nicephorus-gregoras.historia-romana 36.2
Ἡμῖν δ' ἐν ὀγδόῳ καὶ εἰκοστῷ τῆς παρούσης Ῥωμαϊκῆς ἱστορίας περὶ τῆς παρὰ τὰ ὑπερβόρεια μέρη τῆς οἰκουμένης κειμένης Ῥωσσίας ἔνια διεξεληλυθόσι , καὶ ὅσα τῇ ἐνεστώσῃ χρείᾳ περισπούδαστα ἦν τηνικαῦτα , διὰ πολλῶν αὖθις ἤδη τῶν μεταξὺ παλινδρομεῖν ἀναγκαῖον γίνεται , καὶ συνείρειν τοῖς εἰρημένοις ἐκείνοις ἐκεῖ ἃ μεταξὺ λελάληταί τε καὶ γεγένηται · οὕτω γὰρ ἑκάστων ἑκάστοις κατὰ τὴν δέουσαν ἁρμοζομένων ἀναδρομήν , οὐκ ἄν ποτ' ἀπᾴδειν ἐθελήσειεν οὐδὲ μάχεσθαι οὔτε μέρη μέρεσιν οὔθ' ὅλα μέρεσιν οὔθ' ὅλοις ἃ τῶν ἄλλων πέφυκεν εἶναι μέρη , ἀλλ' εὔρυθμόν τινα καὶ μάλα τι ἔμμουσον οἶμαι φανήσεσθαι τὸ τῶν ὑποθέσεων συμμιγὲς καὶ πολύπλοκον , εἰς ἕνα τῆς ἱστορίας εἱρμὸν ἀναγόμενον . εἴρηται τοίνυν ἡμῖν ἀνωτέρω ὡς ἔθνος ἐστὶ πολυανθρωπότατον ἡ Ῥωσία , καὶ ἡ πρὸς αὐτῶν οἰκουμένη γῆ μῆκος καὶ πλάτος οὐ πάνυ τι σφόδρα ῥᾳδίως ἀριθμεῖσθαι ἐθέλουσα , καὶ πλοῦτον ἐτήσιον ἀεὶ γεωργοῦσα καὶ καρπουμένη πάνυ μακρὸν καὶ πολύχουν · ἄσημός τε γὰρ χορηγεῖται πλεῖστος ἐκεῖθεν , μεταλλευόμενος ἐκ τῶν ἐγχωρίων , καὶ ἅμα τῆς γῆς ἐκείνης πολλῷ τῷ ψύχει κρυσταλλουμένης διὰ τὴν ἀποχὴν τοῦ ἡλίου , ζώων , ὡς τὸ εἰκός , πηγεσιμάλλων ὑπὸ τῆς φύσεως γίνεται πλῆθος , ὧν θηρευομένων αἱ σισύραι πρὸς τῶν ἐκεῖ κατοικούντων διὰ πάσης ἄλλης πεμπόμεναι χώρας καὶ πόλεως πολλὰ πορίζονται σφίσι τὰ κέρδη . καὶ μὴν κἀκ τῶν ἐξ ὠκεανοῦ γειτονοῦντος θηρευομένων ἰχθύων ἔστιν ἃ τῶν ὀστῶν τέρψιν χρειώδη παρέχονται σατράπαις καὶ ἄρχουσι καὶ βασιλεῦσι καὶ πᾶσι μικροῦ τοῖς ἐνδόξοις κατὰ τὸν βίον καὶ περιβλέπτοις ἀνθρώποις . ἐῶ λέγειν ὅσα πρὸς τούτοις ξενίζοντα δαψιλέστερον ἐκεῖθεν ἐκείνοις οὑτωσὶ παρέχει τὸν πλοῦτον . τοῦτο τοίνυν τὸ ἔθνος ἀφ' οὗ τῇ εὐσεβεῖ προσερρύη θρησκείᾳ καὶ τὸ τῶν χριστιανῶν θεῖον ἐδέξατο βάπτισμα , ὑφ' ἑνὶ τυποῦσθαι τέτακται καθάπαξ ἀρχιερεῖ , κατὰ τὸ ἀνάλογον τῶν ἑκάστοις ἑκασταχῇ προσηκόντων εἰς ἐπισκοπὰς διαφόρους καὶ μείζους καὶ ἥττους διανειμαμένῳ τὴν τοῦ παντὸς ἔθνους ἐκκλησιαστικὴν διοίκησιν · καὶ εἶναι τὸν πρῶτον τοῦτον ἀρχιερέα τῷ τῆς Κωνσταντινουπόλεως ὑπείκοντα θρόνῳ , καὶ ὑπὸ τούτου τὰ νόμιμα δέχεσθαι τῆς ἀρχῆς τῆς πνευματικῆς · εἶναι δ' αὐτὸν καὶ νῦν μὲν ἐκ τῶν τῇδε φύντων ὁμοῦ καὶ τραφέντων , ἀμοιβαδὸν τὴν ἐκεῖ προεδρίαν ἀεὶ διαδεχομένων , μετὰ τὸν προτέρου θάνατον παραλλάξ , ὡς ἂν τὸ τοῖν δυοῖν γενοῖν συναφὲς οὑτωσὶ βεβαιούμενον καὶ κυρούμενον βεβαιοτέραν ἐς τὸ ἀκήρατόν τε καὶ ἀκραιφνὲς καὶ τὴν τῆς πίστεως σύμπνοιαν ἔχῃ φυλάττειν ἀεὶ καὶ μονιμωτέραν τὴν οὐσίαν καὶ δύναμιν . καὶ ἵνα τἀν μέσῳ παρέλθω , τῆς ἐνεστώσης ἡμᾶς ἀντιπερισπώσης ἅμα καὶ ἀνθελκούσης χρείας , ἦν πρὸ ἐτῶν ἤδη συχνῶν ἐκ τῶν καθ' ἡμᾶς Ναζιραίων ἐκεῖσε πεμφθεὶς ἐπίσκοπος , συνετὸς ἀνὴρ καὶ θεοφιλής , Θεόγνωστος τοὔνομα · καὶ ἦν ἀποκεκληρωμένον ἐκ πολλοῦ τοῦ παρῳχηκότος ἐκείνῳ τῷ ἔθνει τέμενος ἱερὸν εἰς μητρόπολιν Κύγεβον οὑτωσί πως καλούμενον , ὃ δὴ πρὸ βραχέος ἐπιδραμόντων Σκυθῶν τῶν βορειοτέρων ἐρημία κατὰ τὴν παροιμίαν κατέστη Σκυθῶν , ὡς μηκέθ' ἱκανὸν εἰς προεδρίαν καὶ θρόνον ἄξιον εἶναι τοῦ τῆς καθολικῆς ἐπισκόπου Ῥωσίας . διὸ καὶ μεταθέσθαι τὸ σχῆμα τῆς μητροπόλεως ἀνάγκη γεγένηται πρὸς ἕτερόν τινα τῇ παρούσῃ προσήκοντα χρείᾳ τόπον . τὸ γὰρ ἔθνος ἅπαν ἐκεῖνο τῶν Ῥώς , πολυανθρωπότατόν τε ὂν καὶ πολλούς τινας τόπους καὶ διαφόρους ἐκ παλαιοτέρων τῶν χρόνων νεμόμενον , εἰς τρεῖς που καὶ τέτταρας ἔφθη διαιρεθὲν τὰς ἀρχὰς καὶ ἡγεμονίας ἐκ πολλοῦ . τοῦ δὲ θείου τῆς εὐσεβείας κηρύγματος ἐν ὑστέροις καιροῖς ἐπιδεδημηκότος ἐκεῖ , τὰ πλείω μὲν αὐτῶν αὐτοῦ γε ἐδράξαντο μέρη , ἅμα μὲν θειοτέρου πρὸς τὸ θερμότερον ἑαυτοὺς ἐμπλήσαντες ζήλου , ἅμα δὲ καὶ τὸ θεῖον ἀπραγμόνως δεξάμενοι βάπτισμα · ἔνια δ' ἐνιαχοῦ καὶ σποράδην τῆς προτέρας ἔμειναν ἔτι κακίας ἐχόμενα . τῶν οὖν τριῶν τῇ εὐσεβείᾳ προστιθεμένων ἄνωθέν τε καὶ ἐξ ἀρχῆς ἡγεμονιῶν ἐκεῖ τετύχηκέ πως ἡ ῥηθεῖσα μητρόπολις , τὸ Κύγεβον δηλαδή , τῇ τοῦ ἑνὸς ἡγεμονίᾳ παροικοῦσα καὶ πλησιόχωρος οὖσα ᾧ τὸ τῶν Λιτβῶν ὑπήκοον ἅπαν ὑπάρχει γένος , πολυανθρωπότατόν τε ὂν καὶ μαχιμώτατον , πυρσολατροῦν δὲ κατὰ τὸν σφῶν ἡγεμόνα · ὃ δὴ καὶ τὴν μετάθεσιν τῆς οἰκήσεως εἰς τὸ βέλτιον τὴν μητρόπολιν ἠρέθισε γεγενῆσθαι τέως διὰ τὸ τῆς θρησκείας ἀλλόκοτον , οὐκ οἶδα εἴτ' ὀλίγῳ πρότερον ἢ καθ' ἡμᾶς , εἴτε μακρῷ τινὶ πρότερον ἢ καθ' ἡμᾶς . ὅμως , εἴθ' οὕτως εἴτ' ἐκείνως , εὕρηταί τις ἑτέρα πόλις ἐκεῖθεν ὡς πορρωτάτω κειμένη , ἧς τὴν ἡγεμονίαν ἀνὴρ εὐσεβὴς περιεζώννυτό τε καὶ σεμνῶς τὴν ἀρχὴν διεκόσμει , μέγα πρὸς ἀντιδιαστολὴν ἑτέρου κεκλημένη παρὰ τῶν ἐγχωρίων ἐκεῖ Βολοντίμοιρον . ἐν ᾧ δὴ καὶ τὴν οἴκησιν ἑαυτοῦ τηνικαῦτα καὶ αὐτός τε Θεόγνωστος ὁ ἐπίσκοπος ἔχειν ἔκρινε τοῦ λοιποῦ , καὶ ἅμα ἀσμένως , ᾧ τὰ τῆς ἡγεμονίας ἐκείνης ἀνεῖται τῆς γῆς , προσίετό τε καὶ ἥδετο κομιδῇ , τιμὴν ἑαυτῷ τὴν τοῦ πράγματος ἡγούμενος περιπέτειαν , καὶ δόξαν τῆς οἰκείας ἀρχῆς οὐ πάνυ τι δήπου τῶν ἐρριμμένων καὶ φαύλων · οὐ γὰρ ὡς ἄνθρωπον ἐκ γῆς τὸν ἐπίσκοπον ἑώρα , ἀλλ' ὡς ἄγγελόν τινα τῶν οὐρανίων ἄρτι καταπτάντα ἀντύγων . καὶ γὰρ καὶ ὁπότε τὴν ἱερὰν αὐτὸν ἔδει μυσταγωγίαν τελεῖν τῷ θεῷ , τοῖς οἰκείοις ὁ ῥὴξ οὑτοσὶ χείλεσι κύπτων ἐκείνου κατεφίλει τὰ ἴχνη καὶ ἁβροτέραις ἠμείβετο δωρεαῖς τε καὶ χάρισιν , ὡς ἐντεῦθεν καὶ τῶν ἄλλων ὁρώντων ὁπόσοι ὑπήκοοι , ἐμιμοῦντό τε καὶ τὴν καλὴν πρὸς ἀλλήλους ἤριζον ἔριν . καὶ ἦν οὐδεὶς ὡς εἰπεῖν ὃς οὐ τῶν ἀμφ' αὐτὸν ἁπάντων ἄλλων τῷ βουλομένῳ τῆς γνώμης ἐς τὴν τοῦ βελτίονος μοῖραν ὑπερέχειν ἔσπευδέ τε καὶ κρατεῖν ᾤετο · καὶ πάντας αὖ τοὺς ἄλλους , εἰ μὴ ἀλλήλων , ἀλλ' ἑαυτοῦ γε τοὺς ἄλλους καθάπαξ τὸ ἧττον ἔχειν ἐφρόνει τε καὶ ἐλογίζετο ἕκαστος . καὶ εἰ μὴ περιφανέστερον ἐδόκει τε καὶ ἦν ἑκάστῳ τὸ εὐσεβὲς πρὸς θεὸν ἢ κατὰ πάντας ὅσοι γείτονες ἦσαν ὁμόφυλοι , ἁπάντων ἐκείνων καθάπαξ ἡττᾶσθαι ἐνόμιζεν . οὕτω φιλόθεον ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς τὸ ἔθνος ὑπῆρχεν ἐκεῖνο , καὶ οὕτω τι πλείστην παρεῖχε τὴν αἰδῶ τῷ τῆς Κωνσταντινουπόλεως θρόνῳ μέχρι καὶ ἐς τὴν Καντακουζηνοῦ βασιλείαν . ἀφ' οὗ δὲ τήν τε βασιλείαν ὁμοῦ καὶ τὴν ἐκκλησίαν αὐτὸς ὡς μὴ ὤφελε τετυράννηκε , τά τε δόγματα τοῦ δέοντος ἐξέστησέ τε καὶ πρὸς αἱρέσεις πολυπλόκους μεθηρμόσατο , καὶ πατριάρχας οὓς αὐτοῦ τῇ κακοδοξίᾳ προσῆκε προυβάλετο ( ἃ δὴ καὶ λέγειν μὲν διὰ πάνυ βραχέων ἐνταῦθα ἥκιστά μοι περίεστι , λελέξεται δ' οὖν προϊόντος τοῦ λόγου τῆς ἱστορίας , εἰ καὶ μὴ ἀποτάδην καὶ ἀποχρώντως ἀλλ' ὅσον τῆς ἑξῆς ῥηγνυμένης ἐκεῖθεν διαστροφῆς τὰς πρώτας αἰτίας εἰδέναι ) , τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων , ἀκριβῶς μὲν οὐκ ἔχω λέγειν εἴτ' αὐτὸς πρῶτος τὴν τῆς μητροπόλεως ἐκείνης μετάθεσιν ὁ Θεόγνωστος οἴκοθεν πέπραχεν , εἴτε καθεστηκότι καὶ αὐτὸς ἐχρήσατο ἐπεληλυθὼς τῷ πράγματι · ᾤκησε δ' οὖν ὅμως καὶ αὐτὸς ἐπὶ τῆς μητροπόλεως καὶ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης , ἣ μέρος τῆς μεγάλης ἐστὶ Ῥωσίας , ἧς ὁ εὐσεβὴς ἐκεῖνος ῥὴξ ἡγεμὼν ἐτύγχανεν ὤν , καὶ ἦν ἐπιεικῆ βίον ἄγων ἐκεῖ , καὶ τοιοῦτον οἷον εἰκὸς ἐπισκόπῳ θεοφιλεῖ διάγειν , μονονουχὶ βοῶντα τὴν ἀρετὴν αὐτόθεν τῆς τοῦ βίου σεμνότητος , καὶ κοσμοῦντα μὲν τὴν εὐσέβειαν κοσμοῦντα δὲ τὴν μεγαλόπολιν ταύτην , ἐξ ἧς αὐτὸς ἔφυ τε καὶ τέθραπται , καὶ ἣ τοῦτον ἐκεῖσε πεπομφέναι προείλετο . ὡς καὶ ὑπὸ τῆς τοιαύτης τοῦ ἀνδρὸς ἀρετῆς αὐθόρμητοι πάντες τοῦ ἔθνους ἐκείνου ἄνδρες τε καὶ γυναῖκες καὶ νέοι καὶ γέροντες πρὸς τὸν τοῦ καλοῦ ζῆλον ἠγείροντο , καὶ πλέον αὐτῶν οἱ τούτων ἡγεμόνες , ἐξ ὧν καὶ ἐς Βυζάντιον χρήματα ἀπεστάλησαν ἀποχρῶντα πρὸς οἰκοδομίαν τοῦ πεπτωκότος τηνικαῦτα μέρους τοῦ μεγίστου νεὼ τῆς ἁγίας τοῦ θεοῦ σοφίας · περὶ ὧν κἀν τῷ κηʹ τῆς ἱστορίας λόγῳ διείληπταί μοι τά τε ἄλλα , καὶ ὡς καλῶς μὲν ἐκεῖθεν ἐπέμφθησαν , οὐ καλῶς δ' οὔτ' ἐνταυθοῖ διῳκήθησαν οὔτ' ἐκεῖσε τὴν φήμην ἀξίαν τοῖς πεπομφόσιν ἀντιπεπόμφασιν , ἀλλ' εἰς οἰκεῖον ἄχαρι κέρδος βωμολοχήσαντες καὶ νειμάμενοι , πρόφασιν δεδώκασι τοῖς ἀκούουσιν αἰσχρὰν κομιδῇ καὶ σφόδρα λοιδορίας ἁπάσας προσκαλουμένην , καὶ τἀναντία λογίζεσθαι πείθουσαν τῶν προτέρων · ὅσῳ γὰρ πρὶν ἰσοθέους τιμὰς τοῖς τῆς Κωνσταντινουπόλεως θρόνοις παρεῖχον , τοσούτῳ χαλεπωτάτην ἐξ ἀντιπάλου τὴν νέμεσιν ἀντεδίδουν . καὶ ὁ τρόπος ὃς πρὶν τὴν τοῦ συνειδότος ἐκείνων χειραγωγῶν ἐκόσμει σεμνότητα πρὸς τὸ τῆς ἀκοῆς περίβλεπτον , ἐπιεικῶς ἐρρύη πρὸς τὸ περιφρονούμενον ἀρτίως , εἰ μὴ διὰ πάντων καὶ παντάπασιν , ἀλλὰ διὰ μὲν τῶν πλείστων καὶ ἁπλουστέρων ἐπ' ἔλαττον ἅτε δὴ τῶν τοιούτων μικρὰ συνιέντων , διὰ δ' ἐνίων ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἅτε δὴ βασκάνῳ λογισμῷ καὶ κριτηρίῳ παρεχομένων καὶ οὐχ ὁμοζυγούσας τὰς πλάστιγγας συνορώντων τῆς τε προτέρας φήμης καὶ τῆς κατόπιν ἰούσης ὀψέ . ἀλλ' ἐπαναληπτέον τὸν λόγον . ἔφθημεν γὰρ εἰπόντες τοὺς μὲν τρεῖς τῶν τῆς ὅλης Ῥωσίας ἡγεμόνων ὁμοῦ τοῖς σφῶν ὑπηκόοις ὀρθόδοξον ἔχειν σέβας καὶ ἡμῖν ὁμόφρονας εἶναι , τόν γε μὴν τέταρτον καὶ μάλα ἥκιστα · ὃς δὴ καὶ μεῖζον καὶ ἰσχυρότερον ἔχων κράτος κατά τε πλῆθος στρατιᾶς καὶ ὅπλων ἐμπειρίαν ἤδη καὶ τοῖς βορειοτέροις ἀνθίσταται Σκύθαις ἐκ πολλοῦ τοῦ κρείττονος , καὶ τῶν ἄλλων ἐτησίους διδόντων φόρους ἐκείνοις οὐδαμῇ ποτ' αὐτός , ἅτ' ὀχυρούς τινας τόπους οἰκῶν καὶ ἀγχιτέρμονας ἔχων Κελτοὺς καὶ Γαλάτας , οἳ παρὰ τὸν πρὸς ἄρκτους καὶ Θούλην τὴν νῆσον οἰκοῦσιν ὠκεανόν , ὅθεν ζέφυρός τε ἀναρρήγνυται καὶ ὅποι δύνων πορεύεται ἥλιος , μάχιμον ἔθνος ὡς τὰ πολλὰ καὶ οὐ πόρρω που γίνομαι λέγειν ἀνανταγώνιστον . ἀλλ' ἔστιν ἀλλοτριόφρων τε καὶ τῷ ἡλίῳ τὸ τῆς λατρείας σέβας νέμων μέν , ὑπισχνούμενος δ' ἐν τῷ ἄρτι καὶ ὁμόδοξος ἡμῖν κατὰ τὸ τῆς θρησκείας ἔσεσθαι σέβας , εἰ τῷ πρὸς αὐτοῦ πεμφθέντι πρεσβευτῇ Ῥωμανῷ τὴν τῆς ὅλης Ῥωσίας ἐπισκοπὴν καὶ μητρόπολιν ἐγχειρίσαιμεν κατὰ τοὺς νενομισμένους τῆς ἐκκλησίας θεσμοὺς ἐκ διαδοχῆς τοῦ τετελευτηκότος ἀρτίως ἐκείνου Θεογνώστου . ἔστεργε γὰρ αὐτῷ καὶ προσέκειτο λίαν , τοῦτο μὲν καὶ ὡς ἐκ γυναικὸς συγγενεῖ τοῦ κηδεστοῦ ῥηγός , ὃς ὁμοροῦντα μὲν τετύχηκεν ἔχων αὐτόν , εὐσεβὴς δ' ἦν οὑτοσὶ καὶ τοῖς θείοις προσκείμενος δόγμασι καθ' ἡμᾶς , ὡς διὰ ταῦτα φίλον εἶναι κἀκεῖνον Ῥωμανῷ τουτῳΐ , καὶ ἡδέως αὐτοῦ ἀκούειν συχνὰ προσιόντος καὶ παραινοῦντος τὰ τῆς εὐσεβείας καὶ διδάσκοντος τάς τε δὴ τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων ῥήσεις , ὡς καὶ ἀνὰ στόμα φέρειν κἀκεῖνον αὐτάς . ἔστεργεν οὖν κἀκεῖνος Ῥωμανῷ πῶς μὲν δι' ἐκεῖνα πῶς δὲ διὰ ταῦτα , καὶ μάλιστα ὡς προτελεσθεὶς τὰ τῆς εὐσεβείας ὑπ' αὐτοῦ δόγματα συχναῖς διδασκαλίαις καὶ παραινέσεσι · καὶ ἦν ἐγγὺς τοῦ καὶ τῷ θείῳ τελεσθῆναι βαπτίσματι . ἦν δ' ὁ Ῥωμανὸς οὑτοσὶ τῶν εὐσεβείᾳ καὶ μοναδικῇ πολιτείᾳ καὶ εὐλαβείᾳ συντεθραμμένων ἀνδρῶν , ἱερωμένος τε καὶ πεῖραν ἐξησκημένος τῆς τῶν ἱερῶν βίβλων ἀναγνώσεως ἱκανήν , πέντε που καὶ πεντήκοντα ἐτῶν ἡλικίαν ἄγων ἐγγύς , καὶ εἶδος ἔχων ἐκ φύσεως σεμνὸν κομιδῇ καὶ αἰδέσιμον . καὶ προύβαινεν ἂν εἰς πέρας τὸ πρᾶγμα χρηστὸν περὶ τὸ ἔθνος ἐκεῖνο τῆς θρησκείας ἕνεκα , εἰ ἐγίγνετο τελέως κατὰ τὴν ζήτησιν τοῦ πεπομφότος ἐθνάρχου . ἀλλ' ἀντέπραξεν ἡ μηδὲν τῶν χρηστῶν ἐῶσα Ῥωμαίους θεομηνία τελεῖν διὰ τὴν τῆς πολυθεΐας αἵρεσιν , ἣν οἱ τῆς ἐκκλησίας ἄρτι προεστηκότες ἀνόμως εἰσήνεγκαν . εὐθὺς γὰρ χειροτονηθέντος ἐνταῦθα τοῦ Ῥωμανοῦ , ἀθρόον ἐπεφύη τις ἐκεῖθεν ἕτερος , τοὔνομ' Ἀλέξιος , κατεσπουδασμένην ποιούμενος τὴν ἐς Βυζάντιον ἄφιξιν , ὁμοῦ τε σπαρεὶς καὶ ἀναδοθεὶς οὐκ ἐντεῦθεν , ἀλλὰ χρήμασιν ὤνιον πρὸς ἐνίων δῆθεν ἐκεῖθεν δεξάμενος τὴν ἀξίαν ἐπισκόπων , κατὰ τὸ τῶν σπαρτῶν καὶ αὐτὸς αὐθήμερον γιγάντων ἐκεῖνο γένος ὤφθη μητροπολίτης , ἀνὴρ μοχθηρὸς καὶ πανοῦργος καὶ ἔμπληκτος , πάσης τε ἀλλότριος εὐλαβοῦς καταστάσεως , καὶ ἅμα πολλοῖς ἐγκλήμασι καθαιρέσεως ἔνοχος ὤν , ὡς τὰ τῶν ἐγχωρίων ἐκεῖθεν ἐληλυθότα κατόπιν ἐσήμαινε γράμματα . ἀλλὰ χρημάτων πλῆθος κεκομικώς , καὶ δοὺς μὲν Καντακουζηνῷ τῷ τηνικαῦτα βασιλεύοντι , δοὺς δὲ καὶ τῷ τηνικαῦτα πατριαρχεύοντι , τοὔνομα Φιλοθέῳ , ὧν ἐφίεντο δώρων ἑκάτερος , ὧν ἐδεῖτο μετὰ ῥαστώνης αὐτὸς ἀντελάμβανε . καὶ συνελόντι φάναι , ἅπαν ἔφραξε στόμα , καὶ πάσας ἐν τῷ ἀφανεῖ τεθνάναι κατηγορίας ἐκ τοῦ ῥᾴστου κατέπραξε , τὰς μὲν γνώμας σφῶν δουλωσάμενος , τοὺς δὲ νόμους συλήσας καὶ πόρρω μνήμης κεῖσθαι παρωσάμενος . ὅθεν καὶ μεμερίσθαι διὰ ταῦτα συμπέπτωκε τὴν τῆς ὅλης Ῥωσίας μητρόπολιν εἰς δύο μοίρας , εἴς τε Ῥωμανὸν καὶ Ἀλέξιον . καὶ εἴθε ἐνέμενεν ὡς τὴν πρώτην γοῦν ὁ μερισμὸς ἐγεγόνει . ἀλλ' ἀπιόντος Ῥωμανοῦ πρὸς ἣν ἔλαχε μοῖραν , πλείω δεδωκὼς Ἀλέξιος χρήματα πλείω καὶ κρείττω καὶ τὴν μοῖραν αὖθις συγκυκήσας ἀνείληφε , ζημιώσας ἐν τοῖς καιρίοις τὸν Ῥωμανόν . διὸ καὶ αὖθις μετὰ βραχὺ πρὸς Βυζάντιον ἐπανεληλυθέναι μεστὸν ἐλπίδων Ῥωμανὸν ἡ ἀνάγκη συνήλαυνεν , ἅτε καὶ μεταπεσεῖν αἰσθόμενον τά τε τῆς μοναρχίας ἐνταῦθα σκῆπτρα πρὸς Παλαιολόγον καὶ αὐτοὺς τῆς πατριαρχίας θρόνους αὖθις ἐς Κάλλιστον τοὔνομα . ἐληλυθότι δὴ οὖν βοηθεῖν , ὁπόση δύναμις , ἀδικουμένῳ τῶν πάνυ τι σφόδρα κρίνας εἶναι δικαίων ὁ πατριάρχης , ὁμοῦ τοῖς παρατετυχηκόσι τηνικαῦτα ἀρχιερεῦσι , τὰ ἐπὶ τούτοις παρεσκευάζοντο γράμματα καὶ ψηφίσματα . ἀλλὰ πρὶν ἐς πέρας ἰέναι , πάρεστιν αὖθις Ἀλέξιος χρημάτων ἐπιφερόμενος πλεῖστα βαλάντια , δι' ὧν τὴν τοῦ πατριάρχου χειρωσάμενος γνώμην τὰ πρῶτα , ὕλης γηγενοῦς ὑπερφυῶς ὀρέξεσιν ἡλικιῶτιν οὖσαν καὶ δεσμῶτιν οὐκ ἔξω φαυλότητος λογισμῶν , ἔπειτα περιῄει τοὺς ἄλλους ἀναλόγως διδοὺς καὶ δουλούμενος καθ' ἕκαστον ἅπαντας . ἤδη δὲ καὶ τοῖς ἄρχουσι προσιών , καὶ παραβύων ἁβρότερα κέρματα , ῥᾷστα καὶ σφᾶς πρὸς τὸ βουλόμενον εἷλκε , τὸ συγκεχωρηκὸς εἰληφότας ἤδη παρὰ τοῦ πατριάρχου Καλλίστου , ὃς τῶν τῆς ἱερωσύνης κανόνων πρόμαχος εἶναι ὀμωμοκώς , καὶ μὴ προδότης γίνεσθαι τῶν ταύτης θεσμῶν , μηδὲ τὴν ἄπρατον χάριν τοῦ πνεύματος ὤνιον ὡς ἐν ἀγορᾷ προτιθέναι τοῖς κατὰ Σίμωνα τὸν μάγον ζητοῦσιν , ἔπειτα αὐτός τε παραβάτης ὤφθη περιφανής , διακυβεύων τὰ τίμια , καὶ τοὺς ἄλλους προτρεπόμενος ἀπαρακαλύπτως ἐς τὴν τοῦ κακοῦ κοινωνίαν . καὶ διὰ ταῦτα ἀπηνήνατο ἐς προῦπτον τὰς πρὶν ὑποσχέσεις ἐκείνας αἳ περὶ τοῦ θείου βαπτίσματος ἦσαν αὐτῷ παρεσκευασμέναι σύν γε τοῖς ὑπηκόοις κομιδῇ παμπληθέσιν ὑπάρχουσιν · βέλτιον γὰρ ἔφησεν ἡλίῳ λατρεύειν , κόσμον ὅλον φωτίζοντι καὶ ζωοῦντι καὶ περιθάλποντι , καὶ τῆς τοῦ πάντων εἰκόνος δημιουργοῦ σαφῆ τινὰ φέροντος ἴχνη καὶ σύμβολα , ἢ τῷ τῆς φιλαργυρίας δαίμονι , ᾧ τοὺς τῶν Ῥωμαίων ἀκούω νυνὶ πατριάρχας ἁλίσκεσθαι , εἰ χρὴ κατὰ τὸν τῶν αὐτῶν ἀποφήνασθαι διδάσκαλον , ὃς ὑπισχνουμένῳ τῷ διαβόλῳ δώσειν βασιλείας τε καὶ χρήματα γῆς ἁπάσης , εἰ βούλοιτο προσκυνεῖν καὶ λατρεύειν αὐτῷ , ἐπετίμησέ τε καὶ ἀπεκρούσατο μάλα σφοδρῶς · ὥσθ' ὁ τούτοις ἐκθύμως ἐγκυβιστῶν , καὶ ἀντὶ τούτων αὐτὸν προϊέμενος ὃν εἵλετο δεσπότην ἔχειν καὶ θεόν , ποίων μὲν κολάσεων ποίων δὲ πρηστήρων οὐκ ἄξιος εἴη ἄν , δεσπότου χρηστοῦ τε καὶ εὐεργέτου διάβολον ἀλλαττόμενος ἐχθρὸν καὶ πολέμιον , καὶ οὐδὲ τουτονὶ τὸν ὑπ' ἐμοῦ τιμώμενον ἥλιον αἰδεῖται μάρτυρα τῆς ἀναιδείας δρῶν ἑαυτοῦ , ὅτι τὸν καὶ αὐτοῦ δημιουργὸν γηίνοις ὅλῃ ψυχῆς προαιρέσει προΐεται χρήμασι . σαφῆ γὰρ εἶναι ταύτην ἔγωγε τίθεμαι εἰδωλολατρίαν · τὸν μὲν γὰρ ἥλιον στοιχεῖον ἐξ ἀρχῆς εἶναι κατειλήφεσαν ἄνθρωποι συστατικὸν τῆς τῶν ἐν γῇ πάντων φύσεως · χρυσὸς δὲ καὶ ἄργυρος ἅπας γῆ πατουμένη καὶ τοῖς εὐφρονοῦσι πρὸς μηδὲν ἀγαθὸν χρησιμεύοντα · πῶς γὰρ ἃ μηδ' εἰκόνος εἴδωλον ἡλίου σώζειν δύναται ; εἰ δὲ καὶ πρὸς ἀνιέρους καὶ βεβήλους πράξεις καταδαπανᾷ τῆς φιλαργυρίας τοὺς τρόπους ὁ καὶ προΐστασθαι λαχών , καὶ λαλεῖ μὲν πρὸς ἀργύριον , χρημάτων δ' ὤνιον τὸ τῆς ἱερωσύνης ποιεῖται ἀξίωμα , καὶ τούτων οὐ μικρῶν τινῶν καὶ βραχύτητι περικλειομένων ὄγκου καὶ ἀριθμοῦ πηλικότητι καὶ ποσότητι , ἀλλὰ καὶ τοὺς τοιούτους ὅρους ὑπερβαινόντων τε καὶ ὑπερεκτεινομένων , ποῦ οὐκ ἂν ἐλάσειεν ὕβρεώς τε καὶ ἀτοπίας ἡ ἀκρασία ; τίνας δ' οὐκ ἂν ὑπερβαίη Καυκάσους ὀρῶν καὶ Τανάιδος ἐκβολὰς καὶ Σκυθῶν ἀγριότητας ἡ φήμη βαδίζουσα τῆς αἰσχρότητος ; ἢ τίς ἂν καὶ ὁποία ποτὲ συσταίη πολιτεία βεβαίας τὰς τοῦ μένειν οὐκ ἐπίπαν αὐχοῦσα κρηπῖδας ; τίνες δ' ἂν οἰκιῶν καὶ πόλεων διοικήσεις εὐνομηθεῖεν ὅπουπερ ἂν οἱ τῶν κανόνων καὶ νόμων προστάται , τῶν χρηστῶν ἀμελοῦντες ἠθῶν , παρευημερεῖσθαι δρῶσι τὰ τῆς δικαιοσύνης ἀνάκτορα , καὶ παρὰ φαῦλον τίθενται τὰ τῶν νομίμων κράτη , καὶ τὸ ψεῦδος προτιμῶσι τῆς ἀληθείας , καὶ νόμον τὴν ἀνομίαν ἡγοῦνται , καὶ ψῆφον δικαιοσύνης τὸ τὰς ψήφους τῆς δίκης αἰσχροποιεῖν · καὶ ἣν τῶν πολιτειῶν καὶ πόλεων σφῶν προφανῆ καὶ ὕπαιθρον κατάλυσιν νύκτωρ καὶ μεθ' ἡμέραν οὐ λήγουσιν αὐτοὶ καθ' ἑαυτῶν ἐργαζόμενοι , ταύτην ἕδραν καὶ στάσιν ἐπ' ἴσης τοῖς οὐρανίοις πόλοις πρὸς ἀσφάλειαν τὸ ἀκίνητόν τε καὶ ἀναλλοίωτον ἔχειν οἴονται , κακῶς εἰδότες καὶ λίαν ἀμούσως , καὶ μηδὲν ἄμεινον ἢ ὥσπερ οἱ τυφλώττοντές τε καὶ μηδὲ τὰ ἐν ποσὶν ὅλως ὁρᾶν δυνάμενοι · καὶ οὗτοι γὰρ κατόπιν ἑπομένους ὁρῶντες τοὺς τῆς τοσαύτης καὶ τηλικαύτης κακοτροπίας καὶ ἀτοπίας καρπούς , μᾶλλον δὲ πρὸ ὀφθαλμῶν κείμενα νύκτωρ καὶ μεθ' ἡμέραν τὰ τῆς σφῶν κακίας ἐπίχειρα , οὐδαμῇ ἐπαΐουσιν , ἀλλ' ἐπ' ἴσης τοῖς μαινομένοις τὰς σφῶν αὐτῶν ἐσθίοντες σάρκας χαίρουσιν · ὥσπερ ἂν εἰ προσετίθεσαν κέρδεσι κέρδη καὶ κλήρῳ κλῆρον γῆς καὶ θαλάσσης , καὶ μὴ πᾶν τοὐναντίον ἔπασχον , ἄχρι πυλῶν καὶ αὐτῶν εἰπεῖν οἰκιῶν τῆς σφῶν ζημίας ἀεὶ προχωρούσης καὶ δίκην πυρὸς αὐξομένης κἀπὶ σφετέρῳ κακῷ νεμομένης τὰ πρόσω , καὶ μάλισθ' ὅταν καλάμης κατὰ πρόσωπον ἱσταμένης λαμπρῶς ἐπιδράττηται τοῦ πυρὸς ἡ φορά . εἰ οὖν ἐμοῦ , φησί , κατηγορεῖν ἐθέλοι τις τοιαῦτα , πολλοῦ μέντ' ἂν δεήσειε τρισαθλίους αὐτοὺς καλεῖν , καὶ ταῦτα ποιμαίνειν λαχόντας καὶ ῥυθμίζειν οὐ ῥέουσαν ὕλην καὶ φθειρομένην ἀεί , ἀλλὰ τὸ μέγα κτῆμα καὶ τιμιώτατον καὶ θανάτου παντὸς ἀνώτερον , τὴν ἀνθρώπου ψυχὴν δηλαδή · ᾧ γὰρ εὐθυντῆρος καὶ κανόνος ἔχειν συμπέπτωκε τόπον , καὶ ὃς ἀρχέτυπον ἄλλων εἶναι πεπίστευται , οὗτος εἰ μὴ κατὰ τοὔνομα πολιτεύοιτο , μηδὲ τὸ προσῆκον ἀποδιδοίη τῇ τοῦ κανόνος καὶ τῆς εὐθύτητος ἀρετῇ ἀλλὰ πράγμασιν ἀνοσίοις ὄνομα περιτιθείη χρηστόν , δείκνυσιν ἐναργῶς μὴ τὸ χεῖρον ὑπὸ τοῦ κρείττονος εἶναι ἀρχόμενον δεῖν , ἀλλὰ τό γε κρεῖττον ὑπὸ τοῦ χείρονος . σχετλιώτερον δ' οἴομαι καὶ οὐ μάλα εὐσχήμονος εἶναι ὀλέθρου δήμοις τε καὶ οἴκοις , ἄρχουσί τε δὴ καὶ ἀρχομένοις , νέοις καὶ γέρουσιν , ἀνδράσι τε καὶ γυναιξί , πλουσίοις τε καὶ πένησι , καὶ πᾶσι σχεδὸν λογικοῖς καὶ ἀλόγοις , ὅταν τοῖς βελτίοσι νομοθετῶσιν οἱ κάκιστοι · οὐ γὰρ τὸ διεφθορὸς τῶν ὁρώντων κατευθυνθείη ἄν ποτε πρὸς εὐνομίαν , οὐδ' εἴ τι νοσοίη τῆς πολιτείας , παρασκευασθείη πρὸς τὴν πρὶν εὐεξίαν παλινδρομεῖν , ἀλλὰ πολλῷ τοὐναντίον γένοιτ' ἄν , παραπαιδαγωγοῦντος τοῦ χοροστάτου καὶ διδασκάλου , καὶ χωλεύειν ποιοῦντος τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ἀληθείας τὸν δρόμον . πρόξενος γὰρ αὐτὸς ἄντικρυς γίνεται νοσεῖν καὶ τὸ ὑγιαῖνον , καὶ ἐξ οὐρίας ἀεὶ καταβαίνειν πρὸς τὸ φθειρόμενον · καὶ ὃ τὴν ἐρημίαν ὡς ἐπίπαν ἐκτήσατο πάρεδρον , ἀντιφωνοῦντος αὐτῷ τοῦ βίου τοῖς λόγοις καὶ ᾗ τέτακται διοικήσει · ὥσπερ γὰρ δικαιοσύνη κοινωνίας ποιητικόν , οὕτως ἀκοινώνητον ἀδικία καὶ σύνοικον ἐρημίᾳ , θηριώδη ποιοῦσα τὸν βίον καὶ παντάπασιν ἄγριον . τὴν γάρ τοι πόλιν ἐξ οἰκιῶν συγκειμένην κοινωνικῆς εὐταξίας θεμέλιον εἶναι ἀνάγκη καὶ νόμων δικαίων ἐμπεφραγμένην δεσμοῖς · ᾧ γοῦν οἰκίας δι' ἀμαθίαν τοῦ κρείττονος ἥκισθ' ἁρμόττει προστασία , πολλοστοῦ τινὸς μέρους μακρᾶς πολιτείας , πολλοῦ μέντ' ἂν δεήσειε δεόντως πόλεως ὅλης προστῆναι . ὡς γοῦν τῶν ἀνθρώπων ᾧ δίκη καὶ εὐνομία συντέθραπται , τούτῳ καὶ τὸ βελτίστῳ τε εἶναι καὶ κατὰ τὸ βέλτιστον ἄρχειν προσγίνεται , οὕτως ᾧ μή , τούτῳ καὶ χειρίστῳ γίνεσθαι κατὰ τὸ ἀντίπαλον ἕπεται καὶ παγχάλεπον ἄρχειν ἀρχήν . ὄργανα γὰρ ἐκ φύσεως ἄνθρωπος ἔχων πρὸς ἀρετῶν ἐργασίαν πολυειδῶν , εἰ μὴ βούλοιτο δίκῃ τε καὶ εὐνομίᾳ διοικεῖσθαι καὶ διοικεῖν , παγχάλεπον καὶ ἐξίτηλον πόλιν πᾶσαν καὶ πολιτείαν καὶ οἰκίαν καὶ συλλήβδην ἅπαντα φάναι πράγματα δείξειεν ἂν ἐν βραχεῖ · καὶ οὐδὲν ἕτερον τούτῳ λελείψεται ἢ τοῖς τῆς ἀρετῆς ὀργάνοις κακῶς χρωμένῳ δίκην πυρὸς ἐμπιπρᾶν καὶ ᾅδου μυχοῖς παραπέμπειν , καὶ εἴ τι σφίσι χθές που καὶ πρώην προσῆν ἐκείνοις τὸ εὔδαιμον . εἰ δ' οὖν , φρασάτω μοί τις παρελθών , πόθεν ἄλλοθεν ἐς τοιάσδε κακοδαιμονιῶν ἐσχατιὰς τὰ μέγιστ' ἐκεῖνα καὶ τηλικαῦτα κατενήνεκται σφίσι πράγματα . πάντως οὐδαμόθεν ἢ κατ' αὐτῶν ἐξ αὐτῶν , οἴκοθεν οἴκαδε , τὸ λεγόμενον . ἥδιον γοῦν ἔγωγ' ἂν πολλῷ μετὰ δικαιοσύνης καὶ εὐνομίας ἡλίου τε καὶ τοῦ τὸν ἥλιον πεποιηκότος θεοῦ διατελοίην σαφὴς λατρευτής , ἢ διὰ φιλοχρηματίαν , αἰσχίστην νόσον αἰσχίστου τρόπου , μετὰ ἀνομίας καὶ ἀδικίας εἴην ἀνύων τὸν βίον , καὶ παντοδαποῖς τε καὶ ποικίλοις μιάσμασι καταβαπτίζων ὅ φασι ψυχῆς καθαρτήριον βάπτισμα . πῶς γὰρ καὶ τίς με βαπτίσει τηλικούτοις ἑαυτὸν ἐμπιπλὰς ἐφ' ἡμέρᾳ πάσῃ καὶ νυκτὶ μολυσμοῖς , καὶ τοσοῦτον ὑπ' ἐμοῦ καταγινωσκόμενος ; οὐ γὰρ οἱ ἀκροαταὶ τοῦ νόμου δίκαιοι , φησί , παρὰ τῷ θεῷ , ἀλλὰ οἱ ποιηταὶ τοῦ νόμου δικαιωθήσονται · καὶ ἐν παντὶ ἔθνει ὁ φοβούμενος τὸν κύριον δεκτὸς αὐτῷ ἐστίν . οὐ γάρ ἐστι προσωποληψία παρὰ τῷ θεῷ , ἀλλὰ πᾶς ὃς ἂν ἐπικαλέσηται τὸ ὄνομα κυρίου σωθήσεται . καὶ θυμὸς καὶ ὀργὴ καὶ θλῖψις καὶ στενοχωρία ἐπὶ πᾶσαν ψυχὴν ἀνθρώπου τοῦ κατεργαζομένου τὸ κακόν , Ἰουδαίου τε πρῶτον καὶ Ἕλληνος · δόξα δὲ καὶ τιμὴ καὶ εἰρήνη παντὶ τῷ ἐργαζομένῳ τὸ ἀγαθόν , Ἰουδαίῳ τε πρῶτον καὶ Ἕλληνι . Τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα σὺν ὀργῇ καὶ ζήλῳ διεξελθὼν ὁ ῥὴξ ἐκεῖνος ἐνταῦθα τὸν λόγον κατέπαυσε , τὴν δὲ γνώμην εἶχεν ἠρεθισμένην πρὸς ἄμυναν ὑπὲρ ὧν προσῆκε τῷ Ῥωμανῷ . ἔξεστι δ' , οἷς τῇ ἀκοῇ σύνεσις ἀπαθὴς συνοικεῖ , κρίνειν εἰ προσήκοντος ἔχεται λόγου τὰ εἰρημένα · ἔξεστι δ' αὖθις συλλογίζεσθαι ἔτι καὶ εἰ χριστιανῶν παισὶν εὐσεβέσιν ἀνεκτὸν οὕτω γῆς καὶ θαλάττης ὡς πορρωτάτω τῆς αἰσχίστης ταυτησὶ κακίας τὴν φήμην δραμοῦσαν μέχρις Ὠκεανοῦ καὶ Σκυθῶν ἀφικνεῖσθαι , καὶ τοσοῦτον τὴν τῆς αἱρέσεως αὐξήσασαν βλάστην διαπεφοιτηκέναι πανταχῇ τῆς Ῥωμαίων ἐκκλησίας τὰς ὕβρεις κομίζουσαν , κρηπῖδας ἀφθόνων πηγῶν εἰληφυῖαν τὰς τῶν νῦν πατριαρχῶν τε καὶ ἐπισκόπων ἀτόπους καὶ παρανόμους πράξεις καὶ ἣν τετυραννηκότες δογμάτων ἐνέπλησαν πονηρῶν ἐκκλησίαν αὐτοί · οὐ γὰρ ἐν παραβύστῳ τὰ βέβηλα δρῶσιν οἱ ἀναιδεῖς , οὐδ' εἰς ἀφεγγές που καταδύντες χωρίον , ἀλλ' ἐν ὑπαίθρῳ καὶ θεάτρῳ πομπεύουσι πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ τὴν σφῶν αὐτῶν ἐξάγιστον ἐθελονταὶ μοχθηρίαν αὐτοί . οὕτως ἐξόριστος παντάπασι καὶ κομιδῇ γε ἀλλότριος τῶν τῆς ἀρχαίας γέγονεν ἠθῶν πολιτείας ἡ δικαιοσύνη καὶ φρόνησις , καὶ εἴ τι σεμνότητος καὶ εὐσχημοσύνης ἐνῆν ἀγαθόν , ὡς ἐξεῖναι λέγειν νῦν ἐνταυθοῖ καὶ ἡμῖν ἃ πάλαι θεὸς διὰ τοῦ προφήτου φθέγγεται Ἰεζεκιὴλ περὶ Ἱερουσαλήμ . « εἰπὲ » γάρ φησι « πρὸς τὴν θυγατέρα τὴν ἀσύνετον Ἱερουσαλήμ · οὐχ ἥμαρτεν ἀδελφή σου Σόδομα κατὰ τὰ ἡμίσεια τῶν ἁμαρτιῶν σου , καὶ ἐδικαιώθη Σόδομα ἐκ σοῦ . » τουτέστι Σόδομα δίκαια ἐστὶ κατὰ σύγκρισιν σήν , ὡς ὁ θεῖος φάσκει Χρυσόστομος . ἔστι δὲ οὐκ ἄδηλον , οἶμαι , φρονίμων οὐδέσιν ἀνδρῶν ὡς εἰς τὴν μυθικὴν ἐκείνην ἔριν καὶ οὗτοι τὴν μίμησιν ἀναφέροντες , μεταξὺ τὴν διαίρεσιν ἀντὶ μήλου τῇ τοῦ ἔθνους ἐπαρχίᾳ ἐκείνου παρέρριψαν , τὴν μὲν μίαν εἰς δύο διελόντες μητροπόλεις , τὰς δ' ὑπ' ἐκείνην ἐπισκοπὰς ἄλλοθεν ἄλλοθι μεταθέντες , ὡς ἂν πρὸς ἀλλήλους οἱ ταύτας λαγχάνοντες πρόφασιν ἔριδος ἔμμονον ἔχωσι , καὶ ἅμα ἀνάγκην ὡς εἰς μεῖζον ἰέναι κριτήριον τοὺς τῆς Κωνσταντινουπόλεως πατριάρχας , ἐγκλήματα μὲν κατ' ἀλλήλων , ὑπὲρ δ' ἑαυτῶν ἁδρὰ κομιδῇ κομίζοντες χρήματα , οὔτ' ἐκεῖνοι φαύλην τινὰ καὶ ἄνανδρον σπουδὴν ὑπέρ γε τοῦ τὸν ἕτερον ἕτερος παριέναι δεικνύντες τοῖς ἐκεῖθεν κομιζομένοις τῶν δώρων πλήθεσιν ἐπ' ἀναλήψει τῆς ἱερατείας καὶ τῆς τῶν ἐπισκοπῶν προεδρίας , οὔθ' οὗτοι πρόνοιαν ἐρραθυμημένην καὶ ἀναπεπτωκυῖαν ἐν τούτοις ἄγοντες πρός γε τὸ ἐρεθίζειν τε καὶ ἀναρριπίζειν εἰς ὅτι πλεῖστον τὴν φλόγα τῆς ἔριδος , ἀλλὰ πολλὴν καὶ διάφορον ἐπισωρεύοντες ὑπεκκαύματος ὕλην , μάλα ἀνύσιμον σφίσιν αἰσχροκερδείας ἐφόδιον γινομένην . ὅθεν καὶ ῥᾷστα περαίνοντες διετέλουν ἐφ' οἷς ἐμισθοῦντο , συχνὰ μὲν καταλύοντές τε καὶ μεταρριπτοῦντες ἔνθεν καὶ ἔνθεν ἃ χθὲς ἄλλως ᾠκοδομήθησαν , ἃ δὲ πρότριτα καθ' ἕτερον διενείμαντο τρόπον , ὡς ἑτέρως μεταρρυθμίζοντες σήμερον καὶ ὡς ἑτέρως τὴν ὑστεραίαν , ὅπῃ τὰς ἡνίας ἕλκει τε καὶ ἀνθέλκει τῶν ἐκεῖθεν ἐνταῦθα συχνὰ πεμπομένων διχόθεν χρημάτων ἡ μᾶλλον θατέρου βρίθουσα δεξιά . καὶ τῶν τοιούτων ἀγώνων καὶ παλαισμάτων τῆς κακομηχάνου τε καὶ μυσαρᾶς ἔριδος ταυτησί , δίκην ἕλκους διηνεκῶς ἠρέμα τὰ πρόσω νεμομένης καὶ προχωρούσης , ὅρον εἶναι συμβαίνει μηδένα , μηδὲ λῆξίν τινα τῶν ἀτόπων τε κερδῶν καὶ πονηρῶν λημμάτων .
Lemmas: ἡμῖν δέ ἐν ὄγδοος καί εἰκοστός ὁ πάρειμι Ῥωμαϊκός ἱστορία περί ὁ παρά ὁ υπερβόρειος μέρος ὁ οἰκέω κεῖμαι Ῥωσία ἔνιοι διεξέρχομαι , καί ὅσος ὁ ἐνίστημι χρεία περισπούδαστος εἰμί τηνικαῦτα , διά πολύς αὖθις ἤδη ὁ μεταξύ παλινδρομέω ἀναγκαῖος γίγνομαι , καί συνείρω ὁ εἴρω ἐκεῖνος ἐκεῖ ὁ μεταξύ λαλέω τε καί γίγνομαι · οὗτος γάρ ἕκαστος ἕκαστος κατά ὁ δήω ἁρμόζω ἀναδρομή , οὐ ἄν πρός ἀπᾴδω ἐθέλω οὐδέ μάχομαι οὔτε μέρος μέρος οὔτε ὅλος μέρος οὔτε ὅλος ὁ ὁ ἄλλος φύω εἰμί μέρος , ἀλλά εὔρυθμος τις καί μάλα τίς ἔμμουσος οἴομαι φαίνω ὁ ὁ ὑπόθεσις συμμιγής καί πολύπλοκος , εἰς εἷς ὁ ἱστορία εἱρμός ἀνάγω . εἴρω τοίνυν ἐγώ ἀνωτέρω ὡς ἔθνος εἰμί πολυάνθρωπος ὁ Ῥωσία , καί ὁ πρός αὐτός οἰκέω γῆ μῆκος καί πλάτος οὖον πάνυ τίς σφόδρα ῥᾳδίως ἀριθμέω ἐθέλω , καί πλοῦτος ἐτήσιος ἀεί γεωργέω καί καρπόω πάνυ μακρός καί πολύχοος · ἄσημος τε γάρ χορηγέω πλεῖστος ἐκεῖθεν , μεταλλεύω ἐκ ὁ ἐγχώριος , καί ἅμα ὁ γῆ ἐκεῖνος πολύς ὁ ψύχω κρυσταλλόω διά ὁ ἀποχή ὁ ἥλιος , ζῷον , ὡς ὁ εἰκός , πηγεσίμαλλος ὑπό ὁ φύσις γίγνομαι πλῆθος , ὅς θηρεύω ὁ σισύρα πρός ὁ ἐκεῖ κατοικέω διά πᾶς ἄλλος πέμπω χώρα καί πόλις πολύς πορίζω ὅς ὁ κέρδος . καί μήv ἐκ ὁ ἐκ ὠκεανός γειτονοῦντος θηρεύω ἰχθύς εἰμί ὁ ὁ ὀστέον τέρψις χρειώδης παρέχω σατράπης καί ἄρχω καί βασιλεύς καί πᾶς μικρός ὁ ἔνδοξος κατά ὁ βίος καί περίβλεπτος ἄνθρωπος . ἐάω λέγω ὅσος πρός οὗτος ξενίζω δαψιλής ἐκεῖθεν ἐκεῖνος οὑτωσί παρέχω ὁ πλοῦτος . οὗτος τοίνυν ὁ ἔθνος ἀπό ὅς ὁ εὐσεβής προσρέω θρησκεία καί ὁ ὁ Χριστιανός θέω δέχομαι βάπτισμα , ὑπό εἷς τυπόω τάσσω καθάπαξ ἀρχιερεύς , κατά ὁ ἀνάλογος ὁ ἕκαστος ἑκασταχῇ προσήκω εἰς ἐπισκοπή διάφορος καί μείζων καί κακός διανέμω ὁ ὁ πᾶς ἔθνος ἐκκλησιαστικός διοίκησις · καί εἰμί ὁ πρῶτος οὗτος Ἀρχιερεύς ὁ ὁ Κωνσταντινούπολις ὑπείκω θρόνος , καί ὑπό οὗτος ὁ νόμιμος δέχομαι ὁ ἀρχή ὁ πνευματικός · εἰμί δέ αὐτός καί νῦν μέν ἐκ ὁ ὅδε φύω ὁμοῦ καί τρέφω , ἀμοιβηδόν ὁ ἐκεῖ προεδρία ἀεί διαδέχομαι , μετά ὁ πρότερος θάνατος παραλλάξ , ὡς εἄν ὁ ὁ δύο γένος συναφής οὑτωσί βεβαιόω καί κυρόω βέβαιος εἰς ὁ ἀκήρατος τε καί ἀκραιφνής καί ὁ ὁ πίστις σύμπνοια ἔχω φυλάσσω ἀεί καί μόνιμος ὁ οὐσία καί δύναμις . καί ἵνα ἐν μέσος παρέρχομαι , ὁ ἐνίστημι ἐγώ ἀντιπερισπάω ἅμα καί ἀνθέλκω χρεία , εἰμί πρό ἔτος ἤδη συχνός ἐκ ὁ κατά ἐγώ ναζιραῖος ἐκεῖσε πέμπω ἐπίσκοπος , συνετός ἀνήρ καί θεοφιλής , Θεόγνωστος ὄνομα · καί εἰμί ἀποκληρόω ἐκ πολύς ὁ παρῳνχόνω ἐκεῖνος ὁ ἔθνος τέμενος ἱερόν εἰς μητρόπολις Κύγεβον οὕτως πως καλέω , ὅς δή πρό βραχύς ἐπιτρέχω Σκύθης ὁ βόρειος ἐρημία κατά ὁ παροιμία καθίστημι Σκύθης , ὡς μηκέτι ἱκανός εἰς προεδρία καί θρόνος ἄξιος εἰμί ὁ ὁ καθολικός ἐπίσκοπος Ῥωσία . διό καί μετατίθημι ὁ σχῆμα ὁ μητρόπολις ἀνάγκη γίγνομαι πρός ἕτερος τις ὁ πάρειμι προσήκω χρεία τόπος . ὁ γάρ ἔθνος ἅπας ἐκεῖνος ὁ ῥώξ , πολυάνθρωπος τε εἰμί καί πολύς τις τόπος καί διάφορος ἐκ παλαιός ὁ χρόνος νέμω , εἰς τρεῖς ποῦ καί τέσσαρες φθάνω διαιρέω ὁ ἀρχή καί ἡγεμονία ἐκ πολύς . ὁ δέ θεῖον ὁ εὐσέβεια κήρυγμα ἐν ὕστερος καιρός ἐπιδημέω ἐκεῖ , ὁ πλείων μέν αὐτός αὐτός γε δράσσομαι μέρος , ἅμα μέν θεῖος πρός ὁ θερμός ἑαυτοῦ ἐμπίπλημι ζηλόω , ἅμα δέ καί ὁ θέω ἀπράγμων δέχομαι βάπτισμα · ἔνιοι δέ ἐνιαχοῦ καί σποράδην ὁ πρότερος μένω ἔτι κακία ἔχω . ὁ οὖν τρεῖς ὁ εὐσέβεια προστίθημι ἄνωθεν τε καί ἐκ ἀρχή ἡγεμονία ἐκεῖ τυγχάνω πως ὁ εἴρω μητρόπολις , ὁ Κύγεβον δηλαδή , ὁ ὁ εἷς ἡγεμονία παροικέω καί πλησιόχωρος εἰμί ὅς ὁ ὁ λίτυον ὑπήκοος ἅπας ὑπάρχω γένος , πολυάνθρωπος τε εἰμί καί μάχιμος , πυρσολατρέω δέ κατά ὁ σφεῖς ἡγεμών · ὅς δή καί ὁ μετάθεσις ὁ οἴκησις εἰς ὁ ἀγαθός ὁ μητρόπολις ἐρεθίζω γίγνομαι τέως διά ὁ ὁ θρησκεία ἀλλόκοτος , οὐ οἶδα ἔτι ὀλίγος πρότερος ἢ κατά ἐγώ , εἴτε μακρός τις πρότερος ἢ κατά ἐγώ . ὅμως , ἔτι οὕτως ἔτι ἐκείνως , εὑρίσκω τις ἕτερος πόλις ἐκεῖθεν ὡς προσωτέρω κεῖμαι , ὅς ὁ ἡγεμονία ἀνήρ εὐσεβής περιζώννυμι τε καί σεμνός ὁ ἀρχή διακοσμέω , μέγας πρός ἀντιδιαστολή ἕτερος καλέω παρά ὁ ἐγχώριος ἐκεῖ βολοντιμοιερος . ἐν ὅς δή καί ὁ οἴκησις ἑαυτοῦ τηνικαῦτα καί αὐτός τε Θεόγνωστος ὁ ἐπίσκοπος ἔχω κρίνω ὁ λοιπός , καί ἅμα ἄσμενος , ὅς ὁ ὁ ἡγεμονία ἐκεῖνος ἀνίημι ὁ γῆ , προσίημι τε καί ἥδομαι κομιδή , τιμή ἑαυτοῦ ὁ ὁ πρᾶγμα ἡγέομαι περιπέτεια , καί δόξα ὁ οἰκεῖος ἀρχή οὖον πάνυ τίς δήπου ὁ ῥίπτω καί φαῦλος · οὖον γάρ ὡς ἄνθρωπος ἐκ γῆ ὁ ἐπίσκοπος ὁράω , ἀλλά ὡς ἄγγελος τις ὁ οὐράνιος ἄρτι καταπέτομαι ἄντυξ . καί γάρ καί ὁπότε ὁ ἱερά αὐτός ἐσθίω μυσταγωγία τελέω ὁ θεός , ὁ οἰκέω ὁ ῥὴξ οὗτος χεῖλος κύπτω ἐκεῖνος καταφιλέω ὁ ἴχνος καί ἁβρός ἀμείβω δωρεά τε καί χάρις , ὡς ἐντεῦθεν καί ὁ ἄλλος ὁράω ὁπόσος ὑπήκοος , μιμέομαι τε καί ὁ καλός πρός ἀλλήλων ἐρίζω Ἔρις . καί εἰμί οὐδείς ὡς εἶπον ὅς οὖον ὁ ἀμφι αὐτός ἅπας ἄλλος ὁ βούλομαι ὁ γνώμη εἰς ὁ ὁ ἀγαθός μοῖρα ὑπερέχω σπεύδω τε καί κρατέω οἴομαι · καί πᾶς αὖος ὁ ἄλλος , εἰμί μή ἀλλήλων , ἀλλά ἑαυτοῦ γε ὁ ἄλλος καθάπαξ ὁ κακός ἔχω φρονέω τε καί λογίζομαι ἕκαστος . καί εἰμί μή περιφανής δοκέω τε καί εἰμί ἕκαστος ὁ εὐσεβής πρός θεός ἢ κατά πᾶς ὅσος γείτων εἰμί ὁμόφυλος , ἅπας ἐκεῖνος καθάπαξ ἡσσάομαι νομίζω . οὗτος φιλόθεος ἄνωθεν καί ἐκ ἀρχή ὁ ἔθνος ὑπάρχω ἐκεῖνος , καί οὗτος τίς πλεῖστος παρέχω ὁ αἰδώς ὁ ὁ Κωνσταντινούπολις θρόνος μέχρι καί εἰς ὁ Καντακουζηνός βασίλειος . ἀπό ὅς δέ ὁ τε βασίλειος ὁμοῦ καί ὁ ἐκκλησία αὐτός ὡς μή ὀφείλω τυραννέω , ὁ τε δόγμα ὁ δήω ἐξίστημι τε καί πρός αἵρεσις πολύπλοκος μεθαρμόζω , καί πατριάρχης ὅς αὐτός ὁ κακοδοξία προσήκω προβάλλω ( ὁ δή καί λέγω μέν διά πάνυ βραχύς ἐνταῦθα ἥκιστος ἐγώ περίειμι , λέγω δέ οὖν πρόειμι ὁ λόγος ὁ ἱστορία , εἰμί καί μή ἀποτάδην καί ἀποχρώντως ἀλλά ὅσος ὁ ἑξῆς ῥήγνυμι ἐκεῖθεν διαστροφή ὁ πρῶτος αἴτιος οἶδα ) , οὗτος δέ οὕτως ἔχω , ἀκριβῶς μέν οὐ ἔχω λέγω ἔτι αὐτός πρῶτος ὁ ὁ μητρόπολις ἐκεῖνος μετάθεσις ὁ Θεόγνωστος οἴκοθεν πράσσω , εἴτε καθίστημι καί αὐτός χράω ἐπέρχομαι ὁ πρᾶγμα · οἰκέω δέ οὖν ὅμως καί αὐτός ἐπί ὁ μητρόπολις καί ὁ ἐπαρχία ἐκεῖνος , ὅς μέρος ὁ μέγας εἰμί Ῥωσία , ὅς ὁ εὐσεβής ἐκεῖνος ῥὴξ ἡγεμών τυγχάνω εἰμί , καί εἰμί ἐπιεικής βίος ἄγω ἐκεῖ , καί τοιοῦτος οἷος εἰκός ἐπίσκοπος θεοφιλής διάγω , μονονού βοῦς ὁ ἀρετή αὐτόθεν ὁ ὁ βίος σεμνότης , καί κοσμέω μέν ὁ εὐσέβεια κοσμέω δέ ὁ Μεγαλόπολις οὗτος , ἐκ ὅς αὐτός φύω τε καί τρέφω , καί ὅς οὗτος ἐκεῖσε πέμπω προαιρέω . ὡς καί ὑπό ὁ τοιοῦτος ὁ ἀνήρ ἀρετή αυθόρμητος πᾶς ὁ ἔθνος ἐκεῖνος ἀνήρ τε καί γυνή καί νέος καί γέρων πρός ὁ ὁ καλός ζῆλος ἐγείρω , καί πλέω αὐτός ὁ οὗτος ἡγεμών , ἐκ ὅς καί εἰς Βυζάντιον χρῆμα ἀποστέλλω ἀποχράω πρός οἰκοδομία ὁ πίπτω τηνικαῦτα μέρος ὁ μέγας ναός ὁ ἅγιος ὁ θεός σοφία · περί ὅς ἐν ὁ καίω ὁ ἱστορία λόγος διαλαμβάνω ἐγώ ὁ τε ἄλλος , καί ὡς καλῶς μέν ἐκεῖθεν πέμπω , οὖον καλῶς δέ οὔτε ἐνταυθοῖ διοικέω οὔτε ἐκεῖσε ὁ φήμη ἄξιος ὁ πέμπω ἀντιπέμπω , ἀλλά εἰς οἰκέω ἄχαρις κέρδος βωμολοχέω καί νέμω , πρόφασις δίδωμι ὁ ἀκούω αἰσχρός κομιδή καί σφόδρα λοιδορία ἅπας προσκαλέω , καί τἀναντία λογίζομαι πείθω ὁ πρότερος · ὅσος γάρ πρίν ἰσόθεος τιμή ὁ ὁ Κωνσταντινούπολις θρόνος παρέχω , τοσοῦτος χαλεπός ἐκ ἀντίπαλος ὁ νέμος ἀντιδίδωμι . καί ὁ τρόπος ὅς πρίν ὁ ὁ σύνοιδα ἐκεῖνος χειραγωγέω κοσμέω σεμνότης πρός ὁ ὁ ἀκοή περίβλεπτος , ἐπιεικής ῥέω πρός ὁ περιφρονέω ἄρτιος , εἰμί μή διά πᾶς καί παντάπασι , ἀλλά διά μέν ὁ πλεῖστος καί ἁπλόος ἐπί μικρός ἅτε δή ὁ τοιοῦτος μικρός συνίημι , διά δέ ἔνιοι ὡς ἐπί ὁ πλεῖστος ἅτε δή βάσκανος λογισμός καί κριτήριον παρέχω καί οὐ ὁμοζυγέω ὁ πλάστιγξ συνοράω ὁ τε πρότερος φήμη καί ὁ κατόπιν εἶμι ὀψέ . ἀλλά ἐπαναληπτέον ὁ λόγος . φθάνω γάρ εἶπον ὁ μέν τρεῖς ὁ ὁ ὅλος Ῥωσία ἡγεμών ὁμοῦ ὁ σφεῖς ὑπήκοος ὀρθόδοξος ἔχω σέβας καί ἐγώ ὁμόφρων εἰμί , ὁ γε μήv τέταρτος καί μάλα ἥκιστος · ὅς δή καί μείζων καί ἰσχυρός ἔχω κράτος κατά τε πλῆθος στρατιά καί ὅπλον ἐμπειρία ἤδη καί ὁ βόρειος ἀνθίστημι Σκύθης ἐκ πολύς ὁ ἀγαθός , καί ὁ ἄλλος ἐτήσιος δίδωμι φόρος ἐκεῖνος οὐδαμῇ πρός αὐτός , ἅτε ὀχυρός τις τόπος οἰκέω καί ἀγχιτέρμων ἔχω Κελτοί καί Γαλάτης , ἕ παρά ὁ πρός ἄρκτος καί Θούλη ὁ νῆσος οἰκέω ὠκεανός , ὅθεν ζέφυρος τε ἀναρρήγνυμι καί ὅποι δύο πορεύω Ἥλιος , μάχιμος ἔθνος ὡς ὁ πολύς καί οὖον πόρρω ποῦ γίγνομαι λέγω ἀνανταγώνιστος . ἀλλά εἰμί ἀλλοτριόφρων τε καί ὁ ἥλιος ὁ ὁ λατρεία σέβας νέμω μέν , ὑπισχνέομαι δέ ἐν ὁ ἄρτι καί ὁμόδοξος ἐγώ κατά ὁ ὁ θρησκεία εἰμί σέβας , εἰμί ὁ πρός αὐτός πέμπω πρεσβευτής Ῥωμανός ὁ ὁ ὅλος Ῥωσία ἐπισκοπή καί μητρόπολις ἐγχειρίζω κατά ὁ νομίζω ὁ ἐκκλησία θεσμός ἐκ διαδοχή ὁ τελευτάω ἄρτιος ἐκεῖνος Θεογνώστου . στέργω γάρ αὐτός καί πρόσκειμαι λίαν , οὗτος μέν καί ὡς ἐκ γυνή συγγενής ὁ κηδεστής ῥῆξ , ὅς ὁμορέω μέν τυγχάνω ἔχω αὐτός , εὐσεβής δέ εἰμί οὗτος καί ὁ θεῖον πρόσκειμαι δόγμα κατά ἐγώ , ὡς διά οὗτος φίλος εἰμί ἐκεῖνος Ῥωμανός τουτῳΐ , καί ἡδύς αὐτός ἀκούω συχνός πρόσειμι καί παραινέω ὁ ὁ εὐσέβεια καί διδάσκω ὁ τε δή ὁ προφήτης καί ἀπόστολος ῥῆσις , ὡς καί ἀνά στόμα φέρω ἐκεῖνος αὐτός . στέργω οὖν ἐκεῖνος Ῥωμανός πῶς μέν διά ἐκεῖνος πῶς δέ διά οὗτος , καί μάλιστα ὡς προτελέω ὁ ὁ εὐσέβεια ὑπό αὐτός δόγμα συχνός διδασκαλία καί παραίνεσις · καί εἰμί ἐγγύς ὁ καί ὁ θεῖον τελέω βάπτισμα . εἰμί δέ ὁ Ῥωμανός οὗτος ὁ εὐσέβεια καί μοναδικός πολιτεία καί εὐλάβεια συντρέφω ἀνήρ , ἱερόω τε καί πείρω ἐξασκέω ὁ ὁ ἱερός Βίβλος ἀνάγνωσις ἱκανός , πέντε ποῦ καί πεντήκοντα ἔτος ἡλικία ἄγω ἐγγύς , καί εἶδος ἔχω ἐκ φύσις σεμνός κομιδή καί αἰδέσιμος . καί προβαίνω εἄν εἰς πέρας ὁ πρᾶγμα χρηστός περί ὁ ἔθνος ἐκεῖνος ὁ θρησκεία ἕνεκα , εἰμί γίγνομαι τέλειος κατά ὁ ζήτησις ὁ πέμπω ἐθνάρχης . ἀλλά ἀντιπράσσω ὁ μηδείς ὁ χρηστός ἐάω Ῥωμαῖος θεομηνία τελέω διά ὁ ὁ πολυθεία αἵρεσις , ὅς ὁ ὁ ἐκκλησία ἄρτι προίστημι ἄνομος εἰσφέρω . εὐθύς γάρ χειροτονέω ἐνταῦθα ὁ Ῥωμανός , ἀθρόος ἐπιφύω τις ἐκεῖθεν ἕτερος , ὄνομα Ἀλέξιος , κατασπουδάζομαι ποιέω ὁ εἰς Βυζάντιον ἄφιξις , ὁμοῦ τε σπείρω καί ἀναδίδωμι οὐ ἐντεῦθεν , ἀλλά χρῆμα ὤνιος πρός ἔνιοι δῆθεν ἐκεῖθεν δέχομαι ὁ ἄξιος ἐπίσκοπος , κατά ὁ ὁ σπαρτός καί αὐτός αὐθήμερος Γίγας ἐκεῖνος γένος ὁράω μητροπολίτης , ἀνήρ μοχθηρός καί πανοῦργος καί ἔμπληκτος , πᾶς τε ἀλλότριος εὐλαβής κατάστασις , καί ἅμα πολύς ἔγκλημα καθαίρεσις ἔνοχος εἰμί , ὡς ὁ ὁ ἐγχώριος ἐκεῖθεν ἔρχομαι κατόπιν σημαίνω γράμμα . ἀλλά χρῆμα πλῆθος κομίζω , καί δίδωμι μέν Καντακουζηνός ὁ τηνικαῦτα βασιλεύω , δίδωμι δέ καί ὁ τηνικαῦτα πατριαρχεύω , ὄνομα Φιλόθεος , ὅς ἐφίημι δῶρον ἑκάτερος , ὅς δήω μετά ῥαστώνη αὐτός ἀντιλαμβάνω . καί συναιρέω φαίνω , ἅπας φράσσω στόμα , καί πᾶς ἐν ὁ ἀφανής θνήσκω κατηγορία ἐκ ὁ ῥᾴδιος καταπράσσω , ὁ μέν γνώμη σφεῖς δουλόω , ὁ δέ νόμος συλάω καί πόρρω μνήμη κεῖμαι παρόω . ὅθεν καί μερίζω διά οὗτος συμπίπτω ὁ ὁ ὅλος Ῥωσία μητρόπολις εἰς δύο μοῖρα , εἰς τε Ῥωμανός καί Ἀλέξιος . καί εἴθε ἐμμένω ὡς ὁ πρῶτος γοῦν ὁ μερισμός γίγνομαι . ἀλλά ἄπειμι Ῥωμανός πρός ὅς λαγχάνω μοῖρα , πλείων δίδωμι Ἀλέξιος χρῆμα πλείων καί ἀγαθός καί ὁ μοῖρα αὖθις συγκυκάω ἀναλαμβάνω , ζημιόω ἐν ὁ καίριος ὁ Ῥωμανός . διό καί αὖθις μετά βραχύς πρός Βυζάντιον ἐπανέρχομαι μεστός ἐλπίς Ῥωμανός ὁ ἀνάγκη συνελαύνω , ἅτε καί μεταπίπτω αἰσθάνομαι ὁ τε ὁ μοναρχία ἐνταῦθα σκῆπτρον πρός Παλαιολόγος καί αὐτός ὁ πατριαρχία θρόνος αὖθις εἰς Κάλλιστος ὄνομα . ἔρχομαι δή οὖν βοηθέω , ὁπόσος δύναμις , ἀδικέω ὁ πάνυ τίς σφόδρα κρίνω εἰμί Δίκαιος ὁ πατριάρχης , ὁμοῦ ὁ παρατυγχάνω τηνικαῦτα ἀρχιερεύς , ὁ ἐπί οὗτος παρασκευάζω γράμμα καί ψήφισμα . ἀλλά πρίν εἰς πέρας εἶμι , πάρειμι αὖθις Ἀλέξιος χρῆμα ἐπιφέρω πλεῖστος βαλλάντιον , διά ὅς ὁ ὁ πατριάρχης χειρόομαι γνώμη ὁ πρῶτος , ὕλη γηγενής ὑπερφυῶς ὄρεξις ἡλικιῶτις εἰμί καί δεσμώτης οὐ ἔξω φαυλότης λογισμός , ἔπειτα περίειμι ὁ ἄλλος ἀνάλογος δίδωμι καί δουλόω κατά ἕκαστος ἅπας . ἤδη δέ καί ὁ ἄρχω πρόσειμι , καί παραβύω Ἁβροτέρα κέρμα , ῥᾳδίως καί σφεῖς πρός ὁ βούλομαι ἕλκω , ὁ συγχωρέω λαμβάνω ἤδη παρά ὁ πατριάρχης Κάλλιστος , ὅς ὁ ὁ ἱερωσύνη κανών πρόμαχος εἰμί ὄμνυμι , καί μή προδότης γίγνομαι ὁ οὗτος θεσμός , μηδέ ὁ ἄπρατος χάρις ὁ πνεῦμα ὤνιος ὡς ἐν ἀγορά προτίθημι ὁ κατά Σίμων ὁ μάγος ζητέω , ἔπειτα αὐτός τε παραβάτης ὁράω περιφανής , διακυβεύω ὁ τίμιος , καί ὁ ἄλλος προτρέπω ἀπαρακαλύπτως εἰς ὁ ὁ κακός κοινωνία . καί διά οὗτος ἀπαναίνομαι εἰς πρόοπτος ὁ πρίν ὑπόσχεσις ἐκεῖνος ὅς περί ὁ θεῖον βάπτισμα εἰμί αὐτός παρασκευάζω σῦς γε ὁ ὑπήκοος κομιδή παμπληθής ὑπάρχω · ἀγαθός γάρ φημί ἥλιος λατρεύω , κόσμος ὅλος φωτίζω καί ζῷον καί περιθάλπω , καί ὁ ὁ πᾶς εἰκών δημιουργός σαφής τις φέρω ἴχνος καί σύμβολον , ἢ ὁ ὁ φιλαργυρία δαίμων , ὅς ὁ ὁ Ῥωμαῖος ἀκούω νυνί πατριάρχης ἁλίσκομαι , εἰμί χρή κατά ὁ ὁ αὐτός ἀποφαίνω διδάσκαλος , ὅς ὑπισχνέομαι ὁ διάβολος δίδωμι βασίλεια τε καί χρῆμα γῆ ἅπας , εἰμί βούλομαι προσκυνέω καί λατρεύω αὐτός , ἐπιτιμάω τε καί ἀποκρούω μάλα σφοδρός · ὥστε ὁ οὗτος ἔκθυμος ἐγκυβιστάω , καί ἀντί οὗτος αὐτός προΐημι ὅς αἱρέω δεσπότης ἔχω καί θεός , ποῖος μέν κόλασις ποῖος δέ πρηστήρ οὐ ἄξιος εἰμί ἄν , δεσπότης χρηστός τε καί εὐεργέτης διάβολος ἀλλάσσω ἐχθρός καί πολέμιος , καί οὐδέ οὗτος ὁ ὑπό ἐγώ τιμάω ἥλιος αἰδέομαι μάρτυς ὁ ἀναίδεια δράω ἑαυτοῦ , ὅτι ὁ καί αὐτός δημιουργός γήϊνος ὅλος Ψυχή προαίρεσις προΐημι χρῆμα . σαφής γάρ εἰμί οὗτος ἔγωγε τίθημι εἰδωλολατρία · ὁ μέν γάρ ἥλιος στοιχεῖον ἐκ ἀρχή εἰμί καταλαμβάνω ἄνθρωπος συστατικός ὁ ὁ ἐν γῆ πᾶς φύσις · χρυσός δέ καί ἄργυρος ἅπας γῆ πατέω καί ὁ εὐφρονέω πρός μηδείς ἀγαθός χρησιμεύω · πῶς γάρ ὁ μηδέ εἰκών εἴδωλον ἥλιος σῴζω δύναμαι ; εἰμί δέ καί πρός ἀνίερος καί βέβηλος πρᾶξις καταδαπάνη ὁ φιλαργυρία ὁ τρόπος ὁ καί προίστημι λαγχάνω , καί λαλέω μέν πρός ἀργύριον , χρῆμα δέ ὤνιος ὁ ὁ ἱερωσύνη ποιέω ἀξίωμα , καί οὗτος οὖον μικρός τις καί βραχύτης περικλείω ὄγκος καί ἀριθμός πηλικότης καί ποσότης , ἀλλά καί ὁ τοιοῦτος ὅρος ὑπερβαίνω τε καί ὑπερεκτείνω , ποῦ οὐ εἄν ἐλαύνω ὕβρις τε καί ἀτοπία ὁ ἀκράτεια ; τίς δέ οὐ εἄν ὑπερβαίνω Καύκασος ὄρος καί Τάναϊς ἐκβολή καί Σκύθης ἀγριότης ὁ φήμη βαδίζω ὁ αἰσχρότης ; ἢ τίς εἄν καί ὁποῖος ποτέ συνίστημι πολιτεία βέβαιος ὁ ὁ μένω οὐ ἐπίπαν αὐχέω κρηπίς ; τίς δέ εἄν οἰκίον καί πόλις διοίκησις εὐνομέομαι ὅπου εἄν ὁ ὁ κανών καί νόμος προστάτης , ὁ χρηστός ἀμελέω ἠθέω , παρευημερέω δράω ὁ ὁ δικαιοσύνη ἀνάκτορον , καί παρά φαῦλος τίθημι ὁ ὁ νόμιμος κράτος , καί ὁ ψεῦδος προτιμάω ὁ ἀλήθεια , καί νόμος ὁ ἀνομία ἡγέομαι , καί ψῆφος δικαιοσύνη ὁ ὁ ψῆφος ὁ δίκη αἰσχροποιέω · καί ὅς ὁ πολιτεία καί πόλις σφεῖς προφανής καί ὕπαιθρος κατάλυσις νύκτωρ καί μετά ἡμέρα οὖον λήγω αὐτός κατά ἑαυτοῦ ἐργάζομαι , οὗτος ἕδρα καί στάσις ἐπί ἴσος ὁ οὐράνιος πόλος πρός ἀσφάλεια ὁ ἀκίνητος τε καί ἀναλλοίωτος ἔχω οἴομαι , κακῶς οἶδα καί λίαν ἄμουσος , καί μηδείς ἀγαθός ἢ ὥσπερ ὁ τυφλός τε καί μηδέ ὁ ἐν πούς ὅλως ὁράω δύναμαι · καί οὗτος γάρ κατόπιν ἕπομαι ὁράω ὁ ὁ τοσοῦτος καί τηλικόσδε κακοτροπία καί ἀτοπία καρπός , μᾶλλον δέ πρό ὀφθαλμός κεῖμαι νύκτωρ καί μετά ἡμέρα ὁ ὁ σφεῖς κακία ἐπίχειρα , οὐδαμῇ ἐπαΐω , ἀλλά ἐπί ἴσος ὁ μαίνομαι ὁ σφεῖς αὐτός ἐσθίω σάρξ χαίρω · ὥσπερ εἄν εἰμί προστίθημι κέρδος κέρδος καί κλῆρος κλῆρος γῆ καί θάλασσα , καί μή πᾶς ἐναντίος πάσχω , ἄχρι πύλη καί αὐτός εἶπον οἰκίον ὁ σφεῖς ζημία ἀεί προχωρέω καί δίκη πυρός αὐξάνω ἐπί σφέτερος κακός νέμω ὁ πρόσω , καί μάλιστα ὅταν καλάμη κατά πρόσωπον ἵστημι λαμπρῶς ἐπιτρέχω ὁ πυρός ὁ φορός . εἰμί οὖν ἐγώ , φημί , κατηγορέω ἐθέλω τις τοιοῦτος , πολύς μέντα εἄν δήω τρισάθλιος αὐτός καλέω , καί οὗτος ποιμαίνω λαγχάνω καί ῥυθμίζω οὖον ῥέω ὕλη καί φθείρω ἀεί , ἀλλά ὁ μέγας κτῆμα καί τίμιος καί θάνατος πᾶς ἀνώτερος , ὁ ἄνθρωπος ψυχή δηλαδή · ὅς γάρ εὐθυντήρ καί κανών ἔχω συμπίπτω τόπος , καί ὅς ἀρχέτυπος ἄλλος εἰμί πιστεύω , οὗτος εἰμί μή κατά ὄνομα πολιτεύω , μηδέ ὁ προσήκω ἀποδίδωμι ὁ ὁ κανών καί ὁ εὐθύτης ἀρετή ἀλλά πρᾶγμα ἀνόσιος ὄνομα περιτίθημι χρηστός , δείκνυμι ἐναργής μή ὁ χείρων ὑπό ὁ ἀγαθός εἰμί ἄρχω δήω , ἀλλά ὁ γε ἀγαθός ὑπό ὁ χείρων . σχέτλιος δέ οἴομαι καί οὖον μάλα εὐσχήμων εἰμί ὄλεθρος δῆμος τε καί οἶκος , ἄρχω τε δή καί ἄρχω , νέος καί γέρων , ἀνήρ τε καί γυνή , πλούσιος τε καί πένης , καί πᾶς σχεδόν λογικός καί ἄλογος , ὅταν ὁ ἀγαθός νομοθετέω ὁ κακός · οὖον γάρ ὁ διαφθείρω ὁ ὁράω κατευθύνω ἄν ποτός πρός εὐνομία , οὐδέ εἰμί τίς νοσέω ὁ πολιτεία , παρασκευάζω πρός ὁ πρίν εὐεξία παλινδρομέω , ἀλλά πολύς ἐναντίος γίγνομαι ἄν , παραπαιδαγωγέω ὁ χοροστάτης καί διδάσκαλος , καί χωλεύω ποιέω ὁ καλός καί ὁ ἀλήθεια ὁ δρόμος . πρόξενος γάρ αὐτός ἄντικρυς γίγνομαι νοσέω καί ὁ ὑγιαίνω , καί ἐκ οὐρία ἀεί καταβαίνω πρός ὁ φθείρω · καί ὅς ὁ ἐρημία ὡς ἐπίπαν κτάομαι πάρεδρος , ἀντιφωνέω αὐτός ὁ βίος ὁ λόγος καί ὅς τάσσω διοίκησις · ὥσπερ γάρ δικαιοσύνη κοινωνία ποιητικός , οὕτως ἀκοινώνητος ἀδικία καί σύνοικος ἐρημία , θηριώδης ποιέω ὁ βίος καί παντάπασι ἄγριος . ὁ γάρ ὅς πόλις ἐκ οἰκίον σύγκειμαι κοινωνικός εὐταξία θεμέλιος εἰμί ἀνάγκη καί νόμος Δίκαιος ἐμφράσσω δεσμός · ὅς γοῦν οἰκίον διά ἀμαθία ὁ ἀγαθός ἥκιστος ἁρμόζω προστασία , πολλοστός τις μέρος μακρός πολιτεία , πολύς μέντα εἄν δήω δήω πόλις ὅλος προΐστημι . ὡς γοῦν ὁ ἄνθρωπος ὅς δίκη καί Εὐνομία συντρέφω , οὗτος καί ὁ ἀγαθός τε εἰμί καί κατά ὁ ἀγαθός ἄρχω προσγίγνομαι , οὕτως ὅς μή , οὗτος καί κακός γίγνομαι κατά ὁ ἀντίπαλος ἕπω καί παγχάλεπος ἄρχω ἀρχή . ὄργανον γάρ ἐκ φύσις ἄνθρωπος ἔχω πρός ἀρετή ἐργασία πολυειδής , εἰμί μή βούλομαι δίκη τε καί εὐνομία διοικέω καί διοικέω , παγχάλεπος καί ἐξίτηλος πόλις πᾶς καί πολιτεία καί οἰκίον καί συλλήβδην ἅπας φαίνω πρᾶγμα δείκνυμι εἄν ἐν βραχύς · καί οὐδείς ἕτερος οὗτος λείπω ἢ ὁ ὁ ἀρετή ὄργανον κακῶς χράω δίκη πυρός ἐμπιπράω καί ᾍδης μυχός παραπέμπω , καί εἰμί τίς ὅς χθές ποῦ καί πρώην πρόσειμι ἐκεῖνος ὁ εὐδαίμων . εἰμί δέ οὖν , φράζω ἐγώ τις παρέρχομαι , πόθεν ἄλλοθεν εἰς τοιόσδε κακοδαιμονία ἐσχατιά ὁ μέγας ἐκεῖνος καί τηλικόσδε καταφέρω ὅς πρᾶγμα . πάντως οὐδαμόθεν ἢ κατά αὐτός ἐκ αὐτός , οἴκοθεν οἴκαδε , ὁ λέγω . ἡδύς γοῦν ἐγώ εἄν πολύς μετά δικαιοσύνη καί εὐνομία ἥλιος τε καί ὁ ὁ ἥλιος ποιέω θεός διατελέω σαφής λατρευτός , ἢ διά φιλοχρηματία , αἰσχρός νόσος αἰσχρός τρόπος , μετά ἀνομία καί ἀδικία εἰμί ἀνύω ὁ βίος , καί παντοδαπός τε καί ποικίλος μίασμα καταβαπτίζω ὅς φημί Ψυχή καθαρτήριος βάπτισμα . πῶς γάρ καί τίς ἐγώ βαπτίζω τηλικόσδε ἑαυτοῦ ἐμπίμπλημι ἐπί ἡμέρα πᾶς καί νύξ μολυσμός , καί τοσοῦτος ὑπό ἐγώ καταγιγνώσκω ; οὖον γάρ ὁ ἀκροατής ὁ νόμος Δίκαιος , φημί , παρά ὁ θεός , ἀλλά ὁ ποιητής ὁ νόμος δικαιόω · καί ἐν πᾶς ἔθνος ὁ φοβέω ὁ κύριος δεκτός αὐτός εἰμί . οὖον γάρ εἰμί προσωποληψία παρά ὁ θεός , ἀλλά πᾶς ὅς εἄν ἐπικαλέω ὁ ὄνομα κύριος σῴζω . καί θυμός καί ὀργή καί θλῖψις καί στενοχωρία ἐπί πᾶς ψυχή ἄνθρωπος ὁ κατεργάζομαι ὁ κακός , Ἰουδαῖος τε πρῶτος καί Ἕλλην · δόξα δέ καί τιμή καί εἰρήνη πᾶς ὁ ἐργάζομαι ὁ ἀγαθός , Ἰουδαῖος τε πρῶτος καί Ἕλλην . τοσοῦτος καί τοιοῦτος σύν ὀργή καί ζῆλος διεξέρχομαι ὁ ῥὴξ ἐκεῖνος ἐνταῦθα ὁ λόγος καταπαύω , ὁ δέ γνώμη ἔχω ἐρεθίζω πρός ἄμυνα ὑπέρ ὅς προσήκω ὁ Ῥωμανός . ἔξεστι δέ , ὅς ὁ ἀκοή σύνεσις ἀπαθής συνοικέω , κρίνω εἰμί προσήκω ἔχω λόγος ὁ εἴρω · ἔξεστι δέ αὖθις συλλογίζομαι ἔτι καί εἰμί Χριστιανός παῖς εὐσεβής ἀνεκτός οὗτος γῆ καί θάλασσα ὡς προσωτέρω ὁ αἰσχρός οὗτος κακία ὁ φήμη τρέχω μέχρι Ὠκεανός καί Σκύθης ἀφικνέομαι , καί τοσοῦτος ὁ ὁ αἵρεσις αὐξάνω βλάστη διαφοιτάω πανταχῇ ὁ Ῥωμαῖος ἐκκλησία ὁ ὕβρις κομίζω , κρηπίς ἄφθονος πηγή λαμβάνω ὁ ὁ νῦν πατριάρχης τε καί ἐπίσκοπος ἄτοπος καί παράνομος πρᾶξις καί ὅς τυραννεύω δόγμα ἐμπίμπλημι πονηρός ἐκκλησία αὐτός · οὖον γάρ ἐν παράβυστος ὁ βέβηλος δράω ὁ ἀναιδής , οὐδέ εἰς ἀφεγγής ποῦ καταδύω χωρίον , ἀλλά ἐν ὕπαιθρος καί θέατρον πομπεύω πᾶς ὁ οἰκέω ὁ σφεῖς αὐτός ἐξάγιστος ἐθελοντής μοχθηρία αὐτός . οὕτως ἐξόριστος παντάπασι καί κομιδή γε ἀλλότριος ὁ ὁ ἀρχαῖος γίγνομαι ἠθέω πολιτεία ὁ δικαιοσύνη καί φρόνησις , καί εἰμί τίς σεμνότης καί εὐσχημοσύνη ἐν-εἰμί ἀγαθός , ὡς ἔξεστι λέγω νῦν ἐνταυθοῖ καί ἐγώ ὁ πάλαι θεός διά ὁ προφήτης φθέγγομαι Ἰεζεκιήλ περί Ἱερουσαλήμ . « εἶπον » γάρ φημί « πρός ὁ θυγάτηρ ὁ ἀσύνετος Ἱερουσαλήμ · οὐ ἁμαρτάνω ἀδελφός σύ Σόδομα κατά ὁ ἥμισυς ὁ ἁμαρτία σύ , καί δικαιόω Σόδομα ἐκ σύ . » τουτέστι Σόδομα Δίκαιος εἰμί κατά σύγκρισις σός , ὡς ὁ θεῖος φάσκω Χρυσόστομος . εἰμί δέ οὐ ἄδηλος , οἴομαι , φρόνιμος οὐδείς ἀνήρ ὡς εἰς ὁ μυθικός ἐκεῖνος Ἔρις καί οὗτος ὁ μίμησις ἀναφέρω , μεταξύ ὁ διαίρεσις ἀντί μῆλον ὁ ὁ ἔθνος ἐπαρχία ἐκεῖνος παραρρίπτω , ὁ μέν εἷς εἰς δύο διαιρέω μητρόπολις , ὁ δέ ὑπό ἐκεῖνος ἐπισκοπή ἄλλοθεν ἄλλοθι μετατίθημι , ὡς εἄν πρός ἀλλήλων ὁ οὗτος λαγχάνω πρόφασις Ἔρις ἔμμονος ἔχω , καί ἅμα ἀνάγκη ὡς εἰς μείζων εἶμι κριτήριον ὁ ὁ Κωνσταντινούπολις πατριάρχης , ἔγκλημα μέν κατά ἀλλήλων , ὑπέρ δέ ἑαυτοῦ ἁδρός κομιδή κομίζω χρῆμα , οὔτε ἐκεῖνος φαῦλος τις καί ἄνανδρος σπουδή ὑπέρ γε ὁ ὁ ἕτερος ἕτερος πάρειμι δείκνυμι ὁ ἐκεῖθεν κομίζω ὁ δῶρον πλῆθος ἐπί ἀναλαμβάνω ὁ ἱερατεία καί ὁ ὁ ἐπισκοπέω προεδρία , οὔτε οὗτος πρόνοια ῥαθυμέω καί ἀναπίπτω ἐν οὗτος ἄγω πρός γε ὁ ἐρεθίζω τε καί ἀναρριπίζω εἰς ὅτι πλεῖστος ὁ φλόξ ὁ Ἔρις , ἀλλά πολύς καί διάφορος ἐπισωρεύω ὑπέκκαυμα ὕλη , μάλα ἀνύσιμος σφεῖς αἰσχροκέρδεια ἐφόδιον γίγνομαι . ὅθεν καί ῥᾳδίως περαίνω διατελέω ἐπί ὅς μισθόω , συχνός μέν καταλύω τε καί μεταρριπτέω ἔνθεν καί ἔνθεν ὁ χθές ἄλλως οἰκοδομέω , ὁ δέ πρότριτα κατά ἕτερος διανέμω τρόπος , ὡς ἑτέρως μεταρρυθμίζω σήμερον καί ὡς ἑτέρως ὁ ὑστεραῖος , ὅπῃ ὁ ἡνία ἕλκω τε καί ἀνθέλκω ὁ ἐκεῖθεν ἐνταῦθα συχνός πέμπω διχόθεν χρῆμα ὁ μᾶλλον θατέρου βρίθω δεξιός . καί ὁ τοιοῦτος ἀγών καί πάλαισμα ὁ κακομήχανος τε καί μυσαρός Ἔρις οὗτος , δίκη ἕλκος διηνεκής ἠρέμα ὁ πρόσω νέμω καί προχωρέω , ὅρος εἰμί συμβαίνω μηδείς , μηδέ λῆξις τις ὁ ἄτοπος τε κέρδος καί πονηρός λῆμμα .