nicephorus-gregoras.historia-romana 20.2.5
( Ε . ) « Ἐγὼ γὰρ ( φησὶ ) τῶν πατέρων ἀκούων , τὸ ἐν ὄρει τῷ Θαβωρίῳ φῶς τοῦ σωτῆρος λεγόντων ἄκτιστόν τε καὶ , παρὰ τὴν τοῦ θεοῦ οὐσίαν , ἄλλην θεότητα καὶ ἐνέργειαν , οὐκ ἄν ποτε φαίην ταὐτὸν ἐνέργειαν καὶ οὐσίαν θεοῦ , οὐδὲ τὸν υἱὸν καὶ λόγον τοῦ θεοῦ , σοφίαν καὶ δύναμιν καὶ ἁγιασμὸν καὶ ζωὴν καὶ ἀλήθειαν καὶ βουλήν . ταὐτὸν γὰρ ἂν εἴη λέγειν θεὸν ἀνενέργητον καὶ ἄσοφον καὶ ἀδύναμον καὶ ἀβούλητον καὶ ἄζων καὶ ἁπλῶς πάντων ἐστερημένον . εἰ γὰρ μὴ τὴν ἐνέργειαν φαίημεν διαφέρειν τῆς οὐσίας ἐκεῖ τοῦ θεοῦ , καὶ ἄλλην τινὰ καθ' ἑαυτὴν εἶναι θεότητα ταύτην , ἥτις ἐστὶ σοφία καὶ φῶς καὶ ζωὴ καὶ δύναμις καὶ ἁγιασμὸς καὶ ὅσα ἡ θεία γραφὴ τὸν θεὸν ὀνομάζει , λείπεται θεὸν ἀνενέργητον οἴεσθαι σέβειν ἡμᾶς , καὶ ὅσα γε εἰρηκότες ἔφθημεν . ἢ πῶς ἂν εἴη κοινὴ τῶν τριῶν ὑποστάσεων , μὴ καθ' αὑτὴν ἀνυπόστατος οὖσα , θεότης ἑτέρα φύσεως καὶ ὑποστάσεων ἐκείνων ; ἢ πῶς ἄλλως ἂν εἴη κοινὴ θεοῦ καὶ ἀνθρώπων ἐνέργεια , ἄκτιστός τε καὶ οὐσιώδης καὶ φυσική ; οὐ γὰρ θέμις τὴν οὐσίαν οἴεσθαι τοῦ θεοῦ πρὸς τὰ γήϊνα κατιέναι καὶ σοφίζειν καὶ ἁγιάζειν καὶ ζωοποιεῖν ( ἄπαγε · βλάσφημον γὰρ καὶ δαιμόνων εὕρεμα σκοτεινόν ) , ἀλλ' ἀφ' ἑκάστης ἕκαστα γίνεσθαι τῶν ἀκτίστων τούτων ἐνεργειῶν · ὧν οἱ μετέχοντες ἄκτιστοί τε γίνονται καὶ ἄκτιστα πράγματα , ὅσα τε νῦν καὶ ὅσα τοῖς προφήταις ἐφάνη θαυμάσια · ὧν καὶ βάτος , ἡ καινομένη μὲν , οὐ δαπανωμένη δέ · καὶ τὸ πύρινον ἅρμα τοῦ Ἠλίου , καὶ ὁ τὸν Ἰσραὴλ ὁδηγῶν πύρινος στῦλος ἐκεῖνος · καὶ ὁ τὰς ρπ χιλιάδας τῶν Ἀσσυρίων ἐν ῥιπῇ θανατώσας ἄγγελος · προσθήσω δ' ἔτι καὶ τὴν ἀνθρώπινον ἀφεῖσαν φθέγμα τοῦ Βαλαὰμ ὄνον , καὶ ὅσα τοιαῦτα κατὰ καιροὺς ἐγεγόνει θαύματα . οὐ γὰρ μετέχει τῆς οὐσίας οὐδαμῆ τῶν ἐν κόσμῳ κτισμάτων οὐδὲν τοῦ θεοῦ . τάχιστα γὰρ ἂν φθαρείη τὰ πάντα , πρὶν ἢ φθῆναι μετασχεῖν . φθαρτικὴ γὰρ ἐκείνη καὶ ἀναλωτικὴ τοῖς ἐγγίζειν ἐπειγομένοις ἐστί . σύμφωνα τοιγαροῦν τοῖς πατράσι λέγοντί μοι καὶ γράφοντι μικρὰ φροντίζειν ἔπεισι τῶν ἐγκαλούντων , ἅπαξ θεσμοθετηθὲν καὶ ἐπιψηφισθὲν , τῇ τοῦ Βαρλαὰμ καταλέγεσθαι μοίρᾳ , καὶ ἀποψηφίζεσθαι σφᾶς κατ' ἐκεῖνον , ὁπόσοι μου κατηγορεῖν οὐκ ὀκνοῦσιν ἀεὶ , καὶ πολυθεΐαν καταψηφίζεσθαι , καὶ τἄλλα ὅσα σφίσιν ἠρίθμηταί τε καὶ συλλελόγισται κατ' ἐμοῦ . ἢ οὐκ ἴσασι , ὡς ὅτε ἐμοῦ πολυθεΐαν οὗτοι καταψηφίζονται , μονοθεΐαν ἐγὼ καταψηφίζομαι σφῶν καὶ γίνεταί σφισιν ἡ κατηγορία τοῦ ἐγκλήματος μείζων . οὐ γὰρ Ἰουδαίων καὶ Περσῶν εἰμι παῖς , ἵνα καὶ μονοθεΐτης ἀκούω , καθάπερ οἱ τάλανες οὗτοι . εἰ δέ που ταῖς λέξεσι οὗτοι μόναις προσχόντες ἥκιστα ταῖς διανοίαις συμβιβάζειν ἴσασιν αὐτὰς , τί τοῦτο τῇ ἀληθείᾳ λυμαίνεται , τῆς τῶν λόγων ἐννοίας ὑγιαινούσης ; »
Lemmas: ( Ε . ) « ἐγώ γάρ ( φημί ) ὁ πατήρ ἀκούω , ὁ ἐν ὄρος ὁ Θαβωρίῳ φάος ὁ σωτήρ λέγω ἄκτιστος τε καί , παρά ὁ ὁ θεός οὐσία , ἄλλος θεότης καί ἐνέργεια , οὐ ἄν ποτός φημί αὐτός ἐνέργεια καί οὐσία θεός , οὐδέ ὁ υἱός καί λόγος ὁ θεός , σοφία καί δύναμις καί ἁγιασμός καί ζωή καί ἀλήθεια καί βουλή . αὐτός γάρ εἄν εἰμί λέγω θεός ἀνενέργητος καί ἄσοφος καί ἀδύναμος καί ἀβούλητος καί Ἄζων καί ἁπλόος πᾶς στερέω . εἰμί γάρ μή ὁ ἐνέργεια φημί διαφέρω ὁ οὐσία ἐκεῖ ὁ θεός , καί ἄλλος τις κατά ἑαυτοῦ εἰμί θεότης οὗτος , ὅστις εἰμί σοφία καί φάος καί ζωή καί δύναμις καί ἁγιασμός καί ὅσος ὁ θεῖος γραφή ὁ θεός ὀνομάζω , λείπω θεός ἀνενέργητος οἴομαι σέβω ἐγώ , καί ὅσος γε ἐρῶ φθάνω . ἢ πῶς εἄν εἰμί κοινός ὁ τρεῖς ὑπόστασις , μή κατά ἑαυτοῦ ἀνυπόστατος εἰμί , θεότης ἕτερος φύσις καί ὑπόστασις ἐκεῖνος ; ἢ πῶς ἄλλως εἄν εἰμί κοινός θεός καί ἄνθρωπος ἐνέργεια , ἄκτιστος τε καί οὐσιώδης καί φυσικός ; οὖον γάρ θέμις ὁ οὐσία οἴομαι ὁ θεός πρός ὁ γήινος κατέρχομαι καί σοφίζω καί ἁγίζω καί ζωοποιέω ( ἀπάγω · βλάσφημος γάρ καί δαίμων εὕρεμα σκοτεινός ) , ἀλλά ἀπό ἕκαστος ἕκαστος γίγνομαι ὁ ἄκτιστος οὗτος ἐνέργεια · ὅς ὁ μετέχω ἄκτιστος τε γίγνομαι καί ἄκτιστος πρᾶγμα , ὅσος τε νῦν καί ὅσος ὁ προφήτης φαίνω θαυμάσιος · ὅς καί βάτος , ὁ καίνω μέν , οὖον δαπανάω δέ · καί ὁ πύρινος ἅρμα ὁ Ἠλίας , καί ὁ ὁ Ἰσραήλ ὁδηγός πύρινος στῦλος ἐκεῖνος · καί ὁ ὁ ρπʹ χιλιάς ὁ Ἀσσύριος ἐν ῥιπή θανατόω ἄγγελος · προστίθημι δέ ἔτι καί ὁ ἀνθρώπινος ἀφίημι φθέγμα ὁ Βαλαάμ ὄνος , καί ὅσος τοιοῦτος κατά καιρός γίγνομαι θαῦμα . οὖον γάρ μετέχω ὁ οὐσία οὐδαμῆ ὁ ἐν κόσμος κτίσμα οὐδείς ὁ θεός . ταχύς γάρ εἄν φθείρω ὁ πᾶς , πρίν ἢ φθάνω μετέχω . φθαρτικός γάρ ἐκεῖνος καί ἀναλωτικός ὁ ἐγγίζω ἐπείγω εἰμί . σύμφωνος τοιγάρ ὁ πατήρ λέγω ἐγώ καί γράφω μικρός φροντίζω ἔπειμι ὁ ἐγκαλέω , ἅπαξ θεσμοθετέω καί ἐπιψηφίζω , ὁ ὁ Βαρλαάμ καταλέγω μοῖρα , καί ἀποψηφίζομαι σφεῖς κατά ἐκεῖνος , ὁπόσος ἐγώ κατηγορέω οὐ ὀκνέω ἀεί , καί πολυθεία καταψηφίζομαι , καί ἄλλος ὅσος σφεῖς ἀριθμέω τε καί συλλογίζομαι κατά ἐγώ . ἢ οὐ οἶδα , ὡς ὅτε ἐγώ πολυθεία οὗτος καταψηφίζομαι , μονοθεΐα ἐγώ καταψηφίζομαι σφεῖς καί γίγνομαι σφεῖς ὁ κατηγορία ὁ ἔγκλημα μείζων . οὖον γάρ Ἰουδαῖος καί Πέρσης εἰμί παῖς , ἵνα καί μονοθεΐτης ἀκούω , καθάπερ ὁ τάλας οὗτος . εἰμί δέ ποῦ ὁ λέξις οὗτος μόνος προέχω ἥκιστος ὁ διάνοια συμβιβάζω οἶδα αὐτός , τίς οὗτος ὁ ἀλήθεια λυμαίνομαι , ὁ ὁ λόγος ἔννοια ὑγιαίνω ; »