nicephorus-gregoras.historia-romana 23.3.2
( Β . ) Πρῶτον μὲν οὖν ἀναλαβὼν ἐξεθέμην εἰς προὖπτον τῶν Παλαμικῶν δογμάτων ἐκεῖνα , ἃ τηνικαῦτα Καβασίλᾳ προενεγκεῖν εἰς αὐτοῦ συμμαχίαν συμπέπτωκεν · ἵν' , ὥσπερ οἱ τοξόται κατὰ σκοπὸν , καὶ ἡμῖν ἀσφαλῶς τοξεύειν προσγίγνηται . ἔχει δ' οὕτως ἐν ταῖς διανοίαις καὶ λέξεσιν ἀμεταποίητα πάντα παντάπασιν . « ἑρμηνεύων ὁ προφήτης καὶ διακρίνων , τί τὸ πνεῦμα τοῦ θεοῦ τοῦτο , πνεῦμα , φησὶ , σοφίας καὶ συνέσεως , πνεῦμα βουλῆς καὶ ἰσχύος , πνεῦμα γνώσεως καὶ εὐσεβείας , πνεῦμα φόβου θεοῦ · ὥστε ταῦτ' ἐστὶ τὸ πνεῦμα τοῦ θεοῦ . ἴδοις δ' ἂν καὶ τὸν μέγαν ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριον τοῦτ' αὐτὸ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον εἶναι δεικνύντα τὰ ἑπτὰ πνεύματα ταῦτα , ὡς κἀν τῷ εἰς τὴν ἁγίαν πεντηκοστὴν λόγῳ αὐτοῦ παρέστησεν ἡμῖν · τοῦτο , λέγων , τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκηρύχθη μὲν , καὶ τὰ ἑξῆς . » καὶ μετ' ὀλίγον · « καὶ μὴν τὴν μίαν τῶν τοῦ πνεύματος ἐνεργειῶν ὁ κύριος ἐν εὐαγγελίοις κατὰ μὲν τὸν Λουκᾶν δάκτυλον θεοῦ , κατὰ δὲ τὸν Ματθαῖον πνεῦμα τοῦ θεοῦ καλεῖ . ἐν τίνι δὲ πνεύματι ὁ κύριος ἐκβάλλειν ἔφη τὰ δαιμόνια , εἰ μὴ ἐν τῷ ἁγίῳ πνεύματι ; τὸ ἓν ἄρα τῶν κατὰ διαίρεσιν χαρισμάτων πνεῦμα ἅγιόν ἐστι . εἰ δὲ τὸ ἓν , καὶ τὰ ἄλλα πάντα . » καὶ πάλιν · « ἱκανὰ μὲν , » φησὶ , « καὶ ταῦτα πεῖσαι , μήτε κτιστὴν ὑπάρχειν τὴν διδομένην καὶ λαμβανομένην τοῖς κεχαριτωμένοις τοῦ πνεύματος χάριν τε καὶ ἐνέργειαν ( αὕτη γάρ ἐστι τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ) , μήτε τὴν οὐσίαν εἶναι τοῦ πνεύματος . οὐδενὶ γὰρ ὁ θεὸς τὴν οἰκείαν οὐσίαν δίδωσι . » καὶ μετ' ὀλίγον · « ὁ τοίνυν λέγων τὴν λαμπρότητα τῆς θείας φύσεως , ἧς καὶ οἱ θεῷ λειτουργοῦντες ἄγγελοι μετέχουσι , καθ' ἣν καὶ οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος , μήτ' οὐσίαν εἶναι θείαν μήτ' ἀγγελικὴν , οὐ τίθησι μεταξὺ θεοῦ καὶ τῶν ἀγγέλων φῶς , ὃ μήτε θεός ἐστι μήτ' ἄγγελος . ἀλλ' ὁ μέγας Διονύσιος τὰς προαιωνίους μετοχάς τε καὶ ἀρχὰς καὶ τοὺς ἐν θεῷ τῶν ὅλων λόγους καὶ προορισμοὺς , ὧν ἄγγελοί τε καὶ ἄνθρωποι μετέχουσιν , οὐκ εἶναί φησιν οὐσίαν , οὔτε θείαν οὔτ' ἀγγελικήν · πληθυντικῶς δὲ προενεγκὼν ταύτην τὰς ἐλλάμψεις ἔδειξεν οὐκ οὐσίαν οὔσας θείαν . οὐδέποτε γὰρ ἐκείνη πληθυντικῶς προάγεται . ἀνάρχους δὲ καὶ ἀτελευτήτους προσειπὼν ἀκτίστους ὑπαρχούσας ἔδειξε . » καὶ πάλιν · « τί οὖν ; σύνθεσιν δέδοικας ἐπὶ θεοῦ , καὶ τῶν ἐνεργειῶν ἀκτίστων οὐσῶν τε καὶ λεγομένων ; πολλῷ μᾶλλον δέδιθι , μὴ κτίσμα ποιήσῃς τὸν θεὸν , τὰς αὐτοῦ φυσικὰς ἐνεργείας ἡγούμενος κτιστάς · τί οὖν ; οὐχὶ τὰ ὑποστατικὰ τῆς ἀνωτάτω τριάδος , πολλὰ ὄντα , ἄκτιστά ἐστι ; πῶς οὖν οὐ πολλοὶ θεοὶ , ἢ σύνθετος διὰ ταῦτα εἷς ; ἢ σὺ κἀκεῖνα ἓν καὶ ταὐτὸν ἐρεῖς τῇ τοῦ θεοῦ οὐσίᾳ καὶ ἀδιάφορον παντάπασι , καθάπερ καὶ τὴν ἐνέργειαν ; » καὶ πάλιν · « ἡμῖν δ' οὐδεμία ποτ' ἔσται λέξις ἀποχρῶσα πείθειν , τὰς ἐνεργείας τοῦ θείου πνεύματος , ἃς ὁ προφήτης κεφαλαιωδῶς ἑπτὰ προσεῖπε , μετὰ τῶν κτισμάτων τάττειν . τῶν δὲ θείων καὶ φυσικῶν ἐνεργειῶν τοῦ θεοῦ μία καὶ ἡ κρίσις , καθὰ Ἀβραὰμ ἔφη · ὁ κρίνων πᾶσαν τὴν γῆν οὐ ποιήσεις κρίσιν ; ἆρ' οὖν καὶ αὕτη τῶν κτισμάτων ἕν ; ἆρα οὖν καὶ τὴν ἑαυτοῦ κρίσιν ἄξει ὁ θεὸς εἰς κρίσιν ; » καὶ πάλιν · « πῶς οὐκ ἄκτιστος ἡ χάρις , δι' ἣν καὶ οἱ μετεσχηκότες αὐτῆς ἄκτιστοι καὶ ἄναρχοι καὶ ἀτελεύτητοι καὶ ἀΐδιοι καὶ οὐράνιοι κατ' αὐτὴν παρὰ τῶν πατέρων προσηγορεύθησαν ; » καὶ πάλιν · « ἀλλ' ἐπεὶ πολλὰς καὶ διαφόρους ὑποστάσεις καὶ δυνάμεις καὶ ἐνεργείας ὁ θεὸς ἔχει , εἰ μὴ ἕν τι τὸ αἴτιον ἐν αὐταῖς , πολλαὶ καὶ διάφοροι ἔσονται ἀρχαὶ τῆς θεότητος . » καὶ μετ' ὀλίγον · « ὁ μὲν υἱὸς καὶ τὸ πνεῦμα ἐκ τοῦ πατρός · αἱ δὲ δυνάμεις καὶ ἐνέργειαι ἐκ τῆς μιᾶς τρισυποστάτου φύσεως . καὶ γὰρ οὐχ ἡ οὐσία ἐκ τῆς σοφίας , ἀλλ' ἡ σοφία ἐκ τῆς οὐσίας . » καὶ πάλιν · « πῶς δὲ καὶ κτιστὸν , τὸ ἀπὸ καταβολῆς κόσμου μὴ ἐκτισμένον , ἀλλ' ἡτοιμασμένον ; » καὶ πάλιν · « ποῖος βάσκανος δαίμων τῇ ἐκκλησίᾳ τοῦ θεοῦ τολμηρῶς ἐπεισήγαγεν , ὅτι ἡ οὐσία τοῦ θεοῦ , ἐνοικοῦσα τοῖς κτίσμασι , τοὺς καθαιρομένους καθαίρει , καὶ τοὺς ἁγιαζομένους ἁγιάζει ; » καὶ ἐπὶ τούτοις , περὶ τῆς θείας μεταλήψεως καὶ τοῦ θείου βαπτίσματος , ὅσα καὶ ἀνωτέρω που δεδηλώκαμεν .
Lemmas: ( Β . ) Πρῶτος μέν οὖν ἀναλαμβάνω ἐκτίθημι εἰς πρόοπτος ὁ παλαμικός δόγμα ἐκεῖνος , ὁ τηνικαῦτα Καβασιλά προφέρω εἰς αὐτός συμμαχία συμπίπτω · ἵνα , ὥσπερ ὁ τοξότης κατά σκοπός , καί ἐγώ ἀσφαλῶς τοξεύω προσγίγνομαι . ἔχω δέ οὕτως ἐν ὁ διάνοια καί λέξις αμεταποίητος πᾶς παντάπασι . « ἑρμηνεύω ὁ προφήτης καί διακρίνω , τίς ὁ πνεῦμα ὁ θεός οὗτος , πνεῦμα , φημί , σοφία καί σύνεσις , πνεῦμα βουλή καί ἰσχύς , πνεῦμα γνῶσις καί εὐσέβεια , πνεῦμα φόβος θεός · ὥστε αὐτός εἰμί ὁ πνεῦμα ὁ θεός . ὁράω δέ εἄν καί ὁ μέγας ἐν θεολογία Γρηγόριος οὗτος αὐτός ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος εἰμί δείκνυμι ὁ ἑπτά πνεῦμα οὗτος , ὡς ἐν ὁ εἰς ὁ ἅγιος πεντηκοστή λόγος αὐτός παρίστημι ἐγώ · οὗτος , λέγω , ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος κηρύσσω μέν , καί ὁ ἑξῆς . » καί μετά ὀλίγος · « καί μήv ὁ εἷς ὁ ὁ πνεῦμα ἐνέργεια ὁ κύριος ἐν εὐαγγέλιον κατά μέν ὁ Λουκᾶς δάκτυλος θεός , κατά δέ ὁ Ματθαῖος πνεῦμα ὁ θεός καλέω . ἐν τίς δέ πνεῦμα ὁ κύριος ἐκβάλλω φημί ὁ δαιμόνιος , εἰμί μή ἐν ὁ ἅγιος πνεῦμα ; ὁ εἷς ἄρα ὁ κατά διαίρεσις χάρισμα πνεῦμα ἅγιος εἰμί . εἰμί δέ ὁ εἷς , καί ὁ ἄλλος πᾶς . » καί πάλιν · « ἱκανός μέν , » φημί , « καί οὗτος πείθω , μήτε κτίστης ὑπάρχω ὁ δίδωμι καί λαμβάνω ὁ χαριτόω ὁ πνεῦμα χάρις τε καί ἐνέργεια ( οὗτος γάρ εἰμί ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος ) , μήτε ὁ οὐσία εἰμί ὁ πνεῦμα . οὐδείς γάρ ὁ θεός ὁ οἰκεῖος οὐσία δίδωμι . » καί μετά ὀλίγος · « ὁ τοίνυν λέγω ὁ λαμπρότης ὁ θεῖος φύσις , ὅς καί ὁ θεός λειτουργέω ἄγγελος μετέχω , κατά ὅς καί ὁ Δίκαιος λάμπω ὡς ὁ ἥλιος , μήτε οὐσία εἰμί θεῖος μήτε ἀγγελικός , οὖον τίθημι μεταξύ θεός καί ὁ ἄγγελος φάος , ὅς μήτε θεός εἰμί μήτε ἄγγελος . ἀλλά ὁ μέγας Διονύσιος ὁ προαιώνιος μετοχή τε καί ἀρχή καί ὁ ἐν θεός ὁ ὅλος λόγος καί προορισμός , ὅς ἄγγελος τε καί ἄνθρωπος μετέχω , οὐ εἰμί φημί οὐσία , οὔτε θεῖος οὔτε ἀγγελικός · πληθυντικός δέ προφέρω οὗτος ὁ ἐλλάμπω δείκνυμι οὐ οὐσία εἰμί θεῖος . οὐδέποτε γάρ ἐκεῖνος πληθυντικός προάγω . ἄναρχος δέ καί ἀτελεύτητος προσεῖπον ἄκτιστος ὑπάρχω δείκνυμι . » καί πάλιν · « τίς οὖν ; σύνθεσις δείδω ἐπί θεός , καί ὁ ἐνέργεια ἄκτιστος εἰμί τε καί λέγω ; πολύς μᾶλλον δείδω , μή κτίσμα ποιέω ὁ θεός , ὁ αὐτός φυσικός ἐνέργεια ἡγέομαι κτίστης · τίς οὖν ; οὐ ὁ υποστατικός ὁ ἄνω2 τριάς , πολύς εἰμί , ἄκτιστος εἰμί ; πῶς οὖν οὖον πολύς θεός , ἢ σύνθετος διά οὗτος εἷς ; ἢ σύ ἐκεῖνος εἷς καί αὐτός εἴρω ὁ ὁ θεός οὐσία καί ἀδιάφορος παντάπασι , καθάπερ καί ὁ ἐνέργεια ; » καί πάλιν · « ἐγώ δέ οὐδείς πρός εἰμί λέξις ἀποχράω πείθω , ὁ ἐνέργεια ὁ θεῖον πνεῦμα , ὅς ὁ προφήτης κεφαλαιώδης ἑπτά προσεῖπον , μετά ὁ κτίσμα τάσσω . ὁ δέ θεῖον καί φυσικός ἐνέργεια ὁ θεός εἷς καί ὁ κρίσις , καθά Ἀβραάμ φημί · ὁ κρίνω πᾶς ὁ γῆ οὖον ποιέω κρίσις ; ἆρα οὖν καί οὗτος ὁ κτίσμα εἷς ; ἆρα οὖν καί ὁ ἑαυτοῦ κρίσις ἄγω ὁ θεός εἰς κρίσις ; » καί πάλιν · « πῶς οὐ ἄκτιστος ὁ χάρις , διά ὅς καί ὁ μετέχω αὐτός ἄκτιστος καί ἄναρχος καί ἀτελεύτητος καί ἀΐδιος καί οὐράνιος κατά αὐτός παρά ὁ πατήρ προσαγορεύω ; » καί πάλιν · « ἀλλά ἐπεί πολύς καί διάφορος ὑπόστασις καί δύναμις καί ἐνέργεια ὁ θεός ἔχω , εἰμί μή εἷς τίς ὁ αἴτιος ἐν αὐτός , πολύς καί διάφορος εἰμί ἀρχή ὁ θεότης . » καί μετά ὀλίγος · « ὁ μέν υἱός καί ὁ πνεῦμα ἐκ ὁ πατήρ · ὁ δέ δύναμις καί ἐνέργεια ἐκ ὁ εἷς τρισυπόστατος φύσις . καί γάρ οὐ ὁ οὐσία ἐκ ὁ σοφία , ἀλλά ὁ σοφία ἐκ ὁ οὐσία . » καί πάλιν · « πῶς δέ καί κτιστός , ὁ ἀπό καταβολή κόσμος μή κτίζω , ἀλλά ἑτοιμάζω ; » καί πάλιν · « ποῖος βάσκανος δαίμων ὁ ἐκκλησία ὁ θεός τολμηρός ἐπεισάγω , ὅτι ὁ οὐσία ὁ θεός , ἐνοικέω ὁ κτίσμα , ὁ καθαίρω καθαίρω , καί ὁ ἁγίζω ἁγίζω ; » καί ἐπί οὗτος , περί ὁ θεῖος μετάληψις καί ὁ θεῖον βάπτισμα , ὅσος καί ἀνωτέρω ποῦ δηλόω .