nicephorus-gregoras.historia-romana 24.1.14
( ΙΔ . ) Προσοιστέον δ' ὑμῖν καὶ ἃ Γρηγορίῳ τῷ Νυσσαέων εἴρηται πρότερον , ἵνα γνῶτε τὴν τοῦ καλοῦ συμφωνίαν ἑκασταχόθεν καὶ πολλαχόθεν ὁμοίως ἔχουσαν . « ὁ ἄρτος , » φησὶν , « ἄρτος ἐστὶ τέως κοινός · ἀλλ' ὅταν αὐτὸν τὸ μυστήριον ἱερουργήσῃ , σῶμα Χριστοῦ λέγεταί τε καὶ γίνεται . » ἦ που μακρά τις ἂν εἴη σχολῆς ἀωρία , μὴ τοῖς οὕτω λεχθεῖσιν ἀρκουμένους πλείω ζητεῖν εἰς ἐκλογὴν τοῦ καλοῦ τε καὶ χείρονος ἔτι . ὁρᾶτε γὰρ ὑμεῖς , ὅπως ἀμογητὶ , καὶ κατὰ τὸ αὐτόματον εἰπεῖν , ἀναῤῥήγνυται πανταχόθεν τὰ τῆς πονηρᾶς τοῦ ἀνδρὸς ἑορτῆς ἀνακαλυπτήρια , καὶ δέδεικται σαφῶς πάσαις μὲν αἱρέσεσιν ἔνοχος ὢν , πάσας δ' ὑπερβάλλων ἑκασταχοῦ , πάσας δ' εἰς ἀναίρεσιν τῆς ἐνσάρκου θείας συνάπτων οἰκονομίας · ὡς ἀνωτέρω τε πολλάκις ἡμῖν δέδεικται καὶ πολλῷ πρότερον ἐν τοῖς ἡμῶν Ἀντιῤῥητικοῖς . πηγὴ δ' ἁπάντων κακῶν τουτωνὶ καὶ θεμέλιος ἀμαθία καὶ οἴησις , οἷς φάρμακον οὐκ ἔστιν εὑρεῖν τῶν ἁπάντων οὐδὲν οὐδαμῆ · οὐδ' ἁλώσιμα ταῦτα τέχνῃ γένοιτ' ἂν οὐδενί γε τῷ τρόπῳ τῶν πάντων τινί . ἦ γὰρ ἂν ᾔδει καὶ αὐτὸς , ἀκούων τῶν ἱερῶν καὶ σοφῶν διδασκάλων τῆς ἐκκλησίας , μὴ εἶναι διαφορὰν οὐσίας καὶ ἐνεργείας ἐφ' ἁπλῆς καὶ ἀσωμάτου φύσεως , καὶ μάλιστα πάντων τῆς θείας ἐκείνης καὶ ὑπὲρ νοῦν , μηδ' ἐς τοσαύτην ἥκειν διαίρεσιν , ὡς τὴν μὲν ἀμέθεκτον εἶναι παντάπασι κτίσμασιν ἅπασι καὶ ἄνω που περιγεγραμμένην , τὴν δ' ἐνέργειαν ἐς τὰ περίγεια κατιοῦσαν ἀνούσιον σάρκα τε δύνασθαι φορέσαι μεθ' ἱλαρότητος καὶ αὐτήν τε μένουσαν ἄκτιστον ἄφλεκτόν τε διατηρεῖν τὴν ἀνθρωπότητα , καὶ πρός γε μεταδιδόναι καὶ τῆς οἰκείας ἀκτιστότητος αὐτῇ · ὃ τῇ θείᾳ οὐσίᾳ ἐνεῖναι οὐ συγκεχώρηταί οἱ . φθείρεσθαι γάρ φησι τὴν σάρκα , πρὶν αὐτῆς μετασχεῖν . τῆς γοῦν ἁγίας παρθένου μηδαμῆ φλεχθείσης μηδ' ἀναλωθείσης τῷ πυρὶ τῆς θείας οὐσίας , συνάγεται κατ' αὐτὸν , μὴ τὴν θείαν οὐσίαν ἐξ αὐτῆς σεσαρκῶσθαι τοῦ λόγου , ἐνέργειαν δ' οὖν , ἄκτιστον οὖσαν μὲν καὶ αὐτὴν , ἀνούσιον δὲ καὶ ὑφειμένον πως καὶ μὴ πάνυ τοι φλέγον τὸ πῦρ κεκτημένην . οὐ γάρ ποτ' οὔτε του τῶν ἄλλων ἁγίων , οὔτ' οὖν Ἀθανασίου τοῦ θείου ἀκήκοε βοῶντος τοῖς Μανιχαίοις · « εἴπατε , οἱ ἐφευρεταὶ τοῦ καινοῦ καθ' ὑμᾶς εὐαγγελίου , πόθεν ὑμῖν κατηγγέλη , σάρκα ἄκτιστον λέγειν , ὥστε ἢ τὴν θεότητα τοῦ λόγου εἰς μετάπτωσιν σαρκὸς φαντάζεσθαι , ἢ τὴν οἰκονομίαν τοῦ πάθους καὶ τοῦ θανάτου καὶ τῆς ἀναστάσεως , δόκησιν νομίζειν καὶ φαντασίαν . ἄκτιστος μὲν γὰρ πέφηνε μόνη ἡ ἁγία τριὰς τῆς θεότητος , ἀΐδιός τε καὶ ἄτρεπτος καὶ ἀναλλοίωτος . » καὶ μετ' ὀλίγα · « τὸ γὰρ ἄκτιστον τῇ φύσει λέγεται ἄκτιστον , μήτε αὔξησιν μήτ' ἐλάττωσιν ἐπιδεχόμενον . » καὶ πάλιν · « τίς γὰρ ἀκούων ἄκτιστον τὸ τοῦ κυρίου σῶμα , ἑαυτὸν δὲ ποιηθέντα καὶ κτισθέντα εἰδὼς , οὐκ ἐννοήσει , ψευδεῖς μὲν εἶναι τὰς θείας γραφὰς , ἑαυτὸν δὲ μὴ ἔχειν πρὸς τὸν Χριστὸν κοινωνίαν . » καὶ μετ' ὀλίγα · « ἄκτιστος γὰρ ὕπαρξις μόνη ἡ τῆς θεότητος νοεῖται · ὥστε καὶ τὴν ἄκτιστον παθητὴν λέγειν ἀσεβὲς , καὶ τὴν παθητὴν ἄκτιστον ὀνομάζειν . » καὶ πάλιν · « ὅλως ἐν τοῖς ποιήμασι τὸ λεγόμενον ἄκτιστον τὸ μηδέπω ὑπάρξαν λέγεται , ὅτι μὴ γέγονε . » καὶ ἀλλαχοῦ · « οὐχ ὡς αἱρετικοί φασιν , ὅτι ἐνέργεια παρὰ τοῦ πνεύματος ἐγένετό τις ἐν τῇ παρθένῳ , τοῦ τελεσθῆναι τὴν σάρκωσιν . »
Lemmas: ( ΙΔ . ) προσφέρω δέ σύ καί ὁ Γρηγόριος ὁ Νυσσαεύς εἴρω πρότερος , ἵνα γιγνώσκω ὁ ὁ καλός συμφωνία ἑκασταχόθεν καί πολλαχόθεν ὁμοίως ἔχω . « ὁ ἄρτος , » φημί , « ἄρτος εἰμί τέως κοινός · ἀλλά ὅταν αὐτός ὁ μυστήριον ἱερουργέω , σῶμα Χριστός λέγω3 τε καί γίγνομαι . » εἰμί ποῦ μακρός τις εἄν εἰμί σχολή ἀωρία , μή ὁ οὗτος λέγω ἀρκέω πλείων ζητέω εἰς ἐκλογή ὁ καλός τε καί χείρων ἔτι . ὁράω γάρ σύ , ὅπως ἀμογητί , καί κατά ὁ αὐτόματος εἶπον , ἀναρρήγνυμι πανταχόθεν ὁ ὁ πονηρός ὁ ἀνήρ ἑορτή ἀνακαλυπτήρια , καί δείκνυμι σαφῶς πᾶς μέν αἵρεσις ἔνοχος εἰμί , πᾶς δέ ὑπερβάλλω ἑκασταχοῦ , πᾶς δέ εἰς ἀναίρεσις ὁ ἔνσαρκος θεῖος συνάπτω οἰκονομία · ὡς ἀνωτέρω τε πολλάκις ἐγώ δείκνυμι καί πολύς πρότερος ἐν ὁ ἐγώ αντιρρητικοιξ . πηγή δέ ἅπας κακός οὗτος καί θεμέλιος ἀμαθία καί οἴησις , ὅς φάρμακον οὐ εἰμί εὑρίσκω ὁ ἅπας οὐδείς οὐδαμῆ · οὐδέ ἁλώσιμος οὗτος τέχνη γίγνομαι εἄν οὐδείς γε ὁ τρόπος ὁ πᾶς τις . εἰμί γάρ εἄν οἶδα καί αὐτός , ἀκούω ὁ ἱερός καί σοφός διδάσκαλος ὁ ἐκκλησία , μή εἰμί διαφορά οὐσία καί ἐνέργεια ἐπί ἁπλόος καί ἀσώματος φύσις , καί μάλιστα πᾶς ὁ θεῖος ἐκεῖνος καί ὑπέρ νόος , μηδέ εἰς τοσοῦτος ἥκω διαίρεσις , ὡς ὁ μέν ἀμέθεκτος εἰμί παντάπασι κτίσμα ἅπας καί ἄνω ποῦ περιγράφω , ὁ δέ ἐνέργεια εἰς ὁ περίγειος κατέρχομαι ἀνούσιος σάρξ τε δύναμαι φορέω μετά ἱλαρότης καί αὐτός τε Μένων ἄκτιστον ἄφλεκτος τε διατηρέω ὁ ἀνθρωπότης , καί πρός γε μεταδίδωμι καί ὁ οἰκεῖος ἀκτιστότης αὐτός · ὅς ὁ θεῖος οὐσία ἔνειμι οὖον συγχωρέω ὁ . φθείρω γάρ φημί ὁ σάρξ , πρίν αὐτός μετέχω . ὁ γοῦν ἅγιος παρθένος μηδαμῆ φλέγω μηδέ ἀναλίσκω ὁ πῦρ ὁ θεῖος οὐσία , συνάγω κατά αὐτός , μή ὁ θεῖος οὐσία ἐκ αὐτός σαρκόω ὁ λόγος , ἐνέργεια δέ οὖν , ἄκτιστον εἰμί μέν καί αὐτός , ἀνούσιος δέ καί ὑφίημι πως καί μή πάνυ ὅς φλέγω ὁ πῦρ κτάομαι . οὖον γάρ πρός οὔτε ὁ ὁ ἄλλος ἅγιος , οὔτε οὖν Ἀθανάσιος ὁ θεῖον ἀκούω βοῦς ὁ Μανιχαῖος · « εἶπον , ὁ ἐφευρετής ὁ καινός κατά σύ εὐαγγέλιον , πόθεν σύ καταγγέλλω , σάρξ ἄκτιστον λέγω , ὥστε ἢ ὁ θεότης ὁ λόγος εἰς μετάπτωσις σάρξ φαντάζω , ἢ ὁ οἰκονομία ὁ πάθος καί ὁ θάνατος καί ὁ ἀνάστασις , δόκησις νομίζω καί φαντασία . ἄκτιστος μέν γάρ φαίνω μόνος ὁ ἅγιος τριάς ὁ θεότης , ἀΐδιος τε καί ἄτρεπτος καί ἀναλλοίωτος . » καί μετά ὀλίγος · « ὁ γάρ ἄκτιστον ὁ φύσις λέγω ἄκτιστον , μήτε αὔξησις μήτε ἐλάττωσις ἐπιδέχομαι . » καί πάλιν · « τίς γάρ ἀκούω ἄκτιστον ὁ ὁ κύριος σῶμα , ἑαυτοῦ δέ ποιέω καί κτίζω εἰδοί , οὐ ἐννοέω , ψευδής μέν εἰμί ὁ θεῖος γραφή , ἑαυτοῦ δέ μή ἔχω πρός ὁ Χριστός κοινωνία . » καί μετά ὀλίγος · « ἄκτιστος γάρ ὕπαρξις μόνος ὁ ὁ θεότης νοέω · ὥστε καί ὁ ἄκτιστον παθητός λέγω ἀσεβής , καί ὁ παθητός ἄκτιστον ὀνομάζω . » καί πάλιν · « ὅλως ἐν ὁ ποίημα ὁ λέγω ἄκτιστον ὁ μηδέπω ὑπάρχω λέγω , ὅτι μή γίγνομαι . » καί ἀλλαχοῦ · « οὐ ὡς αἱρετικός φημί , ὅτι ἐνέργεια παρά ὁ πνεῦμα γίγνομαι τις ἐν ὁ παρθένος , ὁ τελέω ὁ σάρκωσις . »