joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 4.9
Παυσανίου δὲ τὸν Φίλιππον κτείναντος παρέλαβε τὴν βασιλείαν εἴκοσι τυγχάνων ἐτῶν . καὶ τεταραγμένων πάντοθεν τῇ ἀρχῇ τῶν πραγμάτων , τόλμῃ καὶ βάρει φρονήματος αὐτὰ ταχὺ κατεστήσατο , τὰς μὲν Θήβας ἑλὼν καὶ κατασκάψας καὶ τοὺς ἁλόντας Θηβαέων ἀποδόμενος , Ἀθηναίοις δέ γε σπεισάμενος . ὅτε καὶ Τιμόκλειαν γυναῖκα Θηβαίαν καὶ τῶν ἐπιφανῶν Θρᾷξ τις τῶν ἡγεμόνων κατᾐσχυνε βιασάμενος , ἕνος εἶτα περὶ χρημάτων ἀνέκρινεν . ἡ δὲ μόνον αὐτὸν ἀπολαβοῦσα εἰς φρέαρ ἀπήγαγεν , ἐν τούτῳ φαμένη τῶν κειμηλίων κατακρύψαι τὰ κάλλιστα . τοῦ δ' ἡγεμόνος ἐπικλιθέντος τῷ στομίῳ τοῦ φρέατος , ὦσεν αὐτὸν ἡ γυνὴ κατ’ αὐτοῦ καὶ λίθους ἄνωθεν βαλοῦσα ἔκτεινεν . ἣν δέσμιον πρὸς αὐτὸν ἀχθεῖσαν ἠρώτησεν ὁ Ἀλέξανδρος ἥτις εἴη . ἡ δὲ ἀτρέστως Θεαγένους εἰμὶ ἀδελφή ἀπεκρίνατο , “ ὅς πρὸς Φίλιππον ᾑρέθη στρατηγὸς καὶ ὑπὲρ τῆς Ἑλλήνων ἐλευθερίας ἀγωνιζόμενος ἔπεσεν.’ ἀγάμενος οὖν τήν τε μεγαλοφροσύνην τῆς γυναικὸς ὁ Ἀλέξανδρος καὶ τὸ παράστημα τῆς ψυχῆς ἐλευθέραν σὺν τοῖς τέκνοις ἀπέλυσε . πρὸς Διογένην δὲ τὸν Σινωπέα περὶ Κόρινθον διατρίβοντα ἀπελθών , καὶ ἡλίῳ θαλπόμενον εὑρηκώς , ἠσπάσατό τε τὸν ἄνδρα καὶ εἴ τινος δέοιτο ἤρετο . ὁ δὲ τῆς τοῦ ἡλίου εἶπεν ἀλέας δεῖσθαι , καὶ μεταστῆναι αὐτὸν ἠξίου . ἀπιόντος δὲ τοῦ Ἀλεξάνδρου οἱ περὶ αὐτὸν κατεγέλων τοῦ Διογένους · ὁ δὲ πρὸς αὐτοὺς ἔφη , θαυμάζων τὸ ὑπεροπτικὸν τοῦ ἀνδρός , ὡς εἰ μὴ Ἀλέξανδρος ἥμην , Διογενὴς ἂν ἥμην . ” Ὁρμήσας δὲ εἰς τὴν ἐν τῇ Ἀσίᾳ στρατείαν οὐ πρότερον τῆς νηὸς ἐπέβη πρὶν τῷ μὲν τῶν ἑταίρων ἀγρόν ἀπονεῖμαι , τῷ δὲ κώμην , τῷ δὲ πρόσοδον ἄλλην . τοῦ δὲ Περδίκκου “ τί δ’ , ὧ βασιλεῦ , σεαυτῷ καταλείπεις ; εἰπόντος , ‘τὰς ἐλπίδας ἐκεῖνος ἀντέφησε . διαβάντι δὲ τὸν Ἑλλήσποντον οἱ τοῦ Δαρείου σατράπαι μετὰ βαρείας δυνάμεως περὶ τὴν τοῦ Γρα - νίκου διάβασιν αὐτῷ συνηντήκεισαν . τῶν δὲ περὶ αὐτὸν τὸ βάθος δεδιότων τοῦ ποταμοῦ , τοῦ ῥοθίου τε τὴν φορὰν καὶ τὴν ἐπὶ τούτοις τῶν πολεμίων ἐπίθεδιν , ἐκεῖνος σὺν ἴλαις ἱππέων τρισκαίδεκα ἐμβάλλει τῷ ῥεύματι , πρὸς αὐτὸ ἀποκινδυνεύων καὶ πρὸς τοὺς ἐναντίους καὶ πρὸς ἀποβάσεις ὀχθώδεις καὶ ἀπορρῶγας . διὸ καὶ μανικῶς μᾶλλον , ἀλλ’ οὐ στρατηγικῶς ἔδοξε τότε ποιήσασθαι τὴν διάβασιν . οὕτω δὲ διαβὰς φύρδην ἠναγκάζετο μάχεσθαι . καὶ πολλῶν πρὸς αὐτὸν ὡρμηκότων , ἦν γὰρ ἐκ τῶν ὅπλων διάδηλος , ἀκοντισθεὶς μὲν οὐκ ἐτρώθη , κοπίδι δὲ τὸ κράνος αὐτοῦ πλήξαντός τινος , μέχρι τοσούτου τοῦ κράνους καθίκετο ἡ πληγὴ ὡς καὶ τῶν τριχῶν αὐτοῦ παραψαῦσαι τὴν κοπίδα . τῆς μάχης δ' οὕτω σὺν συνιδταμένης τὸν Γράνικον αἱ Μακεδονικαὶ δυνάμεις διαβεβήκασι · καὶ οἱ τοῦ Δαρείου οὐκέτι ἀντεῖχον , ἀλλ’ ἔκλιναν εἶς φυγήν . ἐκ γοῦν τῆς μάχης ταύτης πολλή τις ἐγένετο πρὸς εὐτυχίαν τῷ Ἀλεξάνδρῳ φορά · εἵ τε γὰρ Σάρδεις οἱ προσεχώρησαν καὶ τἄλλα προσέθεντο . ἐντεῦθεν εἰς τὴν παραλίαν ἐτράπετο , καὶ τήν τε Παμφυλίαν ἔσχε καὶ Κιλικίαν τε καὶ Φοινίκην Πισιδίαν τε καὶ Φρυγίαν · εἶτα Παφλαγόνας καὶ Καππαδόκας ἐχειρώσατο . Δαρεῖος δὲ ἐκ Σούσων σὺν ἐξήκοντα μυριάσιν ὥρμησε , τῷ τε πλήθει τῆς στρατιᾶς ἐπηρμένος καὶ θράσος ἔχων ὡς δειλιῶντος Ἀλεξάνδρου , ὅτι ἐπὶ μακρὸν ἐκεῖνος ἐν Κιλικίᾳ διέτριβε . τὸ δὲ διὰ νόσον ἦν , ὅτε πρὸς τῶν ἄλλων μὲν ἀπέγνωστο ἰατρῶν , Φίλιππος δὲ μόνος ὁ Ἀκαρνὰν ἐθάρσησε φαρμακεῦσαι αὐτόν . τοῦ δὲ Παρμενίωνος φθάσαντος ἐπιστεῖλαι αὐτῷ ὑπὸ Δαρείου διεφθάρθαι τὸν Φίλιππον δωρεαῖς μεγάλαις καὶ ὑποσχέσεσιν , εἰ αὐτὸν ἀνέλοι , τὴν ἐπιστολὴν ἐπῆλθε καὶ μηδενὶ περὶ αὐτῆς ἐκφήνας εἶχε παρ’ ἑαυτῷ . ἄρτι δὲ τοῦ Φιλίππου τὴν κύλικα τοῦ φαρμάκου προσαγαγόντος αὐτῷ , αὐτὸς μὲν θαρρῶν ἐδέξατο ταύτην , ἐκείνῳ δὲ τὴν ἐπιστολὴν ἐνεχείρισε . καὶ ὁ μὲν ἔπινεν , ὁ δὲ ἀνεγίνωσκεν , ἐνορῶντες ἀλλήλοις , ὁ μὲν Ἀλέξανδρος ἐν ὄψει χαριέσσῃ καὶ ἱλαρᾷ , ὁ δὲ Φίλιππος ἐν περιδεεῖ καὶ τεθρυβημένῃ . τοῦ δὲ Δαρείου σπεύδοντος ἐπ’ Ἀλέξανδρον , ἔν , ὡς ἔλεγε , μὴ ἀποδράσωσιν οἱ πολέμιοι , Μακεδὼν Ἀμύντας ὢν αὐτόμολος παρ’ αὐτῷ θάρρει ” ἔφη , ‘ὦ βασιλεῦ · οὐ γὰρ φεύξεται ὁ Ἀλέξανδρος , ἀλλ’ ὅσον ἤδη βαδιεῖται πρὸς δέ . ” Ἐν Ἰσσῷ δὲ τῆς Κιλικίας τῆς μάχης συγκροτηθείσης , πολλὴν μὲν καὶ ὁ τόπος διὰ τὴν στένωσιν παρέσχε τῷ Ἀλεξάνδρῳ ῥοπήν , πλείω δ’ αὐτὸς ἑαυτῷ δεξιῶς στρατηγήσας . ὅτε καὶ τὸν μηρὸν ἐπλήγη ξίφει , ἐν τοῖς προμάχοις ἀγωνιζόμενος . περιφανῶς δὲ νικήσας Δαρεῖον μὲν οὐχ εἶλε φυγόντα , τὸ ἅρμα δὲ καὶ τὸ τόξον αὐτοῦ ἔλαβε . τὸ δὲ Δαρείου στρατόπεδον διηρπάγη παρὰ τῶν Μακεδόνων , ἡ μέντοι τοῦ Δαρείου σκηνὴ τῷ Ἀλεξάνδρῳ ἐξῄρητο μετὰ τῆς θεραπείας καὶ τοῦ πλούτου καὶ τῆς ἄλλης παρασκευῆς . εἶτα τὴν μητέρα καὶ τὴν γυναῖκα Δαρείου καὶ δύο θυγατέρας αἰχμαλώτους ἄγεσθαί τις ἀγγέλλει αὐτῷ , ὀλολυζούσας ὡς τεθνηκότος Δαρείου , ἐπεὶ τὸ ἅρμα ἐκείνου καὶ τὰ τόξα ληφθέντα τεθέανται . περιπαθή - δὲ πρὸς τὴν ἀγγελίαν διὰ τὸ τῆς τύχης ἀστάθμησας τον , πέμπει τινὰ πρὸς τὰς γυναῖκας ἐροῦντα ὅτι τε ζῇ Δαρεῖος καὶ ὅτι αὐταῖς οὐδὲν ἀηδὲς ἀπαντήσεται · οὐ γὰρ ἐχθρὸν ἡγεῖσθαι Δαρεῖον , ἀλλ’ ὑπὲρ τῆς βασιλείας αὐτῷ διαφέρεσθαι . οὔτε δὲ τῆς θεραπείας ἧς εἶχον ἀφείλετό τι οὔτε εἰς ὄψιν ἦλθεν αὐταῖς οὔτε παρά του ἀνάξιόν τι ταύτας παθεῖν ἢ προσδοκῆσαι ἠνέσχετο .
Lemmas: Παυσανίας δέ ὁ Φίλιππος κτείνω παραλαμβάνω ὁ βασίλειος εἴκοσι τυγχάνω ἔτος . καί ταράσσω πάντοθεν ὁ ἀρχή ὁ πρᾶγμα , τόλμα καί βάρος φρόνημα αὐτός ταχύς καθίστημι , ὁ μέν Θῆβαι αἱρέω καί κατασκάπτω καί ὁ ἁλίσκομαι Θηβαῖος πωλέω , Ἀθηναῖος δέ γε σπένδω . ὅτε καί Τιμόκλεια γυνή Θηβαῖος καί ὁ ἐπιφανής Θρᾷξ τις ὁ ἡγεμών κατέχω βιάζομαι , ἕνος εἶτα περί χρῆμα ἀνακρίνω . ὁ δέ μόνος αὐτός ἀπολαμβάνω εἰς φρέαρ ἀπάγω , ἐν οὗτος φημί ὁ κειμήλιον κατακρύπτω ὁ καλῶς . ὁ δέ ἡγεμών ἐπικλίνω ὁ στόμιον ὁ φρέαρ , ὠθέω αὐτός ὁ γυνή κατά αὐτός καί λίθος ἄνωθεν βάλλω κτείνω . ὅς δέσμιος πρός αὐτός ἄγω ἐρωτάω ὁ Ἀλέξανδρος ὅστις εἰμί . ὁ δέ ἄτρεστος Θεαγένης εἰμί ἀδελφός ἀποκρίνω , “ ὅς πρός Φίλιππος αἱρέω στρατηγός καί ὑπέρ ὁ Ἕλλην ἐλευθερία ἀγωνίζομαι ἔπειμι ἄγαμαι οὖν ὁ τε μεγαλοφροσύνη ὁ γυνή ὁ Ἀλέξανδρος καί ὁ παράστημα ὁ Ψυχή ἐλεύθερος σύν ὁ τέκνον ἀπολύω . πρός Διογένης δέ ὁ Σινωπεύς περί Κόρινθος διατρίβω ἀπέρχομαι , καί ἥλιος θάλπω εὑρίσκω , ἀσπάζομαι τε ὁ ἀνήρ καί εἰμί τις δήω ἔρομαι . ὁ δέ ὁ ὁ ἥλιος εἶπον ἀλέω δήω , καί μεθίστημι αὐτός ἀξιόω . ἄπειμι δέ ὁ Ἀλέξανδρος ὁ περί αὐτός καταγελάω ὁ Διογένης · ὁ δέ πρός αὐτός φημί , θαυμάζω ὁ ὑπεροπτικός ὁ ἀνήρ , ὡς εἰμί μή Ἀλέξανδρος ἧμαι , Διογενής εἄν ἧμαι . ” ὁρμάω δέ εἰς ὁ ἐν ὁ Ἀσία στρατεία οὖον πρότερος ὁ ναός ἐπιβαίνω πρίν ὁ μέν ὁ ἑταῖρος ἀγρός ἀπονέμω , ὁ δέ κώμη , ὁ δέ πρόσοδος ἄλλος . ὁ δέ Περδίκκας “ τίς δέ , ἵημι βασιλεύς , σεαυτοῦ καταλείπω ; εἶπον , ‘τὰς ἐλπίς ἐκεῖνος ἀντιφαίνω . διαβαίνω δέ ὁ Ἑλλήσποντος ὁ ὁ Δαρεῖος σατράπης μετά βαρύς δύναμις περί ὁ ὁ γράω - νῖκος διάβασις αὐτός συναντάω . ὁ δέ περί αὐτός ὁ βάθος δείδω ὁ ποταμός , ὁ ῥόθιος τε ὁ φορά καί ὁ ἐπί οὗτος ὁ πολέμιος ἐπίθεδιν , ἐκεῖνος σύν ἴλη ἱππεύς τρεισκαίδεκα ἐμβάλλω ὁ ῥεῦμα , πρός αὐτός ἀποκινδυνεύω καί πρός ὁ ἐναντίος καί πρός ἀπόβασις ὀχθώδης καί ἀπορρώξ . διό καί μανικός μᾶλλον , ἀλλά οὖον στρατηγικός δοκέω τότε ποιέω ὁ διάβασις . οὗτος δέ διαβαίνω φύρδην ἀναγκάζω μάχομαι . καί πολύς πρός αὐτός ὁρμάω , εἰμί γάρ ἐκ ὁ ὅπλον Διάδηλος , ἀκοντίζω μέν οὐ τιτρώσκω , κοπίς δέ ὁ κράνος αὐτός πλήσσω τις , μέχρι τοσοῦτος ὁ κράνος καθικνέομαι ὁ πληγή ὡς καί ὁ θρίξ αὐτός παραψαύω ὁ κοπίς . ὁ μάχη δέ οὗτος σύν συνιδταμένης ὁ Γράνικος ὁ Μακεδ ́νιος δύναμις διαβαίνω · καί ὁ ὁ Δαρεῖος οὐκέτι ἀντέχω , ἀλλά κλίνω εἰμί φυγή . ἐκ γοῦν ὁ μάχη οὗτος πολύς τις γίγνομαι πρός εὐτυχία ὁ Ἀλέξανδρος φορός · εἰ τε γάρ Σάρδεις ὁ προσχωρέω καί ἄλλος προστίθημι . ἐντεῦθεν εἰς ὁ παράλιος τρέπω , καί ὁ τε Παμφυλία ἔχω καί Κιλικία τε καί Φοινίκη Πισιδία τε καί Φρυγία · εἶτα Παφλαγών καί Καππαδόκαι χειρόομαι . Δαρεῖος δέ ἐκ Σοῦσα σύν ἐξήκω μυριάς ὁρμάω , ὁ τε πλῆθος ὁ στρατιά ἐπαίρω καί θράσος ἔχω ὡς δειλιάω Ἀλέξανδρος , ὅτι ἐπί μακρός ἐκεῖνος ἐν Κιλικία διατρίβω . ὁ δέ διά νόσος εἰμί , ὅτε πρός ὁ ἄλλος μέν ἀπογιγνώσκω ἰατρός , Φίλιππος δέ μόνος ὁ Ἀκαρνάν θαρσέω φαρμακεύω αὐτός . ὁ δέ Παρμενίων φθάνω ἐπιστέλλω αὐτός ὑπό Δαρεῖος διαφθείρω ὁ Φίλιππος δωρεά μέγας καί ὑπόσχεσις , εἰμί αὐτός ἀναιρέω , ὁ ἐπιστολή ἐπέρχομαι καί μηδείς περί αὐτός ἐκφαίνω ἔχω παρά ἑαυτοῦ . ἄρτι δέ ὁ Φίλιππος ὁ κύλιξ ὁ φάρμακον προσάγω αὐτός , αὐτός μέν θαρσέω δέχομαι οὗτος , ἐκεῖνος δέ ὁ ἐπιστολή ἐγχειρίζω . καί ὁ μέν πίνω , ὁ δέ ἀναγιγνώσκω , ἐνοράω ἀλλήλων , ὁ μέν Ἀλέξανδρος ἐν ὁράω χαρίεις καί ἱλαρός , ὁ δέ Φίλιππος ἐν περιδεής καί θρύπτω . ὁ δέ Δαρεῖος σπεύδω ἐπί Ἀλέξανδρος , ἐν , ὡς λέγω , μή ἀποδιδράσκω ὁ πολέμιος , Μακεδών Ἀμύντας εἰμί αὐτόμολος παρά αὐτός θαρσέω ” φημί , οὖ βασιλεύς · οὖον γάρ φεύγω ὁ Ἀλέξανδρος , ἀλλά ὅσος ἤδη βαδίζω πρός δέ . ” ἐν Ἰσσός δέ ὁ Κιλικία ὁ μάχη συγκροτέω , πολύς μέν καί ὁ τόπος διά ὁ στένωσις παρέχω ὁ Ἀλέξανδρος ῥοπή , πλείων δέ αὐτός ἑαυτοῦ δεξιός στρατηγέω . ὅτε καί ὁ μηρός πλήσσω ξίφος , ἐν ὁ πρόμαχος ἀγωνίζομαι . περιφανής δέ νικάω Δαρεῖος μέν οὐ εἴλω φυγή , ὁ ἅρμα δέ καί ὁ τόξον αὐτός λαμβάνω . ὁ δέ Δαρεῖος στρατόπεδον διαρπάζω παρά ὁ Μακεδών , ὁ μέντοι ὁ Δαρεῖος σκηνή ὁ Ἀλέξανδρος ἐκλέγω μετά ὁ θεραπεία καί ὁ πλοῦτος καί ὁ ἄλλος παρασκευή . εἶτα ὁ μήτηρ καί ὁ γυνή Δαρεῖος καί δύο θυγάτηρ αἰχμάλωτος ἄγω τις ἀγγέλλω αὐτός , ὀλολύζω ὡς θνῄσκω Δαρεῖος , ἐπεί ὁ ἅρμα ἐκεῖνος καί ὁ τόξον λαμβάνω θεάομαι . περιπαθής - δέ πρός ὁ ἀγγελία διά ὁ ὁ τυγχάνω ἀστάθμησας ὁ , πέμπω τις πρός ὁ γυνή ἐρῶ ὅτι τε ζῶ Δαρεῖος καί ὅτι αὐτός οὐδείς ἀηδής ἀπαντάω · οὖον γάρ ἐχθρός ἡγέομαι Δαρεῖος , ἀλλά ὑπέρ ὁ βασίλεια αὐτός διαφέρω . οὔτε δέ ὁ θεραπεία ὅς ἔχω ἀφαιρέω τίς οὔτε εἰς ὄψις ἔρχομαι αὐτός οὔτε παρά ὁ ἀνάξιος τίς οὗτος πάσχω ἢ προσδοκάω ἀνέχω .