joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 9.14
Οἱ δ’ ἐν τῇ Ῥώμᾐ μετεμέλοντο ὅτι μὴ ἐκώλυσαν τὸν Ἀννίβαν ἐκπλεῦσαι · ὡς μέντοι τὰ ἐν τῆ̣ Λιβύῃ συγκροτοῦντα αὐτὸν ἔμαθον , οὐ μετρίως αὖθις ἐδεδίεσαν . διὸ καὶ Κλαύδιον μὲν Νέρωνα τὸν ἕτερον τῶν ὑπάτων ἐπ’ αὐτὸν ἔπεμψαν , Μάρκῳ δὲ Σερουιλίῳ λίῳ τὴν τῆς Ἰταλίας φυλακὴν ἐπεκλήρωσαν . ἀλλ’ οὐκ ἠδυνήθη ὁ Νέρων εἰς τὴν Λιβύην ἐλθεῖν , ὑπὸ χειμῶνος ἐν Ἰταλίᾳ χρονίσας καὶ ἐν Σαρδοῖ . εἶτα οὐδὲ περαιτέρω τῆς Σικελίας ἐχώρησε , κεκρατηκότα μαθὼν τὸν Σκιπίωνα . ὁ γὰρ Σκιπίων , δείσας μὴ ἐπειχθείς ὁ Νέρων τῶν αὐτοῦ πόνων τὴν εὔκλειαν σφετερίσηται , τοῦ ἔαρος ἐπιλάμψαντος ἐπὶ τὸν Ἀννίβαν ἐχώρησε , μαθὼν ὅττι τὸν Μασινίσσαν ἐνίκησε . καὶ ὁ Ἀννίβας ὡς ᾔσθετο προσιόντα τὸν Σκιπίωνα , προαπήντησεν αὐτῷ . καὶ ἀντιστρατοπεδευσάμενοι οὐκ εὐθὺς εἰς χεῖρας ἦλθον , συχνὰς δ’ ἡμέρας φιέτριψαν , καὶ ἕκαστος τῷ οἰκείῳ διειλέχθη στρατεύματι καὶ πρὸς τὴν μάχην αὐτὸ παρεθάρρυνεν . Ὡς δ’ ἔδοξε τῷ Σκιπίωνι μὴ διατρίβειν ἔτι , ἀλλὰ καὶ ἄκοντα τὸν Ἀννίβαν εἰς τὸν ἀγῶνα προαγαγεῖν , ἐπὶ τὴν Οὐτικὴν ὥρμησεν , ἔνα δεδιέναι καὶ φεύγειν δόξας σχοίη καιρὸν ἐπιθέσεως · ὃ καὶ ἐγένετο . ὁ γὰρ Ἀννίβας φεύγειν αὐτὸν οἰηθεὶς καὶ ἐπὶ πλέον ἐντεῦθεν θαρσήσας ἐπεδίωξε μόνοις τοῖς ἱππεῦσι . καὶ ὁ Σκιπίων ἀντέστη τε αὐτοῖς παρὰ δόξαν καὶ συμβαλὼν ἐνίκησε . τρέψας δ’ αὐτοὺς οὐκ ἐπὶ τὸ διώκειν σφᾶς , ἀλλὰ ἐπὶ τὰ σκευοφόρα αὐτῶν καθ’ ὁδὸν τυγχάνοντα ὥρμησε , καὶ πάντα συνέλαβε . ταῦτα τὸν Ἀννί - ἐτάραξε , καὶ ἔτι ὅτι κατασκόπους αὐτοῦ τρεῖς ἐν τῷ στρατοπέδῳ ὁ Σκιπίων εὑρὼν οὐδὲν δεινὸν αὐτοῖς πεποίηκεν . μαθὼν γὰρ παρ’ ἑνὸς αὐτῶν ὁ Ἀννίβας τὸ πεπραγμένον , οἶ γὰρ δύο παρὰ τοῖς Ῥωμαίοις μεῖναι ἠθέλησαν , κατεπλάγη , καὶ διακινδυνεῦσαι οὐκέτι θαρρήσας σπείσασθαι ὅτι τάχιστα ἔγνω , ἔν εἰ μὴ τοῦτο συμβαίη , τριβὴν τέως τινὰ πορίσηται καὶ διακωχήν . πέμψας οὑν πρὸς τὸν Μασινίσσαν , δι’ ἐκείνου ὡς ὁμοφύλου τὰς σπονδὰς ᾔτησε . καὶ ἦλθε μὲν ἐς λόγους τῷ Σκιπίωνι , ἔπραξε δὲ οὐδέν . ὁ γὰρ Σκιπίων οὔτε τραχὺ οὔτε τι σαφὲς ἀπεκρίνατο , ἀλλὰ τὸ μὲν ὅλον ἐμέσευσεν , ἐπιεικέστερον δ’ ὅμως διειλέχθη , ὅπως αὐτὸν ὡς καὶ σπεισόμενος εἰς ἀμέλειαν προαγάγῃ ὃ καὶ συμβέβηκε . μάχης μὲν γὰρ πέρι οὐδὲν ὁ Ἀννίβας ἐνενόησε , μεταστρατοπεδεύσασθαι δὲ εἰς χωρίον ἐπιτηδειότερόν τι ἠθέλησεν . ἐξ αὐτομόλων δὲ τοῦτο μαθὼν ὁ Σκιπίων προεξανέστη νυκτὸς καὶ κατέσχε τὸν τόπον εἰς ὃν ἐκεῖνος ἠπείγετο · ἐν χωρίῳ δέ τινι κοίλῳ καὶ ἀνεπιτηδείῳ πρὸς στρατοπέδευσιν γενομένοις τοῖς Καρχηδονίοις ἐπεφάνη αἰφνίδιον . ὁ δ’ Ἀννίβας συμβαλεῖν οὐκ ἠθέλησε , στρατοπεδευόμενος δ’ ἐκεῖ καὶ φρεωρυχῶν ἐταλαιπώρησε διὰ πάσης τῆς νυκτός . καὶ οὕτως κακῶς αὐτοὺς ἔχοντας ὑπὸ καμάτου καὶ δίψης κατηνάγκασε καὶ ἄκοντας ὁ Σκιπίων συμμίξαι αὐτῷ . Συνέβαλον οὖν οἶ μὲν Ῥωμαῖοι συντεταγμένοι καὶ πρόθυμοι , Ἀννίβας δὲ καὶ οἱ Καρχηδόνιοι ἀπρόθυμοί τε καὶ κατ’ ἀπ’ ἐπ’ ληγμένοι καὶ δι’ ἕτερα καὶ ὅτι καὶ ὁ ἥλιος σύμπας ἐξέλιπεν . ἐκ γὰρ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο οὐκ αἴσιόν τι σφίσι προμηνύειν ὁ Ἀννίβας ὑπώπτευσεν . οὕτω δ’ ἔχοντες τοὺς ἐλέφαντας ἑαυτῶν προεβάλοντο . καὶ οἶ Ῥωμαῖοι μέγα ἐξαίφνης καινοί καταπληκτικὸν ἀνεβόησαν , καὶ τὰς ἀσπίδας τοῖς δόρασι κρούσαντες θυμῷ καὶ δρόμῳ ἐπὶ τοὺς ἐλέφαντας ὥρμησαν . ὑφ’ ὧν ταραχθέντες ἐκεῖνοι οἶ μὲν πλείους οὐκ ἐδέξαντο σφὰς , ἀλλ’ ἀπετράποντο καὶ τιτρωσκόμενοι μείζω τοῖς ἐπιτεταγμένοις ἐνεποίουν τὸν θόρυβον , οἱ δὲ καὶ ὁμόσε σφίσι χωρήσαντες , τῶν Ῥωμαίων διισταμένων διὰ μέσου αὐτῶν διεξέτρεχον , καὶ παριόντες ἐβάλλοντό τε καὶ ἐκ χειρὸς ἐτιτρώσκοντο . καὶ ἐπί τινα μὲν χρόνον ἀντέσχον οἶ Καρχηδόνιοι , ἔπειτα τοῦ Μασινίσσου καὶ τοῦ Λαιλίου τοῖς ἱππεῦσι κατὰ νώτου προσπεσόντων αὐτοῖς πάντες ἔφυγον . οἶ δὲ πλείους ἐφθάρησαν , καὶ ὁ Ἀννίβας μικροῦ ἂν ἀπώλετο . φεύγοντα γὰρ αὐτὸν ὁ Μασινίσσας ἐπεδίωκεν ἀκρατῶς τῇ τοῦ ἵππου ῥύμῃ ὑπενδιδούς . μεταστραφεὶς δ’ ὁ Ἀννίβας , καὶ ἰδὼν αὐτὸν οὕτω διώκοντα , ἠρέμα ἐξέκλινε καὶ τὸν δρόμον ἐπέστησε καὶ οὕτω παρελάσαντα τὸν Μασινίσσαν κατὰ νώτου γενόμενος ἔτρωσε · κἀκ τούτου μετ’ ὀλίγων ἐξέφυγε . Σκιπίων δὲ νικήσας ἐπὶ τὴν Καρχηδόνα ἠπείχθη , καὶ ἐπολιόρκει αὐτὴν ἐκ γῆς ἄμα καὶ θαλάσσης . οἶ δὲ Καρχηδόνιοι πρῶτον μὲν ὡς τὴν πολιορκίαν καρτερήσοντες ἡτοιμάζοντο , ἔπειτα ἐξαπορηθέντες πρὸς τὸν Σκιπίωνα διεκηρυκεύσαντο . καὶ ὁ Σκιπίων τοὺς λόγους σφῶν προσεδέξατο καὶ περὶ τῶν συνθηκῶν διειλέχθη αὐτοῖς . ἦν δὲ τὰ ὡμολογημένα ὁμήρους τε παρὰ τῶν Καρχηδονίων καὶ τοὺς αἰχμαλώτους καὶ τοὺς αὐτομόλους δοθῆναι , καὶ πάντας μὲν τοὺς ἐλέφαντας , τὰς δὲ τριήρεις πλὴν δέκα παρασχεθῆναι , καὶ τοῦ λοιποῦ μήτε ναῦς μακρὰς πλείους ἔχειν τῶν δέκα μήτε πόλεμον παρὰ τὴν τῶν Ῥωμαίων γνώμην πρὸς μηδένα ποιεῖσθαι , καί τίνα ἕτερα Τοιούτων δὲ γενομένων τῶν ὁμολογιῶν πρέσβεις οἱ Καρχηδόνιοι ἐπὶ Ῥώμην ἐστάλκασι . καὶ οἶ μὲν ἀπῆλθον , οὐ μέντοι καὶ ἡ γερουσία τὴν πρεσβείαν ἑτοίμως ἐδέξατο , ἀλλ’ ἐπὶ πολὺ ἠμφισβήτησαν ἀλλήλοις ἐναντιούμενοι . ὁ δὲ δῆμος τήν εἰρήνην ὁμοθυμαδὸν ἐψηφίσατο , καὶ τὰς ὁμολογίας ἐδέξαντο , καὶ ἔπεμψαν δέκα ἀνδρὰς , ἔνα μετὰ τοῦ Σκιπίωνος ἅπαντα διοικήσωσι . καὶ αἱ συμβάσεις ἐπράχθησαν , καὶ αἷ τριήρεις ἐδόθησαν καὶ ἐκαύθησαν , καὶ τῶν ἐλεφάντων οἱ μὲν πλείους εἰς τὴν Ῥώμην ἀπήχθησαν , τῷ Μασινίσσᾳ δὲ οἱ λοιποὶ ἐδωρήθησαν . καὶ Ῥωμαῖοι μὲν τὴν Λιβύην ἐξέλιπον , τὴν δ᾿ Ἰταλίαν οἷ Καρχηδόνιοι . Ὁ μὲν οὖν δεύτερος πόλεμος τῶν Καρχηδονίων ἔτει ἑκκαιδεκάτῳ ἐς τοῦτο κατήντησε · κἀντεῦθεν ὁ Σκιπίων λελάμπρυστο καὶ Ἀφρικανὸς ἐπεκέκλητο · Ἀφρικὴ γὰρ ἥδε ἡ περὶ Καρχηδόνα Λιβύη ὠνόμαστο · πολλοῖς δὲ καὶ ἐλευθερωτὴς προσηγόρευτο , πολλοὺς πολίτας κομίσας αἰχμαλώτους . καὶ ὁ μὲν μέγας ἐκ τούτων ᾔρετο , Ἀννίβας δὲ κατηγόρητο παρὰ τοῖς οἰκείοις ὡς τήν τε Ῥώμην λαβεῖν δυνηθεὶς καὶ μὴ θελήσας καὶ τὴν λείαν τὴν ἐκ τῆς Ἰταλίας σφετερισάμενος . οὐ μὴν καὶ ἑάλω , ἀλλὰ καὶ τὴν μεγίστην τῶν Καρχηδονίων ἀρχὴν οὐκ εἰς μακρὰν ἐπετράπη .
Lemmas: ὁ δέ ἐν ὁ Ῥώμη μεταμέλομαι ὅτι μή κωλύω ὁ Ἀννίβας ἐκπλέω · ὡς μέντοι ὁ ἐν ὅς Λιβύη συγκροτέω αὐτός μανθάνω , οὖον μέτριος αὖθις δείδω . διό καί Κλαύδιος μέν Νέρων ὁ ἕτερος ὁ ὕπατος ἐπί αὐτός πέμπω , Μᾶρκος δέ Σερουίλιος λίος ὁ ὁ Ἰταλία φυλακή ἐπικληρόω . ἀλλά οὐ δύναμαι ὁ Νέρων εἰς ὁ Λιβύη ἔρχομαι , ὑπό χειμών ἐν Ἰταλία χρονίζω καί ἐν Σαρδώ . εἶτα οὐδέ περαιτέρω ὁ Σικελία χωρέω , κρατέω μανθάνω ὁ Σκιπίων . ὁ γάρ Σκιπίων , δείδω μή ἐπείγω ὁ Νέρων ὁ αὐτός πόνος ὁ εὔκλεια σφετερίζω , ὁ ἔαρ ἐπιλάμπω ἐπί ὁ Ἀννίβας χωρέω , μανθάνω ὅτι ὁ Μασινίσσας νικάω . καί ὁ Ἀννίβας ὡς αἰσθάνομαι πρόσειμι ὁ Σκιπίων , προαπαντάω αὐτός . καί ἀντιστρατοπεδεύω οὐ εὐθύς εἰς χείρ ἔρχομαι , συχνός δέ ἡμέρα φιτριβω , καί ἕκαστος ὁ οἰκεῖος διαιλέγω στράτευμα καί πρός ὁ μάχη αὐτός παραθαρσύνω . ὡς δέ δοκέω ὁ Σκιπίων μή διατρίβω ἔτι , ἀλλά καί ἄκων ὁ Ἀννίβας εἰς ὁ ἀγών προάγω , ἐπί ὁ Οὐτικής ὁρμάω , νάω δείδω καί φεύγω δόξα ἔχω καιρός ἐπίθεσις · ὅς καί γίγνομαι . ὁ γάρ Ἀννίβας φεύγω αὐτός οἴομαι καί ἐπί πλέω ἐντεῦθεν θαρσέω ἐπιδιώκω μόνος ὁ ἱππεύς . καί ὁ Σκιπίων ἀνθίστημι τε αὐτός παρά δόξα καί συμβάλλω νικάω . τρέπω δέ αὐτός οὐ ἐπί ὁ διώκω σφεῖς , ἀλλά ἐπί ὁ σκευοφόρος αὐτός κατά ὁδός τυγχάνω ὁρμάω , καί πᾶς συλλαμβάνω . οὗτος ὁ Ἀννίς - ταράσσω , καί ἔτι ὅτι κατάσκοπος αὐτός τρεῖς ἐν ὁ στρατόπεδον ὁ Σκιπίων εὑρίσκω οὐδείς δεινός αὐτός ποιέω . μανθάνω γάρ παρά εἷς αὐτός ὁ Ἀννίβας ὁ πράσσω , οἶς γάρ δύο παρά ὁ Ῥωμαῖος μένω ἐθέλω , καταπλήσσω , καί διακινδυνεύω οὐκέτι θαρσέω σπένδω ὅτι ταχύς γιγνώσκω , ἐν εἰμί μή οὗτος συμβαίνω , τριβή τέως τις πορίζω καί διακωχή . πέμπω ἐν πρός ὁ Μασινίσσας , διά ἐκεῖνος ὡς ὁμόφυλος ὁ σπονδή αἰτέω . καί ἔρχομαι μέν εἰς λόγος ὁ Σκιπίων , πράσσω δέ οὐδείς . ὁ γάρ Σκιπίων οὔτε τραχύς οὔτε τίς σαφής ἀποκρίνω , ἀλλά ὁ μέν ὅλος μεσεύω , ἐπιεικής δέ ὅμως διαιλέγω , ὅπως αὐτός ὡς καί σπένδω εἰς ἀμέλεια προάγω ὅς καί συμβαίνω . μάχη μέν γάρ περί οὐδείς ὁ Ἀννίβας ἐννοέω , μεταστρατοπεδεύω δέ εἰς χωρίον ἐπιτήδειος τίς ἐθέλω . ἐκ αὐτόμολος δέ οὗτος μανθάνω ὁ Σκιπίων προεξανίσταμαι νύξ καί κατέχω ὁ τόπος εἰς ὅς ἐκεῖνος ἐπείγω · ἐν χωρίον δέ τις κοῖλος καί ἀνεπιτήδειος πρός στρατοπέδευσις γίγνομαι ὁ Καρχηδόνιος φαίνω αἰφνίδιος . ὁ δέ Ἀννίβας συμβάλλω οὐ ἐθέλω , στρατοπεδεύω δέ ἐκεῖ καί φρεωρυχέω ταλαιπωρέω διά πᾶς ὁ νύξ . καί οὕτως κακῶς αὐτός ἔχω ὑπό κάματος καί δίψα καταναγκάζω καί ἄκων ὁ Σκιπίων συμμείγνυμι αὐτός . συμβάλλω οὖν οἶς μέν Ῥωμαῖος συντάσσω καί πρόθυμος , Ἀννίβας δέ καί ὁ Καρχηδόνιος απρόθυμος τε καί κατά ἀπό ἐπί ληγμένος καί διά ἕτερος καί ὅτι καί ὁ ἥλιος σύμπας ἐκλείπω . ἐκ γάρ ὁ ἄλλος καί οὗτος οὐ αἴσιος τίς ὅς προμηνύω ὁ Ἀννίβας ὑποπτεύω . οὗτος δέ ἔχω ὁ ἐλέφας ἑαυτοῦ προβάλλω . καί οἶς Ῥωμαῖος μέγας ἐξαπίνης καινός καταπληκτικός ἀναβοάω , καί ὁ ἀσπίς ὁ δόρυ κρούω θυμός καί δρόμος ἐπί ὁ ἐλέφας ὁρμάω . ὑπό ὅς ταράσσω ἐκεῖνος οἶς μέν πλείων οὐ δέχομαι σφός , ἀλλά ἀποτρέπω καί τιτρώσκω μείζων ὁ ἐπιτάσσω ἐμποιέω ὁ θόρυβος , ὁ δέ καί ὁμόσε ὅς χωρέω , ὁ Ῥωμαῖος διίστημι διά μέσος αὐτός διεκτρέχω , καί πάρειμι βάλλω τε καί ἐκ χείρ τιτρώσκω . καί ἐπί τις μέν χρόνος ἀντέχω οἶς Καρχηδόνιος , ἔπειτα ὁ Μασινίσσος καί ὁ Λαίλιος ὁ ἱππεύς κατά νῶτον προσπίπτω αὐτός πᾶς φεύγω . οἶς δέ πλείων φθείρω , καί ὁ Ἀννίβας μικρός εἄν ἀπόλλυμι . φεύγω γάρ αὐτός ὁ Μασινίσσας ἐπιδιώκω ἀκρατής ὁ ὁ ἵππος ῥύμη ὑπενδίδωμι . μεταστρέφω δέ ὁ Ἀννίβας , καί εἶδον αὐτός οὗτος διώκω , ἠρέμα ἐκκλίνω καί ὁ δρόμος ἐφίστημι καί οὗτος παραλανθάνω ὁ Μασινίσσας κατά νῶτον γίγνομαι τιτρώσκω · ἐκ οὗτος μετά ὀλίγος ἐκφεύγω . Σκιπίων δέ νικάω ἐπί ὁ Καρχηδών ἐπείγω , καί πολιορκέω αὐτός ἐκ γῆ ἄμη καί θάλασσα . οἶς δέ Καρχηδόνιος πρῶτος μέν ὡς ὁ πολιορκία καρτερέω ἑτοιμάζω , ἔπειτα ἐξαπορέω πρός ὁ Σκιπίων διακηρυκεύομαι . καί ὁ Σκιπίων ὁ λόγος σφεῖς προσδέχομαι καί περί ὁ συνθήκη διαιλέγω αὐτός . εἰμί δέ ὁ ὁμολογέω ὅμηρος τε παρά ὁ Καρχηδόνιος καί ὁ αἰχμάλωτος καί ὁ αὐτόμολος δίδωμι , καί πᾶς μέν ὁ ἐλέφας , ὁ δέ τριήρης πλήν δέκα παρέχω , καί ὁ λοιπός μήτε ναῦς μακρός πλείων ἔχω ὁ δέκα μήτε πόλεμος παρά ὁ ὁ Ῥωμαῖος γνώμη πρός μηδείς ποιέω , καί τίς ἕτερος τοιοῦτος δέ γίγνομαι ὁ ὁμολογία πρέσβυς ὁ Καρχηδόνιος ἐπί Ῥώμη στέλλω . καί οἶς μέν ἀπέρχομαι , οὖον μέντοι καί ὁ γερουσία ὁ πρεσβεία ἑτοίμως δέχομαι , ἀλλά ἐπί πολύς ἀμφισβητέω ἀλλήλων ἐναντιόομαι . ὁ δέ δῆμος ὁ εἰρήνη ὁμοθυμαδόν ψηφίζω , καί ὁ ὁμολογία δέχομαι , καί πέμπω δέκα Ἀνδρᾶς , νάω μετά ὁ Σκίπιωνος ἅπας διοικέω . καί ὁ σύμβασις πράσσω , καί ὅς τριήρης δίδωμι καί καίω , καί ὁ ἐλέφας ὁ μέν πλείων εἰς ὁ Ῥώμη ἀπάγω , ὁ Μασινίσσας δέ ὁ λοιπός δωρέω . καί Ῥωμαῖος μέν ὁ Λιβύη ἐκλείπω , ὁ δέ Ἰταλία οἷ Καρχηδόνιος . ὁ μέν οὖν δύο πόλεμος ὁ Καρχηδόνιος ἔτος ἑκκαιδέκατος εἰς οὗτος κατά-ἀντάω · ἐντεῦθεν ὁ Σκιπίων λελάμπρυστο καί Ἀφρικανός ἐπικαλέω · Ἀφρική γάρ ὅδε ὁ περί Καρχηδών Λιβύη ὀνομάζω · πολύς δέ καί ἐλευθερωτής προσαγορεύω , πολύς πολίτης κομίζω αἰχμάλωτος . καί ὁ μέν μέγας ἐκ οὗτος ἀείρω , Ἀννίβας δέ κατηγορέω παρά ὁ οἰκέω ὡς ὁ τε Ῥώμη λαμβάνω δύναμαι καί μή ἐθέλω καί ὁ λεῖος ὁ ἐκ ὁ Ἰταλία σφετερίζω . οὖον μήv καί ἁλίσκομαι , ἀλλά καί ὁ μέγας ὁ Καρχηδόνιος ἀρχή οὐ εἰς μακράν ἐπιτρέπω .