joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 10.8
Ταῦτα εἰς τὴν Ῥώμην ἀπαγγελλόμενα τοὺς ἀνθρώπους ἡδίους ἐποίει , καί τινες ἐπανέστρεφον . πολὺς δὲ γεγονὼς ὁ Καῖσαρ ἤδη ἐπ’ αὐτὸν ἐχώρει Πομπήιον . ὁ δὲ φυγὼν εἰς Βρεντέσιον ἐξέπλευσεν . ἀπορῶν δὲ νηῶν ὁ Καῖσαρ εἰς τὴν ῥώμην ἀνέστρεψε , καὶ πάσης τῆς Ἰταλίας ἀναιμωτὶ κύριος γέγονεν ἡμέραις ἐξήκοντα . εὑρὼν δὲ καὶ τὴν πόλιν καθεστῶσαν , καὶ τῶν ἀπὸ τῆς βουλῆς συχνοὺς ἐν αὐτῆ̣ , τούτοις ἐπιεικῆ διειλέχθη , ἀξιῶν αὐτοὺς πρὸς Πομπήιον ἀποστέλλειν ἐπὶ συμβάσεσιν . ἐπείσθη δ’ οὐδείς . τοῦ δὲ δημάρχου Μετέλλου κωλύοντος αὐτὸν ἐκ τῶν ἀποθέτων χρημάτων λαμβάνειν , καὶ νόμους προσφέροντος , ἴφη μὴ τὸν αὐτὸν ὅπλων καὶ νόμων εἶναι καιρόν · “ δὲ νῦν μὲν ἐκποδὼν ἄπιθι · παρρησίας γὰρ οὐ δεῖται πόλεμος . ὅταν δὲ τὰ ὅπλα κατάθωμαι , τότε δημαγωγήσεις . καὶ ταῦτα ἔφη ‘‘τῶν ἑαυτοῦ δικαίων ὑφιέμενος · ἐμὸς γὰρ εἶ καὶ σὺ καὶ πάντες ὅσους τῶν πρὸς ἐμὲ στασιασάντων συνέλαβον . ” μὴ φαινομένων δὲ τῶν κλειδῶν ἐκκόπτειν ἐκέλευεν . αὖθις δὲ τοῦ Μετέλλου κωλύοντος , καί τινων ἐπαι - νούντων , ἠπείλησεν ἀποκτενεῖν αὐτόν , εἰ μή παύσαιτο , εἰπών “ μειράκιον , ἀγνοεῖς ὅτι δυσκολώτερόν ἐστί μοι εἰπεῖν ἢ πραξαι ; ” Ἐστράτευσε δ’ εἰς Ἰβηρίαν , καὶ τὰς ἐκεῖ δυνάμεις καὶ τὰς ἐπαρχίας ὑφ’ ἑαυτὸν ποιησάμενος οὕτως ἐπὶ Πομπήιον ἤλαυνεν . αἱρεθεὶς δὲ δικτάτωρ ὑπὸ τῆς βουλῆς φυγάδας τε κατήγαγε καὶ ἄλλων ἥψατο πολιτευμάτων . ἐν ἡμέραις δὲ ἕνδεκα τὴν μὲν μοναρχίαν ἀπειπάμενος , ὕπατον δὲ ἀναδείξας ἑαυτὸν καὶ Σερουίλιον Ἰσαυρικόν , εἴχετο τῆς στρατείας . καὶ διαβὰς τὸν Ἰόνιον Ὤρικον καὶ Ἀπολλωνίαν αἴρει . ἐξ Ἀπολλωνίας δὲ κρύφα πάντων εἰς πλοῖον ἐμβὰς δωδεκάσκαλμον ἐν ἐσθῆτι θεράποντος ἀναχθῆναι πρὸς τὸ Βρεντέσιον ἐβουλεύσατο , τοῦ πελάγους ὑπὸ τῶν πολεμίων περιεχομένου στόλοις μεγάλοις . χειμῶνος δὲ ὄντος ὁ πλοῦς ἄπορος ἐδόκει τῷ κυβερνήτῃ , καὶ μεταβαλεῖν ἐκέλευσε τοὺς ναύτας ὡς ἀποστρέψων τό πλοῖον . ὁ δὲ Καῖσαρ ἀναδείκνυσιν ἑαυτόν . καὶ τοῦ κυβερνήτου πρὸς τὴν ὄψιν ἐκπεπληγμένου “ τόλμα καὶ μὴ δέδιθι ” ἔφη , “ Καίσαρα φέρεις καὶ τὴν Καίσαρος τύχην συμπλέουσαν . ” Κατέπλευσε δὲ καὶ Ἀντώνιος τὰς δυνάμεις ἄγων . καὶ θαρρήσας Καῖσαρ προυκαλεῖτο Πομπήιον . ἀεὶ δέ τινες περὶ τοῖς ἐρύμασι Πομπηίου μάχαι σποράδες ἐγίνοντο , καὶ περιῆν ὁ Καῖσαρ πάσαις πλὴν μιᾶς , ἐν ᾗ τροπῆς γενομένης μεγάλης ἐκινδύνευσε μὲν ἀπολέσαι τὸ στρατόπεδον , καὶ αὐτὸς δὲ παρὰ μικρὸν ἦλθεν ἀποθανεῖν . φεύγοντι γὰρ ἀνδρὶ μεγάλῳ καὶ ῥωμαλέῳ τὴν χεῖρα ἐπιβαλὼν μένειν ἐκέλευε καὶ στρέφεσθαι πρὸς τοὺς πολεμίους · ὁ δὲ μεστὸς ὣν ταραχῆς ἐπῆρε τὴν μάχαιραν ὡς πλήξων αὐτόν , καὶ ἔπληξεν ἄν , εἰ μὴ ὁ τοῦ Καίσαρος ὑπασπιστὴς τὸν ὦμον ἐκείνου φθάσας ἀπέκοψεν . οὕτω δ’ ἀπέγνω τότε Καῖσαρ τὰ καθ’ ἑαυτὸν ὥστε τοῦ Πομπηίου ἔργῳ μεγάλῳ μὴ ἐπιθέντος τέλος , ἀλλὰ καθείρξαντος τοὺς φεύγοντας εἰς τὸν χάρακα καὶ ἀναχωρήσαντος , εἷπεν ὁ Καῖσαρ ‘σήμερον ἡ νίκη παρὰ τοῖς πολεμίοις ἐγένετο ἄν , εἰ τὸν νικῶντα εἶχον . Ἐκεῖθεν δὲ μεταστὰς τὸν στρατὸν εἰς Μακεδονίαν προῆγεν ἐπὶ Σκιπίωνα . τοῦτο τὴν Πομπηίου στρατιὰν ἐπῆρε καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν ἡγεμόνας ὡς ἡττημένου καὶ φεύγοντος Καίσαρος διώκοντας ἕπισθαι . εὐλαβῶς δ’ εἶχε πρὸς τοῦτο Πομπήιος , καὶ ἠξίου τρίβειν καὶ μαραίνειν τὴν τῶν πολεμίων ἀκμήν . τὴν δὲ γνώμην μόνος ἐπῄνει Κάτων , φειδοῖ τῶν πολιτῶν . ὅς γε καὶ τοὺς πεσόντας τῶν πολεμίων ὡς εἰς χιλίους ὄντας ἰδὼν ἀπῆλθεν ἐγκαλυψάμενος καὶ καταδακρύσας . οἶ δ’ ἄλλοι πάντες ἐκάκιζον φυγομαχοῦντα Πομπήιον . ἐντεῦθεν καὶ ἄκων εἰς μάχην ἐχώρει , διώκων τὸν Καίσαρα . ὡς δὲ εἰς τὴν Φαρσαλίαν ἐμβαλόντες ἀμφότεροι ἐστρατοπεδεύσαντο , ὁ μὲν Πομπήιος αὖθις τῆς πρῴην εἴχετο γνώμης , φασμάτων οὐκ αἰσίων αὐτῷ γενομένων καὶ καθ’ ὕπνον ὄψεως τινος , ἐδόκει γὰρ ἑαυτὸν ὁρᾶν ἐν τῷ θεάτρῳ ὑπὸ Ῥωμαίων κροτοῦ μένον , οἶ δὲ περὶ αὐτὸν θρασεῖς ἦσαν καὶ τὴν νίκην ταῖς ἐλπίσι προειληφότες . Ὁ δὲ Καῖσαρ ἠρώτα τοὺς οἰκείους στρατιώτας εἰ καθ’ ἑαυτοὺς αἱροῦνται μαχέσασθαι ἢ περιμένειν καὶ ἑτέρους ἤδη ὄντας ἐγγύς · οἶ δὲ μὴ περιμένειν ἐδέοντο . θύσαντι δὲ τῷ Καίσαρι ὁ μάντις ἐσήμαινε τριῶν ἡμερῶν πρὸς τοὺς πολεμίους κριθήσεσθαι . ἐρομένου δὲ Καίσαρος περὶ τοῦ τέλους τί προορᾷ , μεγάλην εἶπεν ἐπὶ τὰ ἐναντία δηλοῦσθαι μεταβολὴν καὶ μετάπτωσιν · “ εἰ μὲν οὖν εὖ πράττεις ἐν τῷ παρόντι , τὴν χείρονα προσδόκα τύχην , εἰ δὲ κακῶς , τὴν ἀμείνονα . ”
Lemmas: οὗτος εἰς ὁ Ῥώμη ἀπαγγέλλω ὁ ἄνθρωπος ἡδύς ποιέω , καί τις ἐπαναστρέφω . πολύς δέ γίγνομαι ὁ Καῖσαρ ἤδη ἐπί αὐτός χωρέω Πομπήιος . ὁ δέ φεύγω εἰς Βρεντέσιον ἐκπλέω . ἀπορέω δέ ναός ὁ Καῖσαρ εἰς ὁ ῥώμη ἀναστρέφω , καί πᾶς ὁ Ἰταλία ἀναιμωτί κύριος γίγνομαι ἡμέρα ἐξήκω . εὑρίσκω δέ καί ὁ πόλις καθίστημι , καί ὁ ἀπό ὁ βουλή συχνός ἐν ἀϋτή , οὗτος ἐπιεικής διαιλέγω , ἄξιος αὐτός πρός Πομπήιος ἀποστέλλω ἐπί σύμβασις . πείθω δέ οὐδείς . ὁ δέ δήμαρχος Μέτελλος κωλύω αὐτός ἐκ ὁ ἀποτίθημι χρῆμα λαμβάνω , καί νόμος προσφέρω , Ίφη μή ὁ αὐτός ὅπλον καί νόμος εἰμί καιρός · “ δέ νῦν μέν ἐκποδών ἄπειμι · παρρησία γάρ οὖον δήω πόλεμος . ὅταν δέ ὁ ὅπλον κατατίθημι , τότε δημαγωγέω . καί οὗτος φημί οὗτος ἑαυτοῦ Δίκαιος ὑφίημι · ἐμός γάρ εἰμί καί σύ καί πᾶς ὅσος ὁ πρός ἐγώ στασιάζω συλλαμβάνω . ” μή φαίνω δέ ὁ κλείς ἐκκόπτω κελεύω . αὖθις δέ ὁ Μέτελλος κωλύω , καί τίνω παῖς - νέος , ἀπειλέω ἀποκτείνω αὐτός , εἰμί μή παύω , εἶπον “ μειράκιον , ἀγνοέω ὅτι δύσκολος εἰμί ἐγώ εἶπον ἢ πράσσω ; ” στρατεύω δέ εἰς Ἰβηρία , καί ὁ ἐκεῖ δύναμις καί ὁ ἐπαρχία ὑπό ἑαυτοῦ ποιέω οὕτως ἐπί Πομπήιος ἐλαύνω . αἱρέω δέ δικτάτωρ ὑπό ὁ βουλή φυγάς τε κατάγω καί ἄλλος ἅπτω πολίτευμα . ἐν ἡμέρα δέ ἕνδεκα ὁ μέν μοναρχία ἀπεῖπον , ὕπατος δέ ἀναδείκνυμι ἑαυτοῦ καί Σερουίλιος Ἰσαυρικός , ἔχω ὁ στρατεία . καί διαβαίνω ὁ Ἰόνιος Ὤρικος καί Ἀπολλωνία ἀείρω . ἐκ Ἀπολλωνία δέ κρύφα πᾶς εἰς πλοῖον ἐμβαίνω δωδεκάσκαλμος ἐν ἐσθής θεράπων ἀνάγω πρός ὁ Βρεντέσιον βουλεύω , ὁ πέλαγος ὑπό ὁ πολέμιος περιέχω στόλος μέγας . χειμών δέ εἰμί ὁ πλόος ἄπορος δοκέω ὁ κυβερνήτης , καί μεταβάλλω κελεύω ὁ ναύτης ὡς ἀποστρέφω ὁ πλοῖον . ὁ δέ Καῖσαρ ἀναδείκνυμι ἑαυτοῦ . καί ὁ κυβερνήτης πρός ὁ ὄψις ἐκπλήσσω “ τόλμα καί μή δείδω ” φημί , “ Καῖσαρ φέρω καί ὁ Καῖσαρ Τύχη συμπλέω . ” καταπλέω δέ καί Ἀντώνιος ὁ δύναμις ἄγω . καί θαρσέω Καῖσαρ προκαλέω Πομπήιος . ἀεί δέ τις περί ὁ ἔρυμα Πομπήιος μάχη σπορά γίγνομαι , καί περίειμι ὁ Καῖσαρ πᾶς πλήν εἷς , ἐν ὅς τροπή γίγνομαι μέγας κινδυνεύω μέν ἀπόλλυμι ὁ στρατόπεδον , καί αὐτός δέ παρά μικρός ἔρχομαι ἀποθνῄσκω . φεύγω γάρ ἀνήρ μέγας καί ῥωμαλέος ὁ χείρ ἐπιβάλλω μένω κελεύω καί στρέφω πρός ὁ πολέμιος · ὁ δέ μεστός ἐάν ταραχή ἐπαίρω ὁ μάχαιρα ὡς πλήσσω αὐτός , καί πλήσσω ἄν , εἰμί μή ὁ ὁ Καῖσαρ ὑπασπιστής ὁ ὦμος ἐκεῖνος φθάνω ἀποκόπτω . οὗτος δέ ἀπογιγνώσκω τότε Καῖσαρ ὁ κατά ἑαυτοῦ ὥστε ὁ Πομπήιος ἔργον μέγας μή ἐπιτίθημι τέλος , ἀλλά κατείργω ὁ φεύγω εἰς ὁ χάραξ καί ἀναχωρέω , ἕπω ὁ Καῖσαρ ‘σήμερον ὁ νίκη παρά ὁ πολέμιος γίγνομαι ἄν , εἰμί ὁ Νίκη ἔχω . ἐκεῖθεν δέ μεθίστημι ὁ στρατός εἰς Μακεδονία προάγω ἐπί Σκιπίων . οὗτος ὁ Πομπήιος στρατία ἐπαίρω καί ὁ περί αὐτός ἡγεμών ὡς ἡσσάομαι καί φεύγω Καῖσαρ διώκω ἕπω . εὐλαβής δέ ἔχω πρός οὗτος Πομπήιος , καί ἀξιόω τρίβω καί μαραίνω ὁ ὁ πολέμιος ἀκμή . ὁ δέ γνώμη μόνος ἐπαινέω Κάτων , φειδώ ὁ πολίτης . ὅς γε καί ὁ πίπτω ὁ πολέμιος ὡς εἰς χίλιοι εἰμί εἶδον ἀπέρχομαι ἐγκαλύπτω καί καταδακρύω . οἶς δέ ἄλλος πᾶς κακίζω φυγομαχέω Πομπήιος . ἐντεῦθεν καί ἄκων εἰς μάχη χωρέω , διώκω ὁ Καῖσαρ . ὡς δέ εἰς ὁ Φαρσαλία ἐμβάλλω ἀμφότερος στρατοπεδεύω , ὁ μέν Πομπήιος αὖθις ὁ πρώην ἔχω γνώμη , φάσμα οὐ Αἰσίων αὐτός γίγνομαι καί κατά ὕπνος ὄψις τις , δοκέω γάρ ἑαυτοῦ ὁράω ἐν ὁ θέατρον ὑπό Ῥωμαῖος κροτέω μένω , οἶς δέ περί αὐτός θρασύς εἰμί καί ὁ Νίκη ὁ ἐλπίς προλαμβάνω . ὁ δέ Καῖσαρ ἐρωτάω ὁ οἰκεῖος στρατιώτης εἰμί κατά ἑαυτοῦ αἱρέω μάχομαι ἢ περιμένω καί ἕτερος ἤδη εἰμί ἐγγύς · οἶς δέ μή περιμένω δήω . θύω δέ ὁ Καῖσαρ ὁ μάντις σημαίνω τρεῖς ἡμέρα πρός ὁ πολέμιος κρίνω . ἔρομαι δέ Καῖσαρ περί ὁ τέλος τίς προοράω , μέγας εἶπον ἐπί ὁ ἐναντίος δηλόω μεταβολή καί μετάπτωσις · “ εἰμί μέν οὖν εὕω πράσσω ἐν ὁ πάρειμι , ὁ χείρων προσδοκάω Τύχη , εἰμί δέ κακῶς , ὁ ἀγαθός . ”