menander-rhetoric.peri-e-pideiktikw-n 2.2
Ἀρεταὶ δὲ τέσσαρές εἰσιν , ἀνδρεία , δικαιοσύνη , σωφροσύνη , φρόνησις , καὶ ὅρα , τίνων ἀρετῶν εἰσιν αἰ πράξεις , καὶ εἰ κοιναί τινές εἰσι τῶν πράξεων τῶν τε κατὰ τὸν πόλεμον καὶ κατʼ εἰρήνην ἀρετῆς μιᾶς , ὥσπερ ἐπὶ τῆς φρονήσεως · φρονήσεως γάρ ἐστι καὶ τὸ στρατηγεῖν καλῶς ἐν τοῖς πολέμοις , φρονήσεως δὲ καὶ τὁ καλῶς νομοθετεῖν καὶ τὸ συμφερόντως διατιθέναι καὶ διοικεῖν τὰ κατὰ τοὺς ὑπηκόους . οὐκοῦν ἐν ταῖς πράξεσι τοῦ πολἔμρυ τὰ κατὰ τὴν ἀνδρείαν ἐρεῖς καὶ τὰ . τῆς φρονήσεὼς , ὅσα τῶν κατὰ τὸν πόλεμον οἰκεῖα ταύτῃ . διγρὰψεις δὲ ἐν ταῖς πράξεσι ταῖς τοῦ πολέμου καὶ φύσες καὶ θέσεις χωρίῶν , ἐν οἷς οἱ πόλεμοι , καὶ ποταμῶν δὲ καὶ λιμένων καὶ ὀρῶν καὶ πεδίων , καὶ εἰ ψελοὶ ἢ δασεῖς οἱ χῶροι , καὶ εἰ κρημνώδεις . · ἐκφράσεις δὲ καὶ λόχους καὶ ἐνέδρας καὶ τρῦ βασιλέως κατὰ τῶν πολεμίων καὶ τῷν ἐναντίων τατὰ τοῦ βασιλέως · εἶτα ἐρεῖς , ὅτι σὺ μὲν τούς ἐκείνων λόχους καὶ τὰς ἐνέδρας διὰ φρόνησιν ἐγίνωσκες , ἐκεῖνοι δὲ τῶν ὑπὸ σοῦ πραττομένων οὐδὲν συνίεσαν . καὶ μὴν καὶ πεζομαχίας ἐκφράσεις καὶ ἱππέων διασκευάσεις ἱππομχίας καῖ ὅλου στρατοπέδου πρὸς ὅλον στρατόπεδον μάχην · ἤδη δέ που καὶ ναυμαχίαν , εἰ γένοιτο , οἷα πολλὰ παρὰ τοῖς συγγραφεῦσιν , ἐν τοῖς Μηδικοῖς παρὰ Ἡροδότῳ , παρὰ θουκυδίδῃ πάλιν ἐν τοῖς Πελοποννησιακοῖς , καὶ Θεοπόμπῳ ἐν τοῖς Φιλιππικοῖς καὶ Ξενοφῶντν ἐν τῆ Ἀναβάσει σει καὶ τοῖς Ἑλληνικοῖς βιβλίοις . καὶ μὴν καὶ αὐτοῦ τοῦ βασιλέως ἐκφράσεις μάχας καὶ περιθήσεις ἅπασαν ἰδέαν καὶ ἐπιστήμην , ὡς Ἀχιλλεῖ , ὡς Ἕκτορι , ὡς Αἴαντι περιτίθησιν ὁ ποιητής . διαγράψεις δὲ καὶ πανοπλίαν βασιλέως καὶ ἐπιστρατείας , ἐπιτείνας μὲν τῷ καιρῷ τῆς ἀριστείας καὶ τῆς συμπλοκῆς , ὅταν βασιλέως ἀριστείας ἐκφράζῃς . ἐνταῦθα καιρὸν ἕξεις καὶ ἐνεῖναι κοτἂ μέσον τὸν λόγον ( καὶ γὰρ τοῦτο παρειλήφαμεν παρὼ τῶν νεωτέρων καινοτομηθὲν ) καὶ φωνὴν καθάπερ ἐν δρά χώρᾳ ἤ ποταμῷ περιτιθέναι ποταμῷ μέν , ὡς ὁ ποιητής , ὦ Ἀχιλεῦ , πέρι μὲν κρατέεις , πέρι δʼ αἴσυλα ῥέζεις . χώρᾳ δὲ ὁμοίως , ὅταν εἴπωμεν ἐκείνην καταμέμφεσθαι τὴν θρασύτητα τὴν τῶν τολμησάντων ἀντιστῆναι , καὶ ὅτι ἐστενοχωρεῖτο τρἶς των πεσόντων σώμασιν · οἷον κἀμοὶ δοκεῖν , εἴ ποιητικὸς ἦν ὁ Ἴστρος , ὥσπερ ὁ ποταμὸς ἐκεῖνος ὁ πὁιητικὸς Σκάμανδρος , εἷπεν ἄν , ἐξ ἐμέθεν γʼ ἐλάσας πεδίον κάτα μέρ,ερα ῥέζε · πλήθει γὰρ δήμιοι νεκύων ἐρατεινὰ ῥέεθρα , οὐδέ τι πῆ δύναμαι προχέειν ῥόον εἰς ἅλα δῖαν . καὶ τὰ τοιαῦτα . μετὰ δὲ τὴν ἄνεσιν ἐπάξεις πάλιν καὶ ἄλλα κακορθώματα,*καὶ τρόπαια τροπαίοις συνάψειρ , καὶ νίκας νίκαις , ἱππέων φυγάς , πεςῶν φόνους . ἐκταῦθα δὲ καιρὸν ἕξεις καὶ ἐπισυνάψαι περὶ φρονήσεως ὅτι αὐτὸς ἦν ὁ διαταττόμενος , αὐτὸς ὁ στρατηγῶ αὐτὸς ὁ τὸν καιρὸν τῆς σνμβολῆς εὑρίσκων , σύμβουλος θαυμαστός , ἀριστεύς , στρατηγός , δημηγόρος . μετ τὸ τέλος τῶν πράξεων ἢ καὶ πρὸς τῷ τέλει τῶν πράζεων . ἐρεῖς τι καὶ περὶ τρίτης ἀρετῆς , λέγω δὴ τῆς φιλανθρωπίας . μόριον δὲ τῆς φιλανθρμπίας ἡ διπαίοσύνη , ὅτι · νικήσας ὁ βασιλεὺς οὐ τοῖς ὁμοίοις ἠμύνατο τοὺς προάρξανταρ ἀδίκων ἔργων , ἀλλʼ ἐμέρισε κατὰ τὸ δά ?? καιον τὰς πράξεις τι;ωρίᾳ καὶ φιλανθρωπίᾳ , καὶ οσα ἡγεῖτο πρὸς σωφρονσμὸν ἀρκεῖν ἐργασάμενες , κἀνταῦθα στήσας φιλανθρωπίᾳ τὰς πράξεις ἀνῆκε συγχωρήσας τὸ λείψανον τοῦ γένους σώζεσθαι ἅμα μέν , ἵνα μνημεῖον τοῦ πάθους τοῦ γεγονότος σώζηται τὸ λειπόμενον , ἅμα δέ , ἵνα καὶ τὴν φιλανθρωπίαν ἐνδείξηται . τέλος δʼ ἐπιθεὶς ταῖς κατὰ τὸν πόλεμον πράξεσι μεταβήσῃ λοιπὸν ἐπ τὸν λόγον τὸνπερὶ τῆς εἰρήνης . τοῦτον δὲ διαιρήσεις εἰς σωφροσύνην , εἰς δικαιοσύνην καὶ εἰς φρόνησιν . καὶ ἐν μὲν τς δικαιοσύνῃ τὸ ἥμερον τὸ πρὸς τοὺς ὑπηκόους ἐπαινέσειε τῆς δὲ πρὸς τούς δεομένους φιλανθρωπίας τὸ εὐπρόσοδον . οὕτως οὐ μόνον ἐν . τοῖς κατα τὸν πόλεμον ἔργοις ὁ βασιλεύς ἡμῖν θαυμάσιος , ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς κατʼ εἰρήνην θαυμασιώτερος · τίς γὰρ οὐκ ἂν ἀγάσαιτο τῶν ἔργων ; καὶ προσθήσεις , ὅτι καθάπερ οἱ Ἀσκληπιάδαι σώζουσιν , ἢ καθάπερ τοὺς καταφεύγοντας ἐπὶ τὰ ἄσυλα τεμένη τοῦ κρείττονος ἔστιν ἰδεῖν ῥᾳστώνης τυγχάνοντας · οὐ γὰρ ἀποσπᾶν ἐπιχειροῦμεν οὐδένα , οὕτως ὁ βασιλέως ὄψεσιν ἐντυχών τῶν δεινῶν ἀπήλλακται . καὶ ἐρεῖς ὅτι δικαίους ἄρχοντας κατὰ ἔθνη καὶ γένη καὶ πόλεις ἐκπέμπει φύλακας τῶν νόμων καὶ τῆς τοῦ βασιλέως δικαιοσύνης ἀξίους , οὐ συλλογέας πλούτου . ἐρεἰς ἔτι καὶ περὶ τῶν φόρων οὖς ἐπιτάττει , καὶ ὅτι τοῦ σιτηρεσίου τῶν στρατευμάτων στοχάζεται καὶ τοῦ κούφως καὶ ῥᾳδίως δύνασθαι φέρειν τοὺς ὑπηκόους . ἐρε ?? τι καὶ περὶ νομοθεσίας , ὅτι νομοθετεῖ τὰ δίκ ?? α , καὶ τοὺς μὲν ἀδίκους τῶν νόμων διαγράφει , δικαίους δὲ αὐτὸς θεσπίζει · τοιγάρτοι νομεκώτεροι μὲν οἱ νόμοι , δικαιότερα δὲ τὰ συμβόλαια τῶν ἀνθρώπων πρὸς ἀλλήλους . ἐὰν δέ τις ὑπολάβῃ τὴν νομοθεσίαν φρονήσεως εἶναι μόνης , γινωσαέτω ὅτι τὸ μὲν νομεθετῆσαι μόνης φρονήσεως , τὸ δὲ προστάττειν πράττειν τὰ δέοντα δικαιοσύνης , οἷον ὁ μὲν τύραννος , πολλάκις συνίησι διὰ φρόνησιν ἃ συμφέρει αὐτῷ νομοθετεῖν ἢ μή , νομοθετεῖ τὰ ἄδικα , ὁ δὲ βασιλεὺς τὰ δίκαια . μετὰ τὴν δικαιοσύνην ἐπαινέσεις αὐτοῦ τὴν σωφροσύνην , ἀκολουθεῖ δὲ , μάλιστα τῇ δικαιοσύνῃ ἡ σωφροσύνη . τί οὖν ἐνταῦθα ἐρεῖς ; ὅτι διὰ βασιλέα σώφρονες μὲν οἱ γάμοι , γνήσιοι δὲ τοῖς πατράσιν οἱ παῖδες , θέαι δὲ καὶ ἀγῶνες καὶ πανηγύρεις μετὰ τοῦ προσήκοντος κόσμου καὶ τῆς πρεπούσης σωφροσύνης γίνονται · οἷον γὰρ ὁρῷσι τὸν βασιλέως βίον , τοιοῦτον ἐπανῄρηνται . εἰ δὲ ἐπʼ ἀξίας εἴη καὶ τιμῆς μεγίστης ἡ βασιλίς , ἐρεῖς τι καὶ κατὰ καιρὸν ἐνθάδε · ἣν θαυμάσας ἠγάπησε , ταύτην κοινωνὸν τῆς ἑαυτοῦ βασιλείας πεποίηται , καὶ οὐδʼ εἰ ἔστιν ἄλλο οἶδε γυνεμκεῖον φῦλον . ἥξεις ἐπὶ τὴν φρόνησιν μετὰ ταῦτα . ἀεὶ δὲ μέλλων ἄρχεσθαι ἑκάστης τῶν ἀρετῶν χρῶ προοιμιαστικαῖς ἐκνοίαις , ὡς ἔφαμεν ἐρεῖς τοίνυν ἐπὶ τῇ φρονήσει , ὅτι σύμπαντα ταῦτα οὐκ ἂν ἤρκεσε πρᾶξαι βασιλεύς , οὐδʼ ἂν τοσούτων πραγμάτων ὄγκον διήνεγκεν , εἰ μὴ φρονήσει καὶ συνέσει τῶν ἐπὶ γῆς ὑπερέφερε , διʼ ἥν καὶ αἱ νομοθεσίαι καὶ αἱ σωφροσύναι καὶ αἱ λοιπαὶ κατορθοῦσθαι πεφύκασιν ἀρεταί · εἶτα ὀξύς ἰδεῖν , ἐνθυμηθῆναι δετνός , προϊδέσθαι . τὸ μέλλον κρείττων μάντεως , ἄριστος γνώμων κρῖναι τὴν ἑτέρων εὐβουλίαν , ἱκανὸς τὰ δυσχερῆ καὶ ῥᾴδια γνῶνσι .
Lemmas: ἀρετή δέ τέσσαρες εἰμί , ἀνδρεία , δικαιοσύνη , σωφροσύνη , φρόνησις , καί ὁράω , τίς ἀρετή εἰμί ὁ πρᾶξις , καί εἰ κοινός τις εἰμί ὁ πρᾶξις ὁ τε κατά ὁ πόλεμος καί κατά εἰρήνη ἀρετή εἷς , ὥσπερ ἐπί ὁ φρόνησις · φρόνησις γάρ εἰμί καί ὁ στρατηγέω καλός ἐν ὁ πόλεμος , φρόνησις δέ καί ὁ καλός νομοθετέω καί ὁ συμφερόντως διατίθημι καί διοικέω ὁ κατά ὁ ὑπήκοος . οὐκοῦν ἐν ὁ πρᾶξις ὁ πολἔμρυ ὁ κατά ὁ ἀνδρεία λέγω καί ὁ . ὁ φρόνησις , ὅσος ὁ κατά ὁ πόλεμος οἰκεῖος οὗτος . διγραφω δέ ἐν ὁ πρᾶξις ὁ ὁ πόλεμος καί φύσις καί θέσις χωρίον , ἐν ὅς ὁ πόλεμος , καί ποταμός δέ καί λιμήν καί ὄρος καί πεδίον , καί εἰ ψέλος ἤ δασύς ὁ χῶρος , καί εἰ κρημνώδης . · ἔκφρασις δέ καί λόχος καί ἐνέδρα καί τρυς βασιλεύς κατά ὁ πολέμιος καί τῷν ἐναντίος Τατά ὁ βασιλεύς · εἶτα λέγω , ὅτι σύ μέν ὁ ἐκεῖνος λόχος καί ὁ ἐνέδρα διά φρόνησις γιγνώσκω , ἐκεῖνος δέ ὁ ὑπό σύ πράσσω οὐδείς συνίημι . καί μήν καί πεζομαχία ἔκφρασις καί ἱππεύς διασκευάζω ἱππομχίας καί ὅλος στρατόπεδον πρός ὅλος στρατόπεδον μάχη · ἤδη δέ που καί ναυμαχία , εἰ γίγνομαι , οἷος πολύς παρά ὁ συγγραφεύς , ἐν ὁ Μηδικός παρά Ἡρόδοτος , παρά Θουκυδίδης πάλιν ἐν ὁ Πελοποννησιακός , καί Θεόπομπος ἐν ὁ Φιλιππικός καί Ξενοφῶν ἐν ὁ Ἀνάβασις σος καί ὁ Ἑλληνικός βιβλίον . καί μήν καί αὐτός ὁ βασιλεύς ἐκφρέω μάχη καί περιτίθημι ἅπας ἰδέα καί ἐπιστήμη , ὡς Ἀχιλλεύς , ὡς Ἕκτωρ , ὡς Αἴας περιτίθημι ὁ ποιητής . διαγράφω δέ καί πανοπλία βασιλεύς καί ἐπιστρατεία , ἐπιτείνω μέν ὁ καιρός ὁ ἀριστεία καί ὁ συμπλοκή , ὅταν βασιλεύς ἀριστεία ἐκφράζω . ἐνταῦθα καιρός ἔχω καί ἔνειμι κοτάω μέσος ὁ λόγος ( καί γάρ οὗτος παραλαμβάνω πηρός ὁ νέος καινοτομέω ) καί φωνή καθά ἐν δράω χώρα ἤ ποταμός περιτίθημι ποταμός μέν , ὡς ὁ ποιητής , ὦ Ἀχιλλεύς , περί μέν κρατέω , περί δέ αἴσυλος ῥέζω . χώρα δέ ὅμοιος , ὅταν λέγω ἐκεῖνος καταμέμφομαι ὁ θρασύτης ὁ ὁ τολμάω ἀνθίστημι , καί ὅτι στενοχωρέω τρίς ὁ πίπτω σῶμα · οἷος ἐγώ δοκέω , εἰ ποιητικός εἰμί ὁ Ἴστρος , ὥσπερ ὁ ποταμός ἐκεῖνος ὁ ποιητικός Σκάμανδρος , λέγω ἄν , ἐκ ἐγώ γε ἐλαύνω πεδίον κατά μέρα ῥέζω · πλῆθος γάρ δήμιος νέκυς ἐρατεινός ῥεῖθρον , οὐδέ τις πῇ δύναμαι προχέω ῥόος εἰς ἅλς δῖος . καί ὁ τοιοῦτος . μετά δέ ὁ ἄνεσις ἐπάγω πάλιν καί ἄλλος κακορθώματα,*καὶ τρόπαιον τρόπαιον συνάψειρ , καί νίκη νίκη , ἱππεύς φυγάς , πεςῶν φόνος . ἐκτείνω δέ καιρός ἔχω καί ἐπισυνάπτω περί φρόνησις ὅτι αὐτός εἰμί ὁ διατάσσω , αὐτός ὁ στρατηγέω αὐτός ὁ ὁ καιρός ὁ σνμβολῆς εὑρίσκω , σύμβουλος θαυμαστός , ἀριστεύς , στρατηγός , δημηγόρος . μετά ὁ τέλος ὁ πρᾶξις ἤ καί πρός ὁ τέλος ὁ πράζεων . λέγω τις καί περί τρίτος ἀρετή , λέγω δή ὁ φιλανθρωπία . μόριον δέ ὁ φιλανθρμπίας ὁ διπαίοσύνη , ὅτι · νικάω ὁ βασιλεύς οὐ ὁ ὅμοιος ἀμύνω ὁ προάρχω ἄδικος ἔργον , ἀλλά μερίζω κατά ὁ δᾶ ?? καίω ὁ πρᾶξις τι;ωρίᾳ καί φιλανθρωπία , καί ὅσος ἡγέομαι πρός σωφρονισμός ἀρκέω ἐργάζομαι , ἐνταῦθα ἵστημι φιλανθρωπία ὁ πρᾶξις ἀνίημι συγχωρέω ὁ λείψανον ὁ γένος σῴζω ἅμα μέν , ἵνα μνημεῖον ὁ πάθος ὁ γίγνομαι σῴζω ὁ λείπω , ἅμα δέ , ἵνα καί ὁ φιλανθρωπία ἐνδείκνυμι . τέλος δέ ἐπιτίθημι ὁ κατά ὁ πόλεμος πρᾶξις μεταβαίνω λοιπός ἔπος ὁ λόγος τὸνπερὶ ὁ εἰρήνη . οὗτος δέ διαιρέω εἰς σωφροσύνη , εἰς δικαιοσύνη καί εἰς φρόνησις . καί ἐν μέν τς δικαιοσύνη ὁ ἥμερος ὁ πρός ὁ ὑπήκοος ἐπαινέω ὁ δέ πρός ὁ δέω φιλανθρωπία ὁ εὐπρόσοδος . οὕτως οὐ μόνος ἐν . ὁ κατά ὁ πόλεμος ἔργον ὁ βασιλεύς ἐγώ θαυμάσιος , ἀλλά καί ἐν ὁ κατά εἰρήνη θαυμάσιος · τίς γάρ οὐ ἄν ἄγαμαι ὁ ἔργον ; καί προστίθημι , ὅτι καθά ὁ Ἀσκληπιάδαι σῴζω , ἤ καθά ὁ καταφεύγω ἐπί ὁ ἄσυλος τέμενος ὁ κρατύς εἰμί ὁράω ῥᾳστώνη τυγχάνω · οὐ γάρ ἀποσπάω ἐπιχειρέω οὐδείς , οὕτως ὁ βασιλεύς ὄψος ἐντυγχάνω ὁ δεινός ἀπαλλάσσω . καί λέγω ὅτι δίκαιος ἄρχων κατά ἔθνος καί γένος καί πόλις ἐκπέμπω φύλαξ ὁ νόμος καί ὁ ὁ βασιλεύς δικαιοσύνη ἄξιος , οὐ συλλογεύς πλοῦτος . λέγω ἔτι καί περί ὁ φόρος ὅς ἐπιτάσσω , καί ὅτι ὁ σιτηρέσιον ὁ στράτευμα στοχάζομαι καί ὁ κοῦφος καί ῥᾴδιος δύναμαι φέρω ὁ ὑπήκοος . Ἔρως ?? τις καί περί νομοθεσία , ὅτι νομοθετέω ὁ δικ ?? α , καί ὁ μέν ἄδικος ὁ νόμος διαγράφω , δίκαιος δέ αὐτός θεσπίζω · τοιγάρ νομεκώτεροι μέν ὁ νόμος , δίκαιος δέ ὁ συμβόλαιον ὁ ἄνθρωπος πρός ἀλλήλων . ἐάν δέ τις ὑπολαμβάνω ὁ νομοθεσία φρόνησις εἰμί μόνος , γιγνώσκω ὅτι ὁ μέν νομεθετῆσαι μόνος φρόνησις , ὁ δέ προστάσσω πράσσω ὁ δέω δικαιοσύνη , οἷος ὁ μέν τύραννος , πολλάκις συνίημι διά φρόνησις ὅς συμφέρω αὐτός νομοθετέω ἤ μή , νομοθετέω ὁ ἄδικος , ὁ δέ βασιλεύς ὁ δίκαιος . μετά ὁ δικαιοσύνη ἐπαινέω αὐτός ὁ σωφροσύνη , ἀκολουθέω δέ , μάλα ὁ δικαιοσύνη ὁ σωφροσύνη . τίς οὖν ἐνταῦθα λέγω ; ὅτι διά βασιλεύς σώφρων μέν ὁ γάμος , γνήσιος δέ ὁ πατήρ ὁ παῖς , θέα δέ καί ἀγών καί πανήγυρις μετά ὁ προσήκω κόσμος καί ὁ πρέπω σωφροσύνη γίγνομαι · οἷος γάρ ὁράω ὁ βασιλεύς βίος , τοιοῦτος ἐπαναλέγω . εἰ δέ ἐπί ἀξία εἰμί καί τιμή μέγας ὁ βασιλίς , λέγω τις καί κατά καιρός ἐνθάδε · ὅς θαυμάζω ἀγαπάω , οὗτος κοινωνός ὁ ἑαυτοῦ βασιλεία ποιέω , καί οὐδέ εἰ εἰμί ἄλλος οἶδα γυνεμκεῖον φῦλον . ἥκω ἐπί ὁ φρόνησις μετά οὗτος . ἀεί δέ μέλλω ἄρχω ἕκαστος ὁ ἀρετή χράω προοιμιαστικός ἔκνοια , ὡς φημί λέγω τοίνυν ἐπί ὁ φρόνησις , ὅτι σύμπας οὗτος οὐ ἄν ἀρκέω πράσσω βασιλεύς , οὐδέ ἄν τοσοῦτος πρᾶγμα ὄγκος διαφέρω , εἰ μή φρόνησις καί σύνεσις ὁ ἐπί γῆ ὑπερφέρω , διά ὅς καί ὁ νομοθεσία καί ὁ σωφροσύνη καί ὁ λοιπός κατορθόω φύω ἀρετή · εἶτα ὀξύς ὁράω , ἐνθυμέομαι δετός , προοράω . ὁ μέλλω κρατύς μάντις , ἀγαθός γνώμων κρίνω ὁ ἕτερος εὐβουλία , ἱκανός ὁ δυσχερής καί ῥᾴδιος γιγνώσκω .