nicephorus-gregoras.historia-romana 13.9.1
θʹ . Ἐπανιόντων δὲ τῶν πρέσβεων ἐκ Βεῤῥοίας , Ἀπόκαυκος διακηκοὼς , « Ἐγὼ δ' οὐκ ἄν ποθ' ὁμολογήσαιμι νόθον εἶναι καὶ μὴ πάνυ προσῆκον τοῖς στρατηγεῖν αἱρουμένοις ( ἔφη ) τὸ ψεύδεσθαι , ὅτι μὴ καὶ μάλιστά σφισιν ἁπάντων εἶναι τῶν ἀναγκαιοτάτων . δυοῖν γὰρ ὄντοιν πραγμάτοιν , ἀληθείας καὶ ψεύδους , ἓν ἐξ ἀμφοτέρων πορίζεται κέρδος ὁ στρατηγὸς , καθ' ὁπότερον ἴδῃ συνωθοῦσαν τὸ συμφέρον τὴν τῆς χρείας ἀνάγκην . φιλοσόφοις γὰρ καὶ ὅσοις τὸ μὴ πάντη τοῦ βίου κοινωνικὸν πραγματεύεται ἴδιον ἂν εἴη τὸ ψεύδους παντὸς ἄμικτόν τε καὶ ἀβαφῆ τὴν γλῶτταν τηρεῖν , οἷς οὐδεμία πρόσεστι βίου φροντὶς , παρενηνέχθαι τῆς ἀληθείας πείθουσα . οἷς δ' ἀληθεύσασι μὲν ἐνίοτε διακινδυνεύεται πόλεις αὐτάνδρους καὶ στρατόπεδα πάντ' ἀπολέσθαι , ψευσαμένοις δ' ὅλην ἀκραιφνῆ χαρίσασθαι σωτηρίαν · ποῦ οὐκ ἂν ἀτοπίας ἐλαύνοι , πρὸ τοῦ συμφέροντος ψεύδους αἱρεῖσθαι τὸ τὰ ἔσχατα βλάπτον τῆς ἀληθείας ; ἐγὼ γὰρ μυριάκις ἂν ἑλοίμην , ἐξὸν μετὰ τοῦ ψεύδεσθαι , σώζειν καὶ πόλεις ὁμοῦ καὶ στρατόπεδα , τοῦ γε ξὺν τῇ ἀληθείᾳ πρὸς βάραθρον ἀπωλείας ἐλαύνειν ἅπανθ' ἑκών . ἀνυποστάτου γὰρ ὄντος καὶ ἀνουσίου τοῦ ψεύδους , ἀνάγκη τὸν τούτῳ χρώμενον , ὁπότε χρῷτο , μηδὲν ἄλλο γε δρᾷν , ἢ σιωπήν τινα καὶ φειδὼ τῆς ἀληθοῦς οὐσίας πραγματεύεσθαι · καθάπερ δήπου καὶ ὅσα τῶν κειμηλίων πολυτελέστερά τε καὶ τιμιώτερα τοῖς ἔχουσι νῦν μὲν καλύπτεται τοῦ συμφέροντος εἵνεκα , νῦν δ' ὥσπερ ἀνακαλυπτήρια θύειν τοῖς τῶν ἀνθρώπων ὀφθαλμοῖς τὸν ἴσον ἔξεστι τρόπον . ὥστ' οὐ δικαίως ὁ Καντακουζηνὸς τὴν γραφὴν ἐμοὶ τοῦ ψεύδεσθαι , ὥς γε οἶμαι , προστρίβεται , τοῦ λυσιτελοῦς ὡς μάλιστα ποιουμένῳ τὴν πρόνοιαν . ἐγὼ γὰρ ἐλάττωμα ἂν ἡγησάμην , εἰ μὴ τοιοῦτος εἴην · κἀκείνῳ δ' αὖ , εἰ στρατηγοῦ ποιεῖν ἐβούλετο πρᾶγμα , τότ' ἄν με λοιδορεῖν ἐχρῆν , ὅτε μὴ οὕτω τοῖς ἀνὰ χεῖρας ἑώρα με πράγμασι προσιόντα . Ἐμὲ δ' ἐκεῖνο μάλιστα πάντων ἐπαίρει θαυμάζειν ἐκείνου , πῶς ταῦτ' ἐπείγεται δρᾷν , οἷς ὀνειδίζων ἐκτόπως ἐμοὶ λοιδορεῖται , τὴν βαρβαρικήν φημι καὶ ἀλλόφυλον συμμαχίαν . εἰ γὰρ ἐν ἀλλοτρίοις πταίσμασιν ἰδίαν ἀσφάλειαν ἐγκωμίων αὐτὸς ἐπορίσατο καὶ τῷ ὄντι τά μοι πεπραγμένα μεμίσηκε , ποθεῖν οὐκ ἐχρῆν , οὐδὲ μιμεῖσθαι . τὸ γὰρ μιμεῖσθαι φιλοῦντός ἐστιν , οὐ μισοῦντος , καὶ θαυμάζοντος μᾶλλον ἢ ψέγοντος . οὐδεὶς γὰρ ἃ μισεῖ δρᾷν ἐκ ψυχῆς ἐπείγεται , τοῦ βιαζομένου παντὸς ἐκ ποδῶν ἱσταμένου . εἰ δὲ γλώττῃ μὲν λοιδορεῖται τούτοις οἷς ἐμὲ πράττοντα βλέπει , ἔργοις δ' οὐχ ὅπως οὐκ ἀποσπεύδει τὴν μίμησιν , ἀλλὰ καὶ προσεπιδαψιλεύεται , δῆλον ὡς οὐχ ὅτι μισῶν λοιδορεῖται , ἀλλ' ὅτι μὴ πρῶτος αὐτὸς ἐπεπράχει δυσχεραίνει · ὥστε δυοῖν ὁπότερον καθ' ἑτέρου ψηφισθείη , καὶ θατέρῳ τοῦτο δικαίως ἀκολουθήσῃ , καὶ ὁμοίως ἀμφοτέροις ἢ τὰ τῆς ἐπιτιμήσεως ἢ τὰ τῆς συγγνώμης ἐφ' ὁμοίοις τοῖς πράγμασιν ἕψεται . »
Lemmas: ὁ . ἐπανέρχομαι δέ ὁ πρέσβυς ἐκ Βερροίας , Απόκαυκος διακούω , « ἐγώ δέ οὐ ἄν πρός ὁμολογέω νόθος εἰμί καί μή πάνυ προσήκω ὁ στρατηγέω αἱρέω ( φημί ) ὁ ψεύδω , ὅτι μή καί μάλα σφεῖς ἅπας εἰμί ὁ ἀναγκαῖος . δύο γάρ εἰμί πρᾶγμα , ἀλήθεια καί ψεῦδος , εἷς ἐκ ἀμφότερος πορίζω κέρδος ὁ στρατηγός , κατά ὁπότερος ὁράω συνωθώ ὁ συμφέρω ὁ ὁ χρεία ἀνάγκη . φιλόσοφος γάρ καί ὅσος ὁ μή πάντῃ ὁ βίος κοινωνικός πραγματεύομαι ἴδιος εἄν εἰμί ὁ ψεῦδος πᾶς ἄμικτος τε καί ἀβαφής ὁ γλῶσσα τηρέω , ὅς οὐδείς πρόσειμι βίος φροντίς , παραφέρω ὁ ἀλήθεια πείθω . ὅς δέ ἀληθεύω μέν ἐνίοτε διακινδυνεύω πόλις αὔτανδρος καί στρατόπεδον πᾶς ἀπόλλυμι , ψεύδω δέ ὅλος ἀκραιφνής χαρίζομαι σωτηρία · ποῦ οὐ εἄν ἀτοπία ἐλαύνω , πρό ὁ συμφέρω ψεῦδος αἱρέω ὁ ὁ ἔσχατος βλάπτω ὁ ἀλήθεια ; ἐγώ γάρ μυριάκις εἄν αἱρέω , ἔξεστι μετά ὁ ψεύδω , σῴζω καί πόλις ὁμοῦ καί στρατόπεδον , ὁ γε ξὺν ὁ ἀλήθεια πρός βάραθρον ἀπώλεια ἐλαύνω ἅπας ἑκών . ἀνυπόστατος γάρ εἰμί καί ἀνούσιος ὁ ψεῦδος , ἀνάγκη ὁ οὗτος χράω , ὁπότε χράω , μηδείς ἄλλος γε δράω , ἢ σιωπή τις καί φειδώ ὁ ἀληθής οὐσία πραγματεύομαι · καθάπερ δήπου καί ὅσος ὁ κειμήλιον πολυτελής τε καί τίμιος ὁ ἔχω νῦν μέν καλύπτω ὁ συμφέρω ἕνεκα , νῦν δέ ὥσπερ ἀνακαλυπτήρια θύω ὁ ὁ ἄνθρωπος ὀφθαλμός ὁ ἴσος ἔξεστι τρόπος . ὥστε οὖον δικαίως ὁ Καντακουζηνός ὁ γραφή ἐγώ ὁ ψεύδω , ὅς γε οἴομαι , προστρίβω , ὁ λυσιτελής ὡς μάλιστα ποιέω ὁ πρόνοια . ἐγώ γάρ ἐλάττωμα εἄν ἡγέομαι , εἰμί μή τοιοῦτος εἰμί · ἐκεῖνος δέ αὖος , εἰμί στρατηγός ποιέω βούλομαι πρᾶγμα , τότε ἄν ἐγώ λοιδορέω χρή , ὅτε μή οὗτος ὁ ἀνά χείρ ὁράω ἐγώ πρᾶγμα πρόσειμι . ἐγώ δέ ἐκεῖνος μάλιστα πᾶς ἐπαίρω θαυμάζω ἐκεῖνος , πῶς αὐτός ἐπείγω δράω , ὅς ὀνειδίζω ἔκτοπος ἐγώ λοιδορέω , ὁ βαρβαρικός φημί καί ἀλλόφυλος συμμαχία . εἰμί γάρ ἐν ἀλλότριος πταῖσμα ἴδιος ἀσφάλεια ἐγκώμιον αὐτός πορίζω καί ὁ εἰμί ὁ ἐγώ πράσσω μισέω , ποθέω οὐ χρή , οὐδέ μιμέομαι . ὁ γάρ μιμέομαι φιλέω εἰμί , οὖον μισέω , καί θαυμάζω μᾶλλον ἢ ψέγω . οὐδείς γάρ ὁ μισέω δράω ἐκ Ψυχή ἐπείγω , ὁ βιάζομαι πᾶς ἐκ πούς ἵστημι . εἰμί δέ γλῶσσα μέν λοιδορέω οὗτος ὅς ἐγώ πράσσω βλέπω , ἔργον δέ οὐ ὅπως οὐ ἀποσπεύδω ὁ μίμησις , ἀλλά καί προσεπιδαψιλεύω , δῆλος ὡς οὐ ὅτι μισέω λοιδορέω , ἀλλά ὅτι μή πρῶτος αὐτός πράσσω δυσχεραίνω · ὥστε δύο ὁπότερος κατά ἕτερος ψηφίζω , καί ἕτερος οὗτος δικαίως ἀκολουθέω , καί ὁμοίως ἀμφότερος ἢ ὁ ὁ ἐπιτίμησις ἢ ὁ ὁ συγγνώμη ἐπί ὅμοιος ὁ πρᾶγμα ἕπω . »