joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 17.8
Τοῦ δὲ πατριάρχου Νικολάου τοῦ Χρυσοβἐργη ἐπ’ ἔτεσι δυοκαίδεκα καὶ μησὶν ὀκτὼ τῇ ἀρχιερω - σύνῃ ἐνδιαπρέψαντος , εἶτα τὸν βίον ἐκλελοιπότος , ὁ μάγιστρος Σισίννιος , ἀνὴρ λόγοις ἐντεθραμμένος , προχειρίζεται πατριάρχης . καὶ τούτου δὲ ἐπὶ τρεῖς ἐνιαυτοὺς τὴν ἐκκλησίαν ἰθύναντος καὶ θανόντος , Σέργιος κεχειροτόνητο πατριάρχης , ὃς καθηγεῖτο μὲν τῆς τοῦ Μανουὴλ μονῆς , τῷ πατριάρχῃ δὲ Φωτίῳ κατὰ γένος προσήκων ἐτύγχανε . τοῦ Σαμουὴλ δὲ τοῦ τῶν Βουλγάρων ἐξάρχοντος οὐ τὰ Θρᾳκῶν οὐδὲ τὰ κατὰ Μακεδονίαν μόνα ληιζομένου , ἀλλὰ καὶ τὴν Ἑλλάδα καὶ αὐτὴν δέ γε τὴν Πελοπόννησον , τὸν μάγιστρον Νικηφόρον τὸν Οὐρανὸν ἐκπέμπει ὁ βασιλεύς , τῆς δύσεως ἄρχοντα , ὃς παρὰ τῷ Σπερχειῷ ποταμῷ τοῦ Σαμουὴλ κατεσκηνωμένου παρὰ τῇ ἄντικρυς ἠπείρῳ ηὐλίσατο . ὅτι δ’ ὗσε τότε πολλὰ καὶ ὁ ποταμὸς ἐντεῦθεν ἄπλωτος ἦν , ἀνέλπιστος ἐδόκει τῷ Σαμουὴλ ἡ τῶν Ῥωμαίων ἐπέλευσις . ὁ Οὐρανὸς δὲ νυκτὸς ἀνερευνήσας , καὶ κατά τινα τόπον βατὸν ’ν κατανοήσας τὸν ποταμόν , διαβαίνει τοῦτον ἡσύχως μετὰ τῆς στρατιᾶς , καὶ ἀφροντιστοῦσιν ἐμβάλλει τοῖς περὶ τὸν Σαμουήλ , καὶ τῷ ἀδοκήτῳ καταπλαγέντες οἱ βάρβαροι ἔπιπτον μηδὲ χεῖρας ἀνταίροντες , καὶ τῷ Σαμουὴλ δὲ καὶ τῷ ἐκείνου υἱῷ Ῥωμανῷ πληγαὶ ἐπηνέχθησαν , καὶ ἑάλωσαν ἄν , εἰ μὴ τοῖς νεκροῖς συνανεμίχθησαν σώμασι , καὶ οὕτω λαθόντες διέφυγον . εἶτα καὶ ὁ βασιλεὺς ἐξεστράτευσε στράτευσε κατὰ τῶν Βουλγάρων , , καὶ τῶν ἐν Σαρδικῇ φρουρίων καταστρεψάμενος ἔνια ἐπανῆλθεν εἰς Μοσυνούπολιν . εἷλε δὲ καὶ τὴν μεγάλην Περσθλάβαν καὶ τὴν μικρὰν καὶ τὴν Πλίσκοβαν διὰ στρατηγῶν . καὶ ἡ Βέρροια δὲ παρεδόθη αὐτῷ παρὰ τοῦ Δοβρομηροῦ , προσχωρήσαντος τοῖς Ῥωμαίοις . τὰ μέντοι Σέρβια πολιορκίᾳ ἑάλω καὶ ὁ τὴν αὐτῶν φυλακὴν ἐμπεπιστευμένος Νικόλαος , ὃν Νικολίτξαν ὡς βραχὺν τὴν ἡλικίαν ὠνόμαζον , ὃς καίτοι πατρίκιος τιμηθεὶς ἀπέδρα πάλιν καὶ πρὸς τὸν Σαμουὴλ ἀπελήλυθεν . εἶτ' αὖθις κατὰ Βιδίνης ὁ βασιλεὺς ἐξεστράτευσε , καὶ τὴν πόλιν αἱρεῖ . ἐν ὅσῳ δὲ ταύτην ἐπολιόρκει ὁ βασιλεύς , ἔπεισιν ὁ Σαμουὴλ τῇ Ἁδριανουπόλει ἀθρόον , καὶ πανηγύρεως ἐκτὸς τελουμένης τάς τε ἐμπορίας λείαν πεποίητο καὶ αἰχμαλώτων πλῆθος λαβὼν ὑπενόστησε . τὴν Βιδίνην δὲ ὑφ’ ἑαυτὸν ὁ βασιλεὺς ποιησάμενος καὶ ἐπανερχόμενος κατέλαβε παρὰ τῷ Ἀξιῷ ποταμῷ τὸν Σαμουὴλ αὐλιξόμενον . ὁ Βαρδάριος οὕτω παρὰ τοῖς παλαιοῖς ἀνομάξετο . πολλοῦ δὲ τοῦ ποταμοῦ ῥέον τος ἀμελῶς οἱ βάρβαροι κατεσκήνωντο · οὐ γὰρ ἄν ποτε δυνηθῆναι διαβῆναι τὸν ποταμὸν ἤλπιζον τὸ Ῥωμαϊκὸν σύνταγμα . πόρου δὲ γνωσθέντος δι’ αὐτοῦ ὁ βασιλεὺς διέβη καὶ τὸ στρατόπεδον , καὶ πολλοὶ μὲν τῶν Βουλγάρων ἀπώλοντο , ὁ δὲ Σαμουὴλ διέδρα , τῆς τούτου σκηνῆς καὶ τῆς παρεμβολῆς ἀπάσης σὴς διαρπαγείσης . καὶ τὴν πόλιν δὲ τῶν Σκοπίων ὁ βασιλεὺς παρειλήφει , δοθεῖσαν αὐτῷ παρὰ Ῥωμανοῦ τοῦ τοῦ υἱοῦ Πέτρου τοῦ ἄρξαντος τῶν Βουλγάρων , ᾧ ἡ ταύτης φυλακὴ παρὰ τοῦ Σαμουὴλ ἐμπεπί - στευτο . εἶτα εἰς τὴν Κωνσταντίνου ἐπανελθὼν ἐδογμάτισε τὰς τῶν ἀπολωλότων ταπεινῶν συντελείας λείας εἰσπράττεσθαι ἐκ τῶν δυνατῶν · τοῦτο δ’ ἐκλήθη ἀλληλέγγυον . πολλῶν δὲ περὶ τούτου δεηθέντων καὶ αὐτοῦ τοῦ πατριάρχου Σεργίου , ὡς ἂν ἡ ἄδικος αὕτη σχολάσῃ καὶ παράλογος εἴσπραξις , ἦν ὁ βασιλεὺς ἀμετάπειστος . τῷ χρόνῳ γὰρ καὶ ταῖς νίκαις ἁπάντων κατεπαρθεὶς ὑπεροπτικὸς πρὸς πάντας ἐδείκνυτο , ἐδείκνυτο , καὶ οὐκ εὐνοεῖν αὐτῷ , φοβεῖσθαι δ’ ἐβούλετο τὸ ὑπήκοον , καὶ τό τε στρατιωτικὸν τό τε πολιτικὸν οὐ πρὸς τὸ κρατῆσαν ἔθος , ὃ καὶ νόμον δοκεῖν τοῖς νομοθέταις τεθέσπισται , διεξάγειν ἤθελεν , ἀλλὰ πρὸς τὴν οἰκείαν κρίσιν καὶ τὸ θέλημα ἑαυτοῦ . διὸ οὐδὲ τῶν λογίων ἀνδρῶν ἐπεστρέφετο , ἀλλὰ καὶ τοὺς λόγους ἥγητο περιττόν τι χρῆμα καὶ οὐκ ὀνήσιμον · ὅθεν ἄνδρας ἀπολεξάμενος ἑαυτῷ οὔτε τῷ γένει οὔτε μέντοι ἐν λόγῳ τὸ ἐπίσημον ἔχοντας ἐκείνοις τάς τε βασιλείους ἐπιστολὰς ἐνεχείρισε καὶ ἐκοινώνει τῶν βουλευμάτων , καὶ αὐτὸς ἐκείνοις ἀφελῶς τὰς γραφὰς ὡς ἔτυχεν ὑπηγόρευεν . ἀλλὰ καὶ τοῖς ταμείοις ἀποφράξας τὰς διεξόδους χρημάτων ταῦτα πλήρη πεποίηκε . φασὶ γοῦν ἐς εἴκοσι μυριάδας ταλάντων χρυσοῦ ἐναποτεθησαυρίσθαι αὐτῷ . τὸν γὰρ ἄλλον χρηματισμὸν οὐκ ἄν τις ὑπ’ ἀριθμὸν δύναιτο ἀγαγεῖν , ὁ ’ς τῶν ταμείων αὐτῷ πληρωθέντων ὑπὸ γῆν τὰ λοιπὰ ἐθησαύρισεν , ἕλικας κἀς ὀρύξας λαβυρινθώδεις . καὶ ὑπερχειλῆ μὲν ἦσαν λίθων πολυτελῶν , τῶν τε ἄλλων καὶ τῶν λευκῶν , οἷς ἰδιάζουσα κλῆσις οἶ μάργαροι , τὰ κιβώτια . τῷ δὲ εἰς χρῆσιν οὐκ ἦσαν , ἀλλὰ βραχεῖς τινες αὐτῷ τὴν πορφύραν ἐκόσμουν , ἔν’ ἔχοι τοὐπίσημον ᾗπερ ἐν προόδοις ἐκέχρητο , καὶ ὅτ’ ἐχρημάτιζε πρέσβεσι καὶ ὅτε τινὰ ἄλλην δημοτελῆ ἐτέλει πανήγυριν . οἱ δ’ ἄλλοι τοῖς ταμείοις ἐναποκείμενοι ἄχθος ἦσαν ἐτώσιον . ἦν δ’ ἐν μὲν πολέμων καιροῖς ποικίλος τις καὶ τὴν γνώμην πρὸς τοὺς ὑπὸ χεῖρα πολυειδής , ἐν δ’ ἠρεμίαις καὶ εἰρηνικαῖς καταστάσεσιν ἀρχικώτερος καὶ τὰς ὀργὰς ἐταμίευε καὶ ταύτας συνέχων παρ’ ἑαυτῷ ἐδημοσίευεν ἐν καιροῖς καὶ ἀνταπεδίδου τοῖς ἁμαρτήσασιν . ὢν δὲ τὴν γνώμην στερρὸς οὐ ῥᾳδίως ἠλλοίου τὰ δόξαντα . διὸ καὶ πρὸς οὓς ἂν ἔτυχε μήνιμά τι τρέφων , οὐ ταχὺ μετήλλαττε τὸ ἦθος αὐτοῖς . ἀλλὰ ταῦτα μὲν παραστατικὰ τοῦ ἤθους τούτου τοῦ αὐτοκράτορος , ἡ δ’ ἱστορία ἐχέσθω τῶν ἐπ’ αὐτοῦ πεπραγμένων καὶ διηγείσθω τὰ ἐφεξῆς .
Lemmas: ὁ δέ πατριάρχης Νικόλαος ὁ Χρυσοβέργη ἐπί ἔτος δώδεκα καί μείς ὀκτώ ὁ αρχιειρω - συγκάθημαι ἐνδιαπρέπω , εἶτα ὁ βίος ἐκλείπω , ὁ μάγιστρος Σισίννιος , ἀνήρ λόγος ἐντρέφω , προχειρίζω πατριάρχης . καί οὗτος δέ ἐπί τρεῖς ἐνιαυτός ὁ ἐκκλησία ἰθύναντος καί θνῄσκω , Σέργιος χειροτονέω πατριάρχης , ὅς καθηγέομαι μέν ὁ ὁ Μανουήλ μονή , ὁ πατριάρχης δέ Φώτιος κατά γένος προσήκω τυγχάνω . ὁ Σαμουήλ δέ ὁ ὁ Βουλγάρα ἐξάρχων οὖον ὁ Θρᾷξ οὐδέ ὁ κατά Μακεδονία μόνος ληΐζομαι , ἀλλά καί ὁ Ἑλλάς καί αὐτός δέ γε ὁ Πελοπόννησος , ὁ μάγιστρος Νικηφόρος ὁ Οὐρανός ἐκπέμπω ὁ βασιλεύς , ὁ δύσις ἄρχω , ὅς παρά ὁ Σπερχειός ποταμός ὁ Σαμουήλ κατασκηνόω παρά ὁ ἄντικρυς ἤπειρος αὐλίζομαι . ὅτι δέ ὕω τότε πολύς καί ὁ ποταμός ἐντεῦθεν ἄπλωτος εἰμί , ἀνέλπιστος δοκέω ὁ Σαμουήλ ὁ ὁ Ῥωμαῖος ἐπέλευσις . ὁ Οὐρανός δέ νύξ ἀνερευνάω , καί κατά τις τόπος βατός ἐν κατανοέω ὁ ποταμός , διαβαίνω οὗτος ἥσυχος μετά ὁ στρατιά , καί ἀφροντιστέω ἐμβάλλω ὁ περί ὁ Σαμουήλ , καί ὁ ἀδόκητος καταπλάσσω ὁ βάρβαρος πίπτω μηδέ χείρ ἀνταίρω , καί ὁ Σαμουήλ δέ καί ὁ ἐκεῖνος υἱός Ῥωμανός πληγή ἐπιφέρω , καί ἁλίσκομαι ἄν , εἰμί μή ὁ νεκρός συναναμείγνυμι σῶμα , καί οὗτος λανθάνω διαφεύγω . εἶτα καί ὁ βασιλεύς ἐκστρατεύω στρατεύω κατά ὁ Βουλγάρα , , καί ὁ ἐν Σαρδική φρούριον καταστρέφω ἔνιοι ἐπανέρχομαι εἰς μοσυνουπολις . αἱρέω δέ καί ὁ μέγας Περσθλάβαν καί ὁ μικρός καί ὁ πλισκοβαινω διά στρατηγός . καί ὁ Βέροια δέ παραδίδωμι αὐτός παρά ὁ δοβρομηρος , προσχωρέω ὁ Ῥωμαῖος . ὁ μέντοι Σέρβια πολιορκία ἁλίσκομαι καί ὁ ὁ αὐτός φυλακή ἐμπιστεύω Νικόλαος , ὅς Νικολίτξαν ὡς βραχύς ὁ ἡλικία ὀνομάζω , ὅς καίτοι πατρίκιος τιμάω ἀποδιδράσκω πάλιν καί πρός ὁ Σαμουήλ ἀπέρχομαι . εἶτα αὖθις κατά Βιδίνης ὁ βασιλεύς ἐκστρατεύω , καί ὁ πόλις αἱρέω . ἐν ὅσος δέ οὗτος πολιορκέω ὁ βασιλεύς , ἔπειμι ὁ Σαμουήλ ὁ Ἁδριανούπολις ἀθρόος , καί πανήγυρις ἐκτός τελέω ὁ τε ἐμπορία λεῖος ποιέω καί αἰχμάλωτος πλῆθος λαμβάνω ὑπονοστέω . ὁ Βιδίνης δέ ὑπό ἑαυτοῦ ὁ βασιλεύς ποιέω καί ἐπανέρχομαι καταλαμβάνω παρά ὁ Ἀξιός ποταμός ὁ Σαμουήλ αὐλίζω . ὁ Βαρδάριος οὗτος παρά ὁ παλαιός ἀνομάξετο . πολύς δέ ὁ ποταμός ῥέω ὅς ἀμελής ὁ βάρβαρος κατασκηνόω · οὖον γάρ ἄν ποτός δύναμαι διαβαίνω ὁ ποταμός ἐλπίζω ὁ Ῥωμαικός σύνταγμα . πόρος δέ γιγνώσκω διά αὐτός ὁ βασιλεύς διαβαίνω καί ὁ στρατόπεδον , καί πολύς μέν ὁ Βουλγάρα ἀπόλλυμι , ὁ δέ Σαμουήλ διαδιδράσκω , ὁ οὗτος σκηνή καί ὁ παρεμβολή ἀπασάω σής διαρπάζω . καί ὁ πόλις δέ ὁ Σκόπια ὁ βασιλεύς παραλαμβάνω , δίδωμι αὐτός παρά Ῥωμανός ὁ ὁ υἱός Πέτρος ὁ ἄρχω ὁ Βουλγάρα , ὅς ὁ οὗτος φυλακή παρά ὁ Σαμουήλ ἐμπίπτω - στεῦμαι . εἶτα εἰς ὁ Κωνσταντῖνος ἐπανέρχομαι δογματίζω ὁ ὁ ἀπόλλυμι ταπεινός συντέλεια λεῖος εἰσπράσσω ἐκ ὁ δυνατός · οὗτος δέ καλέω ἀλληλέγγυος . πολύς δέ περί οὗτος δήω καί αὐτός ὁ πατριάρχης Σέργιος , ὡς εἄν ὁ ἄδικος οὗτος σχολάζω καί παράλογος εἴσπραξις , εἰμί ὁ βασιλεύς ἀμετάπειστος . ὁ χρόνος γάρ καί ὁ Νίκη ἅπας καταπείρω ὑπεροπτικός πρός πᾶς δείκνυμι , δείκνυμι , καί οὐ εὐνοέω αὐτός , φοβέω δέ βούλομαι ὁ ὑπήκοος , καί ὁ τε στρατιωτικός ὁ τε πολιτικός οὖον πρός ὁ κρατέω ἔθος , ὅς καί νόμος δοκέω ὁ νομοθέτης θεσπίζω , διεξάγω ἐθέλω , ἀλλά πρός ὁ οἰκεῖος κρίσις καί ὁ θέλημα ἑαυτοῦ . διό οὐδέ ὁ λόγιος ἀνήρ ἐπιστρέφω , ἀλλά καί ὁ λόγος ἡγέομαι περισσός τίς χρῆμα καί οὐ ὀνήσιμος · ὅθεν ἀνήρ ἀπολέγω ἑαυτοῦ οὔτε ὁ γένος οὔτε μέντοι ἐν λόγος ὁ ἐπίσημος ἔχω ἐκεῖνος ὁ τε βασίλειος ἐπιστολή ἐγχειρίζω καί κοινωνέω ὁ βούλευμα , καί αὐτός ἐκεῖνος ἀφελής ὁ γραφή ὡς τυγχάνω ὑπαγορεύω . ἀλλά καί ὁ ταμεῖον ἀποφράζω ὁ διέξοδος χρῆμα οὗτος πλήρης ποιέω . φημί γοῦν εἰς εἴκοσι μυριάς τάλαντον χρυσός ἐναποτίθημι αὐτός . ὁ γάρ ἄλλος χρηματισμός οὐ ἄν τις ὑπό ἀριθμός δύναμαι ἄγω , ὁ εἰς ὁ ταμεῖον αὐτός πληρόω ὑπό γῆ ὁ λοιπάς θησαυρίζω , ἕλιξ κἀς ὀρύσσω λαβυρινθώδης . καί ὑπερχειλέω μέν εἰμί λίθος πολυτελής , ὁ τε ἄλλος καί ὁ λευκός , ὅς ἰδιάζω κλῆσις οἶς μάργαρος , ὁ κιβώτιον . ὁ δέ εἰς χρῆσις οὐ εἰμί , ἀλλά βραχύς τις αὐτός ὁ πορφύρα κοσμέω , ἐν ἔχω ἐπίσημος ὅσπερ ἐν πρόοδος χράομαι , καί ὅτι χρηματίζω πρέσβυς καί ὅτε τις ἄλλος δημοτελής τελέω πανήγυρις . ὁ δέ ἄλλος ὁ ταμεῖον ἐναπόκειμαι ἄχθος εἰμί ἐτώσιος . εἰμί δέ ἐν μέν Πολέμων καιρός ποικίλος τις καί ὁ γνώμη πρός ὁ ὑπό χείρ πολυειδής , ἐν δέ ἠρεμία καί εἰρηνικός κατάστασις ἀρχικός καί ὁ ὀργή ταμιεύω καί οὗτος συνέχω παρά ἑαυτοῦ δημοσιεύω ἐν καιρός καί ἀνταποδίδωμι ὁ ἁμαρτάνω . εἰμί δέ ὁ γνώμη στερρός οὖον ῥᾳδίως ἀλλοιόω ὁ δόξα . διό καί πρός ὅς εἄν τυγχάνω μήνιμα τίς τρέφω , οὖον ταχύς μεταλλάσσω ὁ ἦθος αὐτός . ἀλλά οὗτος μέν παραστατικός ὁ ἦθος οὗτος ὁ αὐτοκράτωρ , ὁ δέ ἱστορία ἔχω ὁ ἐπί αὐτός πράσσω καί διηγέομαι ὁ ἐφεξῆς .