joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 10.30
Τοιοῦτον μὲν οὖν τῇ ναυμαχίᾳ τέλος ἐγένετο κατὰ τὴν δευτέραν τοῦ Σεπτεμβρίου , καὶ τότε μόνῳ τῷ Καίσαρι τὸ κράτος ἅπαν περιελήλυθεν , ὡς ἐκ τούτου δὴ τοῦ καιροῦ τὴν αὐτοῦ μοναρχίαν ψηφίζεσθαι . πόλιν δ’ ἐν τῷ τοῦ στρατοπέδου τόπῳ συνῴ - κισε , Νικόπολιν καλέσας αὐτήν . ἔστησε δὲ καὶ στήλας χαλκᾶς ἀνθρώπου καὶ ὄνου . λέγεται γὰρ νυκτὸς ἔτι οὔσης , καθ’ ἣν ἡμέραν ἡ ναυμαχία συνέστη , ἀπὸ τῆς σκηνῆς αὐτῷ προελθόντι καὶ περιιόντι τὰς ναῦς ἄνθρωπος συναντῆσαι ὄνον ἐλαύνων , πυθομένῳ δὲ τοὔνομα εἰπεῖν “ ἐμοὶ μὲν Εὔτυχος ὄνομα , τῷ δ’ ὄνῳ Νίκων . ” αἱ στῆλαι δ’ αὗται ὕστερον ἀνακομισθεῖσαι εἰς τὸ Βυζάντιον ἔστησαν ἐν τῷ τῆς ἱππηλασίας θεάτρῳ . Ἡ δὲ πεζή τε καὶ ἱππικὴ δύναμις τοῦ Ἀντωνίου μετὰ τὴν ἐκείνου φυγήν ἡμέρας ἑπτὰ συμμείνασα , τέλος τῷ κρατήσαντι προσεχώρησεν . τινὲς δὲ καὶ μάλιστα τῶν Ῥωμαίων ἀπῆλθον πρὸς τὸν Ἀντώνιον , οἶ δέ γε σύμμαχοι οἴκαδε . ὁ μέντοι Καῖσαρ εἰς τὴν Ἰταλίαν ἠπείχθη , μή τι στασιάσωσι φοβηθείς · ἐλθὼν δ’ ἐς τὸ Βρεντέσιον , οὐκέτι πορρωτέρω προυχώρησεν · ἥ τε γὰρ γερουσία καὶ ἡ ἱππὰς τοῦ τε δήμου τὸ πλεῖον καὶ ἕτεροι συνῆλθον ἐκεῖ . ἔνθα τὰ αὐτῷ δοκοῦντα καταπραξάμενος ἐς τὴν Ἑλλάδα αὖθις ἀπῆρε . καὶ διὰ τοῦ Ἰσθμοῦ τῆς Πελοποννήσου τὰς ναῦς διὰ τὸν χειμῶνα διαγαγὼν ταχέως εἰς τὴν Ἀσίαν ἀνεκομίσθη . Κλεοπάτρα δὲ φυγοῦσα καταλαβεῖν τὴν Αἴγυπτον ἔσπευσε , δεδοικυῖα μή τι νεωτερίσωσι . καὶ γενομένη ἐν ταύτῃ πανταχόθεν συνέλεγε χρήματα ἤθροιζέ τε δυνάμεις . Ἀντώνιος δὲ εἰς Λιβύην ἀπέπλευσεν . ἐπεὶ δὲ καὶ ὅπερ εἶχεν ἐκεῖ στράτευμα ἀπέστη αὐτοῦ , ὥρμησε μὲν ἑαυτὸν ἀνελεῖν , ὑπὸ δὲ τῶν φίλων κε - κώλυτο , καὶ ἀνεκομίσθη εἰς Ἀλεξάνδρειαν . καὶ παρεσκευάζοντο μὲν ὡς καὶ πολεμήσοντες , ἔστειλαν δέ τινας καὶ πρὸς Καίσαρα λόγους ὑπὲρ εἰρήνης κομίζοντας , τοῖς δὲ συνοῦσιν αὐτῷ χρήματα . καὶ ἡ Κλεοπάτρα κρύφα τοῦ Ἀντωνίου σκῆπτρον αὐτῷ χρυσοῦν καὶ στέφανον ὅμοιον καὶ δίφρον βασίλειον ἔπεμψεν , ὡς καὶ τὴν ἀρχὴν αὐτῷ δι’ αὐτῶν διδοῦσα . ὁ δὲ τὰ μὲν δῶρα ἔλαβεν , οἰωνὸν αὐτὰ ποιησάμενος , ἀπεκρίνατο δὲ τῷ μὲν Ἀντωνίῳ οὐδέν , Κλεοπάτρᾳ δὲ ὅτι ἀποκτεινάσῃ τὸν Ἀντώνιον ἢ ἐκβαλούσῃ ἄδειαν αὐτῇ δώσει καὶ τὴν ἀρχὴν ἐάσει ἀπαρεγχείρητον . ἐν τοσούτῳ δὲ τὰς ἐν τῷ Ἀραβικῷ κόλπῳ ναυπηγηθείσας τῇ Κλεοπάτρᾳ τριήρεις κατέπρησαν οἶ Ἀράβιοι , καὶ τὰς ἐπικουρίας οἱ δῆμοι καὶ οἱ δυνάσται ξύμπαντες ἀπηρνήσαντο . Ἀντώνιος δὲ καὶ ἡ Κλεοπάτρα ἀκούσαντες τὰ παρὰ τοῦ Καίσαρος αὐτοῖς ἐπεσταλμένα ἔπεμψαν αὖθις , ἡ μὲν χρήματα αὐτῷ πολλὰ δώσειν ὑπισχνουμένη , ὁ δὲ τῆς τε φιλίας καὶ τῆς συγγενείας αὐτὸν ἀναμιμνήσκων · καὶ ἑαυτόν διαχειρίσασθαι ἐπηγγέλλετο , ἂν διὰ τοῦτο ἡ Κλεοπάτρα σωθῇ . οὐδὲν μέντοι οὐδὲ τότε Ἀντωνίῳ ἀπεκρίθη , τῇ δὲ Κλεοπάτρᾳ πολλὰ καὶ τότε ἠπείλησε καὶ ὑπέσχετο . φοβηθεὶς δὲ μὴ τὰ χρήματα παμπληθῆ ὄντα διαφθείρῃ ἡ Κλεοπάτρα , ἃ εἰς τὸ μνημεῖον , ὃ ἐν τοῖς βασιλείοις κατεσκεύασεν , ἤθροισε , καὶ γὰρ πάντα κατακαύσειν ἠπείλει μεθ’ ἑαυτῆς εἰ ὧν βούλοιτο διαμάρτῃ , Θύρσον οἰκεῖον ἔπεμψεν ἐξελεύθερον , πολλὰ ἐροῦντα αὐτῇ φιλάνθρωπα καὶ ὅτι ἔρωτα τρέφει ὁ Καῖσαρ αὐτῆς . ὅθεν καὶ τὸ Πηλούσιον κατέσχεν ὁ Καῖσαρ , δυνάμει μὲν τὸ φαινόμενον , λάθρᾳ δὲ προδοθὲν ὑπὸ Κλεοπάτρας . ἐρᾶν γὰρ αὐτῆς ἐκεῖνον ἀκούσασα , καἲ τούτου ἐφιεμένη , εὐθὺς αὐτῷ προήκατο τὸ Πηλούσιον . ὁ δ’ οὖν Ἀντώνιος ἀπών , καὶ τὴν τοῦ Πηλουσίου κατάληψιν γνούς , ἐπανελθὼν πρὸ τῆς Ἀλεξανδρείας τῷ Καίσαρι προυπήντησε , καὶ συμβαλὼν τοῖς ἱππεῦσι κεκμηκόσιν ἐκ τῆς ὁδοιπορίας ἐνίκησε . κἀκ τούτου ἀναθαρσήσας , καὶ ὅτι τοξεύμασιν ἐς τὸ στρατόπεδον τοῦ Καίσαρος γραμμάτια ἔπεμψε , πολλὰ χρήματα τοῖς στρατιώταις ἐπαγγελλόμενος , προσέμιξε καὶ τῷ πεζῷ , καὶ ἡττήθη . καὶ ὁ μὲν ἐλαττωθεὶς ἀπέκλινε πρὸς τὸ ναυτικόν καὶ ὧς ναυμαχήσων παρεσκευάζετο ἢ πρὸς Ἰβηρίαν πλευσούμενος , γνοῦσα δὲ τοῦτο ἡ Κλεοπάτρα τὰς μὲν ναῦς αὐτομολῆσαι ἐποίησεν , αὐτὴ δὲ εἰς τὸ ἠρίον εἰσέδυ αἰφνίδιον , ὡς τάχα τὸν Ἀντώνιον φοβουμένη ὑπειληφότα προδίδοσθαι παρ’ αὐτῆς . δύο δὲ ἦσαν ἐκεῖ σὺν αὐτῇ θεράπαιναι καὶ εὐνοῦχος εἷς . εἰσελθοῦσα δὲ τὰς μὲν θύρας κατέκλεισεν ἀσφαλῶς , πρὸς δὲ τὸν Ἀντώνιον τοὺς ἀπαγγελοῦντας ἔπεμψεν ὅτι τέθνηκεν . πιστεύσας δ’ ἐκεῖνός τινι τῶν παρόντων ἐπέτρεψεν ἀποκτεῖναι αὐτόν . ὡς δ’ ἐκεῖνος σπασάμενος τὸ ξίφος ἑαυτὸν κατειργάσατο , “ εὐγε ” εἶπεν ὢ Ἔρως τοῦτο γὰρ ἦν ὄνομα τῷ ἀνθρώπῳ ὅτι με τί χρὴ ποιεῖν διδάσκεις , καὶ πλήξας ἑαυτὸν διὰ τῆς κοιλίας εἰς τὴν κλίνην ἀφῆκεν . ἦν δὲ οὐκ εὐθυθάνατος ἡ πληγή . θορύβου δὲ γενομένου ᾔσθετο ἡ Κλεοπάτρα . καὶ τὰς μὲν θύρας οὐκ ἀνέῳξεν , ἄνωθεν δὲ προκύψασα , οὔπω γὰρ τὰ πρὸς τῇ ὀροφῇ ἐξείργαστο , καὶ μαθοῦσα τὸ γεγονός , κομίζειν αὐτὸν ἐς τὸν τάφον ἐκέλευσε . γνοὺς δὲ κἀκεῖνος ἔτι ζῶσαν αὐτήν , παρεκάλει κομισθῆναι ἐκεῖ , καὶ κομισθεὶς σειραῖς καὶ καλῳδίοις ἀνείλκετο παρ’ αὐτῆς καὶ δύο τῶν θεραπαινίδων αὐτῆς . δεξαμένη δὲ αὐτὸν αἵματι πεφυρμένον καὶ δυσθανατοῦντα , τοὺς πέπλους περιερρήξατο ἐπ’ αὐτῷ καὶ τὰ στέρνα ἔτυπτε καὶ κατεσπάραττε ταῖς χερσίν . ὁ δὲ οἶνον πιεῖν ᾔτησε , καὶ πιὼν καί τινα ὁμιλήσας τῇ Κλεοπάτρᾳ ἐξέλιπε . Καῖσαρ δὲ ἀγγελθέντος αὐτῷ τοῦ θανάτου τοῦ Ἀντωνίου ἀπεδάκρυσε , καὶ τὰς ἐπιστολὰς ἐκείνου τοῖς φίλοις ἀναγινώσκων κατεγίνωσκεν ἑαυτοῦ , ὡς εὐγνώμονα αἰτοῦντος ἐκείνου καὶ δίκαια , αὐτοῦ δὲ φορτικῶς καὶ ὑπερηφάνως πρὸς τὰς ἀποκρίσεις διακειμένου .
Lemmas: τοιοῦτος μέν οὖν ὁ ναυμαχία τέλος γίγνομαι κατά ὁ δύο ὁ Σεπτέμβριος , καί τότε μόνος ὁ Καῖσαρ ὁ κράτος ἅπας περιέρχομαι , ὡς ἐκ οὗτος δή ὁ καιρός ὁ αὐτός μοναρχία ψηφίζω . πόλις δέ ἐν ὁ ὁ στρατόπεδον τόπος συνώμαι - ΚΙΣΕ , Νικόπολις καλέω αὐτός . ἵστημι δέ καί στήλη χάλκεος ἄνθρωπος καί ὄνος . λέγω γάρ νύξ ἔτι εἰμί , κατά ὅς ἡμέρα ὁ ναυμαχία συνίστημι , ἀπό ὁ σκηνή αὐτός προέρχομαι καί περίειμι ὁ ναῦς ἄνθρωπος συναντάω ὄνος ἐλαύνω , πυνθάνομαι δέ ὄνομα εἶπον “ ἐγώ μέν Εὔτυχος ὄνομα , ὁ δέ ὄνος Νίκων . ” ὁ στήλη δέ οὗτος ὕστερος ἀνακομίζω εἰς ὁ Βυζάντιον ἵστημι ἐν ὁ ὁ ἱππηλασία θέατρον . ὁ δέ πεζός τε καί ἱππικός δύναμις ὁ Ἀντώνιος μετά ὁ ἐκεῖνος φυγή ἡμέρα ἑπτά συμμένω , τέλος ὁ κρατέω προσχωρέω . τις δέ καί μάλιστα ὁ Ῥωμαῖος ἀπέρχομαι πρός ὁ Ἀντώνιος , οἶς δέ γε σύμμαχος οἴκαδε . ὁ μέντοι Καῖσαρ εἰς ὁ Ἰταλία ἐπείγω , μή τίς στασιάζω φοβέω · ἔρχομαι δέ εἰς ὁ Βρεντέσιον , οὐκέτι πρόσω προχωρέω · ὅς τε γάρ γερουσία καί ὁ ἱππάς ὁ τε δῆμος ὁ πλείων καί ἕτερος συνέρχομαι ἐκεῖ . ἔνθα ὁ αὐτός δοκέω καταπράσσω εἰς ὁ Ἑλλάς αὖθις ἀπαίρω . καί διά ὁ Ἰσθμός ὁ Πελοπόννησος ὁ ναῦς διά ὁ χειμών διάγω ταχέως εἰς ὁ Ἀσία ἀνακομίζω . Κλεοπάτρα δέ φεύγω καταλαμβάνω ὁ Αἴγυπτος σπεύδω , δείδω μή τίς νεωτερίζω . καί γίγνομαι ἐν οὗτος πανταχόθεν συλλέγω χρῆμα ἀθροίζω τε δύναμις . Ἀντώνιος δέ εἰς Λιβύη ἀποπλέω . ἐπεί δέ καί ὅσπερ ἔχω ἐκεῖ στράτευμα ἀφίστημι αὐτός , ὁρμάω μέν ἑαυτοῦ ἀναιρέω , ὑπό δέ ὁ Φίλων κε - κωλύω , καί ἀνακομίζω εἰς Ἀλεξάνδρεια . καί παρασκευάζω μέν ὡς καί πολεμέω , στέλλω δέ τις καί πρός Καῖσαρ λόγος ὑπέρ εἰρήνη κομίζω , ὁ δέ σύνειμι1 αὐτός χρῆμα . καί ὁ Κλεοπάτρα κρύφα ὁ Ἀντώνιος σκῆπτρον αὐτός χρύσεος καί στέφανος ὅμοιος καί δίφρος βασίλειος πέμπω , ὡς καί ὁ ἀρχή αὐτός διά αὐτός δίδωμι . ὁ δέ ὁ μέν Δῶρα λαμβάνω , οἰωνός αὐτός ποιέω , ἀποκρίνω δέ ὁ μέν Ἀντώνιος οὐδείς , Κλεοπάτρα δέ ὅτι ἀποκτείνω ὁ Ἀντώνιος ἢ ἐκβάλλω ἄδεια αὐτός δίδωμι καί ὁ ἀρχή ἐάω ἀπαρεγχείρητος . ἐν τοσοῦτος δέ ὁ ἐν ὁ Ἀραβικός κόλπος ναυπηγέω ὁ Κλεοπάτρα τριήρης καταπίμπρημι οἶς Ἀράβιος , καί ὁ ἐπικουρία ὁ δῆμος καί ὁ δυνάστης σύμπας ἀπαρνέομαι . Ἀντώνιος δέ καί ὁ Κλεοπάτρα ἀκούω ὁ παρά ὁ Καῖσαρ αὐτός ἐπιστέλλω πέμπω αὖθις , ὁ μέν χρῆμα αὐτός πολύς δίδωμι ὑπισχνέομαι , ὁ δέ ὁ τε φίλιος καί ὁ συγγένεια αὐτός ἀναμιμνήσκω · καί ἑαυτοῦ διαχειρίζω ἐπαγγέλλω , εἄν διά οὗτος ὁ Κλεοπάτρα σῴζω . οὐδείς μέντοι οὐδέ τότε Ἀντώνιος ἀποκρίνω , ὁ δέ Κλεοπάτρα πολύς καί τότε ἀπειλέω καί ὑπισχνέομαι . φοβέω δέ μή ὁ χρῆμα παμπληθής εἰμί διαφθείρω ὁ Κλεοπάτρα , ὁ εἰς ὁ μνημεῖον , ὅς ἐν ὁ βασίλειος κατασκευάζω , ἀθροίζω , καί γάρ πᾶς κατακαίω ἀπειλέω μετά ἑαυτοῦ εἰμί ὅς βούλομαι διαμαρτάνω , Θύρσος οἰκέω πέμπω ἐξελεύθερος , πολύς ἐρῶ αὐτός φιλάνθρωπον καί ὅτι Ἔρως τρέφω ὁ Καῖσαρ αὐτός . ὅθεν καί ὁ Πηλούσιον κατέχω ὁ Καῖσαρ , δύναμις μέν ὁ φαίνω , λάθρῃ δέ προδίδωμι ὑπό Κλεοπάτρα . ἐράω γάρ αὐτός ἐκεῖνος ἀκούω , καίω οὗτος ἐφίημι , εὐθύς αὐτός προΐημι ὁ Πηλούσιον . ὁ δέ οὖν Ἀντώνιος ἄπειμι , καί ὁ ὁ Πηλούσιον κατάληψις γιγνώσκω , ἐπανέρχομαι πρό ὁ Ἀλεξάνδρεια ὁ Καῖσαρ προυπήντησε , καί συμβάλλω ὁ ἱππεύς κάμνω ἐκ ὁ ὁδοιπορία νικάω . ἐκ οὗτος ἀναθαρσέω , καί ὅτι τόξευμα εἰς ὁ στρατόπεδον ὁ Καῖσαρ γραμμάτιον πέμπω , πολύς χρῆμα ὁ στρατιώτης ἐπαγγέλλω , προσμείγνυμι καί ὁ πεζός , καί ἡσσάομαι . καί ὁ μέν ἐλασσόω ἀποκλίνω πρός ὁ ναυτικός καί ὅς ναυμαχέω παρασκευάζω ἢ πρός Ἰβηρία πλέω , γιγνώσκω δέ οὗτος ὁ Κλεοπάτρα ὁ μέν ναῦς αὐτομολέω ποιέω , αὐτός δέ εἰς ὁ ἠρίον εἰσδύνω αἰφνίδιος , ὡς τάχα ὁ Ἀντώνιος φοβέω ὑπολαμβάνω προδίδωμι παρά αὐτός . δύο δέ εἰμί ἐκεῖ σύν αὐτός θεράπαινα καί εὐνοῦχος εἷς . εἰσέρχομαι δέ ὁ μέν θύρα κατακλείω ἀσφαλῶς , πρός δέ ὁ Ἀντώνιος ὁ ἀπαγγέλλω πέμπω ὅτι θνῄσκω . πιστεύω δέ ἐκεῖνος τις ὁ πάρειμι ἐπιτρέπω ἀποκτείνω αὐτός . ὡς δέ ἐκεῖνος σπάω ὁ ξίφος ἑαυτοῦ κατεργάζομαι , “ εὖγε ” εἶπον ὦ Ἔρως οὗτος γάρ εἰμί ὄνομα ὁ ἄνθρωπος ὅτι ἐγώ τίς χρή ποιέω διδάσκω , καί πλήσσω ἑαυτοῦ διά ὁ κοιλία εἰς ὁ κλίνη ἀφίημι . εἰμί δέ οὐ εὐθυθάνατος ὁ πληγή . θόρυβος δέ γίγνομαι αἰσθάνομαι ὁ Κλεοπάτρα . καί ὁ μέν θύρα οὐ ἀνοίγω , ἄνωθεν δέ προκύπτω , οὔπω γάρ ὁ πρός ὁ ὀροφή ἐξεργάζομαι , καί μανθάνω ὁ γίγνομαι , κομίζω αὐτός εἰς ὁ τάφος κελεύω . γιγνώσκω δέ ἐκεῖνος ἔτι ζώννυμι αὐτός , παρακαλέω κομίζω ἐκεῖ , καί κομίζω σειρά καί καλῴδιον ἀναλίσκω παρά αὐτός καί δύο ὁ θεραπαινίς αὐτός . δέχομαι δέ αὐτός αἷμα φύρω καί δυσθανατέω , ὁ πέπλος περιρρήγνυμι ἐπί αὐτός καί ὁ στέρνον τύπτω καί κατασπείρω ὁ χείρ . ὁ δέ οἶνος πίνω αἰτέω , καί πίνω καί τις ὁμιλέω ὁ Κλεοπάτρα ἐκλείπω . Καῖσαρ δέ ἀγγέλλω αὐτός ὁ θάνατος ὁ Ἀντώνιος ἀποδακρύω , καί ὁ ἐπιστολή ἐκεῖνος ὁ φίλος ἀναγιγνώσκω καταγιγνώσκω ἑαυτοῦ , ὡς εὐγνώμων αἰτέω ἐκεῖνος καί Δίκαιος , αὐτός δέ φορτικός καί ὑπερήφανος πρός ὁ ἀπόκρισις διάκειμαι .