joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 18.21
τὰ τῆς βασιλείας ἐπιβατήρια . ἤδη δ’ ἐν ἀσφαλεῖ γεγονότες οἱ Κομνηνοὶ καὶ τὴν μητέρα σφῶν καὶ τὰς ὁμευνέτιδας ἐκ τῆς μονῆς τοῦ Κανικλείου πρὸς τὰ βασίλεια μετεστείλαντο . ἐκείνων γὰρ ἐπικεχειρηκότων ἀποστασίᾳ , εὐθὺς αἶ γυναῖκες εἰς τὸ μέγα τέμενος τῆς τοῦ θεοῦ λόγου Σοφίας προσπεφοιτήκασιν . ὅθεν παρὰ τοῦ Βοτανειάτου εἰς τὴν ῥηθεῖσαν μονὴν μετηνέχθησαν , ἔνα μὴ ἔχοιεν πρὸς τοὺς ἀποστατήσαντας διαπέμπεσθαι , οὐδὲν δ’ ἕτερον ἀνιαρὸν ἐκείναις ἐπήνεγκε . μήπω δὲ σχεδὸν τοὺς πόδας τῇ βασιλείᾳ ἐρείσαντες αὐτίκα πολλῶν τοῦ Βοτανεἰάτου πράξεων σχολὴν κατεψηφίσαντο , καὶ οὐδ’ ἐξότου ἦσαν ἐπικεχειρηκότες τῇ τυραννίδι τὴν ἀθέτησιν τοῖς παρ’ ἐκείνου πραχθεῖσιν ἐπήνεγκαν , ἀλλὰ καὶ τοῦτον ὑπερήλαντο τὸν καιρόν , καὶ πολλὰ τῶν ἐκείνῳ πεπραγμένων βασιλικῶς ἀνῃρήκασιν οὗτοι ῥήματι βραχυσυλλάβῳ τυραννικῶς . εἶτα ὁ μὲν Ἀλέξιος βασιλικὸν ἀναδεῖται διάδημα , τῷ δ’ Ἰσαακίῳ τὰ δευτερεῖα νενέμηνται τῆς τιμῆς , καινοῦ αὐτῷ ἐπιφημισθέντος ὀνόματος · σεβαστοκράτωρ γὰρ ἐπεκλήθη καὶ ὑπερεῖχε τοῦ Καίσαρος . ἡ δὲ μήτηρ τούτων , παρασήμων μὴ μετασχοῦσα βασιλικῶν διὰ τὸ ἔνδυμα τὸ μοναχικὸν μήτε μὴν εὐφημίας καὶ ἀναρρήσεως , μόνου μετεῖχε τοῦ τῆς βασιλείας ὀνόματος , αὐτὴ δὲ τὴν τῶν πραγμάτων πᾶσαν διοίκησιν ἀνεζώσατο . οὕτω μὲν οὖν τὰ τῆς βασιλείας παρὰ 30 τῇ μητρὶ νενέμηντο καὶ ἀμφοῖν τοῖς ὁμαίμοσιν . ἤστην δὲ τῷ βασιλεῖ καὶ ἑτέρω διττὼ ἀδελφὼ νεωτέρω τὴν ἡλικίαν , ὧν τὸν μὲν πρωτοσέβαστον ἐτί - μησε καὶ μέγαν δομέστικον , τὸν Ἀδριανόν , τὸν ἲκηφόρον δὲ σεβαστὸν καὶ τοῦ στόλου δρουγγάριον . εἶχε δὲ καὶ ἐπ’ ἀδελφαῖς κηδεστὰς τὸν Μελισσηνὸν Νικηφόρον καὶ Μιχαὴλ τὸν Ταρωνίτην . τὸν μὲν οὖν Ταρωνίτην τῇ πρώτῃ συνεζευγμένον τῶν ἀδελφῶν πάνυ στεργομένῃ πρὸς τῆς μητρὸς καὶ πρὸς αὐτῶν τιμωμένῃ , πανυπερσέβαστον ὠνόμασαν , καὶ τοῦτο καινίσαντες τὸ ἀξίωμα . τὸν δέ γε Μελισσηνόν , ἀποστασίαν κἀκεῖνον κατὰ τοῦ Βοτανειάτου έν τῇ ἑῴᾳ φρονήσαντα καὶ ἔτι ταύτης ἐχόμενον , ἐπὶ συμβάσει τετιμήκασι Καίσαρα καὶ τὴν πόλιν αὐτῷ Θεσσαλονίκην εἰς κατοικίαν ἀπένειμαν , καὶ χορηγίαν χρημάτων καὶ τούτῳ καὶ πᾶσι τοῖς αὐτοῖς κατὰ γένος προσήκουσι τύχῃ τοιᾷδε καὶ ἀξιωμάτων ὄγκῳ τηλικῷδε ἀνάλογον προσαφώρισαν . ἐντεῦθεν τῶν ὒ βασιλείων προσόδων , μᾶλλον δ’ εἰπεῖν τῶν κοινῶν καὶ δημοσίων , οὕτω διανεμηθεισῶν τὸ βασιλικὸν ταμιεῖον ἢ τὸ κοινὸν πρυτανεῖον ἐστένωτο . καὶ ὁ κρατῶν σπανίζων χρημάτων τάς τ’ ἑ τοῖς ἀξιώμασιν ἀνηκούσας ἀνέκαθεν ἐτησίας δόσεις ἐξέκοψε καὶ τὰς τόν συγκλητικῶν οὐσίας προσαφῃρεῖτο . ἔστεψε δὲ καὶ τὴν κοινωνὸν αὐτῷ τοῦ βίου Εἰρήνην καὶ Αὐγο;νσταν ὠνόμασεν · ἡ δ’ ἦν ἐγγόνη τοῦ Καίσαρος Ἰωάννου τοῦ Δούκα . ἡ δὲ πρῴην βασίλισσα ἡ ἐξ Ἀλανῶν Μαρία σὺν τῷ ἰδίῳ υἱῷ Κωνσταντίνῳ , ὃν τῷ Δούκᾳ Μιχαὴλ ἐν τῆ πορφύρᾳ ἐγείνατο , στεφθένιτι παρὰ τοῦ οἰκείου πατρὸς ἔτι βρεφυλλίῳ τυγχάνοντι καὶ πεδίλοις φοινικοῖς ὑποδουμένῳ , τῶν ἀνακτόρων μεθίσταται καὶ εἰς τὰ ἐν τῇ μονῇ τῶν Μαγγάνων βασίλεια ἄπεισιν . ἤδη γὰρ εἰλήφει ταῦτα καὶ τὴν μονήν , ἀλλὰ μέντοι καὶ τὴν τοῦ Ἑβδόμου διὰ χρυσοσημἐντου τοῦ Βοτανειάτου γραφῆς , ἔνθα διῆγε σὺν τῷ υἱῷ , βασιλικὴν ὑπηρεσίαν ἑαυτῇ καὶ τῷ υἱῷ ἀποτάξασα . ἔτι γὰρ ὁ παῖς αὐτῇ περιέκειτο τὰ τῆς βασιλείας γνωρίσματα καὶ εὐφημεῖτο μετὰ τὸν αὐτοκράτορα καὶ τὰς χρυσοβούλλους γραφὰς μετ’ ἐκεῖνον ὑπεσημαίνετο . μετὰ δέ τινα χρόνον καὶ ἡ μήτηρ αὐτοῦ μετημφιάσθη , μέλαν ἐνδῦσα χρῶμα κατὰ τοὺς μοναχούς , τὸ μὲν ἑκοῦσα , τὸ δέ τι τυράννου μένη , καὶ ὁ παῖς ἀφῃρέθη τὰ περιπόρφυρα πέδιλα καὶ μόνῳ τῷ Κομνηνῷ ἡ τῆς αὐταρχίας κλῆσις καὶ ἡ βασιλεία περιελέλειπτο . οὕτω μὲν οὖν ταῦτα . ὁ δὲ τῆς βασιλίδος τῶν πόλεων ἀρχιερα - τεύων ὁ θεσπέσιος ἐκεῖνος Κοσμᾶς , τῇ τῶν κοινῶν πραγμάτων μεταχειρίσει ἀπαρεσκόμενος καὶ ἀπε - γνωκὼς τὴν διόρθωσιν , τῷ ὑπηρέτῃ ‘‘ὰ͂ρον’’ εἰπὼν ‘‘τὸ ψαλτήριον καὶ συνέπου μοι’’ τῆς ἐκκλησίας ὑπανεχώρησε , καὶ πολλὰ παρὰ τῶν κρατούντων παρακληθεὶς ὑποστρέψαι οὐχ ὑπενόστησεν , ἔτη πέντε καὶ μῆνας ἐννέα τὸν πιστὸν ποιμάνας λαόν . διὸ καὶ ἄλλον τινὰ ἀρχιερέα τῆ ἐκκλησίᾳ ἀντικατέστησαν , ἐκτομίαν τινὰ μοναχόν , κεκλημένον Εὐστράτιον , οὔτε λόγοις ὡμιληκότα οὔτε πραγμάτων ἐγγεγυμνασμένον μεταχειρίσεσιν , ἀφελῆ δὲ ἄνθρωπον καὶ ἡσυ - χίᾳ ἢ γωνίᾳ μᾶλλον προσήκοντα . ἤδη δὲ τρεῖς οὔτως ἐνιαυτοὺς τῷ θρόνῳ ἐνσεμνυνάμενος κατηνέχθη τῶν ἱερῶν ἀνακτόρων παρὰ τῶν κρατούντων · ἡ δ’ αἰτία οὐκ ἔγνωσται ἀκριβῶς . καὶ λοιπὸν λιοιπιενκεχείριστο πατριάρχης ἀνὴρ μοναχός , ὁ γραρμματκὸς ὀνομαζόμενος Νικόλαος , ἐν ἀσκήσει τὸν βίον διηνυκὼς καὶ οὐδὲ τῆς ἐν λόγοις παιδείας ἀμέθεκτος ὤν , κἂν μὴ κατακόρως ταύτης μετέσχηκεν .
Lemmas: ὁ ὁ βασίλεια επιβατήριος . ἤδη δέ ἐν ἀσφαλής γίγνομαι ὁ Κομνηνός καί ὁ μήτηρ σφεῖς καί ὁ ὁμευνέτις ἐκ ὁ μονή ὁ κανίκλειον πρός ὁ βασίλεια μεταστέλλομαι . ἐκεῖνος γάρ ἐπιχειρέω ἀποστασία , εὐθύς ἀεί γυνή εἰς ὁ μέγας τέμενος ὁ ὁ θεός λόγος Σοφία προσφοιτάω . ὅθεν παρά ὁ Βοτανειάτης εἰς ὁ εἴρω μονή μεταφέρω , νάω μή ἔχω πρός ὁ ἀποστατέω διαπέμπω , οὐδείς δέ ἕτερος ἀνιαρός ἐκεῖνος ἐπιφέρω . μήπω δέ σχεδόν ὁ πούς ὁ βασίλεια ἐρείδω αὐτίκα πολύς ὁ βοτανειαατος πρᾶξις σχολή καταψηφίζομαι , καί οὐδέ ἐξότου εἰμί ἐπιχειρέω ὁ τυραννίς ὁ ἀθέτησις ὁ παρά ἐκεῖνος πράσσω ἐπιφέρω , ἀλλά καί οὗτος ὑπερήλαντο ὁ καιρός , καί πολύς ὁ ἐκεῖνος πράσσω βασιλικός ἀναιρέω οὗτος ῥῆμα βραχυσύλλαβος τυραννικός . εἶτα ὁ μέν Ἀλέξιος βασιλικός ἀναδέω διάδημα , ὁ δέ Ἰσαάκιος ὁ δευτερεῖα νέμω ὁ τιμή , καινός αὐτός ἐπιφημίζω ὄνομα · σεβαστοκράτωρ γάρ ἐπικαλέω καί ὑπερέχω ὁ Καῖσαρ . ὁ δέ μήτηρ οὗτος , παράσημον μή μετέχω βασιλικός διά ὁ ἔνδυμα ὁ μοναχικός μήτε μήv Εὐφημία καί ἀνάρρησις , μόνος μετέχω ὁ ὁ βασίλεια ὄνομα , αὐτός δέ ὁ ὁ πρᾶγμα πᾶς διοίκησις ἀναζώννυμι . οὗτος μέν οὖν ὁ ὁ βασίλεια παρά 30 ὁ μήτηρ νέμω καί ἄμφω ὁ ὅμαιμος . εἰμί δέ ὁ βασιλεύς καί ἕτερος δισσός ἀδελφός νέος ὁ ἡλικία , ὅς ὁ μέν πρωτοσεβαστός τίμι - μησε καί μέγας δομέστικος , ὁ ἀδριανός , ὁ ἲκηφόρον δέ σεβαστός καί ὁ στόλος δρουγγάριος . ἔχω δέ καί ἐπί ἀδελφός κηδεστής ὁ Μελισσηνός Νικηφόρος καί Μιχαήλ ὁ Ταρωνίτης . ὁ μέν οὖν Ταρωνίτης ὁ πρῶτος συζεύγνυμι ὁ ἀδελφός πάνυ στέργω πρός ὁ μήτηρ καί πρός αὐτός τιμάω , πανυπερσέβαστον ὀνομάζω , καί οὗτος καινίζω ὁ ἀξίωμα . ὁ δέ γε Μελισσηνός , ἀποστασία ἐκεῖνος κατά ὁ Βοτανειάτης ἐν ὁ ἑῷος φρονέω καί ἔτι οὗτος ἔχω , ἐπί σύμβασις τιμάω Καῖσαρ καί ὁ πόλις αὐτός Θεσσαλονίκη εἰς κατοίκιος ἀπονέμω , καί χορηγία χρῆμα καί οὗτος καί πᾶς ὁ αὐτός κατά γένος προσήκω τυγχάνω τοιόσδε καί ἀξίωμα ὄγκος τηλικόσδε ἀνάλογος προσαφορίζω . ἐντεῦθεν ὁ ὒ βασίλειος πρόσοδος , μᾶλλον δέ εἶπον ὁ κοινός καί δημόσιος , οὗτος διανέμω ὁ βασιλικός ταμιεῖον ἢ ὁ κοινός πρυτανεῖον στενόω . καί ὁ κράτος σπανίζω χρῆμα ὁ τε ὅς ὁ ἀξίωμα ἀνήκω ἀνέκαθεν Ἐτησίας δόσις ἐκκόπτω καί ὁ ὁ συγκλητικός οὐσία προσαφαιρέω . στέφω δέ καί ὁ κοινωνός αὐτός ὁ βίος Εἰρήνη καί Αὐγο;νσταν ὀνομάζω · ὁ δέ εἰμί ἐγγόνη ὁ Καῖσαρ Ἰωάννης ὁ Δούκας . ὁ δέ πρώην βασίλισσα ὁ ἐκ Ἀλανοί Μαρία σύν ὁ ἴδιος υἱός Κωνσταντῖνος , ὅς ὁ Δούκας Μιχαήλ ἐν τῆ πορφύρα γείνομαι , στέφω παρά ὁ οἰκεῖος πατήρ ἔτι βρεφύλλιον τυγχάνω καί πέδιλον φοινίκεος ὑποδύω , ὁ ἄναξ μεθίστημι καί εἰς ὁ ἐν ὁ μονή ὁ μάγγανον βασίλεια ἄπειμι . ἤδη γάρ λαμβάνω οὗτος καί ὁ μονή , ἀλλά μέντοι καί ὁ ὁ Ἕβδομος διά χρυσοσημεντον ὁ Βοτανειάτης γραφεύς , ἔνθα διάγω σύν ὁ υἱός , βασιλικός ὑπηρεσία ἑαυτοῦ καί ὁ υἱός ἀποτάσσω . ἔτι γάρ ὁ παῖς αὐτός περίκειμαι ὁ ὁ βασίλεια γνώρισμα καί εὐφημέω μετά ὁ αὐτοκράτωρ καί ὁ χρυσόβουλλος γραφή μετά ἐκεῖνος ὑποσημαίνω . μετά δέ τις χρόνος καί ὁ μήτηρ αὐτός μεταμφιάζω , μέλας ἐνδύω χρῶμα κατά ὁ μοναχός , ὁ μέν ἑκών , ὁ δέ τίς τύραννος μένω , καί ὁ παῖς ἀφαιρέω ὁ περιπόρφυρος πέδιλον καί μόνος ὁ Κομνηνός ὁ ὁ αὐταρχία κλῆσις καί ὁ βασίλειος περιλείπω . οὗτος μέν οὖν οὗτος . ὁ δέ ὁ βασιλίς ὁ πόλις αρχιαρα - τεῦς ὁ θεσπέσιος ἐκεῖνος Κοσμᾶς , ὁ ὁ κοινός πρᾶγμα μεταχείρισις ἀπαρέσκω καί θέραψ - γιγνώσκω ὁ διόρθωσις , ὁ ὑπηρέτης εὔαρος εἶπον ‘‘τὸ ψαλτήριον καί συνέπομαι μοι’’ ὁ ἐκκλησία ὑπαναχωρέω , καί πολύς παρά ὁ κρατέω παρακλάομαι ὑποστρέφω οὐ ὑπονοστέω , ἔτος πέντε καί μείς ἐννέα ὁ πιστόν ποιμαίνω λαός . διό καί ἄλλος τις ἀρχιερεύς τῆ ἐκκλησία ἀντικαθίστημι , ἐκτομίας τις μοναχός , καλέω Εὐστράτιος , οὔτε λόγος ὁμιλέω οὔτε πρᾶγμα ἐγγυμνάζω μεταχείρισις , ἀφελής δέ ἄνθρωπος καί ἡσς - χία ἢ γωνία μᾶλλον προσήκω . ἤδη δέ τρεῖς οὔτως ἐνιαυτός ὁ θρόνος ἐνσεμνύνομαι καταφέρω ὁ ἱερός ἄναξ παρά ὁ κρατέω · ὁ δέ αἰτία οὐ γιγνώσκω ἀκριβῶς . καί λοιπός λιοιπιενκεχείριστο πατριάρχης ἀνήρ μοναχός , ὁ γραρμματκὸς ὀνομάζω Νικόλαος , ἐν ἀσκέω ὁ βίος διανύω καί οὐδέ ὁ ἐν λόγος παιδεία ἀμέθεκτος εἰμί , κἀν μή κατάκορος οὗτος μετέχω .