joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 17.3
Ὁ δέ γ’ ἑ Σφενδοσθλάβος ἔτι ἅπαξ Ῥωμαίοις παρᾐνει μαχέσασθαι , καὶ ἤ περιγενέσθαι τε καὶ σωθήσεσθαι ἢ προτιμῆσαι θάνατον εὐκλεᾶ ζωῆς δυστυχοῦς . ταῦτα ὁ μὲν εἶπε , τὸ δὲ πλῆθος ἐπῄνεσε , καὶ τῇ ἑξῆς θανατῶντες τοῖς Ῥωμαίοις προσπλέκονται , καὶ μέχρι πολλοῦ ποτὲ μὲν οἱ Ῥωμαῖοι περιεγίνοντο τῶν Σκυθῶν , ποτὲ δὲ τῶν Ῥωμαίων οἱ βάρβαροι . ὡς δ’ ἐφράσατο τὴν τοῦ τόπου στενοχωρίαν ὁ βασιλεὺς τοῖς ἐναντίοις εἶναι πρὸς λυσιτέλειαν , μὴ οἵων τε ὄντων τῶν Ῥωμαίων ἐπιέναι αὐτοῖς ἀθρόων , τοῖς στρατηγοῖς ὑπέθετο τὰ τάγματα πρὸς τὸ πεδίον ἡρέμα ὑπάγειν χωροῦντα κατὰ βραχύ τοῦτο γενόμενον τοῖς βαρβάροις δειλίας τῶν Ῥωμαίων καὶ φυγῆς παρέσχετο δόκησιν , καὶ εἴποντο ἀλαλάξαντες . ὡς δὲ πρὸς εὐρύτερον πεδίον ἐγένοντο , σύνθημα τοῖς Ῥωμαίοις ὁ βασιλεὺς ἐπιστροφῆς δέδωκε , καὶ ἀναστρέψαντες προσβάλλουσι τοῖς βαρβάροις , καὶ γίνεται φρικώδης ὁ πόλεμος . ὁ βασιλεὺς δὲ τὸν μάγιστρον Βάρδαν τὸν Σκληρὸν μετὰ τῶν ὑπ’ αὐτὸν ταγμάτων ἀποκλεῖσαι τὴν πρὸς τὴν πόλιν εἴσοδον τοῖς βαρβάροις ἐκπέπομφεν . ἡ δὲ μάχη μέχρι πολλοῦ ἰσόρροπος ἢν . λέγεται δὲ θειοτέρας ἐπικουρίας τότε τοὺς Ῥωμαίους τυχεῖν . θύελλα γὰρ κατὰ πρόσωπον τοῖς Σκύθαις προσέβαλλε καί τις ἔφιππος ὡρᾶτο πολλοῖς τῶν Ῥωμαίων ὑπεραγωνιξόμενος καὶ συγκλονῶν τῶν βαρβάρων τὰς φάλαγγας . ἦ ’ν δὲ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς μάχης ἐκείνης ἡ τοῦ στρατηλάτου Θεοδώρου τοῦ περιωνύμου ἐν μάρτυσι τελουμένη μνήμη τρέπονται οὑν οἱ Σκύθαι , καὶ πρὸς τὴν πόλιν ὡρμήκεσαν · ἀλλ’ ἦν ἐκείνη αὐτοῖς οὐκ εἰσιτητή , ἤδη γὰρ παρὰ τοῦ Σκληροῦ ἀπεκέκλειστο ἡ εἰς ταύτην εἰσέλευσις , καὶ λοιπὸν ἐπὶ τὰ ταύτης προάστεια διεσκίδναντο καὶ καταλαμβανόμενοι διεφθείροντο καὶ ὑπ’ ἀλλήλων ἀπώλλυντο συνωθούμενοί τε καὶ συμπατούμενοι , ὡς δυσαρίθμους τοὺς ἀνῃρημένους εἶναι . οἶ δὲ περιλειφθέντες τραυματίαι γεγόνασι ξύμπαντες . ἐγνώσθη δὲ ὅτι ὁ στρατηλάτης Θεόδωρος ἦν , ὃς τοῖς Ῥωμαίοις τότε κατὰ τῶν βαρβάρων ἐπεκούρησέ τε καὶ συνεμάχησεν . ἐντεῦθεν γύναιόν τι εὐλαβείᾳ συνεξηκὸς καὶ σεμνότητι κατὰ τὸ Βυζάντιον μιᾷ πρὸ τῆς μάχης ταύτης ἡμέρᾳ ἔδοξε καθ’ ὕπνους τὴν ἁγίαν θεοτόκον ὁρᾶν προιοῦσαν καὶ προπεμπομένην ὑπό πολλῶν , ἀκοῦσαί τε τῆς θεομήτορος λεγούσης πρὸς ἕνα τῶν προιόντων αὐτῆς ‘‘κύριε Θεόδωρε , ὁ ἐμὸς καὶ σὸς Ἰωάννης ἀγῶνας ἔχει βαρεῖς · σπεῦσον οὖν , αὐτῷ ἐπικούρησον . ” ἐξέφηνεν οὖν τισιν ἡ γυνὴ τὸ ἐνύπνιον . οἱ δὲ τὴν ἡμέραν ἐσημειώσαντο , καὶ ἤν ἡ πρὸ τῆς τελευταίας μάχης . τὸν μάρτυρα δ’ ὁ βασιλεὺς τῆς βοηθείας ἀνταμειβόμενος ναὸν αὐτῷ κατὰ τὴν Εὐχάνειαν ἢ Εὐχάϊτα περικαλλῆ ἐδομήσατο , τὸν πρῴην καταβαλών , ἐν ᾧ τὸ πολύαθλον ἐκείνου σῶμα κατέθετο , καὶ τὴν πόλιν ἀντὶ τῆς προτέρας αὐτῆς κλήσεως Θεοδωρόπολιν ἐπωνόμασεν . ὁ δὲ βάρβαρος Σφενδοσθλάβος πάντοθεν ἀπογνοὺς διεπρεσβεύσατο πρὸς τὸν βασιλέα , συγγνώμην αἰτῶν καὶ εἰς τὰ οἰκεῖα ἐπανελθεῖν ἐξαιτούμενος καὶ τοῖς συμμάχοις Ῥωμαίων συντάττεσθαι καὶ τὸν βουλόμενον Σκύθην ἰέναι πρὸς τὰ Ῥωμαίων ἤθη καὶ ἐν αὐτοῖς ἐμπορεύεσθαι . καὶ ὁ βασιλεὺς τὰς αἰτήσεις προσήκατο καὶ πάσας ἐπλήρωσεν · εἶτα καὶ αὐτὸς ὁ Σφενδοσθλάβος ἀφίκετο πρὸς τὸν αὐτοκράτορα καὶ αὐτῷ συνωμίλησεν , ᾐτήσατό τ’ ἑ τοῖς Πατξινάκαις δηλῶσαι μὴ κωλῦσαι τοῖς Ῥὼς οἴκαδε ἀπιοῦσι διὰ τῆς σφετέρας χώρας τὴν δίοδον . καὶ ὁ βασιλεὺς τοῦτ’ ἐκείνους ποιῆσαι ἠξίωσε καὶ συμμάχους ἔχειν αὐτούς , μηδὲ διαβαίνειν τὸν Ἴστρον καὶ τὴν Βουλγαρίαν ληίζεσθαι . οἱ δὲ τοῖς μὲν ἄλ - λοις συνέθεντο , πρὸς δὲ τὴν δίοδον τῶν ῾Ρὼς ἀπηγόρευσαν .
Lemmas: ὁ δέ γε ὅς Σφενδοσθλάβος ἔτι ἅπαξ Ῥωμαῖος παραινέω μάχομαι , καί ἤ περιγίγνομαι τε καί σῴζω ἢ προτιμάω θάνατος εὐκλεής ζωή δυστυχής . οὗτος ὁ μέν εἶπον , ὁ δέ πλῆθος ἐπαινέω , καί ὁ ἑξῆς θανατάω ὁ Ῥωμαῖος προσπλέκω , καί μέχρι πολύς ποτέ μέν ὁ Ῥωμαῖος περιγίγνομαι ὁ Σκύθης , ποτέ δέ ὁ Ῥωμαῖος ὁ βάρβαρος . ὡς δέ φράζω ὁ ὁ τόπος στενοχωρία ὁ βασιλεύς ὁ ἐναντίος εἰμί πρός λυσιτέλεια , μή οἷος τε εἰμί ὁ Ῥωμαῖος ἔπειμι αὐτός ἀθρόος , ὁ στρατηγός ὑποτίθημι ὁ τάγμα πρός ὁ πεδίον ἡρέμα ὑπάγω χωρέω κατά βραχύς οὗτος γίγνομαι ὁ βάρβαρος δειλία ὁ Ῥωμαῖος καί φυγή παρέχω δόκησις , καί εἶπον ἀλαλάζω . ὡς δέ πρός εὐρύς πεδίον γίγνομαι , σύνθημα ὁ Ῥωμαῖος ὁ βασιλεύς ἐπιστροφή δίδωμι , καί ἀναστρέφω προσβάλλω ὁ βάρβαρος , καί γίγνομαι φρικώδης ὁ πόλεμος . ὁ βασιλεύς δέ ὁ μάγιστρος Βάρδα ὁ σκληρός μετά ὁ ὑπό αὐτός τάγμα ἀποκλείω ὁ πρός ὁ πόλις εἴσοδος ὁ βάρβαρος ἐκπέμπω . ὁ δέ μάχη μέχρι πολύς ἰσόρροπος εἄν . λέγω δέ θεῖος ἐπικουρία τότε ὁ Ῥωμαῖος τυγχάνω . θύελλα γάρ κατά πρόσωπον ὁ Σκύθης προσβάλλω καί τις Ἔφιππος ὁράω πολύς ὁ Ῥωμαῖος ὑπεραγωνίζομαι καί συγκλονέω ὁ βάρβαρος ὁ φάλαγξ . εἰμί ἐν δέ κατά ὁ ἡμέρα ὁ μάχη ἐκεῖνος ὁ ὁ στρατηλάτης Θεόδωρος ὁ περιώνυμος ἐν μάρτυς τελέω μνήμη τρέπω ἐν ὁ Σκύθης , καί πρός ὁ πόλις ὁρμέω · ἀλλά εἰμί ἐκεῖνος αὐτός οὐ εἰσιτητός , ἤδη γάρ παρά ὁ σκληρός ἀποκλείω ὁ εἰς οὗτος εἰσέλευσις , καί λοιπός ἐπί ὁ οὗτος προάστειον διασκίδνημι καί καταλαμβάνω διαφθείρω καί ὑπό ἀλλήλων ἀπόλλυμι συνωθέω τε καί συμπατέω , ὡς δυσάριθμος ὁ ἀναιρέω εἰμί . οἶς δέ περιλείπομαι τραυματίας γίγνομαι σύμπας . γιγνώσκω δέ ὅτι ὁ στρατηλάτης Θεόδωρος εἰμί , ὅς ὁ Ῥωμαῖος τότε κατά ὁ βάρβαρος ἐπικουρέω τε καί συμμαχέω . ἐντεῦθεν γύναιον τίς εὐλάβεια συνίημι καί σεμνότης κατά ὁ Βυζάντιον εἷς πρό ὁ μάχη οὗτος ἡμέρα δοκέω κατά ὕπνος ὁ ἅγιος θεοτόκος ὁράω προέρχομαι καί προπέμπω ὑπό πολύς , ἀκούω τε ὁ θεομήτωρ λέγω πρός εἷς ὁ προέρχομαι αὐτός ‘‘κύριε Θεόδωρος , ὁ ἐμός καί σός Ἰωάννης ἀγών ἔχω βαρύς · σπεύδω οὖν , αὐτός ἐπικουρέω . ” ἐκφαίνω οὖν τις ὁ γυνή ὁ ἐνύπνιον . ὁ δέ ὁ ἡμέρα σημειόω , καί ἐάν ὁ πρό ὁ τελευταῖος μάχη . ὁ μάρτυς δέ ὁ βασιλεύς ὁ βοήθεια ανταμειβόμενος ναός αὐτός κατά ὁ ευχασκω ἢ εὐχαίτης περικαλλής δομέω , ὁ πρώην καταβάλλω , ἐν ὅς ὁ πολύαθλος ἐκεῖνος σῶμα κατατίθημι , καί ὁ πόλις ἀντί ὁ πρότερος αὐτός κλῆσις θεοδωροπολις ἐπονομάζω . ὁ δέ βάρβαρος Σφενδοσθλάβος πάντοθεν ἀπογιγνώσκω διαπρεσβεύομαι πρός ὁ βασιλεύς , συγγνώμη αἰτέω καί εἰς ὁ οἰκεῖος ἐπανέρχομαι ἐξαιτέω καί ὁ σύμμαχος Ῥωμαῖος συντάσσω καί ὁ βούλομαι Σκύθης εἶμι πρός ὁ Ῥωμαῖος ἦθος καί ἐν αὐτός ἐμπορεύομαι . καί ὁ βασιλεύς ὁ αἰτέω προσίημι καί πᾶς πληρόω · εἶτα καί αὐτός ὁ Σφενδοσθλάβος ἀφικνέομαι πρός ὁ αὐτοκράτωρ καί αὐτός συνομιλέω , αἰτέω τε ὅς ὁ πατξινακη δηλόω μή κωλύω ὁ Ῥώς οἴκαδε ἄπειμι διά ὁ σφέτερος χώρα ὁ δίοδος . καί ὁ βασιλεύς οὗτος ἐκεῖνος ποιέω ἀξιόω καί σύμμαχος ἔχω αὐτός , μηδέ διαβαίνω ὁ Ἴστρος καί ὁ Βουλγαρία ληΐζομαι . ὁ δέ ὁ μέν ἄλμα - Λόϊς συντίθημι , πρός δέ ὁ δίοδος ὁ Ῥῶς ἀπαγορεύω .