menander-rhetoric.peri-e-pideiktikw-n 16.1
16 Ὅμηρος ὁ θεῖος ποιητὴς τά τε ἄλλα ἡμᾶς ἐπαίδευσε καὶ τὸ τῆς μονῳδίας εἶδος οὐ παραλέλοιπε · καὶ γὰρ Ἀνδρομάχῃ καὶ Πριάμῳ καὶ τῇ Ἑκάβῃ λόγους μονῳδικοὺς περιτέθεικεν οἰκείους ἑκάστῳ προσώπῳ , ὧσπερ ἐκδιδάξαι βουλόμενος ἡμὰς μηδὲ τούτων ἀπείρως ἔχειν . χρὴ τοίνυν λαβόντας παρὰ τοῦ ποιητοῦ τὰς ἀφορμὰς ἐπεξεργάζεσθαι ταύτας γνόντας τὸ θεώρημα , ὁποῖον ὁ ποιητὴς παρέδωκεν . τί τοίνυν ἡ μονῳδία βούλεται ; θρηνεῖν καὶ κατοικτίζεσθαι , κὰν μὲν μὴ προσήκων ᾐ ὁ τεθνεώς , αὐτὸν μόνον θρηνεῖν τὸν ἀπελθόντα , παραμιγνύντα τὰ ἐγκώμια τοῖς θρήνοις καὶ συνεχῶς τὸν θρῆνον ἐμφανίζειν , ἵνα μὴ ἀπολύτως ἐγκώμιον ᾖ , ἀλλʼ ἵνα πρόφασις τοῦ θρήνου ᾖ τὸ ἐγκώμιον · ἂν δὲ προσήκων ᾗ , οὐδὲν ἧττον καὶ αὐτὸς ὁ λέγων οἰκτιεῖται ἢ ὅτι ὀρφανὸς καταλέλειπται , ἢ ὅτι ἀρίστου πατρὸς ἐστέρηται καὶ τὴν ἐρημίαν ὀδύρεται τὴν ἑαυτοῦ αὐτός . ἐὰν δὲ καὶ πόλεως τύχῃ προεστὼς ὁ μεταστάς , ἐρεῖς τι καὶ περὶ αὐτῆς τῆς πόλεως μεταχειριζόμενος , καὶ ταύτης τὰ ἐγκώμια πρὸς τὴν ὑπόθεσιν , ὅτι λαμπρὰ μὲν ἡ πόλις , ὁ δὲ ἐγείρας αὐτὴν ὁ πεπτωκώς ἐστιν . ἢ οὕτω , τίς ἐπιμελήσεται , τίς διασώσει , καθάπερ ἐκεῖνος ; ἐὰν δὲ νέος τύχῃ ὁ τελευτήσας , ἀπὸ τῆς ἡλικίας τὸν θρῆνον κινήσεις , ἀπὸ τῆς φύσεως ὅτι εὐφυής , ὅτι μεγάλας παρέσχεν τὰς ἐλπίδας , καὶ ἀπὸ τῶν συμβάντων , ὅτι ἀνύειν τι ἔμελλε μετὰ μικρὸν ὁ θάλαμος , ἔμελλον αἱ παστάδες · ἀπὸ τῶν περὶ τὴν πόλιν , ὅτι ἡ πόλις ἐπίδοξος ἦν ἕξειν τὸν προστησόμενον , τὸν δημηγορήσοντα , τὸν ἀγῶνα διαθήσοντα . πανταχοῦ δὲ ἐκ μεταχειρίσεως αὐτὰ ταῦτα ἀφορμὰς ποιεῖσθαι τῶν θρήνων δεῖ . χρὴ τοίνυν ἐν τούτοις τοῖς λόγοις εὐθύς μὲν σχετλιάζειν ἐν ἀρχῇ πρὸς δαίμονας καὶ πρὸς μοῖραν ἄδικον , πρὸς πεπρωμένην νόμον ὁρίσασαν ἄδικον , εἶτα ἀπὸ τοῦ κατεπείγοντος εὐθύς λαμβάνειν . οἷον ἐξήρπασαν , οἷα κατὰ τοῦ πεσόντος ἐκώμασαν . ἀλλʼ ἵνα μὴ πολλὰ τοιαῦτα λέγωμεν , ἀπλῶς χρήσῃ ταύτῃ τῇ τέχνῃ , καὶ διαιρήσεις πρὸς τὰς τοιαύτας ὑποθέσεις τὸν λόγον . διαιρήσεις δὲ τὴν μονῳδίαν εἰς χρόνους τρεῖς , τὸν παρόντα εὐθὺς καὶ πρῶτον · μᾶλλον γὰρ ὁ λόγος κινητικώτερος εἴη ἀπὸ τῶν ἐπʼ ὄψιν καὶ τῶν νῦν συμβάντων , οἰκτίζων τε , εἰ τὴν ἡλικίαν ἢ τὸν τρόπον τοῦ θανάτου λέγοι τις , εἰ μακρᾷ νόσῳ περιπεπτωκὼς εἴη , εἰ ὀξὺς ὁ θάνατος ἀπὸ τῆς συνόδου τῶν παρόντων , ὅτι συνεληλύθασιν οὐκ εἰς θέατρον εὔδαιμον , οὐκ εἰς θέαν εὐκταίαν . εἶτα ἀπὸ τοῦ παρεληλυθότος χρόνου , οἷος ἠν ἐν νέοις ὅτε ἦν νέος , οἷος ἐν ἀνδράσιν ἀνὴρ τυγχάνων , ὅπως ὁμιλητικός , ὅπως ἤπιος , ὅπως ἐπὶ λόγοις διαπρέπων , ὅπως ἐν νεανίσκοις καὶ ἡλικιώταις γαῦρος , οἷος ἐν κυνηγεσίοις , οἷος ἐν γυμινασίοις . ἀπὸ δὲ τοῦ μέλλοντος , οἵας εἶχεν ἐλπίδας ἐπʼ αὐτῷ τὸ γένος , εἴτα ἀποστροφῇ χρήσῃ ὦ γένος λαμπρὸν καὶ εὐδόκιμον ἄχρι τῆς παρούσης ὥρας , κομᾷς μὲν ἐπὶ χρυσῷ καὶ ὄλβῳ καὶ εὐγενείᾳ τῇ θρυλουμένῃ , ἀλλʼ ἅπαντα συνέχεεν καὶ ἀνεσκεύασεν ὁ πεσών . τί τοιοῦτον κειμιήλιον κέκτησαι , οἷον ἀποβέβληκας ; συνοδύρου οὖν καὶ πατρὶ καὶ μητρί , καὶ αὐξήσεις τὸν οἶκτον , οἵων ἐλπίδων ἐστέρηνται . καὶ ἀπὸ τῆς πόλεως ἐπιχειρήσεις λέγων πάλιν , οἷος ἄν περὶ αὐτὴν ἐγένετο , οἷον ἂν παρέσχεν ἑαυτὸν εἰς φιλοτιμίαν , καὶ οἷον παρεῖχεν . κἂν μὲν τῶν πολιτευομένων ᾖ , ἐρεῖς τούτων τὰ πολλὰ ἐν τῷ παρεληλυθότι χρόνῳ · εἰ δὲ τῶν μελλόντων προστάττειν , ταῦτα ἐρεῖς ἐν τῷ μέλλοντι , καὶ ὅλως ἐφαρμόσεις τοῖς χρόνοις ἀεὶ τὰ ἀπὸ τῶν προσώπων . εἶτα μετὰ τοὺς τρεῖς χρόνους διαγράψεις τὴν ἐκφοράν , τὴν σύνοδον τῆς πόλεως · εἴθε μὲν οὖν προεπέμπετο εἰς θάλαμον , εἴθε μὲν οὖν εἰς ἀποδημίαν , ἐξ ἧς ἔμελλεν ἐπανιέναι , εἴθε ἀκροασόμενοι λόγων αὐτοῦ συνεληλύθειμεν . εἶτα διατυπώσεις τὸ εἶδος τοῦ σώματος , οἷος ἦν ἀποβεβληκὼς τὸ κάλλος , τὸ τῶν παρειῶν ἐρύθημα , οἷα γλῶττα συνέσταλται , οἷος ἴουλος ἐφαίνετο μαρανθείς , οἷοι βόστρυχοι κόμης οὐκέτι λοιπὸν περίβλεπτοι , ὀφθαλμῶν δὲ βολαὶ καὶ γλῆναι κατακοιμηθεῖσαι , βλεφάρων δὲ ἕλικες οὐκέτι ἕλικες , ἀλλὰ συμπεπτωκότα πάντα . εὔδηλον δὲ ὡς αἰ μονῳδίαι εἰώθασιν ἐπὶ νεωτέροις λέγεσθαι , ἀλλʼ οὐκ ἐπὶ γεγηρακόσι · τοὺς γὰρ πρεσβύτας ὡς νέους ἐν μονῳδίᾳ θρηνεῖν , πῶς οὐ περιττὸν ὄντως καὶ μάταιον ; ῥηθείη δʼ ἂν μονῳδία καὶ ἀνδρὸς ἐπὶ τῇ αὐτοῦ γυναικὶ λέγοντος · ἐχέτω δὲ μνήμην καὶ ζώων ἀλόγων , οἷον οὐδὲ ἄλογα ζῶα , οἷον βοῦς ἢ ἵππος ἢ κύκνος ἢ χελιδὼν ἀνέχεται χωριζόμενα ἀλλήλων , ἀλλʼ ἐπισημαίνει τῇ φωνῇ ὀδυρόμενα , οἷον ὁ κύκνος ἀνεὶς τὸ πτερὸν τῷ Ζεφύρῳ δακρύει τὸν δύννομον , καὶ χελιδὼν ὀδύρεται καὶ τὴν μουσικὴν εἰς θρῆνον μεταβάλλει πολλάκις καὶ ἐπὶ τῶν πετάλων τῶν δένδρων ίζάνουσα κατοδύρεται . ἔστω δὲ μὴ πέρα τῶν ἑκατὸν πεντήκοντα ἐπῶν ὁ λόγος διὰ τὸ μὴ ἀνέχεσθαι τοὺς πενθοῦντας μακρὰς σχολῆς μηδὲ λόγων μήκους ἐν συμφοραῖς καὶ ἀκαιρίαις . ἡ μονῳδία δὲ ἀεὶ ἄνετος .
Lemmas: 16 Ὅμηρος ὁ θεῖος ποιητής ὁ τε ἄλλος ἐγώ παιδεύω καί ὁ ὁ μονῳδία εἶδος οὐ παραλείπω · καί γάρ Ἀνδρομάχη καί Πρίαμος καί ὁ Ἑκάβη λόγος μονῳδικός περιτίθημι οἰκεῖος ἕκαστος πρόσωπον , ὥσπερ ἐκδιδάσκω βούλομαι ἐγώ μηδέ οὗτος ἄπειρος ἔχω . χρή τοίνυν λαμβάνω παρά ὁ ποιητής ὁ ἀφορμή ἐπεξεργάζομαι οὗτος γιγνώσκω ὁ θεώρημα , ὁποῖος ὁ ποιητής παραδίδωμι . τίς τοίνυν ὁ μονῳδία βούλομαι ; θρηνέω καί κατοικτίζω , ἐάν μέν μή προσήκω εἰμί ὁ θνῄσκω , αὐτός μόνος θρηνέω ὁ ἀπέρχομαι , παραμείγνυμι ὁ ἐγκώμιον ὁ θρῆνος καί συνεχής ὁ θρῆνος ἐμφανίζω , ἵνα μή ἀπόλυτος ἐγκώμιον εἰμί , ἀλλά ἵνα πρόφασις ὁ θρῆνος εἰμί ὁ ἐγκώμιον · ἐάν δέ προσήκω εἰμί , οὐδείς ἥσσων καί αὐτός ὁ λέγω οἰκτίζω ἤ ὅτι ὀρφανός καταλείπω , ἤ ὅτι ἀγαθός πατήρ στερέω καί ὁ ἐρημία ὀδύρομαι ὁ ἑαυτοῦ αὐτός . ἐάν δέ καί πόλις τυγχάνω προΐστημι ὁ μεθίστημι , λέγω τις καί περί αὐτός ὁ πόλις μεταχειρίζω , καί οὗτος ὁ ἐγκώμιον πρός ὁ ὑπόθεσις , ὅτι λαμπρός μέν ὁ πόλις , ὁ δέ ἐγείρω αὐτός ὁ πίπτω εἰμί . ἤ οὕτως , τίς ἐπιμελέομαι , τίς διασῴζω , καθά ἐκεῖνος ; ἐάν δέ νέος τυγχάνω ὁ τελευτάω , ἀπό ὁ ἡλικία ὁ θρῆνος κινέω , ἀπό ὁ φύσις ὅτι εὐφυής , ὅτι μέγας παρέχω ὁ ἐλπίς , καί ἀπό ὁ συμβαίνω , ὅτι ἀνύω τίς μέλλω μετά μικρός ὁ θάλαμος , μέλλω ὁ παστάς · ἀπό ὁ περί ὁ πόλις , ὅτι ὁ πόλις ἐπίδοξος εἰμί ἔχω ὁ προΐστημι , ὁ δημηγορέω , ὁ ἀγών διαθέω . πανταχοῦ δέ ἐκ μεταχείρισις αὐτός οὗτος ἀφορμή ποιέω ὁ θρῆνος δέω . χρή τοίνυν ἐν οὗτος ὁ λόγος εὐθύς μέν σχετλιάζω ἐν ἀρχή πρός δαίμων καί πρός μοῖρα ἄδικος , πρός πόρω νόμος ὁρίζω ἄδικος , εἶτα ἀπό ὁ κατεπείγω εὐθύς λαμβάνω . οἷος ἐξαρπάζω , οἷος κατά ὁ πίπτω κωμάζω . ἀλλά ἵνα μή πολύς τοιοῦτος λέγω , ἁπλῶς χράω οὗτος ὁ τέχνη , καί διαιρέω πρός ὁ τοιοῦτος ὑπόθεσις ὁ λόγος . διαιρέω δέ ὁ μονῳδία εἰς χρόνος τρεῖς , ὁ πάρειμι εὐθύς καί πρῶτος · μάλα γάρ ὁ λόγος κινητικός εἰμί ἀπό ὁ ἐπί ὄψις καί ὁ νῦν συμβαίνω , οἰκτίζω τε , εἰ ὁ ἡλικία ἤ ὁ τρόπος ὁ θάνατος λέγω τις , εἰ μακρός νόσος περιπίπτω εἰμί , εἰ ὀξύς ὁ θάνατος ἀπό ὁ σύνοδος ὁ πάρειμι , ὅτι συνέρχομαι οὐ εἰς θέατρον εὐδαίμων , οὐ εἰς θέα εὐκταῖος . εἶτα ἀπό ὁ παρέρχομαι χρόνος , οἷος εἰμί ἐν νέος ὅτε εἰμί νέος , οἷος ἐν ἀνήρ ἀνήρ τυγχάνω , ὅπως ὁμιλητικός , ὅπως ἤπιος , ὅπως ἐπί λόγος διαπρέπω , ὅπως ἐν νεανίσκος καί ἡλικιώτης γαῦρος , οἷος ἐν κυνηγέσιον , οἷος ἐν γυμινασίοις . ἀπό δέ ὁ μέλλω , οἷος ἔχω ἐλπίς ἐπί αὐτός ὁ γένος , εἶτα ἀποστροφή χράω ὦ γένος λαμπρός καί εὐδόκιμος ἄχρι ὁ πάρειμι ὥρα , κομάω μέν ἐπί χρυσός καί ὄλβος καί εὐγένεια ὁ θρυλέω , ἀλλά ἅπας συγχέω καί ἀνασκευάζω ὁ πίπτω . τίς τοιοῦτος κειμιηλιος κτάομαι , οἷος ἀποβάλλω ; συνοδύρομαι οὖν καί πατήρ καί μήτηρ , καί αὐξάνω ὁ οἶκτος , οἷος ἐλπίς στερέω . καί ἀπό ὁ πόλις ἐπιχειρέω λέγω πάλιν , οἷος ἄν περί αὐτός γίγνομαι , οἷος ἄν παρέχω ἑαυτοῦ εἰς φιλοτιμία , καί οἷος παρέχω . ἐάν μέν ὁ πολιτεύω εἰμί , λέγω οὗτος ὁ πολύς ἐν ὁ παρέρχομαι χρόνος · εἰ δέ ὁ μέλλω προστάσσω , οὗτος λέγω ἐν ὁ μέλλω , καί ὅλος ἐφαρμόζω ὁ χρόνος ἀεί ὁ ἀπό ὁ πρόσωπον . εἶτα μετά ὁ τρεῖς χρόνος διαγράφω ὁ ἐκφορά , ὁ σύνοδος ὁ πόλις · εἴθε μέν οὖν προπέμπω εἰς θάλαμος , εἴθε μέν οὖν εἰς ἀποδημία , ἐκ ὅς μέλλω ἐπανέρχομαι , εἴθε ἀκροάομαι λόγος αὐτός συνεληλύθεω . εἶτα διατυπόω ὁ εἶδος ὁ σῶμα , οἷος εἰμί ἀποβάλλω ὁ κάλλος , ὁ ὁ παρειά ἐρύθημα , οἷος γλῶσσα συστέλλω , οἷος ἴουλος φαίνω μαραίνω , οἷος βόστρυχος κόμη οὐκέτι λοιπός περίβλεπτος , ὀφθαλμός δέ βολή καί γλήνη κατακοιμάω , βλέφαρον δέ ἕλιξ οὐκέτι ἕλιξ , ἀλλά συμπίπτω πᾶς . εὔδηλος δέ ὡς ὁ μονῳδία εἴωθα ἐπί νεώτερος λέγω , ἀλλά οὐ ἐπί γηράσκω · ὁ γάρ πρεσβύτης ὡς νέος ἐν μονῳδία θρηνέω , πῶς οὐ περισσός ὄντως καί μάταιος ; λέγω δέ ἄν μονῳδία καί ἀνήρ ἐπί ὁ αὐτός γυνή λέγω · ἔχω δέ μνήμη καί ζῷον ἄλογος , οἷος οὐδέ ἄλογος ζῷον , οἷος βοῦς ἤ ἵππος ἤ κύκνος ἤ χελιδών ἀνέχω χωρίζω ἀλλήλων , ἀλλά ἐπισημαίνω ὁ φωνή ὀδύρομαι , οἷος ὁ κύκνος ἀνίημι ὁ πτερόν ὁ ζέφυρος δακρύω ὁ δύννομον , καί χελιδών ὀδύρομαι καί ὁ μουσικός εἰς θρῆνος μεταβάλλω πολλάκις καί ἐπί ὁ πέταλον ὁ δένδρον ἱζάνω κατοδύρομαι . εἰμί δέ μή πέρα ὁ ἑκατόν πεντήκοντα ἔπος ὁ λόγος διά ὁ μή ἀνέχω ὁ πενθέω μακρός σχολή μηδέ λόγος μῆκος ἐν συμφορά καί ἀκαιρία . ὁ μονῳδία δέ ἀεί ἄνετος .