joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 14.19
Καὶ εἰς μὲν τὸν βασίλειον θρόνον Κώνστας ὁ ἔγγονος Ἡρακλείου , υἱὸς δὲ Κωνσταντίνου καθίζεται παρὰ τῆς συγκλήτου , εἰς δὲ τὸν ἀρχιερατικὸν Παῦλος ἀντικαθίσταται . καὶ οὗτος δὲ ὡμογνωμόνει τοῖς πρὸ αὐτοῦ , Σεργίῳ καὶ Πυρρῷ δηλαδή . ὁ γοῦν αὐτοκράτωρ Κώνστας , τἄλλα μὲν οὐκ ἀχρεῖος γέγονε βασιλεύς , περὶ δὲ τὸ σέβας τῷ πάππῳ ὡμοίωτο . καὶ οὗτος γὰρ τὴν τῶν Μονοθελητῶν ἐδόξασεν αἵρεσιν . διὸ τόν τε σοφώτατον ἄνδρα τὸν θειότατον Μάξιμον καὶ τοὺς αὐτοῦ φοιτητὰς καὶ ἄμφω ἐκόλασεν ἀπηνέστατα καὶ Μαρτῖνον τὸν ἁγιώτατον πάπαν τῆς Ῥώμης ὑπερορίᾳ κατέκρινεν , ἐν ᾗ καὶ ἀπέθανεν . ὃς σὺ ’ν τῷ ἀοιδίμῳ πατρὶ Μαξίμῳ παραγενομένῳ ἐν Ῥώμῃ σύνοδον ἀθροίσας ἀρχιερέων ἀναθέματι τὰ Μονοθελητῶν φρονοῦντας ὑπέβαλε , καὶ ἄλλους δὲ πολλοὺς τῶν ὀρθοδόξων ὁ Κώνστας ἐτιμωρήσατο μὴ θελήσαντας ὑποκύψαι τῷ αὐτοῦ μονοθελήτῳ θελήματι . ἤδη δὲ τῶν Σαρακηνῶν μέγα δεδυνημένων καὶ πολλὰς τῶν Ῥωμαίοις ὑποφόρων χώρας καὶ νήσους σφετερισαμένων , ὁ τούτων ἀρχηγὸς Μαυίας πολεμιστηρίους νῆας πλείστας πηξάμενος , ἐπιθέσθαι διεμελέτα τῇ Ῥωμαίων ἡγεμονίᾳ . ὅπερ ὁ Κώνστας μαθών , καὶ αὐτὸς στόλον ἑτοιμάσας εἰς τὸ τῆς Λυκίας κατῆρε νεώριον , ὀνομαζόμενον Φοίνικα · οὗ γενομένων καὶ τῶν Ἀγαρηνῶν ναυμαχία τῇ ἐξῆς γενήσεσθαι ἔμελλεν . ὁρᾷ οὖν ὁ βασιλεὺς κατὰ τὴν νύκτα ἐκείνην ἐνύπνιον ὅτι ἐν Θεσσαλονίκῃ ἦν . ὃ τῶν λογίων τινὶ κοινωσάμενος ἤκουσεν ἥττης εἶναι τὸ ὄναρ δηλωτικόν , “ ἄλλῳ θὲς τὴν νίκην ” δηλοῦν · ὃ καὶ γέγονε . ναυμαχίας γὰρ γενομένης ὑπερέσχον οἶ ἀντιπόλεμοι , καὶ τοσοῦτος γέγονε φόνος Ῥωμαίων ὡς ἐκ τοῦ αἵματος πορφυρωθῆναι τὴν θάλασσαν . ὁ δὲ βασιλεὺς ἐσθῆτα φαύλην ἐνδὺς καὶ εἰς πλοῖον ἐμβεβηκὼς τὸ παρατυχὸν μετά τινων ὀλίγων διέδρα , καὶ εἰς τὸ Βυζάντιον διασέσωστο . οἱ Ἀγαρηνοὶ δὲ μηδενὸς ἔτι αὐτοῖς ἐναντιουμένου ὁμόσε κατὰ πάντων ἐχώρουν . τότε καὶ τὴν νῆσον ῥόδον ὑφ’ ἑαυτοὺς ποιησάμενοι τὸν ἐν αὐτῇ περίπυστον κολοσσὸν καθῃρήκασιν , οὗ τὸν χαλκὸν Ἰουδαῖος πριάμενος ἔμπορος ἐνακοσίαις καμήλοις λέγεται τοῦτον μετενεγκεῖν . ἀλλ’ ἐπί τινα καιρὸν ἡ τῶν Ἀγαρηνῶν κατὰ Ῥωμαίων ἀνεστάλη ποσῶς · γεγόνασι γὰρ κατ’ ἀλλήλων διαφερόμενοι περὶ ἀρχηγοῦ . οἱ μὲν γὰρ τὸν Μαυίαν ᾑροῦντο , οἱ δὲ τὸν Ἀλήμ , γαμβρὸν τοῦ Μουχούμετ γενόμενον . εἶτα καὶ σπονδὰς ἔθεντο ἐπὶ δύο ἐνιαυτοὺς πρὸς Ῥωμαίους , καταδεξαμένους φόρους τελεῖν . γέγονε δὲ αὐταρχοῦντος τοῦ Κώνστα κλόνος τῆς γῆς καὶ πολλαὶ χῶραι τῆς Ῥωμαίων ἡγεμονίας κακὰς ἔπαθον καὶ πνεῦμα βίαιον ἔπνευσεν ἄλλοτε καὶ πολλὰ τῶν οἰκοδομημάτων κατέβαλε . τοῦ πατριάρχου δὲ Παύλου δώδεκα ἐνιαυτοὺς ἀνοσίως προστάντος τῆς ἐκκλησίας , εἶτα θανόντος , εἰσάγεται πάλιν ὁ Πυρρὸς εἰς τὴν ποιμαντικὴν τοῦ λαοῦ Κωνσταντινουπόλεως , τῷ δωδεκάτῳ ἔτει τῆς βασιλείας τοῦ Κώνσταντος . οὗτος γὰρ ὁ Πυρρὸς ἐξωσθείς , ὡς εἴρηται , παρὰ τῆς ἐκκλησίας εἰς Ῥώμην ἀφίκετο , καὶ ἐλεγχθεὶς παρὰ τοῦ ἁγίου Μαξίμου κακῶς δοξάζων , ὑπεκρίθη μετατεθῆναι τῆς δόξης τῶν Μονοθελητῶν . καὶ ἀπαιτηθεὶς παρὰ τοῦ τότε πάπα λίβελλον περὶ πίστεως δέδωκε καὶ ἐδέχθη . εἶτα τῆς Ῥώμης ὑποχωρήσας καὶ εἰς Ῥάβενναν ἀπελθών , ἐγνώσθη τῆς αἱρέσεως μὴ ἐκστάς . ὅθεν ὁ πάπας τοῦτο μαθών . καὶ τοὺς ὑπ᾿ αὐτὸν ἐπισκόπους ἀθροίσας , καθαίρεσιν αὐτοῦ τελείαν κατεψηφίσατο . οὗτος οὖν τὸ δεύτερον μῆνας τέσσαρας τὸν θρόνον τῆς Κωνσταντίνου κατεσχηκὼς τέθνηκε , καὶ προεχειρίσθη πατριάρχης Πέτρος , ὁμόδοξος καὶ οὗτος τοῖς πρὸ αὐτοῦ , καὶ ἐπὶ δώδεκα τῆς ἐκκλησίας ἄρξας ἐνιαυτοὺς θνήσκει . μεθ᾿ ὃν προέστη τῶν ὀρθοδόξων Θωμᾶς , τῆς ὀρθῆς ἐχόμενος δόξης , ὃς μετὰ δύο ἔτη καὶ μῆνας ἑπτὰ τὸν βίον μετηλλαχὼς Ἰωάννην ἔσχε διάδοχον . οὗτος ὁβασιλεὺς Κόνστας τὸν ἴδιον ἀνεῖλεν ὁμαίμονα Θεοδόσιον , καὶ ἐμισήθη ὑπὸ τῶν τῆς πόλεως διά τε τοῦτο καὶ διὰ τὰ εἰς τὸν πάπαν Μαρτῖνον καὶ τὸν μέγαν γενόμενα Μάξιμον . ἀπῆρεν οὖν τοῦ Βυζαν - τίου καὶ εἰς Σικελίαν κατῆρε , διάγων περὶ Συράκουσαν , βουλόμενος καὶ τὴν βασιλείαν εἰς τὴν πρεσβυτέραν Ῥώμην μετενεγκεῖν . ἔλεγε γὰρ δεῖν μᾶλλον τὰς μητέρας ἢ τὰς θυγατέρας τιμᾶν . διὸ καὶ τὴν βασίλισσαν καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ , τρεῖς δ’ ἦσαν , Κωνσταντῖνος , Ἡράκλειος , καὶ Τιβέριος , μετεκαλεῖτο πρὸς ἑαυτόν . ἀλλὰ τοῦτο μέν τινες τῶν ᾠκειωμένων αὐτῷ διεκώλυσαν . ἄλλοι δέ φασι τὸ πλῆθος τῆς πόλεως μὴ παραχωρῆσαι αὐτοῖς τῆς πρὸς ἐκεῖνον ἀφίξεως . ὁ δέ γε Κώνστας ἕξ ἐν Σικελίᾳ διαγαγὼν ἔτη , ἐκεῖθεν οὐκ ἐπανῆλθεν · ἐπιβουλευθεὶς γὰρ παρὰ τῶν περὶ αὐτὸν λουόμενος ἐπλήγη καιρίως τὴν κεφαλὴν μετὰ τοῦ ἀντλήματος , ᾧ αὐτοῦ κατεχεῖτο τὸ ζέον ὕδωρ , καὶ ἀπέθανεν , ἄρξας Ῥωμαίων ἐνιαυτοὺς ἑπτά τε καὶ εἴκοσι .
Lemmas: καί εἰς μέν ὁ βασίλειος θρόνος Κώνστας ὁ ἔγγονος Ἡράκλειος , υἱός δέ Κωνσταντῖνος καθίζω παρά ὁ σύγκλητος , εἰς δέ ὁ ἀρχιερατικός Παῦλος ἀντικαθίστημι . καί οὗτος δέ ὁμογνωμονέω ὁ πρό αὐτός , Σέργιος καί πυρρός δηλαδή . ὁ γοῦν αὐτοκράτωρ Κώνστας , ἄλλος μέν οὐ ἀχρεῖος γίγνομαι βασιλεύς , περί δέ ὁ σέβας ὁ πάππος ὁμοιόω . καί οὗτος γάρ ὁ ὁ μονοθελήτης δοξάζω αἵρεσις . διό ὁ τε σοφός ἀνήρ ὁ θεῖος Μάξιμος καί ὁ αὐτός φοιτητής καί ἄμφω κολάζω ἀπηνής καί Μαρτῖνος ὁ ἅγιος πάππας ὁ Ῥώμη ὑπερορία κατακρίνω , ἐν ὅς καί ἀποθνῄσκω . ὅς σύ ἐν ὁ ἀοίδιμος πατήρ Μάξιμος παραγίγνομαι ἐν Ῥώμη σύνοδος ἀθροίζω ἀρχιερεύς ἀνάθεμα ὁ μονοθελήτης φρονέω ὑποβάλλω , καί ἄλλος δέ πολύς ὁ ὀρθόδοξος ὁ Κώνστας τιμωρέω μή ἐθέλω ὑποκύπτω ὁ αὐτός μονοθελήτῳ θέλημα . ἤδη δέ ὁ Σαρακηνός μέγας δύναμαι καί πολύς ὁ Ῥωμαῖος ὑποφορά χώρα καί νῆσος σφετερίζω , ὁ οὗτος ἀρχηγός μαυια πολεμιστήριος ναῦς πλεῖστος πήγνυμι , ἐπιτίθημι διμελεταω ὁ Ῥωμαῖος ἡγεμονία . ὅσπερ ὁ Κώνστας μανθάνω , καί αὐτός στόλος ἑτοιμάζω εἰς ὁ ὁ Λύκιος καταίρω νεώριον , ὀνομάζω Φοῖνιξ · ὅς γίγνομαι καί ὁ Ἀγαρηνός ναυμαχία ὁ ἑξῆς γίγνομαι μέλλω . ὁράω οὖν ὁ βασιλεύς κατά ὁ νύξ ἐκεῖνος ἐνύπνιον ὅτι ἐν Θεσσαλονίκη εἰμί . ὅς ὁ λόγιος τις κοινόω ἀκούω ἧσσα εἰμί ὁ ὄναρ δηλωτικός , “ ἄλλος τίθημι ὁ Νίκη ” δηλόω · ὅς καί γίγνομαι . ναυμαχία γάρ γίγνομαι ὑπερέχω οἶς ἀντιπολέμιος , καί τοσοῦτος γίγνομαι φόνος Ῥωμαῖος ὡς ἐκ ὁ αἷμα πορφύρω ὁ θάλασσα . ὁ δέ βασιλεύς ἐσθής φαῦλος ἐνδύω καί εἰς πλοῖον ἐμβαίνω ὁ παρατυγχάνω μετά τίνω ὀλίγος διαδιδράσκω , καί εἰς ὁ Βυζάντιον διασῴζω . ὁ Ἀγαρηνός δέ μηδείς ἔτι αὐτός ἐναντιόομαι ὁμόσε κατά πᾶς χωρέω . τότε καί ὁ νῆσος ῥόδον ὑπό ἑαυτοῦ ποιέω ὁ ἐν αὐτός περίπυστος κολοσσός καθαιρέω , ὅς ὁ χαλκός Ἰουδαῖος ὠνέομαι ἔμπορος ἐνακόσιοι κάμηλος λέγω οὗτος μεταφέρω . ἀλλά ἐπί τις καιρός ὁ ὁ Ἀγαρηνός κατά Ῥωμαῖος ἀναστέλλω ποσός · γίγνομαι γάρ κατά ἀλλήλων διαφέρω περί ἀρχηγός . ὁ μέν γάρ ὁ μαυεις αἱρέω , ὁ δέ ὁ Αλήμ , γαμβρός ὁ Μουάμεδ γίγνομαι . εἶτα καί σπονδή τίθημι ἐπί δύο ἐνιαυτός πρός Ῥωμαῖος , καταδέχομαι φόρος τελέω . γίγνομαι δέ αὐταρχέω ὁ Κώνστα κλόνος ὁ γῆ καί πολύς χώρα ὁ Ῥωμαῖος ἡγεμονία κακός πάσχω καί πνεῦμα βίαιος πνέω ἄλλοτε καί πολύς ὁ οἰκοδόμημα καταβάλλω . ὁ πατριάρχης δέ Παῦλος δώδεκα ἐνιαυτός ἀνόσιος προΐστημι ὁ ἐκκλησία , εἶτα θνῄσκω , εἰσάγω πάλιν ὁ πυρρός εἰς ὁ ποιμαντικός ὁ λαός Κωνσταντινούπολις , ὁ δωδέκατος ἔτος ὁ βασίλεια ὁ Κώνστας . οὗτος γάρ ὁ πυρρός ἐξωθέω , ὡς εἴρω , παρά ὁ ἐκκλησία εἰς Ῥώμη ἀφικνέομαι , καί ἐλέγχω παρά ὁ ἅγιος Μάξιμος κακῶς δοξάζω , ὑποκρίνομαι μετατίθημι ὁ δόξα ὁ μονοθελήτης . καί ἀπαιτέω παρά ὁ τότε πάππας λίβελλος περί πίστις δίδωμι καί δέχομαι . εἶτα ὁ Ῥώμη ὑποχωρέω καί εἰς Ῥάβεννα ἀπέρχομαι , γιγνώσκω ὁ αἵρεσις μή ἐξίστημι . ὅθεν ὁ πάππας οὗτος μανθάνω . καί ὁ ὑπό αὐτός ἐπίσκοπος ἀθροίζω , καθαίρεσις αὐτός τέλειος καταψηφίζομαι . οὗτος οὖν ὁ δύο μείς τέσσαρες ὁ θρόνος ὁ Κωνσταντῖνος κατέχω θνῄσκω , καί προχειρίζω πατριάρχης Πέτρος , ὁμόδοξος καί οὗτος ὁ πρό αὐτός , καί ἐπί δώδεκα ὁ ἐκκλησία ἄρχω ἐνιαυτός θνῄσκω . μετά ὅς προίστημι ὁ ὀρθόδοξος Θωμᾶς , ὁ ὀρθός ἔχω δόξα , ὅς μετά δύο ἔτος καί μείς ἑπτά ὁ βίος μεταλλάσσω Ἰωάννης ἔχω διάδοχος . οὗτος οβασιλαας Κόνστας ὁ ἴδιος ἀναιρέω ὁμαίμων Θεοδόσιος , καί μισέω ὑπό ὁ ὁ πόλις διά τε οὗτος καί διά ὁ εἰς ὁ πάππας Μαρτῖνος καί ὁ μέγας γίγνομαι Μάξιμος . ἀπαίρω οὖν ὁ Βύζας - τίω καί εἰς Σικελία καταίρω , Διάγων περί Συράκουσαι , βούλομαι καί ὁ βασίλειος εἰς ὁ πρέσβυς Ῥώμη μεταφέρω . λέγω γάρ δήω μᾶλλον ὁ μήτηρ ἢ ὁ θυγάτηρ τιμάω . διό καί ὁ βασίλισσα καί ὁ υἱός αὐτός , τρεῖς δέ εἰμί , Κωνσταντῖνος , Ἡράκλειος , καί Τιβέριος , μετακαλέω πρός ἑαυτοῦ . ἀλλά οὗτος μέν τις ὁ οἰκειόω αὐτός διακωλύω . ἄλλος δέ φημί ὁ πλῆθος ὁ πόλις μή παραχωρέω αὐτός ὁ πρός ἐκεῖνος ἄφιξις . ὁ δέ γε Κώνστας ἕξ ἐν Σικελία διάγω ἔτος , ἐκεῖθεν οὐ ἐπανέρχομαι · ἐπιβουλεύω γάρ παρά ὁ περί αὐτός λούω πλήσσω καίριος ὁ κεφαλή μετά ὁ ἄντλημα , ὅς αὐτός καταχέω ὁ ζέω ὕδωρ , καί ἀποθνῄσκω , ἄρχω Ῥωμαῖος ἐνιαυτός ἑπτά τε καί εἴκοσι .