joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 14.9
Ἐντεῦθεν μόνος αὖθις ὁ Βελισάριος στρατηγῶν πᾶσαν τὴν Ἰταλίαν καὶ τὰς αὐτῆς πόλεις ὑφ’ ἑαυτὸν ἐποιήσατο καὶ τοσοῦτον τοῖς βαρβάροις καὶ φοβερὸς καὶ ἐράσμιος γέγονεν ὡς τῆς σφῶν ἀρχῆς αὐτὸν ἀξιοῦν καὶ βασιλέα ἱκετεύειν αὐτὸν γενέσθαι σφῶν καὶ ἑαυτοὺς καὶ τὰ σφέτερα πάντα ἀνατιθεμένων αὐτῶ . ὁ δὲ “ οὐκ ἄν ποτε ζῶντος Ἰουστινιανοῦ ” ἔφη “ βασιλεὺς αὐτὸς κληθῆναι ἀνέξομαι ” , ὡς περὶ τούτων ὁ Καισαρεὺς Προκόπιος , αὐτῷ τότε συστρατευόμενος , ἔγραψεν . ἐντεῦθεν τοίνυν ἐπίφθονος γεγονὼς διαβάλλεται πρὸς τὸν βασιλέα ὡς βασιλείας ἐρῶν , καὶ ὃς αὐτὸν ἐκεῖθεν μετεκαλέσατο ὡς εἰς τὴν ἑῴαν στρατεύσοντα καὶ τὸν Μηδικὸν ἐμπιστευθησόμενον μένον πόλεμον . τελευτᾷ μέντοι καὶ ἡ Αὐγοῦστα Θεοδώρα , ἐπιβιοῦσα τῇ βασιλείᾳ ἔτη εἴκοσι πρὸς ἑνὶ καὶ μησὶ τρισί . τῆς δὲ μεγάλης ἐκκλησίας ἀπαρτισθείσης ἤδη καὶ καθιερωθείσης , συνέβη πεσεῖν ἐκ σεισμοῦ τὴν πρὸς ἀνατολὴν μεγάλην σφαῖραν τοῦ τοιούτου ναοῦ , ἣ πεσοῦσα τό τε κιβώριον τῆς ἁγίας τραπέζης καὶ αὐτὴν ἐκείνην τὴν παναγῆ τράπεζαν καὶ τὸν ἄμβωνα συνέτριψεν , ὅθεν λέγεται καὶ τὸν τροῦλον προστάξει τοῦ βασιλέως καθαιρεθῆναι , καὶ αὖθις ἀνεγερθῆναι ἐπὶ πόδας εἴκοσι καὶ πέντε με - τεωρότερον καὶ καθιερωθῆναι παρὰ Εὐτυχίου πατριάρχου τὸ δεύτερον . ἐπὶ τούτου τοῦ βασιλέως καὶ τὸ κῆτος ἑάλω , ὃ εἰς πεντήκοντα καὶ ἐπέκεινα Βυζαντίοις ἠνώχλει ἐνιαυτούς , ὃ πορφύριον ἐκάλουν , οὐκ ἀεὶ μὲν φαινόμενον , ἀλλ᾿ ἐκ διαλειμμάτων . δ’ ἐφαίνετο , πολλὰς μὲν τῶν νηῶν ὑποβρυχίους ἐτίθει , πολλοῖς δὲ φθορᾶς αἴτιον ἀνθρώποις ἐγίνετο , καθ’ οὗ πολλαῖς μὲν ἐχρήσαντο μηχαναῖς , πᾶσαι δ’ ἔμενον ἄπρακτοι , ἑάλω μέντοι δελφῖνας διῶκον . οἱ μὲν γὰρ ἐκεῖνο φεύγοντες τῇ γῇ προσεπέλαζον , τὸ δὲ τὴν κατ’ ἐκείνων ὁρμὴν οὐκ ἀνέκοπτεν , ἕως ἄγχιστά πῃ τῆς γῆς γεγονὸς ἰλύι βαθείᾳ καὶ τελματώδει ἐμπέπτωκεν . ἔνθα δὴ τῷ πηλῷ προσεπέπλαστο καὶ τοῦ τέλματος οὔπως ἔτι ἀναδῦναι δεδύνητο . ὃ τοῖς περιοίκοις γνωσθὲν ὥπλισεν αὐτοὺς κατὰ τοῦ θαλαττίου τούτου θηρός , καὶ ἀξίναις αὐτὸ συγκόψαντες καὶ πελέκεσιν ἀπέκτειναν . εἶτα σχοίνους τῶν ἁδροτέρων τούτου ἐξάψαντες ζεύγεσι βοῶν αὐτὸ τῆς θαλάσσης ἐξείλκυσαν . ἦν δὲ τὸ μῆκος μὲν αὐτοῦ τριάκοντα πήχεων , ἐς δέκα δ’ ηὐρύνετο , ὡς ὁ Καισαρεὺς Προκόπιος καὶ περὶ τούτου ἱστόρησεν . ἐν τοῖς χρόνοις τούτου τοῦ βασιλέως κατὰ τὸν αὐτὸν συγγραφέα καὶ τὰ τῶν Σηρῶν νήματα , ἡ μέταξα δηλαδή , παρὰ Ῥωμαίοις γίνεσθαι ἤρξατο . ἤγετο μὲν γὰρ ἐκ Περσῶν ὠνούμενον δι’ ἐμπόρων παρὰ Ῥωμαίους τὸ τῆς μετάξης χρῆμα , οὐκ ᾔδεισαν μέντοι οὔθ’ ὅπως γίνοιτο οὔθ’ ὅτι νήματα σκωλήκων ἐστί . μοναχοὶ δὲ δύο τινὲς πρὸς τὸ Βυζάντιον ἐξ Ἰνδίας ἀφικόμενοι τὴν ταύτης γένεσιν ἀφηγήσαντο , καὶ ὑπισχνοῦντο κομίσαι τῶν σκωλήκων ἐκείνων γόνον ᾠά , ὄντα τὸν ὄγκον βραχύτατα , καὶ δεῖξαι Ῥωμαίοις ὅπως ἐκεῖνα ζωογονοῦνται θαλπόμενα καὶ εἰς σκώληκας μεταμείβονται , καὶ ὅπως δημιουργοῦσι τὴν μέταξαν , τὴν φύσιν σχόντα διδάσκαλον . τούτους τοίνυν τοὺς μοναχοὺς ὁ βασιλεὺς Ἰουστινιανὸς δωρεαῖς τε πρὸς τὸ παρὸν καὶ πρὸς τὸ μέλλον λαμπραῖς ὑποσχέσεσι πρὸς τὸ ἔργον ἐπέρρωσεν . οἱ δὲ τά τε τῶν Σηρῶν ᾠὰ μετεκόμισαν ἐς Βυζάντιον καὶ εἰς σκώληκας ταῦτα μετήμειψαν κόπρῳ ἐνθέμενοι καὶ ταύτῃ θερμήναντες καὶ συκαμίνων ἔθρεψαν φύλλοις καὶ μέταξαν εἰργάσαντο δι’ αὐτῶν , κἀντεῦθεν τοῦ λοιποῦ τοῖς Ῥωμαίοις ἐγνώσθη ὅπως ἐργά - ζοιτο μέταξα . ἐπιβουλῆς δὲ παρὰ πολλῶν μελετωμένης μηνυθείσης τῷ βασιλεῖ , καὶ ὁ πατρίκιος Βελισάριος κατηγορήθη μετέχειν αὐτῆς , καὶ ἀφείλετο μὲν ὁ βασιλεὺς τοὺς δορυφόρους αὐτοῦ ξύμπαντας , ἐκεῖνον δ’ ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ ἀφῆκε τηρούμενον · τελευτήσαντος δὲ ἡ τούτου περιουσία τοῖς βασιλικοῖς ἀπονενέμητο θησαυροῖς . Ἰουστινιανὸς δὲ περὶ τὰ τελευταῖα αἱρέσει ἁλώσιμος γεγονὼς τῇ τῶν Ἀφθαρτοδοκητῶν , οἳ οὐ φθαρτὴν τὴν σάρκα προσλαβεῖν τὸν κύριον , ἀλλ’ ἄφθαρτον ἅμα τῇ προσλήψει εἶναι αὐτὴν δογματίζουσιν , οὕτω πιστεύειν ἅπαντας ἔσπευδεν , ἀντιλέγοντα δ’ αὐτῷ καὶ ἀντιδιατιθέμενον τὸν πατριάρχην Εὐτύχιον ὑπερόριον ἔθετο εἰς Ἀμάσειαν , Α καὶ προεχειρίσθη πατριάρχης ὁ ἀπὸ σχολαστικῶν Ἰωάννης , Ἀντιοχείας ὢν ἀποκρισιάριος , ἐτελεύτησε δ’ οὕτω φρονῶν Ἰουστινιανός , βασιλεύσας ἴτη τριάκοντα καὶ ὀκτώ , μῆνας ἑπτά , ἡμέρας τρισκαίδεκα , τῷ ἀνεψιῷ αὐτοῦ Ἰουστίνῳ τὴν βασιλείαν καταλιπών , ὃς κουροπαλάτης τετίμητο .
Lemmas: ἐντεῦθεν μόνος αὖθις ὁ Βελισάριος στρατηγός πᾶς ὁ Ἰταλία καί ὁ αὐτός πόλις ὑπό ἑαυτοῦ ποιέω καί τοσοῦτος ὁ βάρβαρος καί φοβερός καί ἐράσμιος γίγνομαι ὡς ὁ σφεῖς ἀρχή αὐτός ἀξιόω καί βασιλεύς ἱκετεύω αὐτός γίγνομαι σφεῖς καί ἑαυτοῦ καί ὁ σφέτερος πᾶς ἀνατίθημι αὐτός . ὁ δέ “ οὐ ἄν ποτός ζῶ Ἰουστινιανός ” φημί “ βασιλεύς αὐτός καλέω ἀνέχω ” , ὡς περί οὗτος ὁ Καισαρεύς Προκόπιος , αὐτός τότε συστρατεύω , γράφω . ἐντεῦθεν τοίνυν ἐπίφθονος γίγνομαι διαβάλλω πρός ὁ βασιλεύς ὡς βασίλεια ἐράω , καί ὅς αὐτός ἐκεῖθεν μετακαλέω ὡς εἰς ὁ ἑῷος στρατεύω καί ὁ Μηδικός ἐμπιστεύω μένω πόλεμος . τελευτάω μέντοι καί ὁ Αὐγοῦστα Θεοδώρα , ἐπιβιόω ὁ βασίλεια ἔτος εἴκοσι πρός εἷς καί μείς τρεῖς . ὁ δέ μέγας ἐκκλησία ἀπαρτίζω ἤδη καί καθιερώνω , συμβαίνω πίπτω ἐκ σεισμός ὁ πρός ἀνατολή μέγας σφαῖρα ὁ τοιοῦτος ναός , ὅς πίπτω ὁ τε κιβώριον ὁ ἅγιος τράπεζα καί αὐτός ἐκεῖνος ὁ παναγής τράπεζα καί ὁ ἄμβων συντρίβω , ὅθεν λέγω καί ὁ τροῦλος πρόσταξις ὁ βασιλεύς καθαιρέω , καί αὖθις ἀνεγείρω ἐπί πούς εἴκοσι καί πέντε ἐγώ - τέωρος καί καθιερόω παρά Ευτυχίου πατριάρχης ὁ δύο . ἐπί οὗτος ὁ βασιλεύς καί ὁ κῆτος ἁλίσκομαι , ὅς εἰς πεντήκοντα καί ἐπέκεινα Βυζάντιος ἀνά-ὀχλέω ἐνιαυτός , ὅς Πορφύριον καλέω , οὐ ἀεί μέν φαίνω , ἀλλά ἐκ διάλειμμα . δέ φαίνω , πολύς μέν ὁ ναός ὑποβρύχιος τίθημι , πολύς δέ φθορά αἴτιος ἄνθρωπος γίγνομαι , κατά ὅς πολύς μέν χράω μηχανή , πᾶς δέ μένω ἄπρακτος , ἁλίσκομαι μέντοι δελφίς διώκω . ὁ μέν γάρ ἐκεῖνος φεύγω ὁ γῆ προσπελάζω , ὁ δέ ὁ κατά ἐκεῖνος ὁρμή οὐ ἀνακόπτω , ἠώς ἄγχιστος πῃ ὁ γῆ γίγνομαι ἰλύς βαθύς καί τελματώδης ἐμπίτνω . ἔνθα δή ὁ πηλός προσπλάσσω καί ὁ τέλμα οὔπως ἔτι ἀναδύνω δύναμαι . ὅς ὁ περίοικος γιγνώσκω ὁπλίζω αὐτός κατά ὁ θαλάσσιος οὗτος θήρ , καί ἀξίνη αὐτός συγκόπτω καί πέλεκυς ἀποκτείνω . εἶτα σχοῖνος ὁ ἁδρός οὗτος ἐξάπτω ζεῦγος βοῦς αὐτός ὁ θάλασσα ἐξέλκω . εἰμί δέ ὁ μῆκος μέν αὐτός τριάκοντα πῆχυς , εἰς δέκα δέ εὐρύνω , ὡς ὁ Καισαρεύς Προκόπιος καί περί οὗτος ἱστορέω . ἐν ὁ χρόνος οὗτος ὁ βασιλεύς κατά ὁ αὐτός συγγραφεύς καί ὁ ὁ Σήρ νῆμα , ὁ μέταξα δηλαδή , παρά Ῥωμαῖος γίγνομαι ἄρχω . ἄγω μέν γάρ ἐκ Πέρσης ὠνέομαι διά ἔμπορος παρά Ῥωμαῖος ὁ ὁ μέταξα χρῆμα , οὐ οἶδα μέντοι οὔτε ὅπως γίγνομαι οὔτε ὅτι νῆμα σκώληξ εἰμί . μοναχός δέ δύο τις πρός ὁ Βυζάντιον ἐκ Ἰνδία ἀφικνέομαι ὁ οὗτος γένεσις ἀφηγέομαι , καί ὑπισχνέομαι κομίζω ὁ σκώληξ ἐκεῖνος γόνος ᾠόν , εἰμί ὁ ὄγκος βραχύς , καί δείκνυμι Ῥωμαῖος ὅπως ἐκεῖνος ζωογονέω θάλπω καί εἰς σκώληξ μεταμείβω , καί ὅπως δημιουργέω ὁ μέταξα , ὁ φύσις ἔχω διδάσκαλος . οὗτος τοίνυν ὁ μοναχός ὁ βασιλεύς Ἰουστινιανός δωρεά τε πρός ὁ πάρειμι καί πρός ὁ μέλλω λαμπρός ὑπόσχεσις πρός ὁ ἔργον ἐπιρρώννυμι . ὁ δέ ὁ τε ὁ Σήρ ᾠόν μετακομίζω εἰς Βυζάντιον καί εἰς σκώληξ οὗτος μεταμείβω κόπρος ἐντίθημι καί οὗτος θερμαίνω καί συκάμινος τρέφω φύλλον καί μέταξα ἐργάζομαι διά αὐτός , ἐντεῦθεν ὁ λοιπός ὁ Ῥωμαῖος γιγνώσκω ὅπως ἐργάομαι - ζέω μέταξα . ἐπιβουλή δέ παρά πολύς μελετάω μηνύω ὁ βασιλεύς , καί ὁ πατρίκιος Βελισάριος κατηγορέω μετέχω αὐτός , καί ἀφαιρέω μέν ὁ βασιλεύς ὁ δορυφόρος αὐτός σύμπας , ἐκεῖνος δέ ἐν ὁ οἶκος αὐτός ἀφίημι τηρέω · τελευτάω δέ ὁ οὗτος περιουσία ὁ βασιλικός ἀπονέμω θησαυρός . Ἰουστινιανός δέ περί ὁ τελευταῖος αἵρεσις ἁλώσιμος γίγνομαι ὁ ὁ Ἀφθαρτοδοκήτης , ἕ οὖον φθαρτός ὁ σάρξ προσλαμβάνω ὁ κύριος , ἀλλά ἄφθαρτος ἅμα ὁ πρόσληψις εἰμί αὐτός δογματίζω , οὗτος πιστεύω ἅπας σπεύδω , ἀντιλέγω δέ αὐτός καί ἀντιδιατίθημι ὁ πατριάρχης Εὐτύχιον ὑπερόριος τίθημι εἰς Ἀμάσεια , Α καί προχειρίζω πατριάρχης ὁ ἀπό σχολαστικός Ἰωάννης , Ἀντιόχεια εἰμί ἀποκρισιάριος , τελευτάω δέ οὗτος φρονέω Ἰουστινιανός , βασιλεύω Ίτη τριάκοντα καί ὀκτώ , μείς ἑπτά , ἡμέρα τρεισκαίδεκα , ὁ ἀνεψιός αὐτός Ἰουστῖνος ὁ βασίλειος καταλείπω , ὅς κουροπαλάτης τιμάω .