nicephorus-gregoras.historia-romana 19.1.5
( Ε . ) Τοῦ μέντοι Παλαμᾶ παραφθεγξαμένου τι πρὸς ὀργὴν διὰ τὰς εἰρωνείας , εἰχόμην ἐγὼ τῶν ἑξῆς , οὐδὲ μικρὰ γοῦν παραβομβοῦντος ἐκείνου πεφροντικώς . « Φαίη δ' ἄν τις ἴσως τἀληθοῦς φροντιστὴς παρελθὼν , μηδαμῆ τὸν Παλαμᾶν ἀπαλλάττειν εἰκότως τῶν ἐγκλημάτων , εἰ Λατῖνος ὢν ἐκεῖνος οὐκ ὤκνησε παῤῥησίᾳ τῆς ἀσεβείας ἐλέγχους αὐτῷ παριστᾷν . Οὐ γὰρ ὅτι Λατῖνοι , τοῦ γένους ἀφιστάμεθα · ἀλλ' ἐνίων χάριν ἐγκλημάτων · ὧν ἐν μέρει κειμένων , τἄλλα πάνθ' ἥκιστ' ἂν εἶεν ἡμῖν ἀκοινώνητοι . ἦ γὰρ ἂν καὶ τὴν ἔνσαρκον αὐτῶν δογματιζόντων οἰκονομίαν καὶ θάνατον καὶ ταφὴν καὶ ἀνάστασιν πρός γε τοῖς ἄλλοις τοῦ θεοῦ καὶ σωτῆρος ἡμῶν , ἡμῖν γε δήπου διὰ τὸ Λατίνους εἶναι ὁμολογεῖν οὐκ ἐξείη . ἄπαγε . οὐδὲ γὰρ οὐδὲ Σισίνιον τὸν Ναυατιανὸν ἡ πρώτη παρεκρούσατο σύνοδος διὰ τὴν θρησκείαν , ἀλλὰ καὶ κράτιστον ἔσχεν ἐπίκουρον κατὰ τῆς Ἀρείου μανίας . καὶ Ὠριγένην δ' ἀποσειόμενοι τῶν γε βίβλων τὰς πλείστους ἥκιστ' ἀποσειόμεθ' αὐτοῦ . μάρτυρες τῶν λεγομένων μάλα τοι ἀψευδεῖς αἱ κατὰ Κέλσου τοῦ καταράτου μάχαι καὶ ἀντιῤῥήσεις καὶ τἄλλ' ὁπόσα τοῖς θείοις πατράσι φιλοπονήσασι προσείληπται βιβλία ἐκείνου τῶν τῆς θείας γραφῆς ἐξηγητικῶν . καὶ ἵνα σιωπήσω τὰ πλεῖστα , τὴν ἁγίαν τετάρτην καὶ οἰκουμενικὴν παραινοῦσαν εὑρίσκομεν σύνοδον , καὶ ὁμοίως τὴν ἕκτην , μὴ πάνθ' ὅσα φάσκειν ἐγγίνεται τοῖς αἱρετικοῖς φεύγειν ἡμᾶς εἶναι χρεών . εἰ γὰρ ἕνα θεὸν ὁμολογούντων ἐκείνων ποιητὴν ἁπάντων ἡμεῖς ἀποσχοίμεθα , τάχιστ' ἂν τὴν τοῦ πυρὸς ἐφ' ἑαυτοὺς ἑκόντες ἑλκύσαιμεν γέενναν . οὗ τί τῶν ἁπάντων χείριστον ; καὶ τῶν ἀργύρου δὲ καὶ τοῦ χρυσοῦ μεταλλευτῶν οὐχ ὁμιλητῶν ἡγεμόσι καθισταμένων , διὰ τὸ πάνυ τοι ἀγροικίζεσθαι , τοὖργον περὶ πλείστου τούτοις καθίσταται . καὶ ἁλουργίδες δ' ἔτι καὶ πορφύραι χρήσιμοι τοῖς βασιλεῦσίν εἰσιν · ἀλλ' οὐδὲ μικρᾶς γοῦν τινος οἱ δρῶντες θέας ἐκείνων ἴσως τυγχάνουσιν οὗτοι , ἀλλ' ἐνίοτε καὶ μισοῦνται διὰ τὸ τῆς ἐκεῖθεν ἀηδίας ἀπόζειν . οὔκουν οὔτ' ἐκεῖνον ἄρα τῆς ἀληθοῦς ἀπάγει κατηγορίας τὰ τῆς θρησκείας , οὔτε τῷ Παλαμᾷ βοηθεῖ , οὐχ ἕως ἂν ἁλίσκοιτο τούτοις προφανῶς τοῖς ἐγκλήμασιν . Ἐκεῖνό γε μὴν ἐροίμην ἂν ἡδέως σε , πῶς τῶν Ἰωάννῃ τῷ πατριάρχῃ γραφέντων , περί τε τῶν τοῦ Παλαμᾶ καὶ Βαρλαὰμ καὶ τῆς ἐκκλησίας θορύβων , τὰ μὲν ἀρεστά σοι γίνεται , τὰ δ' οὔ , πρός γε τὸ τῷ Παλαμᾷ βουλόμενον ἀνθέλκοντί τε καὶ μεθέλκοντι μετὰ πολλῆς τῆς ἀρχικῆς ἐξουσίας τὰς ψήφους . ἢ γὰρ ἅπασι στέργειν χρεὼν τοῖς ἐκείνῳ πατριαρχεύοντι πεπραγμένοις κατά γε τοὺς τῆς ἐκκλησίας θεσμοὺς , ἢ μηδὲν τῶν ἁπάντων . ἀλλὰ τοῦ πρώτου κρατοῦντος , χώραν οὐκ ἔχει τὸ δεύτερον . Εἰ δὲ δεῖ μερίσαντας ἡμᾶς εἰς δύο τἀκείνῳ πραχθέντα περί γε τοῖν δυοῖν τούτοιν ἀνδροῖν ἑκατέρῳ ἑκάτερα δοῦναι , τῷ μὲν τὰ πρῶτα , τῷ δὲ τὰ δεύτερα , σκεπτέον ποτέροις τῆς κρίσεως αἱ βελτίους ἕψονται ψῆφοι . ἀεὶ γὰρ ἦν πατριάρχης ἐκεῖνος , ἄχρι ἧς ἡμέρας αἱ μέσαι φυλακαὶ τῆς νυκτὸς ἐγκρατῆ Βυζαντίου κατέστησάν σε , ἱερέας τε χειροτονῶν καὶ ἐπισκόπους καὶ τὰς τῶν δικαστηρίων ψήφους ἐπισφραγίζων . ἐμοὶ δοκεῖ τοῖς δευτέροις . εἰ γὰρ καὶ πάλαι κείμενοι νόμοι πολιτειῶν λυόντων πολλάκις , δυοῖν θάτερον , ἢ κακοῦ τινος ἀπαντήσαντος δι' αὐτοὺς , ἢ βελτιόνων δευτέρων φανέντων ἐκ τῆς τῶν πραγμάτων δεδοκιμασμένης πείρας καὶ τριβῆς , σχολῇ γ' ἂν κωλύσειέ τις ἐφ' ἑνὸς ἀνδρὸς λελῦσθαι τοῖς δευτέροις αὐτοῦ τὰ πρῶτα , κακοῦ τινος ἀπαντήσαντος ἐκ τῶν πρώτων , κἀκ συναρπαγῆς συμβὰν οὑτωσί πως ἴσως ἀπατηθέντος . εἰ δὲ καὶ λύσις δοκεῖ μὲν εἶναι τῶν πρώτων τὰ δεύτερα τἀνδρὸς ἐκείνου , οὐκ ἔστι δὲ , ἀλλ' ἔχει τὴν προσήκουσαν ἀκολούθησιν ἄμφω , εἴ τις μετὰ γνώμης βούλοιτο κρίνειν ἀπαθοῦς , ἦ που σαφὴς ἀδικία , ξὺν αὐθαδείᾳ λύειν καὶ κυροῦν , τοὺς μὲν ἐκείνου ταδὶ , τοὺς δὲ ἐκείνου ταδί . Ὧν συγχωρουμένων τοῖς ἄρχουσιν , οὐκ οἶδ' ὅπη στήσεται καὶ ποῖ περιχωρήσει τὰ τῆς ἐκκλησίας δόγματα καὶ πρός γε τὰ τῆς πολιτείας πράγματα , πρὸ ποδῶν ἐναργῶς τῆς τῶν ὅλων φθορᾶς ἱσταμένης . οὐ γὰρ εἰς ἕνα τινὰ καὶ δύο τὰ τῆς ἐκκλησίας ἵστασθαι πέφυκεν , ἀλλὰ πάνθ' ἑξῆς τὰ πρόσω λαμπρῶς ἐπιβόσκεται · καὶ νόμος οὗτος διὰ πάσης γράφεται γῆς , κακῶν ἀρχηγὸς τῶν μεγίστων . οὐ γὰρ ἔτ' ἔθη καὶ νόμιμα προσήκοντ' ἄρχουσί τε καὶ ἀρχομένοις ἔσται τηρούμενα οὐδ' ὁ μὲν ἐπιτάξει , ὁ δ' ὑπακούσεται · ἀλλ' ἔσθ' ὁμοῦ πάντα χρήματα , καὶ αὐτοῖς πρώτοις κομιεῖ τὴν βλάβην τοῖς ἀρξαμένοις τε καὶ προδείξασιν . Εἰ μὴ διὰ γοῦν ἄλλο τι , διὰ γοῦν τἀποβαίνοντα ἐκεῖθεν ἄτοπα , τηρεῖν ὑπάρχοντος ἀναγκαίου τὰ μήκει χρόνου βεβαιωθέντα καὶ γράμμασι κυρωθέντα νόμιμά τε καὶ δόγματα , στέργειν λοιπὸν καὶ ἡμῖν καὶ δέχεσθαι τοὺς κατὰ καιροὺς ἐπισκόπους καὶ βασιλέας , οἷς ὑπὲρ οἵων δή τινων ψηφίζονται , καὶ οἷς οἵων δή τινων καταψηφίζονται · ὡς ὁμοίαν συνάγεσθαι τὴν ἀνάγκην κἀνταῦθα , στέργεσθαι καὶ τοὺς κατὰ τοῦ Παλαμᾶ ψηφισθέντας τε καὶ γραφέντας διὰ τὰς ἄλλας αὐτοῦ βλασφημίας ἀναθεματισμοὺς Ἰωάννῃ τῷ πατριάρχῃ , ταῖς ἄλλαις ἐπίσης ἐκείνου χειροτονίαις καὶ πράξεσιν , αἳ μέχρι καὶ ἐς τὴν τήμερον κατὰ τὸ ἀκλινὲς διασώζονται . τούτου δ' οὕτως ἔχοντος , εὖ ποιεῖν καὶ ἡμᾶς ἐξ ἀνάγκης ἕπεται , τὴν τοῦ Παλαμᾶ κοινωνίαν ἀποσειομένους καθάπαξ καὶ ἀποτρέποντας . »
Lemmas: ( Ε . ) ὁ μέντοι Παλαμά παραφθέγγομαι τίς πρός ὀργή διά ὁ εἰρωνεία , ἔχω ἐγώ ὁ ἑξῆς , οὐδέ μικρός γοῦν παραβομβέω ἐκεῖνος φροντίζω . « Φαίη δέ ἄν τις ἴσως ἀληθής φροντιστής παρέρχομαι , μηδαμῆ ὁ παλάμη ἀπαλλάσσω εἰκότως ὁ ἔγκλημα , εἰμί Λατῖνος εἰμί ἐκεῖνος οὐ ὀκνέω παρρησία ὁ ἀσέβεια ἔλεγχος αὐτός παριστάω . οὖον γάρ ὅτι Λατῖνος , ὁ γένος ἀφίστημι · ἀλλά ἔνιοι χάρις ἔγκλημα · ὅς ἐν μέρος κεῖμαι , ἄλλος πᾶς ἥκιστος εἄν ἄγω ἐγώ ἀκοινώνητος . εἰμί γάρ εἄν καί ὁ ἔνσαρκος αὐτός δογματίζω οἰκονομία καί θάνατος καί ταφή καί ἀνάστασις πρός γε ὁ ἄλλος ὁ θεός καί σωτήρ ἐγώ , ἐγώ γε δήπου διά ὁ Λατῖνος εἰμί ὁμολογέω οὐ ἔξεστι . ἀπάγω . οὐδέ γάρ οὐδέ Σισίνιος ὁ Ναυατιανός ὁ πρῶτος παρακρούω σύνοδος διά ὁ θρησκεία , ἀλλά καί ἀγαθός ἔχω ἐπίκουρος κατά ὁ Ἄρειος μανία . καί Ὠριγένης δέ ἀποσείω ὁ γε Βίβλος ὁ πλεῖστος ἥκιστος ἀποσείω αὐτός . μάρτυς ὁ λέγω μάλα ὅς ἀψευδής ὁ κατά ξελσυς ὁ κατάρατος μάχη καί αντίρρηση καί ὅς ὁπόσος ὁ θεῖον πατήρ φιλοπονέω προσλαμβάνω βιβλίον ἐκεῖνος ὁ ὁ θεῖος γραφεύς ἐξηγητικός . καί ἵνα σιωπάω ὁ πλεῖστος , ὁ ἅγιος τέταρτος καί οἰκουμενικός παρανέω εὑρίσκω σύνοδος , καί ὁμοίως ὁ ἕκτος , μή πᾶς ὅσος φάσκω ἐγγίγνομαι ὁ αἱρετικός φεύγω ἐγώ εἰμί χρέος . εἰμί γάρ εἷς θεός ὁμολογέω ἐκεῖνος ποιητής ἅπας ἐγώ ἀπέχω , ταχύς εἄν ὁ ὁ πυρός ἐπί ἑαυτοῦ ἑκών ἕλκω γέεννα . ὅς τίς ὁ ἅπας κακός ; καί ὁ ἄργυρος δέ καί ὁ χρυσός μεταλλευτής οὐ ὁμιλητής ἡγεμών καθίστημι , διά ὁ πάνυ ὅς ἀγροικίζομαι , ἔργον περί πλεῖστος οὗτος καθίστημι . καί ἁλουργίς δέ ἔτι καί πορφύρα χρήσιμος ὁ βασιλεύς εἰμί · ἀλλά οὐδέ μικρός γοῦν τις ὁ δράω θέα ἐκεῖνος ἴσως τυγχάνω οὗτος , ἀλλά ἐνίοτε καί μισέω διά ὁ ὁ ἐκεῖθεν ἀηδία ἀπόζω . οὔκουν οὔτε ἐκεῖνος ἄρα ὁ ἀληθής ἀπάγω κατηγορία ὁ ὁ θρησκεία , οὔτε ὁ Παλαμά βοηθέω , οὐ ἠώς εἄν ἁλίσκομαι οὗτος προφανῶς ὁ ἔγκλημα . ἐκεῖνος γε μήv εἴρω εἄν ἡδύς σύ , πῶς ὁ Ἰωάννης ὁ πατριάρχης γράφω , περί τε ὁ ὁ Παλαμά καί Βαρλαάμ καί ὁ ἐκκλησία θόρυβος , ὁ μέν ἀρεστής σύ γίγνομαι , ὁ δέ οὖον , πρός γε ὁ ὁ Παλαμά βούλομαι ἀνθέλκω τε καί μεθέλκω μετά πολύς ὁ ἀρχικός ἐξουσία ὁ ψῆφος . ἢ γάρ ἅπας στέργω χρεὼν ὁ ἐκεῖνος πατριαρχεύω πράσσω κατά γε ὁ ὁ ἐκκλησία θεσμός , ἢ μηδείς ὁ ἅπας . ἀλλά ὁ πρῶτος κράτος , χώρα οὐ ἔχω ὁ δύο . εἰμί δέ δεῖ μερίζω ἐγώ εἰς δύο τἄκων πράσσω περί γε ὁ δύο οὗτος ἀνήρ ἑκάτερος ἑκάτερος δίδωμι , ὁ μέν ὁ πρῶτος , ὁ δέ ὁ δύο , σκεπτέος πότερος ὁ κρίσις ὁ ἀγαθός ἕπω ψῆφος . ἀεί γάρ εἰμί πατριάρχης ἐκεῖνος , ἄχρι ὅς ἡμέρα ὁ μέσος φυλακή ὁ νύξ ἐγκρατής Βυζάντιον καθίστημι σύ , ἱερεύς τε χειροτονέω καί ἐπίσκοπος καί ὁ ὁ δικαστήριον ψῆφος ἐπισφραγίζω . ἐγώ δοκέω ὁ δύο . εἰμί γάρ καί πάλαι κεῖμαι νόμος πολιτεία λύω πολλάκις , δύο ἕτερος , ἢ κακός τις ἀπαντάω διά αὐτός , ἢ ἀγαθός δύο φαίνω ἐκ ὁ ὁ πρᾶγμα δοκιμάζω πείρω καί τριβή , σχολή γε εἄν κωλύω τις ἐπί εἷς ἀνήρ λύω ὁ δύο αὐτός ὁ πρῶτος , κακός τις ἀπαντάω ἐκ ὁ πρῶτος , ἐκ συναρπάζω συμβαίνω οὕτως πως ἴσως ἀπατάω . εἰμί δέ καί λύσις δοκέω μέν εἰμί ὁ πρῶτος ὁ δύο ἀνήρ ἐκεῖνος , οὐ εἰμί δέ , ἀλλά ἔχω ὁ προσήκω ἀκολούθησις ἄμφω , εἰμί τις μετά γνώμη βούλομαι κρίνω ἀπαθής , εἰμί ποῦ σαφής ἀδικία , ξὺν αὐθάδεια λύω καί κυρόω , ὁ μέν ἐκεῖνος ὅδε , ὁ δέ ἐκεῖνος ὅδε . ὅς συγχωρέω ὁ ἄρχω , οὐ οἶδα ὅπῃ ἵστημι καί ποῖ περιχώρησις ὁ ὁ ἐκκλησία δόγμα καί πρός γε ὁ ὁ πολιτεία πρᾶγμα , πρό πούς ἐναργής ὁ ὁ ὅλος φθορά ἵστημι . οὖον γάρ εἰς εἷς τις καί δύο ὁ ὁ ἐκκλησία ἵστημι φύω , ἀλλά πᾶς ἑξῆς ὁ πρόσω λαμπρῶς ἐπιβόσκομαι · καί νόμος οὗτος διά πᾶς γράφω γῆ , κακός ἀρχηγός ὁ μέγας . οὖον γάρ ἔτι ἔθος καί νόμιμος προσήκω ἄρχω τε καί ἄρχω εἰμί τηρέω οὐδέ ὁ μέν ἐπίταξις , ὁ δέ ὑπακούω · ἀλλά ἔστω ὁμοῦ πᾶς χρῆμα , καί αὐτός πρῶτος κομίζω ὁ βλάβη ὁ ἄρχω τε καί προδείκνυμι . εἰμί μή διά γοῦν ἄλλος τίς , διά γοῦν ἀποβαίνω ἐκεῖθεν ἄτοπος , τηρέω ὑπάρχω ἀναγκαῖος ὁ μῆκος χρόνος βεβαιόω καί γράμμα κυρόω νόμιμος τε καί δόγμα , στέργω λοιπός καί ἐγώ καί δέχομαι ὁ κατά καιρός ἐπίσκοπος καί βασιλεύς , ὅς ὑπέρ οἷος δή τίνω ψηφίζω , καί ὅς οἷος δή τίνω καταψηφίζομαι · ὡς ὅμοιος συνάγω ὁ ἀνάγκη ἐνταῦθα , στέργω καί ὁ κατά ὁ Παλαμά ψηφίζω τε καί γράφω διά ὁ ἄλλος αὐτός βλασφημία αναθεματισμός Ἰωάννης ὁ πατριάρχης , ὁ ἄλλος ἐπίσης ἐκεῖνος χειροτονία καί πρᾶξις , ὅς μέχρι καί εἰς ὁ σήμερον κατά ὁ ἀκλινής διασῴζω . οὗτος δέ οὕτως ἔχω , εὕω ποιέω καί ἐγώ ἐκ ἀνάγκη ἕπω , ὁ ὁ Παλαμά κοινωνία ἀποσείω καθάπαξ καί ἀποτρέπω . »