nicephorus-gregoras.historia-romana 12.1.3
( Γ . ) Ἔχειν γὰρ ἀεὶ καὶ γῆν ἀντιφιλοτιμεῖσθαι πρὸς τὰ αἰθέρια , καὶ δεικνύειν , μὴ μόνοις κλῆρον ἐξαίρετον εἶναι τοῖς οὐρανοῖς φωναῖς ἀφθόγγοις θεοῦ διηγεῖσθαι δόξαν ἀεὶ , ἀλλ' ἐξ ἀντιῤῥόπου καὶ γῆν ἡλίῳ καὶ ἀστράσιν ἀεὶ νέαν ἐξεῖναι διηγεῖσθαι δόξαν θεοῦ , καὶ τοῦ τοσούτου χρήματος ὑπηρέτις ἡ ἱστορία καθίσταται χορηγὸς τοῖς ἀνθρώποις . ἧς ὁπόσον ἐστὶν ἐν βίῳ τὸ χρήσιμον , ἀνδρῶν τε τῶν πάλαι τοῖς πλείστοις ἐστὶν εἰρημένον , καὶ ἡμῖν γε πολλάκις αὐτοῖς ἐξ αὐτοσχεδίου τῆς γλώττης ὑμνῆσαι καθόσον ἐξῆν , καὶ γράμμασι πολλαχῆ τοῖς ἡμετέροις ἐγκατασπεῖραι , κώλυμα ἥκιστα πάντων ὄκνος οὐδεὶς ἐγεγόνει . αὕτη γὰρ ἀναγινώσκειν διδάσκει καθάπερ βιβλίον τῶν αἰωνίων ἔργων τοὺς κύκλους · καὶ διὰ ταύτης οἱ πάλαι θανόντες ὁμιλοῦσι τοῖς ζῶσί τε καὶ ἀεὶ γιγνομένοις , ὡς ἀεὶ παρόντες , καὶ τὰς οἰκείας ἕκαστοι διηγοῦνται πράξεις , καὶ εἴ τι παρὰ τὸν βίον τῶν χρηστῶν καὶ μὴ πεπονθέναι γέγονέ σφισιν , ἀναβίωσιν καινοτέραν δαιμονίως πως τῆς ἱστορίας δημιουργούσης . αὕτη κακίαν ἀεὶ φαυλίζει δι' αἰῶνος ἐλέγχουσα , καὶ ἀρετὴν ἀθανατίζουσα σκωλήκων οὐ δίδωσι στόμασι διαφθείρειν ὁμοίως τοῖς σώμασιν . αὕτη μαινομένων δίκην ὑπὸ τύχης καὶ τύφου ματαίου γαυρουμένους παρειληφυῖα τῶν ἀνθρώπων ἐνίους μετριωτέρους ἐργάζεται . τῶν γὰρ φθασάντων τὰ πάθη οἷόν τινα πέλεκυν ἐπισείουσα λανθάνει καθάπερ διδάσκαλος παραδυομένη πρὸς τὴν ψυχὴν , καὶ ἠρέμα τάς τε φύσεις ἀμείβουσα διὰ τῆς τοιαύτης παιδείας καὶ τὰ ἤθη ῥυθμίζουσα , καὶ ἐξ ἀσυνέτων μὲν συνετοὺς , ἐξ ἀφρόνων δ' ἐργαζομένη φρονίμους · καὶ οὑτωσί πως ἐκ τοῦ θηριώδους πρὸς τὸ ἡμερώτερον ὅλας μεθαρμόζουσα πολιτείας . τοὺς μὲν γὰρ ἀγαθοὺς ἐξαίρουσα τοῖς ἐπαίνοις , τοὺς δὲ φαύλους ἐν κακότητος μοίρᾳ τιθεῖσα , ἐναργέστατον τοῖς ὀψιγόνοις γίνεται κάτοπτρον . ὡς γὰρ δι' ἐκείνου σαφεστέρας λαμβάνοντες τὰς ἐμφάσεις τῶν τοῦ προσώπου χρωμάτων τε καὶ σχημάτων οἱ πρὸς αὐτὸ βλέποντες ἐπανορθοῦσιν ὅσον ἐφικτὸν , οὕτω δήπου καὶ διὰ τῆς ἱστορίας τοῖς μετιοῦσιν ἐντίθεται σύνεσις , καὶ ἦθος ῥυθμίζεται ψυχῆς , καὶ ἀκόλαστον σχῆμα θυμοῦ καὶ φωνῆς καὶ διαίτης ἀμείβεταί τε καὶ ἀναπλάττεται πρὸς τὸ βέλτιον , καὶ λανθάνοντα φύσεως ἐλαττώματα καὶ συμπτώματα θεραπεύεται πάμπολλα . μᾶλλον δὲ καὶ κατόπτρου πολλῷ κραταιότερον τὸ τῆς ἱστορίας δείκνυται χρήσιμον . ἡ μὲν γὰρ μυρίας τε καὶ παντοδαπὰς τῶν ἄλλοτ' ἄλλως γινομένων καὶ ἀπογινομένων ἀνδρῶν ὑποδεικνῦσα πράξεις καὶ λόγους σαφεστέραν τὴν τοῦ βελτίονος ἐκ παραθέσεως ἔχει δεικνύειν ἐκλογήν τε καὶ μάθησιν . τὸ δὲ κάτοπτρον , μονομέρη μὲν τὴν ἔμφασιν , συμφυᾶ δὲ τὴν τοῦ ἐνορῶντος φίλαυτον ἔχον ἕξιν , ῥᾳδίως τε ἐξαπατᾷ καὶ τῆς ἀληθοῦς ἐξίστησι διδασκαλίας . βασιλεῦσιν οὖν καὶ ἄρχουσι πολλοῦ τινος ἄξιον ἂν ἡ ἱστορία γίγνοιτο χρῆμα , παραινοῦσα μὴ μέγα φρονεῖν , μήδ' ἐπὶ τῇ παρούσῃ τύχῃ θαῤῥοῦντας πρὸς τὸ βιαιότερόν τε καὶ τυραννικώτερον ἐξάγειν τὸν τρόπον , ἀλλ' ἀεὶ τὸν βασιλεῖ φυλάττειν μόνον προσήκοντα . ὁ μὲν γὰρ γνώμης αὐθαδείαις δημαγωγούμενος καὶ ὀχλοκρατούμενος ἄγεται μᾶλλον ἢ ἄγει , καὶ δοκῶν ἄρχειν ἔλαθε πρῶτος αὐτὸς ὑπὸ τῶν τῆς κακίας εἰδῶν τυραννούμενος . ὁ δὲ τὰς τῆς ἡγεμονίας ἡνίας δικαίως τοῖς ἄρχουσι νόμοις ἑκουσίῳ γνώμῃ διδοὺς , καὶ ὥσπερ μεθόριον ὑπηκόων καὶ νόμων ἑστὼς , ἐπίσης ἄρχειν καὶ ἄρχεσθαι κατὰ τὸν ἥμερον καὶ ἀνθρώπῳ πρέποντα βούλεται τρόπον , πρὸς ἀκριβῆ τινα ζῆλον καὶ μίμησιν ἑαυτὸν προβαλλόμενος τοῖς ὁρῶσιν , ἔμψυχον τῷ ὄντι νόμον καὶ ἄγαλμα ζῶν ἀρετῆς καὶ τὸ τῆς ἀρχῆς σύμβολον ἐκ τοῦ μᾶλλον ἑαυτοῦ πρῶτον , ἢ τοῦ τῶν ἄλλων ἄρχειν , σαφῶς παρεχόμενος . μηδὲν γὰρ τῶν ἐν βίῳ μόνιμον εἶναι καὶ βέβαιον , μηδὲ τὰς κρηπῖδας ἐπ' ἀσφαλοῦς ἑστάναι τῆς τύχης παιδευόμενος ἐκ τῆς ἱστορίας , δέδιε καὶ βραχεῖαν καιροῦ ῥοπὴν , ῥᾷστα δυναμένην ἀνατρέπειν ἅπαντα , καθάπερ οἱ τοὺς κύβους ἐν τῷ παίζειν ἀναῤῥίπτοντες . οὕτω καὶ φύσεως αὐτῆς ὑπέρτερον ἡ ἱστορία περιφανῶς ἐπεφύκει . ἡ μὲν γὰρ τοῦ εἶναι μόνον κυρία γίνεται · ἡ δὲ καὶ τὸ εὖ εἶναι προστίθησιν · ὃ τοσοῦτον ἐκείνου βέλτιον , ὅσον τό γε βλέπειν τοῦ μὴ βλέπειν .
Lemmas: ( Γ . ) ἔχω γάρ ἀεί καί γῆ ἀντιφιλοτιμέομαι πρός ὁ αἰθέριος , καί δείκνυμι , μή μόνος κλῆρος ἐξαίρω εἰμί ὁ οὐρανός φωνή ἄφθογγος θεός διηγέομαι δόξα ἀεί , ἀλλά ἐκ αντίρροπο καί γῆ ἥλιος καί ἀστήρ ἀεί νέος ἔξεστι διηγέομαι δόξα θεός , καί ὁ τοσοῦτος χρῆμα ὑπηρέτις ὁ ἱστορία καθίστημι χορηγός ὁ ἄνθρωπος . ὅς ὁπόσος εἰμί ἐν βίος ὁ χρήσιμος , ἀνήρ τε ὁ πάλαι ὁ πλεῖστος εἰμί εἴρω , καί ἐγώ γε πολλάκις αὐτός ἐκ αὐτοσχέδιος ὁ γλῶσσα ὑμνέω καθόσον ἔξεστι , καί γράμμα πολλαχῆ ὁ ἡμέτερος ἐγκατασπείρω , κώλυμα ἥκιστος πᾶς ὄκνος οὐδείς γίγνομαι . οὗτος γάρ ἀναγιγνώσκω διδάσκω καθάπερ βιβλίον ὁ αἰώνιος ἔργον ὁ κύκλος · καί διά οὗτος ὁ πάλαι θνῄσκω ὁμιλέω ὁ ζάω τε καί ἀεί γίγνομαι , ὡς ἀεί πάρειμι , καί ὁ οἰκεῖος ἕκαστος διηγέομαι πρᾶξις , καί εἰμί τίς παρά ὁ βίος ὁ χρηστός καί μή πάσχω γίγνομαι σφεῖς , ἀναβίωσις καινός δαιμόνιος πως ὁ ἱστορία δημιουργέω . οὗτος κακία ἀεί φαυλίζω διά αἰών ἐλέγχω , καί ἀρετή ἀθανατίζω σκώληξ οὖον δίδωμι στόμα διαφθείρω ὁμοίως ὁ σῶμα . οὗτος μαίνομαι δίκη ὑπό τυγχάνω καί τύφω μάταιος γαυρόω παραλαμβάνω ὁ ἄνθρωπος ἔνιοι μέτριος ἐργάζομαι . ὁ γάρ φθάνω ὁ πάθος οἷος τις πέλεκυς ἐπισείω λανθάνω καθάπερ διδάσκαλος παραδύομαι πρός ὁ ψυχή , καί ἠρέμα ὁ τε φύσις ἀμείβω διά ὁ τοιοῦτος παιδεία καί ὁ ἦθος ῥυθμίζω , καί ἐκ ἀσύνετος μέν συνετός , ἐκ ἄφρων δέ ἐργάζομαι φρόνιμος · καί οὕτως πως ἐκ ὁ θηριώδης πρός ὁ ἥμερος ὅλος μεθαρμόζω πολιτεία . ὁ μέν γάρ ἀγαθός ἐξαίρω ὁ ἔπαινος , ὁ δέ φαῦλος ἐν κακότης μοῖρα τίθημι , ἐναργής ὁ ὀψίγονος γίγνομαι κάτοπτρον . ὡς γάρ διά ἐκεῖνος σαφής λαμβάνω ὁ ἔμφασις ὁ ὁ πρόσωπον χρῶμα τε καί σχῆμα ὁ πρός αὐτός βλέπω ἐπανορθόω ὅσος ἐφικτός , οὗτος δήπου καί διά ὁ ἱστορία ὁ μέτειμι1 ἐντίθημι σύνεσις , καί ἦθος ῥυθμίζω Ψυχή , καί ἀκόλαστος σχῆμα θυμός καί φωνή καί δίαιτα ἀμείβω τε καί ἀναπλάσσω πρός ὁ ἀγαθός , καί λανθάνω φύσις ἐλάττωμα καί σύμπτωμα θεραπεύω παμπολύς . μᾶλλον δέ καί κάτοπτρον πολύς κραταιός ὁ ὁ ἱστορία δείκνυμι χρήσιμος . ὁ μέν γάρ μυρίος τε καί παντοδαπός ὁ ἄλλοτε ἄλλως γίγνομαι καί ἀπογίγνομαι ἀνήρ ὑποδείκνυμι πρᾶξις καί λόγος σαφής ὁ ὁ ἀγαθός ἐκ παράθεσις ἔχω δείκνυμι ἐκλογή τε καί μάθησις . ὁ δέ κάτοπτρον , μονομερής μέν ὁ ἔμφασις , συμφυής δέ ὁ ὁ ἐνοράω φίλαυτος ἔχω ἕξις , ῥᾳδίως τε ἐξαπατάω καί ὁ ἀληθής ἐξίστημι διδασκαλία . βασιλεύς οὖν καί ἄρχω πολύς τις ἄξιος εἄν ὁ ἱστορία γίγνομαι χρῆμα , παραινέω μή μέγας φρονέω , μηδέ ἐπί ὁ πάρειμι τυγχάνω ῥαίνω πρός ὁ βίαιος τε καί τυραννικός ἐξάγω ὁ τρόπος , ἀλλά ἀεί ὁ βασιλεύς φυλάσσω μόνος προσήκω . ὁ μέν γάρ γνώμη αὐθάδεια δημαγωγέω καί οχλοκρατούμαι ἄγω μᾶλλον ἢ ἄγω , καί δοκέω ἄρχω λανθάνω πρῶτος αὐτός ὑπό ὁ ὁ κακία εἶδος τυραννέω . ὁ δέ ὁ ὁ ἡγεμονία ἡνία δικαίως ὁ ἄρχω νόμος ἑκούσιος γνώμη δίδωμι , καί ὥσπερ μεθόριος ὑπήκοος καί νόμος ἵστημι , ἐπίσης ἄρχω καί ἄρχω κατά ὁ ἥμερος καί ἄνθρωπος πρέπω βούλομαι τρόπος , πρός ἀκριβής τις ζῆλος καί μίμησις ἑαυτοῦ προβάλλω ὁ ὁράω , ἔμψυχος ὁ εἰμί νόμος καί ἄγαλμα ζῶ ἀρετή καί ὁ ὁ ἀρχή σύμβολον ἐκ ὁ μᾶλλον ἑαυτοῦ πρῶτος , ἢ ὁ ὁ ἄλλος ἄρχω , σαφῶς παρέχω . μηδείς γάρ ὁ ἐν βίος μόνιμος εἰμί καί βέβαιος , μηδέ ὁ κρηπίς ἐπί ἀσφαλής ἵστημι ὁ τυγχάνω παιδεύω ἐκ ὁ ἱστορία , δείδω καί βραχύς καιρός ῥοπή , ῥᾳδίως δύναμαι ἀνατρέπω ἅπας , καθάπερ ὁ ὁ κύβος ἐν ὁ παίζω ἀναλείφω . οὗτος καί φύσις αὐτός ὑπέρτερος ὁ ἱστορία περιφανής φύω . ὁ μέν γάρ ὁ εἰμί μόνος κύριος γίγνομαι · ὁ δέ καί ὁ εὕω εἰμί προστίθημι · ὅς τοσοῦτος ἐκεῖνος ἀγαθός , ὅσος ὁ γε βλέπω ὁ μή βλέπω .