justinus-martyr.apologia 63
Ἰουδαῖοι δὲ πάντες καὶ νῦν διδάσκουσι τὸν ἀνωνόμαστον θεὸν λελαληκέναι τῷ Μωυσεῖ . Ὁθεν τὸ προφητικὸν πνεῦμα διὰ Ἡσαΐου τοῦ προμεμηνυμένου προφήτου ἐλέγχον αὐτούς , ὡς προεγράψαμεν , εἶπεν · „ Ἔγνω βοῦς τὸν κτησάμενον καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίου αὐτοῦ , Ἰσραὴλ δέ με οὐκ ἔγνω καὶ ὁ λαός με οὐ συνῆκε “ . Καὶ Ἰησοῦς δὲ ὁ Χριστός , ότι οὐκ ἔγνωσαν Ἰουδαῖοι , τί πατὴρ καὶ τί υἱός , ὁμοίως ἐλέγχων αὐτοὺς καὶ αὐτὸς εἶπεν · „ Οὐδεὶς ἔγνω τὸν πατέρα εἰ μὴ ὁ υἱός , οὐδὲ τὸν υἱὸν εἰ μὴ ὁ πατὴρ καὶ οἷς ἂν ἀποκαλύψῃ ὁ υἱός “ . Ὁ λόγος δὲ τοῦ θεοῦ ἐστιν ὁ υἱὸς αὐτοῦ , ὡς προέφημεν . Καὶ ἄγγελος δὲ καλεῖται καὶ ἀπόστολος · αὐτὸς γὰρ ἀπαγγέλλει , ὅσα δεῖ γνωσθῆναι , καὶ ἀποστέλλεται μηνύσων , ὅσα ἀγγέλλεται , ὡς καὶ αὐτὸς ἱ κύριος ἡμῶν εἶπεν · „ Ὁ ἐμοῦ ἀκούων ἀκούει τοῦ ἀποστείλαντός με “ . Καὶ ἐκ τῶν τοῦ Μωϋσέως δὲ συγγραμμάτων φανερὸν τοῦτο γενήσεται . Λέλεκται δὲ ἐν αὐτοῖς οὕτως · „ Καὶ ἐλάλησε Μωϋσεῖ ἄγγελος θεοῦ ἐν φλογὶ πυρὸς ἐκ τῆς βάτου καὶ εἶπεν · Ἐγώ εἰμι ὁ ὤν , θεὸς Ἀβραάμ , θεὸς Ἰσαάκ , θεὸς Ἰακώβ , ὁ θεὸς τῶν πατέρων σου . Κάτελθε εἰς Αἰγυπτον καὶ ἐξάγαγε τὸν λαόν μου “ . Τὰ δ᾿ ἑπόμενα ἐξ ἐκείνων βουλόμενοι μαθεῖν δύνασθε · οὐ γὰρ δυνατὸν ἐν τούτοις ἀναγράψαι πάντα . Ἀλλ᾿ εἰς ἀπόδειξιν γεγόνασιν οἵδε οἱ λόγοι , ότι υἱὸς θεοῦ καὶ ἀπόστολος ᾿Ιησοῦς ὁ Χριστός ἐστι , πρότερον λόγος ὤν , καὶ ἐν ἰδέᾳ πυρὶ ς ποτὲ φανείς , ποτὲ δὲ καὶ ἐν εἰκόνι ἀσωμάτῳ · νῦν δὲ διὰ θελήματος θεοῦ ὑπὲρ τοῦ ἀνθρωπείου γένους ἄνθρωπος γενόμενος ὑπέμεινε καὶ παθεῖν , ὅσα αὐτὸν ἐνήργησαν οἱ δαίμονες διατεθῆναι ὑπὸ τῶν ἀνοήτων Ἰουδαίων . Οἵτινες ἔχοντες ῥητῶς εἰρημένον ἐν τοῖς Μωϋσέως συντάγμασι · „ Καὶ ἐλάλησεν ἄγγελος τοῦ θεοῦ τῷ Μωϋσεῖ ἐν πυρὶ φλογὸς ἐν βάτῳ καὶ εἶπεν · Ἐγώ εἰμι ὁ ὤν , ἱ θεὸς Ἀβραὰμ καὶ ὁ θεὸς Ἰσαὰκ καὶ ὁ θεὸς Ἰακώβ “ , τὸν τῶν όλων πατέρα καὶ δημιουργὸν τὸν ταῦτα εἰπόντα λέγουσιν εἶναι . Ὅθεν καὶ τὸ προφητικὸν πνεῦμα ἐλέγχον αὐτοὺς εἶπεν · „ Ἰσραὴλ δέ με οὐκ ἔγνω , καὶ ὁ λαός με οὐ συνῆκε “ . Καὶ πάλιν ὁ Ἰησοῦς , ὡς ἐδηλώσαμεν , παρ᾿ αὐτοῖς ἂν εἶπεν · „ Οὐδεὶς ἔγνω τὸν πατέρα εἰ μἰ ὁ υἱός , οὐδὲ τὸν υἱὸν εἰ μὴ ὁ πατὴρ καὶ οἷς ἂν ἱ υἱὸς ἀποκαλύψῃ “ . Ἰουδαῖοι οὖν ἡγησάμενοι ἀεὶ τὸν πατέρα τᾶν ὅλων λελαληκέναι τῷ Μωϋσεῖ , τοῦ λαλήσαντος αὐτῷ ὄντος υἱοῦ τοῦ θεοῦ , ὃς καὶ ἄγγελος καὶ ἀπόστολος κέκληται , δικαίως ἐλέγχονται καὶ διὰ τοῦ προφητικοῦ πνεύματος καὶ δι᾿ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ , ὡς οὔτε τὸν πατέρα οὔτε τὸν υἱὸν ἔγνωσαν . Οἱ γὰρ τὸν υἱὸν πατέρα φάσκοντες εἶναι ἐλέγχονται μήτε τὸν πατέρα ἐπιστάμενοι , μηθ᾿ ότι ἐστὶν υἱὸς τῷ πατρὶ τῶν ὅλων γινώσκοντες · ὃς λόγος καὶ πρωτότοκος ὢν τοῦ θεοῦ καὶ θεὶς ὑπάρχει . Καὶ πρότερον διὰ τῆς τοῦ πυρὸς μορφῆς καὶ εἰκόνος ἀσωμάτου τῷ Μωϋσεῖ καὶ τοῖς ἑτέροις προφήταις ἐφάνη · νῦν δ᾿ ἐν χρόνοις τῆς ὑμετέρας ἀρχῆς , ὡς προείπομεν , διὰ παρθένου ἄνθρωπος γενόμενος κατὰ τὴν τοῦ πατρὸς βουλὴν ὑπὲρ σωτηρίας τῶν πιστευόντων αὐτῷ καὶ ἐξουθενηθῆναι καὶ παθεῖν ὑπέμενεν , ἵνα ἀποθανὼν καὶ ἀναστὰς νικήσῃ τὸν θάνατον . Τὶ δὲ εἰρημένον ἐκ βάτου τῷ Μωϋσεῖ · „ Ἐγώ εἰμι ὁ ὤν , ὁ θεὸς Ἀβραὰμ καὶ ὁ θεὸς Ἰσαὰκ καὶ ὁ θεὸς Ἰακὼβ καὶ ὁ θεὸς τῶν πατέρων σου “ , σημαντικὸν τοῦ καὶ ἀποθανόντας ἐκείνους μένειν καὶ εἶναι αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ ἀνθρώπους · καὶ γὰρ πρῶτοι τῶν πάντων ἀνθρώπων ἐκεῖνοι περὶ θεοῦ ζήτησιν ἠσχολήθησαν , Ἀβραὰμ μὲν πατὴρ ὢν τοῦ Ἰσαάκ , Ἰσαὰκ δὲ τοῦ Ἰακώβ , ὡς καὶ Μωϋσῆς ἀνέγραψε .
Lemmas: Ἰουδαῖος δέ πᾶς καί νῦν διδάσκω ὁ ἀνωνόμαστος θεός λαλέω ὁ Μωυσῆς . ὅθεν ὁ προφητικός πνεῦμα διά Ἠσαΐας ὁ προμηνύω προφήτης ἐλέγχω αὐτός , ὡς προγράφω , εἶπον · „ γιγνώσκω βοῦς ὁ κτάομαι καί ὄνος ὁ φάτνη ὁ κύριος αὐτός , Ἰσραήλ δέ ἐγώ οὐ γιγνώσκω καί ὁ λαός ἐγώ οὖον συνίημι “ . καί Ἰησοῦς δέ ὁ Χριστός , ότι οὐ γιγνώσκω Ἰουδαῖος , τίς πατήρ καί τίς υἱός , ὁμοίως ἐλέγχω αὐτός καί αὐτός εἶπον · „ οὐδείς γιγνώσκω ὁ πατήρ εἰμί μή ὁ υἱός , οὐδέ ὁ υἱός εἰμί μή ὁ πατήρ καί ὅς εἄν ἀποκαλύπτω ὁ υἱός “ . ὁ λόγος δέ ὁ θεός εἰμί ὁ υἱός αὐτός , ὡς πρόφημι . καί ἄγγελος δέ καλέω καί ἀπόστολος · αὐτός γάρ ἀπαγγέλλω , ὅσος δεῖ γιγνώσκω , καί ἀποστέλλω μηνύω , ὅσος ἀγγέλλω , ὡς καί αὐτός Ι κύριος ἐγώ εἶπον · „ ὁ ἐγώ ἀκούω ἀκούω ὁ ἀποστέλλω ἐγώ “ . καί ἐκ ὁ ὁ Μωϋσῆς δέ σύγγραμμα φανερός οὗτος γίγνομαι . λέγω δέ ἐν αὐτός οὕτως · „ καί λαλέω Μωϋσῆς ἄγγελος θεός ἐν φλόξ πυρός ἐκ ὁ βάτος καί εἶπον · ἐγώ εἰμί ὁ εἰμί , θεός Ἀβραάμ , θεός Ἰσαάκ , θεός Ἰακώβ , ὁ θεός ὁ πατήρ σύ . κατέρχομαι εἰς Αἴγυπτος καί ἐξάγω ὁ λαός ἐγώ “ . ὁ δέ ἕπομαι ἐκ ἐκεῖνος βούλομαι μανθάνω δύναμαι · οὖον γάρ δυνατός ἐν οὗτος ἀναγράφω πᾶς . ἀλλά εἰς ἀπόδειξις γίγνομαι ὅδε ὁ λόγος , ότι υἱός θεός καί ἀπόστολος Ιησοῦς ὁ Χριστός εἰμί , πρότερος λόγος εἰμί , καί ἐν ἰδέα πῦρ Σ ποτέ φαίνω , ποτέ δέ καί ἐν εἰκών ἀσώματος · νῦν δέ διά θέλημα θεός ὑπέρ ὁ ἀνθρώπειος γένος ἄνθρωπος γίγνομαι ὑπομένω καί πάσχω , ὅσος αὐτός ἐνεργέω ὁ δαίμων διατίθημι ὑπό ὁ ἀνόητος Ἰουδαῖος . ὅστις ἔχω ῥητός εἴρω ἐν ὁ Μωϋσῆς σύνταγμα · „ καί λαλέω ἄγγελος ὁ θεός ὁ Μωϋσῆς ἐν πῦρ φλόξ ἐν βάτος καί εἶπον · ἐγώ εἰμί ὁ εἰμί , Ι θεός Ἀβραάμ καί ὁ θεός Ἰσαάκ καί ὁ θεός Ἰακώβ “ , ὁ ὁ ὅλος πατήρ καί δημιουργός ὁ οὗτος εἶπον λέγω εἰμί . ὅθεν καί ὁ προφητικός πνεῦμα ἐλέγχω αὐτός εἶπον · „ Ἰσραήλ δέ ἐγώ οὐ γιγνώσκω , καί ὁ λαός ἐγώ οὖον συνίημι “ . καί πάλιν ὁ Ἰησοῦς , ὡς δηλόω , παρά αὐτός εἄν εἶπον · „ οὐδείς γιγνώσκω ὁ πατήρ εἰμί εἷς ὁ υἱός , οὐδέ ὁ υἱός εἰμί μή ὁ πατήρ καί ὅς εἄν Ι υἱός ἀποκαλύπτω “ . Ἰουδαῖος οὖν ἡγέομαι ἀεί ὁ πατήρ ὅς ὅλος λαλέω ὁ Μωϋσῆς , ὁ λαλέω αὐτός εἰμί υἱός ὁ θεός , ὅς καί ἄγγελος καί ἀπόστολος καλέω , δικαίως ἐλέγχω καί διά ὁ προφητικός πνεῦμα καί διά αὐτός ὁ Χριστός , ὡς οὔτε ὁ πατήρ οὔτε ὁ υἱός γιγνώσκω . ὁ γάρ ὁ υἱός πατήρ φάσκω εἰμί ἐλέγχω μήτε ὁ πατήρ ἐφίστημι , μήτε ότι εἰμί υἱός ὁ πατήρ ὁ ὅλος γιγνώσκω · ὅς λόγος καί πρωτότοκος εἰμί ὁ θεός καί τίθημι ὑπάρχω . καί πρότερος διά ὁ ὁ πυρός μορφή καί εἰκών ἀσώματος ὁ Μωϋσῆς καί ὁ ἕτερος προφήτης φαίνω · νῦν δέ ἐν χρόνος ὁ ὑμέτερος ἀρχή , ὡς προεῖπον , διά παρθένος ἄνθρωπος γίγνομαι κατά ὁ ὁ πατήρ βουλή ὑπέρ σωτηρία ὁ πιστεύω αὐτός καί ἐξουθενέω καί πάσχω ὑπομένω , ἵνα ἀποθνήσκω καί ἀνίστημι νικάω ὁ θάνατος . τίς δέ εἴρω ἐκ βάτος ὁ Μωϋσῆς · „ ἐγώ εἰμί ὁ εἰμί , ὁ θεός Ἀβραάμ καί ὁ θεός Ἰσαάκ καί ὁ θεός Ἰακώβ καί ὁ θεός ὁ πατήρ σύ “ , σημαντικός ὁ καί ἀποθνῄσκω ἐκεῖνος μένω καί εἰμί αὐτός ὁ Χριστός ἄνθρωπος · καί γάρ πρῶτος ὁ πᾶς ἄνθρωπος ἐκεῖνος περί θεός ζήτησις ἀσχολέω , Ἀβραάμ μέν πατήρ εἰμί ὁ Ἰσαάκ , Ἰσαάκ δέ ὁ Ἰακώβ , ὡς καί Μωϋσῆς ἀναγράφω .