joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 11.21
Τραιανὸς δὲ τὸ γένος εἷλκεν ἐξ Ἰβηρίας , δεύτερον ἐπὶ τεσσαρακοστῷ ἔτος ἄγων ἀπὸ γενέσεως ὅτε τῆς αὐταρχίας τετύχηκεν , ὥστ’ ἐν ἀκμῇ αὐτὸν εἶναι καὶ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος , καὶ μήτε θράσους ὑπὸ νεότητος πίμπλασθαι μήθ’ ὑπὸ γήρους ἀμβλύνεσθαι . ἐτίμα δὲ τοὺς ἀγαθούς , καὶ εὖ πρὸς πάντας διατιθέμενος οὔτ’ ἐδεδοίκει τινὰς οὔτε μὴν ἀπηχθάνετο οὔτε προσεῖχε τοῖς διαβάλλουσιν οὔτ’ ἦν ὀξύρροπος πρὸς ὀργήν , τῶν τε χρημάτων τῶν ἀλλοτρίων ἴσα καὶ φόνων τῶν ἀδίκων ἀπείχετο . καίτοι μεγαλόφρων καὶ μεγαλογνώμων γενόμενος καὶ ἐν ὁδοῖς καὶ ἐν λιμέσι καὶ ἐν δημοσίοις οἰκοδομήμασιν ἐδαπάνα πολλά . καὶ ἐπειδὴ τὸν ἐν τῇ Ῥώμῃ ἱππόδρομον φθαρέντα ἀνήγειρε μείζω τε καὶ περικαλλέστερον , ἐπέγραψεν αὐτῷ ὅτι ἐξαρκοῦντα τῷ τῶν Ῥωμαίων δήμῳ ἐποίησε . καὶ μᾶλλον ἔχαιρε φιλούμενος ἢ τιμώμενος , καὶ ἀγαπητὸς ἤθελεν εἶναι τοῖς ὑπηκόοις , τοῖς πολεμίοις δὲ φοβερός . τῆς μὲν οὖν ἐν λόγοις παιδείας οὐ μετέσχηκε , τὸ δ’ ἔργον αὐτῆς καὶ ἠπίστατο καὶ εἰργάζετο . οἴνου δ’ ἡττώμενος νήφων ἦν , καὶ ἐπτοημένος περὶ μειράκια οὐδένα ἐλύπησε . φιλοπόλεμος δὲ γεγονὼς καὶ πλεῖστα κατωρθωκὼς οὐκ εἴα τοὺς D στρατιώτας ὑπερφρονεῖν , οὕτως ἐγκρατῶς αὐτῶν ἦρχεν . ἦν δ’ αὐτῷ γυνὴ Πλωτῖνα . Ἐστράτευσε μέντοι ἐπὶ Δᾶκας , ἢ Δακοὺς κατὰ Ἴωνας , ὡς ὁ Ἀππιανὸς ἐν τῷ εἰκοστῷ τρίτῳ λόγῳ τῆς Ῥωμαïκῆς ἱστορίας φησί , μήτε χρήματα ἃ ἐπετείως ἐλάμβανον διδόναι αὐτοῖς ἀνεχόμενος καὶ δίκας εἰσπράξασθαι τῶν πεπραγμένων αὐτοῖς ἱμειρόμενος . πυθόμενος οὖν ὁ Δεκέβαλος , ὃς ἦρχε Δακῶν , τὴν τοῦ Τραιανοῦ κατὰ τοὐ ἔθνους ὁρμήν , ἔδεισεν , εἰδὼς τὸν ἄνδρα στρατηγικώτατον . καὶ πολέμου συρραγέντος σφίσι πολλοὺς μὲν τῶν πολεμίων ἀπέκτειναν οἱ Ῥωμαῖοι , οὐ μείους δὲ καὶ αὐτῶν ἐτραυματίσθησαν . τοσοῦτοι δ’ ἦσαν οἱ τραυματίαι ὡς ἐπιλιπόντων τῶν ἐπιδέσμων μηδὲ τῆς ἑαυτοῦ ἐσθῆτος φείσασθαι τὸν Τραιανόν . ἐπεὶ δὲ τά τε ἄκρα , δυσχερῶς μέν , κατέλαβε δέ , καὶ πέλας τῶν βασιλείων ἦλθεν αὐτῶν , πρέσβεις ὁ Δεκέβαλος πέπομφε , συντιθέμενος τά τε ὅπλα καὶ τὰ μηχανήματα καὶ τοὺς μηχανοποιοὺς παραδοῦναι , καὶ ἅπαν ἕτερον ὃ ἂν ἀπαιτοῖτο ποιῆσαι · καὶ πρὸς τὸν αὐτοκράτορα ἐλθὼν ἐς οὖδας κα—τακλιθεὶς αὐτῷ προσεκύνησεν . εἶτα εἰς τὴν Ἰταλίαν ὁ Τραιανὸς ἀναζεύξας καὶ τοὺς τοῦ Δεκεβάλου πρέσβεις ἐπήγετο . οἵπερ εἰσαχθέντες εἰς τὸ συνέδριον , καὶ τὰ ὅπλα τε ἀποθέμενοι καὶ τὰς χεῖρας συνάψαντες ἐν αἰχμαλώτων σχήματι πολλά τε εἶπον καὶ ἱκέτευσαν · καὶ οὕτω σπονδῶν τυχόντες αὖθις τὰ ὅπλα ἀπέλαβον . Τραιανὸς δὲ καὶ ἐθριάμβευσε καὶ Δακικὸς ὠνομάσθη . οὐχ ὡς ἀρήιος δὲ τῶν ἄλλων ἠμέλει ἢ ἧττον ἐδίκαζεν , ἀλλὰ καὶ πολλαχοῦ καὶ πολλάκις ἐπὶ βήματος ἔκρινεν . Ὡς δὲ ἀπηγγέλλετο αὐτῷ ὁ Δεκέβαλος αὖθις νεωτερίζων καὶ ταῖς συνθήκαις οὐκ ἐμμένων , αὐτὸς καὶ πάλιν πρὸς ἐκεῖνον ἐστράτευσε . καὶ ὁ Δεκέβαλος ἡττώμενος ἰσχύι ; δόλῳ αὐτοῦ περιγενέσθαι διεμελέτησε . καὶ εἰδὼς εὐπρόσιτον ὄντα Τραιανὸν καὶ τὸν βουλόμενον εἰς ὁμιλίαν δεχόμενον , ψευδαυτομόλους ἀπέστειλεν , ἴν’ , εἰ δυνηθεῖεν , αὐτὸν διαχρήσαιντο . εἶς δ’ ἐκείνων ὑποπτευθεὶς συνελήφθη , καὶ ἐτασθεὶς ἐξέφηνε τὸ ἀπόρρητον . γεφυρώσας δὲ τὸν Ἴστρον ὁ αὐτοκράτωρ , καὶ ἔργον τοῦτο διαπραξάμενος μήτε θαυμασθῆναι ἀξίως μήτ’ ἐξηγηθῆναι δυνάμενον , διὰ τῆς γεφύρας τε ταύτης τὸν ποταμὸν περαιωθείς , μόλις μὲν καὶ κινδυνωδῶς ἐκράτησε τῶν Δακῶν , ἐκράτησε δ’ οὖν . καὶ ὁ Δεκέβαλος ἀπογνοὺς διεχειρίσατο ἑαυτόν . κἀντεῦθεν τὸ ἔθνος τὸ τῶν Δακῶν καὶ ἡ χώρα σφῶν Ῥωμαίοις ὑπήκοος γέγονε . καὶ τοὺς θησαυροὺς δ’ εὗρε τοὺς Δεκεβάλου , καίτοι δυσχεροῦς οὔσης τῆς τούτων εὑρέσεως . ποταμὸν γάρ , ὃς τοῖς βασιλείοις αὐτοῦ παρέρρει , μετοχετεύσας ὁ βάρβαρος , τὴν γῆν ἐφ’ ἧς διῄει τὸ ὕδωρ ὤρυξεν εἰς βάθος πολύ , καὶ πλεῖστον μὲν χρυσόν , πλείω δὲ ἄργυρον , καὶ ἄλλα τῶν τιμίων ὅσα μὴ πέφυκεν ἐξ ὑγρότητος φθείρεσθαι , καταθέμενος τῷ ὀρύγματι , πλαξί τε κατέστρωσε τὴν ἐκεῖ γῆν καὶ χοῦν ταύταις ἐπήνεγκε , καὶ οὕτως αὖθις τὸ ὕδωρ εἰς τὴν πρώτην μετέστρεψε δίοδον · καὶ ἐς σπήλαιον δὲ πολλὰ ἐναπέθετο . ταῦτα δ’ ἐποίει μή τινος ἄλλου παρόντος ἢ αἰχμαλώτων οἳ περὶ ταῦτα ἐπόνουν · καὶ μετὰ τὴν κατάκρυψιν τοὺς αἰχμαλώτους ἐκτίννυεν , ἵνα μὴ ἔκφορα τὰ παρ’ αὐτῶν γεγονότα ποιήσωσιν . εἰς δέ τις ἑταῖρος τοῦ Δεκεβάλου συνειδὼς τὰ τεθησαυρισμένα ὑπέδειξεν αὐτά . Τὸν δὲ Λικίνιον Σούραν πλούσιον ἄνδρα φιλῶν , καὶ ὑπ’ ἐκείνου φιλούμενος , διαβαλόντων τινῶν τὸν ἄνθρωπον ὡς ἐπιβουλεύοντα αὐτῷ , ἄκλητος πρὸς ἐκεῖνον ἐπὶ δεῖπνον ἀπῆλθε , καὶ τοὺς δορυφόρους ἀποπέμψας τὸν ἰατρὸν τοῦ Σούρα ἐκάλεσε , καὶ δι’ ἐκείνου τοὺς ὀφθαλμούς , διὰ δὲ τοῦ κουρέως ἐκείνου τὴν ὑπήνην ἐξύρατο · εἶτα καὶ ἐλούσατο καὶ ἐδείπνησε . καὶ τοῖς τὸν Σούραν διαβάλλουσιν ἔφη τῇ ὑστεραίᾳ “ εἰ ἤθελέ με Σούρας ἀποκτεῖναι , οὐδὲν ἐκώλυε τὸν ἄνδρα χθὲς τοῦτο ποιῆσαι . ” Ἔπαρχον μέντοι τῶν δορυφόρων προχειριζόμενος , καὶ ὀρέγων αὐτῷ τὸ ξίφος ὃ παραζώννυσθαι αὐτὸν ἐχρῆν , “ λάβε τοῦτο ” ἔφη , “ καὶ εἰ μὲν ἄρχω καλῶς , ὑπὲρ ἐμοῦ τούτῳ χρῆσαι , εἰ δὲ κακῶς , κατ’ ἐμοῦ . ” ἐποίησε δὲ καὶ βιβλίων ἀποθήκας . καὶ μετὰ ταῦτα κατὰ Παρθῶν καὶ Ἀρμενίων ἐστράτευσεν , ὅτι τὸ διάδημα ὁ Ἀρμένιος οὐχ ὑπ’ αὐτοῦ ἔλαβεν , ἀλλὰ παρὰ τοῦ Παρθῶν βασιλέως . ἦν δὲ σκῆψις τοῦτο , τὸ δ’ ὅλον φιλοτιμία καὶ δόξης ἔρως . ἐχειρώσατο οὖν τὴν Ἀρμενίαν . καὶ αὐτῷ ἡ βουλὴ πολλὰ ἐψηφίσατο , πρὸς δὲ τοῖς ἄλλοις καὶ Ὄπτιμον ἐπωνόμασεν , ἄριστον δὲ τοῦτο δηλοῖ ἐξελληνιζόμενον , εἶτα καὶ Παρθικὸν αὐτῷ ἐπίκλησιν ἔθετο . ὁ δὲ μᾶλλον τῶν ἄλλων τῇ τοῦ Ὀπτίμου προσηγορίᾳ ἦν σεμνυνόμενος ,
Lemmas: Τραιανός δέ ὁ γένος ἕλκω ἐκ Ἰβηρία , δύο ἐπί τεσσαρακοστός ἔτος ἄγω ἀπό γένεσις ὅτε ὁ αὐταρχία τυγχάνω , ὥστε ἐν ἀκμή αὐτός εἰμί καί ὁ Ψυχή καί ὁ σῶμα , καί μήτε θράσος ὑπό νεότης πίμπλημι μήτε ὑπό γήρους ἀμβλύνω . τιμάω δέ ὁ ἀγαθός , καί εὕω πρός πᾶς διατίθημι οὔτε δείδω τις οὔτε μήv ἀπεχθάνομαι οὔτε προσέχω ὁ διαβάλλω οὔτε εἰμί ὀξύρροπος πρός ὀργή , ὁ τε χρῆμα ὁ ἀλλότριος ἴσος καί φόνος ὁ ἄδικος ἀπέχω . καίτοι μεγαλόφρων καί μεγαλογνώμων γίγνομαι καί ἐν ὁδός καί ἐν λιμήν καί ἐν δημόσιος οἰκοδόμημα δαπανάω πολύς . καί ἐπεί ὁ ἐν ὁ Ῥώμη ἱππόδρομος φθείρω ἀναγείρω μείζων τε καί περικαλλής , ἐπιγράφω αὐτός ὅτι ἐξαρκέω ὁ ὁ Ῥωμαῖος δῆμος ποιέω . καί μᾶλλον χαίρω φιλέω ἢ τιμάω , καί ἀγαπητός ἐθέλω εἰμί ὁ ὑπήκοος , ὁ πολέμιος δέ φοβερός . ὁ μέν οὖν ἐν λόγος παιδεία οὖον μετέχω , ὁ δέ ἔργον αὐτός καί ἐπίσταμαι καί ἐργάζομαι . οἶνος δέ ἡσσάομαι νήφω εἰμί , καί πτοέω περί μειράκιον οὐδείς λυπέω . φιλοπόλεμος δέ γίγνομαι καί πλεῖστος κατορθόω οὐ ἐάω ὁ D στρατιώτης ὑπερφρονέω , οὕτως ἐγκρατῶς αὐτός ἄρχω . εἰμί δέ αὐτός γυνή Πλωτῖνα . στρατεύω μέντοι ἐπί Δάκης , ἢ Δακός κατά Ἴων , ὡς ὁ Ἀππιανός ἐν ὁ εἰκοστός τρίτος λόγος ὁ Ῥωμαïκῆς ἱστορία φημί , μήτε χρῆμα ὁ ἐπετείως λαμβάνω δίδωμι αὐτός ἀνέχω καί δίκη εἰσπράσσω ὁ πράσσω αὐτός ἱμείρω . πυνθάνομαι οὖν ὁ Δεκέβαλος , ὅς ἄρχω Δάκης , ὁ ὁ Τραιανός κατά ὁ ἔθνος ὁρμή , δείδω , εἰδοί ὁ ἀνήρ στρατηγικός . καί πόλεμος συναράσσω ὅς πολύς μέν ὁ πολέμιος ἀποκτείνω ὁ Ῥωμαῖος , οὖον μείων δέ καί αὐτός τραυματίζω . τοσοῦτος δέ εἰμί ὁ τραυματίας ὡς ἐπιλείπω ὁ ἐπίδεσμος μηδέ ὁ ἑαυτοῦ ἐσθής φείδομαι ὁ Τραϊανός . ἐπεί δέ ὁ τε ἄκρος , δυσχερῶς μέν , καταλαμβάνω δέ , καί πέλας ὁ βασίλειος ἔρχομαι αὐτός , πρέσβυς ὁ Δεκέβαλος πέμπω , συντίθημι ὁ τε ὅπλον καί ὁ μηχάνημα καί ὁ μηχανοποιός παραδίδωμι , καί ἅπας ἕτερος ὅς εἄν ἀπαιτέω ποιέω · καί πρός ὁ αὐτοκράτωρ ἔρχομαι εἰς οὖδας κατακλίνω αὐτός προσκυνέω . εἶτα εἰς ὁ Ἰταλία ὁ Τραιανός ἀναζεύγνυμι καί ὁ ὁ Δεκέβαλος πρέσβυς ἐπάγω . ὅσπερ εἰσάγω εἰς ὁ συνέδριον , καί ὁ ὅπλον τε ἀποτίθημι καί ὁ χείρ συνάπτω ἐν αἰχμάλωτος σχῆμα πολύς τε εἶπον καί ἱκετεύω · καί οὗτος σπονδή τυγχάνω αὖθις ὁ ὅπλον ἀπολαμβάνω . Τραιανός δέ καί θριαμβεύω καί Δακικός ὀνομάζω . οὐ ὡς ἄρειος δέ ὁ ἄλλος ἀμελέω ἢ κακός δικάζω , ἀλλά καί πολλαχοῦ καί πολλάκις ἐπί βῆμα κρίνω . ὡς δέ ἀπαγγέλλω αὐτός ὁ Δεκέβαλος αὖθις νεωτερίζω καί ὁ συνθήκη οὐ ἐμμένω , αὐτός καί πάλιν πρός ἐκεῖνος στρατεύω . καί ὁ Δεκέβαλος ἡσσάομαι ἰσχύς ; δόλος αὐτός περιγίγνομαι διαμελετάω . καί εἰδοί εὐπρόσιτος εἰμί Τραϊανός καί ὁ βούλομαι εἰς ὁμιλία δέχομαι , ψευδαυτόμολος ἀποστέλλω , ἵνα , εἰμί δύναμαι , αὐτός διαχράομαι . εἰμί δέ ἐκεῖνος ὑποπτεύω συλλαμβάνω , καί ἐτάζω ἐκφαίνω ὁ ἀπόρρητος . γεφυρόω δέ ὁ Ἴστρος ὁ αὐτοκράτωρ , καί ἔργον οὗτος διαπράσσω μήτε θαυμάζω ἀξίως μήτε ἐξηγέομαι δύναμαι , διά ὁ γέφυρα τε οὗτος ὁ ποταμός περαιόω , μόλις μέν καί κινδυνωδῶς κρατέω ὁ Δάκης , κρατέω δέ οὖν . καί ὁ Δεκέβαλος ἀπογιγνώσκω διαχειρίζω ἑαυτοῦ . ἐντεῦθεν ὁ ἔθνος ὁ ὁ Δάκης καί ὁ χώρα σφεῖς Ῥωμαῖος ὑπήκοος γίγνομαι . καί ὁ θησαυρός δέ εὑρίσκω ὁ Δεκέβαλος , καίτοι δυσχερής εἰμί ὁ οὗτος εὕρεσις . ποταμός γάρ , ὅς ὁ βασίλειος αὐτός παραρρέω , μετοχετεύω ὁ βάρβαρος , ὁ γῆ ἐπί ὅς δίειμι ὁ ὕδωρ ὀρύσσω εἰς βάθος πολύς , καί πλεῖστος μέν χρυσός , πλείων δέ ἄργυρος , καί ἄλλος ὁ τίμιος ὅσος μή φύω ἐκ ὑγρότης φθείρω , κατατίθημι ὁ ὄρυγμα , πλάξ τε καταστόρεννυμι ὁ ἐκεῖ γῆ καί χόω οὗτος ἐπιφέρω , καί οὕτως αὖθις ὁ ὕδωρ εἰς ὁ πρῶτος μεταστρέφω δίοδος · καί εἰς σπήλαιον δέ πολύς ἐναπέθω . οὗτος δέ ποιέω μή τις ἄλλος πάρειμι ἢ αἰχμάλωτος ἕ περί οὗτος πονέω · καί μετά ὁ κατάκρυψις ὁ αἰχμάλωτος ἐκτιννύω , ἵνα μή ἔκφορος ὁ παρά αὐτός γίγνομαι ποιέω . εἰς δέ τις ἑταῖρος ὁ Δεκέβαλος σύνοιδα ὁ θησαυρίζω ὑποδείκνυμι αὐτός . ὁ δέ Λικίνιος Σούρας πλούσιος ἀνήρ φίλος , καί ὑπό ἐκεῖνος φιλέω , διαβάλλω τις ὁ ἄνθρωπος ὡς ἐπιβουλεύω αὐτός , ἄκλητος πρός ἐκεῖνος ἐπί δεῖπνον ἀπέρχομαι , καί ὁ δορυφόρος ἀποπέμπω ὁ ἰατρός ὁ Σούρας καλέω , καί διά ἐκεῖνος ὁ ὀφθαλμός , διά δέ ὁ κουρεύς ἐκεῖνος ὁ ὑπήνη ξυρέω · εἶτα καί λούω καί δειπνέω . καί ὁ ὁ Σούρας διαβάλλω φημί ὁ ὑστεραῖος “ εἰμί ἐθέλω ἐγώ Σούρας ἀποκτείνω , οὐδείς κωλύω ὁ ἀνήρ χθές οὗτος ποιέω . ” Ἔπαρχος μέντοι ὁ δορυφόρος προχειρίζω , καί ὀρέγω αὐτός ὁ ξίφος ὅς παραζώννυμι αὐτός χρή , “ λαμβάνω οὗτος ” φημί , “ καί εἰμί μέν ἄρχω καλῶς , ὑπέρ ἐγώ οὗτος χράω , εἰμί δέ κακῶς , κατά ἐγώ . ” ποιέω δέ καί βιβλίον ἀποθήκη . καί μετά οὗτος κατά Παρθών καί Ἀρμένιος στρατεύω , ὅτι ὁ διάδημα ὁ Ἀρμένιος οὐ ὑπό αὐτός λαμβάνω , ἀλλά παρά ὁ Παρθών βασιλεύς . εἰμί δέ σκῆψις οὗτος , ὁ δέ ὅλος φιλοτιμία καί δόξα Ἔρως . χειρόομαι οὖν ὁ Ἀρμένιος . καί αὐτός ὁ βουλή πολύς ψηφίζω , πρός δέ ὁ ἄλλος καί Ὄπτιμον ἐπονομάζω , ἀγαθός δέ οὗτος δηλόω ἐξελληνίζω , εἶτα καί παρθικός αὐτός ἐπίκλησις τίθημι . ὁ δέ μᾶλλον ὁ ἄλλος ὁ ὁ Ὀπτίμου προσηγορία εἰμί σεμνύνω ,