nicephorus-gregoras.historia-romana 1.1.1
αʹ . Τοῖς τῶν πάλαι καὶ μέχρις ἡμῶν γενομένων τοὺς βίους διὰ τῆς ἱστορίας ἀθανατίζουσι πλείστοις πολλάκις αὐτὸς ἐντυγχάνων , καὶ θείαις τισὶ προτροπαῖς ἀκούων ὁμολογούντων ἐς τὴν τοιαύτην κεκινῆσθαι ἐγχείρησιν , μέχρι μέν τινος ἄκαιρόν τινα φιλοτιμίαν τῶν ἀνδρῶν κατεγίγνωσκον , κόμπου μεστὰ τὰ λεγόμενα εἶναι οἰόμενος · ἔπειτα δ' ἔδοξαν εἶναί μοι οἱ ἄνδρες ἐπόπται μὲν αὐτῆς ἀληθείας σαφεῖς , θεοῦ δὲ τῷ ὄντι τὸ ἔργον , καθάπερ ὀργάνῳ χρωμένου τῇ τούτων χειρὶ , μικρὰ ἢ μηδὲν ἀποδέον , ὡς ἔπος εἰπεῖν , οὐρανοῦ τε καὶ γῆς , τῶν μεγίστων καὶ πρώτων αὐτοῦ ποιημάτων , πρός γε τὸ τὴν ἀπόῤῥητον δόξαν ἀναγγέλλειν , ὡς ἐφικτὸν , τοῦ θεοῦ . τὰ μὲν γὰρ καθάπερ σιγῶντες κήρυκες τῆς θείας μεγαλουργίας , τὸν ἅπαντα διαγίγνονται χρόνον , αἴσθησιν προκαλούμενα μάρτυρα μόνην . ἡ δ' ἱστορία , ζῶσά τε καὶ λαλοῦσα φωνὴ , καὶ ὄντως ἔμψυχος καὶ διαπρύσιος κήρυξ αὐτῆς , διαπερᾷ τὸν αἰῶνα καθάπερ ἐν πίνακι παγκοσμίῳ δεικνύουσα τὰ προγεγονότα τοῖς ἐπιγιγνομένοις ἀεὶ , ὅσα ποτὲ ἐν ἀλλήλοις καὶ δι' ἀλλήλων οἱ ἐξ αἰῶνος ἐπεπράχεσαν ἐν τῷ βίῳ , καὶ ὅσα ποτὲ πεφιλοσοφήκασι περὶ τῆς τῶν ὄντων φύσεως οἱ σοφοὶ , καὶ τίνα κατείληπται τούτοις , καὶ τίνα μή · καὶ τίσι ποτὲ δυσχερείαις ἄλλοτε ἄλλοι συνηντηκότες , τίνων ποτὲ τῶν ἐκ θεοῦ καλῶν κἀγαθῶν ἐς κόρον ἀπολελαύκεσαν , καὶ πόσαις ποτὲ ταῖς ἀπροσδοκήτοις ἐκεῖθεν εὐεργεσίαις ἐνέτυχον . δοκεῖ δέ μοι καὶ τὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς δόξαν ἐνδοξοτέραν διὰ τῆς ἱστορίας καθίστασθαι , καὶ , ἵν' εἴπω , λαμπροτέραν πολλῷ τὴν λαμπρότητα . ποῦ γὰρ ἂν ᾔδεσαν ἄνθρωποι , τῆς ἱστορίας οὐκ οὔσης , ὡς ὁ μὲν οὐρανὸς τὴν αὐτὴν ταύτην ἀρχῆθεν ἀεὶ καὶ ἀκίνητον κινούμενος κίνησιν , ἥλιον καὶ σελήνην καὶ πάντας ἀστέρας διηνεκῶς ἐξελίττει πρὸς ποικιλίαν ὁμοίως εὔτακτόν τε καὶ εὔρυθμον , καὶ ὁμοίως τὴν τοῦ θεοῦ διηγεῖται δόξαν ἐφ' ἡμέρᾳ τε καὶ νυκτὶ δι' αἰῶνος · ἡ δὲ γῆ τὴν ἄτρεπτον ταύτην ὁμοίως ἀρχῆθεν ἀεὶ τρεπομένη τροπὴν , τὴν αὐτὴν τοῖς ἀεὶ ἐπιγιγνομένοις ἀνθρώποις γένεσιν καὶ φθορὰν δι' αἰῶνος προδείκνυσιν ; ὥστ' εἰ μή τι πλέον , ἀλλ' οὖν οὐδ' ἧττον ἂν καὶ ταύτην θαυμάσειε πᾶς τις , ὅτῳ διάνοια πρόσεστιν ὑγιαίνουσα . ἦ γὰρ ἂν ἐλλιπὲς ἐδόκει τὸ δημιούργημα , μή τινος ἰσχυρίζεσθαι δυναμένου καὶ πείθειν , ὡς καὶ ἄλλαι τινὲς γενεαὶ προϋπῆρξαν ὁμοίως ἀνθρώπων , καὶ πόσαι τινὲς ὑπῆρξαν , καὶ μέχρι πόσου , καὶ τί ποτε ἄρα πεπράχεσαν ἐν τῷ βίῳ , καὶ οἷστισιν ἄρα τοῖς ἐκ θεοῦ τε καὶ οὐρανοῦ καὶ γῆς ἀγαθοῖς κατὰ διαφόρους γενεάς τε καὶ χρόνους ἐνέτυχον . ἀλλὰ νῦν γε πρὸς τούτοις καὶ προφήτας ἕτερον τρόπον τοὺς μετιόντας ποιεῖ , ἐκ τῶν φθασάντων στοχαζομένους τὰ μέλλοντα . τό γε μὴν βραχεῖ τινι τόπῳ καὶ ὡρισμένῳ τῆς οἰκουμένης οἰκοῦντά τινα πέρατα γιγνώσκειν γῆς , καὶ ἄκρα οἰκουμένης , μήκη τε καὶ πλάτη θαλαττῶν , καὶ ὅσοι ποταμοὶ καὶ λίμναι εἰσὶ , καὶ ἰδιοτροπίας ἐθνῶν καὶ τόπων , καὶ διαφορὰς ὡρῶν τε δὴ καὶ χρόνων τῶν ἐν διαφόροις γινομένων μέρεσι τῆς γῆς , καὶ ὅσα ἕτερα τῶν ἀγαθῶν μυρία , τίς χαρίζεται τοῖς ἀνθρώποις , ἢ μόνη γε ἡ τῆς ἱστορίας ἐξάπλωσις ; διά τοι τοῦτο καὶ οὐ τούτους μᾶλλον ἠγάπησα τῶν σοφῶν , οὐδὲ τούτους ἐζήλωκα , οἳ κωμικοῖς τισι δράμασι καὶ σκηναῖς τραγικαῖς καὶ θωπείαις ἐπιδεικτικαῖς τὴν ἑαυτῶν κατηνάλωσαν γλῶσσαν , ἀλλ' ὅσοι τῶν ὄντων τὴν φύσιν , καθόσον σφίσιν ἐξῆν , ἀκριβώσαντες , καὶ ὅσοι τὰς ἱστορίας ἐκ τῶν καθ' ἕκαστα καὶ ἄλλοτ' ἄλλοις εἰρημένων τε καὶ πεπραγμένων ἔς τε ἀνδρίαν ψυχῆς βλεπόντων καὶ σύνεσιν , κόποις ἰδίοις ξυνειλοχότες , εἰς μεγίστην ὠφέλειαν τοῖς ἑξῆς ἐκδεδώκασι . καὶ μέντοι καὶ οὗτος ὁ πρὸς ἐκείνους πόθος καὶ ζῆλος κἀμὲ τὰ ἀκόλουθα πράττειν παρέπεισε , καὶ οὗτος αἴτιος ἐμοὶ τοῦ τοιοῦδε γέγονεν ἐγχειρήματος . ἐπεὶ δ' ὅπερ ὀφθαλμὸς τοῖς ζώοις , τοῦτο τῇ ἱστορίᾳ ἀλήθεια , προπορευομένην ἔχειν ταύτην ἐνταῦθα χρεὼν καὶ ἡμᾶς πρὸ παντὸς , δυοῖν ἕνεκα · ἑνὸς μὲν , ἵνα μὴ , ὅπερ ὡς κανόνα καὶ στάθμην τοῖς ἐσομένοις προυθέμεθα προτιθέναι , τοῦτον στρεβλὸν καὶ νοσοῦντα ἐς τὰ καίρια δείξωμεν · ἑτέρου δὲ , καὶ ἵνα μὴ πρόφασιν δῶμεν τοῖς διασύρειν ἐξ ὀλίγων τὴν ὅλην πραγματείαν ἡμῶν βουλομένοις , καὶ ἐξελέγχειν ὡς οὐδὲν ὑγιὲς κεκτημένην · ὁποῖον δή τι καὶ τῶν ἐφ' ἡμῶν τινες ἐλλογίμων ἐπεπόνθεσαν . ἀπειρίᾳ γὰρ πραγμάτων πλείστῃ συνεζηκότες οἱ ἄνδρες , ἔπειτα οὑτωσί πως ἐς τὸ συγγράφειν ἐμβεβληκότες , ἔλαθον πολλοῖς τισι καταχρησάμενοι ψεύδεσι , καὶ οὕτως ἐς τὸ ἀχρεῖον τὴν αὐτῶν παρασύραντες ἱστορίαν , ὡς καὶ πρόφασιν εὔλογον δεδωκέναι τῷ πολλῷ τὴν σύνεσιν βασιλεῖ Ἀνδρονίκῳ τῷ Παλαιολόγῳ , σὺν οὐδενὶ κόσμῳ διασύρειν καὶ ἐξελέγχειν ταύτην ἐκ τῶν καθ' ἕκαστα · καὶ ταῦτα ἐπὶ τούτων τῶν ἀνδρῶν ἔτι παρόντων , ὧν δήπου ἐκεῖνοι τὰ πλεῖστα κατεψεύσαντο .
Lemmas: ὅς . ὁ ὁ πάλαι καί μέχρι ἐγώ γίγνομαι ὁ βίος διά ὁ ἱστορία ἀθανατίζω πλεῖστος πολλάκις αὐτός ἐντυγχάνω , καί θεῖος τις προτροπή ἀκούω ὁμολογέω εἰς ὁ τοιοῦτος κινέω ἐγχείρησις , μέχρι μέν τις ἄκαιρος τις φιλοτιμία ὁ ἀνήρ καταγιγνώσκω , κόμπος μεστός ὁ λέγω εἰμί οἴομαι · ἔπειτα δέ δοκέω εἰμί ἐγώ ὁ ἀνήρ ἐπόπτης μέν αὐτός ἀλήθεια σαφής , θεός δέ ὁ εἰμί ὁ ἔργον , καθάπερ ὄργανον χράω ὁ οὗτος χείρ , μικρός ἢ μηδείς ἀποδέω , ὡς ἔπος εἶπον , οὐρανός τε καί γῆ , ὁ μέγας καί πρῶτος αὐτός ποίημα , πρός γε ὁ ὁ ἀπόρρητος δόξα ἀναγγέλλω , ὡς ἐφικτός , ὁ θεός . ὁ μέν γάρ καθάπερ σιγάω κῆρυξ ὁ θεῖος μεγαλοεργία , ὁ ἅπας διαγίγνομαι χρόνος , αἴσθησις προκαλέω μάρτυς μόνος . ὁ δέ ἱστορία , ζάω τε καί λαλέω φωνή , καί εἰμί ἔμψυχος καί διαπρύσιος κῆρυξ αὐτός , διαπεράω ὁ αἰών καθάπερ ἐν πίναξ παγκόσμιος δείκνυμι ὁ προγίγνομαι ὁ ἐπιγίγνομαι ἀεί , ὅσος ποτέ ἐν ἀλλήλων καί διά ἀλλήλων ὁ ἐκ αἰών πράσσω ἐν ὁ βίος , καί ὅσος ποτέ φιλοσοφέω περί ὁ ὁ εἰμί φύσις ὁ σοφός , καί τίς καταλαμβάνω οὗτος , καί τίς μή · καί τίσις ποτέ δυσχέρεια ἄλλοτε ἄλλος συναντάω , τίνω ποτέ ὁ ἐκ θεός καλός ἀγαθός εἰς κόρος ἀπολαύω , καί πόσος ποτέ ὁ ἀπροσδόκητος ἐκεῖθεν εὐεργεσία ἐντυγχάνω . δοκέω δέ ἐγώ καί ὁ οὐρανός καί γῆ δόξα ἔνδοξος διά ὁ ἱστορία καθίστημι , καί , ἵνα εἶπον , λαμπρός πολύς ὁ λαμπρότης . ποῦ γάρ εἄν οἶδα ἄνθρωπος , ὁ ἱστορία οὐ εἰμί , ὡς ὁ μέν οὐρανός ὁ αὐτός οὗτος ἀρχῆθεν ἀεί καί ἀκίνητος κινέω κίνησις , ἥλιος καί σελήνη καί πᾶς ἀστήρ διηνεκής ἐξελίσσω πρός ποικιλίας ὁμοίως εὔτακτος τε καί εὔρυθμος , καί ὁμοίως ὁ ὁ θεός διηγέομαι δόξα ἐπί ἡμέρα τε καί νύξ διά αἰών · ὁ δέ γῆ ὁ ἄτρεπτος οὗτος ὁμοίως ἀρχῆθεν ἀεί τρέπω τροπή , ὁ αὐτός ὁ ἀεί ἐπιγίγνομαι ἄνθρωπος γένεσις καί φθορά διά αἰών προδείκνυμι ; ὥστε εἰμί μή τίς πλέω , ἀλλά οὖν οὐδέ κακός εἄν καί οὗτος θαυμάζω πᾶς τις , ὅστις διάνοια πρόσειμι ὑγιαίνω . εἰμί γάρ εἄν ἐλλιπής δοκέω ὁ δημιούργημα , μή τις ἰσχυρίζομαι δύναμαι καί πείθω , ὡς καί ἄλλος τις γενεά προυπάρχω ὁμοίως ἄνθρωπος , καί πόσος τις ὑπάρχω , καί μέχρι πόσος , καί τίς ποτός ἄρα πράσσω ἐν ὁ βίος , καί ὅστις ἄρα ὁ ἐκ θεός τε καί οὐρανός καί γῆ ἀγαθός κατά διάφορος γενεά τε καί χρόνος ἐντυγχάνω . ἀλλά νῦν γε πρός οὗτος καί προφήτης ἕτερος τρόπος ὁ μέτειμι1 ποιέω , ἐκ ὁ φθάνω στοχάζομαι ὁ μέλλω . ὁ γε μήv βραχύς τις τόπος καί ὁρίζω ὁ οἰκέω οἰκέω τις πέρας γιγνώσκω γῆ , καί ἄκρος οἰκέω , μῆκος τε καί πλάτη θάλασσα , καί ὅσος ποταμός καί λίμνη εἰμί , καί ἰδιοτροπία ἔθνος καί τόπος , καί διαφορά ὥρα τε δή καί χρόνος ὁ ἐν διάφορος γίγνομαι μέρος ὁ γῆ , καί ὅσος ἕτερος ὁ ἀγαθός μυρίος , τίς χαρίζομαι ὁ ἄνθρωπος , ἢ μόνος γε ὁ ὁ ἱστορία ἐξάπλωσις ; διά ὅς οὗτος καί οὖον οὗτος μᾶλλον ἀγαπάω ὁ σοφός , οὐδέ οὗτος ζηλόω , ἕ κωμικός τις δρᾶμα καί σκηνή τραγικός καί θωπεία ἐπιδεικτικός ὁ ἑαυτοῦ καταναλώνω γλῶσσα , ἀλλά ὅσος ὁ εἰμί ὁ φύσις , καθόσον σφεῖς ἔξεστι , ἀκριβόω , καί ὅσος ὁ ἱστορία ἐκ ὁ κατά ἕκαστος καί ἄλλοτε ἄλλος εἴρω τε καί πράσσω εἰς τε ἀνδρεία Ψυχή βλέπω καί σύνεσις , κόπος ἴδιος συλλέγω , εἰς μέγας ὠφέλεια ὁ ἑξῆς ἐκδίδωμι . καί μέντοι καί οὗτος ὁ πρός ἐκεῖνος πόθος καί ζῆλος ἐγώ ὁ ἀκόλουθος πράσσω παραπείθω , καί οὗτος αἴτιος ἐγώ ὁ τοιόσδε γίγνομαι ἐγχείρημα . ἐπεί δέ ὅσπερ ὀφθαλμός ὁ ζῷον , οὗτος ὁ ἱστορία ἀλήθεια , προπορεύω ἔχω οὗτος ἐνταῦθα χρεὼν καί ἐγώ πρό πᾶς , δύο ἕνεκα · εἷς μέν , ἵνα μή , ὅσπερ ὡς κανών καί στάθμη ὁ εἰμί προτίθημι προτίθημι , οὗτος στρεβλός καί νοσέω εἰς ὁ καίριος δείκνυμι · ἕτερος δέ , καί ἵνα μή πρόφασις δήω ὁ διασύρω ἐκ ὀλίγος ὁ ὅλος πραγματεία ἐγώ βούλομαι , καί ἐξελέγχω ὡς οὐδείς ὑγιής κτάομαι · ὁποῖος δή τίς καί ὁ ἐπί ἐγώ τις ἐλλόγιμος πάσχω . ἀπειρία γάρ πρᾶγμα πλεῖστος συζῶ ὁ ἀνήρ , ἔπειτα οὕτως πως εἰς ὁ συγγράφω ἐμβάλλω , λανθάνω πολύς τις καταχράω ψεῦδος , καί οὕτως εἰς ὁ ἀχρεῖος ὁ αὐτός παρασύρω ἱστορία , ὡς καί πρόφασις εὔλογος δίδωμι ὁ πολύς ὁ σύνεσις βασιλεύς Ἀνδρόνικος ὁ Παλαιολόγος , σύν οὐδείς κόσμος διασύρω καί ἐξελέγχω οὗτος ἐκ ὁ κατά ἕκαστος · καί οὗτος ἐπί οὗτος ὁ ἀνήρ ἔτι πάρειμι , ὅς δήπου ἐκεῖνος ὁ πλεῖστος καταψεύδομαι .