joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 16.22
Ἔτει δὲ δωδεκάτῳ τῆς Κωνσταντίνου αὐταρχίας ὁ πατριάρχης Θεοφύλακτος ἀπεβίω , ἐπὶ ἔτη τρία καὶ εἴκοσιν ἀρχιερατεύσας · ὲξκαίδεκα δὲ ἦν ἐνιαυτῶν , ὅτε τῆς ἀρχιερωσύνης ἀθέσμως ἠξίωτο . ὅθεν καὶ ὑπὸ παιδαγωγοὺς ἐτέλει ὁ πατριάρχης , ἕως αὐτῷ ὁ πατὴρ ἐβασίλευεν · εἶτα τούτους ἀποσειδάμενος πολλὰ τῶν οὐ δεόντων ἢ τῶν ἀπειρημένων , εἰπεῖν οἰκειότερον , διεπράττετο , ἱππομανῶν τε καὶ κυνοτροφῶν καὶ θήραις προσκείμενος καὶ τὰ τούτοις πράττων ἀκόλουθα . ἔτρεφε δὲ καὶ ἵππων σφοδρότατον ἔρωτα , καὶ εἶχε θηλείας ἵππους πάνυ πολλάς . μία τοίνυν αὐτῶν ἡ τῶν λοιπῶν ἐπισημοτέρα κατὰ γαστρὸς ἔχουσα ἔτυχε τεκοῦσα κατὰ τὴν ἱερὰν τῆς μεγάλης πέμπτης ἡμέραν , καὶ λειτουργοῦντι τότε τῷ πατριάρχῃ ἧκέ τις κομίζων περὶ τοῦ τοκετοῦ εὐαγγέλια · ὁ δὲ ὑπερήσθη καὶ τὴν θείαν ἱερουργίαν συντεμὼν σπουδῇ πρὸς τὸ Κοσμίδιον ἀπελήλυθεν , ἐκεῖ γὰρ εἶχον αἱ ἵπποι αὐτοῦ τὰς διατριβάς , καὶ τὸν νεογνὸν πῶλον ἑωρακὼς ὑπενόστησεν εἰς τὴν ἐκκλησίαν καὶ τὴν τῶν ἁγίων παθῶν τοῦ σωτῆρος Χριστοῦ ἐτέλεσε τελετήν . κατέστρεψε δὲ τὴν ζωὴν ἐξ ἱππασίας · θρασύτατα γὰρ ἱππαζόμενος καὶ πρὸς τεῖχός τι τῶν παραθαλασσίων προσαραχθεὶς αἷμα διὰ στόματος ἀνήγαγε , κὰντεῦθεν ἐπὶ δύο ἔτη νοσήσας , εἶθ’ ὑδέρῳ περιπεσών , ἀπεβίω . καὶ προεχειρίσθη πατριάρχης Πολύευκτος μοναχὸς ἐκτομίας , καὶ λόγῳ διαπρέπων καὶ ἀρετῇ , ὃς παρὰ τοῦ Καισαρείας κεχειροτόνητο . ὁ γὰρ Ἡρακλείας προσκεκρουκὼς κατά τι τῷ βασιλεῖ ἐκωλύθη τοῦ προνομίου αὐτοῦ · καὶ τοῦτο τοῖς φιλοσκώμμοσιν εὕ ρητο κατὰ τοῦ πατριάρχου αἰτίαμα . ἐπεὶ δ’ ἐχειροτονήθη , τῷ βασιλεῖ ἐντυχὼν καταδρομὴν ἐποιή - σατο τῶν συγγενῶν τοῦ γέροντος Ῥωμανοῦ καὶ ἀναστεῖλαι τὴν τούτων πλεονεξίαν παρῄνει . ὅπερ οὔτ’ αὐτὸς ἀν’ ἐπαχθῶς ἤκουσε καὶ ἡ βασιλὶς Ἑλένη , παρὰ τοῦ ἐκτομίου Βασιλείου , ὃς μετέπειτα παρα - γέγονε , προβιβασθεῖσα , ἠρέθισε κατὰ τοῦ πατριάρχου τὸν αὐτοκράτορα , καὶ ἐζήτει λαβήν , δι’ ἧς αὐτὸν τὴν ἀρχιερωσύνην ἀφέληται . τότε δὲ καὶ ἡ τιμία χεὶρ τοῦ προδρόμου εἰς τὴν ὑπερκειμένην ἀπεκομίσθη τῶν πόλεων ἐξ Ἀντιοχείας διά τινος διακόνου Ἰώβ . τῶν δ’ ἐν τῇ Κρήτῃ Ἀγαρηνῶν τὰ παράλια τῆς ‘Pωμαίων ἡγεμονίας ληιζομένων ὁ βασιλεὺς στόλον ἑτοιμασάμενος , ὃν πλεῖσται συνίστων νῆες πολεμιστήριοι , κατ’ ἐκείνων ἐκπέπομφεν . ἀλλ’ ἐσφάλησαν τὰ τοῦ στόλου τῇ τοῦ ναυαρχοῦντος ἀπειρίᾳ καὶ ἀμελείᾳ . καὶ τὸ μὲν πλεῖον τοῦ πληρώματος τῶν νηῶν ἀπώλετο , τὸ μὲν ἑαλωκός , τὸ δὲ μαχαίρας ἔργον γενόμενον , πολλοστὸν δὲ διασέσωστο . καὶ αὐτὸς δ’ ἂν ἑάλω ὁ ναύαρχος , εἰ μὴ περὶ αὐτὸν συστάντες οἱ αὐτοῦ θεράποντες καὶ συνασπισμῷ τοὺς Ἀγαρηνοὺς ἀπωσάμενοι ἄδειαν παρέσχον τῷ στρατηγῷ ἐμβῆναι εἰς τὴν στρατηγίδα τριήρη καὶ οὕτω φυγεῖν . ἀλλ’ οὐχ οὕτω καὶ τῷ Βάρδᾳ Φωκᾷ τῷ τῶν σχολῶν δομεστίκῳ συνηντήκει τὰ πρὸς τοὺς ἑῴους Ἀγαρηνούς , στρατηγικῇ δὲ τέχνῃ καὶ ἐμπειρίᾳ τοὺς πρὸς ἐκείνους πολέμους διατιθέμενος ἄστεα τε πολλὰ ἐκείνων ἀφείλετο καὶ τὰ προστυχόντα λείαν ἐτίθετο . ὅ γε μὴν τοῦ βασιλέως υἱὸς Ῥωμανός , εἰς ἄνδρας ἤδη τελεῖν ἠργμένος ἐξ ἀγενείων καὶ εἰς ἑαυτὸν τὴν ἐξουσίαν περιαγαγεῖν ἱμειρόμενος , ἐπιβουλεύει τῇ ζωῇ τοῦ πατρός , συμπραττούσης αὐτῷ καὶ τῆς γαμετῆς , καὶ φαρμάκῳ δηλητηρίῳ τὴν ἐπιβουλὴν συνεσκεύασαν , ὃ λαθόντες καθαρτηρίῳ πόματι συνεκέρασαν , ὅπερ ἔμελλεν ὁ αὐτοκράτωρ πιεῖν . ἄρτι δὲ δοθῆναι μέλλον εἰς πόσιν τῷ βασιλεῖ , εἴτ’ ἐκ προνοίας εἴτε τυχαίως τὸ πλέον ἐκκέχυτο , τὸ δὲ περιλειφθὲν ὀλίγον ὄν καὶ παρὰ τοῦ βασιλέως ποθὲν ὀδύναις μὲν αὐτὸν καὶ κινδύνου φόβοις οὐ μικροῖς περιέβαλεν , οὐ μέντοι καὶ κίνδυνον ἐποίησεν αὐτῷ περὶ τὴν ζωήν . τέως δ’ οὖν αὐτὸν δυσχερῶς διαπέφευγε . τῷ πεντεκαιδεκάτῳ δ’ ἐνιαυτῷ τῆς αὐτοῦ βασιλείας ἐν τῷ τοῦ Ὀλύμπου ὄρει οὗτος ἐξῆλθεν ὁ βασιλεύς , λόγῳ μὲν ἔνα ταῖς τῶν ἐκεῖ ἀσκουμένων εὐχαῖς καθοπλισθείη κατὰ τῶν Ἀγαρηνῶν , τῷ δ’ ὄντι , ὡς λέγεται , ἵνα τῷ Κυζίκου Θεοδώρῳ συγγένηται καὶ ὅπως τὸν Πολύευκτον ἐξωθήσει τῆς ἐκκλησίας σκέψηται μετ’ αὐτοῦ . ἔνθα δὴ γεγονός , κακῶς ἔχων ἐπανῆλθεν εἰς τὰ βασίλεια , καὶ μετ’ ὀλίγον τὴν ζωὴν ἐξεμέτρησεν , ὡς μέν τισι δοκεῖ , ἐκ δυσκρασίας σωματικῆς , ὡς δ’ ἑτέροις δοξάζεται , καὶ αὖθις ὑπὸ τοῦ υἱοῦ ἐπιβουλευθείς . ἦν δ’ ὁ σύμπας πας τῆς βιοτῆς αὐτοῦ χρόνος ἐνιαυτοὶ πεντήκοντα τέσσαρες καὶ μῆνες δύο , συμβασιλεύσαντος τῷ πατρὶ Λέοντι καὶ Ἀλεξάνδρῳ τῷ θείῳ καὶ τῇ μητρὶ ἔτη τρισκαίδεκα καὶ τῷ Ῥωμανῷ τὴν βασιλείαν ἁρπάσαντι ἔτη ἓξ ἐπὶ εἴκοσι , μοναρχήσαντος δὲ τελευταῖον ἐνιαυτοὺς πεντεκαίδεκα . ἦν δὲ καὶ μέχρις ἀποβιώσεως ἐν πολλῇ φροντίδι τὴν τοῦ ἀρχιποίμενος καθαίρεσιν τοῦ Πολυεύκτου τιθέμενος . λέγεται δὲ πρό τινων ἡμερῶν τῆς αὐτοῦ τελευτῆς λίθους νυκτὸς φέρεσθαι μετὰ ῥοίζου πολλοῦ κατὰ τῶν αὐτοῦ θαλάμων , καὶ τοῦτο συμβαίνειν ἐπὶ πλείους νύκτας , καὶ νομίσαι μὲν τὸν βασιλέα παρά τινων ἀνθρώπων λιθολευστεῖσθαι , καὶ πολλοὺς περιστῆσαι τοῖς βασιλείοις , οἷς ἐπιτετήρητο τὸ γινόμενον · οὐδεὶς ὤφθη τῶν λίθων πομπεύς · ὅθεν οὐδ’ ἐξ ἀνθρώπων τὸ ἔργον νενόμιστο πράττεσθαι .
Lemmas: ἔτος δέ δωδέκατος ὁ Κωνσταντῖνος αὐταρχία ὁ πατριάρχης Θεοφύλακτος ἀποβιόω , ἐπί ἔτος τρεῖς καί εἴκοσι ἀρχιερατεύω · ὲξκαίδεκα δέ εἰμί ἐνιαυτός , ὅτε ὁ ἀρχιερωσύνη ἄθεσμος ἀξιόω . ὅθεν καί ὑπό παιδαγωγός τελέω ὁ πατριάρχης , ἠώς αὐτός ὁ πατήρ βασιλεύω · εἶτα οὗτος ἀποσειδάμενος πολύς ὁ οὖον δήω ἢ ὁ ἀπεῖπον , εἶπον οἰκεῖος , διαπράσσω , ἱππομανές τε καί κυνοτροφέω καί θήρ πρόσκειμαι καί ὁ οὗτος πράσσω ἀκόλουθος . τρέφω δέ καί ἵππος σφοδρός Ἔρως , καί ἔχω θῆλυς ἵππος πάνυ πολύς . εἷς τοίνυν αὐτός ὁ ὁ λοιπός επίσημος κατά γαστήρ ἔχω τυγχάνω τίκτω κατά ὁ ἱερά ὁ μέγας πέμπτος ἡμέρα , καί λειτουργέω τότε ὁ πατριάρχης ἵημι τις κομίζω περί ὁ τοκετός εὐαγγέλιον · ὁ δέ ὑπερήδομαι καί ὁ θεῖος ἱερουργία συντέμνω σπουδή πρός ὁ κοσμίδιον ἀπέρχομαι , ἐκεῖ γάρ ἔχω ὁ ἵππος αὐτός ὁ διατριβή , καί ὁ νεογνός πῶλος ὁράω ὑπονοστέω εἰς ὁ ἐκκλησία καί ὁ ὁ ἅγιος πάθος ὁ σωτήρ Χριστός τελέω τελετή . καταστρέφω δέ ὁ ζωή ἐκ ἱππασία · θρασύς γάρ ἱππάζομαι καί πρός τεῖχος τίς ὁ παραθαλάσσιος προσαράσσω αἷμα διά στόμα ἀνάγω , κὰντεῦθεν ἐπί δύο ἔτος νοσέω , εἶτα ὕδερος περιπίπτω , ἀποβιόω . καί προχειρίζω πατριάρχης Πολύευκτος μοναχός ἐκτομίας , καί λόγος διαπρέπω καί ἀρετή , ὅς παρά ὁ Καισάρεια χειροτονέω . ὁ γάρ Ἡράκλεια προσκρούω κατά τίς ὁ βασιλεύς κωλύω ὁ προνόμιο αὐτός · καί οὗτος ὁ φιλοσκώμμων ἕ ρητός κατά ὁ πατριάρχης αἰτίαμα . ἐπεί δέ χειροτονέω , ὁ βασιλεύς ἐντυγχάνω καταδρομή ποιέω - Σάτο ὁ συγγενής ὁ γέρων Ῥωμανός καί ἀναστέλλω ὁ οὗτος πλεονεξία παραινέω . ὅσπερ οὔτε αὐτός ἄνω ἐπαχθῶς ἀκούω καί ὁ βασιλίς Ἑλένη , παρά ὁ ἐκτομίας Βασίλειος , ὅς μετέπειτα παρά - γίγνομαι , προβιβάζω , ἐρεθίζω κατά ὁ πατριάρχης ὁ αὐτοκράτωρ , καί ζητέω λαβή , διά ὅς αὐτός ὁ ἀρχιερωσύνη ἀφαιρέω . τότε δέ καί ὁ τίμιος χείρ ὁ πρόδρομος εἰς ὁ ὑπέρκειμαι ἀποκομίζω ὁ πόλις ἐκ Ἀντιόχεια διά τις διάκονος Ἰώβ . ὁ δέ ἐν ὁ Κρήτη Ἀγαρηνός ὁ παράλιος ὁ ‘Pωμαίων ἡγεμονία ληΐζομαι ὁ βασιλεύς στόλος ἑτοιμάζω , ὅς πλεῖστος σύνοιδα ναῦς πολεμιστήριος , κατά ἐκεῖνος ἐκπέμπω . ἀλλά σφάλλω ὁ ὁ στόλος ὁ ὁ ναυαρχέω ἀπειρία καί ἀμέλεια . καί ὁ μέν πλείων ὁ πλήρωμα ὁ ναός ἀπόλλυμι , ὁ μέν ἁλίσκομαι , ὁ δέ μάχαιρα ἔργον γίγνομαι , πολλοστός δέ διασῴζω . καί αὐτός δέ εἄν ἁλίσκομαι ὁ ναύαρχος , εἰμί μή περί αὐτός συνίστημι ὁ αὐτός θεράπων καί συνασπισμός ὁ αγαρηνός ἀπωθέω ἄδεια παρέχω ὁ στρατηγός ἐμβαίνω εἰς ὁ στρατηγίς τριήρης καί οὗτος φεύγω . ἀλλά οὐ οὗτος καί ὁ Βάρδα Φωκᾶς ὁ ὁ σχολή δομέστικος συναντάω ὁ πρός ὁ ἑῷος αγαρηνός , στρατηγικός δέ τέχνη καί ἐμπειρία ὁ πρός ἐκεῖνος πόλεμος διατίθημι Ἄστυ τε πολύς ἐκεῖνος ἀφαιρέω καί ὁ προστυγχάνω λεῖος τίθημι . ὅς γε μήv ὁ βασιλεύς υἱός Ῥωμανός , εἰς ἀνήρ ἤδη τελέω ἄρχω ἐκ ἀγένειος καί εἰς ἑαυτοῦ ὁ ἐξουσία περιάγω ἱμείρω , ἐπιβουλεύω ὁ ζωή ὁ πατήρ , συμπράσσω αὐτός καί ὁ γαμετή , καί φάρμακον δηλητήριος ὁ ἐπιβουλή συσκευάζω , ὅς λανθάνω καθαρτήριος πόμα συγκεράζω , ὅσπερ μέλλω ὁ αὐτοκράτωρ πίνω . ἄρτι δέ δίδωμι μέλλω εἰς πόσις ὁ βασιλεύς , ἔτι ἐκ πρόνοια εἴτε τυχαῖος ὁ πλέω ἐκχέω , ὁ δέ περιλείπομαι ὀλίγος εἰμί καί παρά ὁ βασιλεύς ποθεν ὀδύνη μέν αὐτός καί κίνδυνος φόβος οὖον μικρός περιβάλλω , οὖον μέντοι καί κίνδυνος ποιέω αὐτός περί ὁ ζωή . τέως δέ οὖν αὐτός δυσχερῶς διαφεύγω . ὁ πεντεκαιδέκατος δέ ἐνιαυτός ὁ αὐτός βασίλεια ἐν ὁ ὁ Ὄλυμπος ὄρος οὗτος ἐξέρχομαι ὁ βασιλεύς , λόγος μέν νάω ὁ ὁ ἐκεῖ ἀσκέω εὐχή καθοπλίζω κατά ὁ Ἀγαρηνός , ὁ δέ εἰμί , ὡς λέγω , ἵνα ὁ Κύζικος Θεόδωρος συγγίγνομαι καί ὅπως ὁ Πολυεύκτος ἐξώθησις ὁ ἐκκλησία σκέπτομαι μετά αὐτός . ἔνθα δή γίγνομαι , κακῶς ἔχω ἐπανέρχομαι εἰς ὁ βασίλεια , καί μετά ὀλίγος ὁ ζωή ἐκμετρέω , ὡς μέν τις δοκέω , ἐκ δυσκρασία σωματικός , ὡς δέ ἕτερος δοξάζω , καί αὖθις ὑπό ὁ υἱός ἐπιβουλεύω . εἰμί δέ ὁ σύμπας πᾶς ὁ βιοτή αὐτός χρόνος ἐνιαυτός πεντήκοντα τέσσαρες καί μείς δύο , συμβασιλεύω ὁ πατήρ Λέων καί Ἀλέξανδρος ὁ θεῖον καί ὁ μήτηρ ἔτος τρεισκαίδεκα καί ὁ Ῥωμανός ὁ βασίλειος ἁρπάζω ἔτος ἓξ ἐπί εἴκοσι , μοναρχέω δέ τελευταῖος ἐνιαυτός πεντεκαίδεκα . εἰμί δέ καί μέχρι ἀποβίωσις ἐν πολύς φροντίς ὁ ὁ ἀρχιποίμην καθαίρεσις ὁ Πολυεύκτος τίθημι . λέγω δέ πρό τίνω ἡμέρα ὁ αὐτός τελευτή λίθος νύξ φέρω μετά ῥοῖζος πολύς κατά ὁ αὐτός θάλαμος , καί οὗτος συμβαίνω ἐπί πλείων νύξ , καί νομίζω μέν ὁ βασιλεύς παρά τίνω ἄνθρωπος λιθολευστέω , καί πολύς περιίστημι ὁ βασίλειος , ὅς ἐπιτηρέω ὁ γίγνομαι · οὐδείς ὁράω ὁ λίθος πομπεύς · ὅθεν οὐδέ ἐκ ἄνθρωπος ὁ ἔργον νομίζω πράσσω .