joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 10.10
Οὕτω μὲν ἐκηδεύθη Πομπήιος · οὐ πολλῷ δ’ ὕστερον Καῖσαρ ἐλθὼν εἰς Αἴγυπτον τὸν μὲν προσφέροντα τὴν κεφαλὴν Πομπηίου ὡς παλαμναῖον ἀπεστράφη , τὴν δὲ σφραγῖδα τοῦ ἀνδρὸς δεξάμενος ἐδάκρυσεν , Ἀχιλλᾶν δὲ καὶ Ποθεινὸν ἔκτεινεν . αὐτὸς δὲ ὁ βασιλεὺς Πτολεμαῖος μάχῃ λειφθεὶς παρὰ τὸν ποταμὸν ἠφανίσθη . Θεόδοτος δὲ ὁ σοφιστὴς τὴν μὲν ἐκ Καίσαρος δίκην διέφυγεν ὑπεξελθὼν Αἴγυπτον καὶ ταπεινὰ πράττων καὶ μισούμενος , Βρούτῳ δὲ Μάρκῳ τῷ Καίσαρα κτείναντι περιπεσὼν ἐν Ἀσίᾳ καὶ πᾶσαν αἰκίαν ὑπ’ αὐτοῦ αἰκισθεὶς ἀπεκτάνθη . ὅσοι δὲ τῶν Πομπηίου φίλων ἑαλώκεσαν ὑπὸ τοῦ τῆς Αἰγύπτου κρατοῦντος , πάντας εὐηργέτησεν ὁ Καῖσαρ καὶ προσηγάγετο . Κἀκεῖ δὲ πόλεμον συνεστήσατο , καὶ κρύφα τὴν Κλεοπάτραν ἀπὸ τῆς χώρας μετεπέμπετο , ἐκβληθεῖσαν ἤδη τῆς βασιλείας τε καὶ τῆς πόλεως παρὰ τοῦ εὐνούχου Ποθεινοῦ . ἣ σὺν μόνῳ τῷ Σικελιώτῃ Ἀπολλοδώρῳ εἰς ἀκάτιον μικρὸν ἐμβᾶσα τοῖς βασιλείοις προσέσχε , καὶ εἰς στρωματόδεσμον ἐνδῦσα προτείνει μακρὰν ἑαυτήν , ὁ δὲ Ἀπολλόδωρος ἱμάντι συνδήσας τὸ στρωματόδεσμον εἰσκομίζει διὰ θυρῶν πρὸς τὸν Καίσαρα . καὶ διὰ τοῦτο τὸ τέχνημα λαμυρᾶς φανείσης , καὶ τῆς ἄλλης ὁμιλίας καὶ χάριτος αὐτῆς ἡττηθείς , διήλλαξε πρὸς τὸν ἀδελφὸν ὡς συμβασιλεύσουσαν . Ἑστιωμένων δ᾿ ἐπὶ ταῖς διαλλαγαῖς , ἐπιβουλὴν φωράσας ὁ Καῖσαρ τυρευομένην ὑπ᾿ Ἀχιλλᾶ τοῦ στρατηγοῦ καὶ Ποθεινοῦ τοῦ εὐνούχου , τὸν μὲν Ποθεινὸν ἀνεῖλεν , Ἀχιλλᾶς δὲ φυγὼν εἰς τὸ στρατόπεδον βαρὺν αὐτῷ περιίστησι πόλεμον . ὅτε πῦρ ἐμβαλόντος Καίσαρος τῷ στόλῳ καὶ ἡ μεγάλη βιβλιοθήκη ἐμπέπρηστο . μάχης δὲ συνεστώσης κατεπήδησε μὲν ἀπὸ τοῦ χώματος εἰς ἀκάτιον , ἐπιπλεόντων δὲ πολλαχόθεν αὐτῷ τῶν Αἰγυπτίων ῥίψας ἑαυτὸν εἰς τὴν θάλασσαν ἀπενήξατο μόλις . ὅτε λέγεται καὶ 10 βιβλίδια κρατῶν πολλὰ μὴ προέσθαι νηχόμενος , ἀλλ᾿ ἀνέχειν αὐτὰ ὑπὲρ τῆς θαλάσσης τῇ ἑτέρᾳ χειρί , καὶ ταῦτα βαλλόμενος . τέλος δὲ τοῦ βασιλέως πρὸς τοὺς πολεμίους ἀποχωρήσαντος , ἐπελθὼν καὶ συνάψας μάχην ἐνίκησε , πολλῶν πεσόντων καὶ τοῦ λέως ἀφανοῦς γενομένου . Καταλιπὼν δὲ τὴν Κλεοπάτραν βασιλεύουσαν Αἰγύπτου καὶ μικρὸν ὕστερον ἐξ αὐτοῦ τεκοῦσαν υἱόν , ὃν Ἀλεξανδρεῖς Καισαρίωνα προσηγόρευον , ὥρμησεν ἐπὶ Συρίαν . καὶ Φαρνάκῃ τῷ Μιθριδάτου παιδὶ πολεμήσας αὐτὸν μὲν τοῦ Πόντου ἐξέβαλε , τὴν δὲ στρατιὰν ἄρδην ἀνεῖλε . καὶ τῆς μάχης ταύτῆς τό τάχος καὶ τὴν ὀξύτητα δηλῶν εἰς ῾Ρώμην ἔγραψε τρεῖς λέξεις “ ἦλθον εἶδον ἐνίκησα . ” ἐντεῦθεν εἰς Ἰταλίαν ἀπελθὼν εἰς ῾Ρώμην ἀνέβαινε , τοῦ μὲν ἐνιαυτοῦ καταστρέφοντος εἰς ὃν ᾕρητο δικτάτωρ τὸ δεύτερον , οὐδέποτε πρότερον τῆς ἀρχῆς ταύτης γενομἐνης ἐνιαυσίου · εἰς δὲ τὸ ἐπιὸν ἔτος ὕπατος ἀνεδείχθη . Τῶν δὲ περὶ Κάτωνα καὶ Σκιπίωνα μετὰ τὴν ἐν Φαρσάλῳ μάχην εἰς Λιβύην φυγόντων καὶ δυνάμεις ἠθροικότων ἀξιολόγους , ἐπ᾿ αὐτοὺς ὁ Καῖσαρ ἐστρά - τευσε · καὶ μικρῷ μέρει μιᾶς ἡμέρας τριῶν στρατοπέδων ἐκράτησε , καὶ πεντακισμυρίους τῶν πολεμίων ἀνῃρηκὼς οὐδὲ πεντήκοντα τῶν ἰδίων ἀπέβαλε . τῶν δὲ πεφευγότων ἐκ τῆς μάχης ὑπατικῶν καὶ στρατηγικῶν ἀνδρῶν οἶ μὲν ἑαυτοὺς διέφθειραν ἁλισκόμενοι , συχνοὺς δὲ Καῖσαρ ἔκτεινεν ἁλόντας . Κάτωνος δὲ ἑαυτὸν διεργασαμένου δῆλος ἣν δηχθείς · οὑ δ’ ἕνεκα λελύπητο ἄδηλον · εἶπε δ’ οὖν “ ὦ Κάτων , φθονῶ σοι τοῦ θανάτου · καὶ γὰρ σύ μοι τῆς σωτηρίας ἐφθόνησας . ” ἀλλὰ γὰρ ἐπανελθὼν εἰς Ῥώμην ἀπὸ Λιβύης θριάμβους κατήγαγε καὶ θέας ἐτέλεσε ναυμάχων καὶ μονομάχων ἀνδρῶν . τιμήσεων δὲ γενομένων ἀντὶ τῶν προτέρων δυεῖν καὶ τριάκοντα μυριάδων αἶ πάσαι πεντεκαίδεκα περισωθεῖσαι εὑρέθησαν · τηλικαύτην φθορὰν τοῦ δήμου ὁ ἐμφύλιος εἰργάσατο πόλεμος . Εἶτα ὕπατος τὸ τέταρτον αἱρεθεὶς εἰς Ἰβηρίαν ἐστράτευσεν ἐπὶ τοὺς Πομπηίου υἱούς , νέους μὲν ὄντας ἔτι , τόλμαν δ᾿ ἐπιδεικνυμένους ἀξιόχρεων πρὸς ἡγεμονίαν . ὅτε καὶ εἰς κίνδυνον περιέστη ὁ Καῖσαρ , ὡς βοᾶν διὰ τῶν τάξεων περιθέων τῶν ἑαυτοῦ , εἰ μὴ αἰδοῦνται λαβόντας αὐτὸν ἐγχειρίσαι τοῖς παιδαρίοις . πρὸς δὲ τοὺς φίλους μετὰ τὴν μάχην εἶπεν ὡς πολλάκις μὲν ἀγωνίσαιτο περὶ νίκης , νῦν δὲ πρῶτον περὶ ψυχῆς . νικήσαντος δὲ Καίσαρος ὁ μὲν νεώτερος τῶν Πομπηίου παίδων διέδρα , ἀνηνέχθη δ᾿ αὐτῷ μεθ’ ἡμέρας τοῦ πρεσβυτέρου ἡ κεφαλή . τοῦτον ἔσχατον Καῖσαρ ἐπολέμησε πόλεμον .
Lemmas: οὕτως μέν κηδεύω Πομπήιος · οὖον πολύς δέ ὕστερος Καῖσαρ ἔρχομαι εἰς Αἴγυπτος ὁ μέν προσφέρω ὁ κεφαλή Πομπήιος ὡς παλαμναῖος ἀποστρέφω , ὁ δέ σφραγίς ὁ ἀνήρ δέχομαι δάκρυ , Ἀχιλλᾶς δέ καί Ποθεινός κτείνω . αὐτός δέ ὁ βασιλεύς Πτολεμαῖος μάχομαι λείπω παρά ὁ ποταμός ἀφανίζω . Θεόδοτος δέ ὁ Σοφιστὴς ὁ μέν ἐκ Καῖσαρ δίκη διαφεύγω ὑπεξέρχομαι Αἴγυπτος καί ταπεινός πράσσω καί μισέω , Βροῦτος δέ Μᾶρκος ὁ Καῖσαρ κτείνω περιπίπτω ἐν Ἀσία καί πᾶς αἰκία ὑπό αὐτός αἰκίζομαι ἀποκτείνω . ὅσος δέ ὁ Πομπήιος Φίλων ἁλίσκομαι ὑπό ὁ ὁ Αἴγυπτος κράτος , πᾶς εὐεργετέω ὁ Καῖσαρ καί προσάγω . ἀκέομαι δέ πόλεμος συνίστημι , καί κρύφα ὁ Κλεοπάτρα ἀπό ὁ χώρα μεταπέμπω , ἐκβάλλω ἤδη ὁ βασίλεια τε καί ὁ πόλις παρά ὁ εὐνοῦχος Ποθεινός . ὅς σύν μόνος ὁ Σικελιώτης Ἀπολλόδωρος εἰς ἀκάτιον μικρός ἐμβαίνω ὁ βασίλειος προσέχω , καί εἰς στρωματόδεσμον ἐνδύω προτείνω μακράν ἑαυτοῦ , ὁ δέ Ἀπολλόδωρος ἱμάς συνδέω ὁ στρωματόδεσμον εἰσκομίζω διά θύρα πρός ὁ Καῖσαρ . καί διά οὗτος ὁ τέχνημα λαμυρός φαίνω , καί ὁ ἄλλος ὁμιλία καί χάρις αὐτός ἡσσάομαι , διαλλάσσω πρός ὁ ἀδελφός ὡς συμβασιλεύω . ἑστιάω δέ ἐπί ὁ διαλλαγή , ἐπιβουλή φωράω ὁ Καῖσαρ τυρεύω ὑπό Ἀχιλλᾶς ὁ στρατηγός καί Ποθεινός ὁ εὐνοῦχος , ὁ μέν Ποθεινός ἀναιρέω , Ἀχιλλᾶς δέ φεύγω εἰς ὁ στρατόπεδον βαρύς αὐτός περιίστημι πόλεμος . ὅτε πῦρ ἐμβάλλω Καῖσαρ ὁ στόλος καί ὁ μέγας βιβλιοθήκη ἐμπίμπρημι . μάχη δέ συνίστημι καταπηδάω μέν ἀπό ὁ χῶμα εἰς ἀκάτιον , ἐπιπλέω δέ πολλαχόθεν αὐτός ὁ Αἰγύπτιος ῥίπτω ἑαυτοῦ εἰς ὁ θάλασσα ἀπονήχομαι μόλις . ὅτε λέγω καί 10 βιβλίδιον κράτος πολύς μή προΐημι νήχω , ἀλλά ἀνέχω αὐτός ὑπέρ ὁ θάλασσα ὁ ἕτερος χείρ , καί οὗτος βάλλω . τέλος δέ ὁ βασιλεύς πρός ὁ πολέμιος ἀποχωρέω , ἐπέρχομαι καί συνάπτω μάχη νικάω , πολύς πίπτω καί ὁ Λέως ἀφανής γίγνομαι . καταλιμπάνω δέ ὁ Κλεοπάτρα βασιλεύω Αἴγυπτος καί μικρός ὕστερος ἐκ αὐτός τίκτω υἱός , ὅς Ἀλεξανδρεύς Καισαρίων προσαγορεύω , ὁρμάω ἐπί Συρία . καί Φαρνάκης ὁ Μιθριδάτης παῖς πολεμέω αὐτός μέν ὁ Πόντος ἐκβάλλω , ὁ δέ στρατία ἄρδην ἀναιρέω . καί ὁ μάχη οὗτος ὁ τάχος καί ὁ ὀξύτης δηλόω εἰς Ρώμη γράφω τρεῖς λέγω “ ἔρχομαι εἶδον νικάω . ” ἐντεῦθεν εἰς Ἰταλία ἀπέρχομαι εἰς Ρώμη ἀναβαίνω , ὁ μέν ἐνιαυτός καταστρέφω εἰς ὅς αἱρέω δικτάτωρ ὁ δύο , οὐδέποτε πρότερος ὁ ἀρχή οὗτος γίγνομαι ἐνιαύσιος · εἰς δέ ὁ ἔπειμι2 ἔτος ὕπατος ἀναδείκνυμι . ὁ δέ περί Κάτων καί Σκιπίων μετά ὁ ἐν Φάρσαλος μάχη εἰς Λιβύη φεύγω καί δύναμις ἀθροίζω ἀξιόλογος , ἐπί αὐτός ὁ Καῖσαρ ἐστρά - τευσε · καί μικρός μέρος εἷς ἡμέρα τρεῖς στρατόπεδον κρατέω , καί πεντακισμύριοι ὁ πολέμιος ἀναλέγω οὐδέ πεντήκοντα ὁ ἴδιος ἀποβάλλω . ὁ δέ φεύγω ἐκ ὁ μάχη ὑπατικός καί στρατηγικός ἀνήρ οἶς μέν ἑαυτοῦ διαφθείρω ἁλίσκομαι , συχνός δέ Καῖσαρ κτείνω ἁλίσκομαι . Κάτων δέ ἑαυτοῦ διεργάζομαι δῆλος ὅς δάκνω · ὅς δέ ἕνεκα λυπέω ἄδηλος · εἶπον δέ οὖν “ εἰμί Κάτων , φθονέω σύ ὁ θάνατος · καί γάρ σῦς ἐγώ ὁ σωτηρία φθονέω . ” ἀλλά γάρ ἐπανέρχομαι εἰς Ῥώμη ἀπό Λιβύη θρίαμβος κατάγω καί θέα τελέω ναύμαχος καί μονομάχος ἀνήρ . τίμησις δέ γίγνομαι ἀντί ὁ πρότερος δύο καί τριάκοντα μυριάς ἀεί πᾶς πεντεκαίδεκα περισῴζω εὑρίσκω · τηλικόσδε φθορά ὁ δῆμος ὁ ἐμφύλιος ἐργάζομαι πόλεμος . εἶτα ὕπατος ὁ τέταρτος αἱρέω εἰς Ἰβηρία στρατεύω ἐπί ὁ Πομπήιος υἱός , νέος μέν εἰμί ἔτι , τόλμα δέ ἐπιδείκνυμι ἀξιόχρεως πρός ἡγεμονία . ὅτε καί εἰς κίνδυνος περιίστημι ὁ Καῖσαρ , ὡς βοάω διά ὁ τάξις περιθέω ὁ ἑαυτοῦ , εἰμί μή αἰδέομαι λαμβάνω αὐτός ἐγχειρίζω ὁ παιδάριον . πρός δέ ὁ φίλος μετά ὁ μάχη εἶπον ὡς πολλάκις μέν ἀγωνίζομαι περί Νίκη , νῦν δέ πρῶτος περί Ψυχή . νικάω δέ Καῖσαρ ὁ μέν νέος ὁ Πομπήιος παῖς διαδιδράσκω , ἀναφέρω δέ αὐτός μετά ἡμέρα ὁ πρέσβυς ὁ κεφαλή . οὗτος ἔσχατος Καῖσαρ πολεμέω πόλεμος .