nicephorus-gregoras.historia-romana 22.4.10
( Ι . ) Ἐμὲ δὲ καὶ πλείους μαρτυρίας ἑτέρας ἔχοντα φέρειν ἁγίων , περί γε τοῦ μήτε ἐνέργειαν , μήτε τινὰ ποιότητα , μήτε τι τῶν πάντων ἐξ ἀϊδίου συνεῖναι διάφορον δύνασθαι τῇ θείᾳ οὐσίᾳ , καὶ ἅμα τοῖς τῷ Καβασίλᾳ προτεθεῖσι κενοφωνήμασιν ἐπιφέρειν τὰς τῶν ἁγίων ἀντιλογίας βουλόμενον , ἐπέσχεν ἐπαγγειλάμενος τὴν ἐκείνων ἀντίῤῥησιν μάλα ἀσμένως ἀκούσεσθαι μετ' ὀλίγον . αὐτὸς δ' ἐν σπουδῇ μεγίστῃ πεποίηται , πρότερον παρεισενεγκεῖν τὴν συνήθη καὶ κοινὴν καταφυγὴν αὐτῶν ἐν οὐ καιρῷ , τὸ ἐν Θαβωρίῳ λέγω φῶς , ἐνέργειαν ἄκτιστον καὶ θεότητα πρὸς τῶν ἁγίων ὀνομαζόμενον . « φῶς γὰρ , » ἔλεγεν , « ἡ παραδειχθεῖσα θεότης , φησὶν ὁ θεῖος Γρηγόριος , ἐπὶ τοῦ ὄρους . καὶ ὁ Μελῳδὸς αὖθις τὰς τοιαύτας ἐνεργείας βολίδας γράφει θεότητος . ἀκτίστου γοῦν οὔσης τῆς θείας οὐσίας , ἄκτιστοι καὶ αἱ βολίδες ἐκεῖναι , παρὰ τὴν οὐσίαν ἄλλο τι οὖσαι . τὸ γὰρ ἄλλο παρὰ τὴν οὐσίαν οὐκ ἐκείνη , ἀλλ' ἐκείνης . εἰ γὰρ ταὐτὸν ἦν , μεθεκτὴ ἂν ἦν καὶ οὐσία ὁμοῦ ταῖς ἐνεργείαις , καὶ διαφορά τις οὐκ ἄν ποτ' ἦν οὐδεμία · τοῦτο δ' ἀδύνατον . ἀμέθεκτος γὰρ τοῖς κτίσμασιν ἅπασι πέφυκεν ἡ οὐσία · καὶ δαιμόνων εὕρημα σκοτεινῶν , ἄλλως λέγειν τε καὶ πιστεύειν τοῖς λέγουσι . διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τὴν οὐσίαν τῆς ἐνεργείας διάφορον εἶναί φαμεν , ἐκποδὼν γινομένης ἁπάσης ταὐτότητος . » Καὶ ἅμα παρεισῆγεν ἔνια τῶν Παλαμικῶν δογμάτων ἀπὸ γλώττης καὶ μνήμης , σποράδην μέν · παρῆγε δ' οὖν , ὁλόκληρον τὴν διάνοιαν σώζοντα καὶ ὡς ἔχουσιν ἐπὶ λέξεως ἀκριβῶς . « κοινὸν γὰρ , » φησὶ , « δόγμα τῶν ἔξωθεν καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς φιλοσόφων , ἐπὶ ἁπλῆς καὶ ἀσωμάτου φύσεως τὸν αὐτὸν ἐπιδέχεσθαι λόγον τὴν ἐνέργειαν τῇ οὐσίᾳ . τὰ δὲ τὸν αὐτὸν λόγον ἐπιδεχόμενα δύο ἐστὶ , καὶ οὐχ ἕν . καὶ εἰ δύο , πῶς χωρὶς ἡστινοσοῦν πρὸς ἄλληλα διαφορᾶς ; ἆρ' οὖν οὐ διενήνοχε τὸ θεᾶσθαι τοῦ θεοποιοῦν ; ἢ καὶ θεοποιεῖ πάνθ' ὅσα θεᾶται θεός ; ἐπεὶ δὲ διενήνοχε , μή τι τούτων ἐστὶ κτιστόν ; » εἶτα ἐπανελάμβανε καθ' ἕκαστα τὸ προγνωστικὸν , τὸ δημιουργὸν , τὴν πρὸς τὸ ἐνεργεῖν ἑτοιμότητα , καὶ τἄλλα . « ὡς γὰρ ὁ νοῦς , » φησὶ , « τὰς ἐπιστήμας προσλαμβάνων σύνθετος οὐ γίνεται , τὸν αὐτὸν τρόπον , καὶ πολλῷ μᾶλλον , τὸ προγνωστικὸν καὶ πάσας ἁπλῶς τὰς τοιαύτας δυνάμεις τε καὶ ἐνεργείας φυσικῶς ἡ θεία φύσις ἔχουσα σύνθετος οὐκ ἔστι . » καὶ λέγειν φανερῶς τοὺς ἁγίους ἔφασκε μὲν , οὐ παρήγαγε δ' οὔτ' εἰς ὄψιν οὔτ' εἰς ἀκοὴν γραφικὰς οὐδενὸς μαρτυρίας . καὶ πάλιν · « ὡς γὰρ ἐκ θεοῦ πατρὸς θεὸς ὢν καὶ ὁ υἱὸς , οὐκ ἄλλος μὲν καθὸ θεὸς ἄκτιστός ἐστιν , ἄλλος δὲ καθὸ υἱός · καὶ καθὸ μὲν ἄκτιστος θεὸς , ἴσος κατὰ πάντα τῷ πατρί · καθὸ δὲ υἱὸς , μείζονα ὡς αἴτιον ἔχων τὸν πατέρα , δεύτερος ὑπάρχει τοῦ πατρὸς , οὐ δεύτερος θεὸς , ἄπαγε , ἀλλὰ δεύτερος τῇ τάξει · καθάπερ ὁ μέγας φησὶ Βασίλειος · οὕτω καὶ ἐκ θεότητος ἀκτίστου τῆς οὐσίας θεότης ἄκτιστος ἡ ἐνέργεια · οὐκ ἄλλη μὲν , καθὸ θεότης ἄκτιστος · ἄλλη δὲ κατ' ἐνέργειαν · τῷ μὲν ἀκτίστῳ , τῆς οὐσίας μηδὲν διαφέρουσα , μηδὲ διαιρουμένη ὅλως · ὡς δ' αἰτίαν ἑαυτῆς ὑπερκειμένην ἔχουσα . εἶεν . »
Lemmas: ( Ι . ) ἐγώ δέ καί πλείων μαρτυρία ἕτερος ἔχω φέρω ἅγιος , περί γε ὁ μήτε ἐνέργεια , μήτε τις ποιότης , μήτε τίς ὁ πᾶς ἐκ ἀΐδιος συνίημι διάφορος δύναμαι ὁ θεῖος οὐσία , καί ἅμα ὁ ὁ Καβασιλά προτίθημι κενοφώνημα ἐπιφέρω ὁ ὁ ἅγιος ἀντιλογία βούλομαι , ἐπέχω ἐπαγγέλλω ὁ ἐκεῖνος ἀντίρρησις μάλα ἄσμενος ἀκούω μετά ὀλίγος . αὐτός δέ ἐν σπουδή μέγας ποιέω , πρότερος παρεισφέρω ὁ συνήθης καί κοινός καταφυγή αὐτός ἐν οὖον καιρός , ὁ ἐν Θαβωρίῳ λέγω φάος , ἐνέργεια ἄκτιστον καί θεότης πρός ὁ ἅγιος ὀνομάζω . « φάος γάρ , » λέγω , « ὁ παραδείκνυμι θεότης , φημί ὁ θεῖος Γρηγόριος , ἐπί ὁ ὄρος . καί ὁ μελῳδός αὖθις ὁ τοιοῦτος ἐνέργεια βολίς γράφω θεότης . ἄκτιστος γοῦν εἰμί ὁ θεῖος οὐσία , ἄκτιστος καί ὁ βολίς ἐκεῖνος , παρά ὁ οὐσία ἄλλος τίς εἰμί . ὁ γάρ ἄλλος παρά ὁ οὐσία οὐ ἐκεῖνος , ἀλλά ἐκεῖνος . εἰμί γάρ αὐτός εἰμί , μεθεκτός εἄν εἰμί καί οὐσία ὁμοῦ ὁ ἐνέργεια , καί διαφορά τις οὐ ἄν πρός εἰμί οὐδείς · οὗτος δέ ἀδύνατος . ἀμέθεκτος γάρ ὁ κτίσμα ἅπας φύω ὁ οὐσία · καί δαίμων εὕρημα σκοτεινός , ἄλλως λέγω τε καί πιστεύω ὁ λέγω . διά γάρ οὗτος καί ὁ οὐσία ὁ ἐνέργεια διάφορος εἰμί φημί , ἐκποδών γίγνομαι ἅπας ταὐτότης . » καί ἅμα παρεισάγω ἔνιοι ὁ παλαμικός δόγμα ἀπό γλῶσσα καί μνήμη , σποράδην μέν · παράγω δέ οὖν , ὁλόκληρος ὁ διάνοια σῴζω καί ὡς ἔχω ἐπί λέξις ἀκριβῶς . « κοινός γάρ , » φημί , « δόγμα ὁ ἔξωθεν καί ὁ κατά ἐγώ φιλόσοφος , ἐπί ἁπλόος καί ἀσώματος φύσις ὁ αὐτός ἐπιδέχομαι λόγος ὁ ἐνέργεια ὁ οὐσία . ὁ δέ ὁ αὐτός λόγος ἐπιδέχομαι δύο εἰμί , καί οὐ εἷς . καί εἰμί δύο , πῶς Χωρὶς ὅστις πρός ἀλλήλων διαφορά ; ἆρα οὖν οὖον διαφέρω ὁ θεάομαι ὁ θεοποιώ ; ἢ καί θεοποιέω πᾶς ὅσος θεάομαι θεός ; ἐπεί δέ διαφέρω , μή τίς οὗτος εἰμί κτιστός ; » εἶτα ἐπαναλαμβάνω κατά ἕκαστος ὁ προγνωστικός , ὁ δημιουργός , ὁ πρός ὁ ἐνεργέω ἑτοιμότης , καί ἄλλος . « ὡς γάρ ὁ νόος , » φημί , « ὁ ἐπιστήμη προσλαμβάνω σύνθετος οὖον γίγνομαι , ὁ αὐτός τρόπος , καί πολύς μᾶλλον , ὁ προγνωστικός καί πᾶς ἁπλόος ὁ τοιοῦτος δύναμις τε καί ἐνέργεια φυσικός ὁ θεῖος φύσις ἔχω σύνθετος οὐ εἰμί . » καί λέγω φανερῶς ὁ ἅγιος φάσκω μέν , οὖον παράγω δέ οὔτε εἰς ὄψις οὔτε εἰς ἀκοή γραφικός οὐδείς μαρτυρία . καί πάλιν · « ὡς γάρ ἐκ θεός πατήρ θεός εἰμί καί ὁ υἱός , οὐ ἄλλος μέν καθό θεός ἄκτιστος εἰμί , ἄλλος δέ καθό υἱός · καί καθό μέν ἄκτιστος θεός , ἴσος κατά πᾶς ὁ πατήρ · καθό δέ υἱός , μείζων ὡς αἴτιος ἔχω ὁ πατήρ , δύο ὑπάρχω ὁ πατήρ , οὖον δύο θεός , ἀπάγω , ἀλλά δύο ὁ τάξις · καθάπερ ὁ μέγας φημί Βασίλειος · οὗτος καί ἐκ θεότης ἄκτιστος ὁ οὐσία θεότης ἄκτιστος ὁ ἐνέργεια · οὐ ἄλλος μέν , καθό θεότης ἄκτιστος · ἄλλος δέ κατά ἐνέργεια · ὁ μέν ἄκτιστος , ὁ οὐσία μηδείς διαφέρω , μηδέ διαιρέω ὅλως · ὡς δέ αἴτιος ἑαυτοῦ ὑπέρκειμαι ἔχω . ἄγω . »