joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 18.16
τῆς βασιλείας διοίκησιν τὸν μητροπολίτην Σίδης Ἰωάννην , ἐκτομίαν ὄντα , δραστήριον δέ , τοῖς πράγμασιν ἐφιστᾷ . εἶθ’ ἕτερον ἐκτομίαν τὸν Νικηφόρον , ὃς νέος προσληφθεὶς παρὰ τοῦ Μονομάχου εἰς τὰ βασίλεια ὑποκοριζόμενος διὰ τὴν νεότητα Νικηφορίτζης ὠνόμαστο καὶ ὥσπερ ἐπωνυμίαν ἔσχηκε τοῦτο , ἐξ Ἑλλάδος καὶ Πελοποννήσου τὰς κρίσεις τούτων ὢ διέποντα μετεπέμψατο . ἔφθασε γὰρ ὁ ἀνὴρ οὗτος καὶ τῷ πατρὶ τοῦ βασιλέως τῷ βασιλεῖ Κωνσταντίνῳ τῷ Δούκᾳ ὑπηρετήσασθαι . ἦν δὲ περὶ πραγμάτων μεταχείρισιν δεξιὸς καὶ λόγοις ὡμιληκώς , τὸ δὲ ἦθος ἔχων ὑποκαθήμενον καὶ γέμον δεινότητος . τούτῳ γοῦν ἐγχειρίζει τὰς ἡνίας τῆς βασιλείας , λογοθέτην ὀνομάσας αὐτόν . ἐντεῦθεν ὁ Σίδης παραγκωνίζεται , καὶ ὁ Καῖσαρ καθίσταται ὕποπτος , καὶ πᾶσα ἡ τῆς βασιλείας διοίκησις ὑπὸ τὸν λογοθέτην ἐγένετο , καὶ ὁ βασιλεὺς ὑπ’ αὐτοῦ ὡς ἀνδράποδον ἤγετο . καὶ οὐκ ἦν ὃ μὴ διὰ τοῦ λογοθέτου ἐγίνετο , καὶ πολλοὶ τῶν περιουσιῶν ἐστερήθησαν , ἄλλοις ἄλλων ἐπενηνεγμένων λαβῶν , καὶ ἦν τῶν ἀνθρώπων σύντριμμα καὶ ταλαιπωρία καὶ ὁ τούτων ἐπιστρεφόμενος οὐδαμοῦ . ὁ γὰρ βασιλεὺς παιδαριώδεσιν ἐσχόλαζε πράξεσι , τοῦ ὑπάτου τῶν φιλοσόφων καὶ ὑπερτίμου Μιχαὴλ τοῦ Ψελλοῦ λόγοις τῷ δοκεῖν αὐτὸν ἐμβιβάζοντος καὶ διδάσκοντος νῦν μὲν τὴν γραμματικὴν τέχνην καὶ μέτρα καὶ διαλέκτους , νῦν δ’ ἵνα κατὰ ῥήτορας διαλέγοιτο , νῦν δ’ ἱστορίαις αὐτὸν προσεθίζοντος , ἄλλοτε δὲ φιλοσόφων θεωρημάτων ἀκροᾶσθαι παρασκευάζοντος . ὁ δὲ πρὸς οὐδὲν ἐπεφύκει . τούτοις οὖν ὁ Ῥωμαίων αὐτοκράτωρ προστετηκὼς ὑφ’ ἕτερον , καὶ τοῦτον ἔνα , τὴν τῶν κοινῶν κυβέρνησιν ἐποιήσατο , καὶ νόμος ἦν τὸ τῷ λογοθέτῃ δοκοῦν . τὰ μὲν οὖν τῆς πολιτείας οὕτως εἶχον κακῶς , τὰ δὲ κατὰ τὴν ἕω χεῖρον ἔσχον ἢ πρότερον . ὁ γὰρ Σουλτὰν τὰ κατὰ τὸν Διογενῆ μαθὼν θῶν καὶ ὅτι ὃν ἐκεῖνος λαβὼν δοριάλωτον ἐτίμησε καὶ ἀφῆκεν εἰς τὴν οἰκείαν ἀπελευσόμενον βασιλείαν , τοῦτον οἱ συμφυλέται ἀπηνῶς οἰκτίστῳ θανάτῳ παρέδωκαν , καὶ αἱ πρὸς ἐκεῖνον περὶ σπονδῶν συνθῆκαι ἄπρακτοι μεμενήκασιν , ὑπερήλγησε , καὶ τὰς οἰκείας δυνάμεις κατὰ τῶν Ῥωμαϊκῶν χωρῶν χωρεῖν ἐξηρέθισεν · οὐκέτι τοίνυν ὡς ληιζόμενοι ταῖς χώραις ἐπῄεσαν , ἀλλ’ ὡς ταύτας καθέξοντές τε καὶ κυριεύσοντες , τοῦ σφᾶς ἀνείργοντος μὴ παρόντος . καὶ οἱ μὲν ταῦτα ἐποίουν · ὁ δὲ βασιλεὺς δύναμιν ἀγείρας στρατάρχην ταύτης τὸν Κομνηνὸν προβάλλεται Ἰσαάκιον , συζεύξας αὐτῷ καὶ τὸν Λατῖνον Ῥουσέλιον , ὁμογενῶν ἄρχοντα τετρακοσίων ἀνδρῶν . ἐπεὶ δὲ περὶ τὸ Ἰκόνιον ἐγεγόνει τὸ στράτευμα , ἐξ αἰτίας τινὸς ἀποστατεῖ ὁ Ρουσέλιος καὶ τοὺς ὁμοφύλους παραλαβὼν καθ’ ἑαυτὸν ἦν , καὶ πῇ μὲν τοῖς Τούρκοις προσέμισγε , πῇ δὲ τὰς χώρας τὰς Ρωμαϊκὰς ἐκεράιζεν . ὁ δὲ Κομνηνὸς Ἰσαάκιος μετὰ τοῦ περιλοίπου στρατεύματος τοῖς Τούρκοις προσβαλὼν ἥττητο , τητο , καὶ ἔπεσον μὲν πολλοὶ καὶ ἐζωγρήθησαν ἕτεροι καὶ αὐτὸς ὁ στρατάρχης , καὶ διήρπαστο ἡ παρεμβολή . ἐμβολή . ὁ μὲν οὖν Κομνηνὸς πολλῶν χρημάτων τὴν ἐλευθερίαν ὠνήσατο . ὁ δὲ βασιλεὺς τὸν θεῖον τὸν Καίσαρα τῷ πολέμῳ στρατάρχην ἐφίστησι . τοῦτο μαθὼν ὁ Ρουσέλιος , πρὸ τοῦ τὸν Σαγγάριον τὸν Καίσαρα διαβῆναι καταλαβών , ἀντεστρατοπεδεύσατο αὐτῷ , καὶ ὁ Καῖσαρ ἀμνηστίαν αὐτῷ τοῦ πταίσματος ἐπηγγέλλετο , εἰ προσχωρήσει τῷ βασιλεῖ . ἀλλ’ ἐκεῖ — νος βαρβαρικῶς φρυαττόμενος οὐδὲν ἐφρόνει ἐνδόσιμον . συρρήγνυται τοίνυν πόλεμος , καὶ ἡττήθησαν οἱ περὶ τὸν Καίσαρα καὶ αὐτὸς ἑάλω σὺν πλείοσιν ἄλλοις , τοῦ Βοτανειάτου , ὃς συνεστρατήγει τῷ Καίσαρι , μετ’ ὀλίγων φυγόντος . ὁ μέντοι Ρουσέλιος πρὸς τὸ Βυζάντιον ἵετο ἄγων τὸν Καίσαρα δέσμιον καὶ τὸν Μαλέσην Βασίλειον , ἄρτι τῆς μετὰ τοῦ Διογένους λελυμένον αἰχμαλωσίας , καὶ ἡ Χρυσόπολις ὢ εἶχε τὸν ἀποστάτην , καὶ αὐτίκα πῦρ ταῖς ἐκεῖσε οἰκίαις ἐνῆκεν . ὁ δὲ βασιλεὺς ἀξίωμά τε κουροπαλάτου αὐτῷ ἐπηγγέλλετο , εἰ τὰ ὅπλα κατάθοιτο , καὶ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ μετὰ τῶν τέκνων ἐξέπεμψεν · ἀλλ’ ὁ βάρβαρος ἀτίθασος ἦν . μετεπέμψατο τοίνυν ὁ βασιλεὺς κατὰ τοῦ Ῥουσελίου Τούρκους ἐπὶ μισθῷ · ὁ δὲ μὴ ἀξιόχρεως ὢν πρὸς τὸν πόλεμον λύει τὸν Καίσαρα τῶν δεσμῶν καὶ εὐφημίαις ἀναγορεύει βασιλικαῖς ) οἰόμενος προσθήσεσθαί οἱ πολλούς . αἴφνης δὲ Τούρκων ἀναφᾶνἐντων ὁ Ῥουσέλιος κατ’ αὐτῶν βαρβαρικῇ θρασύτητι ἀπερισκέπτως ἐχώρησε , καὶ πολλοὺς μὲν οἱ Φράγγοι τῶν Τούρκων κατέβαλον , τοὺ ’ς δ’ ἄλλους ἐτρέψαντο εἰς φυγὴν καὶ ἀκρα - τὼς ἐδίωκον . οἶ μὲν οὖν πλείους ὀπίσω που ἀπελείφθησαν , τῶν ἵππων σφίσι μὴ εὐτονούντων πρὸς τὸ πολὺ τῆς διώξεως . ὁ Ρουσέλιος δὲ μετὰ τοῦ Καίσαρος σὺν ὀλίγοις ἐπήλαυνον . ἤδη δὲ τῶν οἰκείων ἐκμηκυνθεῖσι πολὺ ἑτέρα πληθὺς ἀνεφάνη Τούρκων εἰς πολλὰς πάνυ χιλιάδας ἀριθμουμένη · ὡς δ’ ἐπῆλθον αὐτοῖς οἱ φανέντες καὶ ἄκοντες αὐτοῖς συνερράγησαν . περιειληθέντες δ’ ὑπὸ τοῦ πλήθους καὶ τοὺ ’ς ἵππους ἀποβαλόντες ἑάλωσαν ὅ τ’ ἑ Καῖσαρ καὶ ὁ Ῥουσέλιος . ἀλλὰ τὸν μὲν Ῥουσέλιον ἡ σύνευνος προλαβοῦσα ἐπρίατο , τὸν δὲ Καίσαρα ὁ βασιλεὺς ἐλυτρώσατο . ὁ δὲ ἀπαγόμενος πρὸς τὸν βασιλέα , καὶ ἐν τῇ Προποντίδι γενόμενος , κείρεται τὴν τρίχα καὶ μεταμφιέννυται τὴν στολήν , ῥάκος μοναχικὸν περιθέμενος · ηὐλαβεῖτο γὰρ μή τι πάθοι πρὸς τοῦ γ’ ἀνεψιοῦ διὰ τὴν ἀνάρρησιν . ὁ δέ γ’ ἑ Ῥουσέλιος λυδθείς , ὡς εἴρηται , τῆς αἰχμαλωσίας , τὴν γυναῖκα μετὰ τῶν περιλειφθέντων Φράγγων λαβὼν εἰς τὸ τῶν Ἀρμενιακῶν θέμα ἐγένετο , ἐν ᾧ διῆγε καὶ πρότερον . στέλλει τοίνυν ὁ βασιλεὺς κατ’ αὐτοῦ τὸν πρόεδρον Ἀλέξιον τὸν Κομνηνόν , νέον μὲν ὄντα , ἄνδρα δὲ συνετὸν καὶ δραστήριον . ὃς γενόμενος κατὰ τὴν Ἀμάσειαν δι’ ἀπορρήτων δηλοῖ τοῖς Τούρκοις ὡς εἰ κατασχόντες τὸν Ῥουσέλιον παραδοῖεν τοῦτον αὐτῷ , πολλῶν αὐτοὺς ἐμπλήσει χρημάτων . φιλίαν γοῦν ὑποκριθέντες ἐκεῖνοι πρὸς τὸν Ρουσέλιον κατέσχον τὸν ἄνδρα , καὶ πολλῶν αὐτὸν χρημάτων ἠλλάξαντο , ὃς αὐτίκα παρὰ τοῦ Ἀλεξίου δέσμιος ἀπήχθη πρὸς τὸ Βυζάντιον , καὶ σφοδρῶς αἰκισθεὶς εἰς πύργον δέσμιος κατεκέκλειστο . σίτου δὲ γενομένης ἐνδείας ἐν ταῖς ἡμέραις τοῦ βασιλέως τούτου , ὥστε μὴ ὅλον μέδιμνον εἰς νόμισμα ἀποδίδοσθαι , ἀλλὰ παρὰ πινάκιον , εἰς ἐπώνυμον τῷ βασιλεῖ τὸ κοινὸν δυστύχημα ἐχρημάτισε , ὡς καὶ μέχρι τοῦδε οὕτω καλεῖσθαι τοῦτον τὸν ἄνακτα · οὐ γάρ τις ἄλλως γνωριεῖ τοῦτον εἰ μὴ τὸν Παραπινάκιον εἴποι .
Lemmas: ὁ βασίλεια διοίκησις ὁ μητροπολίτης Σίδη Ἰωάννης , ἐκτομίας εἰμί , δραστήριος δέ , ὁ πρᾶγμα ἐφίστημι . εἶτα ἕτερος ἐκτομίας ὁ Νικηφόρος , ὅς νέος προσλαμβάνω παρά ὁ Μονομάχος εἰς ὁ βασίλεια ὑποκορίζομαι διά ὁ νεότης Νικηφορίτζης ὀνομάζω καί ὥσπερ ἐπωνυμία ἔχω οὗτος , ἐκ Ἑλλάς καί Πελοπόννησος ὁ κρίσις οὗτος ὦ διέπω μεταπέμπω . φθάνω γάρ ὁ ἀνήρ οὗτος καί ὁ πατήρ ὁ βασιλεύς ὁ βασιλεύς Κωνσταντῖνος ὁ Δούκας ὑπηρετέω . εἰμί δέ περί πρᾶγμα μεταχείρισις δεξιός καί λόγος ὁμιλέω , ὁ δέ ἦθος ἔχω ὑποκάθημαι καί γέμω δεινότης . οὗτος γοῦν ἐγχειρίζω ὁ ἡνία ὁ βασίλεια , λογοθέτης ὀνομάζω αὐτός . ἐντεῦθεν ὁ Σίδη παραγκωνίζω , καί ὁ Καῖσαρ καθίστημι ὕποπτος , καί πᾶς ὁ ὁ βασίλεια διοίκησις ὑπό ὁ λογοθέτης γίγνομαι , καί ὁ βασιλεύς ὑπό αὐτός ὡς ἀνδράποδον ἄγω . καί οὐ εἰμί ὅς μή διά ὁ λογοθέτης γίγνομαι , καί πολύς ὁ περιουσία στερέω , ἄλλος ἄλλος ἐπιφέρω λαβή , καί εἰμί ὁ ἄνθρωπος σύντριμμα καί ταλαιπωρία καί ὁ οὗτος ἐπιστρέφω οὐδαμοῦ . ὁ γάρ βασιλεύς παιδαριώδης σχολάζω πρᾶξις , ὁ ὕπατος ὁ φιλόσοφος καί Υπέρτιμος Μιχαήλ ὁ Ψελλός λόγος ὁ δοκέω αὐτός ἐμβιβάζω καί διδάσκω νῦν μέν ὁ γραμματικός τέχνη καί μέτρον καί διάλεκτος , νῦν δέ ἵνα κατά ῥήτωρ διαλέγω , νῦν δέ ἱστορία αὐτός προσεθίζω , ἄλλοτε δέ φιλόσοφος θεώρημα ἀκροάομαι παρασκευάζω . ὁ δέ πρός οὐδείς φύω . οὗτος οὖν ὁ Ῥωμαῖος αὐτοκράτωρ προστήκομαι ὑπό ἕτερος , καί οὗτος νάω , ὁ ὁ κοινός κυβέρνησις ποιέω , καί νόμος εἰμί ὁ ὁ λογοθέτης δοκέω . ὁ μέν οὖν ὁ πολιτεία οὕτως ἔχω κακῶς , ὁ δέ κατά ὁ ἠώς χείρων ἔχω ἢ πρότερος . ὁ γάρ Σουλτάν ὁ κατά ὁ Διογενής μανθάνω Θῶν καί ὅτι ὅς ἐκεῖνος λαμβάνω δοριάλωτος τιμάω καί ἀφίημι εἰς ὁ οἰκεῖος ἀπέρχομαι βασίλειος , οὗτος ὁ συμφυλέτης ἀπηνής οἴκτιστος θάνατος παραδίδωμι , καί ὁ πρός ἐκεῖνος περί σπονδή συνθήκη ἄπρακτος μένω , ὑπεραλγέω , καί ὁ οἰκεῖος δύναμις κατά ὁ Ῥωμαϊκός χώρα χωρέω ἐξερεθίζω · οὐκέτι τοίνυν ὡς ληΐζομαι ὁ χώρα ἔπειμι , ἀλλά ὡς οὗτος κατέχω τε καί κυριεύω , ὁ σφεῖς ἀνείργω μή πάρειμι . καί ὁ μέν οὗτος ποιέω · ὁ δέ βασιλεύς δύναμις ἀγείρω στρατάρχης οὗτος ὁ Κομνηνός προβάλλω Ἰσαάκιος , συζεύγνυμι αὐτός καί ὁ Λατῖνος Ῥουσέλιον , ὁμογενής ἄρχω τετρακόσιοι ἀνήρ . ἐπεί δέ περί ὁ Ἰκόνιον γίγνομαι ὁ στράτευμα , ἐκ αἴτιος τις ἀποστατέω ὁ Ρουσέλιος καί ὁ ὁμόφυλος παραλαμβάνω κατά ἑαυτοῦ εἰμί , καί πῇ μέν ὁ Τοῦρκος προσμείγνυμι , πῇ δέ ὁ χώρα ὁ Ρωμαϊκός ἐκεράιζεν . ὁ δέ Κομνηνός Ἰσαάκιος μετά ὁ περίλοιπος στράτευμα ὁ Τοῦρκος προσβάλλω ἡττάω , τητο , καί πίπτω μέν πολύς καί ζωγρέω ἕτερος καί αὐτός ὁ στρατάρχης , καί διαρπάζω ὁ παρεμβολή . ἐμβολή . ὁ μέν οὖν Κομνηνός πολύς χρῆμα ὁ ἐλευθερία ὀνίνημι . ὁ δέ βασιλεύς ὁ θέω ὁ Καῖσαρ ὁ πόλεμος στρατάρχης ἐφίστημι . οὗτος μανθάνω ὁ Ρουσέλιος , πρό ὁ ὁ Σαγγάριος ὁ Καῖσαρ διαβαίνω καταλαμβάνω , ἀντιστρατοπεδεύω αὐτός , καί ὁ Καῖσαρ ἀμνηστία αὐτός ὁ πταῖσμα ἐπαγγέλλω , εἰμί προσχωρέω ὁ βασιλεύς . ἀλλά ἐκεῖ — Μύκονος βαρβαρικός φρυάσσομαι οὐδείς φρονέω ἐνδόσιμος . συρρήγνυμι τοίνυν πόλεμος , καί ἡσσάομαι ὁ περί ὁ Καῖσαρ καί αὐτός ἁλίσκομαι σύν πλείων ἄλλος , ὁ Βοτανειάτης , ὅς συστρατηγέω ὁ Καῖσαρ , μετά ὀλίγος φυγή . ὁ μέντοι Ρουσέλιος πρός ὁ Βυζάντιον ἵημι ἄγω ὁ Καῖσαρ δέσμιος καί ὁ Μαλέσης Βασίλειος , ἄρτι ὁ μετά ὁ Διογένης λύω αἰχμαλωσία , καί ὁ Χρυσόπολις ὦ ἔχω ὁ ἀποστάτης , καί αὐτίκα πῦρ ὁ ἐκεῖσε οἰκίον ἐνίημι . ὁ δέ βασιλεύς ἀξίωμα τε κουροπαλάτης αὐτός ἐπαγγέλλω , εἰμί ὁ ὅπλον κατατίθημι , καί ὁ γυνή αὐτός μετά ὁ τέκνον ἐκπέμπω · ἀλλά ὁ βάρβαρος ἀτίθασος εἰμί . μεταπέμπω τοίνυν ὁ βασιλεύς κατά ὁ Ῥουσελίου Τοῦρκος ἐπί μισθός · ὁ δέ μή ἀξιόχρεως εἰμί πρός ὁ πόλεμος λύω ὁ Καῖσαρ ὁ δεσμός καί εὐφημία ἀναγορεύω βασιλικός ) οἴομαι προστίθημι ὁ πολύς . αἴφνης δέ Τοῦρκος ἀναφαίνω ὁ Ῥουσέλιος κατά αὐτός βαρβαρικός θρασύτης ἀπερισκέπτως χωρέω , καί πολύς μέν ὁ Φράγγος ὁ Τοῦρκος καταβάλλω , ὅς εἰς δέ ἄλλος τρέπω εἰς φυγή καί ἄκρος - ὁ διώκω . οἶς μέν οὖν πλείων ὀπίσω ποῦ ἀπολείπω , ὁ ἵππος ὅς μή εὐτονέω πρός ὁ πολύς ὁ δίωξις . ὁ Ρουσέλιος δέ μετά ὁ Καῖσαρ σύν ὀλίγος ἐπελαύνω . ἤδη δέ ὁ οἰκέω ἐκμηκύνω πολύς ἕτερος πληθύς ἀναφαίνω Τοῦρκος εἰς πολύς πάνυ χιλιάς ἀριθμέω · ὡς δέ ἐπέρχομαι αὐτός ὁ φαίνω καί ἄκων αὐτός συρρήγνυμι . περιειλέω δέ ὑπό ὁ πλῆθος καί ὅς εἰς ἵππος ἀποβάλλω ἁλίσκομαι ὅς τε ὅς Καῖσαρ καί ὁ Ῥουσέλιος . ἀλλά ὁ μέν Ῥουσέλιον ὁ σύνευνος προλαμβάνω ὠνέομαι , ὁ δέ Καῖσαρ ὁ βασιλεύς λυτρόω . ὁ δέ ἀπάγω πρός ὁ βασιλεύς , καί ἐν ὁ Προποντίς γίγνομαι , κείρω ὁ θρίξ καί μεταμφιέννυμι ὁ στολή , ῥάκος μοναχικός περιτίθημι · εὐλαβέομαι γάρ μή τίς πάσχω πρός ὁ γε ἀνεψιός διά ὁ ἀνάρρησις . ὁ δέ γε ὅς Ῥουσέλιος λύζω , ὡς εἴρω , ὁ αἰχμαλωσία , ὁ γυνή μετά ὁ περιλείπομαι Φράγγος λαμβάνω εἰς ὁ ὁ Ἀρμενιακός θέμα γίγνομαι , ἐν ὅς διάγω καί πρότερος . στέλλω τοίνυν ὁ βασιλεύς κατά αὐτός ὁ πρόεδρος Ἀλέξιος ὁ Κομνηνός , νέος μέν εἰμί , ἀνήρ δέ συνετός καί δραστήριος . ὅς γίγνομαι κατά ὁ Ἀμάσεια διά ἀπόρρητος δηλόω ὁ Τοῦρκος ὡς εἰμί κατέχω ὁ Ῥουσέλιον παραδίδωμι οὗτος αὐτός , πολύς αὐτός ἐμπίμπλημι χρῆμα . φίλιος γοῦν ὑποκρίνομαι ἐκεῖνος πρός ὁ Ρουσέλιον κατέχω ὁ ἀνήρ , καί πολύς αὐτός χρῆμα ἀλλάσσω , ὅς αὐτίκα παρά ὁ Ἀλέξιος δέσμιος ἀπάγω πρός ὁ Βυζάντιον , καί σφοδρός αἰκίζομαι εἰς πύργος δέσμιος κατακλείω . σῖτος δέ γίγνομαι ἔνδεια ἐν ὁ ἡμέρα ὁ βασιλεύς οὗτος , ὥστε μή ὅλος μέδιμνος εἰς νόμισμα ἀποδίδωμι , ἀλλά παρά πινάκιον , εἰς ἐπώνυμος ὁ βασιλεύς ὁ κοινός δυστύχημα χρηματίζω , ὡς καί μέχρι ὅδε οὗτος καλέω οὗτος ὁ ἄναξ · οὖον γάρ τις ἄλλως γνωρίζω οὗτος εἰμί μή ὁ Παραπινάκιον εἶπον .