joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 13.17
Γρατιανὸς δὲ ὁ υἱὸς Οὐαλεντινιανοῦ καὶ Οὐαλεντινιανὸς ὁ νέος ὁ τούτου ἀδελφὸς τῆς Ῥωμαϊκῆς ἀρχῆς γεγόνασιν ἐγκρατεῖς · μόνος μὲν γὰρ ὁ Γρατιανὸς παρὰ τοῦ πατρὸς ἀνερρήθη , ὥσπερ ἤδη ἱστόρηται . ὅτε δὲ ὁ Οὐαλεντινιανὸς ἐτελεύτησεν , οὐ παρῆν οὗτος ἐπὶ τῷ θανάτῳ τῷ τοῦ πατρός . ἡ γοῦν στρατιὰ τηνικαῦτα τὸν νέον Οὐαλεντινιανὸν βασιλέα ἀνεῖπε τετραέτη τότε τυγχάνοντα . ἐπανελθὼν δ’ ἐκ τῆς ἀποδημίας Γρατιανὸς τοὺς μὲν στρατιώτας ἐκάκισε καί τινας αὐτῶν καὶ ἐκάκωσε , κολάσας τοὺς τῆς τοῦ ἀδελφοῦ πρωτουργοὺς ἀναρρήσεως , ὡς ἄτερ γνώμης αὐτοῦ βασιλέως ὄντος ἄλλον ἀναγορεύσαντας . τὸν δὲ ἀδελφὸν αὐτὸν συνάρχειν οὐ παρῃτήσατο , ἀλλὰ κοινωνὸν τῆς βασιλείας προσείλετο . οὗτος ὁ βασιλεὺς τὸν πατέρα ἐζήλωσεν εἰς εὐσέβειαν . ὅθεν καὶ τῷ θείῳ Οὐάλεντι συμμαχίαν αἰτήσαντί ποτε κατὰ τῶν Σκυθῶν ἐξ αὐτοῦ , οὐ παρέσχετο , γράψας αὐτῷ ὡς οὐ δεῖ τῷ ἐχθρῷ τοῦ θεοῦ συμμαχεῖν . τοῖς δ’ ἐξελαθεῖσι ποιμέσι τῶν οἰκείων ἐκκλησιῶν διὰ δόγματος ἐφῆκε τὴν εἰς αὐτὰς ὑπονόστησιν . τῶν δὲ Σκυθῶν μετὰ τὴν Οὐάλεντος ἧτταν ἐξογκωθέντων τὸ φρόνημα , καὶ τήν τε Θρᾴκην ληιζομένων καὶ τὰ περὶ αὐτὴν καὶ ἀκαθέκτων ὄντων , τὸν ἐξ Ἱσπανίας μετεκαλέσατο Θεοδόσιον , ἡ δὲ Ἱσπανία τῆς Εὐρωπαίας Ἰβηρίας ἐστὶ πόλις ἡ διαφορωτάτη τῶν ἐν αὐτῇ , ἄνδρα γενναιότατόν τε καὶ εὐσεβέστατον . τοῦτον οὖν στρατηγὸν μετὰ στρατιᾶς κατὰ τῶν βαρβάρων ἐκπέπομφεν · ὃς συμβαλὼν αὐτοῖς καὶ νικήσας τρόπαιον ἤρατο , πλήθους μὲν Σκυθικοῦ κατασφαγέντος ἐν τῷ πολέμῳ πολλοῦ , τῶν δὲ λοιπῶν εἰς φυγὴν τραπέντων , καὶ τῶν μὲν ἀπολλυμένων ἐν τῷ καταλαμβάνεσθαι , τῶν δ’ ὑπ’ ἀλλήλων διαφθαρέντων ἐν τῇ φυγῇ . πάντων τοίνυν σχεδὸν τῶν βαρβάρων ἐκείνων ἀπολωλότων , τὴν στρατιὰν ἐκεῖ καταλείψας ὁ Θεοδόσιος , αὐτὸς πρὸς τὸν Γρατιανὸν τῆς νίκης ἧκεν αὐτάγγελος ἐν Παιονίᾳ τότε διάγοντα . ἀπαγγείλας δὲ τὴν νίκην τῷ βασιλεῖ καὶ τὸν τῶν βαρβάρων εὐαγγελισάμενος ὄλεθρον , ἠπιστεῖτο διά τε τὸ τοῦ ἔργου ταχὺ καὶ τὸ δυσμαχώτατον τῶν Σκυθῶν . ἐπεὶ δ’ ἔγνω τὸ ἀληθὲς καὶ τὴν τῶν βαρβάρων φθορὰν ὁ αὐτοκράτωρ πεπληροφόρητο , καὶ ἐθαύμασε τὸν ἄνδρα τῆς τε ταχυτῆτος καὶ τοῦ ἀριστεύματος ἕνεκα καὶ ἐπῄνεσεν . ἤδη δὲ καὶ τῆς Οὐάλεντος μοίρας προσκτηθείσης αὐτῷ μετὰ τὴν ἐκείνου φθορὰν ἀπιδὼν πρὸς τὸ ἄπειρον σχεδὸν τῆς ἀρχῆς καὶ συνιδὼν ὡς οὐχ ὁ ἰός τ’ ἂν εἴη αὐτὸς μόνος τὴν τοσαύτην ἰθύνειν ἀρχήν , βασιλέα τῆς νέας Ῥώμης ἀναγορεύει τὸν Θεοδόσιον , ἅμα μὲν τῆς ἀριστείας αὐτὸν ἀμειβόμενος , ἅμα δὲ καὶ μηδένα κρίνας ἕτερον εἰς κοινωνίαν τῆς ἀρχῆς τούτου κρείττω ἐσόμενον . τὴν γοῦν ἑῴαν ἅπασαν καὶ τὴν Θρᾴκην αὐτῷ ἀναθέμενος , ἐκεῖνος ἑαυτῷ ἀπεκλήρωσε τὰ ἑσπέρια . καὶ ἐπὶ τὰς Γαλλίας γενόμενος ἀνῃρέθη δόλῳ ὑπ’ Ἀνδραγαθίου τοῦ στρατηγοῦ , βασιλεύσας μετὰ τὴν τοῦ πατρὸς αὐτοῦ τελευτὴν ἐπὶ ἐνιαυτοὺς ἕξ .
Lemmas: Γρατιανός δέ ὁ υἱός Οὐαλεντινιανός καί Οὐαλεντινιανός ὁ νέος ὁ οὗτος ἀδελφός ὁ Ῥωμαϊκός ἀρχή γίγνομαι ἐγκρατής · μόνος μέν γάρ ὁ Γρατιανός παρά ὁ πατήρ ἀνεῖπον , ὥσπερ ἤδη ἱστορέω . ὅτε δέ ὁ Οὐαλεντινιανός τελευτάω , οὖον πάρειμι οὗτος ἐπί ὁ θάνατος ὁ ὁ πατήρ . ὁ γοῦν στρατία τηνικαῦτα ὁ νέος Οὐαλεντινιανός βασιλεύς ἀνειπεῖν τετραετής τότε τυγχάνω . ἐπανέρχομαι δέ ἐκ ὁ ἀποδημία Γρατιανός ὁ μέν στρατιώτης κακίζω καί τις αὐτός καί κακόω , κολάζω ὁ ὁ ὁ ἀδελφός πρωτουργός ἀνάρρησις , ὡς ἄτερ γνώμη αὐτός βασιλεύς εἰμί ἄλλος ἀναγορεύω . ὁ δέ ἀδελφός αὐτός συνάρχω οὖον παραιτέομαι , ἀλλά κοινωνός ὁ βασίλεια προσαιρέομαι . οὗτος ὁ βασιλεύς ὁ πατήρ ζηλόω εἰς εὐσέβεια . ὅθεν καί ὁ θεῖον Οὐάλης συμμαχία αἰτέω ποτός κατά ὁ Σκύθης ἐκ αὐτός , οὖον παρέχω , γράφω αὐτός ὡς οὖον δεῖ ὁ ἐχθρός ὁ θεός συμμαχέω . ὁ δέ ἐξελαύνω ποιμήν ὁ οἰκέω ἐκκλησία διά δόγμα ἐφίημι ὁ εἰς αὐτός ὑπονόστησις . ὁ δέ Σκύθης μετά ὁ Οὐάλης ἧσσα ἐξογκόω ὁ φρόνημα , καί ὁ τε Θρᾴκη ληΐζομαι καί ὁ περί αὐτός καί ακάθεκτος εἰμί , ὁ ἐκ Ἱσπανία μετακαλέω Θεοδόσιος , ὁ δέ Ἱσπανία ὁ Εὐρωπαῖος Ἰβηρία εἰμί πόλις ὁ διαφόρος ὁ ἐν αὐτός , ἀνήρ γενναῖος τε καί εὐσεβής . οὗτος οὖν στρατηγός μετά στρατιά κατά ὁ βάρβαρος ἐκπέμπω · ὅς συμβάλλω αὐτός καί νικάω τρόπαιον ἔραμαι , πλῆθος μέν Σκυθικός κατασφάζω ἐν ὁ πόλεμος πολύς , ὁ δέ λοιπός εἰς φυγή τρέπω , καί ὁ μέν ἀπόλλυμι ἐν ὁ καταλαμβάνω , ὁ δέ ὑπό ἀλλήλων διαφθείρω ἐν ὁ φυγή . πᾶς τοίνυν σχεδόν ὁ βάρβαρος ἐκεῖνος ἀπόλλυμι , ὁ στρατία ἐκεῖ καταλείβω ὁ Θεοδόσιος , αὐτός πρός ὁ Γρατιανός ὁ Νίκη ἵημι αὐτάγγελος ἐν Παιονία τότε διάγω . ἀπαγγέλλω δέ ὁ Νίκη ὁ βασιλεύς καί ὁ ὁ βάρβαρος εὐαγγελίζω ὄλεθρος , ἀπιστέω διά τε ὁ ὁ ἔργον ταχύς καί ὁ δύσμαχος ὁ Σκύθης . ἐπεί δέ γιγνώσκω ὁ ἀληθής καί ὁ ὁ βάρβαρος φθορά ὁ αὐτοκράτωρ πληροφορέω , καί θαυμάζω ὁ ἀνήρ ὁ τε ταχυτής καί ὁ ἀρίστευμα ἕνεκα καί ἐπαινέω . ἤδη δέ καί ὁ Οὐάλης μοῖρα προσκτάομαι αὐτός μετά ὁ ἐκεῖνος φθορά ἀφοράω πρός ὁ ἤπειρος σχεδόν ὁ ἀρχή καί σύν-εἶδον ὡς οὐ ὁ ἰός τε εἄν εἰμί αὐτός μόνος ὁ τοσοῦτος εὐθύνω ἀρχή , βασιλεύς ὁ νέος Ῥώμη ἀναγορεύω ὁ Θεοδόσιος , ἅμα μέν ὁ ἀριστεία αὐτός ἀμείβω , ἅμα δέ καί μηδείς κρίνω ἕτερος εἰς κοινωνία ὁ ἀρχή οὗτος ἀγαθός εἰμί . ὁ γοῦν ἑῷος ἅπας καί ὁ Θρᾴκη αὐτός ἀνατίθημι , ἐκεῖνος ἑαυτοῦ ἀποκληρόω ὁ ἑσπέριος . καί ἐπί ὁ Γαλλία γίγνομαι ἀναιρέω δόλος ὑπό Ἀνδραγάθιος ὁ στρατηγός , βασιλεύω μετά ὁ ὁ πατήρ αὐτός τελευτή ἐπί ἐνιαυτός ἕξ .