nicephorus-gregoras.historia-romana 23.2.10
( Ι . ) Ὁρᾶτε τίνων μαθητὴς ἐγεγόνει , καὶ οἷς ἠκολούθησε δόγμασι , καὶ ὅθεν ἀρυσάμενος ἐξηρεύξατο καὶ αὐτὸς ἀνατροπὴν θολερὰν κατὰ τῆς τοῦ θεοῦ ἐκκλησίας , ὅσα τὰ ὄντα κατ' εἶδος , φάσκων τοσαύτας εἶναι καὶ τὰς ὑφειμένας τε καὶ ἀκτίστους θεότητας , οἷον ἰδέας Πλατωνικὰς , τῷ δημιουργῷ συνανάρχους μὲν καὶ συναϊδίους , ἑτεροφυεῖς δέ · καὶ ἄλλας ἄλλων γίνεσθαι ποιητικὰς ἀκτίστων καὶ κτιστῶν ( τοῦτο δὴ τὸ τῆς αὐτοῦ συνηθείας προσθετικὸν ) οἷον τῆς μὲν ζωῆς τὴν ζωὴν , τῆς δὲ σοφίας τὴν σοφίαν , τῆς δὲ δυνάμεως τὴν δύναμιν , καὶ τἄλλα ὁμοίως . ὃ γὰρ Πλάτωνι προστεθεικέναι οὐ γέγονε διὰ μνήμης , τοῦτο προσεξεῦρεν αὐτὸς , τὸ τῶν ἀκτίστων δηλαδὴ , ἐν τοῖς κακοῖς ἀεὶ φιλοτιμούμενος ἔχειν τῶν κακῶν τὰ πρωτεῖα , ἵν' εἴη σαφέστατα κακῶν ἁπάντων ὁ κάκιστος . οὐδὲ γὰρ οὐδ' Ἑλλήνων οὐδέσι τετόλμηται πώποτε , δεύτερον ἄκτιστον ἐπὶ νοῦν εἰληφέναι , παρὰ τὴν τὰ πάντα κτίσασαν μίαν δύναμιν . πλείστους δ' ἔχων παράγειν εἰς μαρτυρίαν ἐκεῖθεν παρίημι συντομίας ἐχόμενος . Πλούταρχος δ' ὅμως ὁ ἐκ Χαιρωνείας Νουμᾶν τὸν Πομπήλιον ἀναγράφων , ὃς Ῥωμαίων τοῖς πάλαι τὰ κράτιστα ἐνενομοθετήκει ( καθὰ Σπαρτιάταις Λυκοῦργος , καὶ Λοκροῖς τοῖς Ἐπιζεφυρίοις Ζάλευκος , καὶ πρός γε Σικελιώταις Χαρώνδας ὁ Καταναῖος ) τά τ' ἄλλα σὺν δίκῃ πάσῃ καὶ εὐνομίᾳ τὴν τότε Ῥωμαϊκὴν συστησάμενον πολιτείαν καὶ τάδε περὶ αὐτοῦ καταλέγει . « ἔστι γὰρ , » φησὶ , « καὶ τὰ περὶ τῶν ἀφιδρυμάτων νομοθετήματα παντάπασιν ἀδελφὰ τῶν Πυθαγόρου δογμάτων . οὔτε γὰρ ἐκεῖνος αἰσθητὸν ἢ παθητὸν ἐνόμιζε τὸ θεῖον , ἀόρατον δὲ καὶ ἄκτιστον , καὶ νοητὸν ὑπελάμβανεν εἶναι τὸ πρῶτον . οὗτος δὲ διεκώλυσεν ἀνθρωποειδῆ καὶ ζωόμορφον εἰκόνα θεοῦ Ῥωμαίους νομίζειν , ὡς οὔθ' ὅσιον ἀφομοιοῦν τὰ βελτίω τοῖς χείροσι , οὔτ' ἐφάπτεσθαι θεοῦ δυνατὸν ἄλλως , ἢ νοήσει . » ἠκούσατε τριῶν ἐν ταὐτῷ θαυμασίων ἀνδρῶν ἐξ ἀλλοδαπῆς θρησκείας , ὁπόσην τῷ ἑνὶ καὶ μόνῳ θεῷ ἀκτίστῳ τὴν εὐλάβειαν ἀπονέμουσι , καὶ ὅπως οὐδὲν τῶν ἁπάντων ἄνευ αὐτοῦ δογματίζουσιν ἄκτιστον , Πυθαγόρου λέγω , καὶ Πομπηλίου Νουμᾶ , καὶ τρίτου δὴ τοῦ τἀκείνων τοιαῦτα ἐπαινοῦντος δόγματα , Πλουτάρχου τοῦ Χαιρωνέως . ὁ δὲ Παλαμᾶς , ἄναρχόν τε καὶ ἀβασίλευτον ἑαυτὸν καταστήσας ἀνομοθέτητον , εἰς τὴν ὑπ' οὐρανὸν ἐξήνεγκεν ἐξουσίαν , ἄκτιστα γίνεσθαι πάντα τά τ' οὐράνια τά τε χθονοστιβῆ καὶ ὑδραῖα γένη . τῆς ἀναισθησίας τῶν ἑπομένων !
Lemmas: ( Ι . ) ὁράω τίνω μαθητής γίγνομαι , καί ὅς ἀκολουθέω δόγμα , καί ὅθεν ἀρύω ξηρεύγω καί αὐτός ἀνατροπή θολερός κατά ὁ ὁ θεός ἐκκλησία , ὅσος ὁ εἰμί κατά εἶδος , φάσκω τοσοῦτος εἰμί καί ὁ ὑφίημι τε καί ἄκτιστος θεότης , οἷος ἰδέα πλατωνικός , ὁ δημιουργός συνάναρχος μέν καί συναΐδιος , ἑτεροφυής δέ · καί ἄλλος ἄλλος γίγνομαι ποιητικός ἄκτιστος καί κτίστης ( οὗτος δή ὁ ὁ αὐτός συνήθεια προσθετικός ) οἷος ὁ μέν ζωή ὁ ζωή , ὁ δέ σοφία ὁ σοφία , ὁ δέ δύναμις ὁ δύναμις , καί ἄλλος ὁμοίως . ὅς γάρ Πλάτων προστίθημι οὖον γίγνομαι διά μνήμη , οὗτος προσεξευρίσκω αὐτός , ὁ ὁ ἄκτιστος δηλαδή , ἐν ὁ κακός ἀεί φιλοτιμέομαι ἔχω ὁ κακός ὁ πρωτεῖος , ἵνα εἰμί σαφής κακός ἅπας ὁ κακός . οὐδέ γάρ οὐδέ Ἕλλην οὐδείς τολμάω πώποτε , δύο ἄκτιστον ἐπί νόος λαμβάνω , παρά ὁ ὁ πᾶς κτίζω εἷς δύναμις . πλεῖστος δέ ἔχω παράγω εἰς μαρτυρία ἐκεῖθεν παρίημι συντομία ἔχω . Πλούταρχος δέ ὅμως ὁ ἐκ Χαιρώνεια Νουμᾶς ὁ Πομπήλιον ἀναγράφω , ὅς Ῥωμαῖος ὁ πάλαι ὁ ἀγαθός νομοθετέω ( καθά Σπαρτιάτης Λυκοῦργος , καί Λοκρός ὁ ἐπιζεφύριος Ζάλευκος , καί πρός γε Σικελιώτης Χαρώνδας ὁ Καταναῖος ) ὁ τε ἄλλος σύν δίκη πᾶς καί εὐνομία ὁ τότε Ῥωμαικός συνίστημι πολιτεία καί ὅδε περί αὐτός καταλέγω . « εἰμί γάρ , » φημί , « καί ὁ περί ὁ ἀφίδρυμα νομοθέτημα παντάπασι ἀδελφή ὁ Πυθαγόρας δόγμα . οὔτε γάρ ἐκεῖνος αἰσθητός ἢ παθητός νομίζω ὁ θέω , ἀόρατος δέ καί ἄκτιστον , καί νοητός ὑπολαμβάνω εἰμί ὁ πρῶτος . οὗτος δέ διακωλύω ἀνθρωποειδής καί ζῳόμορφος εἰκών θεός Ῥωμαῖος νομίζω , ὡς οὔτε ὅσιος ἀφομοιόω ὁ ἀγαθός ὁ χείρων , οὔτε ἐφάπτω θεός δυνατός ἄλλως , ἢ νοέω . » ἀκούω τρεῖς ἐν αὐτός θαυμάσιος ἀνήρ ἐκ ἀλλοδαπός θρησκεία , ὁπόσος ὁ εἷς καί μόνος θεός ἄκτιστος ὁ εὐλάβεια ἀπονέμω , καί ὅπως οὐδείς ὁ ἅπας ἄνευ αὐτός δογματίζω ἄκτιστον , Πυθαγόρας λέγω , καί Πομπίλιος Νουμᾶς , καί τρίτος δή ὁ τἀκείνων τοιοῦτος ἐπαινέω δόγμα , Πλούταρχος ὁ Χαιρωνεύς . ὁ δέ Παλαμάς , ἄναρχος τε καί ἀβασίλευτος ἑαυτοῦ καθίστημι ἀνομοθέτητος , εἰς ὁ ὑπό οὐρανός ἐκφέρω ἐξουσία , ἄκτιστος γίγνομαι πᾶς ὁ τε οὐράνιος ὁ τε χθονοστιβής καί Υδραία γένος . ὁ ἀναισθησία ὁ ἕπομαι !