω , ” καί ὁ Σολομών αὖθις “ ὁ θεός ὁ σοφία θεμελιόω ὁ γῆ , ἑτοιμάζω δέ οὐρανός ἐν φρόνησις . ” τίς οὖν ἔτι χρεία λόγος εἰς ἀπόδειξις ὁ παλαιγενής αὐτός κακοδοξία , ὅς πάλαι ὠδίνω τε καί τίκτω καί ἀεί γράφω καί λέγω οὖον διαλείπω , ἐν ὁ πλατύς καί ἀγορά διδάσκω κατά πολύς ὁ κωλύω ἐρημία , καί ὁ ἀκοή διορύσσω ὁ ἁπλόος . » ὁ δέ Παλαμάς ὁ ὄνομα καί ῥῆμα ὁ ἔννοια καί κλίσις μεθαρμόζω βλασφημέω ὁ κακός . ἐπιτιμάω δέ ὡς ἀμαθής ὁ ὁ σύνδεσμος διαστολή ἀντείσειμι ὁ μέν καί ὁ δέ . « γιγνώσκω γάρ » φημί ὁ ὁ θεῖον Μάξιμος ῥῆσις « ἑαυτοῦ μέν ὁ θεός ἐκ ὁ μακάριος οὐσία αὐτός , ὁ δέ ὑπό αὐτός γίγνομαι ἐκ ὁ σοφία αὐτός , διά ὅς καί ἐν ὅς ὁ πᾶς ποιέω . ἐσθίω οὖν εἶπον κατά σύ ὅτι καί ὁ υἱός ὁμοίως γιγνώσκω ἑαυτοῦ ἐκ ὁ μακάριος οὐσία αὐτός , ἵνα ὁ ὁμοφυής καί ὁμοούσιος δείκνυμι · οὗτος δέ ἐκεῖνος σιωπάω δείκνυμι συμφωνέω ἐγώ , καί οὐδαμῇ γε σύ . » Πολλῆς οὖν ἔνστασις ἐνταυθοῖ γίγνομαι ὁ ἑκατέρωθεν , ὥσπερ διαιτητής μεταξύ γίγνομαι ὁ Γρηγοράς , καί ὁ ὁ κεφαλή ἀλγηδών παρά φαῦλος τέως ποιέω διά ὁ ἀνάγκη ὁ χρεία , « πρῶτος μέν σκεπτέος » φημί « δύο ὁπότερος ὁ κοινός ὁ ἐκκλησία ἔννοια ἀκολουθέω καί ὁ ἄνωθεν κυρόω ὁ θεῖον δόξα πατήρ , κατά ὁ μέγας Βασίλειος χρή φάσκω ἐγώ ἀπό ὁ κοινός ἔννοια ὁρμάω περί θεός ὁ ἐναντιόομαι , ὅσος ἐπί ὁ λέγω , ὁμολογέω μή νοέω . οἷος κατά ὁ κοινός ὑπόληψις εἰμί ὁ θεῖος φύσις ἀγαθός καί ἀόργητος καί Δίκαιος ὁμολογέω . ἐάν οὖν ὀργίζω ἢ λυπέω ἢ μεταμέλομαι ἢ μή κατά ἄξιος τις χράω ὁ γραφή λέγω , ζητέω προσήκω ὁ ὁ λέξις βούλημα , καί μεριμνάω τίς τρόπος ἀποκαθίστημι δύναμαι , οὐ δέ ἀνατρέπω ὁ ἀξιόλογος περί θεός ὑπόληψις . καί οὕτως απροσκόπτως ἐντυγχάνω ὁ γραφεύς , ἀπό μέν ὁ ἀσαφής μή βλάπτω , ἀπό δέ ὁ εύληπτος ὠφελέω . εἰμί μέν οὖν συνδοκέω ἅπας ὀρθόδοξος ὁ πᾶς διά ὁ υἱός καί λόγος ὁ θεός γίγνομαι . “ ὁ λόγος γάρ ” φημί “ κύριος ὁ οὐρανός στερεόω . ” καί κατά ὁ Νυσσαεύς θέω Γρηγόριος εἰμί σοφία καί βουλή οὐδείς ἕτερος εἰμί πλήν ὁ ὁ πᾶς προεπινοέω σοφία , ἐν ἧ ὁ πᾶς γίγνομαι καί διακοσμέω . Χριστός γάρ θεός δύναμις καί θεός σοφία . καί πάλιν σοφία ὁ θεός καί πατήρ κατά ὁ θέω Μάξιμος καί φρόνησις ὁ κύριος ἐγώ εἰμί Ἰησοῦς Χριστός , ὁ καί ὁ καθόλου ὁ εἰμί συνέχω ὁ δύναμις ὁ σοφία καί ὁ συμπληρωτικός οὗτος μέρος περιέχω ὁ φρόνησις ὁ σύνεσις , ὡς πᾶς φύσις δημιουργός καί προνοητής , καί εἰς εἷς ἄγω ὁ διίστημι διά ἑαυτοῦ . καί ὁ Δαμασκηνός φημί Ἰωάννης ὁμοίως , ὅτι οὐ εἰμί ὁ πατήρ λόγος σοφία δύναμις θέλησις εἰμί μή ὁ υἱός , ὅς εἰμί ὁ μόνος δύναμις ὁ πατήρ ὁ προκαταρκτικός ὁ πᾶς ποίησις . καί μυρίος ἔχω τις εἄν μαρτυρία προάγω οὗτος συνίστημι . καί πρῶτος μέν δή σκεπτέος εἄν εἰμί οὗτος , δύο δέ πῶς καί ὁ θεῖος Μάξιμος ὁ κοινός ὁ ἐκκλησία ἕπω δόγμα , εἰμί μή τις ἐνταῦθα παρεξηγέομαι βιάζομαι . ὁ γάρ διαστολή ὁ σύνδεσμος ἐνταῦθα οὖον ὁ πατήρ καί ὁ υἱός διαστέλλω , ἀλλά ἐκ ὁ κτίσμα μάλιστα ὁ θεός διαιρέω , συμπαραλαμβάνω καί συνάπτω οὗτος καί ὁ υἱός εἰς ὁ ὁ κτίσμα γνῶσις , ἵνα μή δόξα χωρίζω ὁ πατήρ ὁ υἱός ἑαυτοῦ ἐν ὁ οὗτος γνῶσις , διά ὅς καί ἐν ὅς ποιέω ἅπας οὗτος . καί γάρ καί ὅτε φημί ὁ θεός ὁ ἅγιος γιγνώσκω ἑαυτοῦ ἐκ ὁ μακάριος οὐσία αὐτός , οὐ ἀποστερέω ὁ υἱός ὁ τοιοῦτος γνῶσις . πῶς γάρ , ὁμοούσιος εἰμί τε καί ὁ αὐτός ὁ πατήρ γνῶσις ἔχω , ὡς καί αὐτός περί ἑαυτοῦ μαρτυρέω λέγω “ καθώς γιγνώσκω ἐγώ ὁ πατήρ , ἐγώ γιγνώσκω ὁ πατήρ . ” καί “ πᾶς ὅσος ἔχω ὁ πατήρ ἐμός εἰμί · καί ἐγώ καί ὁ πατήρ εἷς εἰμί . ” διά οὗτος ἐκεῖ μέν ἐν ὁ ὁ θεός γνῶσις διά ὁ φυσικός καί οὐσιώδης ταυτότης ὁ πατήρ καί ὁ υἱός πολυπραγμοσύνη οὐ δήω τις · ἐν δέ ὁ πρός ὁ κτίσμα γνῶσις συμπαραλαμβάνω καί ὁ σοφία ὁ θεῖος οὗτος Μάξιμος , διά ὅς καί ἐν ὅς οὗτος ποιέω ἅπας , ἀναγκαῖος εἰμί ὁ τοιοῦτος ἐνταῦθα μνήμη διά ὁ ὑπόστασις , ὥσπερ ἐκεῖ ὁ σιωπή διά ὁ πᾶς γιγνώσκω ὑπάρχω ὁ ὁ οὐσία υἱός καί πατήρ ἀδιαίρετος καί αὐτός . ἐναργής δέ ὅμως ἔτι καί ὁ θεῖος οὗτος Μάξιμος δείκνυμι πρόειμι , καί ὁ τεχνικός ἐνταυθοῖ μιμνήσκω σοφία , μή τις ἐκ ἀμαθία ὁπωσποτέ πλανάω ἐκεῖθεν ἐξολισθάνω πρός δυσσεβής λογισμός , καί ἀντί ὁ εἰμί σοφία ὁ ἐν ὁ κτίσμα τεχνικός δοξάζω σοφία , καθάπερ καί οὗτος Παλαμάς βλασφημέω τε πρότερος πολλάκις , καί νῦν αὖθις ἐπί ἐγώ οὐ αἰδέομαι τολμάω ὁ άτολμος . φημί γάρ κατόπιν ὡς ὁ λογικός καί νοερός φύσις γιγνώσκω ὁ κτίσμα ἀναλαμβάνω ὁ ἐν αὐτός θεωρέω τεχνικός σοφία καί γνῶσις ὁ ἐν αὐτός φυσικός λόγος . ὅστις δή τεχνικός σοφία παρακάτειμι αὖθις αὐτός ψιλός καί ἀνυπόστατος ἐν ὁ νάω συνίστημι φημί , οὑτωσί κατά λέξις διαγορεύω , ὅτι ὁ ὑπό θεός γίγνομαι γιγνώσκω ὁ θεός ὁ ἀναλαμβάνω , ὡς εἴρω , ὁ ἐν ὁ γίγνομαι θεωρέω τεχνικός σοφία , ὅστις εἰμί ψιλός καί ἀνυπόστατος ἐν ὁ νάω συνίστημι . καί ἀλλαχοῦ πάλιν αὐτός οὐ ἐκ ὁ οὐσία φημί ὁ θεός γιγνώσκω , ἀλλά ἐκ ὁ μεγαλοεργία καί πρόνοια ὁ εἰμί · διά οὗτος γάρ ὡς διά εἴσοπτρον ὁ ἤπειρος ἀγαθότης καί σοφία καί δύναμις κατανοέω . » οὗτος διέξειμι ὁ Γρηγοράς , « ὁράω » φημί πρός ὁ παλάμη στρέφω « ὅπως δύο πρόκειμαι ἐνταῦθα βλασφημία ἐκ ἀνάγκη εἷς περιπίπτω ; ἢ γάρ ὁ υἱός ὁ θεός , ὁ εἰμί σοφία διά ὅς καί ἐν ὅς ὁ πᾶς ποιέω , ἀνούσιος λέγω θεότης , ἢ ὁ ἐν ὁ κτίσμα τεχνικός σοφία ἄκτιστον καί οὗτος καί ἅμα ἀνούσιος φάσκω θεότης · ὅς ψιλός καί ἀνυπόστατος ἐν ὁ νάω συνίστημι ὁ θέω ἀκούω λέγω Μάξιμος . τοιοῦτος γάρ σύ ὁ ὁ ἄτοπος καινοφωνία αἰσχρός , καί οὗτος σχέτλιος ὁ συμπέρασμα ὁ σός δυσσέβεια . ἔπειτα ζῶ τολμάω , καί ἀναιδής ὀφθαλμός ὁ οὐράνιος βλέπω λαμπάς , ὁ σεμνός ἥλιος βλέφαρον , καί ἄνθρωπος νόος ἔχω ὁμιλέω , καί ὁ αὐτός συμμεταλαμβάνω αὐτός ἀήρ , ὑπόμνημα τοσοῦτος κακία ὁ ὁ Χριστός γίγνομαι ἐκκλησία ; σύ δέ , εἰμί βούλομαι , καινοφωνέω ἔτι , καθάπερ ἄκτιστος ἑσμός θεότης , οὗτος καί τέχνη καινός . ἔξεστι γάρ σύ ὁ συνήθης χράω ὁ ἀμαθία ἀναίδεια πανταχῇ , καί ὁ συγχωρέω μετά ῥαστώνη ἐκ σεαυτοῦ λαμβάνω , καί μηδαμός ταμιεύω ὁ παράλογος Τύχη καί τραγικός , μηδέ ἐπί ῥητός ὁ ὁ γνώμη ἐάω καθεύδω μαίνομαι τε καί αὔθαδες . πᾶς γάρ ἐπιστήμη ὁ πάλαι καί σοφία ἔμμουσος ἁρμονία τε καί ῥυθμός ὁ ἐνεργέω ἐκλανθάνω ὁ σός ἀνούσιος οὗτος ἐνέργεια , διά ὅς ἀπονητί ὁ ἄκτιστος χαλκεύω θεότης , ἐκ αὐτόματος φύω , ὥσπερ ὁ ὁ σπαρτός ἐκεῖνος Γίγας αὐθήμερος γένος ἐγώ ἀττικίζω ὑπογράφω μῦθος , καινός ἄκουσμα φορά εἰκονίζω . ἐπεί δέ ὁ ὁ λόγος καινότης καί νόμος δεῖ καινός , γράφω , εἰμί βούλομαι , καί ψήφισμα τίς καινός , μή χράω κατά ἐπιστήμη ὁ λόγος ἔτι . γίγνομαι ὁ νῦν καί αὐτός καιρός Ἰουλιανός αὐτοκράτωρ ἐπί κακία διαβοάω , καί βαρβαρικός μᾶλλον ἢ κατά ἐκεῖνος δείκνυμι ὁ τόλμημα . μᾶλλον δέ καί γίγνομαι , καιρός τυγχάνω πονηρός καί βίος αἱρέω κακοδαίμων καί ἐπαίρω , ἀπό ὅς πολύς μέν κατά ὁ εὐσέβεια ἀναρρήγνυμι φάραγξ , πολύς δέ κακός ἐκρέω αθέμιτος ῥύαξ . ἀλλά οὐ εἰς τέλος , οἴομαι , χαίρω , ἀλλά πωλέω ταχύς βασιλεύς οὗτος ὁ πάτριος ὁ ἐκκλησία εὔκλεια ὁ δίδωμι οὗτος ὁ πατρῷος βασίλειος θεός . » οὗτος ὁ Παλαμάς ἄχθομαι καί ὑβριοπαθέω ἀντιλοιδορέω τε καί παρά φαῦλος ποιέω καί αὐτός ὁ καθέδρα ὁ εὔσχημος , ὥσπερ ἔξω γίγνομαι ἑαυτοῦ . ὅθεν δή καί συχνός περιστρέφω ὅλος ἑαυτοῦ ὅδε κἀκεῖσε ἐπί ὅσπερ τυγχάνω τηνικαῦτα δάπεδον κάθημαι , καί δυσκάθεκτος τις εἰμί ὡς εἶπον καί ἀκάθεκτος , καί μαίνομαι οὐδείς διάκειμαι ἀγαθός . εἰμί γάρ ὁράω αὐτός ὥσπερ ἐκλανθάνω ἑαυτοῦ τε καί ὁ καιρός καί ὁ θεατής , καί συχνός μεταφέρω ὁ χείρ αὐτός ὁ ἱμάτιον ὁ κράσπεδον καί ἀναφέρω καί καταφέρω , καί πρός γε κνήμη τε γυμνόω καί μηρός , καί πως ὁ μή θέμις δείκνυμι θεατρικός οὑτωσί παραδείκνυμι , δήπουθεν ὁδός πάρεργον εἶπον , οὖον ὁ νόος ἐφίστημι , ὡς ἔοικα , οὐδαμῇ ὁ δράω . καί δύο κατά τατός τολμάω ἀνήρ τηνικαῦτα ὁ ἄτοπος , μήτε δείδω μήτε αἰσχύνω · στόμα μέν γάρ πρός θεός βλασφημέω οὐδαμῇ δείδω , σχῆμα δέ ἄσεμνος ὁ μαίνομαι ἐκεῖνος χράω ἦθος ἐπί τοσοῦτος ὀφθαλμός οὐδαμῇ γε αἰσχύνω . καί ὅσπερ ἐπί ὁ Τροία Ὀδυσσεύς ἐκεῖνος πάλαι ὁ ἀκριτόμυθος ὁ Ὅμηρος Θερσίτης χλευάζω ἀπειλέω δράω , ἀποδύω εἷμα λέγω φίλος , ὁ τε αἰδώς ἀμφικαλύπτω , οὗτος ἐκεῖνος κατά ἑαυτοῦ δράω ἄτεχνος οὐ αἰσθάνομαι . οὗτος καί μή πάνυ γελασείω ὁ Γρηγορᾶς γελάω ποιέω , καί εἰρωνικός τις ὀφθαλμός αὐτός ἐπιρρίπτω φαίνω τοιαδίͅς . « ἐγώ δέ σύ ὁ ἀμαθία καί ἀναίδεια οἰκτείρω , ἄνθρωπος , βούλομαι καί νῦν , ὁπόσος ὁ ὁ σοφία φωνή διαιρέω σημαίνω , προτίθημι κατά ὁ ὁ ἐπιστήμη διδάσκω λόγος , ὡς εἄν μανθάνω ἐντεῦθεν εἰς ὅσος ἐλαύνω κακία βωμολοχέω καί διαβάλλω ἀναίδην ὁ θεῖος γραφεύς . ἀκολουθητέον οὖν ἐγώ εἰμί ὁ ὁ θεῖον πατήρ ἐνταῦθα διδασκαλία . νοέω μέν γάρ ὁ σοφία διχῶς κατά ὁ κτιστός καί ὁ ἄκτιστον . καί κτιστός μέν λέγω σοφία ὅς τε ἐντίθημι πρός θεός καί συναπείργω ὁ κτίσμα , ἵνα σοφός τε κατά ὁ μέγας Ἀθανάσιος φαίνω πᾶς καί ἅμα ὁ ποιέω ἄξιος . κατά ὅς σημαίνω καί Δαυίδ ὁ τε οὐρανός ὁ ὁ θεός διηγέομαι δόξα φημί ἀλάλητος φωνή , καί ἅμα πᾶς προτρέπω κτίσις εἰς ὕμνος θεός , ὅσος ὁ ἔμψυχος τε καί μή , καί ὅσος ὁ αἰσθητικός καί μή . καί ἔτι ὅς ὁ διδάσκω ἔντεχνος ἐκ προυπάρχω γίγνομαι γνῶσις . ἐν ὅς ὁ οἶδα καί ὁ ἐφίστημι ἔχω , δεκτικός ὁ δημιουργός ὁ ὅλος σοφία ἐγώ ὁ θεῖος πατήρ φάσκω γίγνομαι ὁ ἕκαστος ἔνειμι τρόπος . καί ὁ γνωστός ὁ θεός φανερός διά ὁ κτίσμα . ἄκτιστος δέ σοφία ὁ υἱός καί λόγος ὁ θεός , διά ὅς καί ἐν ὅς ὁ πᾶς γίγνομαι . πλήν οὐ οὗτος λόγος ἢ υἱός ὅς καί σοφία . ὁ μέν γάρ υἱός καί λόγος φωνή μονότροπος ἔχω ὁ σημασία καί ἀναφορικός πρός ὁ πατήρ , ὁ δέ ὁ σοφία διπλόος . λέγω μέν γάρ καί κατά ἑαυτοῦ σοφία καθολικός ἔχω ὁ ἔννοια , ὅτε αὐτός εἰμί σαφῶς ὁ οὐσία καί οὗτος εἰμί ὁ εἰμί οὗτος ὅς ὁ σοφία εἰμί κατά ὁ ὁ εἶδος εἴτουν ὁ ὁ φύσις καθολικός λόγος , ὅτε σοφία καλέω ὁ πατήρ καί ὁ υἱός ὁμοίως ὥσπερ καί οὐσία ἑκάτερος . λέγω δέ σοφία καί ὁ ὑπόστασις ἐκ ὁ καθολικός λαμβάνω ὄνομα , ὥσπερ καί ἄνθρωπος φημί εἰδικός καί καθόλου ὁ οὐσία καί φύσις , εἴτουν κατά ἑαυτοῦ καί κύριος καί οὐδαμῇ πρός ἕτερος , εἰμί δέ ὅτε καί ὅδε ὁ ὑπόστασις , ὁ Πέτρος δηλαδή , ὁ εἰδικός τε καί καθολικός ὄνομα εἰς ὁ προσωπικόν καί ἰδιάζον μεταφέρω . οὖον γάρ εἰμί ἴδιος περικλείω ὁ σοφία τις , οὐδέ ἀναφορικός ὡς ὁ υἱός πρός ὁ πατήρ καί ὁ λόγος πρός ὁ ὅς λόγος εἰμί νόος · ὁ μέν γάρ οὐσιώδης καί φυσικός περιεκτικός εἰμί καί ἀφίημι ἔχω ὁ ἔννοια , ὁ δέ ἀναφορικός πρός ἀλλήλων τε εἰμί , καί ὁ μεταξύ συνδέω σχέσις ἀφίημι ἔχω οὐδαμῇ συγχωρέω ὁ σημασία . ὥσπερ οὖν οὐσία ὁ πατήρ , οὐσία ὁ υἱός , οὐσία ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος , οὕτως ἄρα καί σοφία ὁ πατήρ , σοφία ὁ υἱός , σοφία ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος · καί ὁμοῦ εἷς σοφία ὡς εἷς οὐσία , καί οὖον τρεῖς σοφία ὥσπερ οὐδέ τρεῖς οὐσία . ὅταν οὖν ὁ υἱός λέγω “ ἐγώ εἰμί ὁ σοφία , ” καί αὖος ὁ ἀπόστολος “ Χριστός θεός δύναμις καί θεός σοφία , ” ὡς ἐκ πατήρ δύναμις εἰμί καί σοφία νοέω , ὥσπερ φάος ἐκ φάος καί θεός ἐκ θεός . ποῦ τοίνυν οὐ εἄν ἀσέβεια ἐλαύνω ὁ θεός ὑπόκειμαι λέγω ὁ σοφία καθάπερ συμβεβηκός , καί μή εἰμί μᾶλλον ὁ σοφία οὐσία , μηδέ ὁ θεός εἰμί , ὥσπερ ὁ οὐσία αὐτός , οὗτος καί ὁ σοφία αὐτός , ἀλλά ἐν αὐτός ὡς ἐν ὑπόκειμαι , καθάπερ ὁ τεχνικός οὗτος σοφία ἐν ἀνθρώπινος Ψυχή . οὗτος γάρ καί ὁ μέγας Ἀθανάσιος , κανών καί νόμος ἐπιστημονικός ἀλήθεια ἕπω , λίαν ἀπαγορεύω καί ἀσέβεια ἀποκληρόω θιασώτης , περί ὁ θεός εἰμί φάσκω ὁ σοφία ὡς ἕξις συμβαίνω καί ἀποσυμβαίνω , καί οὐδαμῇ γε σοφία αὐτός . διπλόος ἐνταῦθα τοιγάρ ὁ σοφία εἰμί , ὁ μέν δημιουργικός τε καί ἀρχικός καί ποιητικός ὁ δέ δημιουργέω , καί ὁ μέν σοφίζω ὁ δέ σοφίζω , καί ὁ μέν γεννάω ὁ δέ ποιέω , ἕπω ὁ μέν εἰμί γεννήτωρ ὁ θεός καί πατήρ , ὁ δέ ποιητής καί δημιουργός , καί εἰμί διά οὗτος καί οὗτος ὁ μέν οὐσία ἀίδιος τε καί ἄτρεπτος καί ἀκίνητος ( δήω γάρ εἰμί παντάπασι ὁ ὁ πᾶς πρῶτος κινέω οὐσία ἀκίνητος κατά ἑαυτοῦ τε ἅμα καί κατά συμβεβηκός ) , ὁ δέ ἀεί τρεπτός καί ἀλλοιωτός καί ἀεί κινέω κατά ὁ εἰς γένεσις καί οὐσίωσις καί τάξις ἀνάλογος πρόοδος ὁ κατά ἐγώ , καί νῦν μέν ἐκ ὁρίζω μόνος εἰς πλῆθος ἀπειρία ἀνέρχομαι ἀόριστος , νῦν δέ ἐκ ὁρίζω ὁλότης κατά ἀντιπεπόνθησις πρός ἀπειρία κατέρχομαι ἀόριστος . γένος γάρ τις ἐπέχω καί ἰδέα τόπος καί ὁ τεχνικός οὗτος σοφία φημί ὁ πάλαι φιλοσοφέω καί θεολογέω . καί ὡς οὔτε ὁ γένος ἄπειμι δυνατός ὅς εἰμί γένος εἶδος καί ἄτομος , οὔτε αὖος ὁ ἰδέα εἰμί οὐσία ὅς εἰμί ἰδέα πρᾶγμα , οὕτως οὐδέ ὁ τεχνικός σοφία Χωρὶς εἰμί ὁ κατά ἕκαστος οὗτος εἶδος καί ἄτομος , οὖον μάλα γε εἄν ἢ ὁ ἐν σῶμα χρῶμα , ὁ καί αὐτός μή εἰμί ποτός κατά ἑαυτοῦ οἶδα ἄνευ ὅς εἰμί ὑπόκειμαι χρῶμα . πᾶς τοίνυν ἐπιστήμη καί τέχνη σοφός ὁ τεχνικός οὗτος σοφία ἐξαρτάω , καθάπερ διάφορος ῥίζα εἷς βλάστημα . καί εἰμί ὥσπερ οὗτος ἅπας αἴτιος καί προαγωγεύς ὁ θεός , οὗτος καί οὗτος ἀπό ὅς ἐκεῖνος . διόπερ ἐκεῖ μέν ὁ σχετικός συνάφεια καί ἀναφορά χώρα ἔχω ὁ οἰκέω ἀξίωμα παντάπασι ἀκαπήλευτος διασῴζω , ἅτε εἰμί ὁμογενής ἄμφω , ὁ τε διαιρέω καί πρός ὁ διαιρέω · ἐνταῦθα δέ μέχρι μόνος ἔναρθρος καί σημαντικός φωνή αἰτιατός εἰμί αὐτός πρός ὁ αὐτός αἴτιος καί ποιητής ὁ ἀναφορά ἀπευθύνω . ὥστε διαβάλλω μέν ἥκιστος πᾶς εἰμί , θαυμάζω δέ οὖν ἄξιος μάλιστα πᾶς Μάξιμος ἐκεῖνος ὁ θέω ὁ εὐσέβεια διδάσκαλος , καλῶς πᾶς ἐνταῦθα περί σοφία φιλοσοφέω , καί διαιρέω σαφῶς ἑκάτερος , ὁ τε σοφία ὁ ἄκτιστον , διά ὅς καί ἐν ὅς ὁ πᾶς γίγνομαι , καί αὖος ὁ ὑπό αὐτός καί διά αὐτός συνυφαίνω καί συντίθημι οὐρανός καί γῆ καί πᾶς τεχνικός τε καί σοφός ὁ κτίσμα , ψιλός καί ἀνυπόστατος φημί κατά ἑαυτοῦ ἐπίνοια . ἐπί δή οὗτος καί ὁ τοιοῦτος πολύς ἐφεξῆς ὁ Γρηγοράς ῥέω κατατρέχω παλάμη τε αὐτός καί ὁ αὐτός βλασφημία , ἀλλότριος ἐπιστήμη ἅπας δείκνυμι ὁ τε ἡμέτερος καί θύραθεν . διά ὁ καί κακία ὄργανον γίγνομαι ῥᾳδίως αὐτός βεβαιόω τε καί συμπεραίνω , ὁ ἀληθής σοφία εἰσάπαξ ἀπορρήγνυμι καί ἐκτοπίζω . ὅθεν ὁ βαρύστονος ἐκεῖνος καί ἀλιτήριος πλήσσω ὁ Καρδία καί οἷος ἐμβρόντητος γίγνομαι βοάω τε ἀσελγής , ὁ συνήθης φύρδην καί συγκεχυμένως συνείρω , καί οἷος εἶπον ἐμμένω ὁ κάθαρμα . διό καί ὁ βασιλεύς οἱονεί πως αὐτός φείδομαι , πρᾶος καί μετά σεμνός μειδίαμα στρέφω πρός ὁ Γρηγορᾶς , ἡσυχῇ πως καί ὅσος μή ἐξακούω πρός ὁ παλάμη , παραινέω τε καί συμβουλεύω πράος ἀντιδίδωμι ὁ λόγος αὐτός , μή τίς καί πάσχω ὁ ἀδόκητος . ὅς δέ εἰμί οὗτος ἀποκρίνω σιωπάω ὁ λοιπός . ὅς γε μήv Παλαμάς ὁ ἑαυτοῦ βούλομαι ἔτι πολυθεία συνίστημι , ὁ μέν προφέρω ἔλεγχος ἐκεῖνος αὐτός καί ὁ κατά αὐτός χέω χλεύη ἐπί ὅς προτίθημι πᾶς ταχύς ἐκλανθάνω διά σκληρότης καί ἀναλγησία , ὡς ἔοικα , γνώμη , ἕτερος αὖθις εἰσάγω λόγος πρόφασις , παραθαρρύνω ἔχω ὁποῖος αὐτός θιασώτης ἐκεῖ ὁ προστυγχάνω λέγω ἀεί , μή σιωπάω δόξα νικάω ὁ πλεῖστος , ἕ ὁ νικάω μόνος δή ὁ πολυλογία παραμετρέω . ἰταμός γάρ ὁ ἀμαθία καί σφόδρα τίς ἀναιδής , καί φιλέω γε ὡς ὁ πολύς ὁ ὁ μάθησις ἐλλιπής θράσος ἀνασῴζω πλεονεξία , καί μάλιστα ὅταν ἀμαθής ἀκροατής ἐντυγχάνω . εἄν δέ καί ἰταμός ὁμοίως ἐξεπίτηδες ἔνιοι ἔχω σπουδαστής , ἄσημος ἐπικροτέω κραυγή καί ὁ ὁ ἀκοή ἀντιπαταγέω ἐλευθερία καί συγχέω ὁ ὁ ἀλήθεια κριτήριον , ποῦ οὐ εἄν ὁ δεινός αὐθάδεια προβαίνω ; διό καί βιβλίον ἐπί οὗτος ἀνοίγνυμι ὁ Παλαμάς ἀναγιγνώσκω ῥῆσις ἄλλος λέγω εἰμί ὁ ἐνεργέω καί ἄλλος ὁ ἐνεργητικός καί ἄλλος ὁ ἐνέργεια καί ἄλλος ὁ ἐνέργημα . εἶτα ἑρμηνεύω ἀπό γλῶσσα αὐτός , ἐνεργέω μέν εἰμί ὁ θεός , ἐνεργητικός δέ ὁ φύσις , ἐνέργεια δέ ὁ ἄκτιστον αὐτός θεότης , ἄλλος εἰμί ὁ ἐνεργέω τε καί κινέω αὐτός , ἐνέργημα δέ ὁ ἀποτέλεσμα · εἰμί δέ ἐνέργεια καί ἐνεργέω ὁ αὐτός . καί ἐπί οὗτος ἐρωτάω τίς εἄν εἰμί ὁ ἐνεργέω οἴομαι ; εἰμί οὖον αὐτός ὁ δημιουργέω ; ἆρα οὖν κτιστός εἶπον εἄν ὁ δημιουργέω ἐπί ὁ θεός ; ἀπάγω ὁ ἀλογία . εἶτα ἑξῆς ἄλλος ἐπί ἄλλος προστίθημι , δείκνυμι ὁ δημιουργέω ἄλλος τε καί διάφορος ὁ οὐσία καί ἄκτιστον κατά ἑαυτοῦ . καί ἅμα πολυλογώ , πλεῖστος συνείρω ὁμοφυής καί ὁμόστοιχος ὁ πρότερος ἐκεῖνος καί μέσος βλάσφημος αὐτός , ἵνα μή ἀλλοπρόσαλλος τις εἰμί καί ἀσύμφωνος ἑαυτοῦ ὁ ὁ νέος Χαλάνης πύργος οἰκοδομέω , καί ὅσος ὁ σοδομιτικός πυρός δήω πρός κάθαρσις . ἀλλά ὁ Γρηγοράς πρός αὐτός ὁ πλείων παρίημι ἐκεῖνος φημί . εἰμί ἄλλος ὁ δημιουργέω καί ἄκτιστον κατά σός , ἀεί ἄρα εἰμί . καί συμβαίνω λοιπός ἐκ ἀνάγκη εἰμί ὁ δημιουργός συναΐδιος ὁ δημιούργημα · ἀεί γάρ εἰμί ὁ δημιουργός καί ἀεί δημιουργέω κατά σός , ἀεί ἄρα εἰμί καί ὁ κόσμος ὁμοῦ ὁ δημιουργός . ὅσπερ ἄτοπος καί ἀσεβής . προνοέω μέν γάρ ὁ ἅπαξ δημιουργέω ὁ θεός λέγω , καί συντηρέω κατά ὅς γίγνομαι λόγος αὐτός , δημιουργέω δέ οὖον , μή δήω προσθήκη ὅς καταπαύω ἔργον ἅπας ὁ ἕβδομος ἡμέρα . ἄλλως τε καί ἐπεί ἐνεργέω αὐτός καί αὐτός εἰμί ὁμολογέω , εἰμί δέ ὁ ἐνέργεια κίνησις ἐνεργέω μᾶλλον ἢ ἐνεργέω ( εἰμί γάρ ἐνέργεια εἰμί , φημί ὁ μέγας ἐν θεολογία Γρηγόριος . ἐνεργέω δηλονότι καί οὐ ἐνεργέω , καί ὁμοῦ ὁ ἐνεργέω παύω ) , παύω ἄρα ὁ δημιουργέω οὐρανός ἄλλος καί γῆ ἄλλος καί ἥλιος καί ἀστήρ καί ὁ γε τοιοῦτος · καί εἰμί παύω , καί ἄρχω πάντως . ὁ δέ ἄρχω καί παύω ὁ μήτε ἄρχω μήτε παύω πῶς εἄν εἰμί αὐτός ; οὐ ἄρα ὁ δημιουργέω συνηΐδιος ὁ θεός . ὥσπερ γάρ ὁ πυρός φύσις μέν εἰμί ὁ καυστικός ὡς ὁ θεός ὁ δημιουργικός , ἐνέργεια δέ ὁ καίω , ὅς καί πάρειμι μέν ὁ καίω δύναμαι δοκέω ἐνεργέω , ἄπειμι δέ ἐκεῖνος καί ὁ καίω ἄπειμι , οὗτος ἐπί ὁ δημιουργέω φημί τις ἄν , πάρειμι μέν ὁ δημιουργέω δήω χώρα ἴσως ἔχω καί ὁ δημιουργέω , ἐκεῖνος δέ ἄπειμι παύω καί ὁ δημιουργέω . ἔπειτα ὁ ἐνέργεια οὗτος ἐν ὁ σύνθετος κτίσμα χρή νοέω κίνησις εἰμί ἐνεργέω , ὡς ὁ θεῖος ἐκ Δαμασκός φημί Ἰωάννης . ὅστις καί σχέσις εἰμί συνθετικός ὁ ἄκρος , καί ἄνευ ὁ ἔχω νοέω μή δύναμαι · ἄκρος δέ φημί ὁ τε ἐνεργέω καί ὁ ἐνεργέω . ὁ δέ κίνησις ἐν χρόνος τε εἰμί καί ὁ ὁ πρότερος καί ὕστερος παρουσία διοικέω , ὅρος τοπικός ὁμοῦ καί χρονικός δουλόω ὁ ἐλευθερία . οὗτος δέ ἀνατίθημι θεός ὁ πᾶς εἰμί ἄτοπος . ὁ γάρ ἐννόημα ἔργον εἰμί ἐπί θεός , ἀμέσως ὁ βούλημα πρός ὁ κατά πρόθεσις τέλος μεθιστάω . καί διάστημα χρονικός ἢ τοπικός ἐκεῖ παρεισάγω ὁπωσοῦν ἐπίνοια τις ὁ πᾶς εἰμί ἄτοπος καί ἀδύνατος . « ὁ γάρ ὁρμή ὁ θεῖος προαίρεσις » φημί ὁ Νύσσα Γρηγόριος « ὅταν ἐθέλω πρᾶγμα γίγνομαι , καί οὐσιόω ὁ βούλημα εὐθύς φύσις γίγνομαι , ὁ παντοδύναμος ἐξουσία , ὅσπερ εἄν σοφός τε καί τεχνικός ἐθέλω , μή ἀνυπόστατος ποιέω ὁ θέλημα . » τόπος γάρ καί λόγος οὐδείς ὁράω κατά ὁ θέω Κύριλλος μεταξύ ποιητής καί κτίσμα . ἐνέργεια δέ ἐπί θεός δείκνυμι εἰμί ὁ ὁ μέγας καί θαυμάσιος ἔργον αὐτός πρός ἐγώ φανέρωσις . οὗτος δέ εἰμί ποίημα κτίστης , καί οὐδαμῇ θεός καί θεότης ἄκτιστος . ὅς οὐδείς τις προηγέομαι κίνησις , ὅς ἐνέργεια σύ εἰμί ἀναπλάσσω νῦν καί θεότης προσαγορεύω ἄκτιστον καί ὁ θεῖος οὐσία διάφορος . ἀνάπλασμα ἄρα σός διάνοια ὁ σός θεότης εἰμί , οἷος οὐδέ εἄν ὁ ὁ τραγέλαφος πλάσσω ἐννοέω . Πολλῆς γε μήv ἔνστασις ὁ ἑκατέρωθεν γίγνομαι , καί λόγος συχνός κενόω οἷος ὁ ὁ Ἔρις μίτος ὑφαίνω , καί ἅμα θόρυβος μακρός ὁ ἀμαθής ἐκεῖνος παρασπίζω ὁ Παλαμά περιβομβάω ὁ ἐγώ ἀκοή , ὡς μηδέ ἐξακούω δύναμαι τίς ὁ λέγω , ἀναχαιτίζω ὁ δρόμος ὁ Γρηγοράς ἐκεῖνος ὁ ἐλέγχω , ἵνα μή καί πρόφασις τις ὑπονοέω ὁ ὁ Παλαμά καθίστημι βλασφημία . παύω γάρ ὁ ἐλέγχω φημί , καί μηκέτι ὁ ἀμαθής ἐρεθίζω ἐκεῖνος , παύω καί ὁ πολέμιος εὐθύς καί ἀντίπαλος ὁ ἐκεῖνος βλάσφημος γλῶσσα καί ἀπεραντολογία . « ἔχω δέ καί ὁ μίμησις εἰς ὁ θεῖος » φημί « ἐκεῖνος φωστήρ καί διδάσκαλος ὁ ἐκκλησία ἀναφέρω , κατά Εὐνόμιος πάλαι φέρω . ὁ γάρ ἐκεῖνος καταγιγνώσκω ἀναλγησία , Βασίλειος μέν ὁ μέγας “ ἔοικα ” φημί “ διά ὁ πολύς ὁ ἀσέβεια ἐνάργεια ἀπορέω λόγος , καί οὐ ἔχω πῶς ὁ ἀλογία αὐτός καθάπτω , ὥστε ἐγώ δοκέω τίς κερδαίνω παρά ὁ ἄγνοια . ὡς γάρ ὁ μαλακός καί ὑπείκω ὁ σῶμα ὁ μή ἔχω ἀντέρεισις οὐ εἰμί γενναῖος ὁ πληγή φέρω , οὕτως οὐδέ ὁ πρόδηλος εἰς ἄνοια δυνατός ἔλεγχος νεανικός καθικνέομαι . λείπω οὖν σιωπή ὁ βδελυκτός αὐτός ὁ ἀσέβεια παρατρέχω ” Γρηγόριος δέ αὖθις ὁ Νυσσαεύς , κατά Εὐνόμιος φέρω καί αὐτός καί ὁ αὐτός ἀδελφός σταδιοδρόμης δίαυλος , “ καλῶς εἄν ἔχω ” φημί “ σιωπή μᾶλλον ὁ λόγος βδελύσσομαι καί βύω ὁ οὖς φεύγω ἀπό ἀκοή πονηρός . ” » ἐπί οὗτος ὁ βασιλεύς τε ἀνίστημι καί ὁ σύλλογος διαλύω . εἰμί δέ καί ἕτερος πλείων μεταξύ λαλέω παρά ὁ Παλαμά , σιγή ὑπάρχω καί οὖον μνήμη οὐδέποτε οὐδείς ἄξιος , σιγή παραπέμπω καί οὗτος ὁ διήγησις , μέμφομαι μηδείς · περισσός γάρ καί ἐπιβλαβής καί συμφύρω καί βλασφημία παντοδαπής καί ποικίλος ἀνάμεστος , μᾶλλον δέ χείρων παντάπασι ἢ ναυτιάω εἰμί , οὐδέ ἀκοή γοῦν μικρός ἀξιόω πρός ὁ Γρηγορά . διά οὗτος καί αὐτός σιγή παραπέμπω κρίνω δήω , δύο ἕνεκα , ἵνα δηλαδή μήτε ὅριον πατήρ ὑπερβαίνω , μήτε βλασφημία Παλαμικός ἀκοή καθαρός καταβλάπτω . εὕω γε , εἰμί Φίλων ἀγαθός Ἀγαθόνικος . καί σύ ὁ διήγησις μακρός τις κεῖμαι χάρις ἐν ὁ ὁ ἐμός Καρδία θάλαμος . ἡδύς δέ εἄν πυνθάνομαι καί ὅστις ὁ ψῆφος ἐπί οὗτος εἰμί ὁ τε βασιλεύς αὐτός καί ἅμα ὁ ὁ ἔνδοξος γερουσία ἐκεῖνος . ἀλλά οὐδέ οὗτος ὀκνέω σύ , ἀγαθός Θεότιμος , διηγέομαι . καταγιγνώσκω μέν ὁ μακρός ὁ Παλαμά καί ποικίλος βλασφημία ὁ βασιλεύς ὁπόσος εἰκός , ἐκφαίνω δέ οὐδείς οὐδαμῇ , ἀλλά ἄφθογγος ὁ παράπαν ὁ γλῶσσα ἔχω τηρέω , δύο ἕνεκα , εἷς μέν ὅτι οὔτε αὐτός παλάμη θεατρίζω βούλομαι δημόσιος καί λυπέω ἐκ ὁ προφανής , οὔτε αὖος διά αὐτός Καντακουζηνός , ὅλος ὁ ὁ Παλαμά περιφανής ἐξαρτάω ἀγάπη καί σχέσις , δύο δέ ὅτι καί τοιοῦτος ἐκ φύσις ἔχω ὁ τρόπος · οὔτε γάρ εἰς ὁ λοιδορέω πρόχειρον ὁ γλῶσσα οὔτε εἰς ὁ κολάζω ἔχω ὁ χείρ , ἀλλά ἥμερος παντάπασι ὁ ἦθος φυλάσσω διηνεκής , αὐτοφυής ὡς εἶπον καί αὐτοχάλκευτος ἔχω αὐτός πρός ἐπιείκεια . διά δή οὗτος ἐνταῦθα λοιδορέω οὔτε αὐτός ἄντικρυς βούλομαι παλάμη , οὔτε ἄλλος οὐδείς οὗτος δράω συγχωρέω , ἀλλά αὐτός τε σιγάω γλῶσσα ὁ ὁ γνώμη κριτήριον εἰς ἕτερος ταμιεύω χρόνος , καί ὁ ἄλλος ὁ ὅμοιος παραινέω δράω . ἀλλά ὁ Παλαμάς οὐδαμῇ κατά ὁ εἰκός ἀλλά ἐκ διάμετρος πρός ὁ ἐπισφαλής ὁ ὁ βασιλεύς καταστοχάζομαι καί καταψεύδομαι γνώμη , ὁ φυσικός ὁ ἀναίδεια κίνημα καί ὁ ἀταμίευτος καί ὀξύρροπος ὁλοσχερῶς ὁρμή δίδωμι ὁ ὑστεραῖος , καθάπερ οἰστρηλατέω ταῦρος . καί ὅλος πλατύς καί ἀγυιά περίειμι1 ἀμετροεπής κολῳάω , καί ὅλος ἐξαντλέω ῥῆμα ὄγκος . καί ὅσος εἄν ἐντυγχάνω , πᾶς κατακλύζω ἀκοή , ἐγκαυχάομαι ἀνεμιαῖος καί ψευδής καί ὅσος ὁ ἄτοπος φάλαγξ . καί οὖον μόνος οὐδείς ὁ ὁ πόλις εἰμί αὐτός παρίημι παρθενώνας τε καί ὁ ἄλλως ἔχω φροντιστήριο , ὅς ἐγκατασπείρω δίειμι ὁ συνήθης καί βέβηλος ὁ αἵρεσις δόγμα , ἀλλά καί κατά οἶκος μείζων τε καί κακός μέχρι ὁ χαμαιτυπεῖον , καί εἰμί τις ἄγω κωθωνίζω γραῦς , ὁ τοιοῦτος θόρυβος πᾶς ἐμπίμπλημι ἀκοή , ἕωθεν εἰς ἑσπέρα ἀμοιβηδόν περιτρέχω ὅλος τε Ψυχή προθυμία καί πούς ὀξύτης . καί ῥέω λοιπός οὑτωσί διά ὁ ἄγυια ὁ ὁ ἀναίδεια φήμη . καί ὅς μέν ἀγροικία συνοικέω ἐν-εἰμί , οὗτος καί ὁ φήμη συμφέρω πως ἐν-εἰμί · ὅς δέ ἐλλόγιμος εἰμί βασανίζω ἔπειμι σύν λόγος καί στάθμη ὁ ἀκοή , οὗτος δέ οὐδαμῇ προσίημι ὁ λέγω οὐδείς ἐν-εἰμί , ἥκιστος πείθω δύναμαι ὡς οὗτος παχύτης ἔχω βλασφημία ὁ βασιλεύς διάνοια λανθάνω . καί μέν δή ὁ τοσοῦτος ἀτοπία ἐν ἀκοή γίγνομαι ὁ βασιλεύς , μᾶλλον δέ ὁ διαβολή καί συκοφαντία ὅς κατά ὁ βασιλικός διασκεδάννυμι γνώμη ὁ ἀναιδής Παλαμάς , καί ἅμα ὁπόσος καταψεύδομαι καί ὁ εὐγενής γερουσία οὐ ὀκνέω , οὖον μέτριος ἄχθομαι συμπίπτω . δήω γάρ παλάμη εὐχαριστέω πρός γε ὁ ἄλλος καί πρό γε ὁ ἄλλος ὁ βασιλεύς ὁ μακροθυμία καί προμήθεια ὁ μή ἐκκήρυκτος γίγνομαι ὁ μακρός ἐκεῖνος ἕνεκα βλασφημία , ὅς δέ καί διά ὑποψία ἔρχομαι πράσσω ὁ εὐεργέτης ὁπότερος δύο , ἢ ὅτι μή συνίημι οὔτε ὁ βασιλεύς οὔτε ἄλλος οὐδείς ὁ ὁ ἀνόσιος λαλέω κατά ὁ εὐσέβεια , ἢ συνίημι περιφρονέω τε καί παρίημι ὁ πλεῖστος , μᾶλλον δέ ἅπας ἄξιος φροντίς καί σπουδή . διό δή καί οὖον μόνος ὁ ἀναιδής τε καί ἀγεννής ἦθος καταγιγνώσκω γίγνομαι παλάμη , ἀλλά εἰμί ἕ καί καταράομαι ἐξάγω μή ὁ ὥρα μόνος ἐν ὅς τυγχάνω αὐτός γεννάω , ἀλλά καί ὁ αὐτός γεννάω καί τρέφω . ἐκ γάρ ῥίζα , ὡς ἔοικα , λέγω , ὁ πατρῷος ὁ τοσοῦτος αὐτός ὁ δυσσέβεια ἐγκατασκήπτω νόσημα , καθάπερ τις ἄλλος κηλίς ὁ γονεύς καί τροφή ἐγκαλύπτω · οὖον γάρ εἄν εἰς βάθος οὗτος κακός ἐμπίπτω ὁ γέννημα καί ἀπορρώξ Ἐρινύς φαίνω ὁ γνώμη καθίστημι . διό οὔτε ἐκεῖνος ἄθωος φάσκω ἄξιος μένω ὁ καταδίκη , αἴτιος μέν αὐτός ὁ εἰς ὁ βίος γίγνομαι παραγωγή αἴτιος δέ ὁ ὁ ἐκκλησία διά αὐτός χειμών , οὔτε αὐτός οὐδείς ἐξαιρέω ὁ καταδίκη , μεσιτεύω ἴσως ὁ ἀβούλητος διά ὁ σπερματικός ἐκ γένεσις ἀρχή καί βίαιος δύναμις ὁ πατρικός πονηρία , ζιζάνιον δίκη ἐρανίζω ἐκεῖθεν καί προκαταβάλλω εὐθύς ἀπό ἑστία ἐν ὁ σύστασις . ἀλλά ἑκάτερος ἑκάτερος ὁ ἀρόω καί λοιδορία κοινωνέω τε , καί ὄστρακον δουλεύω ἀμφότερος ὁμοῦ ὁ αὐτός συμπίπτω , ὁ μέν ὡς πονηρός ἐκφέρω καί τρέφω τόκος ὁ βίος , καί οὐ εἰς Κιθαιρών καί Χάρυβδις , καί εἰμί πού τις ἐκ μηχανή καινός ταμιεύω θάνατος ἐν χαράδρα καί κῦμα γῆ καί θάλασσα , ῥίπτω ἔκθετος , εὐθύς ἐκρήγνυμι ὁ ἄτοπος γαστήρ , ὁ δέ ὡς μήτε ἀβούλητος ὁ ἐκεῖνος ποιέω κακία , ἅτε λόγος μετέχω καί παιδεία ὁπωσοῦν , ὅς μέτειμι ὁ γονεύς οὖον συμπίπτω , μήτε μηδείς ἐπιεικής οὐδείς διατίθημι , εἰμί τις παραπλήσιος ἐκεῖνος νοσέω , μηδέ κωφός γοῦν σιωπή ὁ κακός περιθάλπω βουλέω , ἀλλά πολύς ὁ μέτρον μοχθηρός δή τις καί σφόδρα ἀναιδής λογισμός παραδίδωμι ὁ ὁ γνώμη ἡγεμονία . καί κακός κακός παραμείγνυμι ἦθος καί δόγμα μακρός τις διάστημα ὁ τε πατρῷος παρελαύνω συμπίπτω δυσσέβεια , καί ἅμα Ψυχή εὐσέβεια ἁπλότης συντρέφω θανάσιμος ἀπό γλῶσσα κεράννυμι ὁ φάρμακον . πατήρ γάρ μέχρι οὗτος τιμάω προαιρέω ἄν τις εἰκότως , μέχρι πρός ὁ εὐσεβής ὁ ὁ τροφή καί παιδεία πηγή , καί ὅσος ὁ ἕπομαι εἰμί διά ἔφεσις καί ῥαστώνη λαμβάνω , ὁράω πρόειμι · ἐπειδάν δέ πρός κακοδαιμονία ὁ ῥέω ἕρπω ὁ χρόνος δόξα , ὁ πάνυ τίς προσήκω ἀλλοτριόω νομίζω ἄν , ὁ ὁ καιρός περίστασις βιάζομαι ὁ φιλέω ὁ Ψυχή ἐκ ὁ συγγενής κακός πρός ἀλλότριος μετατίθημι ἀγαθός . καί μέν δή δήω αὖθις ἔρχομαι μέρος καί αὐτός γίγνομαι ὁ ἄλλος ὅς περί ὁ βασιλεύς τέως συμβαίνω μέγας τε καί κακός ὁ ἄξιος , εἰμί σχεδόν ὁ ἅπας οὐδείς ὅς μή λοίδορος ὁπλίζω γλῶσσα κατά αὐτός , ὁ ἔναγχος βλασφημία ἐκεῖνος προβάλλω πρός ἔλεγχος νῦν ὑπό αὐτός μάρτυς καί αὐτήκοος ὁ βασιλεύς . εἰμί δέ ἕ καί μέχρι πρό ἔτος ἑπτακαίδεκα ὁ μνήμη ἀναπόμπιμος ποιέω , ὁ πάλαι δή καί δράω καί πάσχω αὐτός ἐκγίγνομαι , καί ἀνάθεμα ἐγγράφω καί χωρισμός θεός καθυποβάλλω πρός ὁ τότε πατριάρχης καί ἀρχιερατικός σύνοδος . καί συναιρέω φαίνω πολύς τις εἰμί ὁ καταδρομή ὁ σήμερον ψῆφος ὁ εὐδαίμων γερουσία ἐκεῖνος ἐπί ὁ νέος βασιλεύς , ὅς δή κατά ὁ Παλαμά τηνικαῦτα ἀποφαίνω , ἄλλος ἄλλος λέγω , καί ἄλλος ἄλλος ἁμιλλάομαι , καί ἄλλος ἄλλος πάρειμι ὁ ὁ λοιδορία ὑπερβάλλω . εἰμί δέ ἕ καί προδότης αὐτός ἐπικαλέω αὐτός βασιλεύς καί ὅσος ὁ βασιλεύς προσήκω ἄγω γένος καί δόξα · καί ὡς ὁ γε ἥκω εἰς αὐτός οὐ ἀπέχω , ὁ ἡγεμονία ὁ γνώμη ὑπήκοος ἅπαξ ἔργον καί λόγος ὁμοῦ πονηρός πράσσω , μή οὖον πᾶς συλλήβδην βίαιος θάνατος δίδωμι . οὖον γάρ ὅτι μή σιδήρεος καί αὐτός κατά ὁ ἀνδροφόνος χράω λόγχη ἐκ ὁ προφανής , ὑποβαίνω τίς ὁ βάρος ἔχω δόξα ὁ ἔγκλημα , ἀλλά ὅτι φίλιος σχηματίζω ὅλος δολερός κενόω ὁ ἄδολος φιλέω ὁ ὁ δηλητήριος κρατήρ , πρίν ὁ ἐπιβουλή αἰσθάνομαι ὁ πάσχω . καί ὁ μέν γένος καί δόξα προέχω ἀνήρ ἐκεῖνος οὗτος προσφέρω ὁ μιαρός Παλαμά , καί οὗτος ἐκεῖνος ὁ κρίσις ἀποτίνω · ὁ δέ βασιλεύς καί αὐτός σιγή ὁ κατά ὁ Παλαμά τοιοῦτος λοιδορία αὐτήκοος γίγνομαι , καί βούλομαι μέν πως ὁ ὁ ἐκδίκησις προστάσσω κόλασις κατά αὐτός , φείδομαι δέ οὖν διά ὁ ἔμφυτος ἐπιείκεια , τέως μέν ὁ ἀπό γλῶσσα καί ὁ ἔργον ὑπερτίθημι ψῆφος , ἐπιμένω δέ οὖν ὅμως ὑβριοπαθέω ὁράω καί ἄχθομαι παλάμη , καί οὔτε ὁ λοιδορέω ἀνακόπτω ὁ ὁρμή , καί ἅμα ὁ χαίρω ὑποφαίνω ὁ ἑαυτοῦ Ψυχή ἀμυδρός τις μειδίαμα , καί διακαρτερέω μέχρι πολύς τις χρόνος διακούω ἡδύς ὁ κατά ὁ Παλαμά λοιδορία . καί εἰμί οὗτος ψῆφος ἢ ψῆφος προαναφώνησις τις καί διατύπωσις ὁ μέλλω ἔτι κατά ὁ Παλαμά καταδίκη , ἐκφέρω πρός τε ὁ βασιλεύς καί ὁ ἔνδοξος ἐκεῖνος ἀνήρ ὁ ἔναγχος διάλεξις ὅς ποιέω πρός ὁ Γρηγορᾶς .