joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 12.33
Μαξέντιος δ’ ἐν Ῥώμῃ οὐδέν τι τύραννος τοῖς ὑπηκόοις ἐτύγχανεν ὤν , ἀλλ’ ἐπ’ ἴσης τῷ Μαξιμίνῳ διεῖπε τὰ τῆς ἀρχῆς , λυττῶν κἀκεῖνος κατὰ τῶν ὑπὸ χεῖρα χριστιανῶν , καὶ πάσαις αὐτοὺς ὑπάγων κακώσεσι , καὶ πρὸς πάντας δὲ τοὺς ὑπ’ αὐτὸν πικρότατα διακείμενος . σφαγάς τε γὰρ πολλῶν περιφανῶν ἀνδρῶν ἐξ οὐδεμιᾶς ἐνδίκου δίκης ἐτίθετο , καὶ μοιχείας ὁσημέραι εὐγενῶν ἐτόλμα γυναίων καὶ παρθένων φθοράς , ἐνυβρίζων αὐταῖς ἀναιδέστατα , καὶ οὐσιῶν ἀφαιρέσεις ἀδίκους τοῖς εὐποροῦσιν ἐπῆγε , καὶ καιναῖς εἰσπράξεσι καὶ βαρείαις ἐπίεζε τὸ ὑπήκοον . Οὗτος ἐν Ῥώμῃ εὐγενεστάτης τινὸς γυναικός , ἀλλὰ μέντοι καὶ σώφρονος ἀνδρὶ συζώσης τῶν ἐν Ῥώμῃ ἐπιφανῶν ἐρασθεὶς ἀκόλαστον ἔρωτα , ἔστειλε τοὺς τὰ τοιαῦτα διακόνου μένους αὐτῷ τὸ γύναιον ἄξοντας . ὡς δ’ ἐκεῖνο ἐπιστάντας τῶ οἴκω τοὺς προαγωγοὺς καὶ τὴν αἰτίαν τῆς αὐτῶν ἐπιδημίας ἐμεμαθήκει , καὶ ἀπαραίτητον τὴν πρὸς τὸν τύραννον ἀπέλευσιν ᾔσθετο , ὁ γὰρ ἀνὴρ αὐτῆς φόβῳ τοῦ θανεῖν ὑποπτήσσων λαβεῖν τὴν γυναῖκα καὶ ἄγειν ἐπέτρεπεν , ἑτέρωθεν δ’ οὐκ ἦν αὐτῇ ἐπικούρημα , ὥραν αὐτῇ βραχεῖαν ἐνδοῦναι ᾐτήσατο , ἵν ἐπικοσμηθείη καὶ οὕτω σὺν αὐτοῖς ἀπελεύσοιτο . ἦν δὲ καὶ τὸν Χριστὸν ἡ γυνὴ σεβομένη καὶ τὸ θεῖον μεμυημένη μυστήριον εἰσῆλθεν οὖν εἰς τὸν ἑαυτῆς κοιτωνί - σκον , καὶ μονωθεῖσα διεχειρίσατο ἑαυτήν , ἔν’ ἀνύβριστος μείνῃ καὶ τὴν σωφροσύνην μὴ πρόοιτο , ἑλομένη τὸν ἑκούσιον θάνατον , καὶ τὸ σῶμα νεκρὸν τοῖς προαγωγοῖς καὶ τῷ ἐναγεῖ ἐραστῇ καταλείψασα . Οἱ μὲν οὖν οὕτως ἦρχον , Διοκλητιανὸς δὲ καὶ Μαξιμιανὸς ἰδιωτεύοντες ἔθανον . περὶ δὲ τῆς σφῶν τελευτῆς διαφωνοῦσιν οἶ συγγραφεῖς . ὁ μὲν γὰρ Εὐσέβιος ἐν τῷ ὀγδόῳ λόγῳ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας ἔκστασιν τὸν Διοκλητιανὸν ὑποστῆναι λέγει φρενῶν καὶ νόσῳ χρονίᾳ τὸ σῶμα κατασκελετευθέντα βιαίως τὴν ἀθλίαν αὐτοῦ ψυχὴν ἀπερεύξασθαι , τὸν δέ γε ΜαξιμιανὸντὸνἙρκούλιον ἀγχόνῃ ἑαυτὸν τῆς ζωῆς ὑπεξαγαγεῖν · ἕτεροι δ’ οὐχ οὕτως ἱστοροῦσι τούτους θανεῖν , ἀλλὰ μεταμεληθέντας καὶ τῆς ἀρχῆς αὖθις ἐπιλαβέσθαι βουλευομένους φωραθῆναι καὶ δόγματι τῆς συγκλήτου ἀναιρεθῆναι . Εἰσὶ δὲ καὶ οἳ τὸν Ἑρκούλιον λέγουσι τῆς βασιλείας αὐθις ἐφιέμενον τῷ Διοκλητιανῷ κοινώσασθαι τὸ αὖθις πειραθῆναι τὴν βασιλείαν ἀναλαβεῖν · τὸν δὲ παραιτήσασθαι . ἐκεῖνον δὲ πρὸς τὸ τῶν Ῥωμαί - ὢν παρελθόντα συνέδριον φάναι μὴ ἀρκεῖν τὸν υἱὸν αὐτοῦ εἰς τὴν τῶν κοινῶν πραγμάτων διοίκησιν . κινηθέντων δὲ τῶν στρατιωτῶν πρὸς θυμὸν ἐπὶ τῷ λόγῳ αὐτοῦ ὡς σφετεριζομένου τὴν ἀρχήν , τὸν Ἑρκούλιον τὸν κίνδυνον δείσαντα μὴ οὕτω γνώμης ἔχειν εἰπεῖν , ἀλλὰ διάπειραν τῶν στρατευομένων ποιούμενον , ὅπως ἔχουσι πρὸς τὸν υἱὸν αὐτοῦ διαθέσεως , ταῦτα εἰπεῖν · καὶ οὕτω καταστεῖλαι τὸν θόρυβον τῶν στρατιωτῶν . εἶτα εἰς Γαλλίας ἐλθεῖν πρὸς τὸν μέγαν Κωνσταντῖνον , κηδεστὴν αὐτοῦ καὶ αὐτὸν ὄντα ἐπὶ Φαύστᾳ τῇ αὐτοῦ θυγατρί , κἀκείνῳ ἐπιβουλεύοντα καὶ πειρώμενον τὴν ἐκείνου βασιλείαν λαβεῖν · γνωσθῆναι δὲ κἀκεῖσε καὶ ἀποκρουσθῆναι τοὐ ἐγχειρήματος , καὶ οὕτως ἀπάγξασθαι . Ἀλλ’ οὗτοι μὲν ἑνί γέ τῳ τρόπῳ τῶν εἰρημένων τὴν ζωὴν ἐξεμέτρησαν , Κώνστας δὲ ἑνδέκατον ἠνυκὼς ἐνιαυτὸν παρὰ τῇ ἀρχῇ ἐξ ὅτου Καῖσαρ ἀνηγορεύθη , καὶ ἠπίως ἄρξας καὶ προσηνῶς , ἐν Βρεττανίαις διάγων κατέλυσε τὴν ζωήν , πένθος ἑαυτοῦ τοῖς ὑπ’ αὐτὸν καταλελοιπὼς διὰ τὴν χρηστότητα , πρότερον τὸν πρεσβύτερον τῶν οἰκείων υἱῶν τῆς ἀρχῆς καταστήσας διάδοχον , τὸν μέγαν δηλαδὴ Κωνσταντῖνον , ὃν ἐκ τῆς προτέρας αὐτοῦ ἐγείνατο γαμετῆς . εἶχε δὲ κἀκ τῆς δευτέρας τῆς τοῦ Ἑρκουλίου θυγατρὸς Θεοδώρας ἑτέρους υἱούς , Κωνσταντῖνον , Ἀναβαλλιανὸν καὶ Κωνστάντιον . προτετίμητο δὲ τούτων ὁ μέγας Κωνσταντῖνος , ὅτι ἐκεῖνοι τῷ πατρὶ ἀνεπιτήδειοι πρὸς τὴν βασιλείαν ἐκρίθησαν . τὸ δ’ ὅλον ἦν ἐκ θεοῦ οἰκονομηθὲν ὑπὲρ τοῦ θείου ὢ κηρύγματος , ἢ μᾶλλον καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν τῇ Ρωμαίων ὑποκειμένων ἀρχῇ , ἵνα δι’ αὐτοῦ καταλυθεῖεν αἱ τυραννίδες . λέγεται γὰρ ὅτι νοσοῦντι τῷ Εώνσταντι καὶ ἀθυμοῦντι διὰ τὴν ἐπὶ τοῖς ἄλλοις παισὶν ἀποτυχίαν ἄγγελος ἐπέστη , τῷ Κωνσταντίνῳ κελεύων τὴν ἐξουσίαν καταλιπεῖν . Τοῦτον δὴ τὸν Κωνσταντῖνον ὁ πατὴρ μειράκιον ὄντα τῷ Γαλερίῳ εἰς ὁμηρείαν παρέσχετο , ἵν ὁμηρεύων ἄμα καὶ πρὸς ἄσκησιν γυμνάζοιτο τῆς τέχνης τῆς στρατιώτιδος . ὁ δὲ περιδέξιον τοῦτον ὁρῶν καὶ φθονῶν αὐτῷ ἐπεβούλευε . καὶ πρῶτον μὲν τοῖς Σαρμάταις μαχόμενος τῷ ἐκείνων ἀρχηγῷ ἐκ τῆς πανοπλίας ἐπισήμῳ τυγχάνοντι προσέταξεν ἐπελθεῖν . ὁ δὲ καὶ ἐπῆλθε καὶ ἁρπάσας αὐτὸν ζῶντα τῷ Γαλερίῳ ἐκόμισεν . εἶτα λέοντα φρικτόν τινα θῆρα καὶ παλαμναῖον ἐκέλευσε δέξασθαι . ὁ δὲ καὶ τοῦτον τὸν ἄεθλον ἤνυσεν ἐπικινδύνως μέν , τῆς θείας δέ γε χάριτος συντηρούσης αὐτόν . γνοὺς δ’ ἐντεῦθεν φθονούμενος παρὰ τοῦ Γαλερίου καὶ ἐπιβουλευόμενος , νυκτὸς μετά τινων οἷς ἐθάρρει ἀπέδρα καὶ πρὸς τὸν πατέρα ἐπανελήλυθε .
Lemmas: Μαξέντιος δέ ἐν Ῥώμη οὐδείς τίς τύραννος ὁ ὑπήκοος τυγχάνω εἰμί , ἀλλά ἐπί ἴσος ὁ Μαξίμινος διέπω ὁ ὁ ἀρχή , λυσσάω ἐκεῖνος κατά ὁ ὑπό χείρ Χριστιανός , καί πᾶς αὐτός ὑπάγω κάκωσις , καί πρός πᾶς δέ ὁ ὑπό αὐτός πικρός διάκειμαι . σφαγή τε γάρ πολύς περιφανής ἀνήρ ἐκ οὐδείς ἔνδικος δίκη τίθημι , καί μοιχεία ὁσημέραι εὐγενής τολμάω γύναιος καί παρθένος φθορά , ἐνυβρίζω αὐτός ἀναιδής , καί οὐσία ἀφαίρεσις ἄδικος ὁ εὐπορέω ἐπάγω , καί καινός εἴσπραξις καί βαρύς πιέζω ὁ ὑπήκοος . οὗτος ἐν Ῥώμη εὐγενής τις γυνή , ἀλλά μέντοι καί σώφρων ἀνήρ συζώννυμι ὁ ἐν Ῥώμη ἐπιφανής ἔραμαι ἀκόλαστος Ἔρως , στέλλω ὁ ὁ τοιοῦτος διάκονος μένος αὐτός ὁ γύναιον ἄγω . ὡς δέ ἐκεῖνος ἐφίστημι ὁ οἶκος ὁ προαγωγός καί ὁ αἴτιος ὁ αὐτός ἐπιδημία μανθάνω , καί ἀπαραίτητος ὁ πρός ὁ τύραννος ἀπέλευσις αἰσθάνομαι , ὁ γάρ ἀνήρ αὐτός φόβος ὁ θνῄσκω ὑποπτήσσω λαμβάνω ὁ γυνή καί ἄγω ἐπιτρέπω , ἑτέρωθεν δέ οὐ εἰμί αὐτός ἐπικούρημα , ὥρα αὐτός βραχύς ἐνδίδωμι αἰτέω , ἵνα ἐπικοσμέω καί οὗτος σύν αὐτός ἀπέρχομαι . εἰμί δέ καί ὁ Χριστός ὁ γυνή σέβομαι καί ὁ θέω μυέω μυστήριον εἰσέρχομαι οὖν εἰς ὁ ἑαυτοῦ κοιτωνίς - σκῶ , καί μονόω διαχειρίζω ἑαυτοῦ , ἐν ἀνύβριστος μένω καί ὁ σωφροσύνη μή προΐημι , αἱρέω ὁ ἑκούσιος θάνατος , καί ὁ σῶμα νεκρός ὁ προαγωγός καί ὁ ἐναγής ἐραστής καταλείβω . ὁ μέν οὖν οὕτως ἄρχω , Διοκλητιανός δέ καί Μαξιμιανός ἰδιωτεύω θνῄσκω . περί δέ ὁ σφεῖς τελευτή διαφωνέω οἶς συγγραφεύς . ὁ μέν γάρ Εὐσέβιος ἐν ὁ ὄγδοος λόγος ὁ ἐκκλησιαστικός ἱστορία ἔκστασις ὁ Διοκλητιανός ὑφίστημι λέγω φρήν καί νόσος χρόνιος ὁ σῶμα κατασκελετεύω βίαιος ὁ ἄθλιος αὐτός ψυχή ἀπερεύγομαι , ὁ δέ γε Μαξιμιανός ἀγχόνη ἑαυτοῦ ὁ ζωή ὑπεξάγω · ἕτερος δέ οὐ οὕτως ἱστορέω οὗτος θνῄσκω , ἀλλά μεταμελέομαι καί ὁ ἀρχή αὖθις ἐπιλαμβάνω βουλεύω φωράω καί δόγμα ὁ σύγκλητος ἀναιρέω . εἰσί δέ καί ἕ ὁ Ἑρκούλιος λέγω ὁ βασίλεια αὖθις ἐφίημι ὁ Διοκλητιανός κοινόω ὁ αὖθις πειράω ὁ βασίλειος ἀναλαμβάνω · ὁ δέ παραιτέομαι . ἐκεῖνος δέ πρός ὁ ὁ ῥώμη - εἰμί παρέρχομαι συνέδριον φαίνω μή ἀρκέω ὁ υἱός αὐτός εἰς ὁ ὁ κοινός πρᾶγμα διοίκησις . κινέω δέ ὁ στρατιώτης πρός θυμός ἐπί ὁ λόγος αὐτός ὡς σφετερίζω ὁ ἀρχή , ὁ Ἑρκούλιος ὁ κίνδυνος δείδω μή οὗτος γνώμη ἔχω εἶπον , ἀλλά διάπειρα ὁ στρατεύω ποιέω , ὅπως ἔχω πρός ὁ υἱός αὐτός διάθεσις , οὗτος εἶπον · καί οὗτος καταστέλλω ὁ θόρυβος ὁ στρατιώτης . εἶτα εἰς Γαλλία ἔρχομαι πρός ὁ μέγας Κωνσταντῖνος , κηδεστής αὐτός καί αὐτός εἰμί ἐπί Φαῦστα ὁ αὐτός θυγάτηρ , ἐκεῖνος ἐπιβουλεύω καί πειράω ὁ ἐκεῖνος βασίλειος λαμβάνω · γιγνώσκω δέ κἀκεῖσε καί ἀποκρούω ὁ ἐγχείρημα , καί οὕτως ἀπάγχω . ἀλλά οὗτος μέν εἷς γε ὁ τρόπος ὁ εἴρω ὁ ζωή ἐκμετρέω , Κώνστας δέ ἑνδέκατος ἀνύω ἐνιαυτός παρά ὁ ἀρχή ἐκ ὅστις Καῖσαρ ἀναγορεύω , καί ἤπιος ἄρχω καί προσηνῶς , ἐν Βρεττανία Διάγων καταλύω ὁ ζωή , πένθος ἑαυτοῦ ὁ ὑπό αὐτός καταλείπω διά ὁ χρηστότης , πρότερος ὁ πρέσβυς ὁ οἰκέω υἱός ὁ ἀρχή καθίστημι διάδοχος , ὁ μέγας δηλαδή Κωνσταντῖνος , ὅς ἐκ ὁ πρότερος αὐτός γείνομαι γαμετή . ἔχω δέ ἐκ ὁ δύο ὁ ὁ Ἑρκούλιος θυγάτηρ Θεοδώρα ἕτερος υἱός , Κωνσταντῖνος , Ἀναβαλλιανὸν καί Κωνστάντιος . προτιμάω δέ οὗτος ὁ μέγας Κωνσταντῖνος , ὅτι ἐκεῖνος ὁ πατήρ ἀνεπιτήδειος πρός ὁ βασίλειος κρίνω . ὁ δέ ὅλος εἰμί ἐκ θεός οἰκονομέω ὑπέρ ὁ θεῖον ὦ κήρυγμα , ἢ μᾶλλον καί ὑπέρ πᾶς ὁ ὁ Ῥωμαῖος ὑπόκειμαι ἀρχή , ἵνα διά αὐτός καταλύω ὁ τυραννίς . λέγω γάρ ὅτι νοσέω ὁ Εώνσταντι καί ἀθυμόω διά ὁ ἐπί ὁ ἄλλος παῖς ἀποτυχία ἄγγελος ἐφίστημι , ὁ Κωνσταντῖνος κελεύω ὁ ἐξουσία καταλείπω . οὗτος δή ὁ Κωνσταντῖνος ὁ πατήρ μειράκιον εἰμί ὁ Γαλέριος εἰς ὁμηρεία παρέχω , ἵνα ὁμηρεύω ἄμη καί πρός ἄσκησις γυμνάζω ὁ τέχνη ὁ στρατιῶτις . ὁ δέ περιδέξιος οὗτος ὁράω καί φθονέω αὐτός ἐπιβουλεύω . καί πρῶτος μέν ὁ Σαρμάτης μάχομαι ὁ ἐκεῖνος ἀρχηγός ἐκ ὁ πανοπλία ἐπίσημος τυγχάνω προστάσσω ἐπέρχομαι . ὁ δέ καί ἐπέρχομαι καί ἁρπάζω αὐτός ζῶ ὁ Γαλέριος κομίζω . εἶτα λέων φρικτός τις θήρ καί παλαμναῖος κελεύω δέχομαι . ὁ δέ καί οὗτος ὁ ἆθλος ἀνύω ἐπικίνδυνος μέν , ὁ θεῖος δέ γε χάρις συντηρέω αὐτός . γιγνώσκω δέ ἐντεῦθεν φθονέω παρά ὁ Γαλέριος καί ἐπιβουλεύω , νύξ μετά τίνω ὅς θαρσέω ἀποδιδράσκω καί πρός ὁ πατήρ ἐπανέρχομαι .