nicephorus-gregoras.historia-romana 34
Περὶ μὲν οὖν τῆς ὁρατῆς τοῦ κυρίου θεοφανείας , καὶ ὡς ἄλλο θεότης ἄκτιστος καὶ ἄλλο θεοφάνεια , καὶ ὡς ἣ μὲν ἀόρατος ἣ δ' ὁρατή , καὶ ὡς ἡ θεότης διὰ τοῦ ἐν Θαβωρίῳ τῷ ὄρει φωτὸς παρεδείχθη μὲν οὐκ ἐδείχθη δέ , καὶ ὡς ἀδύνατον μὴ μόνον τὰς θεανδρικὰς ἐνεργείας , ὡς ἐγένοντό τε καὶ γίνονται , ἀλλ' οὐδὲ τὰ διὰ τῶν ἁγίων τελούμενα θαύματα , δι' ὧν καὶ αὐτῶν ὁ θεὸς παραγυμνοῦται καὶ παραδείκνυται καὶ δι' αὐτῶν ἡμῖν τὸν ἐφικτὸν γινώσκεται τρόπον παραγυμνούμενος , ἐῶ γὰρ λέγειν οὐρανὸν καὶ γῆν καὶ ὅσα ἐν μέσῳ , περὶ ὧν καὶ Σολομῶν φησὶν ἐκ μεγέθους καὶ καλλονῆς αὐτὸν θαυμάζεσθαι τὸν θεὸν παραγυμνούμενον , εἰ καὶ τὸ κατ' αὐτὸν μυστήριον καὶ λεγόμενον ἄρρητον μένει καὶ νοούμενον ἄγνωστον , κατὰ τὸν θεῖον εἰπεῖν Διονύσιον , καὶ ὡς οὐ χρὴ μιᾶς δοξάζειν πλείους ἀκτίστους θεότητας , ἵνα μὴ τῷ τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς ἕκτης συνόδου καθυποβληθείη ἀναθέματι , ὡς ἀνωτέρω περὶ τῶν οὕτως ἐχόντων διείληπται , περὶ μὲν οὖν τούτων καὶ τῶν τοιούτων ἱκανῶς ἡμῖν οἶμαι εἰρῆσθαι διὰ βραχέων . εἰ δέ τινες ἐριστικῶς ἐνίστασθαι , γλώττης ἀφειδοῦντες , βούλοιντο , κἄπειτα ῥήσεις ἁγίων ὡς ἐν μεταιχμίῳ τὴν ἔννοιαν ἀμφιρρεπῆ κεκτημένας καὶ οὐ πάνυ σαφῆ κομίζειν οὐκ ὀκνοῦσι , προσαγέτωσαν ταῖς κοιναῖς ἐκείναις ἐννοίαις τῆς θείας γραφῆς , αἳ καὶ ἡμῖν ἐν προοιμίοις προβέβληνται καθάπερ στάθμαι τινὲς καὶ γνώμονες καὶ κανόνες τὸ αὐτόπιστον ἑκατέρωθεν ἔχοντες ὡμολογημένον , διευθύνουσαί τε καὶ ἐπανάγουσαι οἷά τινες οἰακοστρόφοι καὶ εὐθυντῆρες νεῶν , οἳ τὴν ἑλίκην καὶ τὸν πόλον ἀποσκοποῦντες τὰ ναυτικὰ πλημμελήματα διορθοῦνται , πρὸς ἕνα πλοῦν ἐκ δεξιῶν τε καὶ εὐωνύμων σοφῶς οἰακίζοντές τε καὶ περιστρέφοντες · καὶ ἔσται σφίσιν εὑρημένα τὰ τῆς ἰατρείας αὐτίκα . Ἐπὶ τούτοις αὖθις καὶ τρίτην ἐκεῖνοι παρῆγον ἀντίθεσιν , “ ἀλλὰ καὶ τῆς θείας γραφῆς λεγούσης ἀκούομεν ” λέγοντες , “ μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ , ὅτι αὐτοὶ τὸν θεὸν ὄψονται . ” καὶ πάλιν “ οἱ ἄγγελοι αὐτῶν καθ' ἡμέραν ὁρῶσι τὸ πρόσωπον τοῦ θεοῦ . ” καὶ ἀλλαχοῦ “ ὤφθη τῷ Ἀβραὰμ ὁ θεὸς πρὸς τῇ δρυῒ τῇ Μαμβρῆ · ” ἰδεῖν δὲ καὶ Ἡσαΐας φησὶ τὸν κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπῃρμένου . καὶ αὖθις τῆς Μωσαϊκῆς ἀκούομεν ἱστορίας λεγούσης “ ἐλάλησε κύριος τῷ Μωΰσῃ ἐνώπιος ἐνωπίῳ , ὡς εἴ τις λαλήσει πρὸς φίλον αὐτοῦ . ” καὶ αὐτὸς δ' ἄντικρύς φησιν ὁ θεὸς “ στόμα κατὰ στόμα λαλήσω αὐτῷ ἐν εἴδει καὶ οὐ δι' αἰνιγμάτων . ” Πρὸς ταῦτα ὁ Γρηγορᾶς ἀπήντησεν οὑτωσί πως . εἰ ἐμμένειν βούλοισθε ταῖς κοιναῖς ἐκείναις τῆς τοῦ θεοῦ ἐκκλησίας ἐννοίαις , ὡς μία παρὰ πᾶσιν ὁμολογεῖται θεότης ἄκτιστος , ἣ δὴ καὶ οὐσία καὶ φύσις καλεῖται καὶ ἓν φῶς ἀπρόσιτον καὶ ἀδιάδοχον ἀειλαμπὲς καὶ τριλαμπές , εἴη ἂν καὶ λόγος ἡμῖν καὶ διάλεξις · ἐν ἐλπίσι γὰρ κεῖσθαι προϊοῦσι τήν τε τῆς ἀληθείας εὕρεσιν καὶ τὴν τῆς κακίας ἀναίρεσιν · ἄλλως δ' ἄμεινον σιωπᾷν . ἐπεὶ τοίνυν τὴν ἀρχὴν ταῖς κοιναῖς τῆς ἐκκλησίας ἐννοίαις καὶ τῶν δογμάτων ὡμολογήκατε , δέον τὰ ἑπόμενα δέχεσθαι · εἰ δ' οὖν , ἑαυτοὺς ἀφ' ἑστίας αὐτοὶ καταλύετε · καὶ πῶς ἄλλων λεγόντων ἀνέξεσθε ; ἢ ἐπὶ τίσιν ἐλπίσιν ἀναμφιβόλοις ὁ προσδιαλεγόμενος τὸν τοῦ λέγειν μόχθον ὑπομενεῖ ; ἐπεὶ τοίνυν θεῖον τὸ δόγμα καὶ κοινὴ τῆς ἐκκλησίας ἔννοιά ἐστιν ὡς θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε οὔτ' ἰδεῖν δύναταί τις οὔτ' ἀγγέλων οὔτ' ἀνθρώπων , εἰ μὲν εὐπορήσαιμεν ἐκ τοῦ εὐθέος μαρτυριῶν γραφικῶν , οὐκέτι χώραν ἔχειν χρεὼν τὸ ἀμφισβητήσιμον · εἰ δὲ μὴ τοῦθ' ἡμῖν ἀρτίως ἐκ τοῦ ῥᾴστου προσγίνοιτο διὰ τὸ γρῖφόν τε καὶ ὁμιχλῶδες τῆς γραφῆς , παραπετάσματι καλυπτομένης ἐνίοτε τῇ ἀσαφείᾳ διά τε τοὺς βεβήλους κατὰ τρόπον οἰκονομίας , ᾗ πολλάκις τὴν θείαν ὁρῶμεν γραφὴν κεχρημένην ( χρῆται γὰρ κατὰ τὸν μέγαν Βασίλειον ἡ γραφὴ πολλάκις τῇ ἀσαφείᾳ , δυσθεώρητον κατασκευάζουσα τῶν δογμάτων τὸν νοῦν πρὸς τὸ τῶν ἐντυγχανόντων λυσιτελές ) , καὶ διὰ τὴν τῶν ἄλλως ἀκουόντων ἀγνωμοσύνην , ἀλλὰ τοῦ γε στερροῦ καὶ ἀναντιρρήτου τῶν κοινῶν ἐννοιῶν οὐδὲ τὸ σμικρότατον γοῦν ἐξίστασθαι χρή , ἀλλ' ὁμολογεῖν μὲν μὴ νοεῖν , καθὰ καὶ ὁ μέγας παραινεῖ Βασίλειος , μὴ ἐξάγειν δὲ πρὸς βεβήλους ἀκοὰς τὸ τῶν θείων δογμάτων ὀστῶδες καὶ δυσθεώρητον τοῖς ἀτελέσιν . ὁ θεὸς γάρ , ὡς ὁ θεῖος ἔφη Διονύσιος , τοῖς μὲν ἀτελέσι τέλειος εἶναι δοκεῖ , τοῖς δὲ τελείοις ἀτελής . οἱ μὲν γὰρ ἀτελεῖς εἰδέναι μὲν οἴονται , οὐκ ἴσασι δέ · τοῖς δὲ τελείοις οἴησις μὲν οὐκ ἔστι , γνῶσις δὲ τοῦ μὴ εἰδέναι πρόσεστιν αὐτόχρημα διδάσκουσα ταπεινοῦσθαι · ἐπίτασις γάρ φησι σοφίας ἐπίτασιν ποιεῖ ταπεινώσεως · οὐ γὰρ ἐκ τῆς θεότητος τὸ μέγεθος τοῦ ἀκαταλήπτου νοεῖν ἐκζητοῦσιν , ἀλλ' ἐκ τῶν ποιημάτων τὸν ποιητὴν ἀνεξερεύνητον εἶναι μανθάνουσι , καθὰ καὶ ὁ μέγας διδάσκει Χρυσόστομος , “ τὸ μὴ ἐφικνεῖσθαι ” λέγων “ μηδὲ δύνασθαι τῶν δημιουργηθέντων τὸν λόγον καταλαβεῖν μὴ γινέσθω ἡμῖν ἀπιστίας ὑπόθεσις , ἀλλὰ δοξολογίας ἀφορμή · ὅταν γὰρ ἀτονήσῃ ὁ λογισμὸς καὶ μὴ χωρήσῃ ἡ διάνοια , ἐννόει τοῦ δεσπότου τοῦ σοῦ τὸ μέγεθος καὶ ἐξ αὐ τοῦ τούτου , ὅτι τοσαύτη αὐτοῦ ἡ δύναμις ὡς μηδὲ τὸν λόγον ἡμᾶς μετὰ ἀκριβείας εἰδέναι τῶν ὑπ' αὐτοῦ γενομένων . τοῦτο γὰρ διανοίας εὐγνώμονος , τοῦτο ψυχῆς νηφούσης . ” Καὶ γὰρ ὁ θεὸς διὰ φιλανθρωπίαν οἰκονομικῶς τοῖς ἀνθρώποις ὡς νηπίοις πατὴρ συγκαταβαίνων διὰ τῶν ἐκδηλοτέρων πρῶτον ἐμφανειῶν καὶ τοῖς οἷον βρέφεσι προσφυεστέρων , οὕτως ἀνάγει διὰ λείας ὁδοῦ πρὸς ἕξιν τελεωτέραν . καὶ Μωσεῖ γάρ , ὁ θεῖος φάσκει Χρυσόστομος , διὰ φωτὸς ἡ τοῦ θεοῦ ἐπιφάνεια ἤρξατο ἐν τῇ βάτῳ · εἶτα διὰ νεφέλης αὐτῷ διαλέγεται ὁ θεός . τελειότερος δὲ γενόμενος καὶ ὑψηλότερος ἐν γνόφῳ τὸν θεὸν βλέπει . εἰσῆλθε γάρ φησιν Μωϋσῆς εἰς τὸν γνόφον οὗ ἦν ὁ θεός · τουτέστιν ἔγνω σαφῶς ὅτι σκοτεινὰ καὶ ἄγνωστα τὰ θεῖα καὶ πᾶσαν ὑπερβαίνοντα γνῶσιν ἀνθρωπίνην . καὶ ἀλλαχοῦ · τὸ “ ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ ἑώρακε τὸν πατέρα ” ἀκούσαντες ἐδιδάχθημεν ὡς ἤδη τέλειοι μὴ προσδοκᾶν δι' ὀφθαλμῶν ὄψεσθαι θεόν , ἀλλ' εἰδέναι τὴν τοῦ θεοῦ ὅρασιν γνῶσιν οὖσαν καὶ νοερὰν κατάληψιν , οὐκ αἴσθησιν σωματικήν . οὐδὲν οὖν καινὸν εἰ τοῖς μαθηταῖς ἀτελέσιν οὖσιν ἔτι , καὶ τὰς ἐλπίδας ἀβεβαίους καὶ ἀσθενεῖς ἐπ' αὐτῷ κεκτημένοις διὰ τὸ μὴ ὡς θεὸν ἀλλ' ὡς ἄνθρωπον ὁρᾶν αὐτὸν διὰ φωτὸς φαινόμενον , πρὸς ἃ μὴ φαίνεσθαι δυνατόν , παρεσκεύαζεν ὁδῷ καὶ τάξει νοητῶς κατὰ δύναμιν ἀνιέναι . τὴν γὰρ σεβασμίαν μακαριότητα , κατὰ τὸν θεῖον εἰπεῖν Διονύσιον , αἱ μυστικαὶ τῶν λογίων παραδόσεις καὶ ὡς φῶς ἀναπλάττουσι καὶ ζωὴν ἀποκαλοῦσιν . Ὅτι μὲν οὖν διὰ συμβόλων καὶ τύπων σωματικῶν οὐ μόνον ὁ θεὸς ὁμιλεῖ τοῖς ἀνθρώποις , ἀλλὰ καὶ οἱ ἄγγελοι κτίσμα ὄντες , εἴρηταί τε καὶ νῦν πάλιν διὰ βραχέων ἐροῦμεν . φησὶ γὰρ ὁ μέγας εὐθὺς Διονύσιος ὡς καὶ τὰς θείας ὁράσεις οἱ κλεινοὶ πατέρες ἡμῶν ἐμυοῦντο διὰ μέσων τῶν οὐρανίων δυνάμεων . καὶ τὴν ἱερὰν τοῦ νόμου θεσμοθεσίαν δι' ἀγγέλων εἰς ἡμᾶς προελθεῖν διδάσκει σαφῶς ἡ θεολογία ὡς τῆς θεωνυμικῆς τάξεως ἐκεῖνο νομοθετούσης , τὸ διὰ τῶν πρώτων τὰ δεύτερα πρὸς τὸ θεῖον ἀνάγεσθαι . καὶ τῇ παρθένῳ δὲ τὸ θεῖον μυστήριον ἄγγελος ἦν κομίσας ἀνθρωπίνῳ τύπῳ καὶ σχήματι . καὶ τοῖς ποιμέσιν ἄγγελος κυρίου τότε φησὶν ἐπέστη , καὶ δόξα κυρίου περιέλαμψεν αὐτούς . καὶ τὸν δι' ἀγγέλων λαλούμενον λόγον γίνεσθαι βέβαιον ἀκούομεν · τὰς γὰρ ἀΰλους ἱεραρχίας ὑλαίοις σχήμασι καὶ μορφωτικαῖς συνθέσεσι διαποικίλασα παραδέδωκεν ἡ Διονυσίου τοῦ θείου βίβλος · οὐ γὰρ δυνατόν φησι τῷ καθ' ἡμᾶς νῷ πρὸς τὴν ἄυλον ἐκείνην ἀναταθῆναι τῶν οὐρανίων ἱεραρχιῶν μίμησίν τε καὶ θεωρίαν , εἰ μὴ τῇ κατ' αὐτὸν ὑλαίᾳ χειραγωγίᾳ χρήσαιτο . λειτουργικὰ γὰρ οἱ ἄγγελοι , φησίν , εἰσὶ πνεύματα , πρὸς διακονίαν ἀποστελλόμενα . καὶ τῷ Χριστῷ δὲ ἄγγελοι διηκόνουν , φησὶν ἡ γραφή . καὶ ἀγγέλους αὖθις ἐνισχύειν αὐτῷ λέγεται ὡς ἀνθρώπῳ . καὶ πάλιν « ἠδυνάμην πλείους ἢ δώδεκα λεγεῶνας παραστῆσαι ἀγγέλων » φησίν . καὶ πολλὰ τοιαῦτα σωματοειδῶς εἰρημένα περὶ τῶν ἀσωμάτων δυνάμεων σωματικῶς φαινομένων ταῖς θείαις καὶ ἱεραῖς ἐμφέρεται βίβλοις οἰκονομικόν τινα τρόπον · ἅσπερ καὶ μορφωτικὰς δυνάμεων εἰκόνας καλεῖ Διονύσιος , ἀνθρωπομόρφους ἀναγράφων καὶ θηριομόρφους , λεόντων φημὶ καὶ βοῶν καὶ ἵππων καὶ ἀετῶν μορφὰς αὐτοῖς περιτιθείς . ἐῶ λέγειν τὰς τῶν λίθων πολυχρωμάτους ἰδέας καὶ τἆλλα πάντα , ζώνας καὶ τροχοὺς καὶ ῥάβδους λέγω καὶ πελέκεις , δι' ὧν εὑρίσκειν ἡμᾶς παραινεῖ τὴν τῶν τυπικῶν εἰκόνων ἀνακάθαρσιν , ὁποίαν καὶ ὅσην αὐτὸς ἑρμηνεύων ἐκτίθησι . τῆς οὖν γραφῆς λεγούσης « μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ , ὅτι αὐτοὶ τὸν θεὸν ὄψονται » τὴν κατὰ διάνοιαν ὄψιν ὁ θεῖος ἐξηγεῖται Χρυσόστομος . καὶ τὸ “ οἱ ἄγγελοι δὲ αὐτῶν καθ' ἡμέραν ὁρῶσι τὸ πρόσωπον τοῦ θεοῦ ” τὴν αὐτήν , φησίν , ἔχει διάνοιαν · τὸν γὰρ αὐτὸν ἀνθρώποις τε ἐστὶν ἰδεῖν ἀδύνατον , καὶ αὖ μηδὲ τῶν ἀγγέλων τολμᾶν ἀτενίσαι τὰ τάγματα . καὶ δῆλον τοῦτο τίθησι Παῦλος λέγων « ἐφανερώθη ἐν σαρκί , ὤφθη ἀγγέλοις · » πρὸ γὰρ τῆς τοῦ κυρίου σαρκώσεως καὶ ἀγγέλοις ἀθέατος ἦν , ὡς καὶ ὁ θεῖος ἔφη Χρυσόστομος ὅτι αὐτὸ ὅπερ ἐστὶν ὁ θεός , οὐ προφῆται οὐδ' ἄγγελοι εἶδον , οὐδ' ἀρχάγγελοι . εἰ γὰρ καὶ ὁμιλοῦσιν ἀνθρώποις ἐκ προσώπου τοῦ θεοῦ καὶ ἄγγελοι , ἀλλ' οὐδὲ προφήταις ἄηθες τουτὶ καὶ ἀνθρώποις οὖσι · ποτὲ μὲν γὰρ προστιθέντες φασὶ καὶ αὐτοὶ « τάδε λέγει κύριος , » ποτὲ δ' ἐξ ἑαυτῶν ἁπλῶς . καὶ καινὸν οὐδὲν οὐδὲ πόρρω γραφικῆς συνηθείας · καὶ γὰρ καὶ τὰ βασιλικὰ προστάγματα τῶν δημοσίων ἐν ταῖς πόλεσι κηρύκων βοώντων , ὡς ἐξ αὐτοῦ δὴ τοῦ βασιλικοῦ λεγόμενα στόματος ἡμεῖς ἐκδεχόμεθα . καὶ ὁ μὲν προφήτης , ἄνθρωπος ὤν , ὡς ἐξ ἑαυτοῦ φησὶν « ἄκουσον λαός μου , καὶ λαλήσω σοι · Ἰσραὴλ καὶ διαμαρτύρομαί σοι · ὁ θεὸς ὁ θεός σου εἰμὶ ἐγώ . » οὐ γὰρ προσέθηκεν ὡς ἐν ἄλλοις « τάδε λέγει κύριος · καὶ εἶπεν ὁ θεὸς τὰ καὶ τά · » ὁ δὲ ἄγγελος ἐκ τῆς βάτου « ἐγώ εἰμι ὁ θεὸς Ἀβραὰμ καὶ ὁ θεὸς Ἰσαὰκ καὶ ὁ θεὸς Ἰακώβ · » προείρηται γὰρ « ὤφθη αὐτῷ ἄγγελος κυρίου . » εἰ οὖν κατὰ τὸν θεῖον Χρυσόστομον , ὅσον τυφλοῦ καὶ βλέποντος τὸ μέσον , τοσοῦτόν ἐστιν ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων τὸ διάφορον , πῶς τῶν ἀγγέλων μὴ δυναμένων οὔθ' ὁρᾶν τὴν οὐσίαν οὔτε νοεῖν τοῦ θεοῦ , εἴη ἂν δυνατὸν ἀνθρώποις τουτί ; οἷς μηδ' ἀγγέλων οὐσίαν μὴ ὅτι μὴ βλέπειν ἀλλ' οὐδὲ νοεῖν δυνατόν · εἰ γὰρ κατὰ τὸν αὐτὸν Χρυσόστομον οὐσία οὐσίαν ὑπερκειμένην νοεῖν οὐ δύναται , πολλοῦ μέντ' ἂν δεήσειεν ἀνθρώπους ἀγγέλων βλέπειν οὐσίαν , ὑπερκειμένην τούτων ὅσον οἱ βλέποντες τῶν τυφλῶν . μὴ ταραττέτω τοίνυν ὑμῶν τὴν διάνοιαν , ὥστε τῶν κοινῶν τῆς τοῦ θεοῦ ἐκκλησίας ἐννοιῶν ἐκλελῆσθαι , ὅσα κατά τινα ἰδιοτροπίαν τῆς ἑβραΐδος ἔστι λεγόμενα διαλέκτου · οἷα τὰ ὑφ' ἡμῶν ἐκεῖνα νῦν προβληθέντα καὶ ὅσα παραπλήσια , λέγω δὴ τὸ « ἐλάλησε κύριος πρὸς Μωσῆν ἐνώπιος ἐνωπίῳ , ὡς εἴ τις λαλήσει πρὸς ἑαυτοῦ φίλον , στόμα πρὸς στόμα ἐν εἴδει καὶ οὐ δι' αἰνιγμάτων , » καὶ πάλιν « τὸ δὲ ὄρος τοῦ Σινᾶ ἐκαπνίζετο διὰ τὸ καταβεβηκέναι ἐπ' αὐτὸ τὸν θεὸν ἐν πυρί , » καὶ πάλιν « τὸ δὲ εἶδος τῆς δόξης κυρίου ὡς πῦρ φλέγον ἐπὶ κορυφῆς τοῦ ὄρους ἐναντίον τῶν υἱῶν Ἰσραήλ . » καὶ τοιαῦτα μυρία , ὁπόσα κτιστὰ ὄντα τῇ μὲν ἀκτίστῳ οὐσίᾳ τοῦ θεοῦ πάντων ἥκιστά ἐστιν ἁρμόττειν ὅσιον , πρός γε μὴν παιδευτικὴν τῶν χρωμένων οἰκονομίαν οὐ μάλα ἀχρήστως ἔχει , ναὶ μὴν οὐδ' ὡς πορρωτάτω τοῦ ὠφελίμου κεῖται . καλεῖν δ' οἶμαι τὰ λόγια τῶν προφητῶν ἐν εἴδει μὲν ὁμιλίαν θεοῦ καὶ ἀγγέλων πρὸς ἀνθρώπους τὴν αἰσθητὴν καὶ ἐγρηγορόσιν αὐτοῖς φαινομένην , ὁποίας καὶ Ἀβραὰμ ἠξίωται πρότερον θεὸν οὐχ ὡς θεὸν ἰδών , ἀλλ' ὡς ἄνθρωπον θρέψας · ὃς καὶ ἐπῃνέθη , φησί , σεβασθεὶς ὁπόσον κατέλαβε . καὶ μετὰ πλείστους ἄλλους ὕστερον Μανωέ · ὃς καὶ ἀπολωλέναι ἐβόα διότι θεὸν ἑώρακεν , ὡς οὐ χωρητῆς ἀνθρώποις οὔσης , φησίν , οὐδὲ φαντασίας θείας , μὴ ὅτι φύσεως . δι' αἰνιγμάτων δ' οὖν τὴν δι' ὀνειράτων · ἀλαμπὴς γάρ τις αὕτη , καὶ οὐ πάνυ τι πρόδηλος · καὶ γὰρ δι' ἄλλων ἄλλα συμπλέκουσα καὶ συγκρύπτουσα , νέφει τινὶ καλυπτομένην ἀσαφείας παρέχει τὴν δήλωσιν . ὧν καὶ πλεῖστοι μὲν ἕτεροι κήρυκες ἀψευδεῖς , ἀλλὰ καὶ Δανιὴλ καὶ Ἰωσήφ , οἷς νυκτεριναί τινες ὄψεις καθεύδουσι μήπω γεγονότων ἀληθῆ παρεῖχον τὴν πρόγνωσιν . περὶ ὧν ἀμφοτέρων ὁ σοφώτατος ἀπορῶν θεολόγος Γρηγόριος αὐτὸς μὲν ὁμολογεῖ μὴ εἰδέναι , εἰδέναι δὲ τὸν τῶν προφητῶν θεόν , εἴτε φαντασία τις ἦν ἡμερινή , εἴτε νυκτὸς ἀψευδὴς ὄψις , εἴτε τοῦ ἡγεμονικοῦ τύπωσις συγγινομένη τοῖς μέλλουσιν ὡς παροῦσι · πλὴν οὐδεὶς θεοῦ φύσιν εἶδε , φησίν , ἢ ἐξηγόρευσεν . οἷς τοίνυν τὰ τῶν κοινῶν ἐννοιῶν τῆς τοῦ θεοῦ ἐκκλησίας πέπηγεν ἄσειστα κατὰ γνώμην ἑστῶσαν καὶ ἀναμφίβολον , τούτοις καὶ σφόδρα τι ῥᾴδιον ἀόρατον καὶ μόνην ἄκτιστον δογματίζειν τοῦ θεοῦ τὴν οὐσίαν καὶ γνώμῃ καὶ ψυχῇ καὶ χειρὶ νύκτωρ τε καὶ μεθ' ἡμέραν ἀεί , καὶ πάντα ταῦτα πρὸς κανόνα καὶ στάθμην ἀνάγειν ἐκεῖ . εἰ γὰρ καὶ Μωσῆς τὴν ἀόρατον οὐσίαν ὁρᾶν ἐδύνατο τοῦ θεοῦ , οὐκ ἂν ἁπάσῃ γνώμῃ καὶ ὅλης ψυχῆς προθυμίᾳ οὕτως ᾔτει δεόμενος ὕστερον καὶ λέγων « εἰ εὕρηκα χάριν ἐναντίον σου κύριε , ἐμφάνισόν μοι σεαυτὸν γνωστῶς ἴδω σε , ὅπως ἂν ὦ εὑρηκὼς χάριν ἐναντίον σου , » καὶ πάλιν « δεῖξόν μοι τὴν σεαυτοῦ δόξαν . » δῆλον γὰρ ὡς σωματικῶς βλέπων ἐπεθύμει καὶ τῆς θείας οὐσίας θεατὴς γενέσθαι . τὸ δὲ ἦν ἀδύνατον · ἀπερίγραπτος καὶ ἀνείδεος ὁ θεός · « τὸ πρόσωπόν μου » γάρ φησιν « οὐκ ὀφθήσεταί σοι · οὐδεὶς γάρ » φησιν « ὄψεται τὸ πρόσωπόν μου καὶ ζήσεται . ἀλλ' ὄψει τὰ ὀπίσθιά μου , » εἴτε τοὺς λόγους τῶν ὄντων λέγων , καὶ ὅσα μὲν ἐκεῖνον ἐκείνου γνωρίσματα κατὰ τὸν θεῖον Γρηγόριον , εἴτε τὴν διὰ σαρκὸς ἐπιφάνειαν , τὴν ἐκ παρθένου δηλονότι γέννησιν · περὶ ἧς καὶ ὁ ἀπόστολός φησιν « ἐπεφάνη ἡ χάρις τοῦ θεοῦ ἡ σωτήριος πᾶσιν ἀνθρώποις , » ἐπιφάνειαν ἐνταῦθα λέγων οὐ κατὰ τὴν πάλαι τῶν προφητῶν , ἀλλὰ τὴν νῦν τὴν διὰ σώματος ἀληθοῦς · τότε γὰρ διὰ σωματικῶν σχημάτων καὶ τυπικῶν φαντασμάτων ἀναλόγων τῇ τῶν ὁρώντων δυνάμει ἐγίγνοντο . διὰ γὰρ τοῦτο καὶ διάφοροί τε αἱ ὁράσεις καὶ πολυειδεῖς ἐφαίνοντο · καὶ γὰρ « ἐγώ » φησιν « ὁράσεις ἐπλήθυνα , καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ὡμοιώθην . » εἰ γὰρ αὐτήν , ὁ Χρυσορρήμων φησίν , ἑώρων τὴν τοῦ θεοῦ φύσιν , οὐκ ἂν διαφόρως ἐθεῶντο · ἁπλῆ γάρ τις καὶ ἀσχημάτιστος καὶ ἀσύνθετος . εἶτα οὐκ ὤφθην ἀλλ' ὡμοιώθην φησίν · οὐ γὰρ ἄλλος ὁ λέγων , ἀλλ' αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ ἐστὶν ὁ θεός · ἡ γὰρ ὁμοίωσις ποιότητος ἔνδειξιν ἔχει καὶ οὐχὶ φύσεως , σχήματος λέγω καὶ χρώματος καὶ ὅσα τῇ ὄψει πέφυκεν ὑποκείμενα , καὶ ὅσα τῇ ἀκοῇ , λέγω δὴ τὸ τῆς λαλιᾶς ἦθος καὶ βούλημα . καὶ γὰρ καὶ ὁ τοῦ ἀνθρώπου νοῦς ἀσώματος ὢν αἰσθήσει οὐχ ὑπόκειται · ἀλλ' ἐπειδὰν εἰς λαλιὰν ἔλθῃ καὶ λόγους ἐνάρθρους , τηνικαῦτα καὶ αἰσθήσει μὲν ὑποβάλλεται · καὶ τὸ τῆς οἰκείας βουλήσεως εἶδος καὶ ἦθος ἐνδείκνυται μὲν σκιωδῶς καὶ σωματικῶς εἰπεῖν , τὴν δὲ φύσιν ἐνδείξασθαι ἥκιστα ἔχει · σωματικοῖς γὰρ τοῦτ' ἀδύνατον ὄμμασιν . εἰ δὲ νοῦ φύσιν ἰδεῖν αἰσθητῶς ἀδύνατον , πῶς θεὸν ἰδεῖν δυνατόν ; ὅθεν καὶ διπλῆν ὁ θεὸς τὴν τῶν ὄντων εἴργασται φύσιν , διὰ τὸ καὶ τὴν ἀνθρώπου , δι' ὃν τὰ ποιηθέντα πεποίηται , ποίησιν εἶναι διπλῆν , ἔκ τε νοητοῦ καὶ αἰσθητοῦ συγκειμένην · καὶ εἰσὶν οἰκείως ὑποκείμενα τῷ μὲν νῷ τὰ νοητὰ τῇ δ' αἰσθήσει τὰ φαινόμενα πάντα . ὧν οὐδὲν οὐδαμῇ ποτὲ ἄκτιστον · εἴρηται γὰρ ὡς οὐδὲν τῶν τῇ αἰσθήσει ὑποβαλλομένων ἀσώματον · ὃ δὲ μὴ ἀσώματον , πῶς ἄκτιστον ; τίς γὰρ οὕτως ἄμοιρος αἰσθήσεώς τε καὶ νοῦ ὡς ἀγγέλων καὶ ψυχῶν καὶ τῶν τοιούτων ἀσωμάτων μὲν ὄντων κτιστῶν δέ , ἔπειθ' ὅσα χρώμασι καὶ σχήμασι καὶ γλυκύτησι καὶ πικρότησι καὶ ὀσμαῖς ὑπόκειται καὶ ἀκοῇ καὶ ὄψει καὶ ἁφῇ κρίνεται , λέγειν ἄκτιστα . τί δ' ἀπεοίκοι ἂν οὗτος τῶν μαινομένων ἢ ἀναισθήτων ; καὶ ἵν' ἐκ τῶν καθ' ἕκαστα φαινομένων τὸν λόγον γυμνάσωμεν , τὰ διὰ μέλανος ἢ δι' ἄλλου του χρώματος γράμματα τῶν αἰσθήσεων μὲν ὑπόκεινται πάντως τῇ ὄψει · ἀλλ' ἔχει καὶ νοῦν ἐγκείμενον καὶ κρυπτόμενον ἐν τῷ μέλανι , ἀπηγορευμένου καὶ ἀδυνάτου παντάπασιν ὄντος ὄψει τοῦτον ὑποτεθῆναι . ὅμως ἐπειδήπερ ὁ ἄνθρωπος διπλοῦς ἐκ ψυχῆς συνετέθη καὶ σώματος , καὶ ἀμφοτέρων ἐκείνων οἰκείως ἐπιλαμβάνεται , διὰ μὲν τῆς σωματικῆς καὶ φαινομένης ὄψεως τῶν διὰ σώματος χαρακτήρων , διὰ δὲ τοῦ νοεροῦ καὶ ἀφανοῦς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοῦ τῶν τοῖς γράμμασιν ἐκείνοις ἐγκειμένων νοημάτων . καὶ τὸν ἐξ οὐρανοῦ δὲ καὶ γῆς καὶ τῶν ἐν μέσῳ πάντων συγκείμενον κόσμον ὁμοίως ἐξ αἰῶνος ὁρῶντες καταλαμβάνουσιν ἄνθρωποι πῶς μὲν καθόλου πῶς δὲ κατὰ μέρος , κατὰ τὴν ἐνοῦσαν ἑκάστῳ φύσιν καὶ δύναμιν . κἀκ τῶν δυοῖν τούτων πᾶσι πάντων ἡ γνῶσις συνίσταται , τῆς τε δι' ὄψεως αἰσθητικῆς καταλήψεως καὶ τῆς κατὰ τὸν νοῦν ἐνεργείας , ἀφανῶς μὲν κατὰ φύσιν αὐτῆς κινουμένης , ἐμφανιζομένης δ' οὖν διὰ γραμμάτων αὖθις καὶ λαλιᾶς . ἥτις καὶ αὐτὴ μία οὖσα πρὸς πολλὰς μερίζεται ἀκοάς , διπλῆν τὴν ἐνέργειαν δρῶσα · ταῖς μὲν γὰρ ἀκοαῖς σωματικαῖς τισὶν οὔσαις τὸν σωματικὸν δι' ἀέρος ἐνάρθρου δίδωσιν ἦχον , τῷ δὲ μὴ φαινομένῳ τῆς ψυχῆς νοερῷ τὸν ἐμφαινόμενον αὐτῇ καὶ ἐνσημαινόμενον παραπέμπει νοῦν . καὶ οὕτως ἡ τῶν πολιτικῶν καὶ οἰκονομικῶν πραγμάτων καὶ τῶν ἐν βίῳ πάντων κατάληψις ὅσα γένεσις ἄγει καὶ φθορά , δι' αἰσθήσεώς τε καὶ νοῦ , τῆς μὲν φαινομένης τοῦ δὲ κρυπτομένου , τὸν ἐφικτὸν ἡμῖν περιγίνεται τρόπον . διὰ δὴ ταῦτα καὶ ὁ θεὸς λόγος σὰρξ ἐγένετο , μείνας ὅπερ ἦν , νοητὸς καὶ ὑπὲρ νοῦν , προσλαβὼν δ' ὅπερ οὐκ ἦν καὶ γενόμενος διπλοῦς τὴν φύσιν ἀπόρρητον τρόπον , ἵνα διὰ τῶν τῇ αἰσθήσει φαινομένων θαυμάτων τὴν μὴ φαινομένην παραγυμνοῖ καὶ παραδεικνύῃ θεότητα , καὶ οὕτως ἀπὸ τῶν κατ' αἴσθησιν φαινομένων καὶ προσκαίρων θαυμάτων ἀνιστᾷ τὴν ψυχὴν ἐμμελῶς καὶ εἰς τὴν ὑπὲρ αἴσθησιν ἀπευθύνῃ νοητήν τε καὶ μακαρίαν ἐκείνην ζωήν . ἐκ γὰρ μεγέθους καὶ καλλονῆς τῶν ἐξ ἀρχῆς ἐν τοῖς κτίσμασι φαινομένων ἀεὶ θαυμάτων ἀναλόγως ὁ δημιουργὸς ὁρᾶται · ἀνεννόητον γάρ , ὁ θεῖός φησι Διονύσιος , πάντῃ κατὰ τὴν οὐσίαν καὶ ἀκατάληπτον τὸ θεῖον , ἀλλ' ἐκ τῶν αἰτιατῶν ὑμνητέον , διὸ καὶ τὸ θεῖον ἡμῖν βάπτισμα διπλοῖς οὖσι διπλοῦν ἐχαρίσθη , δι' ὕδατος ὁμοῦ καὶ πνεύματος , ἵνα τῷ ὕδατι , τοὺς σαρκικοὺς ἡμῶν ἀεὶ ῥύπους καθαίρειν εἰωθότι , προσγενομένου καὶ τοῦ θείου πνεύματος ἀοράτως καὶ ἀφανῶς , ἅμα τῷ σώματι συγκαθαίρηται καὶ ἡ ψυχὴ νοερῶς τε καὶ ἀφανῶς . ὅτι δὲ συμπαραγίνεται τῷ ὕδατι ἁγιαζομένῳ καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ τῆς τῶν εὐχῶν ἐπικλήσεως , δῆλον ὁ θεῖος ἡμῖν ποιεῖται Χρυσόστομος , « τότε μὲν » λέγων « ἐπὶ Χριστοῦ διὰ τοῦτο ἐφάνη ἡ περιστερά , ἵνα ὥσπερ δακτύλῳ τινὶ δείξῃ τοῖς παροῦσι καὶ τῷ Ἰωάννῃ τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ · οὐ μόνον δέ , ἀλλ' ἵνα καὶ σὺ μάθῃς ὅτι καὶ ἐπὶ σὲ βαπτιζόμενον τὸ πνεῦμα ἔρχεται . νῦν δ' ἡμῖν αἰσθητῆς οὐ χρεία ὄψεως , τῆς πίστεως ἀντὶ πάντων ἀρκούσης · τὰ γὰρ σημεῖα οὐ τοῖς πιστεύουσιν ἀλλὰ τοῖς ἀπίστοις . » ὁρατὴν οὖν θεοφάνειαν οὐ μίαν ἔχομεν καὶ μόνην τὴν μεταμόρφωσιν λέγειν , οὐδ' ἀριθμῷ συγκλειομένας · ἀλλ' ἐν ὅσοις ὁ θεὸς ἐμφανίζεται διὰ συμβόλων θαύμασι μεγίστοις , πάσας θεοφανείας εἰκότως ἄν τις καλέσειεν ὁρατάς . ἀλλὰ καὶ τὸ θεῖον τοῦ Χριστοῦ σῶμα θεοφάνειαν Μάξιμος ὁρατὴν ἐπισημαίνεται λέγειν τὸν μέγαν Διονύσιον . καὶ γὰρ καὶ ἡ κατὰ σάρκα γέννησις ὁρατὴ θεοφάνεια ἦν , ὡς καὶ ὁ μέγας φάσκει Γρηγόριος , οὑτωσὶ λέγων « τὰ δὲ νῦν θεοφάνια ἡ πανήγυρις εἴτουν γενέθλια · λέγεται γὰρ ἀμφότερα · ὄνομα δὲ τῷ φανῆναι μὲν θεοφάνια , τῷ δὲ γεννᾶσθαι γενέθλια . » οὐ μόνον δέ , ἀλλὰ καὶ « ὁ ἀόρατος » φησὶν « ὁρᾶται καὶ ὁ ἄναρχος ἄρχεται , » καὶ ὅσα ἑξῆς φρικωδέστερα μέν εἰσι τοῦ τὴν σάρκωσιν τοῦ κυρίου θεοφάνειαν ὁρατὴν ὀνομάζειν , ὁμόλογα δὲ τοῖς εὐαγγελικοῖς ῥήμασι τοῖς « ὁ λόγος σὰρξ ἐγένετο » ἀποφαινομένοις . οὐ μὴν ἄκτιστον διὰ τοῦτο θεότητα τὴν τοῦ κυρίου σάρκα φαμέν , ἀλλὰ τῇ προσηκούσῃ γνώσει νοῦν καὶ γλῶτταν ῥυθμίζοντες ἐκ τῶν ὁρατῶν θεοφανειῶν πρὸς τὴν τῶν ἀοράτων κατὰ δύναμιν ἀγόμεθα ἔννοιαν , καὶ κατὰ τὸν θεῖον εἰπεῖν Διονύσιον ἐπὶ τὴν ἁπλῆν καὶ ἡνωμένην τῶν νοητῶν θεαμάτων ἀλήθειαν ἀναλόγως ἀνατεινόμεθα . » ἀλλὰ καὶ ὁ μελῳδὸς τὴν σάρκωσιν ὑμνῶν τοῦ κυρίου , « θεοφανείας σου » φάσκει , « Χριστέ , τῆς πρὸς ἡμᾶς συμπαθῶς γενομένης Ἡσαΐας φῶς ἰδὼν ἐκραύγαζεν . » καὶ ἁπλῶς τὰ ἐν πᾶσι καιροῖς γενόμενα καὶ γινόμενα θαύματα παλαιά τε καὶ νέα ὁραταὶ θεοφάνειαι λέγοιντ' ἂν καὶ ἱερὰ παραπετάσματα . δηλώσει δὲ περὶ τῶν τοιούτων καὶ ὁ θεῖος ἐκ Δαμάσκου Ἰωάννης · « ἐπεὶ » γάρ φησι « διπλοῦς ὁ ἄνθρωπός ἐστι καὶ σύνθετος ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος , διπλοῦς γέγονε καὶ ὁ Χριστὸς ἐκ θεότητος ἧς εἶχε καὶ ἧς ὕστερον προσειλήφει σαρκός , ὡς εἶναι τὴν αὐτὴν καὶ μίαν ὑπόστασιν τοῦ κυρίου κτιστὴν καὶ ἄκτιστον , ὁρατὴν καὶ ἀόρατον . διπλῆν οὖν δίδωσι καὶ τὴν κάθαρσιν τῷ διπλῷ ἀνθρώπῳ δι' ὕδατος καὶ πνεύματος . καὶ σωματικῷ εἴδει ὡσεὶ περιστερὰ κατεφοίτησε τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπὶ τὸν κύριον · τὰ γὰρ ὁρατὰ σύμβολα τῶν νοουμένων εἰσί . καὶ διπλῆν προσκύνησιν ἡμεῖς τῷ θεῷ προσάγομεν , τῷ τε νῷ καὶ τοῖς σωματικοῖς ψάλλοντες χείλεσι . καὶ διπλῶς τῷ κυρίῳ ἑνούμεθα , τῶν τε μυστηρίων μετέχοντες καὶ τῆς τοῦ πνεύματος χάριτος · ἐπεὶ γὰρ ἔθος ἀνθρώποις ἐσθίειν ἄρτον ὕδωρ τε καὶ οἶνον πίνειν , συνέζευξεν αὐτοῖς τὴν αὑτοῦ θεότητα , καὶ πεποίηκεν αὐτὰ σῶμα καὶ αἷμα αὐτοῦ , ἵνα διὰ τῶν συνήθων καὶ κατὰ φύσιν ἐν τοῖς ὑπὲρ φύσιν γινώμεθα . » Ἀλλὰ καὶ ὁ θεῖος Μάξιμος , Διονύσιον ἑρμηνεύων , παραπετάσματα λέγειν φησὶ Διονύσιον τὰ σωματικῶς ἐν τῇ λατρείᾳ τελούμενα τῆς χάριτος ἔθη ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ , τουτέστι τὸ τοῦ βαπτίσματος , τῆς ἁγίας κοινωνίας καὶ τῶν λοιπῶν . καὶ τί δεῖ πλειόνων ἐνταῦθα λόγων ; αὐτὸς γὰρ ὁ μέγας ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριος καὶ αὐτὸ δὴ τὸ πάσχα τοῦ κυρίου τύπον ἔφησεν εἶναι , μὴ ὅτι τῶν πάλαι προφητῶν ἐκεῖνα ὅσα τούτου τύπους εἶναι καὶ σκιὰς αἱ θεῖαι γραφαὶ διειλήφασι . « μεταληψόμεθα » γάρ φησι « τοῦ πάσχα νῦν μὲν τυπικῶς ἔτι , καὶ εἰ τοῦ παλαιοῦ γυμνότερον · τὸ γὰρ νομικὸν πάσχα , τολμῶ καὶ λέγω , τύπου τύπος ἦν ἀμυδρότερος · μικρῷ δ' ὕστερον τελεώτερον καὶ καθαρώτερον , ἡνίκα ἂν αὐτὸ πίνῃ καινὸν μεθ' ἡμῶν ὁ λόγος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρός , ἀποκαλύπτων καὶ διδάσκων ἃ νῦν μετρίως παρέδειξε . » τοσοῦτον τοίνυν ἔχοντες περικείμενον νέφος μαρτύρων ἀπαραγράπτων καὶ οὕτω μεγίστων καὶ θεοσόφων ἀνδρῶν καὶ διδασκάλων τῆς τοῦ θεοῦ ἐκκλησίας , καὶ πάντων καθάπαξ λεγόντων ἅπανθ' ὅσα διὰ φώτων ἀεὶ τελεῖται θεῖα τεράστια , θεοφανείας μὲν ὁρατάς , θεότητας δ' ἀκτίστους , οὐδαμῶς που δίκαιον καὶ ἡμᾶς , τῇ δημώδει τῶν ἀμαθῶν καὶ ἀγοραίων συμφερομένους ὑπολήψει , θεότητα ὑφειμένην ἄκτιστον δογματίζειν καὶ διάφορον τῆς θείας οὐσίας τὸ πάλαι φανὲν ἐπὶ τοῦ κυριακοῦ προσώπου φῶς ἐν Θαβὼρ τῷ ὄρει , καὶ ὁμοδοξεῖν Μανιχαίοις καὶ Μασαλιανοῖς διὰ μόνην Παλαμικὴν ἀρέσκειαν μωρὰν καὶ παράνομον , μηδὲν νοητὸν ἡγουμένους ἀλλὰ νοητῶς κομιδῇ τὸν ἄλογον τρόπον τῇ αἰσθήσει μόνῃ πάντα χαριζομένους . καίτοι Ἄρειος ἐκεῖνος ὁ δυσσεβὴς κτίσμα μὲν ἔλεγε βλασφημῶν τὸν υἱὸν καὶ λόγον τοῦ θεοῦ , καὶ θεὸν ὑφειμένον · οὐ μὴν εἰς τοσαύτην ἧκεν ἀναισχυντίαν καὶ νηπιῶδες ψέλλισμα ὥστε ἀνούσιον ὁρατὴν ὀνομάσαι θεότητα · μηδὲ γὰρ εἶναι κατ' ἐπιστήμην μήτε θείαν μήτ' ἀνθρωπίνην , μήτε λόγον ἔχειν οὐδένα λέγειν τι τῶν ὄντων ἀνούσιον ὁρατόν . καίτοι ἐκεῖνος μὲν κτιστὸν λέγων θεὸν ὅμως ὁρατὸν οὐκ ἐδυνήθη προσειπεῖν · ὑπέρτερον γὰρ τῶν ἀγγελικῶν οὐσιῶν ἀποφηναμένῳ οὐ μέντ' ἂν αὐτῷ δυνατὸν ἔπειτα ἦν , ἀοράτων ἐκείνων οὐσῶν , ὁρατὸν αὐτὸν δογματίσαι · Παλαμᾶς δὲ καὶ συλλογίσασθαι τετόλμηκε τὰ ἀσυλλόγιστα , καὶ ἐξηρεύξατο τὰ ἀσύμβλητά τε καὶ ὡς ἐπίπαν ἀσύμφωνα , οὐ κατὰ ποιητικήν τινα τῶν θύραθεν ἄδειαν , ἀλλὰ κατὰ ἀνεπιστήμονα Παλαμικὴν αὐθάδειαν · οὔτε γὰρ οὐδενὶ τῶν θύραθεν σοφῶν πώποτ' εἰς νοῦν τοιαύτη τις ἠνέχθη τερατεία , οὔτε μὴν βαρβάρων ἔψαυσέ τινος λογισμοῦ τηλικαύτη μωρία μέχρι καὶ τήμερον . λείπεται οὖν ἐνταυθοῖ γενομένοις καὶ ἡμῖν , σιωπῇ τὰ τοιαῦτα βδελυξαμένοις , ἀκοὴν παραδραμεῖν μανιώδη καὶ δυσσεβείας μεστήν . Περὶ μὲν οὖν τοῦ ὅτι φῶς ἓν ἄκτιστόν ἐστιν ἡ μία καὶ μακαρία καὶ ποιητικὴ τῶν μετ' αὐτὴν ἁπάντων θεότης ἡ τρισυπόστατος , ἣν οὐδεὶς οὔτ' εἶδεν οὔτ' ἰδεῖν δύναται , τὰ δὲ μετ' αὐτὴν πάντα κτιστά , καὶ ὅτι ὁρατὴ μὲν θεοφάνεια λέγεται τοῖς ἁγίοις ἥ τε σὰρξ τοῦ κυρίου καὶ τὸ ἐν τῷ Θαβωρίῳ πάλαι τῷ ὄρει περιλάμψαν τὸ τοῦ κυρίου πρόσωπον φῶς , οὐ μὴν ἄκτιστοι θεότητες , καὶ ὅτι δι' αὐτῶν παρεδείχθη μὲν οὐκ ἐδείχθη δ' οὖν ἡ μόνη ἄκτιστος ἐκείνη θεότης , καὶ ὅτι Μανιχαίων καὶ Μασαλιανῶν τὸ δόγμα τουτί , καὶ οὐκ ἄλλου τούτων ὅσοι πρεσβύτεροι γεγόνασιν αἱρέσεων ἀρχηγοί , ὁρατὴν εἶναι λέγειν ὀφθαλμοῖς ἀνθρωπίνοις γυμνὴν τὴν ἄκτιστον θείαν οὐσίαν , ἣν καὶ ἀγγελικαῖς δυνάμεσι βλέπειν ἀδύνατον , εἴρηταί τε καὶ εἰρήσεται προϊοῦσι σαφέστερον . τὸ γὰρ τῆς πολυπλόκου ταύτης αἱρέσεως νόσημα Μάνης μὲν πρότερον ὁ τῶν Μανιχαίων πρόεδρος ὠδίνησέ τε καὶ ἔτεκε , Μασαλιανοὶ δ' ἐμαιεύσαντο , ἡ δὲ τῶν εἰκονομάχων εἰς ἀνήμερον ἡμέραν ἐξήνεγκεν ὕστερον τυραννίς · ἡ δὲ νῦν ἐπιπολάσασα Παλαμικὴ φατρία ἐπὶ μείζονι λύμῃ τῆς εὐσεβείας , συμμάχῳ τῇ δυναστευούσῃ τέως χειρὶ χρησαμένη , μέχρις ἤδη καὶ τῆς αἰθερίας λήξεως αὐξηθῆναι τὴν τῆς κακίας πέπραχε φλόγα . διὸ καὶ ἀναληπτέον τὸν εἱρμὸν ἡμῖν ἐκεῖθεν τοῦ λόγου , ὡς ἂν ἐντελέστερον ἔτι καὶ ἡ τῶν τοιούτων ἀφήγησις δέχηται τὸν χρωματισμόν · ἔλαθον γὰρ ἐγὼ συναπενεχθεὶς τῷ τοῦ ζήλου ῥεύματι , μὴ ἀνασχόμενος σιγῇ παρελθεῖν συκοφαντουμένων τῶν μεγάλων τῆς ἐκκλησίας καὶ θείων φωστήρων , Γρηγορίου τε καὶ Διονυσίου . διὸ τὸν περὶ τούτου λόγον πλατυτέρας δεόμενον ἐξετάσεως , βραχέα μὲν ἀρτίως , καὶ ὅσον τὴν προθυμίαν ἀφοσιώσασθαι , διεξῆλθον · τὰ δὲ πλείω τοῖς ἔμπροσθεν ταμιεύεσθαι κρίνας δίκαιον ἐκεῖσε ἐπάνειμι , τοῖς διδασκάλοις κἀν τούτῳ πειθόμενος τουτοισί , τὰς οὕτω βεβήλους καινοφωνίας τῶν λόγων καὶ τὴν πολλὴν φλυαρίαν , οἷς σχολὴν ἔπεισιν ἄγειν , ἐπιτάττουσι παραχωρεῖν τε καὶ ἀποτίθεσθαι . εἶναι γάρ φησι τὸ κινοῦν ἄσχετόν τινα θερμότητα χωρὶς λόγου καὶ ἐπιστήμης καὶ πίστεως πλοῦν ἀκυβέρνητον · τὸ γὰρ τῆς ἐπιστήμης πηδάλιον ἥκιστα ἔχειν αὐτοῖς προσγεγέννηται . Ἐμοὶ δὲ σκοπός τε καὶ πρόθεσις ἦν τῆς ψυχῆς , δι' ἣν εἰρήκειμεν ἐξ ἀρχῆς αἰτίαν , πρόμαχον παρασχέσθαι γλῶτταν , ὅσον ἐφικτόν , ἐκείνῳ τῷ σοφῷ Θεοδώρῳ καὶ μάρτυρι τῆς ἀληθείας , περιφανῶς συκοφαντουμένῳ νῦν πρὸς τῶν Παλαμιτῶν , καθάπερ πρὸς τῶν εἰκονομάχων τότε , οἷς καὶ μέχρι θανάτου τὴν οἰκείαν ἐκεῖνος ἀντέστησεν ἔνστασιν , τὸ μὲν σῶμα παντοίαις ὑπὲρ Χριστοῦ προδοὺς κολάσεσιν , τὴν δὲ φιλόσοφον ἐκείνην καὶ ἔντεχνον γλῶτταν κατὰ τῶν ἀντιθέτων ὁπλίσας δογμάτων · οἷς κἀγὼ τήμερον , τοῖς τῶν ἐκείνου λόγων ὅπλοις θαρρήσας , ἀνθίσταμαί τε καὶ ἀντιστήσομαι , καὶ τοὺς ὑπὲρ ἀληθείας ἀνακαινίζειν ἄθλους ἐκείνου τό γε εἰς ἐμὲ ἧκον οὐ κατοκνήσω κατὰ τῶν τὴν αἵρεσιν ἐκείνην ἀνακαινίζειν τολμώντων τήμερον , ἀλλὰ κατὰ τοὺς προμηθεστέρους τῶν ἰατρῶν καὶ αὐτὸς κολάζειν καὶ ἀναστέλλειν , τὸν ἐφικτόν γε τρόπον , πειράσομαι τῆς τῶν ἀντιθέτων γνώμης καὶ γλώττης τὸ ἀσελγὲς καὶ ἀστάθμητον , καθάπερ ἐκεῖνοι τῆς τῶν σωμάτων εὐεξίας τοὺς παρανόμους ἀνασοβεῖν ἐγχειροῦσιν ὀλίσθους , ἕως ἥ τε γλῶττα ἔρρωται σύν γε θεῷ καὶ τὴν ὥραν ἀνθοῦσαν δίδωσιν ἐμοὶ δοκεῖν ἔτι κεκτῆσθαι τοὺς λογισμοὺς ὁ χρόνος , μήπως ἡ ζῶσα τῆς εὐσεβείας δύναμις , πολλαχόθεν κατ' αὐτῆς ἀκμάζοντος τοῦ τῆς ἀσεβείας χειμῶνος , πρωϊαίτερον καὶ τῆς ἐνίων ἴσως ὑπολήψεως καὶ δόξης τὸν ἄδικον μαρασμὸν ὑποστῇ , καθάπερ ἄνθος ἐν ἀγρῷ καὶ ῥόδον ἐν λειμῶνι . Πρῶτον οὖν ἐξεταστέον τί ἐστι μεταμόρφωσις , μᾶλλον δὲ τί ἐστι μορφὴ καὶ τί τὸ γένος αὐτῆς · οὕτω γὰρ ἂν καὶ τὰ εἰρημένα σαφέστερα γένοιτ' ἄν . τῶν γὰρ ὁμωνύμων οὖσα ἡ φωνὴ ἐπὶ μὲν θεοῦ λεγομένη ταὐτὸν δύναται τῇ οὐσίᾳ , καθὰ καὶ τοῖς θείοις τῆς ἐκκλησίας φωστῆρσι νενομοθέτηταί τε καὶ παραδέδοται , ἐπί γε μὴν τῶν αἰσθητῶν μορφή ἐστι τὸ περὶ τὴν ἐπιφάνειαν ποιὸν τύπωμα , πρὸς ὃ βλέποντας εὔμορφόν τε λέγειν ἔνεστι καὶ δύσμορφον τὸ ὑποκείμενον ζῶον τυχόν . συμβεβηκὸς γάρ ἐστιν ἐν ὑποκειμένῳ τινὶ θεωρούμενον ἡ μορφή . γένος δ' ἔχουσα τὴν ποιότητα τέταρτον κατὰ διαίρεσιν εἶδος εὑρίσκεται ταύτης . ἐπεὶ δὲ καὶ ἡ κίνησις , συμβεβηκὸς οὖσα καὶ αὐτή , θεωρεῖται μὲν καὶ ἐν οὐσίᾳ καὶ ποσῷ καὶ τόπῳ , θεωρεῖται δὲ μᾶλλον κἀν τῇ ποιότητι τὸ πολυειδὲς ἐργαζομένη τῆς ἀλλοιώσεως , τὴν δ' ἀλλοίωσιν ἐκστατικόν τι εἶναι τοῦ πρότερον ὄντος ὁρίζονται τῆς οὐσίας μενούσης , ἡδέως ἂν ἐροίμην ἔγωγε Παλαμᾶν καὶ τοὺς ἀμφ' αὐτόν , τί ἂν εἶναι νοοίη τὴν μεταμόρφωσιν . οὐδὲν γὰρ ἡ λέξις ἕτερον πάντως δηλοῖ ἢ μορφῆς ἀλλοίωσίν τε καὶ μεταποίησιν . εἰ μὲν οὖν τῆς οὐσίας λέγοι τῆς θείας , Μανιχαίων τὸ νόσημα δείξων ὁ λόγος ἔρχεται · καὶ τί ἂν ἀσεβέστερον εἴη τοῦ μετουσίωσιν λέγοντος τὴν ἐπὶ τοῦ Θαβωρίου ὄρους μεταμόρφωσιν τοῦ Χριστοῦ , καὶ δυοῖν τῶν ἀτοπωτάτων θάτερον πάντως εἰσάγοντος , ἢ τῆς θείας οὐσίας τὸ ἀναλλοίωτον δηλαδὴ καθαιροῦντος εἰς τὸ ὑφειμένον καὶ διάφορον ταύτης , ἢ διαιροῦντος ἐξ ἀμαθοῦς καὶ κακοτρόπου γνώμης εἰς δύο θεοτήτων ἀκτίστων διχοτομήματα τὴν μόνην ἄκτιστόν τε καὶ ἀμερῆ καὶ ἁπλῆν , καὶ τὴν μὲν λέγοντος ὁρατὴν τὴν δ' ἀόρατον , καὶ τὴν μὲν μεθεκτὴν τὴν δ' ἀμέθεκτον , καὶ τὴν μὲν ὑφειμένην τὴν δ' ὑπερκειμένην . ὃ καὶ τὴν τῶν εἰκονομάχων ὑπερβέβληκεν αἵρεσιν , ὡς εἰρήσεται χωροῦντι τῷ λόγῳ πλατύτερον . εἰ δ' ἐξ ὅλων ὅλην μεταβεβλῆσθαι φάσκοι τὴν τοῦ δούλου μορφήν , κατ' αὐτοὺς ἀκριβῶς εἰπεῖν τοὺς εἰκονομάχους , ἐπὶ φῶς ἄρρητόν τε καὶ ἄκτιστον καὶ θεότητα ξένην , καθὰ κἀν τοῖς περὶ φωτὸς διέξεισι λόγοις αὐτοῦ φωναῖς ἀνθρωπίναις κεχρῆσθαι τὸ φῶς ἐκεῖνο , καυχώμενον πρὸς αὐτόν , καὶ « μὴ φοβοῦ » παρακελευόμενον , « μετά σου γάρ εἰμι , » τοῦ μέλλοντος ἀρραβῶνα φωτὸς παρεχόμενον , ζητητέον πῶς τὸ κτιστὸν μετακεχώρηκεν ἑαυτῷ πρὸς τὸ ἄκτιστον καὶ τὸ ἠργμένον πρὸς τὸ ἄναρχον καὶ τὸ χρονικὸν πρὸς τὸ ἄχρονον , καὶ πρὸς τὸ πεπερασμένον τὸ ἄπειρον . ὅτι μὲν γὰρ τὸ φθαρτὸν τοῦτο κατὰ τὸν θεῖον ἀπόστολον ἐνδύσεται ἀφθαρσίαν , ἠκούσαμέν τε καὶ πεπιστεύκαμεν · τὸ δὲ κτιστὸν γενέσθαι ἄκτιστον ἢ τὸ σῶμα ἀσώματον οὔπω ἐς δεῦρο οὔτε τι τῶν λογικῶν ζώων εἴρηκεν οὔτ' ἀκήκοεν οὐδὲν οὐδαμῇ , οὔτε καθάπαξ εἰπεῖν τῶν ἁπάντων κτισμάτων οὐδὲν οὐδαμῇ πω νενόηκεν . οὔτε μὴν οὐδ' αὖ τὸ ἄκτιστόν τε καὶ ἄπειρον οὔτε κατ' οὐδένα λόγον οὔτε κατ' οὐδένα τρόπον ἐπιδέχεται τὴν οἱανδήποτε κίνησιν καὶ τροπὴν εἰς τὸ ὑφειμένον , οὐκ ἔχον οὔθ' ὅπως τραπήσεται οὔθ' ὅπου κινηθήσεται · τροπὴ γὰρ τοῦ κατὰ φύσιν ἀπείρου , κινεῖσθαι μὴ πεφυκότος , [ ἤ τ' ] ἀλλοίωσις καὶ διαίρεσις εἴη ἄν , ὅπερ ἀδύνατον · πᾶσα γάρ , ὁ θεῖος ἔφησε Μάξιμος , φύσις τῷ οἰκείῳ λόγῳ διὰ παντὸς ἔχει τὸ τέλειον , νοητή τε καὶ αἰσθητή , εἴτ' οὖν ἁπλῆ τε καὶ σύνθετος · ὧν γὰρ οἱ λόγοι παρὰ τῷ θεῷ ἅμα τῷ εἶναι τὸ τέλειον ἔσχον , τούτων ἡ κατὰ τοὺς οἰκείους λόγους παραγωγὴ καὶ οὐσίωσις προσθήκης πάσης καὶ ἐλλείψεως τῆς πρὸς τὸ εἶναι , ᾗπερ ὄντα τυγχάνει , παντελῶς ἐστὶν ἀνεπίδεκτος . εἰ δέ πού τις ἀλλοίωσις γένοιτό πῃ , οὐ μέντοι περὶ τὸν τῆς φύσεως ἀλλὰ περὶ τὸν τοῦ ἀλλοιουμένου γίνεται πράγματος τρόπον . ὁ μὲν γὰρ λόγος μεθαρμοζόμενος φθορὰν αὐτίκα παρέχει τῇ φύσει , ὁ δὲ τρόπος τοῦθ' ὑπομένων θαυματοποιοῦ δυνάμεως ἔνδειξιν ἔχει · τοῦ γὰρ Αἰγυπτίου Νείλου τὸ ὕδωρ ὄψιν μὲν καὶ γεῦσιν πάλαι μεταμεμόρφωται καὶ ἠλλοίωται πρὸς αἵματος χρῶμα καὶ ἀηδίαν , τήν γε μὴν ὑγράν τε καὶ ῥέουσαν ἥκιστα ἤρνηται φύσιν · καὶ ἡ Βαβυλώνιος ἐκείνη κάμινος τοῖς μὲν ὁσίοις παισὶ τὴν ἀναλωτικὴν μεθήρμοσται δύναμιν , οὐκ ἐχούσης τῆς ἀρετῆς φθορὰν ἀναδέχεσθαι ῥᾷστα καὶ ὁπωσοῦν , τὸ μέντοι φωτεινόν τε καὶ πυρῶδες ἦθος καὶ τὸ τῆς φύσεως ἀνωφερὲς οὐ μεθήρμοστο · τοῖς γὰρ Βαβυλωνίοις τὸ κατὰ φύσιν ἔδειξε καυστικόν , φύσει δεκτικοῖς γεγονόσι διὰ τὸ τῆς κακίας ὑλῶδες . Καὶ ἵνα κατὰ ῥῆμα τὰ τῶν εἰκονομάχων εἰς μέσον προενεγκόντες , καὶ τοῖς τοῦ Παλαμᾶ παρεξετάσαντες , δείξωμεν ὡς ἐς τὸ πάνυ τι ἀκριβὲς καὶ αὐτοῖς συμπεφώνηκε μέν , παρήλασε δ' οὖν , τὸ παρ' ἑαυτοῦ συγκεκραγώς , ὡς εἴωθεν , ἐπὶ τὰ αἴσχιστα μάλα φιλότιμον , ἀκούετε δή . μετὰ γὰρ πολλὰς κἀκεῖνοι τὰς ἄλλας αὐτῶν βλασφημίας καὶ τάδε βεβλασφημήκεσαν . ἐν ἀνθρώποις ἔτι , φασί , βιοτεύων ὁ θεὸς λόγος , τοῖς ἐκκρίτοις τῶν ἑαυτοῦ μαθητῶν προαρραβωνιζόμενος τὴν θέαν τῆς αὐτοῦ βασιλείας , μεταβαλὼν τὴν τοῦ δούλου μορφὴν ἐπὶ τοῦ ὄρους , ὑπὲρ τὴν ἀνθρωπείαν φύσιν ἐπιδέδεικται , ὥστε τὸ μὲν πρόσωπον αὐτοῦ ἀπήστραψεν ὡς ὁ ἥλιος , τὰ δὲ ἱμάτια αὐτοῦ ὡς τὸ φῶς . εἰ δὲ τότε ἡ ἐν σαρκὶ αὐτοῦ μορφὴ τοσαύτης ἔλαχε δυνάμεως πρὸς τῆς ἐνοικούσης ἐν αὐτῇ θεότητος μεταβληθεῖσα , τί χρὴ λέγειν μετὰ τὴν ἀνάστασιν καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον καὶ τὴν ἐκ δεξιῶν τοῦ πατρὸς ἵδρυσιν , ὅτ' ἐξ ὅλων ὅλη μεταβέβληται ἐπὶ φῶς ἄρρητον καὶ ἀνεκδιήγητον · μεταμεμόρφωται γὰρ καὶ ἀπηθανάτισται καὶ ἄκτιστον γέγονε καὶ ἄφθαρτον . Ἀκηκόατε τὴν ἐπὶ κακῷ συμφωνὴν τοῦ Παλαμᾶ περί τε τοῦ ἐν Θαβωρίῳ φωτός , ὅτι μεταμεμόρφωται πρὸς τὸ ἄκτιστον ἐκ τοῦ κτίσματος , καὶ ὅτι ἀρραβὼν τοῦ μέλλοντος οὑτωσὶ φωτὸς ἐγεγόνει . γνοίητε δ' ἂν ἀκριβέστερον καὶ ὅσον τὸ τῆς κακίας ταυτησὶ μέγεθος , ἐπειδὰν καὶ τοὺς κατ' αὐτῆς ἐλέγχους ὑφ' ἡμῶν ἐκτεθέντας ἀκούσητε , ὁποίους καὶ ὅσους οἱ τότε σοφοὶ τῆς τοῦ θεοῦ ἐκκλησίας προστάται , λόγοις ἅμα καὶ ἔργοις ἐρρωμένως ἐνηθληκότες , συνεγράψαντό τε καὶ ἡμῖν τοῖς μετ' ἐκείνους ἰοῦσι συμμαχίας προεμνηστεύσαντο κρατίστης ὑπόμνημα . προῄδεσαν γὰρ ἐκεῖνοι , τῷ θείῳ φωτιζόμενοι πνεύματι , τὴν ἐν τῷ τέλει τῶν αἰώνων τῆς εἰκονομαχίας ἀναβίωσιν ταυτηνί , ἣν Παλαμᾶς μὲν ὠδίνησέ τε καὶ ἔτεκεν , αἱ δὲ τηνικαῦτα ἡγεμονίαι καὶ ἐξουσίαι τοῦ παρόντος αἰῶνος καὶ σκότους ἐπὶ πονήρῳ τῶν πατρίων δογμάτων τῆς τοῦ θεοῦ ἐκκλησίας ἀνειληφυῖαι κακῶς ἐμαιεύσαντό τε καὶ ἐξέθρεψαν . ὧν εἷς προβληθεὶς ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀρκέσει κάμνοντας ἡμᾶς ἀναρρῶσαι , καὶ ἅμα ἱκανῶς ἐν βραχεῖ παραστῆσαι τὸ τῆς κακίας νεμόμενον ἅπαν , μέχρι πόσου μὲν ἀτοπίας ἐξώκειλε τότε μέχρι πόσου δὲ νῦν προήνεγκεν ηὐξηκὼς Παλαμᾶς , προσλαβὼν μὲν τὰς ἐκεῖθεν εὑρημένας ῥίζας , καὶ προσεπενεγκὼν τὰς οἴκοθεν ἐφευρημένας μιαρωτέρας προφάσεις . Θεόδωρος γὰρ ὁ πολὺς μὲν τὴν σοφίαν πολὺς δὲ καὶ τὴν ἐμπεφυκυῖαν ἀρετήν τε καὶ σύνεσιν , πολλὴν τὴν σπουδὴν ἐν τοῖς κατὰ τῶν εἰκονομάχων ἀγῶσιν ἐπιδειξάμενος ἐς τὸ πάνυ τι κράτιστον , ὡς ἐν ταῖς ἀρχαῖς τῶν ἡμετέρων τῶνδε λόγων ἡμῖν τὰ περὶ αὐτοῦ πλατύτερον εἴρηται , πάντων μάλιστα πλεῖστον ἀντεισενεγκὼν ὑπὲρ εὐσεβείας τὸν ζῆλον , καὶ ἀντιστήσας τοῖς τότε κατὰ τῶν θείων εἰκόνων μανεῖσι τυράννοις , ὑφ' ὧν καὶ τὸ πρόσωπον γέγραπταί τε καὶ ἔστικται καὶ τὴν ἐπωνυμίαν Γραπτὸς ἐκεῖθεν κληθεὶς ἀπηνέγκατο , πλείσταις μὲν καὶ ἄλλαις ἱεραῖς αὐτοῦ βίβλοις τὴν τοῦ θεοῦ ἐκκλησίαν κεκόσμηκε , μάλιστα δ' αἷς κατὰ τῶν εἰκονομάχων ἐξέθετο , τοῖς συγγράμμασιν ἐντυγχάνων τοῦ τότε τὰ πρῶτα φέροντος ἐν λόγοις ἀσεβοῦς Εὐσεβίου · ἐν αἷς τά τε ἄλλα καὶ τάδε διέξεισι . κατακομψεύεται , φησίν , Εὐσέβιος ἐπὶ φῶς ἄρρητον καὶ ἀνεκδιήγητον καὶ τῷ θεῷ λόγῳ πρέπον τὴν τοῦ δούλου μεταβεβλῆσθαι μορφὴν ἐν τῷ ὄρει , φῶς ὅπερ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη . καὶ ὁ μὲν Εὐσεβίου λόγος τοιοῦτος καὶ οὕτως ἔχων , καὶ τὸ πᾶν αὐτῷ ἐνταῦθα τῆς ἀσεβείας ἐξήρτηται · ὅποι δ' αὐτῷ φέρει τὰ τῆς καινῆς ταύτης διδασκαλίας καὶ τοῦ δόγματος , ὡς ἔνι μάλιστα , συντομώτερον σκεψώμεθα , καὶ ὁποῖος δὴ καὶ ὅστις ὁ τῆς μεταβολῆς τρόπος , ἐπισκέψασθαι πειρασώμεθα . πᾶν τὸ μεταβαλλόμενον ἢ κατ' οὐσίαν μεταβάλλεται , ὃ δὴ περὶ γένεσιν καὶ φθορὰν θεωρεῖται , ἢ κατά τι τῶν ἐν αὐτῷ , καὶ τοῦτο διχῶς · ἢ γὰρ κατὰ ποσὸν μεταβάλλεται , καθὸ ἡ αὔξησις καὶ ἡ μείωσις δείκνυται , ἢ κατὰ τὸ ποιόν , ἐξ οὗ ἐμφαίνεται ἡ ἀλλοίωσις . εἰ μὲν οὖν κατὰ τὸ ποιὸν μεταβέβληται , κεκίνηται μὲν πρὸς ἀλλοίωσιν , ἢ δέ ἐστι μετασχηματισμὸς χαρακτῆρός τινος ἢ κατά τι τῶν τοῦ ὑποκειμένου πράγματος ἐξαλλαγή , χωριστῶς ἢ ἀχωρίστως ἐπισυμβαίνουσα . ἅπερ ἀλλοῖον μὲν καὶ διάφορον τοῦ προτέρου δείκνυσιν , οὐ μὴν δέ γε ἄλλο τι τὸ ἀλλοιούμενον ἀπεργάζεται · οὐ γὰρ οὐσιωδῶς μετέβαλεν , ἀλλ' ἐκ τοιοῦδε τὸν αὐτὸν τοιόνδε κατὰ τὸ ποιὸν γενέσθαι πεποίηκε . τοῦτο δ' οὐκ ἔστιν ἐξ ὅλων ὅλον μεταβεβλῆσθαι · τὸ γὰρ ὑποκείμενον ὑπομένει πάντως σωζόμενον . εἰ δὲ κατὰ τὸ ποσόν , αὔξησίν τινα ἢ μείωσιν ἐδέξατο . ἀλλ' οὐδὲ ταῦτα ἄλλο τι παρὰ τὸ ἐξ ἀρχῆς ὑπάρξαν ποιεῖ , ἀλλ' ἐκ τοσοῦδε τὸν αὐτὸν τοσόνδε κατὰ τὸ πηλίκον γενέσθαι πεποίηκεν . οὐκοῦν οὐδὲ κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον ἐξ ὅλων ὅλη μεταβέβληται ἡ μορφή . λείπεται οὖν λέγειν καθ' αὑτὴν μεταβεβλῆσθαι , περὶ τὴν οὐσίαν δηλαδή , ὡς ἀνάγκην εἶναι πᾶσαν ἐκ γενέσεως εἰς φθορὰν καὶ τοῦ ὄντος εἰς τὸ μηδαμῶς εἶναι κεχωρηκέναι . ἀλλὰ τὴν θνητότητα , φησίν , ἀπεδύσατο καὶ τὴν φθορὰν ἀπενίψατο . πρόσθες , εἰ βούλει , ὅτι καὶ εἰς τὸ ἀόρατον τὸ ὁρατὸν μέτεισι καὶ εἰς τὸ ἄχρονον τὸ ὑπὸ χρόνου , καὶ τὸ κτιστὸν εἰς τὸ ἄκτιστον , καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα ἀντίκειται . ἀλλ' οὐ τὴν θνητότητα τις γράφει οὐδὲ τὴν μεταμόρφωσιν αὐτὴν καθ' αὑτήν · οὐ γὰρ ἄνευ σώματος ἐφ' ἑαυτήν ποτε θεωρηθήσεται , ἐπεὶ μηδὲ λευκότης ἢ μελανότης ὑποκειμένου δίχα ὑποσταῖεν ἄν . ὡς γὰρ οὐ μεταβέβληται ἡ μορφὴ ἐκείνη καὶ τὸ εἶδος εἰς θεότητος φύσιν , ὡς οὗτος νομίζει , ( καὶ γὰρ ἀμήχανον τοῦτο γενέσθαι ) ἤδη καὶ πρόσθεν εἴρηται , καὶ μαρτυρεῖ ἡ ἀλήθεια αὐτὴ κἀκ τῶν ἀκριβῶς ἐπεσκεμμένων τὴν τῶν πραγμάτων φύσιν καὶ τῶν δογμάτων ἡμῶν τὴν ἀλήθειαν τὸ ἀπλανὲς καὶ ἀνεπίληπτον . ἀλλὰ μεταμεμόρφωται , φησί , καὶ ἀπηθανάτισται καὶ ἄφθαρτον καὶ ἄκτιστον γέγονεν . εἶτα μεταμορφωθὲν καὶ ἀπαθανατισθὲν μεμένηκε σῶμα , ἢ οὔ ; εἰ μὲν γὰρ μεμένηκε , μάταιος ὁ Εὐσεβίου ὁρᾶται λόγος καὶ οὐδὲν ἡμῖν πρᾶγμα ἔσται · εἰ δὲ οὐ μεμένηκεν , οὐδὲ μεταμεμόρφωται ἄρα , οὐδ' ἀθανασίαν καὶ ἀφθαρσίαν ἐνδέδυται . οὐδὲ γὰρ εἶχεν εἰς ὃ μεταμορφωθήσεται , οὐδὲ ἦν ὃ τὴν ἀθανασίαν ἐνδύσεται , οὐκ ὄντος ἐν ᾧ ταῦτα θεωρηθήσεται . ἀλλ' ἄτοπον καὶ τὸ ἐννοεῖν τοιαῦτα , μᾶλλον δ' ἀδύνατον . καὶ πάλιν , ἀπὸ τοῦ κατὰ τὴν μεταμόρφωσιν τρόπου ἀποσεμνύνων τὴν δουλικὴν μορφὴν πλέον ἢ καλῶς εἶχε , καὶ ταύτῃ τιμῶν ᾗ μηδὲ Χριστὸς τετίμηκε , καὶ τῆς μεταβολῆς ἐντεῦθεν κατάρξας , προϊὼν καὶ αὐτὴν τὴν μορφὴν καὶ τὸ εἶδος ἀπεσκευάσθαι λέγει καὶ μεταβεβλῆσθαι εἰς θεότητα , ὡς καὶ ἐν τοῖς μετέπειτα δηλώσει τὰ παρ' αὐτοῦ ἐκτιθέμενα τηλαυγέστερον , καὶ ἔτι μᾶλλον κατὰ πρόσβασιν ἀπὸ τοῦ τὴν θνητότητα ἀποδεδύσθαι καὶ τὴν φθορὰν ἀπονίψασθαι καὶ εἰς τὴν τοῦ θεοῦ δόξαν μετεσκευάσθαι . ἀλλὰ τὸ μὲν φθαρτὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι δεῖν ἀφθαρσίαν καὶ τὸ θνητὸν ἀθανασίαν ὁ μέγας μυσταγωγεῖ ἀπόστολος · τὸ δὲ σῶμα ἀσωματότητα ἐνδύσασθαι ἢ τὸ κτιστὸν γενέσθαι ἄκτιστον ἢ τὸ περίγραπτον εἰς ἀπεριγραψίαν μετατεθήσεσθαι οὔπω μέχρι καὶ σήμερον ἤκουσται . ἀλλ' ἐπανακτέον τὸν λόγον , καὶ ζητητέον τὶ ἂν εἴη τοῦτο τὸ φῶς · οὐ γάρ πω σαφῶς ὅ τι ἔστιν ὁ γεννάδας ὑπέδειξε νῦν , ὅτι μὴ μόνον τῷ θεῷ λόγῳ πρέπον προσθείς , ἐσύστερον ἐρεῖν ἐκδηλότερον . ὅμως πρὸς τὰ δεδογμένα αὐτῷ ἐν τῷ παρόντι τὸν λόγον ἡμεῖς ἐξετάζομεν . τί οὖν ἐστίν ; ἆρα οὐσία τις καὶ ἐνυπόστατον καθ' ἑαυτὸ ὑφεστὼς καὶ μὴ δεόμενον ἑτέρου πρὸς ὕπαρξιν , ἢ ποιότης ἀσώματος καὶ ἀνούσιος , ἐν ἄλλῳ τὸ εἶναι ἔχουσα , οὐκ ἐν ἑαυτῇ θεωρούμενον ; ἀλλ' εἰ μὲν οὐσία ἐστί , πότερον ἀγγελική , ἐπεὶ καὶ ἄγγελος φῶς , καὶ τοῦ πρώτου καὶ ἀνωτάτω φωτὸς μαρμαρυγὴ καὶ ἀπόλαμψις ; ἀλλ' οὐκ ἂν τοῦτο εἴποι · οὐ γὰρ ἂν εἰκονισμοῦ καὶ γραφῆς γραφήν που διέφυγε · μάρτυρες ἀπαράγραπτοι τὰ ἱερὰ λόγια , ἡνίκα θεὸν τῶν ἄλλων διδάσκει προστάττοντα καὶ Μωσέα τὸν προσταττόμενον πράττοντα τῶν χερουβὶμ ἐκείνων τὴν ποίησιν . εἰ καὶ οὗτος τὰς θείας φωνὰς ἀπαναίνεται . εἰ δὲ θεία οὐσία ἐστί , πῶς εἰς τοῦτο μετῴχετο ; εἰ μὲν ἐν ἰδίᾳ ὑποστάσει καὶ καθ' ἑαυτὴν μετελθοῦσα θεωρουμένη , καὶ οἷον ἄλλο καὶ εἰδικὸν ἀποτεμομένη πρόσωπον , καὶ πρὸς τὴν τοῦ λόγου διαπρέπον ἐμφέρειαν , μηδεμιᾷ τῶν ἐν τῇ τριάδι νοουμένων συμπαρυποστᾶσα καὶ συμφυεῖσα , τετρὰς αὐτῷ σαφῶς ἡ τριὰς ἀποτετέλεσται , καὶ ὁρᾶται ὡς φιλότιμος περὶ τὴν θείαν οὐσίαν Εὐσέβιος , ἀφθονίᾳ ὑποστάσεων πληθύνων καὶ αὔξων τὰ ἀπλήθυντα καὶ ἀμείωτα καὶ πάσης τῆς ὁπωσοῦν ὑφέσεως ἢ πλεονασμοῦ παντάπασιν ἀνεπίδεκτα . εἰ δὲ εἰς τὴν τοῦ λόγου συγχεθεῖσα καὶ οἷον συνουσιωθεῖσα παρῆλθεν ὑπόστασιν , μετὰ πλείονος τῆς εὐγνωμοσύνης προσθήκην καὶ αὔξησιν τῇ τοῦ λόγου αὐτῇ δίδωσιν ὑποστάσει · ἥτις οὐκ ἄλλη παρὰ τὴν τοῦ πατρὸς οὐσίαν καὶ φύσιν ἐστί , τῷ χαρακτηριστικῷ τῆς ἰδιότητος μόνον κατὰ τὴν γέννησιν διαφέρουσα . τοιαῦτα μὲν τὰ ἐκ τῶν ἐκείνου ἀρχῶν ἀναφανέντα ἔκτοπα καὶ παράλογα , εἰ τὸ φῶς ἐκεῖνο τὸ ἄρρητον οὐσίαν εἶναι λέγοι · ὑπόλοιπον δ' οὖν ἐστὶ ζητεῖν , εἰ ποιότητα τοῦτο ἀσώματον ἢ ἀνούσιον εἶπε , τί συμβαίνει , οἷον ἀπόρροιάν τινος οὐσίας καὶ ἀπαύγασμα , εἰς ἣν ἡ μορφὴ ἐκείνη μεταβέβληται . ἀλλ' οὐδὲν ἧττον ἡ πασῶν ἐσχάτη ὕβρις καὶ ἀτοπία τῷ θείῳ προστετρίψεται σώματι · λωβήσαιτο γὰρ ἂν τὸν τοῦ εἶναι λόγον · καὶ ταύτῃ τὸ ἀνύπαρκτον εἰσαχθήσεται , ἄλλως τε οὐδὲ ἐνὸν ποιότητα ὑποκειμένου δίχα καθ' ἑαυτὴν ὅ τι ποτέ ἐστι διαδειχθῆναι , κἂν τῶν οὐσιωδῶν αὐτὴν εἴποι τις , ἣ καὶ ἐς οὐσίας μέρος ἀνάγεται · ὡς ἐπὶ παραδείγματος εἰπεῖν , οὐκ ἂν τὸ λογικόν που συσταίη ὑποκειμένου ἄνευ , ὅ ἐστι τὸ ζῶον , εἰ μὴ πρότερόν τις ὑποθοῖτο οὐσίαν ἔμψυχον αἰσθητικήν . Ὅτι μὲν οὖν τοῖς εἰκονομάχοις ἡ μεταμόρφωσις τοῦ σωτῆρος ἐπὶ τοῦ ὄρους οὐ μορφῆς ἀλλοίωσις ἐπὶ τὸ λαμπρότερον ἐνομίσθη , ἀλλὰ τὸ μὲν σωτήριον σῶμα πρὸς τὸ ἄκτιστον μεταβεβλῆσθαι καὶ ἄφθαρτον , τὸ δὲ φανὲν τηνικαῦτα φῶς θεότης ἄκτιστος καὶ ἀνούσιος εἶναι , τότε μὲν ἐπὶ τοῦ ὄρους οἷον ἀρχῆς γενομένης τῇ ἀκτιστότητι τοῦ ἀνθρώπου καὶ ἀφθαρσίᾳ ὡς ἐν ἀρραβῶνος τρόπῳ , μετὰ δὲ θάνατον καὶ πρὸς οὐρανοὺς ἀνάβασιν τελέως ἤδη γενέσθαι καὶ φύσει ἄκτιστον , καὶ ὅτι ἀρχὴ τῆς εἰκονομάχου αἱρέσεως ἐκείνοις ἡ τῆς μεταμορφώσεως γέγονε πρόφασις , ἀκηκόατε , οὐκ οἴκοθεν ἐμοῦ διηγουμένου , ἀλλὰ τοῦ μεγάλου πατρὸς καὶ διδασκάλου τῆς τοῦ θεοῦ ἐκκλησίας , οὗ τὸ ἀξιόπιστον μηδ' αὐτὸν οἶμαι παραλογίσασθαι τὸν διάβολον , μὴ οὐκ ἀληθῆ λέγειν , οὐχ ὅτι σοφίᾳ πάσῃ τῇ τε θύραθεν καὶ ὅση τῆς καθ' ἡμᾶς εὐσεβείας ὁ μέγας κεκόσμηται , ἀλλ' ὅτι καὶ ὅση κατὰ θεὸν ἀρετή , τελείως ἐξήσκησε πᾶσαν καὶ πρὸς τὸ ἀκρότατον ταύτης ἀφίκετο , ὡς πάντα προέσθαι ῥᾳδίως , μὴ ὅτι γε ὅσα τοῦ σώματος εἴη ἐκτός , ἀλλὰ καὶ αὐτό γε τὸ σῶμα τῆς θείας ἕνεκεν ἀγάπης εἰς τοὺς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας κινδύνους προδοῦναι προθύμως , ὡς ἀνωτέρω προέφημεν . ὅτι δὲ καὶ ἀσεβῶς τὰ σφίσι νομισθέντα νενόμισται , δῆλον καὶ τοῦτ' ἐκ τῶν αὐτοῦ σοφῶν καὶ ἀναντιρρήτων γέγονεν ἀποδείξεων . καίτοι διὰ τὰς περιεστηκυίας κἀμὲ πρὸς τῶν διωκτῶν συμφορὰς οὐδ' ἔσχον ὅπως ὑπ' αὐτῶν κλαπείσας τὰς ἐκείνου βίβλους παμπόλλους οὔσας ἀνειληφώς , ἐξ ὧν καὶ ὅθεν πολλάκις ἀναλαμβάνων πρότερον ἐθεώρουν , προθεῖναι νῦν ἡμῖν τὰ πολλῷ τῶν εἰρημένων πλείω τε καὶ ἐναργέστερα , ὡς πᾶσι γνωσθῆναι τελεώτερον τῆς τε ἀσεβείας ἐκείνων τὸ μέγεθος καὶ τοῦ θείου τοῦδε ἀνδρὸς τῆς σοφίας τὸ περιὸν καὶ τοῦ πρὸς εὐσεβείαν ζήλου τὸ σφόδρα διάπυρον . Τούτων ἐκεῖνοι τέως αὐτήκοοι γενόμενοι ἀντιλέγειν μὲν ἐκ τοῦ εὐθέος ἥκιστα εἶχον · οὐδ' ἦν εὐπορία γραφικῶν ἀποδείξεων σφίσι . διὸ καὶ ἐς τὸν δεύτερον καταπεφεύγασι πλοῦν , καὶ κανόνα καὶ νόμον ἑαυτοῖς τὸν παράνομον προύφερον τόμον ἐκεῖνον τὸν λῃστρικόν , καὶ τὰ περὶ τῆς τοῦ κυρίου μεταμορφώσεως ἐκεῖ τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ γραμματεῦσιν ἀσεβῶς κυρωθέντα διὰ στόματος ἦγον · πρὸς οὓς ὁ Γρηγορᾶς « εἶτα οὐδὲ νοῦς τις ἔπεισι » φησὶν « ὑμῖν , ὀψὲ γοῦν αἰσθέσθαι ὡς μείζω τὰ δίκτυα πλέκετε νῦν κατὰ τῆς νέας εἰκονομαχίας τοῦ Παλαμᾶ δι' ὧν εἰσάγετε νῦν , ὡς δειχθήσεται . ἔξεστι μὲν γὰρ καὶ ὑμῖν δήπου παρεξετάζουσιν ἐκ τῶνδε συνορᾶν ὡς καὶ αὐτὸς τὰ αὐτὰ τοῖς αὐτοῦ βλασφημεῖ , εἴ τι ὁρῴη τὰς τῆς κακίας ῥίζας αὐτὰς καὶ τὴν πρώτην βλάστην · ἔξεστι δ' οὐχ ἧττον συνορᾶν καὶ ὅσην αὐτὸς πεποίηται τὴν προσθήκην , βλάστῃ βλάστην ἐφευρὼν καὶ ἀνομίαν ἐπενεγκὼν ἀνομίᾳ . ἢν δέ τι καὶ πρὸς ἐντελεστέραν ἀντίληψιν ἔτι λείπηται , ἐγὼ λοιπὸν » φησὶν « ἀναλαβὼν καὶ νῦν θρηνήσω τὸν νεκρόν μου · ἐγὼ καὶ κλαύσομαι πικρῶς ἐπὶ τὸ σύντριμμα τοῦ γένους μου , κατεπᾴδων καὶ προσεπάγων τὰ ἐκ τῶν θείων γραφῶν φάρμακα , καὶ ταῦτα προσάντη δυσχέρειαν ἔχων οὐ μάλα τι σφόδρα ἠγνοημένην ὑμῖν . καὶ τοίνυν ἐπὶ τὴν τῆς μεταμορφώσεως πανήγυριν μέτειμι νῦν καὶ αὐτὸς δι' ὑμᾶς , λογικῷ φραγγελίῳ τελεώτερον τὰς θεοκαπήλους ἐξελάσων κἀκεῖθεν βωμολοχίας τοῦ δυσσεβοῦς Παλαμᾶ , ἐπεὶ καὶ αὐτὸς τὴν αὐτὴν ἑορτὴν ἐποιήσατο πρόφασιν τῆς αὐτοῦ κακίας , σκοτεινὸς περὶ τὸ φῶς ἐκεῖνο κατὰ τοὺς εἰκονομάχους , ὡς ἔφθημεν εἰρηκότες , γενόμενος καὶ αὐτός , καὶ ταῖς εἰωθυίαις αὐτῷ βωμολοχίαις τε καὶ συκοφαντίαις ἐμβαλὼν καὶ αὐτό , καὶ ἅμα ὁπόσα περὶ αὐτοῦ τῶν ἁγίων οἱ πλείους εἰρήκεσαν , τὸν ἐνόντα διεφθαρκὼς νοῦν καὶ ἀνατετροφὼς ὁ νοῦν καὶ φρένας διάστροφος καὶ πάντα πάντῃ διεφθορώς , καὶ παραπλήσιον δρῶν καὶ αὐτὸς τοῖς τε νυκτικόραξι καὶ νυκτερίσι καὶ ταῖς γλαυξίν · ὡς γὰρ ταυτὶ τὰ ὄρνεα τὸν μὲν τοῦ παντὸς ὀφθαλμόν , τὸν τοῦ οὐρανίου πέπλου λέγω λυχνίτην ἥλιον , ὄψεων ἀτονίᾳ βλέπειν ὅλως οὐ δυνάμενα τὸ μὲν φῶς ἡγεῖται σκότος τὸ δὲ σκότος φῶς , οὕτω δῆτα καὶ αὐτὸς τοὺς τῆς διανοίας τόνους κεκλασμένους ἔχων καὶ σφόδρα ἀδρανεῖς , καὶ διὰ σκότους ἰὼν ἀμαθίας , συλᾷ καὶ διαστρέφει πρὸς τὸ οἰκεῖον σκότος γραφῆς ἁπάσης αὐγήν , ἐπεὶ μὴ ἀντιβλέπειν ὅλως εἰς τὸ τῆς ἀληθείας φῶς ἡ νυκτερινοὺς ἄντικρυς ὀφθαλμοὺς κεκτημένη κακότροπος δύναται νυκτερίς . ἐγὼ μὲν οὖν τῶν πάλαι βίβλων τῆς αὐτοῦ μεμνημένος κακίας , μικρὰ μικροῖς ἐδεδώκειν ἐλέγχοις ἐνίοτε · ἐκ πολλοῦ γὰρ μιμητῇ γεγονότι τἀνδρὶ τῆς τῶν εἰκονομάχων αἱρέσεως λίθος αὐτῷ προσκόμματος ἐγεγόνει τὸ φῶς ἐκεῖνο · καὶ μάλα μὲν σκοτεινοὺς εὐθὺς καὶ αὐτὸς ἐξηρεύξατο λόγους περὶ φωτὸς ἐπιγράψας , μάλα δ' ἡμῖν πολλὴν παρέσχε τὴν ὕλην ἐξ ἀντιρρόπου γράφουσιν ἐλέγχειν αὐτὸν τηνικαῦτά τε καὶ κατὰ διαστήματα διηνεκῶς ἐκεῖθεν καιρικά , ὡς εἶναι καὶ ταῦτα ἃ νῦν ἐφ' ὑμῶν μοι διεξιέναι συμπέπτωκε , τῆς πάλαι κακίας αὐτοῦ μικρά τινα ὑπομνήματα . Ἀλλὰ φέρε καὶ νῦν τὸν παράνομον ἀνελίξαντες ἐκεῖνον τόμον , τὰς νέας ἡμῖν παρανάγνωτε βλασφημίας αὐτοῦ , ὁπόσας δὴ καὶ οἵας κἀν τῷδε περὶ τῆς τοῦ κυρίου διεξεληλύθει μεταμορφώσεως , ἵνα καὶ ἄμφω σαφέστερον γνῶμεν , τίνα ποτ' αὐτῷ καὶ ὁποίαν εἴργασται τὴν ἀλλοίωσιν ὁ πάντα κινῶν καὶ μεταβάλλων χρόνος , καὶ ὁποτέρῳ μέρει φέρων ἐκεῖθεν προσένειμεν οὗτος αὐτόν , δυοῖν τε ὄντοιν ἀεὶ καὶ τῷ βίῳ δημοσίᾳ ἐμπολιτευομένοιν , τοῦ τε χείρονος , ᾧ πάλαι φέρων αὐτὸς ἑαυτὸν ἐθελοντὴν παρέσχετο λατρευτήν , καὶ αὖ τοῦ βελτίονος , οὗ φυγάδα καὶ δραπέτην ἔδειξεν ἐθελοντὴν ἐκεῖθεν ἑαυτόν . ἀλλὰ λεληθέναι μοι δοκεῖ καὶ ὁ χρόνος αὐτὸς ἑαυτόν , τὴν ἑαυτοῦ μᾶλλον αὐτὸς περιτρέψας ἐνταῦθα φύσιν ἢ τὴν τοῦ Παλαμᾶ κακίαν . τῷ γὰρ καθάπαξ εἰς βάθος ἐμπεπτωκότι κακῶν παγχάλεπον εἶναι ῥᾳδίως παλινδρομεῖν ἐς τὸ πάνυ τι βέλτιον , εὐκτὸν δ' ἂν ἦν εἰ καὶ βραχεῖαν τὴν ἐκ τοῦ χείρονος ἐποιεῖτο ἀνάδυσιν , ὁπόθεν ἐστὶ καὶ ὁτῳοῦν ἀρχομένῳ ἐλπὶς ὀψὲ γοῦν ἐς τὸν μεταξὺ τοῦ χείρονός τε καὶ βελτίονος χῶρον κατὰ μικρὰ καὶ συχνὰ ποιουμένῳ κινήματα τὴν ἐπιστροφὴν ἀφικέσθαι . οὔτε γὰρ τῷ κυρτῷ πρὸς τὸ κοῖλον ὁμόσε , οὔτε μὴν τῷ μέλανι πρὸς τὸ λευκὸν δραμεῖν εὐθὺς εὐχερὲς ἐν οἷς ἐπεφύκει , πρὶν τοῦ μέσου τυχεῖν , ἐκεῖ μὲν τοῦ εὐθέος , ἐνταυθοῖ δὲ τοῦ φαιοῦ . ἐκεῖθεν γὰρ ἔπειτα ῥοπῆς ἐπὶ τὸ βέλτιον ἀμοιβαδὸν ἀεὶ γινομένης ἀφίκοιτ' ἄν τις ἴσως καὶ ἐς αὐτὸ τὸ τῆς ἀρετῆς ὁμαλὸν πεδίον καὶ τοὺς ἀνθεινοὺς αὐτῆς λειμῶνας , ἐρρωμένως συναιρομένου θεοῦ . ἀναγνωστέον οὖν τὰ ἑξῆς , ὡς μὴ ἀτελὲς τὸ ἡμέτερον καταλείποιτο στάδιον .
Lemmas: περι μέν οὖν ὁ ὁρατός ὁ κύριος θεοφάνεια , καί ὡς ἄλλος θεότης ἄκτιστος καί ἄλλος θεοφάνεια , καί ὡς ὅς μέν ἀόρατος ὅς δέ ὁρατός , καί ὡς ὁ θεότης διά ὁ ἐν Θαβωρίῳ ὁ ὄρος φάος παραδείκνυμι μέν οὐ δείκνυμι δέ , καί ὡς ἀδύνατος μή μόνος ὁ θεανδρικός ἐνέργεια , ὡς γίγνομαι τε καί γίγνομαι , ἀλλά οὐδέ ὁ διά ὁ ἅγιος τελέω θαῦμα , διά ὅς καί αὐτός ὁ θεός παραγυμνόω καί παραδείκνυμι καί διά αὐτός ἐγώ ὁ ἐφικτός γιγνώσκω τρόπος παραγυμνόω , ἐάω γάρ λέγω οὐρανός καί γῆ καί ὅσος ἐν μέσος , περί ὅς καί Σολομών φημί ἐκ μέγεθος καί καλλονή αὐτός θαυμάζω ὁ θεός παραγυμνόω , εἰμί καί ὁ κατά αὐτός μυστήριον καί λέγω ἄρρητος μένω καί νοέω ἄγνωστος , κατά ὁ θέω εἶπον Διονύσιος , καί ὡς οὖον χρή εἷς δοξάζω πλείων ἄκτιστος θεότης , ἵνα μή ὁ ὁ ἅγιος καί οἰκουμενικός ἕκτος σύνοδος καθυποβάλλω ἀνάθεμα , ὡς ἀνωτέρω περί ὁ οὕτως ἔχω διαλαμβάνω , περί μέν οὖν οὗτος καί ὁ τοιοῦτος ἱκανῶς ἐγώ οἴομαι εἴρω διά βραχύς . εἰμί δέ τις ἐριστικός ἐνίστημι , γλῶσσα ἀφειδέω , βούλομαι , ἔπειτα ῥῆσις ἅγιος ὡς ἐν μεταίχμιον ὁ ἔννοια αμφιρρεπής κτάομαι καί οὖον πάνυ σαφής κομίζω οὐ ὀκνέω , προσάγω ὁ κοινός ἐκεῖνος ἔννοια ὁ θεῖος γραφεύς , ὅς καί ἐγώ ἐν προοίμιον προβάλλω καθάπερ στάθμη τις καί γνώμων καί κανών ὁ αὐτόπιστος ἑκατέρωθεν ἔχω ὁμολογέω , διευθύνω τε καί ἐπανάγω οἷος τις οἰακοστρόφος καί εὐθυντήρ νέος , ἕ ὁ ἑλίκη καί ὁ πόλος ἀποσκοπέω ὁ ναυτικόν πλημμέλημα διορθόω , πρός εἷς πλόος ἐκ δεξιός τε καί εὐώνυμος σοφός οἰακίζω τε καί περιστρέφω · καί εἰμί σφεῖς εὑρίσκω ὁ ὁ ἰατρεία αὐτίκα . ἐπί οὗτος αὖθις καί τρίτος ἐκεῖνος παράγω ἀντίθεσις , “ ἀλλά καί ὁ θεῖος γραφεύς λέγω ἀκούω ” λέγω , “ μακάριος ὁ καθαρός ὁ Καρδία , ὅτι αὐτός ὁ θεός ὁράω . ” καί πάλιν “ ὁ ἄγγελος αὐτός κατά ἡμέρα ὁράω ὁ πρόσωπον ὁ θεός . ” καί ἀλλαχοῦ “ ὁράω ὁ Ἀβραάμ ὁ θεός πρός ὁ δρῦς ὁ Μαμβρῆ · ” ὁράω δέ καί Ἠσαΐας φημί ὁ κύριος κάθημαι ἐπί θρόνος ὑψηλός καί ἐπαίρω . καί αὖθις ὁ μωσαϊκός ἀκούω ἱστορία λέγω “ λαλέω κύριος ὁ Μωϋσῆς ἐνώπιος ἐνώπιος , ὡς εἰμί τις λαλέω πρός φίλος αὐτός . ” καί αὐτός δέ ἄντικρυς φημί ὁ θεός “ στόμα κατά στόμα λαλέω αὐτός ἐν εἶδος καί οὖον διά αἴνιγμα . ” πρός οὗτος ὁ Γρηγοράς ἀπαντάω οὕτως πως . εἰμί ἐμμένω βούλομαι ὁ κοινός ἐκεῖνος ὁ ὁ θεός ἐκκλησία ἔννοια , ὡς εἷς παρά πᾶς ὁμολογέω θεότης ἄκτιστος , ὅς δή καί οὐσία καί φύσις καλέω καί εἷς φάος ἀπρόσιτος καί ἀδιάδοχος ἀειλαμπής καί τριλαμπής , εἰμί εἄν καί λόγος ἐγώ καί διάλεξις · ἐν ἐλπίς γάρ κεῖμαι πρόειμι ὁ τε ὁ ἀλήθεια εὕρεσις καί ὁ ὁ κακία ἀναίρεσις · ἄλλως δέ ἀγαθός σιωπάω . ἐπεί τοίνυν ὁ ἀρχή ὁ κοινός ὁ ἐκκλησία ἔννοια καί ὁ δόγμα ὁμολογέω , δήω ὁ ἕπομαι δέχομαι · εἰμί δέ οὖν , ἑαυτοῦ ἀπό ἑστία αὐτός καταλύω · καί πῶς ἄλλος λέγω ἀνέχω ; ἢ ἐπί τίσις ἐλπίς ἀναμφίβολος ὁ προσδιαλέγομαι ὁ ὁ λέγω μόχθος ὑπομένω ; ἐπεί τοίνυν θέω ὁ δόγμα καί κοινός ὁ ἐκκλησία ἔννοια εἰμί ὡς θεός οὐδείς ὁράω πώποτε οὔτε ὁράω δύναμαι τις οὔτε ἄγγελος οὔτε ἄνθρωπος , εἰμί μέν εὐπορέω ἐκ ὁ εὐθύς μαρτυρία γραφικός , οὐκέτι χώρα ἔχω χρεὼν ὁ ἀμφισβητήσιμος · εἰμί δέ μή οὗτος ἐγώ ἄρτιος ἐκ ὁ ῥᾴδιος προσγίγνομαι διά ὁ γρῖφος τε καί ὁμιχλώδης ὁ γραφεύς , παραπέτασμα καλύπτω ἐνίοτε ὁ ἀσάφεια διά τε ὁ βέβηλος κατά τρόπος οἰκονομία , ὅς πολλάκις ὁ θεῖος ὁράω γραφή χράομαι ( χράω γάρ κατά ὁ μέγας Βασίλειος ὁ γραφή πολλάκις ὁ ἀσάφεια , δυσθεώρητος κατασκευάζω ὁ δόγμα ὁ νόος πρός ὁ ὁ ἐντυγχάνω λυσιτελής ) , καί διά ὁ ὁ ἄλλως ἀκούω ἀγνωμοσύνη , ἀλλά ὁ γε στερρός καί αναντίρρητος ὁ κοινός ἔννοια οὐδέ ὁ μικρός γοῦν ἐξίστημι χρή , ἀλλά ὁμολογέω μέν μή νοέω , καθά καί ὁ μέγας παραινέω Βασίλειος , μή ἐξάγω δέ πρός βέβηλος ἀκοή ὁ ὁ θεῖον δόγμα ὀστώδης καί δυσθεώρητος ὁ ἀτελής . ὁ θεός γάρ , ὡς ὁ θεῖος φημί Διονύσιος , ὁ μέν ἀτελής τέλειος εἰμί δοκέω , ὁ δέ τέλειος ἀτελής . ὁ μέν γάρ ἀτελής οἶδα μέν οἴομαι , οὐ οἶδα δέ · ὁ δέ τέλειος οἴησις μέν οὐ εἰμί , γνῶσις δέ ὁ μή οἶδα πρόσειμι αὐτόχρημα διδάσκω ταπεινόω · ἐπίτασις γάρ φημί σοφία ἐπίτασις ποιέω ταπείνωσις · οὖον γάρ ἐκ ὁ θεότης ὁ μέγεθος ὁ ἀκατάληπτος νοέω ἐκζητέω , ἀλλά ἐκ ὁ ποίημα ὁ ποιητής ἀνεξερεύνητος εἰμί μανθάνω , καθά καί ὁ μέγας διδάσκω Χρυσόστομος , “ ὁ μή ἐφικνέομαι ” λέγω “ μηδέ δύναμαι ὁ δημιουργέω ὁ λόγος καταλαμβάνω μή γίγνομαι ἐγώ ἀπιστία ὑπόθεσις , ἀλλά δοξολογία ἀφορμή · ὅταν γάρ ἀτονέω ὁ λογισμός καί μή χωρέω ὁ διάνοια , ἐννοέω ὁ δεσπότης ὁ σύ ὁ μέγεθος καί ἐκ αὖος ὁ οὗτος , ὅτι τοσοῦτος αὐτός ὁ δύναμις ὡς μηδέ ὁ λόγος ἐγώ μετά ἀκρίβεια οἶδα ὁ ὑπό αὐτός γίγνομαι . οὗτος γάρ διάνοια εὐγνώμων , οὗτος Ψυχή νήφω . ” καί γάρ ὁ θεός διά φιλανθρωπία οἰκονομικός ὁ ἄνθρωπος ὡς νήπιος πατήρ συγκαταβαίνω διά ὁ ἔκδηλος πρῶτος ἐμφάνεια καί ὁ οἷος βρέφος προσφυής , οὕτως ἀνάγω διά λεῖος ὁδός πρός ἕξις τέλειος . καί Μωσῆς γάρ , ὁ θεῖος φάσκω Χρυσόστομος , διά φάος ὁ ὁ θεός ἐπιφάνεια ἄρχω ἐν ὁ βάτος · εἶτα διά νεφέλη αὐτός διαλέγω ὁ θεός . τέλειος δέ γίγνομαι καί ὑψηλός ἐν γνόφος ὁ θεός βλέπω . εἰσέρχομαι γάρ φημί Μωϋσῆς εἰς ὁ γνόφος ὅς εἰμί ὁ θεός · τουτέστιν γιγνώσκω σαφῶς ὅτι σκοτεινός καί ἄγνωστος ὁ θεῖον καί πᾶς ὑπερβαίνω γνῶσις ἀνθρώπινος . καί ἀλλαχοῦ · ὁ “ ὁ ὁράω ἐγώ ὁράω ὁ πατήρ ” ἀκούω διδάσκω ὡς ἤδη τέλειος μή προσδοκάω διά ὀφθαλμός ὁράω θεός , ἀλλά οἶδα ὁ ὁ θεός ὅρασις γνῶσις εἰμί καί νοερός κατάληψις , οὐ αἴσθησις σωματικός . οὐδείς οὖν καινός εἰμί ὁ μαθητής ἀτελής εἰμί ἔτι , καί ὁ ἐλπίς ἀβέβαιος καί ἀσθενής ἐπί αὐτός κτάομαι διά ὁ μή ὡς θεός ἀλλά ὡς ἄνθρωπος ὁράω αὐτός διά φάος φαίνω , πρός ὁ μή φαίνω δυνατός , παρασκευάζω ὁδός καί τάξις νοητός κατά δύναμις ἀνέρχομαι . ὁ γάρ σεβασμία μακαριότης , κατά ὁ θέω εἶπον Διονύσιος , ὁ μυστικός ὁ λόγιος παράδοσις καί ὡς φάος ἀναπλάσσω καί ζωή ἀποκαλέω . ὅτι2 μέν οὖν διά σύμβολον καί τύπος σωματικός οὖον μόνος ὁ θεός ὁμιλέω ὁ ἄνθρωπος , ἀλλά καί ὁ ἄγγελος κτίσμα εἰμί , εἴρω2 τε καί νῦν πάλιν διά βραχύς εἴρω . φημί γάρ ὁ μέγας εὐθύς Διονύσιος ὡς καί ὁ θεῖος ὅρασις ὁ κλεινός πατήρ ἐγώ μυέω διά μέσος ὁ οὐράνιος δύναμις . καί ὁ ἱερά ὁ νόμος θεσμοθεσία διά ἄγγελος εἰς ἐγώ προέρχομαι διδάσκω σαφῶς ὁ θεολογία ὡς ὁ θεωνυμικός τάξις ἐκεῖνος νομοθετέω , ὁ διά ὁ πρῶτος ὁ δύο πρός ὁ θέω ἀνάγω . καί ὁ παρθένος δέ ὁ θέω μυστήριον ἄγγελος εἰμί κομίζω ἀνθρώπινος τύπος καί σχῆμα . καί ὁ ποιμήν ἄγγελος κύριος τότε φημί ἐφίστημι , καί δόξα κύριος περιλάμπω αὐτός . καί ὁ διά ἄγγελος λαλέω λόγος γίγνομαι βέβαιος ἀκούω · ὁ γάρ ἄϋλος ἱεραρχία ὑλαῖος σχῆμα καί μορφωτικός σύνθεσις διαποικίλασα παραδίδωμι ὁ Διονύσιος ὁ θεῖον βίβλος · οὖον γάρ δυνατός φημί ὁ κατά ἐγώ νάω πρός ὁ ἄυλος ἐκεῖνος ἀνατείνω ὁ οὐράνιος ἱεραρχία μίμησις τε καί θεωρία , εἰμί μή ὁ κατά αὐτός ὑλαῖος χειραγωγία χράω . λειτουργικός γάρ ὁ ἄγγελος , φημί , εἰμί πνεῦμα , πρός διακονία ἀποστέλλω . καί ὁ Χριστός δέ ἄγγελος διακονέω , φημί ὁ γραφεύς . καί ἄγγελος αὖθις ἐνισχύω αὐτός λέγω ὡς ἄνθρωπος . καί πάλιν « δύναμαι πλείων ἢ δώδεκα λεγεών παρίστημι ἄγγελος » φημί . καί πολύς τοιοῦτος σωματοειδῶς εἴρω περί ὁ ἀσώματος δύναμις σωματικός φαίνω ὁ θεῖος καί ἱερός ἐμφέρω Βίβλος οἰκονομικός τις τρόπος · ὅσπερ καί μορφωτικός δύναμις εἰκών καλέω Διονύσιος , ἀνθρωπόμορφος ἀναγράφω καί θηριόμορφος , λέων φημί καί βοῦς καί ἵππος καί ἀετός μορφή αὐτός περιτίθημι . ἐάω λέγω ὁ ὁ λίθος πολυχρώματος ἰδέα καί ἄλλος πᾶς , ζώνη καί τροχός καί ῥάβδος λέγω καί πέλεκυς , διά ὅς εὑρίσκω ἐγώ παραινέω ὁ ὁ τυπικός εἰκών ἀνακάθαρσις , ὁποῖος καί ὅσος αὐτός ἑρμηνεύω ἐκτίθημι . ὁ οὖν γραφεύς λέγω « μακάριος ὁ καθαρός ὁ Καρδία , ὅτι αὐτός ὁ θεός ὁράω » ὁ κατά διάνοια ὄψις ὁ θεῖος ἐξηγέομαι Χρυσόστομος . καί ὁ “ ὁ ἄγγελος δέ αὐτός κατά ἡμέρα ὁράω ὁ πρόσωπον ὁ θεός ” ὁ αὐτός , φημί , ἔχω διάνοια · ὁ γάρ αὐτός ἄνθρωπος τε εἰμί ὁράω ἀδύνατος , καί αὖος μηδέ ὁ ἄγγελος τολμάω ἀτενίζω ὁ τάγμα . καί δῆλος οὗτος τίθημι Παῦλος λέγω « φανερόω ἐν σάρξ , ὁράω ἄγγελος · » πρό γάρ ὁ ὁ κύριος σάρκωσις καί ἄγγελος ἀθέατος εἰμί , ὡς καί ὁ θεῖος φημί Χρυσόστομος ὅτι αὐτός ὅσπερ εἰμί ὁ θεός , οὖον προφήτης οὐδέ ἄγγελος εἶδον , οὐδέ ἀρχάγγελος . εἰμί γάρ καί ὁμιλέω ἄνθρωπος ἐκ πρόσωπον ὁ θεός καί ἄγγελος , ἀλλά οὐδέ προφήτης ἀήθης οὗτος καί ἄνθρωπος εἰμί · ποτέ μέν γάρ προστίθημι φημί καί αὐτός « ὅδε λέγω κύριος , » ποτέ δέ ἐκ ἑαυτοῦ ἁπλόος . καί καινός οὐδείς οὐδέ πόρρω γραφικός συνήθεια · καί γάρ καί ὁ βασιλικός πρόσταγμα ὁ δημόσιος ἐν ὁ πόλις κῆρυξ βοῦς , ὡς ἐκ αὐτός δή ὁ βασιλικός λέγω στόμα ἐγώ ἐκδέχομαι . καί ὁ μέν προφήτης , ἄνθρωπος εἰμί , ὡς ἐκ ἑαυτοῦ φημί « ἀκούω λαός ἐγώ , καί λαλέω σύ · Ἰσραήλ καί διαμαρτύρομαι σύ · ὁ θεός ὁ θεός σύ εἰμί ἐγώ . » οὖον γάρ προστίθημι ὡς ἐν ἄλλος « ὅδε λέγω κύριος · καί εἶπον ὁ θεός ὁ καί ὁ · » ὁ δέ ἄγγελος ἐκ ὁ βάτος « ἐγώ εἰμί ὁ θεός Ἀβραάμ καί ὁ θεός Ἰσαάκ καί ὁ θεός Ἰακώβ · » προερέω γάρ « ὁράω αὐτός ἄγγελος κύριος . » εἰμί οὖν κατά ὁ θέω Χρυσόστομος , ὅσος τυφλός καί βλέπω ὁ μέσος , τοσοῦτόν εἰμί ἄγγελος καί ἄνθρωπος ὁ διάφορος , πῶς ὁ ἄγγελος μή δύναμαι οὔτε ὁράω ὁ οὐσία οὔτε νοέω ὁ θεός , εἰμί εἄν δυνατός ἄνθρωπος οὗτος ; ὅς μηδέ ἄγγελος οὐσία μή ὅτι μή βλέπω ἀλλά οὐδέ νοέω δυνατός · εἰμί γάρ κατά ὁ αὐτός Χρυσόστομος οὐσία οὐσία ὑπέρκειμαι νοέω οὖον δύναμαι , πολύς μέντα εἄν δήω ἄνθρωπος ἄγγελος βλέπω οὐσία , ὑπέρκειμαι οὗτος ὅσος ὁ βλέπω ὁ τυφλός . μή ταράσσω τοίνυν σύ ὁ διάνοια , ὥστε ὁ κοινός ὁ ὁ θεός ἐκκλησία ἔννοια ἐκλανθάνω , ὅσος κατά τις ἰδιοτροπία ὁ Ἑβραΐς εἰμί λέγω διάλεκτος · οἷος ὁ ὑπό ἐγώ ἐκεῖνος νῦν προβάλλω καί ὅσος παραπλήσιος , λέγω δή ὁ « λαλέω κύριος πρός Μωσῆς ἐνώπιος ἐνώπιος , ὡς εἰμί τις λαλέω πρός ἑαυτοῦ φίλος , στόμα πρός στόμα ἐν εἶδος καί οὖον διά αἴνιγμα , » καί πάλιν « ὁ δέ ὄρος ὁ Σινᾶ καπνίζω διά ὁ καταβαίνω ἐπί αὐτός ὁ θεός ἐν πῦρ , » καί πάλιν « ὁ δέ εἶδος ὁ δόξα κύριος ὡς πῦρ φλέγω ἐπί κορυφή ὁ ὄρος ἐναντίος ὁ υἱός Ἰσραήλ . » καί τοιοῦτος μυρίος , ὁπόσος κτιστός εἰμί ὁ μέν ἄκτιστος οὐσία ὁ θεός πᾶς ἥκιστος εἰμί ἁρμόζω ὅσιος , πρός γε μήv παιδευτικός ὁ χράω οἰκονομία οὖον μάλα ἄχρηστος ἔχω , ναί μήv οὐδέ ὡς προσωτέρω ὁ ὠφέλιμος κεῖμαι . καλέω δέ οἴομαι ὁ λόγιος ὁ προφήτης ἐν εἶδος μέν ὁμιλία θεός καί ἄγγελος πρός ἄνθρωπος ὁ αἰσθητός καί ἐγείρω αὐτός φαίνω , ὁποῖος καί Ἀβραάμ ἀξιόω πρότερος θεός οὐ ὡς θεός ὁράω , ἀλλά ὡς ἄνθρωπος τρέφω · ὅς καί ἐπαινέω , φημί , σεβάζομαι ὁπόσος καταλαμβάνω . καί μετά πλεῖστος ἄλλος ὕστερος Μανωέ · ὅς καί ἀπόλλυμι βοάω διότι θεός ὁράω , ὡς οὖον χωρητός ἄνθρωπος εἰμί , φημί , οὐδέ φαντασία θεῖος , μή ὅτι φύσις . διά αἴνιγμα δέ οὖν ὁ διά ὄνειρος · ἀλαμπής γάρ τις οὗτος , καί οὖον πάνυ τίς πρόδηλος · καί γάρ διά ἄλλος ἄλλος συμπλέκω καί συγκρύπτω , νέφος τις καλύπτω ἀσάφεια παρέχω ὁ δήλωσις . ὅς καί πλεῖστος μέν ἕτερος κῆρυξ ἀψευδής , ἀλλά καί Δανιήλ καί Ἰωσήφ , ὅς νυκτερινός τις ὄψις καθεύδω μήπω γίγνομαι ἀληθής παρέχω ὁ πρόγνωσις . περί ὅς ἀμφότερος ὁ σοφός ἀπορέω θεολόγος Γρηγόριος αὐτός μέν ὁμολογέω μή οἶδα , οἶδα δέ ὁ ὁ προφήτης θεός , εἴτε φαντασία τις εἰμί ἡμερινός , εἴτε νύξ ἀψευδής ὄψις , εἴτε ὁ ἡγεμονικός τύπωσις συγγίγνομαι ὁ μέλλω ὡς πάρειμι · πλήν οὐδείς θεός φύσις ὁράω , φημί , ἢ ἐξαγορεύω . ὅς τοίνυν ὁ ὁ κοινός ἔννοια ὁ ὁ θεός ἐκκλησία πήγνυμι άσειστος κατά γνώμη ἵστημι καί ἀναμφίβολος , οὗτος καί σφόδρα τίς ῥᾴδιος ἀόρατος καί μόνος ἄκτιστον δογματίζω ὁ θεός ὁ οὐσία καί γνώμη καί Ψυχή καί χείρ νύκτωρ τε καί μετά ἡμέρα ἀεί , καί πᾶς οὗτος πρός κανών καί στάθμη ἀνάγω ἐκεῖ . εἰμί γάρ καί Μωσῆς ὁ ἀόρατος οὐσία ὁράω δύναμαι ὁ θεός , οὐ εἄν ἅπας γνώμη καί ὅλος Ψυχή προθυμία οὕτως αἰτέω δήω ὕστερος καί λέγω « εἰμί εὑρίσκω χάρις ἐναντίος σύ κύριος , ἐμφανίζω ἐγώ σαυτοῦ γνωστός ὁράω σύ , ὅπως εἄν εἰμί εὑρίσκω χάρις ἐναντίος σύ , » καί πάλιν « δείκνυμι ἐγώ ὁ σεαυτοῦ δόξα . » δῆλος γάρ ὡς σωματικός βλέπω ἐπιθυμέω καί ὁ θεῖος οὐσία θεατής γίγνομαι . ὁ δέ εἰμί ἀδύνατος · ἀπερίγραπτος καί ἀνείδεος ὁ θεός · « ὁ πρόσωπον ἐγώ » γάρ φημί « οὐ ὁράω σύ · οὐδείς γάρ » φημί « ὁράω ὁ πρόσωπον ἐγώ καί ζῶ . ἀλλά ὁράω ὁ ὀπίσθιος ἐγώ , » εἴτε ὁ λόγος ὁ εἰμί λέγω , καί ὅσος μέν ἐκεῖνος ἐκεῖνος γνώρισμα κατά ὁ θέω Γρηγόριος , εἴτε ὁ διά σάρξ ἐπιφάνεια , ὁ ἐκ παρθένος δηλονότι γέννησις · περί ὅς καί ὁ ἀπόστολος φημί « φαίνω ὁ χάρις ὁ θεός ὁ σωτήριος πᾶς ἄνθρωπος , » ἐπιφάνεια ἐνταῦθα λέγω οὖον κατά ὁ πάλαι ὁ προφήτης , ἀλλά ὁ νῦν ὁ διά σῶμα ἀληθής · τότε γάρ διά σωματικός σχῆμα καί τυπικός φάντασμα ἀνάλογος ὁ ὁ ὁράω δύναμις γίγνομαι . διά γάρ οὗτος καί διάφορος τε ὁ ὅρασις καί πολυειδής φαίνω · καί γάρ « ἐγώ » φημί « ὅρασις πληθύνω , καί ἐν χείρ προφήτης ὁμοιόω . » εἰμί γάρ αὐτός , ὁ Χρυσορρήμων φημί , ὁράω ὁ ὁ θεός φύσις , οὐ εἄν διάφορος θεάομαι · ἁπλόος γάρ τις καί ἀσχημάτιστος καί ἀσύνθετος . εἶτα οὐ ὁράω ἀλλά ὁμοιόω φημί · οὖον γάρ ἄλλος ὁ λέγω , ἀλλά αὐτός περί ἑαυτοῦ εἰμί ὁ θεός · ὁ γάρ ὁμοίωσις ποιότης ἔνδειξις ἔχω καί οὐ φύσις , σχῆμα λέγω καί χρῶμα καί ὅσος ὁ ὁράω φύω ὑπόκειμαι , καί ὅσος ὁ ἀκοή , λέγω δή ὁ ὁ λαλιά ἦθος καί βούλημα . καί γάρ καί ὁ ὁ ἄνθρωπος νόος ἀσώματος εἰμί αἴσθησις οὐ ὑπόκειμαι · ἀλλά ἐπειδάν εἰς λαλιά ἔρχομαι καί λόγος ἔναρθρος , τηνικαῦτα καί αἴσθησις μέν ὑποβάλλω · καί ὁ ὁ οἰκεῖος βούλησις εἶδος καί ἦθος ἐνδείκνυμι μέν σκιωδῶς καί σωματικός εἶπον , ὁ δέ φύσις ἐνδείκνυμι ἥκιστος ἔχω · σωματικός γάρ οὗτος ἀδύνατος ὄμμα . εἰμί δέ νόος φύσις ὁράω αἰσθητός ἀδύνατος , πῶς θεός ὁράω δυνατός ; ὅθεν καί διπλόος ὁ θεός ὁ ὁ εἰμί ἐργάζομαι φύσις , διά ὁ καί ὁ ἄνθρωπος , διά ὅς ὁ ποιέω ποιέω , ποίησις εἰμί διπλόος , ἐκ τε νοητός καί αἰσθητής σύγκειμαι · καί εἰμί οἰκεῖος ὑπόκειμαι ὁ μέν νάω ὁ νοητός ὁ δέ αἴσθησις ὁ φαίνω πᾶς . ὅς οὐδείς οὐδαμῇ ποτέ ἄκτιστον · εἴρω γάρ ὡς οὐδείς ὁ ὁ αἴσθησις ὑποβάλλω ἀσώματος · ὅς δέ μή ἀσώματος , πῶς ἄκτιστον ; τίς γάρ οὕτως ἄμοιρος αἴσθησις τε καί νόος ὡς ἄγγελος καί Ψυχή καί ὁ τοιοῦτος ἀσώματος μέν εἰμί κτίστης δέ , ἔπειτα ὅσος χρῶμα καί σχῆμα καί γλυκύτης καί πικρότης καί ὀσμή ὑπόκειμαι καί ἀκοή καί ὁράω καί ἁφή κρίνω , λέγω ἄκτιστος . τίς δέ ἀπέοικα εἄν οὗτος ὁ μαίνομαι ἢ ἀναίσθητος ; καί ἵνα ἐκ ὁ κατά ἕκαστος φαίνω ὁ λόγος γυμνάζω , ὁ διά μέλας ἢ διά ἄλλος ὁ χρῶμα γράμμα ὁ αἴσθησις μέν ὑπόκειμαι πάντως ὁ ὁράω · ἀλλά ἔχω καί νόος ἔγκειμαι καί κρύπτω ἐν ὁ μέλας , ἀπαγορεύω καί ἀδύνατος παντάπασι εἰμί ὁράω οὗτος ὑποτίθημι . ὅμως ἐπεί ὁ ἄνθρωπος διπλόος ἐκ Ψυχή συντίθημι καί σῶμα , καί ἀμφότερος ἐκεῖνος οἰκεῖος ἐπιλαμβάνω , διά μέν ὁ σωματικός καί φαίνω ὄψις ὁ διά σῶμα χαρακτήρ , διά δέ ὁ νοερός καί ἀφανής ὁ Ψυχή ὀφθαλμός ὁ ὁ γράμμα ἐκεῖνος ἔγκειμαι νόημα . καί ὁ ἐκ οὐρανός δέ καί γῆ καί ὁ ἐν μέσος πᾶς σύγκειμαι κόσμος ὁμοίως ἐκ αἰών ὁράω καταλαμβάνω ἄνθρωπος πῶς μέν καθόλου πῶς δέ κατά μέρος , κατά ὁ ἔνειμι ἕκαστος φύσις καί δύναμις . ἐκ ὁ δύο οὗτος πᾶς πᾶς ὁ γνῶσις συνίστημι , ὁ τε διά ὄψις αἰσθητικός κατάληψις καί ὁ κατά ὁ νόος ἐνέργεια , ἀφανής μέν κατά φύσις αὐτός κινέω , ἐμφανίζω δέ οὖν διά γράμμα αὖθις καί λαλιά . ὅστις καί αὐτός εἷς εἰμί πρός πολύς μερίζω ἀκοή , διπλόος ὁ ἐνέργεια δράω · ὁ μέν γάρ ἀκοή σωματικός τις εἰμί ὁ σωματικός διά ἀήρ ἔναρθρος δίδωμι ἦχος , ὁ δέ μή φαίνω ὁ Ψυχή νοερός ὁ ἐμφαίνω αὐτός καί ἐνσημαίνομαι παραπέμπω νόος . καί οὕτως ὁ ὁ πολιτικός καί οἰκονομικός πρᾶγμα καί ὁ ἐν βίος πᾶς κατάληψις ὅσος γένεσις ἄγω καί φθορά , διά αἴσθησις τε καί νόος , ὁ μέν φαίνω ὁ δέ κρύπτω , ὁ ἐφικτός ἐγώ περιγίγνομαι τρόπος . διά δή οὗτος καί ὁ θεός λόγος σάρξ γίγνομαι , μένω ὅσπερ εἰμί , νοητός καί ὑπέρ νόος , προσλαμβάνω δέ ὅσπερ οὐ εἰμί καί γίγνομαι διπλόος ὁ φύσις ἀπόρρητος τρόπος , ἵνα διά ὁ ὁ αἴσθησις φαίνω θαῦμα ὁ μή φαίνω παραγυμνόω καί παραδείκνυμι θεότης , καί οὕτως ἀπό ὁ κατά αἴσθησις φαίνω καί πρόσκαιρος θαῦμα ἀνίστημι ὁ ψυχή ἐμμελής καί εἰς ὁ ὑπέρ αἴσθησις ἀπευθύνω νοητός τε καί μακάριος ἐκεῖνος ζωή . ἐκ γάρ μέγεθος καί καλλονή ὁ ἐκ ἀρχή ἐν ὁ κτίσμα φαίνω ἀεί θαῦμα ἀνάλογος ὁ δημιουργός ὁράω · ἀνεννόητος γάρ , ὁ θεῖος1 φημί Διονύσιος , πάντῃ κατά ὁ οὐσία καί ἀκατάληπτος ὁ θέω , ἀλλά ἐκ ὁ αἰτιατός ὑμνητέον , διό καί ὁ θέω ἐγώ βάπτισμα διπλόος εἰμί διπλόος χαρίζομαι , διά ὕδωρ ὁμοῦ καί πνεῦμα , ἵνα ὁ ὕδωρ , ὁ σαρκικός ἐγώ ἀεί ῥύπος καθαίρω εἴωθα , προσγίγνομαι καί ὁ θεῖον πνεῦμα ἀόρατος καί ἀφανής , ἅμα ὁ σῶμα συγκαθαιρέω καί ὁ ψυχή νοερός τε καί ἀφανής . ὅτι δέ συμπαραγίγνομαι ὁ ὕδωρ ἁγίζω καί ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος διά ὁ ὁ εὖχος ἐπίκλησις , δῆλος ὁ θεῖος ἐγώ ποιέω Χρυσόστομος , « τότε μέν » λέγω « ἐπί Χριστός διά οὗτος φαίνω ὁ περιστερά , ἵνα ὥσπερ δάκτυλος τις δείκνυμι ὁ πάρειμι καί ὁ Ἰωάννης ὁ υἱός ὁ θεός · οὖον μόνος δέ , ἀλλά ἵνα καί σύ μανθάνω ὅτι καί ἐπί σύ βαπτίζω ὁ πνεῦμα ἔρχομαι . νῦν δέ ἐγώ αἰσθητός οὖον χρεία ὄψις , ὁ πίστις ἀντί πᾶς ἀρκέω · ὁ γάρ σημεῖον οὖον ὁ πιστεύω ἀλλά ὁ ἄπιστος . » ὁρατός οὖν θεοφάνεια οὖον εἷς ἔχω καί μόνος ὁ μεταμόρφωσις λέγω , οὐδέ ἀριθμός συγκλείω · ἀλλά ἐν ὅσος ὁ θεός ἐμφανίζω διά σύμβολον θαῦμα μέγας , πᾶς θεοφάνεια εἰκότως ἄν τις καλέω ὁρατής . ἀλλά καί ὁ θέω ὁ Χριστός σῶμα θεοφάνεια Μάξιμος ὁρατός ἐπισημαίνω λέγω ὁ μέγας Διονύσιος . καί γάρ καί ὁ κατά σάρξ γέννησις ὁρατός θεοφάνεια εἰμί , ὡς καί ὁ μέγας φάσκω Γρηγόριος , οὑτωσί λέγω « ὁ δέ νῦν Θεοφάνια ὁ πανήγυρις εἴτουν γενέθλιος · λέγω γάρ ἀμφότερος · ὄνομα δέ ὁ φαίνω μέν Θεοφάνια , ὁ δέ γεννάω γενέθλιος . » οὖον μόνος δέ , ἀλλά καί « ὁ ἀόρατος » φημί « ὁράω καί ὁ ἄναρχος ἄρχω , » καί ὅσος ἑξῆς φρικώδης μέν εἰμί ὁ ὁ σάρκωσις ὁ κύριος θεοφάνεια ὁρατός ὀνομάζω , ὁμόλογος δέ ὁ εὐαγγελικός ῥῆμα ὁ « ὁ λόγος σάρξ γίγνομαι » ἀποφαίνω . οὖον μήv ἄκτιστον διά οὗτος θεότης ὁ ὁ κύριος σάρξ φημί , ἀλλά ὁ προσήκω γνῶσις νόος καί γλῶσσα ῥυθμίζω ἐκ ὁ ὁρατής θεοφάνεια πρός ὁ ὁ ἀόρατος κατά δύναμις ἄγω ἔννοια , καί κατά ὁ θέω εἶπον Διονύσιος ἐπί ὁ ἁπλόος καί ἑνόω ὁ νοητός θέαμα ἀλήθεια ἀνάλογος ἀνατείνω . » ἀλλά καί ὁ μελῳδός ὁ σάρκωσις ὑμνέω ὁ κύριος , « θεοφάνεια σύ » φάσκω , « Χριστός , ὁ πρός ἐγώ συμπαθής γίγνομαι Ἠσαΐας φάος εἶδον κραυγάζω . » καί ἁπλόος ὁ ἐν πᾶς καιρός γίγνομαι καί γίγνομαι θαῦμα παλαιός τε καί νέος ὁρατός θεοφάνεια λέγω εἄν καί ἱερόv παραπέτασμα . δήλωσις δέ περί ὁ τοιοῦτος καί ὁ θεῖος ἐκ Δαμάσκου Ἰωάννης · « ἐπεί » γάρ φημί « διπλόος ὁ ἄνθρωπος εἰμί καί σύνθετος ἐκ Ψυχή καί σῶμα , διπλόος γίγνομαι καί ὁ Χριστός ἐκ θεότης ὅς ἔχω καί ὅς ὕστερος προσλαμβάνω σάρξ , ὡς εἰμί ὁ αὐτός καί εἷς ὑπόστασις ὁ κύριος κτίστης καί ἄκτιστον , ὁρατός καί ἀόρατος . διπλόος οὖν δίδωμι καί ὁ κάθαρσις ὁ διπλόος ἄνθρωπος διά ὕδωρ καί πνεῦμα . καί σωματικός εἶδος ὡσεί περιστερά καταφοιτάω ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος ἐπί ὁ κύριος · ὁ γάρ ὁρατός σύμβολον ὁ νοέω εἰμί . καί διπλόος προσκύνησις ἐγώ ὁ θεός προσάγω , ὁ τε νάω καί ὁ σωματικός ψάλλω χεῖλος . καί διπλόος ὁ κύριος ἑνόω , ὁ τε μυστήριον μετέχω καί ὁ ὁ πνεῦμα χάρις · ἐπεί γάρ ἔθος ἄνθρωπος ἐσθίω ἄρτος ὕδωρ τε καί οἶνος πίνω , συζεύγνυμι αὐτός ὁ αὐτός θεότης , καί ποιέω αὐτός σῶμα καί αἷμα αὐτός , ἵνα διά ὁ συνήθης καί κατά φύσις ἐν ὁ ὑπέρ φύσις γίγνομαι . » ἀλλά καί ὁ θεῖος Μάξιμος , Διονύσιος ἑρμηνεύω , παραπέτασμα λέγω φημί Διονύσιος ὁ σωματικός ἐν ὁ λατρεία τελέω ὁ χάρις ἔθος ἐν ὁ ἐκκλησία , τουτέστι ὁ ὁ βάπτισμα , ὁ ἅγιος κοινωνία καί ὁ λοιπός . καί τίς δεῖ πλείων ἐνταῦθα λόγος ; αὐτός γάρ ὁ μέγας ἐν θεολογία Γρηγόριος καί αὐτός δή ὁ πάσχα ὁ κύριος τύπος φημί εἰμί , μή ὅτι ὁ πάλαι προφήτης ἐκεῖνος ὅσος οὗτος τύπος εἰμί καί σκιά ὁ θεῖος γραφή διαλαμβάνω . « μεταλαμβάνω » γάρ φημί « ὁ πάσχα νῦν μέν τυπικός ἔτι , καί εἰμί ὁ παλαιός γυμνός · ὁ γάρ νομικός πάσχα , τολμάω καί λέγω , τύπος τύπος εἰμί ἀμυδρός · μικρός δέ ὕστερος τέλειος καί καθαρός , ἡνίκα εἄν αὐτός πίνω καινός μετά ἐγώ ὁ λόγος ἐν ὁ βασίλεια ὁ πατήρ , ἀποκαλύπτω καί διδάσκω ὁ νῦν μέτριος παραδείκνυμι . » τοσοῦτος τοίνυν ἔχω περίκειμαι νέφος μάρτυς απαράγραπτος καί οὗτος μέγας καί θεόσοφος ἀνήρ καί διδάσκαλος ὁ ὁ θεός ἐκκλησία , καί πᾶς καθάπαξ λέγω ἅπας ὅσος διά φάος ἀεί τελέω θεῖον τεράστιος , θεοφάνεια μέν ὁρατής , θεότης δέ ἄκτιστος , οὐδαμῶς ποῦ Δίκαιος καί ἐγώ , ὁ δημώδης ὁ ἀμαθής καί ἀγοραῖος συμφέρω ὑπολαμβάνω , θεότης ὑφέζομαι ἄκτιστον δογματίζω καί διάφορος ὁ θεῖος οὐσία ὁ πάλαι φαίνω ἐπί ὁ κυριακός πρόσωπον φάος ἐν Θαβώρ ὁ ὄρος , καί ὁμοδοξέω Μανιχαῖος καί Μασαλιανός διά μόνος Παλαμικός ἀρέσκεια μωρός καί παράνομος , μηδείς νοητός ἡγέομαι ἀλλά νοητός κομιδή ὁ ἄλογος τρόπος ὁ αἴσθησις μόνος πᾶς χαρίζομαι . καίτοι Ἄρειος ἐκεῖνος ὁ δυσσεβής κτίσμα μέν λέγω βλασφημέω ὁ υἱός καί λόγος ὁ θεός , καί θεός ὑφίημι · οὖον μήv εἰς τοσοῦτος ἵημι ἀναισχυντία καί νηπιώδης ψέλλισμα ὥστε ἀνούσιος ὁρατός ὀνομάζω θεότης · μηδέ γάρ εἰμί κατά ἐπιστήμη μήτε θεῖος μήτε ἀνθρώπινος , μήτε λόγος ἔχω οὐδείς λέγω τίς ὁ εἰμί ἀνούσιος ὁρατός . καίτοι ἐκεῖνος μέν κτιστός λέγω θεός ὅμως ὁρατός οὐ δύναμαι προσεῖπον · ὑπέρτερος γάρ ὁ ἀγγελικός οὐσία ἀποφαίνω οὖον μέντα εἄν αὐτός δυνατός ἔπειτα εἰμί , ἀόρατος ἐκεῖνος εἰμί , ὁρατός αὐτός δογματίζω · Παλαμάς δέ καί συλλογίζομαι τολμάω ὁ ἀσυλλόγιστος , καί ξηρεύγω ὁ ασύμβλητος τε καί ὡς ἐπίπαν ἀσύμφωνος , οὖον κατά ποιητικός τις ὁ θύραθεν ἄδεια , ἀλλά κατά ἀνεπιστήμων Παλαμικός αὐθάδεια · οὔτε γάρ οὐδείς ὁ θύραθεν σοφός πώποτε εἰς νόος τοιοῦτος τις φέρω τερατεία , οὔτε μήv βάρβαρος ψαύω τις λογισμός τηλικόσδε μωρία μέχρι καί σήμερον . λείπω οὖν ἐνταυθοῖ γίγνομαι καί ἐγώ , σιωπή ὁ τοιοῦτος βδελύσσω , ἀκοή παρατρέχω μανιώδης καί δυσσέβεια μεστός . περι μέν οὖν ὁ ὅτι φάος εἷς ἄκτιστος εἰμί ὁ εἷς καί μακάριος καί ποιητικός ὁ μετά αὐτός ἅπας θεότης ὁ τρισυπόστατος , ὅς οὐδείς οὔτε ὁράω οὔτε ὁράω δύναμαι , ὁ δέ μετά αὐτός πᾶς κτίστης , καί ὅτι ὁρατός μέν θεοφάνεια λέγω ὁ ἅγιος ὅς τε σάρξ ὁ κύριος καί ὁ ἐν ὁ Θαβωρίῳ πάλαι ὁ ὄρος περιλάμπω ὁ ὁ κύριος πρόσωπον φάος , οὖον μήv ἄκτιστος θεότης , καί ὅτι διά αὐτός παραδείκνυμι μέν οὐ δείκνυμι δέ οὖν ὁ μόνος ἄκτιστος ἐκεῖνος θεότης , καί ὅτι Μανιχαῖος καί Μασαλιανός ὁ δόγμα οὗτος , καί οὐ ἄλλος οὗτος ὅσος πρέσβυς γίγνομαι αἵρεσις αρχηγός , ὁρατός εἰμί λέγω ὀφθαλμός ἀνθρώπινος γυμνός ὁ ἄκτιστον θεῖος οὐσία , ὅς καί ἀγγελικός δύναμις βλέπω ἀδύνατος , εἴρω2 τε καί εἴρω πρόειμι σαφής . ὁ γάρ ὁ πολύπλοκος οὗτος αἵρεσις νόσημα Μάνης μέν πρότερος ὁ ὁ Μανιχαῖος πρόεδρος ὠδίνω τε καί τίκτω , Μασαλιανός δέ μαιεύομαι , ὁ δέ ὁ εικονομάχος εἰς ἀνήμερος ἡμέρα ἐκφέρω ὕστερος τυραννίς · ὁ δέ νῦν ἐπιπολάζω παλαμικός φρατρία ἐπί μείζων λύμη ὁ εὐσέβεια , σύμμαχος ὁ δυναστεύω τέως χείρ χράω , μέχρι ἤδη καί ὁ αἰθέριος λῆξις αὐξάνω ὁ ὁ κακία πράσσω φλόξ . διό καί ἀναληπτέον ὁ εἱρμός ἐγώ ἐκεῖθεν ὁ λόγος , ὡς εἄν ἐντελής ἔτι καί ὁ ὁ τοιοῦτος ἀφήγησις δέχομαι ὁ χρωματισμός · λανθάνω γάρ ἐγώ συναποφέρω ὁ ὁ ζηλόω ῥεῦμα , μή ἀνέχω σιγή παρέρχομαι συκοφαντέω ὁ μέγας ὁ ἐκκλησία καί θεῖον φωστήρ , Γρηγόριος τε καί Διονύσιος . διό ὁ περί οὗτος λόγος πλατύς δήω ἐξέτασις , βραχύς μέν ἄρτιος , καί ὅσος ὁ προθυμία ἀφοσιόω , διεξέρχομαι · ὁ δέ πλείων ὁ ἔμπροσθεν ταμιεύω κρίνω Δίκαιος ἐκεῖσε ἐπανέρχομαι , ὁ διδάσκαλος ἐν οὗτος πείθω οὗτος , ὁ οὗτος βέβηλος καινοφωνία ὁ λόγος καί ὁ πολύς φλυαρία , ὅς σχολή ἔπειμι ἄγω , ἐπιτάσσω παραχωρέω τε καί ἀποτίθημι . εἰμί γάρ φημί ὁ κινέω άσχω τις θερμότης Χωρὶς λόγος καί ἐπιστήμη καί πίστις πλόος ἀκυβέρνητος · ὁ γάρ ὁ ἐπιστήμη πηδάλιον ἥκιστος ἔχω αὐτός προσγίγνομαι . ἐμός δέ σκοπός τε καί πρόθεσις εἰμί ὁ Ψυχή , διά ὅς λέγω ἐκ ἀρχή αἴτιος , πρόμαχος παρέχω γλῶσσα , ὅσος ἐφικτός , ἐκεῖνος ὁ σοφός Θεόδωρος καί μάρτυς ὁ ἀλήθεια , περιφανής συκοφαντέω νῦν πρός ὁ Παλαμίτης , καθάπερ πρός ὁ εικονομάχος τότε , ὅς καί μέχρι θάνατος ὁ οἰκεῖος ἐκεῖνος ἀνθίστημι ἔνστασις , ὁ μέν σῶμα παντοῖος ὑπέρ Χριστός προδίδωμι κόλασις , ὁ δέ φιλόσοφος ἐκεῖνος καί ἔντεχνος γλῶσσα κατά ὁ ἀντίθετος ὁπλίζω δόγμα · ὅς ἐγώ σήμερον , ὁ ὁ ἐκεῖνος λόγος ὅπλον θαρσέω , ἀνθίστημι τε καί ἀνθίστημι , καί ὁ ὑπέρ ἀλήθεια ἀνακαινίζω ἆθλος ἐκεῖνος ὁ γε εἰς ἐγώ ἥκω οὖον κατοκνέω κατά ὁ ὁ αἵρεσις ἐκεῖνος ἀνακαινίζω τολμάω σήμερον , ἀλλά κατά ὁ προμηθής ὁ ἰατρός καί αὐτός κολάζω καί ἀναστέλλω , ὁ ἐφικτός γε τρόπος , πειράζω ὁ ὁ ἀντίθετος γνώμη καί γλῶσσα ὁ ἀσελγής καί ἀστάθμητος , καθάπερ ἐκεῖνος ὁ ὁ σῶμα εὐεξία ὁ παράνομος ἀνασοβέω ἐγχειρέω ὄλισθος , ἠώς ὅς τε γλῶσσα ῥώννυμι σῦς γε θεός καί ὁ ὥρα ἀναθέω δίδωμι ἐγώ δοκέω ἔτι κτάομαι ὁ λογισμός ὁ χρόνος , μήπως ὁ ζῶ ὁ εὐσέβεια δύναμις , πολλαχόθεν κατά αὐτός ἀκμάζω ὁ ὁ ἀσέβεια χειμών , πρωΐ καί ὁ ἔνιοι ἴσως ὑπόληψις καί δόξα ὁ ἄδικος μαρασμός ὑφίστημι , καθάπερ ἄνθος ἐν ἀγρός καί ῥόδον ἐν λειμών . Πρῶτος οὖν ἐξεταστέον τίς εἰμί μεταμόρφωσις , μᾶλλον δέ τίς εἰμί μορφή καί τίς ὁ γένος αὐτός · οὗτος γάρ εἄν καί ὁ εἴρω σαφής γίγνομαι ἄν . ὁ γάρ ὁμώνυμος εἰμί ὁ φωνή ἐπί μέν θεός λέγω αὐτός δύναμαι ὁ οὐσία , καθά καί ὁ θεῖον ὁ ἐκκλησία φωστήρ νομοθετέω τε καί παραδίδωμι , ἐπί γε μήv ὁ αἰσθητής μορφή εἰμί ὁ περί ὁ ἐπιφάνεια ποιός τύπωμα , πρός ὅς βλέπω εὔμορφος τε λέγω ἔνειμι καί δύσμορφος ὁ ὑπόκειμαι ζῷον τυγχάνω . συμβαίνω γάρ εἰμί ἐν ὑπόκειμαι τις θεωρέω ὁ μορφή . γένος δέ ἔχω ὁ ποιότης τέταρτος κατά διαίρεσις εἶδος εὑρίσκω οὗτος . ἐπεί δέ καί ὁ κίνησις , συμβαίνω εἰμί καί αὐτός , θεωρέω μέν καί ἐν οὐσία καί ποσός καί τόπος , θεωρέω δέ μᾶλλον ἐν ὁ ποιότης ὁ πολυειδής ἐργάζομαι ὁ ἀλλοίωσις , ὁ δέ ἀλλοίωσις ἐκστατικός τίς εἰμί ὁ πρότερος εἰμί ὁρίζω ὁ οὐσία Μένων , ἡδύς εἄν εἴρω ἔγωγε παλάμη καί ὁ ἀμφι αὐτός , τίς εἄν εἰμί νοέω ὁ μεταμόρφωσις . οὐδείς γάρ ὁ λέξις ἕτερος πάντως δηλόω ἢ μορφή ἀλλοίωσις τε καί μεταποίησις . εἰμί μέν οὖν ὁ οὐσία λέγω ὁ θεῖος , Μανιχαῖος ὁ νόσημα δείκνυμι ὁ λόγος ἔρχομαι · καί τίς εἄν ἀσεβής εἰμί ὁ μετουσιόω λέγω ὁ ἐπί ὁ Θαβωρίου ὄρος μεταμόρφωσις ὁ Χριστός , καί δύο ὁ ἄτοπος ἕτερος πάντως εἰσάγω , ἢ ὁ θεῖος οὐσία ὁ ἀναλλοίωτος δηλαδή καθαιρέω εἰς ὁ ὑφίημι καί διάφορος οὗτος , ἢ διαιρέω ἐκ Ἀμαθοῦς καί κακότροπος γνώμη εἰς δύο θεότης ἄκτιστος διχοτόμημα ὁ μόνος ἄκτιστος τε καί ἀμερής καί ἁπλόος , καί ὁ μέν λέγω ὁρατός ὁ δέ ἀόρατος , καί ὁ μέν μεθεκτός ὁ δέ ἀμέθεκτος , καί ὁ μέν ὑφέζομαι ὁ δέ ὑπέρκειμαι . ὅς καί ὁ ὁ εικονομάχος ὑπερβάλλω αἵρεσις , ὡς εἴρω χωρέω ὁ λόγος πλατύς . εἰμί δέ ἐκ ὅλος ὅλος μεταβάλλω φάσκω ὁ ὁ δοῦλος μορφή , κατά αὐτός ἀκριβῶς εἶπον ὁ εικονομάχος , ἐπί φάος ἄρρητος τε καί ἄκτιστον καί θεότης ξένος , καθά ἐν ὁ περί φάος διέξειμι λόγος αὐτός φωνή ἀνθρώπινος χράομαι ὁ φάος ἐκεῖνος , καυχάομαι πρός αὐτός , καί « μή φοβέω » παρακελεύομαι , « μετά σύ γάρ εἰμί , » ὁ μέλλω ἀρραβών φάος παρέχω , ζητητέος πῶς ὁ κτιστός μεταχωρέω ἑαυτοῦ πρός ὁ ἄκτιστον καί ὁ ἄρχω πρός ὁ ἄναρχος καί ὁ χρονικός πρός ὁ ἄχρονος , καί πρός ὁ περαίνω ὁ ἤπειρος . ὅτι μέν γάρ ὁ φθαρτός οὗτος κατά ὁ θέω ἀπόστολος ἐνδύω ἀφθαρσία , ἀκούω τε καί πιστεύω · ὁ δέ κτιστός γίγνομαι ἄκτιστον ἢ ὁ σῶμα ἀσώματος οὔπω εἰς δεῦρο οὔτε τίς ὁ λογικός ζῷον εἴρω οὔτε ἀκούω οὐδείς οὐδαμῇ , οὔτε καθάπαξ εἶπον ὁ ἅπας κτίσμα οὐδείς οὐδαμῇ πω νοέω . οὔτε μήv οὐδέ αὖος ὁ ἄκτιστος τε καί ἤπειρος οὔτε κατά οὐδείς λόγος οὔτε κατά οὐδείς τρόπος ἐπιδέχομαι ὁ οἱανδήποτε κίνησις καί τροπή εἰς ὁ ὑφίημι , οὐ ἔχω οὔτε ὅπως τρέπω οὔτε ὅπου κινέω · τροπή γάρ ὁ κατά φύσις ἤπειρος , κινέω μή φύζω , [ ἤ τε ] ἀλλοίωσις καί διαίρεσις εἰμί ἄν , ὅσπερ ἀδύνατος · πᾶς γάρ , ὁ θεῖος φημί Μάξιμος , φύσις ὁ οἰκεῖος λόγος διά πᾶς ἔχω ὁ τέλειος , νοητός τε καί αἰσθητός , ἔτι οὖν ἁπλόος τε καί σύνθετος · ὅς γάρ ὁ λόγος παρά ὁ θεός ἅμα ὁ εἰμί ὁ τέλειος ἔχω , οὗτος ὁ κατά ὁ οἰκεῖος λόγος παραγωγή καί οὐσίωσις προσθήκη πᾶς καί ἔλλειψις ὁ πρός ὁ εἰμί , ὅσπερ εἰμί τυγχάνω , παντελῶς εἰμί ἀνεπίδεκτος . εἰμί δέ πού τις ἀλλοίωσις γίγνομαι πῃ , οὖον μέντοι περί ὁ ὁ φύσις ἀλλά περί ὁ ὁ ἀλλοιόω γίγνομαι πρᾶγμα τρόπος . ὁ μέν γάρ λόγος μεθαρμόζω φθορά αὐτίκα παρέχω ὁ φύσις , ὁ δέ τρόπος οὗτος ὑπομένω θαυματοποιός δύναμις ἔνδειξις ἔχω · ὁ γάρ Αἰγύπτιος Νεῖλος ὁ ὕδωρ ὄψις μέν καί γεῦσις πάλαι μεταμορφόω καί ἀλλοιόω πρός αἷμα χρῶμα καί ἀηδία , ὁ γε μήv ὑγρός τε καί ῥέω ἥκιστος ἀρνέομαι φύσις · καί ὁ Βαβυλώνιος ἐκεῖνος κάμινος ὁ μέν ὅσιος παῖς ὁ ἀναλωτικός μεθαρμόζω δύναμις , οὐ ἔχω ὁ ἀρετή φθορά ἀναδέχομαι ῥᾳδίως καί ὁπωσοῦν , ὁ μέντοι φωτεινός τε καί πυρώδης ἦθος καί ὁ ὁ φύσις ἀνωφερής οὖον μεθαρμόζω · ὁ γάρ Βαβυλώνιος ὁ κατά φύσις δείκνυμι καυστικός , φύσις δεκτικός γίγνομαι διά ὁ ὁ κακία ὑλώδης . καί ἵνα κατά ῥῆμα ὁ ὁ εικονομάχος εἰς μέσος προφέρω , καί ὁ ὁ Παλαμά παρεξετάζω , δείκνυμι ὡς εἰς ὁ πάνυ τίς ἀκριβής καί αὐτός συμφωνέω μέν , παρελαύνω δέ οὖν , ὁ παρά ἑαυτοῦ συγκράζω , ὡς εἴωθα , ἐπί ὁ αἰσχρός μάλα φιλότιμος , ἀκούω δή . μετά γάρ πολύς ἐκεῖνος ὁ ἄλλος αὐτός βλασφημία καί ὅδε βλασφημέω . ἐν ἄνθρωπος ἔτι , φημί , βιοτεύω ὁ θεός λόγος , ὁ ἔκκριτος ὁ ἑαυτοῦ μαθητής προαρραβωνίζομαι ὁ θέα ὁ αὐτός βασίλεια , μεταβάλλω ὁ ὁ δοῦλος μορφή ἐπί ὁ ὄρος , ὑπέρ ὁ ἀνθρώπειος φύσις ἐπιδείκνυμι , ὥστε ὁ μέν πρόσωπον αὐτός ἀπαστράπτω ὡς ὁ ἥλιος , ὁ δέ ἱμάτιον αὐτός ὡς ὁ φάος . εἰμί δέ τότε ὁ ἐν σάρξ αὐτός μορφή τοσοῦτος λαγχάνω δύναμις πρός ὁ ἐνοικέω ἐν αὐτός θεότης μεταβάλλω , τίς χρή λέγω μετά ὁ ἀνάστασις καί ὁ εἰς οὐρανός ἄνοδος καί ὁ ἐκ δεξιός ὁ πατήρ ἵδρυσις , ὅτι ἐκ ὅλος ὅλος μεταβάλλω ἐπί φάος ἄρρητος καί ἀνεκδιήγητος · μεταμορφόω γάρ καί ἀπαθανατίζω καί ἄκτιστον γίγνομαι καί ἄφθαρτος . ἀκούω ὁ ἐπί κακός συμφωνή ὁ Παλαμά περί τε ὁ ἐν Θαβωρίῳ φάος , ὅτι μεταμορφόω πρός ὁ ἄκτιστον ἐκ ὁ κτίσμα , καί ὅτι ἀρραβών ὁ μέλλω οὑτωσί φάος γίγνομαι . γιγνώσκω δέ εἄν ἀκριβής καί ὅσος ὁ ὁ κακία οὗτος μέγεθος , ἐπειδάν καί ὁ κατά αὐτός ἔλεγχος ὑπό ἐγώ ἐκτίθημι ἀκούω , ὁποῖος καί ὅσος ὁ τότε σοφός ὁ ὁ θεός ἐκκλησία προστάτης , λόγος ἅμα καί ἔργον ἐρρωμένος ἐναθλέω , συγγράφω τε καί ἐγώ ὁ μετά ἐκεῖνος εἶμι συμμαχία προμνηστεύω ἀγαθός ὑπόμνημα . πρόοιδα γάρ ἐκεῖνος , ὁ θεῖον φωτίζω πνεῦμα , ὁ ἐν ὁ τέλος ὁ αἰών ὁ εἰκονομαχία ἀναβίωσις οὗτος , ὅς Παλαμάς μέν ὠδίνω τε καί τίκτω , ὁ δέ τηνικαῦτα ἡγεμονία καί ἐξουσία ὁ πάρειμι αἰών καί σκότος ἐπί πονήρω ὁ πάτριος δόγμα ὁ ὁ θεός ἐκκλησία ἀναλαμβάνω κακῶς μαιεύομαι τε καί ἐκτρέφω . ὅς εἷς προβάλλω ἐπί ὁ πάρειμι ἀρκέω κάμνω ἐγώ ἀναρρώννυμι , καί ἅμα ἱκανῶς ἐν βραχύς παρίστημι ὁ ὁ κακία νέμω ἅπας , μέχρι πόσος μέν ἀτοπία ἐξοκέλλω τότε μέχρι πόσος δέ νῦν προφέρω αὐξάνω Παλαμάς , προσλαμβάνω μέν ὁ ἐκεῖθεν εὑρίσκω ῥίζα , καί προσφέρω ὁ οἴκοθεν ἐφευρίσκω μιαρός πρόφασις . Θεόδωρος γάρ ὁ πολύς μέν ὁ σοφία πολύς δέ καί ὁ ἐμφύω ἀρετή τε καί σύνεσις , πολύς ὁ σπουδή ἐν ὁ κατά ὁ εικονομάχος ἀγών ἐπιδείκνυμι εἰς ὁ πάνυ τίς ἀγαθός , ὡς ἐν ὁ ἀρχή ὁ ἡμέτερος ὅδε λόγος ἐγώ ὁ περί αὐτός πλατύς εἴρω , πᾶς μάλιστα πλεῖστος ἀντεισφέρω ὑπέρ εὐσέβεια ὁ ζῆλος , καί ἀνθίστημι ὁ τότε κατά ὁ θεῖον εἰκών μαίνομαι τύραννος , ὑπό ὅς καί ὁ πρόσωπον γράφω τε καί στίζω καί ὁ ἐπωνυμία γραπτός ἐκεῖθεν καλέω ἀποφέρω , πλεῖστος μέν καί ἄλλος ἱερός αὐτός Βίβλος ὁ ὁ θεός ἐκκλησία κοσμέω , μάλιστα δέ ὅς κατά ὁ εικονομάχος ἐκτίθημι , ὁ σύγγραμμα ἐντυγχάνω ὁ τότε ὁ πρῶτος φέρω ἐν λόγος ἀσεβής Εὐσέβιος · ἐν ὅς ὁ τε ἄλλος καί ὅδε διέξειμι . κατακομψεύομαι , φημί , Εὐσέβιος ἐπί φάος ἄρρητος καί ἀνεκδιήγητος καί ὁ θεός λόγος πρέπω ὁ ὁ δοῦλος μεταβάλλω μορφή ἐν ὁ ὄρος , φάος ὅσπερ ὀφθαλμός οὐ ὁράω καί οὖς οὐ ἀκούω καί ἐπί Καρδία ἄνθρωπος οὐ ἀναβαίνω . καί ὁ μέν Εὐσέβιος λόγος τοιοῦτος καί οὕτως ἔχω , καί ὁ πᾶς αὐτός ἐνταῦθα ὁ ἀσέβεια ἐξαρτάω · ὅποι δέ αὐτός φέρω ὁ ὁ καινός οὗτος διδασκαλία καί ὁ δόγμα , ὡς ἐν μάλιστα , σύντομος σκέπτομαι , καί ὁποῖος δή καί ὅστις ὁ ὁ μεταβολεύς τρόπος , ἐπισκοπέω πειράζω . πᾶς ὁ μεταβάλλω ἢ κατά οὐσία μεταβάλλω , ὅς δή περί γένεσις καί φθορά θεωρέω , ἢ κατά τίς ὁ ἐν αὐτός , καί οὗτος διχῶς · ἢ γάρ κατά ποσός μεταβάλλω , καθό ὁ αὔξησις καί ὁ μείωσις δείκνυμι , ἢ κατά ὁ ποιός , ἐκ ὅς ἐμφαίνω ὁ ἀλλοίωσις . εἰμί μέν οὖν κατά ὁ ποιός μεταβάλλω , κινέω μέν πρός ἀλλοίωσις , ἢ δέ εἰμί μετασχηματισμός χαρακτήρ τις ἢ κατά τίς ὁ ὁ ὑπόκειμαι πρᾶγμα ἐξαλλαγή , χωριστός ἢ ἀχώριστος ἐπισυμβαίνω . ὅσπερ ἀλλοῖος μέν καί διάφορος ὁ πρότερος δείκνυμι , οὖον μήv δέ γε ἄλλος τίς ὁ ἀλλοιόω ἀπεργάζομαι · οὖον γάρ οὐσιωδῶς μεταβάλλω , ἀλλά ἐκ τοιόσδε ὁ αὐτός τοιόσδε κατά ὁ ποιός γίγνομαι ποιέω . οὗτος δέ οὐ εἰμί ἐκ ὅλος ὅλος μεταβάλλω · ὁ γάρ ὑπόκειμαι ὑπομένω πάντως σῴζω . εἰμί δέ κατά ὁ ποσός , αὔξησις τις ἢ μείωσις δέχομαι . ἀλλά οὐδέ οὗτος ἄλλος τίς παρά ὁ ἐκ ἀρχή ὑπάρχω ποιέω , ἀλλά ἐκ τοσόσδε ὁ αὐτός τοσόσδε κατά ὁ πηλίκος γίγνομαι ποιέω . οὐκοῦν οὐδέ κατά οὗτος ὁ τρόπος ἐκ ὅλος ὅλος μεταβάλλω ὁ μορφή . λείπω οὖν λέγω κατά ἑαυτοῦ μεταβάλλω , περί ὁ οὐσία δηλαδή , ὡς ἀνάγκη εἰμί πᾶς ἐκ γένεσις εἰς φθορά καί ὁ εἰμί εἰς ὁ μηδαμῶς εἰμί χωρέω . ἀλλά ὁ θνητότης , φημί , ἀποδύω καί ὁ φθορά ἀπονίζω . προστίθημι , εἰμί βούλομαι , ὅτι καί εἰς ὁ ἀόρατος ὁ ὁρατός μέτειμι καί εἰς ὁ ἄχρονος ὁ ὑπό χρόνος , καί ὁ κτιστός εἰς ὁ ἄκτιστον , καί ὅσος ἄλλος τοιοῦτος ἀντίκειμαι . ἀλλά οὖον ὁ θνητότης τις γράφω οὐδέ ὁ μεταμόρφωσις αὐτός κατά ἑαυτοῦ · οὖον γάρ ἄνευ σῶμα ἐπί ἑαυτοῦ ποτός θεωρέω , ἐπεί μηδέ λευκότης ἢ μελανότης ὑπόκειμαι δίχα ὑφίστημι ἄν . ὡς γάρ οὖον μεταβάλλω ὁ μορφή ἐκεῖνος καί ὁ εἶδος εἰς θεότης φύσις , ὡς οὗτος νομίζω , ( καί γάρ ἀμήχανος οὗτος γίγνομαι ) ἤδη καί πρόσθεν εἴρω , καί μαρτυρέω ὁ ἀλήθεια αὐτός ἐκ ὁ ἀκριβῶς ἐπισκοπέω ὁ ὁ πρᾶγμα φύσις καί ὁ δόγμα ἐγώ ὁ ἀλήθεια ὁ ἀπλανής καί ἀνεπίληπτος . ἀλλά μεταμορφόω , φημί , καί ἀπαθανατίζω καί ἄφθαρτος καί ἄκτιστον γίγνομαι . εἶτα μεταμορφόω καί ἀπαθανατίζω μένω σῶμα , ἢ οὖον ; εἰμί μέν γάρ μένω , μάταιος ὁ Εὐσέβιος ὁράω λόγος καί οὐδείς ἐγώ πρᾶγμα εἰμί · εἰμί δέ οὖον μένω , οὐδέ μεταμορφόω ἄρα , οὐδέ ἀθανασία καί ἀφθαρσία ἐνδύω . οὐδέ γάρ ἔχω εἰς ὅς μεταμορφόω , οὐδέ εἰμί ὅς ὁ ἀθανασία ἐνδύω , οὐ εἰμί ἐν ὅς οὗτος θεωρέω . ἀλλά ἄτοπος καί ὁ ἐννοέω τοιοῦτος , μᾶλλον δέ ἀδύνατος . καί πάλιν , ἀπό ὁ κατά ὁ μεταμόρφωσις τρόπος ἀποσεμνύνω ὁ δουλικός μορφή πλέω ἢ καλῶς ἔχω , καί οὗτος τιμή ὅς μηδέ Χριστός τιμάω , καί ὁ μεταβολεύς ἐντεῦθεν κατάρχω , προέρχομαι καί αὐτός ὁ μορφή καί ὁ εἶδος ἀποσκευάζω λέγω καί μεταβάλλω εἰς θεότης , ὡς καί ἐν ὁ μετέπειτα δήλωσις ὁ παρά αὐτός ἐκτίθημι τηλαυγής , καί ἔτι μᾶλλον κατά πρόσβασις ἀπό ὁ ὁ θνητότης ἀποδύω καί ὁ φθορά ἀπονίζω καί εἰς ὁ ὁ θεός δόξα μετασκευάζω . ἀλλά ὁ μέν φθαρτός οὗτος ἐνδύω δήω ἀφθαρσία καί ὁ θνητός ἀθανασία ὁ μέγας μυσταγωγέω ἀπόστολος · ὁ δέ σῶμα ἀσωματότης ἐνδύω ἢ ὁ κτιστός γίγνομαι ἄκτιστον ἢ ὁ περίγραπτος εἰς ἀπεριγραψία μετατίθημι οὔπω μέχρι καί σήμερον ἀκούω . ἀλλά ἐπανακτέον ὁ λόγος , καί ζητητέος τίς εἄν εἰμί οὗτος ὁ φάος · οὖον γάρ πω σαφῶς ὅς τίς εἰμί ὁ γεννάδας ὑποδείκνυμι νῦν , ὅτι μή μόνος ὁ θεός λόγος πρέπω προστίθημι , ἐσύστερον εἴρω ἔκδηλος . ὅμως πρός ὁ δοκέω αὐτός ἐν ὁ πάρειμι ὁ λόγος ἐγώ ἐξετάζω . τίς οὖν εἰμί ; ἆρα οὐσία τις καί ἐνυπόστατος κατά ἑαυτοῦ ὑφίστημι καί μή δήω ἕτερος πρός ὕπαρξις , ἢ ποιότης ἀσώματος καί ἀνούσιος , ἐν ἄλλος ὁ εἰμί ἔχω , οὐ ἐν ἑαυτοῦ θεωρέω ; ἀλλά εἰμί μέν οὐσία εἰμί , πότερος ἀγγελικός , ἐπεί καί ἄγγελος φάος , καί ὁ πρῶτος καί ἄνω2 φάος μαρμαρυγή καί ἀπόλαμψις ; ἀλλά οὐ εἄν οὗτος εἶπον · οὖον γάρ εἄν εικονισμός καί γραφεύς γραφεύς ποῦ διαφεύγω · μάρτυς απαράγραπτος ὁ ἱερόv λόγιος , ἡνίκα θεός ὁ ἄλλος διδάσκω προστάσσω καί Μωσῆς ὁ προστάσσω πράσσω ὁ χερουβίν ἐκεῖνος ὁ ποίησις . εἰμί καί οὗτος ὁ θεῖος φωνή ἀπαναίνομαι . εἰμί δέ θεῖος οὐσία εἰμί , πῶς εἰς οὗτος μετοίχομαι ; εἰμί μέν ἐν ἴδιος ὑπόστασις καί κατά ἑαυτοῦ μετέρχομαι θεωρέω , καί οἷος ἄλλος καί εἰδικός ἀποτέμνω πρόσωπον , καί πρός ὁ ὁ λόγος διαπρέπω ἐμφέρεια , μηδείς ὁ ἐν ὁ τριάς νοέω συμπαρυποιστημι καί συμφύω , τετράς αὐτός σαφῶς ὁ τριάς ἀποτελέω , καί ὁράω ὡς φιλότιμος περί ὁ θεῖος οὐσία Εὐσέβιος , ἀφθονία ὑπόστασις πληθύνω καί αὐξάνω ὁ απλήθυντος καί ἀμείωτος καί πᾶς ὁ ὁπωσοῦν ὕφεσις ἢ πλεονασμός παντάπασι ἀνεπίδεκτος . εἰμί δέ εἰς ὁ ὁ λόγος συγχέω καί οἷος συνουσιόομαι παρέρχομαι ὑπόστασις , μετά πλείων ὁ εὐγνωμοσύνη προσθήκη καί αὔξησις ὁ ὁ λόγος αὐτός δίδωμι ὑπόστασις · ὅστις οὐ ἄλλος παρά ὁ ὁ πατήρ οὐσία καί φύσις εἰμί , ὁ χαρακτηριστικός ὁ ἰδιότης μόνος κατά ὁ γέννησις διαφέρω . τοιοῦτος μέν ὁ ἐκ ὁ ἐκεῖνος ἀρχή ἀναφαίνω ἔκτοπος καί παράλογος , εἰμί ὁ φάος ἐκεῖνος ὁ ἄρρητος οὐσία εἰμί λέγω · ὑπόλοιπος δέ οὖν εἰμί ζητέω , εἰμί ποιότης οὗτος ἀσώματος ἢ ἀνούσιος εἶπον , τίς συμβαίνω , οἷος ἀπόρροια τις οὐσία καί ἀπαύγασμα , εἰς ὅς ὁ μορφή ἐκεῖνος μεταβάλλω . ἀλλά οὐδείς κακός ὁ πᾶς ἔσχατος ὕβρις καί ἀτοπία ὁ θεῖον προστρίβω σῶμα · λωβάομαι γάρ εἄν ὁ ὁ εἰμί λόγος · καί οὗτος ὁ ἀνύπαρκτος εἰσάγω , ἄλλως τε οὐδέ ἐν-εἰμί ποιότης ὑπόκειμαι δίχα κατά ἑαυτοῦ ὅς τίς ποτός εἰμί διαδείκνυμι , κἀν ὁ οὐσιώδης αὐτός εἶπον τις , ὅς καί εἰς οὐσία μέρος ἀνάγω · ὡς ἐπί παράδειγμα εἶπον , οὐ εἄν ὁ λογικός ποῦ συνίστημι ὑπόκειμαι ἄνευ , ὅς εἰμί ὁ ζῷον , εἰμί μή πρότερος τις ὑποτίθημι οὐσία ἔμψυχος αἰσθητικός . ὅτι2 μέν οὖν ὁ εἰκονομαχέω ὁ μεταμόρφωσις ὁ σωτήρ ἐπί ὁ ὄρος οὖον μορφή ἀλλοίωσις ἐπί ὁ λαμπρός νομίζω , ἀλλά ὁ μέν σωτήριος σῶμα πρός ὁ ἄκτιστον μεταβάλλω καί ἄφθαρτος , ὁ δέ φαίνω τηνικαῦτα φάος θεότης ἄκτιστος καί ἀνούσιος εἰμί , τότε μέν ἐπί ὁ ὄρος οἷος ἀρχή γίγνομαι ὁ ἀκτιστότης ὁ ἄνθρωπος καί ἀφθαρσία ὡς ἐν ἀρραβών τρόπος , μετά δέ θάνατος καί πρός οὐρανός ἀνάβασις τέλειος ἤδη γίγνομαι καί φύσις ἄκτιστον , καί ὅτι ἀρχή ὁ εικονομάχος αἵρεσις ἐκεῖνος ὁ ὁ μεταμόρφωσις γίγνομαι πρόφασις , ἀκούω , οὐ οἴκοθεν ἐγώ διηγέομαι , ἀλλά ὁ μέγας πατήρ καί διδάσκαλος ὁ ὁ θεός ἐκκλησία , ὅς ὁ ἀξιόπιστος μηδέ αὐτός οἴομαι παραλογίζομαι ὁ διάβολος , μή οὐ ἀληθής λέγω , οὐ ὅτι σοφία πᾶς ὁ τε θύραθεν καί ὅσος ὁ κατά ἐγώ εὐσέβεια ὁ μέγας κοσμέω , ἀλλά ὅτι καί ὅσος κατά θεός ἀρετή , τέλειος ἐξασκέω πᾶς καί πρός ὁ ἄκρος οὗτος ἀφικνέομαι , ὡς πᾶς προΐημι ῥᾳδίως , μή ὅτι γε ὅσος ὁ σῶμα εἰμί ἐκτός , ἀλλά καί αὐτός γε ὁ σῶμα ὁ θεῖος ἕνεκα ἀγάπη εἰς ὁ ὑπέρ ὁ εὐσέβεια κίνδυνος προδίδωμι προθύμως , ὡς ἀνωτέρω πρόφημι . ὅτι δέ καί ἀσεβής ὁ ὅς νομίζω νομίζω , δῆλος καί οὗτος ἐκ ὁ αὐτός σοφός καί ἀναντίρρητος γίγνομαι ἀπόδειξις . καίτοι διά ὁ περιίστημι ἐγώ πρός ὁ διώκτης συμφορά οὐδέ ἔχω ὅπως ὑπό αὐτός κλαπείς ὁ ἐκεῖνος Βίβλος παμπολύς εἰμί ἀναλαμβάνω , ἐκ ὅς καί ὅθεν πολλάκις ἀναλαμβάνω πρότερος θεωρέω , προτίθημι νῦν ἐγώ ὁ πολύς ὁ εἴρω πλείων τε καί ἐναργής , ὡς πᾶς γιγνώσκω τέλειος ὁ τε ἀσέβεια ἐκεῖνος ὁ μέγεθος καί ὁ θεῖον ὅδε ἀνήρ ὁ σοφία ὁ περιέρχομαι καί ὁ πρός εὐσέβεια ζηλόω ὁ σφόδρα διάπυρος . οὗτος ἐκεῖνος τέως αὐτήκοος γίγνομαι ἀντιλέγω μέν ἐκ ὁ εὐθύς ἥκιστος ἔχω · οὐδέ εἰμί εὐπορία γραφικός ἀπόδειξις ὅς . διό καί εἰς ὁ δύο καταφεύγω πλόος , καί κανών καί νόμος ἑαυτοῦ ὁ παράνομος προφέρω τόμος ἐκεῖνος ὁ λῃστρικός , καί ὁ περί ὁ ὁ κύριος μεταμόρφωσις ἐκεῖ ὁ ἀρχιερεύς καί γραμματεύς ἀσεβής κυρόω διά στόμα ἄγω · πρός ὅς ὁ Γρηγοράς « εἶτα οὐδέ νόος τις ἔπειμι » φημί « σύ , ὀψέ γοῦν αἰσθάνομαι ὡς μείζων ὁ δίκτυον πλέκω νῦν κατά ὁ νέος εἰκονομαχία ὁ Παλαμά διά ὅς εἰσάγω νῦν , ὡς δείκνυμι . ἔξεστι μέν γάρ καί σύ δήπου παρεξετάζω ἐκ ὅδε συνοράω ὡς καί αὐτός ὁ αὐτός ὁ αὐτός βλασφημέω , εἰμί τίς ὁράω ὁ ὁ κακία ῥίζα αὐτός καί ὁ πρῶτος βλάστη · ἔξεστι δέ οὐ κακός συνοράω καί ὅσος αὐτός ποιέω ὁ προσθήκη , βλαστάνω βλάστη ἐφευρίσκω καί ἀνομία ἐπιφέρω ἀνομία . εἄν δέ τίς καί πρός ἐντελής ἀντίληψις ἔτι λείπω , ἐγώ λοιπός » φημί « ἀναλαμβάνω καί νῦν θρηνέω ὁ νεκρός ἐγώ · ἐγώ καί καλέω πικρός ἐπί ὁ σύντριμμα ὁ γένος ἐγώ , κατεπᾴδω καί προσεπάγω ὁ ἐκ ὁ θεῖον γραφεύς φάρμακον , καί οὗτος προσάντης δυσχέρεια ἔχω οὖον μάλα τίς σφόδρα ἀγνοέω σύ . καί τοίνυν ἐπί ὁ ὁ μεταμόρφωσις πανήγυρις μέτειμι νῦν καί αὐτός διά σύ , λογικός φραγγέλιον τέλειος ὁ θεοκάπηλος ἐξελαύνω ἐκεῖθεν βωμολοχία ὁ δυσσεβής Παλαμά , ἐπεί καί αὐτός ὁ αὐτός ἑορτή ποιέω πρόφασις ὁ αὐτός κακία , σκοτεινός περί ὁ φάος ἐκεῖνος κατά ὁ εικονομάχος , ὡς φθάνω ἐρῶ , γίγνομαι καί αὐτός , καί ὁ εἴωθα αὐτός βωμολοχία τε καί συκοφαντία ἐμβάλλω καί αὐτός , καί ἅμα ὁπόσος περί αὐτός ὁ ἅγιος ὁ πλείων εἴρω , ὁ ἔνειμι διαφθείρω νόος καί ἀνατρέπω ὁ νόος καί φρήν διάστροφος καί πᾶς πάντῃ διαφθείρω , καί παραπλήσιος δράω καί αὐτός ὁ τε νυκτικόραξ καί νυκτερίς καί ὁ γλαῦξ · ὡς γάρ οὗτος ὁ ὄρνεον ὁ μέν ὁ πᾶς ὀφθαλμός , ὁ ὁ οὐράνιος πέπλος λέγω λυχνίτης ἥλιος , ὄψις ἀτονία βλέπω ὅλως οὖον δύναμαι ὁ μέν φάος ἡγέομαι σκότος ὁ δέ σκότος φάος , οὗτος δῆτα καί αὐτός ὁ ὁ διάνοια τόνος κλασμένος ἔχω καί σφόδρα ἀδρανής , καί διά σκότος εἶμι ἀμαθία , συλάω καί διαστρέφω πρός ὁ οἰκέω σκότος γραφεύς ἅπας αὐγή , ἐπεί μή ἀντιβλέπω ὅλως εἰς ὁ ὁ ἀλήθεια φάος ὁ νυκτερινός ἄντικρυς ὀφθαλμός κτάομαι κακότροπος δύναμαι νυκτερίς . ἐγώ μέν οὖν ὁ πάλαι Βίβλος ὁ αὐτός μιμνήσκω κακία , μικρός μικρός δίδωμι ἐλέγχω ἐνίοτε · ἐκ πολύς γάρ μιμητής γίγνομαι ἀνήρ ὁ ὁ εικονομάχος αἵρεσις λίθος αὐτός πρόσκομμα γίγνομαι ὁ φάος ἐκεῖνος · καί μάλα μέν σκοτεινός εὐθύς καί αὐτός ξηρεύγω λόγος περί φάος ἐπιγράφω , μάλα δέ ἐγώ πολύς παρέχω ὁ ὕλη ἐκ ἀντίρροπος γράφω ἐλέγχω αὐτός τηνικαῦτα τε καί κατά διάστημα διηνεκής ἐκεῖθεν καιρικός , ὡς εἰμί καί οὗτος ὁ νῦν ἐπί σύ ἐγώ διεξιέναι συμπίπτω , ὁ πάλαι κακία αὐτός μικρός τις ὑπόμνημα . ἀλλά φέρω καί νῦν ὁ παράνομος ἀνελίσσω ἐκεῖνος τόμος , ὁ νέος ἐγώ παρανάγνωτε βλασφημία αὐτός , ὁπόσος δή καί οἷος ἐν ὅδε περί ὁ ὁ κύριος διεξέρχομαι μεταμόρφωσις , ἵνα καί ἄμφω σαφής γιγνώσκω , τίς πρός αὐτός καί ὁποῖος ἐργάζομαι ὁ ἀλλοίωσις ὁ πᾶς κινέω καί μεταβάλλω χρόνος , καί ὁπότερος μέρος φέρω ἐκεῖθεν προσνέμω οὗτος αὐτός , δύο τε εἰμί ἀεί καί ὁ βίος δημόσιος ἐμπολιτεύω , ὁ τε χείρων , ὅς πάλαι φέρω αὐτός ἑαυτοῦ ἐθελοντή́ παρέχω λατρευτός , καί αὖος ὁ ἀγαθός , ὅς φυγάς καί δραπέτης δείκνυμι ἐθελοντή́ ἐκεῖθεν ἑαυτοῦ . ἀλλά λανθάνω ἐγώ δοκέω καί ὁ χρόνος αὐτός ἑαυτοῦ , ὁ ἑαυτοῦ μᾶλλον αὐτός περιτρέπω ἐνταῦθα φύσις ἢ ὁ ὁ Παλαμά κακία . ὁ γάρ καθάπαξ εἰς βάθος ἐμπίπτω κακός παγχάλεπος εἰμί ῥᾳδίως παλινδρομέω εἰς ὁ πάνυ τίς ἀγαθός , εὐκτός δέ εἄν εἰμί εἰμί καί βραχύς ὁ ἐκ ὁ χείρων ποιέω ἀνάδυσις , ὁπόθεν εἰμί καί ὅστις ἄρχω Ἐλπὶς ὀψέ γοῦν εἰς ὁ μεταξύ ὁ κακός τε καί ἀγαθός χῶρος κατά μικρός καί συχνός ποιέω κίνημα ὁ ἐπιστροφή ἀφικνέομαι . οὔτε γάρ ὁ κυρτός πρός ὁ κοῖλος ὁμόσε , οὔτε μήv ὁ μέλας πρός ὁ λευκός τρέχω εὐθύς εὐχερής ἐν ὅς φύω , πρίν ὁ μέσος τυγχάνω , ἐκεῖ μέν ὁ εὐθύς , ἐνταυθοῖ δέ ὁ φαιός . ἐκεῖθεν γάρ ἔπειτα ῥοπή ἐπί ὁ ἀγαθός ἀμοιβηδόν ἀεί γίγνομαι ἀφίκω ἄν τις ἴσως καί εἰς αὐτός ὁ ὁ ἀρετή ὁμαλός πεδίον καί ὁ ἀνθεινός αὐτός λειμών , ἐρρωμένος συναίρω θεός . ἀναγνωστέον οὖν ὁ ἑξῆς , ὡς μή ἀτελής ὁ ἡμέτερος καταλείπω στάδιον .