nicephorus-gregoras.historia-romana 24.1.4
( Δ . ) Καὶ ὁ μέγας δ' αὖθις Ἀθανάσιος , πρὸς Σεραπίωνα τὸν ἐπίσκοπον περὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος γράφων καὶ τοὺς Πνευματομάχους ἐλέγχων , ἐν τῷ προφήτῃ φάσκοντας Ἀμὼς ἀκούειν λέγοντος τοῦ θεοῦ , ὅτι ἰδοὺ ἐγὼ στερεῶν βροντὴν καὶ κτίζων πνεῦμα · « εἴπατε , » φησὶν , « εἴπου τῆς θείας γραφῆς εὑρίσκεται τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον εἰρημένον ἁπλῶς πνεῦμα , χωρὶς προσθήκης τοῦ λέγεσθαι τοῦ θεοῦ , ἢ τοῦ πατρὸς , ἢ ὅτι ἐμοῦ , ἢ ὅτι αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ υἱοῦ , ἢ παρ' ἐμοῦ ( ὅ ἐστι παρὰ τοῦ θεοῦ ) ἢ μετὰ τοῦ ἄρθρου · ἵνα μὴ ἁπλῶς λέγηται πνεῦμα , ἀλλὰ τὸ πνεῦμα , ἢ αὐτὸ τοῦτο , τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον , ἢ Παράκλητος , ἢ ἀληθείας · ὅ ἐστι τοῦ υἱοῦ , τοῦ λέγοντος · ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια · ἵνα ἀκούσαντες ἁπλῶς πνεῦμα ὑπονοήσητε εἶναι τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ; » ἀλλ' ὁ μέγας ἐν προοιμίοις ταῦτ' εἰπὼν , καὶ προκαταστήσας τὸν λόγον , πολὺς ἐῤῥύη παρ' ὅλον τὸν λόγον , τὰς ἐκ τῆς θείας γραφῆς εἰς πλάτος ἐκτιθέμενος μαρτυρίας , ὡς ἐξεῖναι μανθάνειν τοὺς βουλομένους ἐκεῖθεν ἀρκούντως , ὡς ἕν ἐστι , καὶ οὐ πολλὰ , τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον , οὐχ ὡς Παλαμᾶς φησι πάντας Πνευματομάχους ὑπερβαλλόμενος · οὐδ' ἐκ πολλῶν ἓν , ὡς αὐτὸς καὶ τοῦτο προστίθησι , τῇ κακίᾳ κακίαν προσεξευρὼν καὶ ἐπιδαψιλευόμενος . ὅμως διὰ τοὺς ἀσθενεστέρους ἔνια τῷ παρόντι συντάγματι καὶ ἡμῖν ἐρανισαμένοις ἐκεῖθεν ἐκτέθειται . « ὥσπερ γέννημα μονογενὲς ὁ υἱός ἐστιν , οὕτω καὶ τὸ πνεῦμα παρὰ τοῦ υἱοῦ διδόμενον καὶ πεμπόμενον καὶ αὐτὸ ἓν , καὶ οὐ πολλὰ , οὐδὲ ἐκ πολλῶν ἓν , ἀλλὰ μόνον αὐτὸ τὸ πνεῦμα . ἑνὸς γὰρ ὄντος τοῦ υἱοῦ , τοῦ ζῶντος λόγου , μίαν εἶναι δεῖ τελείαν καὶ πλήρη τὴν ἁγιαστικὴν καὶ φωτιστικὴν ζωὴν , οὖσαν ἐνέργειαν αὐτοῦ καὶ δωρεὰν , ἥτις ἐκ πατρὸς λέγεται ἐκπορεύεσθαι . » ἐντεῦθεν ἔχειν οἶμαι πάντα τινὰ συνιέναι τὴν τῶν παλαμναίων ἀνατροπὴν , καὶ μὴ πλειόνων ἔτι ῥημάτων δεήσεσθαι πρὸς ἀκραιφνῆ μαρτυρίαν . ὅμως ἐπείπερ καὶ οὕτως ἓν ὂν τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον πολλοῖς καὶ διαφόροις αὐτὸ τοῖς ὀνόμασι κέκληκεν ἡ γραφὴ , βραχέα καὶ περὶ τούτου λεκτέον . « εἰ ὁ υἱὸς , ἐπεὶ ἐκ τοῦ θεοῦ ἐστιν , ἴδιος τῆς οὐσίας αὐτοῦ ἐστιν , ἀνάγκη καὶ τὸ πνεῦμα , ἐκ τοῦ θεοῦ λεγόμενον , ἴδιον εἶναι κατ' οὐσίαν τοῦ υἱοῦ . ἀμέλει τοῦ Κυρίου ὄντος υἱοῦ αὐτὸ τὸ πνεῦμα εἴρηται πνεῦμα υἱοθεσίας . » καὶ πάλιν · « τοῦ υἱοῦ ὄντος σοφίας καὶ ἀληθείας , γέγραπται τὸ πνεῦμα εἶναι σοφίας καὶ ἀληθείας . » πάλιν · « ὁ μὲν υἱὸς δύναμίς ἐστι θεοῦ καὶ κύριος τῆς δόξης , τὸ δὲ πνεῦμα λέγεται πνεῦμα δυνάμεως καὶ πνεῦμα τῆς δόξης . »
Lemmas: ( δ . ) καί ὁ μέγας δέ αὖθις Ἀθανάσιος , πρός Σεραπίων ὁ ἐπίσκοπος περί ὁ ἅγιος πνεῦμα γράφω καί ὁ Πνευματομάχος ἐλέγχω , ἐν ὁ προφήτης φάσκω Ἀμώς ἀκούω λέγω ὁ θεός , ὅτι ἰδού ἐγώ στερεός βροντή καί κτίζω πνεῦμα · « εἶπον , » φημί , « εἶπον ὁ θεῖος γραφεύς εὑρίσκω ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος εἴρω ἁπλόος πνεῦμα , Χωρὶς προσθήκη ὁ λέγω ὁ θεός , ἢ ὁ πατήρ , ἢ ὅτι ἐγώ , ἢ ὅτι αὐτός ὁ Χριστός καί ὁ υἱός , ἢ παρά ἐγώ ( ὅς εἰμί παρά ὁ θεός ) ἢ μετά ὁ ἄρθρον · ἵνα μή ἁπλόος λέγω πνεῦμα , ἀλλά ὁ πνεῦμα , ἢ αὐτός οὗτος , ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος , ἢ Παράκλητος , ἢ ἀλήθεια · ὅς εἰμί ὁ υἱός , ὁ λέγω · ἐγώ εἰμί ὁ ἀλήθεια · ἵνα ἀκούω ἁπλόος πνεῦμα ὑπονοέω εἰμί ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος ; » ἀλλά ὁ μέγας ἐν προοίμιον αὐτός εἶπον , καί προκαθίστημι ὁ λόγος , πολύς ῥέω παρά ὅλος ὁ λόγος , ὁ ἐκ ὁ θεῖος γραφεύς εἰς πλάτος ἐκτίθημι μαρτυρία , ὡς ἔξεστι μανθάνω ὁ βούλομαι ἐκεῖθεν ἀρκούντως , ὡς εἷς εἰμί , καί οὖον πολύς , ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος , οὐ ὡς Παλαμάς φημί πᾶς Πνευματομάχος ὑπερβάλλω · οὐδέ ἐκ πολύς εἷς , ὡς αὐτός καί οὗτος προστίθημι , ὁ κακία κακία προσεξευρίσκω καί ἐπιδαψιλεύω . ὅμως διά ὁ ἀσθενής ἔνιοι ὁ πάρειμι σύνταγμα καί ἐγώ ἐρανίζω ἐκεῖθεν ἐκτίθημι . « ὥσπερ γέννημα μονογενής ὁ υἱός εἰμί , οὗτος καί ὁ πνεῦμα παρά ὁ υἱός δίδωμι καί πέμπω καί αὐτός εἷς , καί οὖον πολύς , οὐδέ ἐκ πολύς εἷς , ἀλλά μόνος αὐτός ὁ πνεῦμα . εἷς γάρ εἰμί ὁ υἱός , ὁ ζῶ λόγος , εἷς εἰμί δεῖ τέλειος καί πλήρης ὁ ἁγιαστικός καί φωτιστικός ζωή , εἰμί ἐνέργεια αὐτός καί δωρεά , ὅστις ἐκ πατήρ λέγω ἐκπορεύω . » ἐντεῦθεν ἔχω οἴομαι πᾶς τις συνίημι ὁ ὁ παλαμναῖος ἀνατροπή , καί μή πλείων ἔτι ῥῆμα δήω πρός ἀκραιφνής μαρτυρία . ὅμως ἐπεί καί οὕτως εἷς εἰμί ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος πολύς καί διάφορος αὐτός ὁ ὄνομα καλέω ὁ γραφή , βραχύς καί περί οὗτος λεκτέος . « εἰμί ὁ υἱός , ἐπεί ἐκ ὁ θεός εἰμί , ἴδιος ὁ οὐσία αὐτός εἰμί , ἀνάγκη καί ὁ πνεῦμα , ἐκ ὁ θεός λέγω , ἴδιος εἰμί κατά οὐσία ὁ υἱός . ἀμελέω ὁ κύριος εἰμί υἱός αὐτός ὁ πνεῦμα εἴρω πνεῦμα υἱοθεσία . » καί πάλιν · « ὁ υἱός εἰμί σοφία καί ἀλήθεια , γράφω ὁ πνεῦμα εἰμί σοφία καί ἀλήθεια . » πάλιν · « ὁ μέν υἱός δύναμις εἰμί θεός καί κύριος ὁ δόξα , ὁ δέ πνεῦμα λέγω πνεῦμα δύναμις καί πνεῦμα ὁ δόξα . »