nicephorus-gregoras.historia-romana 24.1.8
( Η . ) Ἀλλὰ καὶ ὁ μέγας Ἀθανάσιος ἐν τῇ πρὸς Σεραπίωνα πρώτῃ τάδε διέξεισιν ἐπιστολῇ · « ἐν τούτῳ , » φάσκων , ( τῷ πνεύματι δηλαδὴ ) « τὴν κτίσιν ὁ λόγος δοξάζει θεοποιῶν , καὶ υἱοποιῶν δὲ προσάγει τῷ πατρί · τὸ δὲ συνδοξάζον τῷ λόγῳ τὴν κτίσιν οὐκ ἂν εἴη αὐτὸ τῶν κτισμάτων . » καὶ μετ' ὀλίγα · « ὁ γὰρ πατὴρ διὰ τοῦ λόγου ἐν πνεύματι ἁγίῳ τὰ πάντα ποιεῖ , καὶ οὕτως ἡ ἑνότης τῆς ἁγίας τριάδος σώζεται . » καὶ πάλιν · « εἰ τὰ ποιήματα βουλήσει καὶ εὐδοκίᾳ ὑπέστη καὶ ἡ κτίσις πᾶσα θελήματι γέγονεν , ἐκτός ἐστιν οὗτος τῶν βουλήσει γεγονότων , καὶ μᾶλλον οὗτός ἐστιν ἡ ζῶσα βουλὴ τοῦ πατρὸς , ἐν ᾗ τὰ πάντα γέγονε . » καὶ πάλιν · « εἰ ἐν χειρὶ θεοῦ τὰ ποιήματα εἰργάσθη ( γέγραπται γὰρ ὅτι διὰ τοῦ λόγου πάντα γέγονε , καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν ) , εὔδηλον ὡς οὐκ ἂν εἴη ὁ υἱὸς ἔργον · ἀλλ' αὐτός ἐστιν ἡ χεὶρ τοῦ θεοῦ καὶ σοφία . » καὶ τί δεῖ περὶ τὰ αὐτὰ διηνεκῶς ἀνειλουμένους τὰς ὑμῶν ἀκοὰς ἀποκναίειν ; παριστᾷν ἱκανῶς τῶν λεχθέντων ἐχόντων , ὡς διῄρηταί τε πανταχοῦ τῆς γραφῆς τὰ ποιήματα τῆς ποιούσης οὐσίας · καὶ ὡς κτίσματα εἴη ποιήματα πάντως · καὶ ὡς τοὺς θείους διαβάλλει πατέρας , δέει μὲν τῶν οἰκείων ἐλέγχων τὰ ἐκείνοις λεχθέντα σιγῇ παριὼν , σκιωδῶς δ' ἐνίων ἐνιαχοῦ προσεμβάλλων γυμνά πως ὀνόματα , ἵνα δι' αὐτῶν συναρπάζῃ δῆθεν τῶν ἁπλουστέρων τὰς ἀκοάς . δῆλον δ' ἔσται μᾶλλον ἐξ ὧν ὀνομαστί τε ἐμνήσθη καὶ ὧν τὰς ῥήσεις ἐκτέθειται , παρασπῶν τὴν αὐτῶν ὁλοκληρίαν , καὶ ἄλλα ἄλλως ἄλλοσε δεικνὺς καὶ διασπείρων τεμάχια , καὶ ἀνελευθέρῳ πανταχοῦ χρώμενος ἀναιδείᾳ , ὅπη ἂν καὶ ὅθεν οἴηται τὸ βουλόμενον εὐχερέστερον ἀνύσειν τῆς γνώμης , ὡς ἐκείνους τε προφανῶς διαβάλλοι καὶ ὡς οὐκ οἶδ' ὁπότερον , εἴτ' ἐξ ἀμαθίας μᾶλλον ἢ κακοηθείας δέδρακέ τε καὶ δρᾷ τουτοῒ , εἴτε τοῦτο μὲν οὐχὶ , διὰ δὲ κακοήθειαν καὶ μάλα μόνην μάλιστα ψυχῆς · εἰ δὲ καὶ ἐξ ἀμφοῖν , ὡς ἡ τῶν πολλῶν μακρὰ κεκράτηκε φήμη , ἥκιστ' ἔγωγε διοίσομαι . πολλαχοῦ γὰρ ( ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰπεῖν ) ἡλώκει τε καὶ ἁλισκόμενος ὁρᾶται μάλα περιπετὴς καθιστάμενος ἑκατέροις , ὥστε ὁπότερον ἄν τις βούλοιτο προφέρειν κατ' αὐτοῦ , δεξιὸν ὑποκείμενον , οἶμαι , εὑρήσει τὸν ἄνθρωπον καὶ μάλα γέ τοι δεκτικόν . καὶ εἰκότερον τουτί . ὃς γὰρ ἂν οἰήσεως ἀωρίᾳ τὴν ἡγεμονίαν τῆς γνώμης πιστεύσας ἐπὶ τὰς τῶν θείων δογμάτων θύρας ἄνευ ἐπιστήμης , ὡς δέδεικται , λεξικῆς ἀφίκηται , αὐτὸς ἑαυτὸν πεπεικὼς ὡς γνοίη καλῶς , ἑαυτόν τε ἔσφηλε τὰ μέγιστα καὶ σύν γε αὐτῷ πολλοῖς πολλῶν κακῶν ἑτέροις γίνεται τὰ ἐς ψυχὴν αἰτιώτατος .
Lemmas: ( ὁ . ) ἀλλά καί ὁ μέγας Ἀθανάσιος ἐν ὁ πρός Σεραπίων πρῶτος ὅδε διεξέρχομαι ἐπιστολή · « ἐν οὗτος , » φάσκω , ( ὁ πνεῦμα δηλαδή ) « ὁ κτίσις ὁ λόγος δοξάζω θεοποιέω , καί υἱοποιός δέ προσάγω ὁ πατήρ · ὁ δέ συνδοξάζω ὁ λόγος ὁ κτίσις οὐ εἄν εἰμί αὐτός ὁ κτίσμα . » καί μετά ὀλίγος · « ὁ γάρ πατήρ διά ὁ λόγος ἐν πνεῦμα ἅγιος ὁ πᾶς ποιέω , καί οὕτως ὁ ἑνότης ὁ ἅγιος τριάς σῴζω . » καί πάλιν · « εἰμί ὁ ποίημα βούλομαι καί εὐδοκία ὑφίστημι καί ὁ κτίσις πᾶς θέλημα γίγνομαι , ἐκτός εἰμί οὗτος ὁ βούλομαι γίγνομαι , καί μᾶλλον οὗτος εἰμί ὁ ζῶ βουλή ὁ πατήρ , ἐν ὅς ὁ πᾶς γίγνομαι . » καί πάλιν · « εἰμί ἐν χείρ θεός ὁ ποίημα ἐργάζομαι ( γράφω γάρ ὅτι διά ὁ λόγος πᾶς γίγνομαι , καί Χωρὶς αὐτός γίγνομαι οὐδέ εἷς ) , εὔδηλος ὡς οὐ εἄν εἰμί ὁ υἱός ἔργον · ἀλλά αὐτός εἰμί ὁ χείρ ὁ θεός καί σοφία . » καί τίς δεῖ περί ὁ αὐτός διηνεκής ἀναιρέω ὁ σύ ἀκοή ἀποκναίω ; παριστάω ἱκανῶς ὁ λέγω ἔχω , ὡς διαιρέω τε πανταχοῦ ὁ γραφεύς ὁ ποίημα ὁ ποιέω οὐσία · καί ὡς κτίσμα εἰμί ποίημα πάντως · καί ὡς ὁ θεῖος διαβάλλω πατήρ , δήω μέν ὁ οἰκέω ἐλέγχω ὁ ἐκεῖνος λέγω σιγή πάρειμι1 , σκιωδῶς δέ ἔνιοι ἐνιαχοῦ προσεμβάλλω γυμνός πως ὄνομα , ἵνα διά αὐτός συναρπάζω δῆθεν ὁ ἁπλόος ὁ ἀκοή . δῆλος δέ εἰμί μᾶλλον ἐκ ὅς ὀνομαστί τε μιμνήσκω καί ὅς ὁ ῥῆσις ἐκτίθημι , παρασπάω ὁ αὐτός ὁλοκληρία , καί ἄλλος ἄλλως ἄλλοσε δείκνυμι καί διασπείρω τεμάχιον , καί ἀνελεύθερος πανταχοῦ χράω ἀναίδεια , ὅπῃ εἄν καί ὅθεν οἴομαι ὁ βούλομαι εὐχερής ἀνύω ὁ γνώμη , ὡς ἐκεῖνος τε προφανῶς διαβάλλω καί ὡς οὐ οἶδα ὁπότερος , ἔτι ἐκ ἀμαθία μᾶλλον ἢ κακοήθεια δράω τε καί δράω οὗτος , εἴτε οὗτος μέν οὐ , διά δέ κακοήθεια καί μάλα μόνος μάλιστα Ψυχή · εἰμί δέ καί ἐκ ἄμφω , ὡς ὁ ὁ πολύς μακρός κρατέω φήμη , ἥκιστος ἔγωγε διαφέρω . πολλαχοῦ γάρ ( ὡς ἐπί ὁ πλεῖστος εἶπον ) ἁλίσκομαι τε καί ἁλίσκομαι ὁράω μάλα περιπετής καθίστημι ἑκάτερος , ὥστε ὁπότερος ἄν τις βούλομαι προφέρω κατά αὐτός , δεξιός ὑπόκειμαι , οἴομαι , εὑρίσκω ὁ ἄνθρωπος καί μάλα γε ὅς δεκτικός . καί εἰκότως οὗτος . ὅς γάρ εἄν οἴησις ἀωρία ὁ ἡγεμονία ὁ γνώμη πιστεύω ἐπί ὁ ὁ θεῖον δόγμα θύρα ἄνευ ἐπιστήμη , ὡς δείκνυμι , λεξικός ἀφικνέομαι , αὐτός ἑαυτοῦ πείθω ὡς γιγνώσκω καλῶς , ἑαυτοῦ τε σφάλλω ὁ μέγας καί σῦς γε αὐτός πολύς πολύς κακός ἕτερος γίγνομαι ὁ εἰς ψυχή αἴτιος .