joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 8.25
Ἐν μὲν οὖν τῇ Ἰταλίᾳ ταῦτα ἐγίνετο , ὁ δ’ ἕτερος Σκιπίων ὁ Γάιος εἰς τὴν Ἰβηρίαν παρέπλευσε , καὶ τὰ παραθαλάσσια αὐτῆς μέχρι τοῦ Ἴβηρος πάντα καὶ τῶν ἄνω συχνὰ τὰ μὲν βίᾳ , τὰ δ’ ἑκόντα προσείληφε , καὶ τὸν Βάννωνα μάχῃ νικήσας ἐζώγρησεν . ὁ δὲ τοῦ Ἀννίβου ὁμαίμων Ἀσδρούβας μαθὼν ταῦτα διέβη τὸν Ἴβηρα , καὶ τῶν μεταστάντων τινὰς ὑπηγάγετο · τοῦ δὲ Σκιπίωνος ἐπελθόντος αὐτῷ ἀνεχώρησεν . Οἱ δ’ ἐν τῇ Ῥώμῃ τὸν Φλαμίνιον καὶ τὸν Γέμινον ὑπάτους αὖθις εἵλοντο . Ἀννίβας δ’ ἄρτι τοῦ ἱαρὸς ἐπιστάντος ὡς ἔγνω τὸν Φλαμίνιον μετὰ Σερουιλίου Γεμίνου χειρὶ πολλῇ ἐπ’ αὐτὸν ἰόντα , πρὸς ἐξαπάτην αὐτῶν ἐτράπη , καὶ πλαττόμενος ἐνδιατρίψειν ἐκεῖ καὶ μάχην συνάψειν , ἐπεὶ νομίσαντες αὐτὸν οἱ Ῥωμαῖοι κατὰ χώραν μένειν ἀμελῶς τῶν ὁδῶν ἔσχον , ἐπὶ τοῦ στρατοπέδου τοὺς ἱππέας κατέλιπεν , αὐτὸς δ’ ὑπὸ νύκτα ἄρας τά τε στενόπορα μεθ’ ἡσυχίας διῆλθε καὶ πρὸς Ἀρήτιον ἠπείγετο · καὶ οἱ ἱππεῖς δέ , ἐπεὶ πολὺ προῆλθεν , ἀπῄεσαν αὐτῷ ἐφεπόμενοι . οἶ δ’ ὕπατοι γνόντες ἠπατημένοι , Γέμινος μὲν αὐτοῦ ὑπέμεινε τούς τ’ ἀφεστηκότας κακώσων καὶ κωλύσων ἐπικουρῆσαι Καρχηδονίοις , Φλαμίνιος δὲ μόνος ἐδίωκεν , ἵν αὐτοῦ μόνου τὸ ἔργον τῆς νίκης , ὡς ᾤετο , γένηται . καὶ τὸ Ἀρήτιον προκατέλαβεν · ὁ γὰρ Ἀννίβας συντομωτέραν τραπόμενος δυσόδοις ἐνέτυχε , καὶ ἀνθρώπους συχνοὺς καὶ πολλὰ ὑποζύγια καὶ τὸν ἕτερον τῶν ὀφθαλμῶν ἀπέβαλεν . ὀψὲ δ’ οὖν πρὸς τὸ Ἀρήτιον ἐλθών , καὶ εὑρὼν ἐκεῖ τὸν Φλαμίνιον , κατεφρόνησεν αὐτοῦ , καὶ μάχῃ μὲν οὐ συνέβαλε , τὸ γὰρ χωρίον ἀνεπιτήδειόν οἱ ἐδόκει , πείραν δὲ αὐτοῦ ποιούμενος ἔκειρε τὴν χώραν . κἀν τούτῳ ἐπεκδραμόντων τῶν Ῥωμαίων ἐπανήγαγεν , ἔνα φοβεῖσθαι δόξῃ . τῆς δὲ νυκτὸς ἐξαναστάς , ἐπιτήδειόν τι χωρίον πρὸς τὴν μάχην εὑρὼν ἔμεινε . καὶ του μὲν πεζοῦ τὸ πλεῖον κατὰ τὰ ὅρη λοχᾶν ἔταξε , τὸ δ’ ἱππικὸν σύμπαν ἔξω τῶν στενῶν ἀφανῶς ἐφεδρεύειν ἐκέλευσε , καὶ αὐτὸς ἐπὶ τοῦ γηλόφου μετ’ ὀλίγων ἐστρατοπεδεύσατο . ὁ δὲ Φλαμίνιος ἐν φρονήματι ὤν , καὶ ἐπὶ μετεώρου σὺν ὀλίγοις αὐτὸν ἰδών , τήν τε λοιπὴν στρατιὰν πόρρω ποι πεπομφέναι νομίσας , ῥᾳδίως μεμονωμένον αἱρήσειν ἤλπισε , καὶ ἐς τὸ στενὸν ἀπερισκέπτως εἰσῆλθε , κἀνταῦθα , ὀψὲ γὰρ ἦν , ηὐλίσατο . καὶ ὑπὸ μέσας νύκτας ὑπὸ καταφρονήσεως αὐτοὺς ἀφυλάκτως καθεύδοντας πανταχόθεν ὁμοῦ περιέσχον οἱ Καρχηδόνιοι , καὶ πόρρωθεν ἀκοντίοις καὶ σφενδόναις καὶ τοξεύμασι τοὺς μὲν εὐναζομένους ἔτι , τοὺς δὲ τὰ ὅπλα λαμβάνοντας ἔκτεινον , αὐτοὶ μή τι δεινὸν ἀντιπάσχοντες . οἱ γὰρ Ῥωμαῖοι , μηδενός αὐτοῖς συμπλεκομένου , σκότους τε καὶ ὁμίχλης οὔσης , οὐκ εἶχον τῇ σφετέρᾳ χρήσασθαι ἀρετῇ . τοσοῦτος δ’ ἐγένετο θόρυβος καὶ τοιαύτη ταραχώδης ἔκπληξις κατέσχεν αὐτοὺς ὡς μηδὲ τῶν σεισμῶν τῶν τότε γενομένων αἰσθέσθαι , καίπερ πολλὰ μὲν οἰκοδομήματα κατερράγη , πολλὰ δὲ καὶ τῶν ὀρῶν τὰ μὲν διέσχε , τὰ δὲ καὶ συνέπεσεν , ὡς καὶ τὰς φάραγγας ἐμφράξαι , καὶ ποταμοὶ δὲ τῆς ἀρχαίας ἐξόδου ἀποκλεισθέντες ἄλλην ἐτράποντο . τοιοῦτοι μὲν σεισμοὶ τὴν Τυρσηνίδα κατέσχον , οὐ μέντοι καὶ οἱ μαχόμενοι ἐν ἐννοίᾳ σφῶν ἐγένοντο . αὐτός τε οὖν ὁ Φλαμίνιος καὶ ἄλλοι παμπληθεῖς ἔπεσον , συχνοὶ δὲ ἐπί τινα λόφον ἀνέβησαν · ἐπεὶ δ’ ἡμέρα ἐγένετο , εἰς φυγὴν ὥρμησαν , καὶ καταληφθέντες τά τε ὅπλα καὶ ἑαυτοὺς ἐπ’ ἀδείᾳ παρέδοσαν . ὅ γε μὴν Ἀννίβας βραχὺ τῶν ὀμωμοσμένων ἐφρόντισε , πάντων δὲ τῶν ἐν τῷ στρατοπέδῳ ἁλόντων τὸ μὲν ὑπήκοον τό τε συμμαχικὸν τῶν Ῥωμαίων ἀφῆκεν , αὐτοὺς δὲ ἐκείνους δήσας ἐφύλασσε . πράξας δὲ ταῦτα ἐπὶ τὴν Ῥώμην ἠπείγετο , καὶ μέχρι μὲν Ναρνίας τήν τε γῆν τέμνων καὶ τὰς πόλεις προσαγόμενος πλὴν Σπωλητίου προῆλθε , Γάιόν τε ἐνταῦθα Κεντήνιον στρατηγὸν ἐνεδρεύοντα περισχὼν ἔφθειρεν · ὡς δὲ τῷ Σπωλητίῳ προσβαλὼν ἀπεκρούσθη , καὶ τὴν του Ναείρου γέφυραν καθῃρημένην εἶδε , καὶ περὶ τοὺς ἄλλους ποταμοὺς οὓς ἀναγκαῖον ἦν διελθεῖν τοῦτο γεγονὸς ἐπύθετο , τῆς μὲν ἐπὶ τὴν Ρώμην ὁρμῆς ἐπέσχεν , ἐς δὲ τὴν Καμπανίαν ἐτράπετο , τήν τε χώραν ἀρίστην καὶ τὴν πόλιν τὴν Καπύην μεγίστην οὖσαν ἀκούων , ἐνόμιζεν , εἰ σφᾶς προκαταλάβοι , καὶ τἄλλα δι’ ὀλίγου προσκτήσασθαι . Οἱ δ’ ἐν τῇ Ῥώμῃ πυθόμενοι περὶ τῆς ἥττης ἤλγησαν , καὶ δι’ ἐκείνους καὶ δι’ ἑαυτοὺς ὀδυρόμενοι , καὶ ἐν ἀπόρῳ ἦσαν , τάς τε γεφύρας τοῦ Τιβέριδος πλὴν μιᾶς καθεῖλον καὶ τὰ τείχη πολλαχῇ πεπονηκότα σπουδῇ ἐπεσκεύαζον . δικτάτωρά τε προχειρίσασθαι βουληθέντες αὐτοὶ ἐν ἐκκλησίᾳ αὐτὸν ἀνεῖπον . ἀγαπῶντες δὲ εἰ αὐτοὶ μόνοι σωθεῖεν , οὐκ ἔστειλαν τοῖς συμμάχοις βοήθειαν . πυθόμενοι δὲ τὸν Ἀννίβαν ἐς Καμπανίαν ὁρμηθῆναι , τότε καὶ τοῖς συμμάχοις ἐπικουρῆσαι ἔγνωσαν . τῷ δ’ Ἀννίβᾳ τὸν δικτάτωρα τὸν Φάβιον καὶ τὸν ἵππαρχον τὸν Μάρκον τὸν Μινούκιον ἀντικατέστησαν . οἳ ἐπ’ ἐκεῖνον ἐλθόντες ἐς μὲν χεῖρας αὐτῷ οὐκ ᾔεσαν , παρεπόμενοι δὲ ἐπετήρουν εἴ που καιρὸς μάχης παραπέσοι · ἀποκινδυνεῦσαι γὰρ ὁ Φάβιος κατεπτηχόσι στρατιώταις καὶ ἡττημένοις πρὸς πλείους καὶ νενικηκότας οὐκ ἤθελε , καὶ ἅμα ὅσῳ μᾶλλον τὴν χώραν κακώσειαν , τοσούτῳ θᾶσσον ἀπορῆσαι τροφῆς αὐτοὺς ἤλπισε . τοιούτοις χρώμενος λογισμοῖς οὔτ’ ἄλλῃ χώρᾳ ἐπήμυνεν οὔτε τῇ Καμπανίᾳ . κατέκλεισεν οὖν διὰ ταῦτα πᾶν τὸ πολέμιον εἰς τὴν Καμπανίαν · περισχὼν γὰρ αὐτοὺς ἁπανταχόθεν οὐκ εἰδότας ἐν φυλακῇ ἐποιήσατο . αὐτὸς μὲν γὰρ κἀκ τῆς θαλάσσης καὶ ἐκ τῆς συμμαχίδος τόν ἐπιτηδείων εὐπόρει , ἐκείνοις δὲ μόνα τὰ ἐκ τῆς γῆς ἣν ἔκειρον ὑπάρχοντα ᾔδει . καὶ διὰ τοῦτο ἀνεῖχε καὶ τῆς μελλήσεως οὐκ ἐφρόντιζε . διὸ καὶ παρὰ τῶν πολιτῶν αἰτίαν εἶχεν , ὡς καὶ μελλητὴς ἐπονομασθῆναι .
Lemmas: ἐν μέν οὖν ὁ Ἰταλία οὗτος γίγνομαι , ὁ δέ ἕτερος Σκιπίων ὁ Γάιος εἰς ὁ Ἰβηρία παραπλέω , καί ὁ παραθαλάσσιος αὐτός μέχρι ὁ Ἴβηρ πᾶς καί ὁ ἄνω συχνός ὁ μέν βία , ὁ δέ ἑκών προσλαμβάνω , καί ὁ Βάννων μάχομαι νικάω ζωγρέω . ὁ δέ ὁ Ἀννίβας ὅμαιμος Ἀσδρούβας μανθάνω οὗτος διαβαίνω ὁ Ἴβηρ , καί ὁ μεθίστημι τις ὑπάγω · ὁ δέ Σκίπιωνος ἐπέρχομαι αὐτός ἀναχωρέω . ὁ δέ ἐν ὁ Ῥώμη ὁ Φλαμίνιος καί ὁ Γέμινος ὕπατος αὖθις αἱρέω . Ἀννίβας δέ ἄρτι ὁ ἱερός ἐφίστημι ὡς γιγνώσκω ὁ Φλαμίνιος μετά Σερουίλιος Γεμῖνος χείρ πολύς ἐπί αὐτός εἶμι , πρός ἐξαπάτη αὐτός τρέπω , καί πλάσσω ἐνδιατρίβω ἐκεῖ καί μάχη συνάπτω , ἐπεί νομίζω αὐτός ὁ Ῥωμαῖος κατά χώρα μένω ἀμελής ὁ ὁδός ἔχω , ἐπί ὁ στρατόπεδον ὁ ἱππεύς καταλείπω , αὐτός δέ ὑπό νύξ ἀείρω ὁ τε στενόπορος μετά ἡσυχία διέρχομαι καί πρός Ἀρήτιος ἐπείγω · καί ὁ ἱππεύς δέ , ἐπεί πολύς προέρχομαι , ἄπειμι αὐτός ἐφέπω . οἶς δέ ὕπατος γιγνώσκω ἀπατάω , Γέμινος μέν αὐτός ὑπομένω ὁ τε ἀφίστημι κακόω καί κωλύω ἐπικουρέω Καρχηδόνιος , Φλαμίνιος δέ μόνος διώκω , ἵνα αὐτός μόνος ὁ ἔργον ὁ Νίκη , ὡς οἴομαι , γίγνομαι . καί ὁ Ἀρήτιος προκαταλαμβάνω · ὁ γάρ Ἀννίβας σύντομος τρέπω δυσοδέω ἐντυγχάνω , καί ἄνθρωπος συχνός καί πολύς ὑποζύγιον καί ὁ ἕτερος ὁ ὀφθαλμός ἀποβάλλω . ὀψέ δέ οὖν πρός ὁ Ἀρήτιος ἔρχομαι , καί εὑρίσκω ἐκεῖ ὁ Φλαμίνιος , καταφρονέω αὐτός , καί μάχομαι μέν οὖον συμβάλλω , ὁ γάρ χωρίον ἀνεπιτήδειος ὁ δοκέω , πείρω δέ αὐτός ποιέω κείρω ὁ χώρα . ἐν οὗτος ἐπεκτρέχω ὁ Ῥωμαῖος ἐπανάγω , νάω φοβέω δόξα . ὁ δέ νύξ ἐξανίστημι , ἐπιτήδειος τίς χωρίον πρός ὁ μάχη εὑρίσκω μένω . καί ὁ μέν πεζός ὁ πλείων κατά ὁ ὅρη λοχάω τάσσω , ὁ δέ ἱππικός σύμπας ἔξω ὁ στενός ἀφανής ἐφεδρεύω κελεύω , καί αὐτός ἐπί ὁ γήλοφος μετά ὀλίγος στρατοπεδεύω . ὁ δέ Φλαμίνιος ἐν φρόνημα εἰμί , καί ἐπί μετέωρος σύν ὀλίγος αὐτός ὁράω , ὁ τε λοιπός στρατία πόρρω ποῖ πέμπω νομίζω , ῥᾳδίως μονόω αἱρέω ἐλπίζω , καί εἰς ὁ στενός ἀπερισκέπτως εἰσέρχομαι , ἐνταῦθα , ὀψέ γάρ εἰμί , αὐλίζομαι . καί ὑπό μέσος νύξ ὑπό καταφρόνησις αὐτός ἀφύλακτος καθεύδω πανταχόθεν ὁμοῦ περιέχω ὁ Καρχηδόνιος , καί πόρρωθεν ἀκόντιον καί σφενδόνη καί τόξευμα ὁ μέν εὐνάζω ἔτι , ὁ δέ ὁ ὅπλον λαμβάνω ἐκτείνω , αὐτός μή τίς δεινός ἀντιπάσχω . ὁ γάρ Ῥωμαῖος , μηδείς αὐτός συμπλέκω , σκότος τε καί ὁμίχλη εἰμί , οὐ ἔχω ὁ σφέτερος χράω ἀρετή . τοσοῦτος δέ γίγνομαι θόρυβος καί τοιοῦτος ταραχώδης ἔκπληξις κατέχω αὐτός ὡς μηδέ ὁ σεισμός ὁ τότε γίγνομαι αἰσθάνομαι , καίπερ πολύς μέν οἰκοδόμημα καταρρήγνυμι , πολύς δέ καί ὁ ὄρος ὁ μέν διέχω , ὁ δέ καί συμπίπτω , ὡς καί ὁ φάραγξ ἐμφράσσω , καί ποταμός δέ ὁ ἀρχαῖος ἔξοδος ἀποκλείω ἄλλος τρέπω . τοιοῦτος μέν σεισμός ὁ Τυρσηνίς κατέχω , οὖον μέντοι καί ὁ μάχομαι ἐν ἔννοια σφεῖς γίγνομαι . αὐτός τε οὖν ὁ Φλαμίνιος καί ἄλλος παμπληθής πίπτω , συχνός δέ ἐπί τις λόφος ἀναβαίνω · ἐπεί δέ ἡμέρα γίγνομαι , εἰς φυγή ὁρμάω , καί καταλαμβάνω ὁ τε ὅπλον καί ἑαυτοῦ ἐπί ἄδεια παραδίδωμι . ὅς γε μήv Ἀννίβας βραχύς ὁ ὄμνυμι φροντίζω , πᾶς δέ ὁ ἐν ὁ στρατόπεδον ἁλίσκομαι ὁ μέν ὑπήκοος ὁ τε συμμαχικός ὁ Ῥωμαῖος ἀφίημι , αὐτός δέ ἐκεῖνος δήω φυλάσσω . πράσσω δέ οὗτος ἐπί ὁ Ῥώμη ἐπείγω , καί μέχρι μέν Ναρνία ὁ τε γῆ τέμνω καί ὁ πόλις προσάγω πλήν Σπωλήτιον προέρχομαι , Γάιος τε ἐνταῦθα Κεντήνιος στρατηγός ἐνεδρεύω περιέχω φθείρω · ὡς δέ ὁ Σπωλήτιον προσβάλλω ἀποκρούω , καί ὁ ὁ ναειροος γέφυρα καθαιρέω ὁράω , καί περί ὁ ἄλλος ποταμός ὅς ἀναγκαῖος εἰμί διέρχομαι οὗτος γίγνομαι πυνθάνομαι , ὁ μέν ἐπί ὁ Ῥώμη ὁρμή ἐπέχω , εἰς δέ ὁ Καμπανία τρέπω , ὁ τε χώρα ἀγαθός καί ὁ πόλις ὁ Καπύη μέγας εἰμί ἀκούω , νομίζω , εἰμί σφεῖς προκαταλαμβάνω , καί ἄλλος διά ὀλίγος προσκτάομαι . ὁ δέ ἐν ὁ Ῥώμη πυνθάνομαι περί ὁ ἧσσα ἀλγέω , καί διά ἐκεῖνος καί διά ἑαυτοῦ ὀδύρομαι , καί ἐν ἄπορος εἰμί , ὁ τε γέφυρα ὁ Τίβερις πλήν εἷς καθαιρέω καί ὁ τεῖχος πολλαχῆ πονέω σπουδή ἐπισκευάζω . δικτάτωρ τε προχειρίζω βούλομαι αὐτός ἐν ἐκκλησία αὐτός ἀνειπεῖν . ἀγάπη δέ εἰμί αὐτός μόνος σῴζω , οὐ στέλλω ὁ σύμμαχος βοήθεια . πυνθάνομαι δέ ὁ Ἀννίβας εἰς Καμπανία ὁρμάω , τότε καί ὁ σύμμαχος ἐπικουρέω γιγνώσκω . ὁ δέ Ἀννίβας ὁ δικτάτωρ ὁ Φάβιος καί ὁ Ἵππαρχος ὁ Μᾶρκος ὁ Μινούκιος ἀντικαθίστημι . ἕ ἐπί ἐκεῖνος ἔρχομαι εἰς μέν χείρ αὐτός οὐ ἔρχομαι , παρέπομαι δέ ἐπιτηρέω εἰμί ποῦ καιρός μάχη παραπίπτω · ἀποκινδυνεύω γάρ ὁ Φάβιος καταπτήσσω στρατιώτης καί ἡσσάομαι πρός πλείων καί νικάω οὐ ἐθέλω , καί ἅμα ὅσος μᾶλλον ὁ χώρα κακόω , τοσοῦτος ταχύς ἀπορέω τροφή αὐτός ἐλπίζω . τοιοῦτος χράω λογισμός οὔτε ἄλλος χώρα ἐπαμύνω οὔτε ὁ Καμπανία . κατακλείω οὖν διά οὗτος πᾶς ὁ πολέμιος εἰς ὁ Καμπανία · περιέχω γάρ αὐτός ἁπανταχόθεν οὐ οἶδα ἐν φυλακή ποιέω . αὐτός μέν γάρ ἐκ ὁ θάλασσα καί ἐκ ὁ συμμαχίς ὁ ἐπιτήδειος εὐπορέω , ἐκεῖνος δέ μόνος ὁ ἐκ ὁ γῆ ὅς κείρω ὑπάρχω οἶδα . καί διά οὗτος ἀνέχω καί ὁ μέλλησις οὐ φροντίζω . διό καί παρά ὁ πολίτης αἴτιος ἔχω , ὡς καί μελλητής ἐπονομάζω .