joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 13.13
Στρατεύσας δὲ κατὰ Περσῶν πρότερον μὲν ηὐτύχησε καὶ πόλεις εἷλέ τινας καὶ πολλοὺς ἀνεῖλε καὶ λείας πολλῆς καὶ αἰχμαλώτων ἐκράτησε καὶ Κτησιφῶντα ἐπολιόρκει . εἶτ’ ἀθρόον τῶν πραγμάτων αὐτῷ εἰς τὸ χεῖρον περιτραπέντων , αὐτός τε καὶ τοῦ στρατεύματος τὸ πλέον ἀπώλετο . οἶ γὰρ Πέρσαι ἀπογνόντες καὶ εἰς ὄλεθρον ἑαυτοὺς εἰσωθεῖν προφανῆ ἐβουλεύοντο , ἔνα τι κατεργάσωνται τοὺς Ῥωμαίους δεινόν . δύο γοῦν ἐν σχήματι αὐτομόλων τῷ βασιλεῖ προσερρύησαν , καὶ νίκην αὐτῶ κατὰ Περσῶν , εἰ ἕποιτο αὐτοῖς , ἐπηγγέλλοντο . ἐᾶσαι γὰρ τὸν ποταμὸν αὐτῷ συνεβούλευον καὶ τὰς τριήρεις ἃς ἐπήγετο κατακαῦσαι καὶ τὰ ἄλλα πλοῖα τὰ φορτηγά , ἵνα μὴ τούτοις οἶ πολέμιοι χρήσαιντο , αὐτῶν δ’ ἡγουμένων δι’ ἑτέρων ὁδῶν διαγαγεῖν τὰ στρατεύματα , ἀκινδύνως τε καὶ δι’ ὀλίγου τὰ τῆς κατειληφέναι ἐνδότερα καὶ εὐμαρῶς κυριεῦσαι αὐτῆς . τούτοις φρενοβλαβῶς ὁ ἀλιτήριος ἐκεῖνος πεισθείς , καὶ ταῦτα πολλῶν λεγόντων αὐτῶ καὶ αὐτοῦ τοῦ Ὁρμίσδου δόλον εἶναι τὸ πρᾶγμα , πῦρ ἐνέβαλε ταῖς ναυσί , καὶ πάσας κατέκαυσε πλὴν δυοκαίδεκα . ἦσαν δὲ τριήρεις μὲν ἑπτακόσιαι , φορτηγοὶ δὲ τετρακόσιαι . ἤδη δὲ ἐκείνων ἐκτεφρωθεισῶν , ἐπεὶ πολλοὶ τῶν ταξιάρχων ἐνέδραν καὶ δόλον ἐνίσταντο εἶναι τὰ παρὰ τῶν αὐτομόλων ἐκείνων λεγόμενα , μόλις που κατένευσεν ἐτασθῆναι τοὺς ψευδαυτομόλους · οἱ ἐτασθέντες βασάνοις ἐξέφηναν τὸ ἀπόρρητον . οἶ μὲν οὖν οὕτως ἀπατηθῆναί φασι τὸν Ἰουλιανόν , οἱ δὲ ἀπειπάμενον λέγουσι πρὸς τὴν Κτησιφῶντος πολιορκίαν δι’ ὀχυρότητα καὶ ὅτι καὶ τῷ στρατεύματι τὰ ἀναγκαῖα ἐπέλιπον , ἐπανόδου μηνσθῆναι · ἀπιοῦσι δὲ ἐπιφανῆναι τοὺς Πέρσας ὄπισθεν καὶ τοὺς οὐραγοῦντας ταράττειν · τοὺς Γάλλους δ’ ὀπισθοφυλακοῦντας ἀντιτάξασθαι τοῖς πολεμίοις γενναιότερον καὶ πολλοὺς αὐτῶν ἀνελεῖν , οὐ τῶν τυχόντων μόνον , ἀλλὰ καὶ τόν παρ’ ἐκείνοις ἐπιφανῶν . ἐνδείᾳ δὲ τῶν ἐπιτηδείων οἶ Ῥωμαῖοι σφοδρῶς ἐπιέζοντο . Ἰουλιανὸς δ’ ἐν ἀπορίᾳ τοῦ τί δεῖ πράττειν καὶ ὅθεν ἐπανιέναι χρεὼν καταστάς , εἵλετο διὰ τῆς ὀρεινῆς τὴν πορείαν ποιήσασθαι . τοῦτο οἶ Πέρσαι κατανοήσαντες , καὶ εἰς ταὐτὸν ἀθροισθέντες τοῖς Ῥωμαίοις ἐπέθεντο , καὶ κατὰ μὲν τὸ εὐώνυμον κέρας ἐκράτουν Ῥωμαῖοι , κατὰ δέ γε τὸ δεξιὸν ἠλαττοῦντο . ὃ γνοὺς Ἰουλιανὸς ἀμύνειν τοῖς ἡττωμένοις ἠπείγετο . ἔτυχε δὲ διὰ βάρος καὶ τὴν ἐκ τοῦ ἡλίου φλόγωσιν , θέρους γὰρ ἦν ὥρα , τὸν θώρακα ἐκδυσάμενος . ἐν μέσοις οὖν τοῖς πολεμίοις γενόμενος δόρατι βάλλεται κατὰ τῆς πλευρὰς . λέγεται δὲ ὅτι σφοδροῦ τότε πνεύσαντος πνεύματος ἀχλὺς βαθεῖα τοῦ ἀέρος τοῦ ἐκεῖ κατεσκέδαστο · τὰ γὰρ πλήθη τῶν στρατευμάτων πολὺν ἐκίνουν κονιορτόν , ὡς μηδὲ γινώσκειν οὔθ’ ὅποι εἰσὶν οὔθ’ ὅ , τι πράττοιεν · ἄδηλον δ’ εἶναι ὅθεν ἡ αὐτὸν πλήξασα αἰχμὴ κατ’ ἐκείνου ἐβέβλητο , εἴθ’ ὑπὸ πολεμίου εἴθ’ ὑπό τινος τῶν αὐτοῦ εἴτ’ ἐκ θειοτέρας δυνάμεως · ᾄδεται γὰρ καὶ ταῦτα . διό φασιν αὐτὸν ἐκ τοῦ καταρρέοντος τοῦ τραύματος αἵματος κοίλῃ δεξάμενον τῇ χειρὶ καὶ τοῦ ἀέρος τοῦτο κατασκεδάσαντα εἰπεῖν “ κορέσθητι , Ναζωραῖε . ” καὶ ὁ μὲν οὕτως ἀσεβῶς ζήσας βιαίως τὴν ψυχὴν ἐξηρεύξατο , βασιλεύσας ἔτη δύο . τὸ δὲ σῶμα αὐτοῦ ἡ στρατιὰ εἰς Ταρσὸν τῆς Κιλικίας κομίσασα ἔθαψεν ἐν προαστείῳ τῆς πόλεως · οὗ τῷ τάφῳ καὶ τόδε τὸ ἐπίγραμμα ἐπεγράφη · Κύδνῳ ἐπ’ ἀργυρόεντι ἀπ’ Εὐφράταο ῥοάων Πέρσιδος ἐκ γαίης ἀτελευτήτῳ ἐπὶ ἔργω κινήσας στρατιὴν τόδ’ Ἰουλιανὸς λάχεσῆμα , ἀμφότερον βασιλεύς τ’ ἀγαθὸς κρατερός τ’ αἰχμητής . ὕστερον δὲ ἀνεκομίσθη εἰς τὴν βασιλίδα τῶν πόλεων . ἦν δ’ ἐκεῖνος περὶ δόξαν ἐπτοημένος καὶ ἐπὶ τοῖς τυχοῦσιν ἐπαινεῖσθαι βουλόμενος , ἐφ’ οἶς δ’ ἐσφάλλετο διορθούμενος παρὰ τῶν φίλων οὐκ ἤχθετο . ἦν καὶ παντοδαπῆς σοφίας μετειληχὼς καὶ μάλιστα τῆς περιττοτέρας , περὶ δὲ τὴν δίαιταν ἐγκρατής , ὥστε καὶ τὰ φυσικὰ ταῦτα διαφυγγάνειν , ἐρυγὰς καὶ τὰς ἐκκρίσεις τὰς διὰ στόματος . ἔλεγε δὲ χρῆναι τὸν φιλόσοφον , εἰ οἷόν τ’ ἑ , μηδὲ ἀναπνεῖν . φασὶ δὲ αὐτὸν ἐν Ἀντιοχείᾳ ὄντα ὄναρ ἰδεῖν νεανίαν ξανθὸν τὴν κόμην , εἰρηκότα αὐτῷ ὡς “ ἐν Φρυγίᾳ τελευτῆσαί σε δεῖ . ” ὅτε γοῦν ἐπλήγη , ἤρετο τοὺς παρόντας ὅπως ὁ τόπος καλοῖτο · ὡς δ’ ἤκουσε Φρυγίαν καλεῖσθαι αὐτόν , ἀνέκραξεν “ ὦ ἥλιε , ἀπώλεσας Ἰουλιανόν ” . λέγεται δὲ κατ’ αὐτὴν τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν ἐτελεύτησεν ἐν Ἀντιοχείᾳ γνωσθῆναι τὸν θάνατον αὐτοῦ . τινὰ γὰρ τῶν τῆς τάξεως τοῦ ἐκεῖσε δικαστηρίου , Ἕλληνα κἀκεῖνον καὶ τῆς αὐτῆς θρησκείας τῷ παραβάτῃ , διανυκτερεύοντα περὶ τὴν φυλακὴν τοῦ ἀρχείου συνθήκην ἀστέρων ἐν οὐρανῷ θεάσασθαι γράμματα ἐκτυποῦσαν λέγοντα " σήμερον ἐν Περσίδι Ἰουλιανὸς ἀναιρεῖται . ” σημειωθείσης οὖν τῆς ἡμέρας , μετὰ ταῦτα ἐγνώσθη ὅτι κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν ἀνῄρητο . καὶ ὁ μὲν τριάκοντα πρὸς ἐνὶ βιώσας ἐνιαυτοὺς οὕτως ὡς εἴρηται ἀπεβίω . ὁ δὲ διὰ τῶν ἀστέρων τὴν ἐκείνου προμυηθεὶς τελευτὴν ἀφορμὴν ἔσχε πρὸς εὐπιστίαν τὸ ὅραμα .
Lemmas: στρατεύω δέ κατά Πέρσης πρότερος μέν εὐτυχέω καί πόλις αἱρέω τις καί πολύς ἀναιρέω καί λεῖος πολύς καί αἰχμάλωτος κρατέω καί Κτησιφῶν πολιορκέω . εἶτα ἀθρόος ὁ πρᾶγμα αὐτός εἰς ὁ χείρων περιτρέπω , αὐτός τε καί ὁ στράτευμα ὁ πλέω ἀπόλλυμι . οἶς γάρ Πέρσης ἀπογιγνώσκω καί εἰς ὄλεθρος ἑαυτοῦ εἰσωθέω προφανής βουλεύω , νάω τίς κατεργάζομαι ὁ Ῥωμαῖος δεινός . δύο γοῦν ἐν σχῆμα αὐτόμολος ὁ βασιλεύς προσρέω , καί Νίκη αὐτός κατά Πέρσης , εἰμί ἕπω αὐτός , ἐπαγγέλλω . ἐάω γάρ ὁ ποταμός αὐτός συμβουλεύω καί ὁ τριήρης ὅς ἐπάγω κατακαίω καί ὁ ἄλλος πλοῖον ὁ φορτηγός , ἵνα μή οὗτος οἶς πολέμιος χράω , αὐτός δέ ἡγέομαι διά ἕτερος ὁδός διάγω ὁ στράτευμα , ἀκίνδυνος τε καί διά ὀλίγος ὁ ὁ καταλαμβάνω ενδότερος καί εὐμαρής κυριεύω αὐτός . οὗτος φρενοβλαβής ὁ ἀλιτήριος ἐκεῖνος πείθω , καί οὗτος πολύς λέγω αὐτός καί αὐτός ὁ Ὁρμίσδου δόλος εἰμί ὁ πρᾶγμα , πῦρ ἐμβάλλω ὁ ναῦς , καί πᾶς κατακαίω πλήν δώδεκα . εἰμί δέ τριήρης μέν ἑπτακόσιοι , φορτηγός δέ τετρακόσιοι . ἤδη δέ ἐκεῖνος ἐκτρέπω , ἐπεί πολύς ὁ ταξίαρχος ἐνέδρα καί δόλος ἐνίστημι εἰμί ὁ παρά ὁ αὐτόμολος ἐκεῖνος λέγω , μόλις ποῦ κατανεύω τάσσω ὁ ψευδαυτόμολος · ὁ τάσσω βάσανος ἐκφαίνω ὁ ἀπόρρητος . οἶς μέν οὖν οὕτως ἀπατάω φημί ὁ Ἰουλιανός , ὁ δέ ἀπεῖπον λέγω πρός ὁ Κτησιφῶν πολιορκία διά ὀχυρότης καί ὅτι καί ὁ στράτευμα ὁ ἀναγκαῖος ἐπιλείπω , ἐπάνοδος μιμνήσκω · ἄπειμι δέ ἐπιφαίνω ὁ Πέρσης ὄπισθεν καί ὁ οὐραγέω ταράσσω · ὁ Γάλλος δέ ὀπισθοφυλακέω ἀντιτάσσω ὁ πολέμιος γενναῖος καί πολύς αὐτός ἀναιρέω , οὖον ὁ τυγχάνω μόνος , ἀλλά καί ὁ παρά ἐκεῖνος ἐπιφανής . ἔνδεια δέ ὁ ἐπιτήδειος οἶς Ῥωμαῖος σφοδρός πιέζω . Ἰουλιανός δέ ἐν ἀπορία ὁ τίς δεῖ πράσσω καί ὅθεν ἐπανίημι χρεὼν καθίστημι , αἱρέω διά ὁ ὀρεινός ὁ πορεία ποιέω . οὗτος οἶς Πέρσης κατανοέω , καί εἰς αὐτός ἀθροίζω ὁ Ῥωμαῖος ἐπιτίθημι , καί κατά μέν ὁ εὐώνυμος κέρας κρατέω Ῥωμαῖος , κατά δέ γε ὁ δεξιός ἐλασσόω . ὅς γιγνώσκω Ἰουλιανός ἀμύνω ὁ ἡττάω ἐπείγω . τυγχάνω δέ διά βάρος καί ὁ ἐκ ὁ ἥλιος φλόγωσις , θέρος γάρ εἰμί ὥρα , ὁ θώραξ ἐκδύω . ἐν μέσος οὖν ὁ πολέμιος γίγνομαι δόρυ βάλλω κατά ὁ πλευρά . λέγω δέ ὅτι σφοδρός τότε πνέω πνεῦμα ἀχλύς βαθύς ὁ ἀήρ ὁ ἐκεῖ κατασκεδάννυμι · ὁ γάρ πλῆθος ὁ στράτευμα πολύς κινέω κονιορτός , ὡς μηδέ γιγνώσκω οὔτε ὅποι εἰμί οὔτε ὅς , τίς πράσσω · ἄδηλος δέ εἰμί ὅθεν ὁ αὐτός πλήσσω αἰχμή κατά ἐκεῖνος βάλλω , ἔτι ὑπό πολέμιος ἔτι ὑπό τις ὁ αὐτός ἔτι ἐκ θεῖος δύναμις · ἀείδω γάρ καί οὗτος . διό φημί αὐτός ἐκ ὁ καταρρέω ὁ τραῦμα αἷμα κοῖλος δέχομαι ὁ χείρ καί ὁ ἀήρ οὗτος κατασκεδάννυμι εἶπον “ κορέννυμι , Ναζωραῖος . ” καί ὁ μέν οὕτως ἀσεβής ζῶ βίαιος ὁ ψυχή ξηρεύγω , βασιλεύω ἔτος δύο . ὁ δέ σῶμα αὐτός ὁ στρατία εἰς Ταρσός ὁ Κιλικία κομίζω θάπτω ἐν προάστειον ὁ πόλις · ὅς ὁ τάφος καί ὅδε ὁ ἐπίγραμμα ἐπιγράφω · Κύδνος ἐπί ἀργυρόεις ἀπό Εὐφράτης ῥοή Πέρσις ἐκ γαῖα ἀτελεύτητος ἐπί ἔργον κινέω στρατία ὅδε Ἰουλιανός λάχεση , ἀμφότερος βασιλεύς τε ἀγαθός καρτερός τε αἰχμητής . ὕστερος δέ ἀνακομίζω εἰς ὁ βασιλίς ὁ πόλις . εἰμί δέ ἐκεῖνος περί δόξα πτοέω καί ἐπί ὁ τυγχάνω ἐπαινέω βούλομαι , ἐπί οἶς δέ σφάλλω διορθόω παρά ὁ Φίλων οὐ ἔχθω . εἰμί καί παντοδαπής σοφία τειληχάομαι καί μάλιστα ὁ περισσός , περί δέ ὁ δίαιτα ἐγκρατής , ὥστε καί ὁ φυσικός οὗτος διαφυγγάνω , ἐρυγή καί ὁ ἔκκρισις ὁ διά στόμα . λέγω δέ χρή ὁ φιλόσοφος , εἰμί οἷος τε ὅς , μηδέ ἀναπνέω . φημί δέ αὐτός ἐν Ἀντιόχεια εἰμί ὄναρ ὁράω νεανίας ξανθός ὁ κόμη , ἐρῶ αὐτός ὡς “ ἐν Φρυγία τελευτάω σύ δεῖ . ” ὅτε γοῦν πλήσσω , ἔρομαι ὁ πάρειμι ὅπως ὁ τόπος καλέω · ὡς δέ ἀκούω Φρυγία καλέω αὐτός , ἀνακράζω “ εἰμί ἥλιος , ἀπόλλυμι Ἰουλιανός ” . λέγω δέ κατά αὐτός ὁ ἡμέρα κατά ὅς τελευτάω ἐν Ἀντιόχεια γιγνώσκω ὁ θάνατος αὐτός . τις γάρ ὁ ὁ τάξις ὁ ἐκεῖσε δικαστήριον , Ἕλλην ἐκεῖνος καί ὁ αὐτός θρησκεία ὁ παραβάτης , διανυκτερεύω περί ὁ φυλακή ὁ ἀρχεῖον συνθήκη ἀστήρ ἐν οὐρανός θεάομαι γράμμα κτυπέω λέγω " σήμερον ἐν Περσίς Ἰουλιανός ἀναιρέω . ” σημειόω οὖν ὁ ἡμέρα , μετά οὗτος γιγνώσκω ὅτι κατά ἐκεῖνος ὁ ἡμέρα ἀναιρέω . καί ὁ μέν τριάκοντα πρός ἐν βιόω ἐνιαυτός οὕτως ὡς εἴρω ἀποβιόω . ὁ δέ διά ὁ ἀστήρ ὁ ἐκεῖνος προμυέομαι τελευτή ἀφορμή ἔχω πρός εὐπιστία ὁ ὅραμα .