joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 9.10
Ὁ δὲ Σκιπίων μέχρις ἂν πάντα τὰ ἐν τῇ Ἰβηρίᾳ καταστήσῃ ἄρχειν τῶν ἐκεῖ προσετάχθη . καὶ πρῶτον μὲν ἐς τὴν Λιβύην δύο πεντήρεσιν ἔπλευσε , καὶ ὁ τοῦ Γίσγωνος Ἀσδρούβας ἐκεῖ κατὰ τύχην αὐτῷ συγκατῆρε . δεξιουμένου οὖν καὶ ἄμφω τοῦ Σύφακος , ἔνσπονδος γὰρ τοῖς Καρχηδονίοις ἐγένετο , μέρους τῆς Λιβύης βασιλεύων , καὶ καταλλάσσοντος σφᾶς , ὁ Σκιπίων οὐκ ἰδίαν ἔχθραν ἔχειν εἶπεν οὔτε μὴν ὑπὲρ τῶν κοινῶν δύνασθαι καθ’ ἑαυτὸν καταλύσασθαι . Ἐπανῆλθεν οὖν αὖθις · καὶ Ἰλιτεργίταις ἐπολέμησεν , ὅτι τοὺς πρὸς αὐτοὺς καταφυγόντας‘ Ῥωμαίους μετὰ τὸν τῶν Σκιπιώνων θάνατον τοῖς Καρχηδονίοις ἐξέδωκαν . καὶ οὐ πρότερον τῆς πόλεως αὐτῶν ἐκράτησε πρὶν αὐτὸς τοῦ τείχους ἐπιβῆναι ἐτόλμησε καὶ ἐτρώθη . αἰδεσθέντες γὰρ οἱ στρατιῶται καὶ δείσαντες περὶ ἐκείνῳ τότε προσέβαλον προθυμότατα . καὶ κρατήσαντες τοὺς μὲν ἀνθρώπους πάντας ἀπέκτειναν , τὴν δὲ πόλιν κατέπρησαν ἅπασαν . καὶ τῷ φόβῳ τούτῳ πολλοὶ μὲν ἑκόντες αὐτῷ προσεχώρησαν , πολλοὶ δὲ καὶ βίᾳ κεχείρωντο · τινὲς δὲ πολιορκούμενοι τάς τε πόλεις ἑαυτῶν ἔκαιον καὶ τοὺς οἰκείους ἐφόνευον , ἐπὶ δὲ τούτοις καὶ ἑαυτούς . Τὰ πλείω δὲ καταστρεψάμενος ὁ Σκιπίων εἰς Καρχηδόνα ἀνέζευξεν · ἔνθα τῷ τε πατρὶ καὶ τῶ θείῳ ἐπιταφίους ἀγῶνας ὁπλομαχίας ἔθετο . ὅτε πολλοὶ μὲν καὶ ἕτεροι ἠγωνίσαντο , καὶ ἀδελφοὶ δὲ δύο περὶ βασιλείας διαφερόμενοι , καίτοι τοῦ Σκιπίωνος συναλλάξαι αὐτοὺς σπουδάσαντος · καὶ ὁ πρεσβύτερος τὸν νεώτερον καίτοι ἰσχυρότερον ὄντα ἀπέκτεινεν . Ἠρρώστησε δὲ μετέπειτα ὁ Σκιπίων , κὰν τούτῳ ἐνεωτέρισαν οἱ Ἴβηρες . στράτευμα γὰρ τοῦ Σκιπίωνος περὶ Σογκρῶνα χειμάζον ἐκινήθη , καὶ πρῴην οὐκ εὐπειθὲς ὄν , οὐ μὴν φανερὰν ἀποστασίαν ἐπιδειξάμενον · τότε δ’ αἰσθόμενον τὸν Σκιπίωνα κάμνοντα , ἐπεὶ καὶ ἡ μισθοφορὰ αὐτοῖς ἐβραδύνθη , ἀναφανδὸν ἀπέστησαν , καὶ τοὺς χιλιάρχους σφῶν ἀπελάσαντες ὑπάτους ἑαυτοῖς κεχειροτονήκασιν · ἦσαν δὲ ὡς ὀκτακισχίλιοι . γνόντες οὖν ταῦτα οἶ Ἴβηρες ἀφίσταντο προχειρότερον , καὶ τὴν συμμαχίδα τῶν Ῥωμαίων ἐκάκουν . καὶ ὁ Μάγων ἐκλιπεῖν ἤδη τὰ Γάδειρα βουληθεὶς οὔτ’ ἐξέλιπε καὶ εἰς τὴν ἤπειρον διαβαίνων πολλὰ ἐκακούργει . Μαθὼν δὲ ταῦθ’ ὁ Σκιπίων , πέμψας πρὸς τὸ ἀποστατῆσαν στρατόπεδον ἐπέστειλεν αὐτοῖς συγγνω - μονῶν δῆθεν ὅτι διὰ ἔνδειαν τῶν ἀναγκαίων ἐνεωτέρισαν , καὶ μηδὲν ὑποπτεῦσαι διὰ τοῦτο ἀξιῶν , ἐπαινῶν δὲ καὶ τοὺς τὴν ἀρχὴν ἀναδεξαμένους αὐτῶν ἔνα μηδὲν δεινὸν ἢ πάθωσιν ἢ δράσωσι διὰ ἀναρχίαν . τοιαῦτα τοῦ Σκιπίωνος γράψαντος οἱ στρατιῶται μαθόντες ὅτι περιείη καὶ οὐδ’ ὀργέζοιτο σφίσιν , οὐδὲν ἔτι διεκίνησαν . ὡς δ’ ἀνερρώσθη , τραχὺ μὲν οὐδὲ τότε αὐτοῖς ἐπηπείλησε , πέμψας δὲ τήν τε τροφὴν ἀποδώσειν ὑπέσχετο , καὶ πάντας πρὸς αὐτὸν ἀφικέσθαι ἐκάλεσεν ὡς ἂν βούλωνται , ἢ ἀθρόοι ἢ ἐν μέρει κατὰ διαδοχάς . οἶ δέ γε στρατιῶται κατ’ ὀλίγους ἀπελθεῖν οὐκ ἐθάρσησαν , ὁμοῦ δ' ἀπῆλθον . καὶ ὁ Σκιπίων ἔξω τοῦ τείχους αὐτοὺς αὐλίσασθαι , πρὸς ἑσπέραν γὰρ ἦν , διετάξατο , καὶ παρέσχεν αὐτοῖς ἀφθόνως τὰ ἐπιτήδεια . καὶ οἱ μὲν ἐστρατοπεδεύοντο , αὐτὸς δὲ τοὺς θρασυτάτους αὐτῶν εἰς τὴν πόλιν εἰσελθεῖν κατεσκεύασε , καὶ τῆς νυκτὸς αὐτοὺς κατασχᾶν ἔδησε . ἅμα δ’ ἡμέρᾳ , ὡς ἔξω ποι στρατεύσων , πάντα τὸν αὐτοῦ στρατὸν προεξέπεμψεν . εἶτα τοὺς ἄρτι ἐλθόντας εἴσω τοῦ τείχους ἄνευ τῶν ὅπλων ἐκάλεσεν , ἕν αὐτῷ συστρατεύσωνται , λαβόντες τὸ σιτηρέσιον . σίον . καὶ οὕτως εἰσελθόντων αὐτῶν ἐσήμηνε τοῖς ἐκκεχωρηκόσιν ὥσπερ εἶχον ἐπανελθεῖν . καὶ περισχὼν αὐτοὺς πολλὰ καὶ ὠνείδισε καὶ ἠπείλησε , καὶ τέλος " πάντες μέν ἔφη ‘θανεῖν ἐστε ἄξιοι , οὐ μέντοι πάντας θανατώσω αὐτός , ἀλλ’ ὀλίγους οὓς καὶ ἤδη συνείληφα δικαιώσω , τοὺς δὲ ἄλλους ἀφίημι.’’ ταῦτα εἰπὼν εἰς τὸ μέσον τοὺς δεδεμένους παρήγαγε , καὶ σταυροῖς προσδήσας καὶ αἰκισάμενος ἀπέκτεινεν . ὡς δέ τινες τῶν παρεστηκότων ἀγανακτήσαντες ἐθορύβησαν , συχνοὺς καὶ ἐκείνων ἐκόλασε . καὶ μετὰ τοῦτο τὴν μισθοφορὰν τοῖς ἄλλοις δοὺς ἐπὶ τὸν Ἰνδίβιλιν καὶ ἐπὶ τὸν Μανδόνιον ἐστράτευσε . καὶ μὴ τολμώντων ἐκείνων συμμίξαι αὐτῷ , αὐτὸς ἐπέθετο καὶ ἐνίκησεν . Ὁμολογησάντων δ’ ἐκείνων , καὶ τῆς ἄλλης ᾿Ιβηρίας τὰ πλείω αὖθις ἐδουλώθη , καὶ ὁ Μάγων τὰ Γάδειρα ἐξέλιπε , καὶ ὁ Μασινίσσας τοῖς Ῥωμαίοις προσεχώρησεν . οἶ Καρχηδόνιοι γάρ , τελευτήσαντος Ἀσδρούβα τοῦ Ἀννίβου ὁμαίμονος , ἐψηφίσαντο τῆς μὲν Ἰβηρίας ἐκστῆναι , τὰ δὲ ἐν τῇ Ἰταλίᾳ ἀνακτήσασθαι · καὶ ἔπεμψαν ἀργύριον τῷ Μάγωνι , ἔν ἐπικουρικὸν κουρικὸν ἀθροίσας στρατεύσηται ἐπ’ αὐτήν . καὶ ὃς πρὸς τὴν Ἰταλίαν αὖθις ὁρμήσας ἀφίκετο πρὸς τὰς Γυμνησίας νήσους . καὶ τῆς μὲν μείζονος ἥμαρτε , μὴ δυνηθεὶς εἰς αὐτὴν κατᾶραι , οἱ γὰρ ἐπιχώριοι πόρρωθεν ἐς τὰς ναῦς ἐσφενδόνων , κράτιστοι τοῦτο ποιεῖν ὄντες , εἰς δὲ τὴν μικροτέραν προσορμισάμενος ἐκεῖ διὰ τὸν χειμῶνα κατέμεινεν . αἱ νήσοι δ’ αὐται τῇ περὶ τὸν Ἴβηρα ἠπείρῳ ἐπίκεινται · εἰσὶ δὲ τρεῖς , ἃς Ἓλληνες μὲν καὶ Ῥωμαῖοι κοινῇ Γυμνησίας καλοῦσιν , Οὐαλερίας δὲ καὶ Ὑασούσας οἱ Ἴβηρες , ἰδίᾳ δ’ ἑκάστην , τὴν μὲν Ἔβεσον , τὴν δὲ μείζω , μικροτέραν δὲ τὴν τρίτην φερωνυμώτατα . τὰ Γάδειρα δὲ οἶ Ῥωμαῖοι κατέσχον .
Lemmas: ὁ δέ Σκιπίων μέχρι εἄν πᾶς ὁ ἐν ὁ Ἰβηρία καθίστημι ἄρχω ὁ ἐκεῖ προστάσσω . καί πρῶτος μέν εἰς ὁ Λιβύη δύο πεντήρης πλέω , καί ὁ ὁ Γίσγωνος Ἀσδρούβας ἐκεῖ κατά Τύχη αὐτός συγκαταίρω . δεξιόομαι οὖν καί ἄμφω ὁ Σύφαξ , ἔνσπονδος γάρ ὁ Καρχηδόνιος γίγνομαι , μέρος ὁ Λιβύη βασιλεύω , καί καταλλάσσω σφεῖς , ὁ Σκιπίων οὐ ἴδιος ἔχθρα ἔχω εἶπον οὔτε μήv ὑπέρ ὁ κοινός δύναμαι κατά ἑαυτοῦ καταλύω . ἐπανέρχομαι οὖν αὖθις · καί ιλιτεργιος πολεμέω , ὅτι ὁ πρός αὐτός καταφεύγω Ῥωμαῖος μετά ὁ ὁ Σκιπίων θάνατος ὁ Καρχηδόνιος ἐκδίδωμι . καί οὖον πρότερος ὁ πόλις αὐτός κρατέω πρίν αὐτός ὁ τεῖχος ἐπιβαίνω τολμάω καί τιτρώσκω . αἰδέομαι γάρ ὁ στρατιώτης καί δείδω περί ἐκεῖνος τότε προσβάλλω πρόθυμος . καί κρατέω ὁ μέν ἄνθρωπος πᾶς ἀποκτείνω , ὁ δέ πόλις καταπίμπρημι ἅπας . καί ὁ φόβος οὗτος πολύς μέν ἑκών αὐτός προσχωρέω , πολύς δέ καί βία χειρόομαι · τις δέ πολιορκέω ὁ τε πόλις ἑαυτοῦ καίω καί ὁ οἰκεῖος φονεύω , ἐπί δέ οὗτος καί ἑαυτοῦ . ὁ πλείων δέ καταστρέφω ὁ Σκιπίων εἰς Καρχηδών ἀναζεύγνυμι · ἔνθα ὁ τε πατήρ καί ὁ θεῖον ἐπιτάφιος ἀγών ὁπλομαχία τίθημι . ὅτε πολύς μέν καί ἕτερος ἀγωνίζομαι , καί ἀδελφός δέ δύο περί βασίλεια διαφέρω , καίτοι ὁ Σκίπιωνος συναλλάσσω αὐτός σπουδάζω · καί ὁ πρέσβυς ὁ νέος καίτοι ἰσχυρός εἰμί ἀποκτείνω . ἀρρωστέω δέ μετέπειτα ὁ Σκιπίων , κάν οὗτος νεωτερίζω ὁ Ἴβηρ . στράτευμα γάρ ὁ Σκίπιωνος περί Σογκρῶνα χειμάζω κινέω , καί πρώην οὐ εὐπειθής εἰμί , οὖον μήv φανερός ἀποστασία ἐπιδείκνυμι · τότε δέ αἰσθάνομαι ὁ Σκιπίων κάμνω , ἐπεί καί ὁ μισθοφορά αὐτός βραδύνω , ἀναφανδά ἀφίστημι , καί ὁ χιλίαρχος σφεῖς ἀπελαύνω ὕπατος ἑαυτοῦ χειροτονέω · εἰμί δέ ὡς ὀκτακισχίλιοι . γιγνώσκω οὖν οὗτος οἶς Ἴβηρ ἀφίστημι πρόχειρος , καί ὁ συμμαχίς ὁ Ῥωμαῖος κακόω . καί ὁ Μάγος ἐκλείπω ἤδη ὁ Γάδειρα βούλομαι οὔτε ἐκλείπω καί εἰς ὁ ἤπειρος διαβαίνω πολύς κακουργέω . μανθάνω δέ αὐτός ὁ Σκιπίων , πέμπω πρός ὁ αποστατώ στρατόπεδον ἐπιστέλλω αὐτός συγγιγνώσκω - μονή δῆθεν ὅτι διά ἔνδεια ὁ ἀναγκαῖος νεωτερίζω , καί μηδείς ὑποπτεύω διά οὗτος ἄξιος , ἐπαινέω δέ καί ὁ ὁ ἀρχή ἀναδέχομαι αὐτός νάω μηδείς δεινός ἢ πάσχω ἢ δράω διά ἀναρχία . τοιοῦτος ὁ Σκίπιωνος γράφω ὁ στρατιώτης μανθάνω ὅτι περίειμι καί οὐδέ ὀργάω σφεῖς , οὐδείς ἔτι διακινέω . ὡς δέ ἀναρρώννυμι , τραχύς μέν οὐδέ τότε αὐτός ἐπαπειλέω , πέμπω δέ ὁ τε τροφή ἀποδίδωμι ὑπισχνέομαι , καί πᾶς πρός αὐτός ἀφικνέομαι καλέω ὡς εἄν βούλομαι , ἢ ἀθρόος ἢ ἐν μέρος κατά διαδοχή . οἶς δέ γε στρατιώτης κατά ὀλίγος ἀπέρχομαι οὐ θαρσέω , ὁμοῦ δέ ἀπέρχομαι . καί ὁ Σκιπίων ἔξω ὁ τεῖχος αὐτός αὐλίζομαι , πρός ἑσπέρα γάρ εἰμί , διατάσσω , καί παρέχω αὐτός ἄφθονος ὁ ἐπιτήδειος . καί ὁ μέν στρατοπεδεύω , αὐτός δέ ὁ θρασύς αὐτός εἰς ὁ πόλις εἰσέρχομαι κατασκευάζω , καί ὁ νύξ αὐτός κατασχάζω δήω . ἅμα δέ ἡμέρα , ὡς ἔξω ποῖ στρατεύω , πᾶς ὁ αὐτός στρατός προεκπέμπω . εἶτα ὁ ἄρτι ἔρχομαι εἴδομαι ὁ τεῖχος ἄνευ ὁ ὅπλον καλέω , εἷς αὐτός συστρατεύω , λαμβάνω ὁ σιτηρέσιον . σίον . καί οὕτως εἰσέρχομαι αὐτός σημαίνω ὁ ἐκχωρέω ὥσπερ ἔχω ἐπανέρχομαι . καί περιέχω αὐτός πολύς καί ὀνειδίζω καί ἀπειλέω , καί τέλος " πᾶς μέν φημί θνῄσκω εἰμί ἄξιος , οὖον μέντοι πᾶς θανατόω αὐτός , ἀλλά ὀλίγος ὅς καί ἤδη συλλαμβάνω δικαιόω , ὁ δέ ἄλλος ἀφίημι οὗτος εἶπον εἰς ὁ μέσος ὁ δέω παράγω , καί σταυρός προσδέω καί αἰκίζω ἀποκτείνω . ὡς δέ τις ὁ παρίστημι ἀγανακτέω θορυβέω , συχνός καί ἐκεῖνος κολάζω . καί μετά οὗτος ὁ μισθοφορά ὁ ἄλλος δίδωμι ἐπί ὁ Ἰνδίβιλις καί ἐπί ὁ Μανδόνιον στρατεύω . καί μή τολμάω ἐκεῖνος συμμείγνυμι αὐτός , αὐτός ἐπιτίθημι καί νικάω . ὁμολογέω δέ ἐκεῖνος , καί ὁ ἄλλος Ἰβηρία ὁ πλείων αὖθις δουλόω , καί ὁ Μάγος ὁ Γάδειρα ἐκλείπω , καί ὁ Μασινίσσας ὁ Ῥωμαῖος προσχωρέω . οἶς Καρχηδόνιος γάρ , τελευτάω Ἁσδρούβας ὁ Ἀννίβας ὁμαίμων , ψηφίζω ὁ μέν Ἰβηρία ἐξίστημι , ὁ δέ ἐν ὁ Ἰταλία ἀνακτάομαι · καί πέμπω ἀργύριον ὁ Μάγος , ἐν ἐπικουρικός κουρικός ἀθροίζω στρατεύω ἐπί αὐτός . καί ὅς πρός ὁ Ἰταλία αὖθις ὁρμάω ἀφικνέομαι πρός ὁ Γυμνησία νῆσος . καί ὁ μέν μείζων ἁμαρτάνω , μή δύναμαι εἰς αὐτός καταίρω , ὁ γάρ ἐπιχώριος πόρρωθεν εἰς ὁ ναῦς σφενδονάω , ἀγαθός οὗτος ποιέω εἰμί , εἰς δέ ὁ μικρός προσορμίζω ἐκεῖ διά ὁ χειμών καταμένω . ὁ νῆσος δέ αὐτός ὁ περί ὁ Ἴβηρ ἤπειρος ἐπίκειμαι · εἰμί δέ τρεῖς , ὅς Ἕλλην μέν καί Ῥωμαῖος κοινός Γυμνησία καλέω , Οὐαλερία δέ καί υασουω ὁ Ἴβηρ , ἴδιος δέ ἕκαστος , ὁ μέν Ἔβεσος , ὁ δέ μείζων , μικρός δέ ὁ τρίτος φερώνυμος . ὁ Γάδειρα δέ οἶς Ῥωμαῖος κατέχω .