joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 15.14
Τῇ’ γοῦν ἐξῆς ἡμέρᾳ πρὸς τὴν βασίλισσαν ἧκεν , οὖσαν ὑπὸ φρουρούς , ἄκων προαχθῆναι λέγων εἰς τὴν ἀρχὴν τὴν βασίλειον , μηδὲ γὰρ εἶναι αὐτῷ πρὸς βουλῆς , καὶ θαρρεῖν αὐτὴν ἀναπείθων , ὡς οὐ δ’ ἑνὸς ἀτυχήσουσαν τῶν παρὰ δούλου ὀφειλομένων πρὸς δέσποιναν γίνεσθαι . ἠξίου δὲ τοὺς βασιλικοὺς ὑποδεῖξαι πάντας αὐτῷ θησαυρούς . ἡ δὲ “ τὰ κατ’ ἐμέ ” φησὶ πρὸς αὐτὸν ” ἀναθεμένη θεῷ τὴν μὲν ἔκπτωσιν τῆς βασιλείας ἐπιγράφω ταῖς ἁμαρτίαις μου , τὴν δὲ σὴν ἀνάρρησιν λογιζομένη ἀπὸ θεοῦ ὡς ἐξ ἐκείνου προβληθέντα σε προσκυνῶ , καὶ ἀξιῶ φείσασθαί μου τῆς ἀσθενείας καὶ ἐᾶσαι διάγειν με ἐν τῷ οἴκῳ μου . κἀκεῖνος “ εἰ μή τι ἀποκρύψεις τῶν τεθησαυρισμένων ἐν ἀποκρύφοις , ἔσται σοι καὶ τοῦτο ” φησί “ καὶ εἴ τι σοί ἐστι πρὸς ἀρέσκειαν ἕτερον , καὶ ὅρκον ἐξ αὐτῆς περὶ τούτου ἀπᾑτησεν . ” ἡ δὲ ὤμοσε , καὶ πλεῖστα ὑπέδειξε . καὶ ὅς αὐτίκα εἰς τὴν νῆσον αὐτὴν ὑπερώρισεν , ἣ τοῦ Πρίγκιπος ἐπωνόμασται , ἐν ᾗ μονὴν ὑπῆρχε δομησαμένη . ἦν γὰρ ὁ Νικηφόρος φιλοχρηματώτατος λίαν ἀπληστότατός τε καὶ ἀπιστότατος , καὶ κακίας πάσης , ὡς εἰπεῖν , καταγώγιον . καὶ οὐδ' ὑποκριθῆναι πρὸς βραχὺ τέως ἠνέσχετο πρὸς τοὺς ὑπηκόους χρηστότητα , ἀλλ’ αὐτίκα πάσης ἀδικίας τὰ πάντα ἐπλήρωσε . καὶ οὐδὲ τῶν συναραμένων αὐτῷ εἰς τὸ βασιλεῦσαι ἐφείσατο , ἀλλὰ τὸν μὲν Τριφύλλιον φαρμάκῳ ἀνεῖλε , τὸν δὲ πατρίκιον Βαρδάνην καὶ στρατηγὸν τῶν Ἀνατολικῶν , ᾧ Τοῦρκος ἦν ἐπίκλησις , ἀναγορευθέντα εἰς βασιλέα παρὰ τῶν ἑᾡων ταγμάτων εἴτε θέλοντα εἴτε ἄκοντα , λέγεται γὰρ ἀμφότερα , εἶτα μεταμεληθέντα καὶ πίστεις ἀπαθείας παρ’ αὐτοῦ εἰληφότα , μοναχόν τε γενόμενον , καὶ εἰς τὴν νῆσον τὴν λεγομένην πρώτην διαπεραιωθέντα , ὅπου ἦν δειμάμενος μοναστήριον , στείλας κρυφίως τινάς , ὡς δοκεῖν ἀγνοοῦντος αὐτοῦ πεπρᾶχθαι τὸ ἔργον , ἐστέρησε τοῦ φωτός , καὶ λυπεῖσθαι ἐσχηματίζετο καὶ ἐξώμνυτο ἀμέθεκτος εἶναι τοῦ τοιούτου τολμήματος . τὸν δὲ τῆς Εἰρήνης υἱὸν τὸν Κωνσταντῖνον προσελάβετο καὶ ὑπεποιεῖτο , ἔν αὐτῷ ὑποδείξῃ κρυπτόμενα χρήματα . κἀκεῖνος ὑπέδειξεν ἐν τοίχῳ συνεκτισμένα πολλά . συνεὶς δὲ ὁ βασιλεὺς Νικηφόρος ἀχθομένους αὐτῷ ἅπαντας , καὶ δείσας μὴ τὴν Εἰρήνην αὖθις ἐγγὺς οὖσαν λαβόντες εἰς τὴν βασιλείαν ἐπαναγάγωσιν , εἰς Λέσβον αὐτὴν ὑπερόριον ἔθετο , καὶ φρουροὺς ἐπιστήσας αὐτῇ , ἔνθα τῇ λύπῃ καταποθεῖσα τὴν ζωὴν ἐξεμέτρησεν . ἔστεψε δὲ καὶ τόν υἱὸν αὐτοῦ Σταυράκιον ὁ Νικηφόρος , εἰδεχθῆ τε λίαν ὄντα καὶ ἀφελῆ καὶ μήτε εἶ - δος μήτε μὴν γενναιότητα μήτε σύνεσιν ἔχοντα τυραννίδος ἐπάξια . τοῦ μέντοι πατριάρχου Ταρασίου τὸν βίον μετηλλαχότος κατὰ τὴν πρώτην ἑβδομάδα τῶν νηστειῶν , Νικηφόρος ὁ ἀοίδιμος ψήφῳ κοινῇ κατὰ τὴν τοῦ πάσχα κυριακὴν πατριάρχης κεχειροτόνητο , ἀσηκρῆτις τυγχάνων , Πλάτωνος καὶ Θεοδώρου τοῦ γεγονότος ἡγουμένου τῆς τοῦ Στουδίου μονῆς στασιασάντων διὰ τὴν τοῦ μάκαρος ἐκείνου χειροτονίαν , ὅτι ἀθρόως ἐκ λαικῶν εἰς τὴν ἐπισκοπὴν προκεχείριστο , καίτοι τούτου πολλάκις πραχθέντος . οὕς καὶ ἀπελάσαι τῆς πόλεως ὁ βασιλεὺς ἐβουλεύσατο , οὐ μὴν καὶ εἰς ἔργον τὸ βούλευμα ἤνεγκεν . εἰσὶ δ’ οἱ λέγουσι σκῆψιν εἶναι τὸ στασιάσαι αὐτοὺς διὰ τὸ ἐκ λαικῶν γενέσθαι πατριάρχην τὸν ἱερὸν Νικηφόρον , τὸ δ’ ἀληθὲς αἴτιον φιλαρχίαν εἶναι . ἠβούλοντο γὰρ τῆς ἐκκλησίας ἐγκρατεῖς γενέσθαι καὶ τοῦ ἀρχιερατικοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐπιβῆναι θρόνου περὶ πλείστου πεποίηντο . τῷ δὲ υἱῷ αὐτοῦ Σταυρακίῳ ἀγαγέσθαι γυναῖκα ὁ βασιλεὺς βουληθεὶς Θεοφανὼ τὴν Ἀθηναίαν , προσγενῆ τῆς βασιλίσσης Εἰρήνης οὖσαν καὶ ἤδη κατηγγυημένην ἀνδρί , διαζεύξας αὐτοῦ ἀθέσμως τῷ Σταυρακίῳ συνέζευξε . πανσπερμία δὲ παντοδαπῆς κακίας οὗτος τυγχάνων ὁ αὐτοκράτωρ οὐ διέλιπεν ἄλλα ἐπ’ ἄλλοις εἰς συντριβὴν τῶν ὑπηκόων ἐπινοούμενος . ὀλίγων δ’ ἐπιμνησθήσομαι , τὰ πολλὰ παρεῶν , ἔν’ ὡς ἐκ πλήρους πίθου γεῦμα ταῦτα τοῖς τῇ ἱστορίᾳ ἐντυγχάνουσιν ἔσοιντο . στρατεύεσθαι τοὺς ἀπόρους ἐκ τῶν θεμάτων ἐθέσπισε καὶ παρὰ τῶν ὁμοχώρων ὅπλα τε αὐτοῖς χορηγεῖσθαι καὶ ἀναλώματα καὶ τὰ τῶν ἀπόρων τέλη τοὺς εὐποροῦντας εἰσπράττεσθαι , ὃ ἀλληλέγγυον ὠνομάσθη . ἐπόπτας προυβάλλετο , ἐπισκήπτων ἐπαύξειν σφᾶς τὰ δημόσια , ἀπαιτεῖσθαι δὲ καὶ ὑπὲρ χαρτιατικοῦ ἐπὶ τῷ νομίσματι δύο κεράτια . οἱ καὶ τὰ κρείττω τῶν ἀκινήτων ἐκ τῶν δεσποτῶν ἀφαιρούμενοι τῷ δημοσίῳ ἀφώριζον . τούτου καὶ ἡ τοῦ καπνικοῦ ἐπίθεσις ἐννόημα κάκιστον , ἐπαχθέντος τοῖς τῶν ἐκκλησιῶν καὶ πιωχείων γηροκομείων τε καὶ μοναστηρίων παροίκοις καὶ παντὶ μήτε γῆν ἔχοντι μήτε τέλος , καὶ τὸ τοὺς ἐξ ἀπόρων ὅπως δήποτε εἰς εὐπορίαν μετενεχθέντας χρήματα ἀπαιτεῖσθαι , ὡς εὑρετὰς θησαυρῶν , καὶ τὸ τοὺς τῶν νηῶν κτήτορας ἀναγκάζεσθαι γῆν ὠνεῖσθαι ἀπὸ τοῦ δημοσίου , ἀνθρώπους οὐδ’ ὅ,τι ἐστὶ γεωργία γινώσκοντας , καὶ τοῦτο ἐπὶ τῶν ἐν τοῖς θέμασιν οἰκούντων ναυκλήρων ἐγίνετο . τοῖς δ’ ἐν Κωνσταντινουπόλει νηῶν κτήτορσι προσερρίπτει ἀνὰ δώδεκα λίτρας ἑκάστης χρυσίου , ἔνα τόκον καταβάλοι τῷ δημοσίῳ , τῶν ἄλλων βαρῶν τῶν τοῖς πλοίοις ἐπικειμένων ἐπέκεινα . καὶ οὓς δ’ ἂν ἔμαθε τῶν ἐμπόρων ἢ ἐργαστηρίων προϊσταμένων πολλῶν εὐπορεῖν , στέλλων ἀφῃρεῖτο τὰ χρήματα , πολλοστόν τι μέρος ἐκείνοις ἐῶν , οἷον καὶ ἐπί τινι πράτῃ κηρίων εἶργ’ ἄσατο . μαθὼν γὰρ τὸν ἄνδρα ἐκεῖνον κύριον εἶναι χρημάτων πολλῶν μεταπέμεται αὐτόν , καὶ “ ἐπίθες σου ” φησί “ τὴν χεῖρα τῇ κεφαλῇ μου , καὶ ὄμοσον κατ’ αὐτῆς πόσον σοι χρυσίον ἐστί . ” τοῦ δὲ βιασθέντος τοῦτο ποιῆσαι , καὶ ὀμόσαντος ἑκατὸν ἔχειν λίτρας , ἐνεχθῆναι ταύτας παρεκελεύσατο . ὡς οὖν ἐκομίσθησαν , “ οὐ χρεία σοι τοσούτου ” εἶπε “ χρυσοῦ . ” δέκα γοῦν λίτρας αὐτῷ ἐπιτρέψας λαβεῖν τὰς λοιπὰς αὐτὸς ᾠκειώσατο , ὁμοδίαιτον αὐτὸν τηνικαῦτα πεποιηκώς , ἐνενήκοντα χρυ - σίου λιτρῶν τὸ συναριστῆσαι τῷ βασιλεῖ οὐχ ἑκόντα πριάμενον .
Lemmas: Τῆ γοῦν ἑξῆς ἡμέρα πρός ὁ βασίλισσα ἵημι , εἰμί ὑπό φρουρός , ἄκων προάγω λέγω εἰς ὁ ἀρχή ὁ βασίλειος , μηδέ γάρ εἰμί αὐτός πρός βουλή , καί θαρσέω αὐτός ἀναπείθω , ὡς οὖον δέ εἷς ἀτυχέω ὁ παρά δοῦλος ὀφείλω πρός δέσποινα γίγνομαι . ἀξιόω δέ ὁ βασιλικός ὑποδείκνυμι πᾶς αὐτός θησαυρός . ὁ δέ “ ὁ κατά ἐγώ ” φημί πρός αὐτός ” ἀνατίθημι θεός ὁ μέν ἔκπτωσις ὁ βασίλεια ἐπιγράφω ὁ ἁμαρτία ἐγώ , ὁ δέ σός ἀνάρρησις λογίζομαι ἀπό θεός ὡς ἐκ ἐκεῖνος προβάλλω σύ προσκυνέω , καί ἀξιόω φείδομαι ἐγώ ὁ ἀσθένεια καί ἐάω διάγω ἐγώ ἐν ὁ οἶκος ἐγώ . ἐκεῖνος “ εἰμί μή τίς ἀποκρύπτω ὁ θησαυρίζω ἐν ἀπόκρυφος , εἰμί σύ καί οὗτος ” φημί “ καί εἰμί τίς σύ εἰμί πρός ἀρέσκεια ἕτερος , καί Ὅρκος ἐκ αὐτός περί οὗτος ἀπαιτέω . ” ὁ δέ ὄμνυμι , καί πλεῖστος ὑποδείκνυμι . καί ὅς αὐτίκα εἰς ὁ νῆσος αὐτός ὑπερορίζω , ὅς ὁ Πρίγκιπος ἐπονομάζω , ἐν ὅς μονή ὑπάρχω δομέω . εἰμί γάρ ὁ Νικηφόρος φιλοχρήματος λίαν ἄπληστος τε καί ἄπιστος , καί κακία πᾶς , ὡς εἶπον , καταγώγιον . καί οὐδέ ὑποκρίνομαι πρός βραχύς τέως ἀνέχω πρός ὁ ὑπήκοος χρηστότης , ἀλλά αὐτίκα πᾶς ἀδικία ὁ πᾶς πληρόω . καί οὐδέ ὁ συναίρω αὐτός εἰς ὁ βασιλεύω φείδομαι , ἀλλά ὁ μέν τριφύλλιον φάρμακον ἀναιρέω , ὁ δέ πατρίκιος Βαρδάνη καί στρατηγός ὁ ἀνατολικός , ὅς Τοῦρκος εἰμί ἐπίκλησις , ἀναγορεύω εἰς βασιλεύς παρά ὁ ᾠόν τάγμα εἴτε ἐθέλω εἴτε ἄκων , λέγω γάρ ἀμφότερος , εἶτα μεταμελέω καί πίστις ἀπάθεια παρά αὐτός λαμβάνω , μοναχός τε γίγνομαι , καί εἰς ὁ νῆσος ὁ λέγω πρῶτος διαπεραιόω , ὅπου εἰμί δέμω μοναστήριον , στέλλω κρύφιος τις , ὡς δοκέω ἀγνοέω αὐτός πράσσω ὁ ἔργον , στερέω ὁ φάος , καί λυπέω σχηματίζω καί ἐξόμνυμι ἀμέθεκτος εἰμί ὁ τοιοῦτος τόλμημα . ὁ δέ ὁ Εἰρήνη υἱός ὁ Κωνσταντῖνος προσλαμβάνω καί ὑποποιέω , ἐν αὐτός ὑποδείκνυμι κρύπτω χρῆμα . ἐκεῖνος ὑποδείκνυμι ἐν τοῖχος συγκτίζω πολύς . συνίημι δέ ὁ βασιλεύς Νικηφόρος ἄχθομαι αὐτός ἅπας , καί δείδω μή ὁ Εἰρήνη αὖθις ἐγγύς εἰμί λαμβάνω εἰς ὁ βασίλειος ἐπανάγω , εἰς Λέσβος αὐτός ὑπερόριος τίθημι , καί φρουρός ἐφίστημι αὐτός , ἔνθα ὁ λύπη καταπίνω ὁ ζωή ἐκμετρέω . στέφω δέ καί ὁ υἱός αὐτός Σταυράκιος ὁ Νικηφόρος , εἰδεχθής τε λίαν εἰμί καί ἀφελής καί μήτε εἰμί - δίδωμι μήτε μήv γενναιότης μήτε σύνεσις ἔχω τυραννίς ἐπάξιος . ὁ μέντοι πατριάρχης Ταρασίου ὁ βίος μεταλλάσσω κατά ὁ πρῶτος ἑβδομάς ὁ νηστεία , Νικηφόρος ὁ ἀοίδιμος ψῆφος κοινός κατά ὁ ὁ πάσχα κυριακός πατριάρχης χειροτονέω , ἀσηκρῆτις τυγχάνω , Πλάτων καί Θεόδωρος ὁ γίγνομαι ἡγέομαι ὁ ὁ στουδιον μονή στασιάζω διά ὁ ὁ μάκαρ ἐκεῖνος χειροτονία , ὅτι ἀθρόος ἐκ λαϊκός εἰς ὁ ἐπισκοπή προχειρίζω , καίτοι οὗτος πολλάκις πράσσω . ὅς καί ἀπελαύνω ὁ πόλις ὁ βασιλεύς βουλεύω , οὖον μήv καί εἰς ἔργον ὁ βούλευμα φέρω . εἰμί δέ ὁ λέγω σκῆψις εἰμί ὁ στασιάζω αὐτός διά ὁ ἐκ λαϊκός γίγνομαι πατριάρχης ὁ ἱερόν Νικηφόρος , ὁ δέ ἀληθής αἴτιος φιλαρχία εἰμί . βούλομαι γάρ ὁ ἐκκλησία ἐγκρατής γίγνομαι καί ὁ ἀρχιερατικός ὁ Κωνσταντινούπολις ἐπιβαίνω θρόνος περί πλεῖστος ποιέω . ὁ δέ υἱός αὐτός Σταυράκιος ἄγω γυνή ὁ βασιλεύς βούλομαι Θεοφανώ ὁ Ἀθηναῖος , προσγίγνομαι ὁ βασίλισσα Εἰρήνη εἰμί καί ἤδη κατεγγυάω ἀνήρ , διαζεύγνυμαι αὐτός ἄθεσμος ὁ Σταυράκιος συζεύγνυμι . πανσπερμία δέ παντοδαπής κακία οὗτος τυγχάνω ὁ αὐτοκράτωρ οὖον διαλείπω ἄλλος ἐπί ἄλλος εἰς συντριβή ὁ ὑπήκοος ἐπινοέω . ὀλίγος δέ ἐπιμιμνήσκομαι , ὁ πολύς πάρειμι , ἐν ὡς ἐκ πλήρης πίθος γεῦμα οὗτος ὁ ὁ ἱστορία ἐντυγχάνω εἰμί . στρατεύω ὁ ἄπορος ἐκ ὁ θέμα θεσπίζω καί παρά ὁ ὁμόχωρος ὅπλον τε αὐτός χορηγέω καί ἀνάλωμα καί ὁ ὁ ἄπορος τέλος ὁ εὐπορέω εἰσπράσσω , ὅς ἀλληλέγγυος ὀνομάζω . ἐπόπτης προβάλλω , ἐπισκήπτω ἐπαυξάνω σφεῖς ὁ δημόσιος , ἀπαιτέω δέ καί ὑπέρ χαρτιατικόν ἐπί ὁ νόμισμα δύο κερατωνία . ὁ καί ὁ ἀγαθός ὁ ἀκίνητος ἐκ ὁ δεσπότης ἀφαιρέω ὁ δημόσιος ἀφορίζω . οὗτος καί ὁ ὁ καπνικός ἐπίθεσις ἐννόημα κακός , ἐπάγω ὁ ὁ ἐκκλησία καί πιωχείων γηροκομείο τε καί μοναστήριον πάροικος καί πᾶς μήτε γῆ ἔχω μήτε τέλος , καί ὁ ὁ ἐκ ἄπορος ὅπως δήποτε εἰς εὐπορία μεταφέρω χρῆμα ἀπαιτέω , ὡς εὑρετής θησαυρός , καί ὁ ὁ ὁ ναός κτήτωρ ἀναγκάζω γῆ ὠνέομαι ἀπό ὁ δημόσιος , ἄνθρωπος οὐδέ ὅστις εἰμί γεωργία γιγνώσκω , καί οὗτος ἐπί ὁ ἐν ὁ θέμα οἰκέω ναύκληρος γίγνομαι . ὁ δέ ἐν Κωνσταντινούπολις ναός κτήτωρ προσερρίπτω ἀνά δώδεκα λίτρα ἕκαστος χρυσίον , νάω τόκος καταβάλλω ὁ δημόσιος , ὁ ἄλλος βάρος ὁ ὁ πλοῖον ἐπίκειμαι ἐπέκεινα . καί ὅς δέ εἄν μανθάνω ὁ ἔμπορος ἢ ἐργαστήριον προΐστημι πολύς εὐπορέω , στέλλω ἀφαιρέω ὁ χρῆμα , πολλοστός τίς μέρος ἐκεῖνος ἐάω , οἷος καί ἐπί τις πράτης κηρίων ἔργω ἀάω . μανθάνω γάρ ὁ ἀνήρ ἐκεῖνος κύριος εἰμί χρῆμα πολύς μεταπέμπω αὐτός , καί “ ἐπιτίθημι σύ ” φημί “ ὁ χείρ ὁ κεφαλή ἐγώ , καί ὄμνυμι κατά αὐτός πόσος σύ χρυσίον εἰμί . ” ὁ δέ βιάζω οὗτος ποιέω , καί ὄμνυμι ἑκατόν ἔχω λίτρα , φέρω οὗτος παρακελεύομαι . ὡς οὖν κομίζω , “ οὖον χρεία σύ τοσοῦτος ” εἶπον “ χρυσός . ” δέκα γοῦν λίτρα αὐτός ἐπιτρέπω λαμβάνω ὁ λοιπάς αὐτός οἰκειόω , ὁμοδίαιτος αὐτός τηνικαῦτα ποιέω , ἐνενήκοντα ΧΡΥ - σίον λίτρα ὁ συναριστέω ὁ βασιλεύς οὐ ἑκών ὠνέομαι .