joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 13.18
Τοῦ δὲ Γρατιανοῦ τελευτήσαντος κατελείφθη βασιλεὺς αὐτοκράτωρ τῶν ἑσπερίων ὁ νέος Οὐαλεντινιανός , μήπω δὲ πρόσηβος γεγονώς . ὃς ὑποφθαρεὶς παρὰ τῆς μητρὸς Ἰουστίνης ἀρειανιζούσης τῷ τῶν ἀρειανῶν συνέθετο δόγματι καὶ τοῖς ὀρθοδόξοις ἀντέκειτο . ἐπαναστάντος οὖν αὐτῶ τοῦ Μαξίμου καὶ τυραννίδι ἐπιχειρήσαντος καὶ ἐν μάχαις ὑπερτερήσαντος , ἔγραψε πρὸς τὸν βασιλέα Θεοδόσιον τὰ συμβάντα , συμμαχίαν αἰτούμενος . κἀκεῖνος μὴ δεῖν θαυμάζειν ἀντέγραψεν εἰ ὁ δοῦλος ὑπερτερεῖ δεσπότου κατεξαναστὰς τοῦ τὸν οἰκεῖον ἀθετοῦντος δεσπότην καὶ κτίσμα καὶ δοῦλον καλοῦντος τὸν κτίστην , καὶ τῷ πατρὶ ὁμοούσιον καὶ ὁμότιμον . ἀπελθὼν δὲ εἰς συμμαχίαν αὐτοῦ τόν τε Μάξιμον συλλαβὼν ἀνεῖλε καὶ τὸν στρατηγὸν Ἀνδραγάθιον , ὃς ἐδολοφόνησε τὸν Γρατιανόν . εἶτ’ αὖθις Εὐγένιος ἐπανέστη κατὰ τοῦ νέου Οὐαλεντινιανοῦ καὶ τυραννίδι ἐπέθετο . φοβηθεὶς οὖν Οὐαλεντινιανὸς ἀγχόνῃ τοῦ βίου ἑαυτὸν ὑπεξήγαγε . καὶ μαθὼν τὴν Εὐγενίου τυραννίδα Θεοδόσιος ἐξεστράτευσε κατ’ αὐτοῦ . καὶ εἰς Θεσσαλονίκην ἐλθὼν μετὰ τοῦ στρατεύματος , ἐκεῖνος μὲν ὑβρίσθη ὑπὸ τῶν Θεσσαλονικέων , ὁ δὲ ἔπαρχος ἐφονεύθη , στασιάσαντος τοῦ δήμου δι’ αἰτίας τινάς . τότε μὲν οὖν ἐπὶ τῇ τοῦ λαοῦ κινήσει ἔδοξεν ἀνεξικακῆσαι ὁ βασιλεύς · μετὰ δὲ ταῦτα ἱππικὸν ἀγῶνα ἐκήρυξε , καὶ τοῦ λαοῦ ἀθροισθέντος ἐπὶ τὸ θέατρον περιέστησεν αὐτοῖς τὰ στρατεύματα , καὶ κατετόξευσαν τὸν δῆμον καὶ κατηκόντισαν , ὥστε θανεῖν ἐξ αὐτῶν ἄχρι τῶν πεντεκαίδεκα χιλιάδων . καὶ οὕτως ἐκπλήσας ὁ Θεοδόσιος τὸν θυμόν , ἐκεῖθεν ἀπάρας εἰς τὴν πόλιν τῶν Μεδιολάνων ἀφίκετο . ὅπου καὶ ἠλέγχθη παρὰ τοῦ μεγάλου Ἀμβροσίου καὶ εἰσελθεῖν εἰς τὴν ἐκκλησίαν οὐ συγκεχώρητο . καὶ οὐ πρότερον ἐφῆκεν αὐτῷ τὴν εἰς τὸ θεῖον θέμενος εἴσοδον , εἰ μὴ νόμον ἔθετο τὰς ψήφους τὰς φονικὰς μὴ πρότερον ἐκβιβάζεσθαι , πρὶν ἂν παρέλθοιεν μετὰ τὴν ψῆφον ἡμέραι τριάκοντα . τοῦτο δ’ ἐποίησε διὰ τὸ τοῦ βασιλέως ὀξύρροπον εἰς θυμόν , ἔνα διὰ τῶν τριάκοντα ἡμερῶν τοῦ θυμοῦ καταστορεννυμένου ἀπαθῶς ἐπισκέπτηται τἀς ψήφους καὶ τὰς μὲν ἐννόμους κυροῖ , τῶν δὲ δι’ ὀργὴν ἴσως ἐψηφισμένων ἀργίαν καταψηφίζηται . τῷ δὲ τυράννῳ Εὐγενίῳ συμμίξας ἐν ταῖς Γαλλίαις ὁ Θεοδόσιος νικᾷ αὐτὸν καὶ συλλαμβάνει καὶ ἀναιρεῖ . οὗτος ὁ βασιλεὺς ἰδιωτεύων εἶχε γυναῖκα εὐσεβῆ τε καὶ σώφρονα καὶ φιλόπτωχον τὴν Πλακίλλαν , ἐξ ἧς αὐτῷ ἐγεννήθησαν Ὁνώριος καὶ Ἀρκάδιος · ἣν καὶ Αὐγού - στὰν ἐποίησε . μετὰ δὲ τὴν βασιλείαν θανούσης αὐτῆς , ἔγημε Γάλλαν τὴν Οὐαλεντινιανοῦ τοῦ μεγάλου θυγατέρα . ἀποδημοῦντος δὲ τοῦ βασιλέως τὰ ἑσπέρια οἱ Ἰουδαῖοι τὸν τῆς πόλεως ἔπαρχον Ὁνώρατον δεξιωσάμενοι κτίζουσι συναγωγὴν ἐν τοῖς Χαλκοπρατείοις πολυτελῆ , ἐκείνου παραχωρήσαντος · ἦν γὰρ τὰ Ἑλλήνων πρεσβεύων . ὁ δὲ τῆς πόλεως δῆμος ἀγανακτήσας ἐπὶ τούτῳ ἐβλασφήμει τὸν ἔπαρχον · καὶ ὃς ἐν οὐδενὶ λόγῳ τὰς βλασφημίας πεποίητο . μὴ φέρων οὖν ὁ λαὸς πῦρ ἐνίησι νυκτὸς τῇ συναγωγῇ καὶ ταύτην ἐμπίπρησι . γράφει οὖν περὶ τούτου τῷ βασιλεῖ Θεοδοσίῳ ὁ ἔπαρχος . κἀκεῖνος ἐπιτιμᾷ τοῖς τολμήσασι τὸν ἐμπρησμὸν τῆς συναγωγῆς ἔκτισιν τῶν ἀναλωμάτων τῶν εἰς αὐτήν , καὶ ἐφίησιν αὖθις κτισθῆναι αὐτήν . τοῦτο μαθὼν ὁ μέγας Ἀμβρόσιος , τοῦ βασιλέως τῇ πόλει τῶν Μεδιολανῶν ἐνδημοῦντος καὶ κατά τινα τῶν δεσποτικῶν ἑορτῶν εἰς τὴν ἐκκλησίαν ἀφικομένου , ἤρξατο λέγειν “ ἴνα τί , βασιλεῦ , τὸν ἐξ ἰδιώτου σε βασιλέα ποιήσαντα καὶ τὴν οἰκείαν ἐγχειρίσαντα ποίμνην , ἣν τῷ ἑαυτοῦ ἐκτήσατο αἵματι , καὶ ταινιώσαντά σου τὴν κεφαλὴν αὐχμῶσαν πρῴην , αὐτὸς ὑβρίζεις , τοὺς ἀθετοῦντας αὐτὸν τῶν ἐπεγνωκότων προτιμοτέρους τιθέμενος καὶ δίκας εἰσπράττων ὑπὲρ Ἰουδαίων χριστιανοὺς καὶ βίαν αὐτοῖς ἐπάγων ἐν μέσῃ τῇ πόλει , ἐν ᾗ κηρύττεται ὁ Χριστὸς καὶ προσκυνεῖται σταυρός , συναγωγὴν οἰκοδομῆσαι τοῖς χριστοκτόνοις ; ” καὶ ὁ βασιλεὺς πρὸς τὸν ἔλεγχον αἰδεσθεὶς ἔφη “ καὶ δώσομεν , ὦ ἐπίσκοπε , τοῖς δήμοις ἀτάκτως καὶ ἀναιδῶς ἐν εὐνομουμέναις πόλεσιν ὅσα βούλονται δρᾶν ; ” “ ἀλλ’ οὐδὲ τοῦτο δοτέον , ὧ βασιλεῦ , ” ὁ ἱερὸς Ἀμβρόσιος ἀντεπήνεγκε “ τὸ συναγωγὰς ἔχειν τοὺς Ἰουδαίους ἐν μέσῳ πόλεως εὐσεβοῦς καὶ βλασφήμους εὐχὰς ἀναπέμπειν ἐπ’ ἀκροάσει θεοσεβῶν . ” μὴ σύγε τοῦτο θεσπίσαις , ὀρθοδοξότατε Αὔγουστε . τούτοις ὁ Θεοδόσιος μαλαχθεὶς τοῖς Βυζαντίοις τε ἀνῆκε τὸ ἐπιτίμιον καὶ συναγωγὴν ἐντὸς τῆς βασιλίδος τῶν πόλεων τοὺ ’ς Ἰουδαίους ἔχειν ἀπείρηκε . τοῖς Ἀντιοχεῦσι δὲ φόρων ἐπιταχθέντων νέων , κινηθεὶς ὁ δῆμος εἰς ἀγανάκτησιν διὰ τὸ καινὸν τῆς εἰσπράξεως εἰκόνας τῆς προτέρας γαμετῆς τοῦ βασιλέως Θεοδοσίου ἐν τῇ ἀγορᾷ τῆς πόλεως αὐτῶν ἱσταμένας κατέσπασε καὶ ἔσυρεν ἐν ταῖς δημοσίαις ὁδοῖς . διόπερ ὀργισθεὶς ἐκεῖνος , τά τε δίκαια τῆς πόλεως ἀφείλετο καὶ τῇ ἐκ γειτόνων Λαοδικείᾳ ταύτην ὑπέταξε καὶ τοὺς αὐτῆς πολίτας διαθήσειν ἠπείλει κακῶς , καὶ διέθετο ἄν , εἰ μὴ Φλαβιανὸς ὁ τότε τῆς Ἀντιοχείας ἀρχιερεὺς τῷ βασιλεῖ προσελθὼν ἐπρέσβευσε καὶ ἐνδοῦναι αὐτὸν πεποίηκε τοῦ θυμοῦ . ὅτε καὶ ὁ μέγας πατὴρ ὁ Χρυσόστομος Ἰωάννης τοὺς Ἀνδριάντας ἐπιγραφομένους λόγους συνέγραψε , τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ ἐκκλησίας τυγχάνων πρεσβύτερος .
Lemmas: ὁ δέ Γρατιανός τελευτάω καταλείπω βασιλεύς αὐτοκράτωρ ὁ ἑσπέριος ὁ νέος Οὐαλεντινιανός , μήπω δέ πρόσηβος γίγνομαι . ὅς ὑποφθείρω παρά ὁ μήτηρ Ἰουστίνη ἀρειανίζω ὁ ὁ αρειανός συντίθημι δόγμα καί ὁ ὀρθόδοξος ἀντίκειμαι . ἐπανίστημι οὖν αὐτός ὁ Μάξιμος καί τυραννίς ἐπιχειρέω καί ἐν μάχη ὑπερτερέω , γράφω πρός ὁ βασιλεύς Θεοδόσιος ὁ συμβαίνω , συμμαχία αἰτέω . ἐκεῖνος μή δήω θαυμάζω ἀντιγράφω εἰμί ὁ δοῦλος υπερτερώ δεσπότης κατεξανίστημι ὁ ὁ οἰκέω ἀθετέω δεσπότης καί κτίσμα καί δοῦλος καλέω ὁ κτίστης , καί ὁ πατήρ ὁμοούσιος καί ὁμότιμος . ἀπέρχομαι δέ εἰς συμμαχία αὐτός ὁ τε Μάξιμος συλλαμβάνω ἀναιρέω καί ὁ στρατηγός Ἀνδραγάθιος , ὅς δολοφονέω ὁ Γρατιανός . εἶτα αὖθις Εὐγένιος ἐπανίστημι κατά ὁ νέος Οὐαλεντινιανός καί τυραννίς ἐπιτίθημι . φοβέω οὖν Οὐαλεντινιανός ἀγχόνη ὁ βίος ἑαυτοῦ ὑπεξάγω . καί μανθάνω ὁ Εὐγένιος τυραννίς Θεοδόσιος ἐκστρατεύω κατά αὐτός . καί εἰς Θεσσαλονίκη ἔρχομαι μετά ὁ στράτευμα , ἐκεῖνος μέν ὑβρίζω ὑπό ὁ Θεσσαλονικεύς , ὁ δέ ἔπαρχος φονεύω , στασιάζω ὁ δῆμος διά αἴτιος τις . τότε μέν οὖν ἐπί ὁ ὁ λαός κινέω δοκέω ἀνεξικακέω ὁ βασιλεύς · μετά δέ οὗτος ἱππικός ἀγών κηρύσσω , καί ὁ λαός ἀθροίζω ἐπί ὁ θέατρον περιίστημι αὐτός ὁ στράτευμα , καί κατατοξεύω ὁ δῆμος καί κατακοντίζω , ὥστε θνῄσκω ἐκ αὐτός ἄχρι ὁ πεντεκαίδεκα χιλιάς . καί οὕτως ἐκπίμπλημι ὁ Θεοδόσιος ὁ θυμός , ἐκεῖθεν ἀπαίρω εἰς ὁ πόλις ὁ Μεδιόλανον ἀφικνέομαι . ὅπου καί ἐλέγχω παρά ὁ μέγας Ἀμβρόσιος καί εἰσέρχομαι εἰς ὁ ἐκκλησία οὖον συγχωρέω . καί οὖον πρότερος ἐφίημι αὐτός ὁ εἰς ὁ θέω τίθημι εἴσοδος , εἰμί μή νόμος τίθημι ὁ ψῆφος ὁ φονικός μή πρότερος ἐκβιβάζω , πρίν εἄν παρέρχομαι μετά ὁ ψῆφος ἡμέρα τριάκοντα . οὗτος δέ ποιέω διά ὁ ὁ βασιλεύς ὀξύρροπος εἰς θυμός , νάω διά ὁ τριάκοντα ἡμέρα ὁ θυμός καταστορέννυμι ἀπαθής ἐπισκέπτομαι εἰς ψῆφος καί ὁ μέν ἔννομος κυρόω , ὁ δέ διά ὀργή ἴσως ψηφίζω ἀργία καταψηφίζω . ὁ δέ τύραννος Εὐγένιος συμμίγνυμι ἐν ὁ Γαλλίας ὁ Θεοδόσιος νικάω αὐτός καί συλλαμβάνω καί ἀναιρέω . οὗτος ὁ βασιλεύς ἰδιωτεύω ἔχω γυνή εὐσεβής τε καί σώφρων καί φιλόπτωχος ὁ Πλακίλλα , ἐκ ὅς αὐτός γεννάω Ὁνώριος καί Ἀρκάδιος · ὅς καί Αυγού - ἵστημι ποιέω . μετά δέ ὁ βασίλειος θνῄσκω αὐτός , γαμέω Γάλλα ὁ Οὐαλεντινιανός ὁ μέγας θυγάτηρ . ἀποδημέω δέ ὁ βασιλεύς ὁ ἑσπέριος ὁ Ἰουδαῖος ὁ ὁ πόλις ἔπαρχος Ὁνώρατον δεξιόομαι κτίζω συναγωγή ἐν ὁ χαλκοπρατειον πολυτελής , ἐκεῖνος παραχωρέω · εἰμί γάρ ὁ Ἕλλην πρεσβεύω . ὁ δέ ὁ πόλις δῆμος ἀγανακτέω ἐπί οὗτος βλασφημέω ὁ ἔπαρχος · καί ὅς ἐν οὐδείς λόγος ὁ βλασφημία ποιέω . μή φέρω οὖν ὁ λαός πῦρ ἐνίημι νύξ ὁ συναγωγή καί οὗτος ἐμπίμπρημι . γράφω οὖν περί οὗτος ὁ βασιλεύς Θεοδόσιος ὁ ἔπαρχος . ἐκεῖνος ἐπιτιμάω ὁ τολμάω ὁ ἐμπρησμός ὁ συναγωγή ἔκτεισις ὁ ἀνάλωμα ὁ εἰς αὐτός , καί ἐφίημι αὖθις κτίζω αὐτός . οὗτος μανθάνω ὁ μέγας Ἀμβρόσιος , ὁ βασιλεύς ὁ πόλις ὁ Μεδιολάνων ἐνδημέω καί κατά τις ὁ δεσποτικός ἑορτή εἰς ὁ ἐκκλησία ἀφικνέομαι , ἄρχω λέγω “ ἵνα τίς , βασιλεύς , ὁ ἐκ ἰδιώτης σύ βασιλεύς ποιέω καί ὁ οἰκεῖος ἐγχειρίζω ποίμνη , ὅς ὁ ἑαυτοῦ κτάομαι αἷμα , καί ταινιόω σύ ὁ κεφαλή αὐχμέω πρώην , αὐτός ὑβρίζω , ὁ ἀθετέω αὐτός ὁ ἐπιγιγνώσκω προτιμότερος τίθημι καί δίκη εἰσπράσσω ὑπέρ Ἰουδαῖος χριστιανός καί βία αὐτός ἐπάγω ἐν μέσος ὁ πόλις , ἐν ὅς κηρύσσω ὁ Χριστός καί προσκυνέω σταυρός , συναγωγή οἰκοδομέω ὁ χριστοκτόνος ; ” καί ὁ βασιλεύς πρός ὁ ἔλεγχος αἰδέομαι φημί “ καί δίδωμι , εἰμί ἐπίσκοπος , ὁ δῆμος ἄτακτος καί ἀναιδής ἐν εὐνομέομαι πόλις ὅσος βούλομαι δράω ; ” “ ἀλλά οὐδέ οὗτος δοτέος , ἵημι βασιλεύς , ” ὁ ἱερός Ἀμβρόσιος ἀντεπιφέρω “ ὁ συναγωγή ἔχω ὁ Ἰουδαῖος ἐν μέσος πόλις εὐσεβής καί βλάσφημος εὐχή ἀναπέμπω ἐπί ἀκροάομαι θεοσεβής . ” μή σύ οὗτος θεσπίζω , ὀρθόδοξος Αὔγουστος . οὗτος ὁ Θεοδόσιος μαλάσσω ὁ Βυζάντιος τε ἀνίημι ὁ ἐπιτίμιον καί συναγωγή ἐντός ὁ βασιλίς ὁ πόλις ὅς εἰς Ἰουδαῖος ἔχω ἀπεῖπον . ὁ Ἀντιοχεύς δέ φόρος ἐπιτάσσω νέος , κινέω ὁ δῆμος εἰς ἀγανάκτησις διά ὁ καινός ὁ εἴσπραξις εἰκών ὁ πρότερος γαμετή ὁ βασιλεύς Θεοδόσιος ἐν ὁ ἀγορά ὁ πόλις αὐτός ἵστημι κατασπάω καί σύρω ἐν ὁ δημόσιος ὁδός . διόπερ ὀργίζω ἐκεῖνος , ὁ τε Δίκαιος ὁ πόλις ἀφαιρέω καί ὁ ἐκ γείτων Λαοδίκεια οὗτος ὑποτάσσω καί ὁ αὐτός πολίτης διατίθημι ἀπειλέω κακῶς , καί διατίθημι ἄν , εἰμί μή Φλαβιανός ὁ τότε ὁ Ἀντιόχεια ἀρχιερεύς ὁ βασιλεύς προσέρχομαι πρεσβεύω καί ἐνδίδωμι αὐτός ποιέω ὁ θυμός . ὅτε καί ὁ μέγας πατήρ ὁ Χρυσόστομος Ἰωάννης ὁ ἀνδριάς ἐπιγράφω λόγος συγγράφω , ὁ ἐν Ἀντιόχεια ἐκκλησία τυγχάνω πρέσβυς .