joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 7.9
καὶ ὀκτὼ βασιλεύσας ἐνιαυτούς , τὴν δὲ τῆς Ῥώμης βασιλείαν ὁ Τούλλιος διεδέξατο , συνεργίᾳ τῆς τοῦ Ταρχυνίου γυναικὸς Τανακυιλίδος . τοῦτον δὲ γυνή τις Ὀκρισία καλουμένη , Σερουίου Τουλλίου ἀνδρὸς Λατίνου εὐνέτειρα ἐν τῷ πολέμῳ ἁλοῦσα καὶ τῷ Ταρκυνίῳ ἐξαιρεθεῖσα , τέτοκεν , ἢ ἐγκύμων οἴκοθεν οὖσα ἢ συλλαβοῦσα μετὰ τὴν ἅλωσιν · λέγεται γὰρ ἀμφότερα . οὗτος ἐς παῖδας ἤδη τελῶν ἐπὶ δίφρου μεθ’ ἡμέραν κατέδαρθε , καὶ πῦρ ἀπὸ τῆς αὐτοῦ κεφαλῆς πολὺ ἐδόκει ἐξάλλεσθαι . ὅπερ ἰδὼν ὁ Ταρκύνιος διὰ σπουδῆς ἦγε τὸν παῖδα , καὶ εἰς ἡλικίαν ἀφιγμένον τοῖς εὐπατρίδαις καὶ τῇ γερουσίᾳ συνέταξε . Συλληφθέντων οὑν τῶν τοῦ Ταρκυνίου φονέων , μαθοῦσα ἡ ἐκείνου γυνὴ καὶ ὁ Τούλλιος τὴν παρασκευὴν τῆς ἐπιβουλῆς οὐ φανερὸν αὐτίκα τὸν τοῦ Ταρκυνίου θάνατον ἔθεντο , ἀλλ’ ἀνελόμενοι αὐτὸν ὡς ἔτι ἐμπνέοντα ἐθεράπευον δῆθεν , κἀν τούτῳ πίστεις ἀλλήλοις ἔδοσαν ὥστε τὸν Τούλλιον τὴν ἀρχὴν εἰληφότα τοῖς παισὶν αὐτῆς ἀνδρωθεῖσιν ἐκστῆναι ταύτης . ἐπεὶ δὲ τὸ πλῆθος συνδραμὸν ἐθορύβει , προκύψασα ἐκ τῶν ὑπερῴων ἡ Τανακυιλὶς “ μὴ φοβεῖσθε ” ἔφη · “ ὁ γὰρ ἀνήρ μου καὶ ζῇ καὶ ὑμῖν μετ’ ὀλίγον ὀφθήσεται . ἵνα δὲ αὐτός τε σχολάζων ὑγια - σθῄ καὶ μή τι τοῖς πράγμασιν ἐκ τῆς αὐτοῦ ἀσθενείας εἴη ἐμπόδιον , Τουλλίῳ κατά γε τὸ παρὸν τὴν τῶν κοινῶν ἐπιτρέπει διοίκησιν . ” εἶπεν ἐκείνη ταῦτα · οἶδέ τὸν Τούλλιον οὐκ ἀκουσίως ἐδέξαντο · ἀγαθὸς γὰρ ἀνὴρ ἐδόκει . Ἐγχειρισθεὶς οὑν ἐκεῖνος τὴν τῶν κοινῶν οἰκονομίαν , τὰ πλείω κατ᾿ ἐντολὰς δῆθεν διῴκει τοῦ Ταρκυνίου . ὡς δ᾿ ἐν πᾶσιν ἐώρα πειθαρχοῦντας αὐτῷ , τοὺς αὐτόχειρας τοῦ Ταρκυνίου πρὸς τὴν γερουσίαν 10 παρήγαγε , διὰ τὴν ἐπιβουλὴν τάχα · ἔτι γὰρ ζῆν ἐκεῖνον προσεποιεῖτο . καὶ οἱ μὲν καταψηφισθέντες ἀπέθανον , οἱ δὲ τοῦ Μαρκίου υἱοὶ φοβηθέντες εἰς Οὐολούσκους κατέφυγον . κἀκεῖνος τότε τόν τε θάνατον τοῦ Ταρκυνίου ἐξέφηνε καὶ φανερῶς τῆς βασιλείας ἐπείληπτο . καὶ πρῶτον μὲν τοὺς τοῦ Ταρκυνίου παῖδας προυβάλλετο ὡς αὐτὸς τὴν ἡγεμονίαν ἐπιτροπεύων , εἶτα πρὸς θεραπείαν τοῦ δήμου ἐτράπετο , ὡς ῥᾴστα μᾶλλον τὸν ὅμιλον ἢ τοὺς εὐπατρίδας ὑποποιησόμενος , χρήματά τε αὐτοῖς ἐδίδου καὶ γῆν ἑκάστῳ προσένειμε καὶ τοὺς δούλους ἐλευθεροῦσθαι καὶ φυλετεύεσθαι παρεσκεύασεν . ἀχθομένων δ᾿ ἐπὶ τούτοις τῶν δυνατῶν , ἔταξέ τιυα τοὺς ἐλευθερωθέντας τοῖς ἐλευθερώσασι σφᾶς ἀνθυπουργεῖν . ὡς δὲ χαλεπῶς εἶχον οἱ εὐπατρίδαι αὐτῷ , καὶ διεθρόουν ἄλλα τε καὶ ὅτι μηδενὸς αὐτὸν ἑλομένου τὴν ἀρχὴν ἔχει , συναγαγὼν τὸν δῆμον ἐδημηγόρησε · καὶ πολλὰ ἐπαγωγὰ διαλεχθεὶς αὐτῷ οὕτω διέθετο ὡς αὐτίκα πάσαν αὐτῷ τὴν βασιλείαν ἐπιψηφίσασθαι . ὁ δὲ αὐτοὺς ἀμειβόμενος ἄλλα τε ἐφιλοτιμήσατο καὶ ἐς τὸ συνέδριόν τινας αὐτῶν ἐνέγραψεν · οἳ πάλαι μὲν ἐν πλείστοις ἧττον ἔφερον τῶν εὐπατριδῶν , τοῦ χρόνου δὲ προϊόντος , πλὴν τῆς με - σοβασιλείας καὶ τῶν ἱερωσυνῶν , τῶν ἴσων μετεῖχον τοῖς εὐπατρίδαις , καὶ διέφερον ἄνευ τῶν ὑποδημάτων οὐδέν . τοῖς γὰρ εὐπατρίδαις τὰ ὑποδήματα ἀστικὰ τῇ τε ἐπαλλαγῇ τῶν ἱμάντων καὶ τῷ τύπῳ τοῦ γράμματος ἐκεκόσμηντο , ἔν ἐκ τούτων δοκοῖεν ἀπὸ τῶν ἑκατὸν ἀνδρῶν τῶν κατ᾿ ἀρχὰς βουλευσάντων κατιέναι . τὸ γράμμα δὲ ῥῶ φασιν εἶναι , ἢ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑκατὸν ἐκείνων ἀνδρῶν δηλωτικὸν ὂν ἢ ὡς τοῦ τῶν ῾Ρωμαίων κατάρχον ὀνόματος . Τὸν μὲν οὖν ὅμιλον οὕτως ὁ Τούλλιος ᾠκειώσατο , δείσας δὲ μή τις στάσις συμβῇ , τὰ πλεῖστα καὶ ἰσχυρότατα τῶν κοινῶν τοῖς δυνατωτέροις ἐπέτρεψέ · καὶ οὕτω σφίσιν αὐτοῖς συνεφρόνησαν καὶ τὸ δημόσιον διήγαγον ἄριστα . καὶ πολέμους δέ τινας πρός τε τοὺς Οὐιέντας καὶ πρὸς ἅπαντας τοὺς Τυρσηνοὺς ἐπολέμησεν , ἐν οἔς οὐδὲν ἐπράχθη συγγράμμάτος ἄξιον . τοὺς Λατίνους δ᾿ ἐπὶ μᾶλλον ῾Ρωμαίοις βουληθεὶς οἰκειόσασθαι , νεών τινα ἐκ χρημάτων κοινῶν ἐν τῇ ῾Ρώμῃ κατασκευάσαι πέπεικε . καὶ τοῦτον ἀνέθεσαν τῇ Ἀρτέμιδι . περὶ δὲ τῆς νεωκορίας αὐτοῦ διεφέροντο . κἀν τούτῳ Σαβῖνος ἀνὴρ βοῦν ἦγε περικαλλῆ πρὸς τὴν ῾Ρώμην , ὡς ἔκ τινος χρησμοῦ θύσων αὐτὴν τῇ Ἀρτέμιδι . ὁ δὲ χρησμὸς τὸν ἐκείνην θύσαντα ἔλεγε τὴν πατρίδα ἐπαυξήσειν . τοῦτο δέ τις τῶν ῾Ρωμαίων μαθὼν προσῆλθεν αὐτῷ καὶ πρότερον εἶπε δεῖν ἐν τῷ ποταμῷ ἁγνισθῆναι , καὶ εἰπὼν ἔπεισε , καὶ πείσας ἔλαβε τὴν βοῦν ὡς φυλάξων , καὶ λαβὼν ἔθυσεν . ἐκφήναντος δὲ τοῦ Σαβίνου τὸ λόγιον οἱ Λατῖνοι καὶ τῆς τοῦ ἱεροῦ προστασίας τοῖς ῾Ρωμαίοις ἐξέστησαν καὶ ἐς τἄλλα κρείττονας σφῶν ἐτίμων αὐτούς . Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως · ὁ Τούλλιος δὲ τοῖς Ταρ - κυνίοις τὰς θυγατέρας συνῴκισε , καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῖς ἀποδώσειν ἐπαγγειλάμενος ἄλλοτε ἄλλο τι προφασιζόμενος μένος ἀνεβάλλετο . οἱ δὲ οὐδὲν ὑγιὲς ἐφρό - νουν , ἀλλὰ ἤχθοντο . ὁ δ' ἐν οὐδενὶ λόγῳ τούτους πεποίητο , καὶ τοὺς Ῥωμαίους πρὸς τὸ δημοκρατικὸν ἐνῆγε καὶ τὸ ἐλεύθερον . ἔτι δὲ μᾶλλον ἐπὶ τούτοις ἤσχαλλον οἱ Ταρκύνιοι . ἀλλ’ ὁ μὲν νεώτερος , κἂν ἐχαλέπαινεν , ἔφερεν , τῷ δὲ τῷ χρόνῳ προήκοντι οὐκ - έτι τοῦ Τουλλίου ἐδόκει ἀνέχεσθαι . ἐπεὶ δὲ μὴ συνευδοκοῦσαν εὕρισκε τὴν γυναῖκα καὶ τὸν ὁμαίμονα , αὐτὸς μὲν τὴν γυναῖκα , τὸν δ’ ἀδελφὸν διὰ τῆς γυναικὸς ἐκείνου φαρμάκοις διέφθειρε , καὶ συναφθεὶς τῇ συνεύνῳ τοῦ ἀδελφοῦ τῷ Τουλλίῳ σὺν αὐτῇ ἐπεβούλευε . καὶ πολλοὺς τῶν τε βουλευτῶν καὶ τῶν εὐπατριδῶν αἰτίας ἔχοντας κατὰ τοῦ Τουλλίου πείσας συνάρασθαί οἶ , ἐξαπιναίως μετ’ αὐτῶν εἰς τὸ συνέδριον παραγέγονεν , ἑπομένης αὐτῷ καὶ τῆς γυναικὸς Τουλλίας · καὶ πολλὰ μὲν εἶπε τῆς τοῦ πατρὸς ἀξίας τοὺς παρόντας ἀναμιμνήσκων , πολλὰ δ ἀπέσκωψε πρὸς τὸν Τούλλιον . ἐπεὶ δ' ἐκεῖνος ταῦτα μαθὼν ἐπέστη σπουδῇ , καί τι δὴ καὶ ἐφθέγξατο , συνήρπασεν αὐτὸν καὶ ἐξάρας ὦσε κατὰ τῶν πρὸ τοῦ βουλευτηρίου ἀναβαθμῶν . καὶ ὁ μέν , ταραχθεὶς πρὸς τὴν τοῦ Ταρκυνίου τόλμαν καὶ ὅτι οὐδέ τις αὐτῷ ἐπεκούρησεν , οὔτ’ εἶπεν ἔτι οὐδὲν οὔτ’ ἔποίησε Ταρκύνιος δὲ τήν τε βασιλείαν εὐθὺς παρὰ τῆς βουλῆυς ἔλαβε καὶ πέμψας τινὰς τὸν Τούλλιον κομιζόμενον οἴκαδε διεχρήσατο . ἡ δὲ θυγάτηρ ἐκείνου ἐν τό βουλευτηρίῳ τὸν ἄνδρα καταφιλήσασα καὶ βασιλέα προσαγορεύσασα καὶ ἀπιοῦσα πρὸς τὰ βασίλεια τὸ ὄχημα κατὰ τοῦ νεκροῦ τοῦ πατρὸς ὡς εἶχεν ἐπή - λασεν . Οὕτω μὲν οὖν ὁ Τούλλιος ἦρξε καὶ οὕτως ἀπέθάνε βασιλεύσας τέσσαρας ἐνιαυτοὺς ἐπὶ τεσσαράκοντα ,
Lemmas: καί ὀκτώ βασιλεύω ἐνιαυτός , ὁ δέ ὁ Ῥώμη βασίλειος ὁ Τούλλιος διαδέχομαι , συνεργία ὁ ὁ Ταρκύνιος γυνή Τανακυιλίδος . οὗτος δέ γυνή τις Ὀκρισία καλέω , Σερούϊος Τούλλιος ἀνήρ Λατῖνος εὐνέτειρα ἐν ὁ πόλεμος ἁλίσκομαι καί ὁ Ταρκύνιος ἐξαιρέω , τίκτω , ἢ ἐγκύμων οἴκοθεν εἰμί ἢ συλλαμβάνω μετά ὁ ἅλωσις · λέγω γάρ ἀμφότερος . οὗτος εἰς παῖς ἤδη τέλος ἐπί δίφρος μετά ἡμέρα καταδαρθάνω , καί πῦρ ἀπό ὁ αὐτός κεφαλή πολύς δοκέω ἐξάλλομαι . ὅσπερ εἶδον ὁ Ταρκύνιος διά σπουδή ἄγω ὁ παῖς , καί εἰς ἡλικία ἀφικνέομαι ὁ εὐπατρίδης καί ὁ γερουσία συντάσσω . συλλαμβάνω ἐν ὁ ὁ Ταρκύνιος φονεύς , μανθάνω ὁ ἐκεῖνος γυνή καί ὁ Τούλλιος ὁ παρασκευή ὁ ἐπιβουλή οὖον φανερός αὐτίκα ὁ ὁ Ταρκύνιος θάνατος τίθημι , ἀλλά ἀναιρέω αὐτός ὡς ἔτι ἐμπνέω θεραπεύω δῆθεν , ἐν οὗτος πίστις ἀλλήλων δίδωμι ὥστε ὁ Τούλλιος ὁ ἀρχή λαμβάνω ὁ παῖς αὐτός ἀνδρόω ἐξίστημι οὗτος . ἐπεί δέ ὁ πλῆθος συντρέχω θορυβέω , προκύπτω ἐκ ὁ ὑπερῷος ὁ Τανακυιλὶς “ μή φοβέω ” φημί · “ ὁ γάρ ἀνήρ ἐγώ καί ζῶ καί σύ μετά ὀλίγος ὁράω . ἵνα δέ αὐτός τε σχολάζω ὑγιής - ἐσθίω καί μή τίς ὁ πρᾶγμα ἐκ ὁ αὐτός ἀσθένεια εἰμί ἐμπόδιος , Τούλλιος κατά γε ὁ πάρειμι ὁ ὁ κοινός ἐπιτρέπω διοίκησις . ” εἶπον ἐκεῖνος οὗτος · οἶδα ὁ Τούλλιος οὐ ἀεκούσιος δέχομαι · ἀγαθός γάρ ἀνήρ δοκέω . ἐγχειρίζω ἐν ἐκεῖνος ὁ ὁ κοινός οἰκονομία , ὁ πλείων κατά ἐντολή δῆθεν διοικέω ὁ Ταρκύνιος . ὡς δέ ἐν πᾶς αἰώρα πειθαρχέω αὐτός , ὁ αὐτόχειρ ὁ Ταρκύνιος πρός ὁ γερουσία 10 παράγω , διά ὁ ἐπιβουλή τάχα · ἔτι γάρ ζῶ ἐκεῖνος προσποιέω . καί ὁ μέν καταψηφίζω ἀποθνῄσκω , ὁ δέ ὁ Μάρκιος υἱός φοβέω εἰς Οὐολοῦσκος καταφεύγω . ἐκεῖνος τότε ὁ τε θάνατος ὁ Ταρκύνιος ἐκφαίνω καί φανερῶς ὁ βασίλεια ἐπιλαμβάνω . καί πρῶτος μέν ὁ ὁ Ταρκύνιος παῖς προβάλλω ὡς αὐτός ὁ ἡγεμονία ἐπιτροπεύω , εἶτα πρός θεραπεία ὁ δῆμος τρέπω , ὡς ῥᾴδιος μᾶλλον ὁ ὅμιλος ἢ ὁ εὐπατρίδης ὑποποιέω , χρῆμα τε αὐτός δίδωμι καί γῆ ἕκαστος προσνέμω καί ὁ δοῦλος ἐλευθερόω καί φυλετεύω παρασκευάζω . ἄχθομαι δέ ἐπί οὗτος ὁ δυνατός , τάσσω τις ὁ ἐλευθερόω ὁ ἐλευθερόω σφεῖς ἀνθυπουργέω . ὡς δέ χαλεπῶς ἔχω ὁ εὐπατρίδης αὐτός , καί διαθροέω ἄλλος τε καί ὅτι μηδείς αὐτός αἱρέω ὁ ἀρχή ἔχω , συνάγω ὁ δῆμος δημηγορέω · καί πολύς ἐπαγωγός διαλέγω αὐτός οὗτος διατίθημι ὡς αὐτίκα πᾶς αὐτός ὁ βασίλειος ἐπιψηφίζω . ὁ δέ αὐτός ἀμείβω ἄλλος τε φιλοτιμέομαι καί εἰς ὁ συνέδριον τις αὐτός ἐγγράφω · ἕ πάλαι μέν ἐν πλεῖστος κακός φέρω ὁ εὐπατρίδης , ὁ χρόνος δέ πρόειμι , πλήν ὁ ἐγώ - σοβασιλεια καί ὁ ἱερωσύνη , ὁ ἴσος μετέχω ὁ εὐπατρίδης , καί διαφέρω ἄνευ ὁ ὑπόδημα οὐδείς . ὁ γάρ εὐπατρίδης ὁ ὑπόδημα ἀστικός ὁ τε ἐπαλλαγή ὁ ἱμάς καί ὁ τύπος ὁ γράμμα κοσμέω , ἐν ἐκ οὗτος δοκέω ἀπό ὁ ἑκατόν ἀνήρ ὁ κατά ἀρχή βουλεύω κατέρχομαι . ὁ γράμμα δέ ῥῶ φημί εἰμί , ἢ ὁ ἀριθμός ὁ ἑκατόν ἐκεῖνος ἀνήρ δηλωτικός εἰμί ἢ ὡς ὁ ὁ Ῥωμαῖος κατάρχω ὄνομα . ὁ μέν οὖν ὅμιλος οὕτως ὁ Τούλλιος οἰκειόω , δείδω δέ μή τις στάσις συμβαίνω , ὁ πλεῖστος καί ἰσχυρός ὁ κοινός ὁ δυνατός ἐπιτρέπω · καί οὗτος σφεῖς αὐτός συμφρονέω καί ὁ δημόσιος διάγω ἀγαθός . καί πόλεμος δέ τις πρός τε ὁ Οὐιέντας καί πρός ἅπας ὁ Τυρηηνός πολεμέω , ἐν ὅς οὐδείς πράσσω σύγγραμμα ἄξιος . ὁ Λατῖνος δέ ἐπί μᾶλλον Ῥωμαῖος βούλομαι οἰκειόω , νέος τις ἐκ χρῆμα κοινός ἐν ὁ Ῥώμη κατασκευάζω πείθω . καί οὗτος ἀνατίθημι ὁ Ἀρτέμιδι . περί δέ ὁ νεωκορία αὐτός διαφέρω . ἐν οὗτος Σαβῖνος ἀνήρ βοῦς ἄγω περικαλλής πρός ὁ Ρώμη , ὡς ἐκ τις χρησμός θύω αὐτός ὁ Ἀρτέμιδι . ὁ δέ χρησμός ὁ ἐκεῖνος θύω1 λέγω ὁ πατρίς ἐπαύξησις . οὗτος δέ τις ὁ Ῥωμαῖος μανθάνω πρόσειμι αὐτός καί πρότερος εἶπον δήω ἐν ὁ ποταμός ἁγνίζω , καί εἶπον πείθω , καί πείθω λαμβάνω ὁ βοῦς ὡς φυλάσσω , καί λαμβάνω θύω . ἐκφαίνω δέ ὁ Σαβῖνος ὁ λόγιος ὁ Λατῖνος καί ὁ ὁ ἱερός προστασία ὁ Ῥωμαῖος ἐξίστημι καί εἰς ἄλλος ἀγαθός σφεῖς τιμάω αὐτός . καί οὗτος μέν οὕτως · ὁ Τούλλιος δέ ὁ Ταρ - κυνιον ὁ θυγάτηρ συνοικίζω , καί ὁ βασίλειος αὐτός ἀποδίδωμι ἐπαγγέλλω ἄλλοτε ἄλλος τίς προφασίζομαι μένος ἀναβάλλω . ὁ δέ οὐδείς ὑγιής ἐφρό - νόος , ἀλλά ἔχθω . ὁ δέ ἐν οὐδείς λόγος οὗτος ποιέω , καί ὁ Ῥωμαῖος πρός ὁ δημοκρατικός ἐνάγω καί ὁ ἐλεύθερος . ἔτι δέ μᾶλλον ἐπί οὗτος ἀσχάλλω ὁ Ταρκύνιοι . ἀλλά ὁ μέν νέος , κἀν χαλεπαίνω , φέρω , ὁ δέ ὁ χρόνος προήκω οὐ - έτι ὁ Τούλλιος δοκέω ἀνέχω . ἐπεί δέ μή συνευδοκέω εὑρίσκω ὁ γυνή καί ὁ ὁμαίμων , αὐτός μέν ὁ γυνή , ὁ δέ ἀδελφός διά ὁ γυνή ἐκεῖνος φάρμακον διαφθείρω , καί συνάπτω ὁ σύνευνος ὁ ἀδελφός ὁ Τούλλιος σύν αὐτός ἐπιβουλεύω . καί πολύς ὁ τε βουλευτής καί ὁ εὐπατρίδης αἴτιος ἔχω κατά ὁ Τούλλιος πείθω συναίρω οἶς , ἐξαπίναιος μετά αὐτός εἰς ὁ συνέδριον παραγίγνομαι , ἕπομαι αὐτός καί ὁ γυνή Τουλλία · καί πολύς μέν εἶπον ὁ ὁ πατήρ ἄξιος ὁ πάρειμι ἀναμιμνήσκω , πολύς δ ἀποσκώπτω πρός ὁ Τούλλιος . ἐπεί δέ ἐκεῖνος οὗτος μανθάνω ἐφίστημι σπουδή , καί τίς δή καί φθέγγομαι , συναρπάζω αὐτός καί ἐξαίρω ὠθέω κατά ὁ πρό ὁ βουλευτήριον ἀναβαθμός . καί ὁ μέν , ταράσσω πρός ὁ ὁ Ταρκύνιος τόλμα καί ὅτι οὐδέ τις αὐτός ἐπικουρέω , οὔτε εἶπον ἔτι οὐδείς οὔτε ποιέω Ταρκύνιος δέ ὁ τε βασίλειος εὐθύς παρά ὁ βουλεύς λαμβάνω καί πέμπω τις ὁ Τούλλιος κομίζω οἴκαδε διά-χράω2 . ὁ δέ θυγάτηρ ἐκεῖνος ἐν ὁ βουλευτήριον ὁ ἀνήρ καταφιλέω καί βασιλεύς προσαγορεύω καί ἄπειμι πρός ὁ βασίλεια ὁ ὄχημα κατά ὁ νεκρός ὁ πατήρ ὡς ἔχω ἔπειμι - λασῶ . οὕτως μέν οὖν ὁ Τούλλιος ἄρχω καί οὕτως ἀποθνῄσκω βασιλεύω τέσσαρες ἐνιαυτός ἐπί τεσσαράκοντα ,