nicephorus-gregoras.historia-romana 16.2.2
( Β . ) « Εἰ μὲν τύχην » , φησὶν , « τινὰ καὶ τυραννοῦσαν πεπρωμένην τοῖς ἀνθρώποις τὰ πράγματα πρυτανεύειν οἴεσθαι ἔπεισί σοι , ἢ τῷ αὐτομάτῳ δεδωκυῖαν τὴν τῶν πραγμάτων ὀθόνην ἀτέκμαρτόν τινα καὶ ἀκυβέρνητον φέρεσθαι πλοῦν , σιωπᾷν τε ἄμεινον καὶ τὸν τῆς πεπρωμένης ἄδηλον περιμένειν μίτον . εἰ δὲ προαιρέσει καὶ βουλῇ τὰ ἐφ' ἡμῖν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον διοικεῖσθαι δέδοται , τοῦ χάριν , παρὸν ἡμᾶς ἐκ τοῦ ῥᾴστου καρποῦσθαι τὸ ζῇν ἀκινδύνως , ἐθελοντὰς ἡμῖν αὐτοῖς παντοδαπῶν περιπλέκειν δίκτυα φόβων ; οἶσθα γὰρ , ὡς μυρίους ἐν τῇ ὑπερορίᾳ διηντλήκαμεν μόχθους μετὰ μακρῶν καὶ παντοδαπῶν τῶν κινδύνων , ὁπόσοι θανάτου γείτονες ἐπεφύκεσαν , τῷ σῷ πατρὶ περιποιούμενοι τὸ ἀκίνδυνον · ὡς δεύτερα εἶναι τὰ Διοσκούρων ἐγκώμια , καὶ εἴ τινες Ὀρέσται καὶ Πυλάδαι τὸν μακρὸν ἐμπεπληκότες αἰῶνα φιλαδελφίας ὑποδειγμάτων , εἴ τις τὰ ἡμέτερα τοῖς ἐκείνων ἀντεξετάζειν ἐθέλει . καὶ ἦν ἡ τοὺς τοιούτους ἀεὶ κατὰ τοῦ σοῦ μηχανωμένη πατρὸς διωγμοὺς καὶ θανάτους Ἄννα ἡ βασιλὶς , πρόσωπον ἀληθείας ἔχουσαν οὐδ' ἡντινοῦν προβάλλεσθαι δυναμένη πρόφασιν κατ' αὐτοῦ . παρ' ἧς ἐγώ τε καὶ οὑμὸς ἀδελφὸς Μανουὴλ πολλὰς ἐδεξάμεθα λάθρα μεθ' ὅρκων παντοίων γραφὰς , ἡμῖν τε κτημάτων ὁμοῦ καὶ χρημάτων προσόδους ἐπαγγελλομένης καὶ ἅμα τοῖς καθειργμένοις γονεῦσιν ἐλεύθερον ἥλιον . ἀλλ' ἡμεῖς γε , τοὺς τῆς δίκης σέβειν ἐθέλοντες θρόνους , ἐν ἀσαλεύτοις ἔχειν ὅροις ἐρηρεισμένους τοὺς πόδας ἐκρίναμεν δεῖν , καὶ μὴ διὰ φαυλότερον ἀγαθὸν διηνεκεῖς τινας τῷ συνειδότι μάστιγας προξενεῖν . τὸ γὰρ διὰ τὴν ἐμαυτοῦ σωτηρίαν σε μετὰ τοῦ σοῦ προδιδόναι πατρὸς ( ἐῶ γὰρ τὴν ἄλλην ἐνταῦθα λέγειν συγγένειαν , ᾗ τῶν κινδύνων ξυμμετέχειν τε καὶ παραπολαύειν ξυνέβαινεν ) ὅμοιον ἦν , ὥσπερ ἂν εἰ ἐμαυτὸν ἀντ' ἐμαυτοῦ προεδίδουν , καὶ τοὐμὸν ἑκὼν παρεῖχον αἷμα κατὰ γῆς κενοῦσθαι διὰ τοὐμὸν εἰπεῖν αἷμα . οὕτως εἰς αἰνίγματος λόγον τὴν ἐντεῦθεν ἀνέφερον ἔννοιαν , καὶ λύσιν οὐχ εὕρισκον οὐδεμίαν , ὥστε καθ' ἕν γέ τι παραλογίσασθαι τὰς τῶν τότε λογισμῶν κρηπῖδας . ἃ γοῦν οὑτωσί πως ἐφυλαξάμην αὐτὸς ἐν τῷ τότε παρόντι μὴ δρᾷν , νῦν τὸν πατέρα τὸν σὸν κατὰ σοῦ καὶ τῆς σῆς ὁμοῦ συγγενείας ἁπάσης ὁρῶ δεδρακότα · ναὶ μὴν καὶ κατὰ πάντων , ἁπλῶς εἰπεῖν , ὁπόσοις τοὺς μακροὺς ἐκείνους τετύχηκεν ἄθλους δραμεῖν , στρατιώταις καὶ στρατηγοῖς , οἷς μὲν τοὺς ὑπερορίους ἐκείνους , οἷς δὲ τοὺς κατ' οἶκον , καὶ οἷς τὰς ἐν δεσμωτηρίοις κακώσεις . οὐ γὰρ ἁπλοῦν ὑπῆρχεν ὃ τοῖς ταλαιπώροις τότε ξυνηνέχθη πάθος , οὐ δ' ἐπὶ βραχύν τινα τὸν χρόνον , ὅτι μὴ παντοδαπὸν καὶ ποικίλον , κἀπὶ μακροῖς ἐντεταμένον τοῦ χρόνου τοῖς ὅροις . οὕτω χαλεπὰ μὲν , οἷς ἐθελοντὰς ἡμεῖς ἑαυτοὺς καθήκαμεν πάθεσι τότε · χαλεπώτερα δ' οἷς ἄκοντες νῦν πρὸς τοῦ σοῦ πατρὸς ὑπεβλήθημεν ἀναξίως ἡμῶν . ὑπὲρ γὰρ ἐλευθερίας εὐδαίμονος τρέχοντες δουλείαν ἐλάθομεν ἀλλαξάμενοι κακοδαίμονα τῶν μακρῶν ἐκείνων πόνων καὶ δρόμων . οὓς γὰρ ὡς ἐπιβούλους σφοδροὺς τῆς ἡμετέρας ἐφεύγομεν ζωῆς , τούτους δεσπότας μάλα τοι ἄσμενος ἡμῖν ὁ σὸς ἐκεχειροτονήκει πατήρ · ὥσπερ ἂν εἰ ἐπίτηδες οὕτω τοὺς πολλοὺς ἡμεῖς ὑπεμένομεν πόνους , ἵνα τὰ τῶν διωκόντων ξίφη θᾶττον ἢ κατὰ τὴν ἐκείνων βούλησιν τοῖς ἡμετέροις λαιμοῖς προσαράξωμεν , καὶ ἵνα παρὰ τοσοῦτον πικρότερα τῶν διωγμῶν τὰ τῶν ἀμοιβῶν καρπωσώμεθα τέλη , παρόσον τότε μὲν ἐλπίδες εὐδαίμονες ἡμῶν τὸ ἡδόμενον ἔβοσκον · νῦν δὲ καὶ τὰς τῶν ἐλπίδων γλυκείας αὔρας ὁ σὸς ἡμῶν ἐκ τοῦ προφανοῦς ἀφῄρηται πατήρ . εἶναι γὰρ τῶν ἁπάντων οἶμαι μηδένα , ὃς ἂν ἐνέχυρα παρέχεσθαι δύναιτο , μὴ θάνατον εἶναι ταχύπουν εὐθὺς τὰ πάντων ἡμῶν ἐπιτίμια πρὸς τῆς βασιλίδος Ἄννης , οἷς δήπουθεν ἐξέσται ζῇν μετά γε τὴν τοῦ σοῦ πατρὸς ἀπαλλαγήν . φέρε τοίνυν , ἕως ἡμῶν αὐτῶν ἡμεῖς ἐσμεν κύριοι , γενναῖόν τι δρᾶσαι προθυμήθητι , ταῖς ἐμαῖς ὑπὲρ σοῦ καὶ ἡμῶν πειθόμενος συμβουλαῖς , ἵν' οὑτωσί πως τὸν αἰσχρὸν καὶ ἀκλεᾶ κίνδυνον ἀποκρούσασθαι δυνηθῶμεν . μέρος γὰρ τῆς ὅλης ἀρχῆς ὑφελόμενος οἰκείαν σαυτῷ περιποιήσασθαι προθυμήθητι βασιλείαν , ζῶντι μὲν ὑπήκουσαν τῷ σῷ πατρὶ , τελευτῶντι δὲ , ἰδιότροπον ἐσομένην σοι τοῦ ζῇν καταφύγιον ἀσφαλές . δυοῖν γὰρ ἐντεῦθεν ἡμῖν ἔσται θάτερον , ἢ τὴν σώζουσαν ἐκ τἀσφαλοῦς κατακτήσασθαι τύχην , ἢ τῶν τοῦ παρόντος ἀπηλλάχθαι τὴν ταχίστην βίου δυσχερῶν · οἷς συνεζηκέναι , μόνοις εἶναι φορητὸν ἐκείνοις οἶμαι , οἷς οὐκ ἄχαρι φαίνεται οὐδὲ σφόδρα κακόδαιμον , μάρτυρας τῆς αἰσχύνης διὰ βίου τὰς τοῦ ἡλίου κεκτῆσθαι αὐγάς . » ἀλλ' ὁ μὲν Ἀσὰν Ἰωάννης τοιάνδε τινὰ διεξῄει τὴν συμβουλὴν πρὸς τὸν ἀδελφιδοῦν Ματθαῖον , ἑαυτῷ τε κἀκείνῳ καὶ συγγενέσι καὶ φίλοις προμνώμενος τὸ ἀκίνδυνον .
Lemmas: ( Β . ) « εἰμί μέν Τύχη » , φημί , « τις καί τυραννέω ἔπορον ὁ ἄνθρωπος ὁ πρᾶγμα πρυτανεύω οἴομαι ἔπειμι2 σύ , ἢ ὁ αὐτόματος δίδωμι ὁ ὁ πρᾶγμα ὀθόνη ἀτέκμαρτος τις καί ἀκυβέρνητος φέρω πλόος , σιωπάω τε ἀγαθός καί ὁ ὁ ἔπορον ἄδηλος περιμένω μίτος . εἰμί δέ προαίρεσις καί βουλή ὁ ἐπί ἐγώ ὡς ἐπί ὁ πλεῖστος διοικέω δίδωμι , ὁ χάρις , πάρειμι ἐγώ ἐκ ὁ ῥᾴδιος καρπόω ὁ ζάω ἀκίνδυνος , ἐθέλω ἐγώ αὐτός παντοδαπής περιπλέκω δίκτυον φόβος ; οἶδα γάρ , ὡς μυρίος ἐν ὁ ὑπερορία διαντλέω μόχθος μετά μακρός καί παντοδαπής ὁ κίνδυνος , ὁπόσος θάνατος γείτων φύω , ὁ σός πατήρ περιποιέω ὁ ἀκίνδυνος · ὡς δύο εἰμί ὁ Διόσκορος ἐγκώμιον , καί εἰμί τις Ὀρέσται καί Πυλάδης ὁ μακρός ἐμπίμπλημι αἰών φιλαδελφία ὑπόδειγμα , εἰμί τις ὁ ἡμέτερος ὁ ἐκεῖνος ἀντεξετάζω ἐθέλω . καί εἰμί ὁ ὁ τοιοῦτος ἀεί κατά ὁ σύ μηχανάομαι πατήρ διωγμός καί θάνατος Ἄννα ὁ βασιλίς , πρόσωπον ἀλήθεια ἔχω οὐδέ ὅστις προβάλλω δύναμαι πρόφασις κατά αὐτός . παρά ὅς ἐγώ τε καί ἐμός ἀδελφός Μανουήλ πολύς δέχομαι λάθρῃ μετά Ὅρκος παντοῖος γραφή , ἐγώ τε κτῆμα ὁμοῦ καί χρῆμα πρόσοδος ἐπαγγέλλω καί ἅμα ὁ κατείργω γονεύς ἐλεύθερος ἥλιος . ἀλλά ἐγώ γε , ὁ ὁ δίκη σέβω ἐθέλω θρόνος , ἐν ἀσάλευτος ἔχω ὅρος ἐρείδω ὁ πούς κρίνω δήω , καί μή διά φαῦλος ἀγαθός διηνεκής τις ὁ σύνοιδα μάστιξ προξενέω . ὁ γάρ διά ὁ ἐμαυτοῦ σωτηρία σύ μετά ὁ σύ προδίδωμι πατήρ ( ἐάω γάρ ὁ ἄλλος ἐνταῦθα λέγω συγγένεια , ὅς ὁ κίνδυνος συμμετέχω τε καί παραπολαύω συμβαίνω ) ὅμοιος εἰμί , ὥσπερ εἄν εἰμί ἐμαυτοῦ ἀντί ἐμαυτοῦ προδίδωμι , καί ἐμός ἑκών παρέχω αἷμα κατά γῆ κενόω διά ἐμός εἶπον αἷμα . οὕτως εἰς αἴνιγμα λόγος ὁ ἐντεῦθεν ἀναφέρω ἔννοια , καί λύσις οὐ εὑρίσκω οὐδείς , ὥστε κατά εἷς γε τίς παραλογίζομαι ὁ ὁ τότε λογισμός κρηπίς . ὁ γοῦν οὕτως πως φυλάσσω αὐτός ἐν ὁ τότε πάρειμι μή δράω , νῦν ὁ πατήρ ὁ σός κατά σύ καί ὁ σός ὁμοῦ συγγένεια ἅπας ὁράω δράω · ναί μήv καί κατά πᾶς , ἁπλόος εἶπον , ὁπόσος ὁ μακρός ἐκεῖνος τυγχάνω ἆθλος τρέχω , στρατιώτης καί στρατηγός , ὅς μέν ὁ ὑπερόριος ἐκεῖνος , ὅς δέ ὁ κατά οἶκος , καί ὅς ὁ ἐν δεσμωτήριον κακόω . οὖον γάρ ἁπλόος ὑπάρχω ὅς ὁ ταλαίπωρος τότε συμφέρω πάθος , οὖον δέ ἐπί βραχύς τις ὁ χρόνος , ὅτι μή παντοδαπός καί ποικίλος , ἐπί μακρός ἐντείνω ὁ χρόνος ὁ ὅρος . οὗτος χαλεπός μέν , ὅς ἐθέλω ἐγώ ἑαυτοῦ καθίημι πάθος τότε · χαλεπός δέ ὅς ἄκων νῦν πρός ὁ σύ πατήρ ὑποβάλλω ἀνάξιος ἐγώ . ὑπέρ γάρ ἐλευθερία εὐδαίμων τρέχω δουλεία λανθάνω ἀλλάσσω κακοδαίμων ὁ μακρός ἐκεῖνος πόνος καί δρόμος . ὅς γάρ ὡς ἐπίβουλος σφοδρός ὁ ἡμέτερος φεύγω ζωή , οὗτος δεσπότης μάλα ὅς ἄσμενος ἐγώ ὁ σός χειροτονέω πατήρ · ὥσπερ εἄν εἰμί ἐπίτηδες οὗτος ὁ πολύς ἐγώ ὑπομένω πόνος , ἵνα ὁ ὁ διώκω ξίφος ταχύς ἢ κατά ὁ ἐκεῖνος βούλησις ὁ ἡμέτερος λαιμός προσαράσσω , καί ἵνα παρά τοσοῦτος πικρός ὁ διωγμός ὁ ὁ ἀμοιβή καρπόω τέλος , παρόσον τότε μέν ἐλπίς εὐδαίμων ἐγώ ὁ ἥδομαι βόσκω · νῦν δέ καί ὁ ὁ ἐλπίς γλυκύς αὔρα ὁ σός ἐγώ ἐκ ὁ προφανής ἀφαιρέω πατήρ . εἰμί γάρ ὁ ἅπας οἴομαι μηδείς , ὅς εἄν ἐνέχυρον παρέχω δύναμαι , μή θάνατος εἰμί ταχύπους εὐθύς ὁ πᾶς ἐγώ ἐπιτίμιον πρός ὁ βασιλίς Ἄννα , ὅς δήπουθεν ἔξεστι ζάω μετά γε ὁ ὁ σύ πατήρ ἀπαλλαγή . φέρω τοίνυν , ἠώς ἐγώ αὐτός ἐγώ εἰμί κύριος , γενναῖος τίς δράω προθυμέομαι , ὁ ἐμός ὑπέρ σύ καί ἐγώ πείθω συμβουλή , ἵνα οὕτως πως ὁ αἰσχρός καί ἀκλεής κίνδυνος ἀποκρούω δύναμαι . μέρος γάρ ὁ ὅλος ἀρχή ὑφαιρέω οἰκεῖος σεαυτοῦ περιποιέω προθυμέομαι βασίλειος , ζῶ μέν ὑπακούω ὁ σός πατήρ , τελευτή δέ , ἰδιότροπος εἰμί σύ ὁ ζάω καταφύγιον ἀσφαλής . δύο γάρ ἐντεῦθεν ἐγώ εἰμί ἕτερος , ἢ ὁ σῴζω ἐκ ἀσφαλής κατακτάομαι Τύχη , ἢ ὁ ὁ πάρειμι ἀπαλλάσσω ὁ ταχύς βίος δυσχερής · ὅς σύζω , μόνος εἰμί φορητός ἐκεῖνος οἴομαι , ὅς οὐ ἄχαρις φαίνω οὐδέ σφόδρα κακοδαίμων , μάρτυς ὁ αἰσχύνη διά βίος ὁ ὁ ἥλιος κτάομαι αὐγή . » ἀλλά ὁ μέν Ἀσάν Ἰωάννης τοιόσδε τις διέξειμι ὁ συμβουλή πρός ὁ ἀδελφιδέος Ματθαῖος , ἑαυτοῦ τε ἐκεῖνος καί συγγενής καί φίλος προμνάομαι ὁ ἀκίνδυνος .