joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 12.15
Τοῦ δὲ ψευδαντωνίνου ἀναιρεθέντος Ἀλέξαν - δρος ὁ Μαμαίας ὁ ἐκείνου ἀνεψιός , οὕτω γὰρ οἱ παλαιοὶ τοὺς ἐξαδέλφους ὠνόμαζον , τὴν αὐταρχίαν ἀπεκληρώσατο . ὃς αὐτίκα τὴν οἰκείαν μητέρα Μαμαίαν Αὐγοῦσταν ἀνεῖπεν , ἣ τὴν τῶν πραγμάτων οἰκονομίαν μετεκεχείριστο , καὶ περὶ τὸν υἱὸν σοφοὺς ἄνδρας συνήγαγεν , ἵνα δι’ ἐκείνων αὐτῷ τὰ ἤθη ῥυθμίζοιτο , κἀκ τῆς γερουσίας τοὺς ἀμείνονας συμβούλους προσείλετο , ἅπαν πρακτέον κοινουμένη αὐτοῖς . Δομιτίῳ δέ γε Οὐλπιανῷ τῆς τῶν δορυφόρων ἀνατεθείσης ἀρχῆς καὶ τῆς τῶν κοινῶν διοικήσεως , πολλὰ τῶν ὑπὸ Σαρδαναπάλου πραχθέντων παρ’ ἐκείνου ἐπηνωρθώθη . ὃς τὸν Φλαβιανὸν καὶ τὸν Χρῆστον ἀποκτείνας , ἔν αὐτοὺς διαδέξηται , καὶ αὐτὸς οὐ πολλῷ ὕστερον ὑπὸ τῶν δορυφόρων νυκτὸς ἐπιθεμένων αὐτῷ κατεσφάγη . ζῶντος δ’ ἔτι τοῦ Οὐλπιανοῦ στάσις ἔκ τινος βραχείας λαβῆς μέσον τοῦ δήμου καὶ τῶν δορυφόρων ἐγένετο , καὶ ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας ἀλλήλοις ἐμάχοντο . ἡττωμένων δὲ τόν στρατιωτῶν καὶ πῦρ ταῖς οἰκίαις ὑποβαλλόντων , δείσας ὁ δῆμος περὶ τῆς πόλεως κατηλλάγη καὶ ἄκων αὐτοῖς . καὶ ἄλλαι δ’ ἐπαναστάσεις γενόμεναι κατεπαύθησαν . Ἥττων δ’ οὖσα χρημάτων ἡ Ἀλεξάνδρου μήτηρ ἐχρηματίζετο πάντοθεν . ἠγάγετο δὲ καὶ τῷ υἱῷ γαμετήν , ἣν οὐ συνεχώρησεν ἀναρρηθῆναι Αὐγούσταν , ἀλλὰ καὶ μετά τινα χρόνον τοῦ υἱοῦ αὐτὴν ἀποσπάσασα εἰς Λιβύην ἀπήλασε , καίτοι στεργομένην παρ’ ἐκείνου . ὁ δὲ ἀντειπεῖν τῇ μητρὶ οὐκ ἠδύνατο ) καταρχουσῃ αὐτοῦ . Ἀρταξέρξης μέντοι ὁ Πέρσης , ὃς ἐξ ἀφανῶν καὶ ἀδόξων ἦν , τὴν τῶν Παρθῶν βασιλείαν Πέρσαις περιεποιήσατο καὶ αὐτῶν ἐβασίλευσεν . ἀφ’ οὗ λέγεται καὶ τὸ Χοσρόου κατάγεσθαι γένος . μετὰ γὰρ τὴν Ἀλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνος τελευτὴν οἱ ἐκείνου διάδοχοι Μακεδόνες ἐπὶ πλεῖστον μὲν Περσῶν τε καὶ Παρθυαίων ἦρχον καὶ τῶν ἄλλων ἐθνῶν , κατ’ ἀλλήλων δέ γε χωρήσαντες ἀλλήλους κατέλυσαν . ἐκείνων δ’ οὕτως ἠσθενηκότων πρῶτος Ἀρσακίδης Παρθυαῖς τῇ ἐξ αὐτῶν ἀποστασίᾳ ἐπικεχείρηκε , καὶ Παρθυαίων ἐκράτησε , καὶ τοῖς ἑαυτοῦ ἀπογόνοις κατέλιπε τὴν ἀρχήν · ὧν τελευταῖος γέγονεν ὁ Ἀρτά - βανος . τὸν δὲ ὁ ῥηθεὶς Ἀρταξέρξης μάχαις νικήσας τρισὶ συνέλαβε καὶ ἀπέκτεινεν . εἶτα καὶ ἐπὶ τὴν Ἀρμενίαν ἐλάσας ἡττήθη τῶν Ἀρμενίων καὶ Μηδῶν μετὰ τῶν παίδων τοῦ Ἀρταβάνου προσβαλόντων αὐτῷ . ὁ δὲ αὖθις ἀνακτησάμενος ἑαυτὸν μετὰ δυνάμεως μείζονος τῇ Μεσοποταμίᾳ καὶ τῇ Συρίᾳ ἐφήδρευε , καὶ ἠπείλει ἀνακτήσασθαι πάντα ὡς Πέρσαις ἐκ προγόνων προσήκοντα . εἶτα Καππαδοκίαν ὁ Ἀρταξέρξης οὗτος σὺν τοῖς Πέρσαις κατέτρεχε , καὶ ἐπολιόρκει τὴν Νίσιβιν . ὁ μέντοι Ἀλέξανδρος οὗτος πρέσβεις ἔπεμψε πρὸς αὐτὸν εἰρήνην αἰτῶν . ὁ δὲ βάρβαρος τὴν πρεσβείαν μὲν οὐ προσήκατο , ἄνδρας δὲ μεγίστους τετρακοσίους πολυτελέσιν ἀμφιέσας στολαῖς καὶ ἵπποις τῶν ἐκκρίτων ἐπιβιβάσας καὶ ὅπλοις κοσμήσας λαμπροῖς ἔπεμψε πρὸς τὸν Ἀλέξανδρον , οὕτω καταπλήξειν αὐτόν τε καὶ τοὺς Ῥωμαίους οἰόμενος . οἱ ἀφικόμενοι καὶ εἰς ὄψιν ἐλθόντες τῷ Ἀλεξάνδρῳ “ κελεύει ὁ μέγας βασιλεὺς Ἀρταξέρξης ” εἶπον ἀφίστασθαι Ῥωμαίους Συρίας καὶ τῆς ἀντικειμένης τῇ Εὐρώπῃ Ἀσίας πάσης , καὶ παραχωρῆσαι Πέρσαις ἄρχειν μέχρι θαλάσσης . ” τούτους συλλαβὼν ὁ Ἀλέξανδρος , καὶ περιδύσας τὰ ὅπλα καὶ τὰς στολάς , ἀφελόμενός τε τοὺς ἵππους , εἰς κώμας πλείστας διέσπειρε καὶ ἠνάγκαζε γεωργεῖν · κτεῖναι γὰρ αὐτοὺς οὐκ ἔκρινεν ὅσιον . αὐτὸς δὲ τὰ οἰκεῖα στρατεύματα εἰς τρεῖς διελὼν μοίρας τριχῇ τοῖς Πέρσαις προσέβαλε . καὶ πολὺς μὲν τῶν Περσῶν συμβέβηκεν ὄλεθρος , πλεῖστοι δὲ καὶ τῶν Ῥωμαίων ἐφθάρησαν , οὐ τοσοῦτον ὑπὸ τῶν πολεμίων ὅσον ἐν τῶ ἐπανιέναι διὰ τῶν τῆς Ἀρμενίας ὀρῶν . δυσχειμέρων γὰρ ὄντων τούτων οἶ τῶν ὁδοιπορούντων πόδες , ἐνίων δὲ καὶ αἶ χεῖρες ἐκ τοῦ ψύχους ἠκρωτηριάσθησαν μελανθεῖσαι καὶ νεκρωθεῖσαι . διὸ καὶ ἐν αἰτία Ῥωμαίοις γέγονεν ὁ Ἀλέξανδρος . ὅθεν ἐξ ἀθυμίας ἢ καὶ ἀπὸ τῆς τῶν ἀέρων ἐναλλαγῆς σφόδρα ἐνόσησεν . ἀναρρωσθεὶς δὲ καὶ εἰς Γερμανοὺς ἐμβαλὼν δι’ ἀκοντιστῶν καὶ τοξοτῶν ἐλύπει αὐτούς . στέλλει δὲ καὶ πρὸς αὐτοὺς πρέσβεις περὶ συμβάσεων ἐπὶ χρήμασι . διὸ χαλεπήναντες οἱ στρατιῶται πρὸς ἀποστασίαν ἀπεῖδον . καί τινα Μαξιμῖνον Θρᾷκα τὸ γένος , ἐκ παίδων δὲ ποιμαίνειν λαχόντα καὶ μετὰ ταῦτα στρατιώτην γενόμενον , ἄκοντα δῆθεν λαβόντες ὠνόμασαν αὐτοκράτορα . ὁ δὲ τοὺς ἀνειπόντας αὐτὸν παραλαβὼν ἀπῄει εὐθὺς ὅπου διέτριβεν ὁ Ἀλέξανδρος . ταῦτα δ’ ἐκεῖνος πυθόμενος τοὺς μετ’ αὐτοῦ στρατιώτας εἰς ἀντίληψιν αὐτοῦ παρεκάλει · οἶ δὲ ἐπηγγέλλοντο . καὶ ἐπιστάντος τοῦ Μαξιμίνου συνήγαγε τὴν στρατιὰν ὁ Ἀλέξανδρος καὶ συμβαλεῖν τοῖς τοῦ ὢ Μαξιμίνου ἐπέτρεπεν . οἶ δὲ τήν τ’ ἑ μητέρα αὐτοῦ ἐλοιδόρουν καὶ ἐπὶ φιλοχρηματίᾳ διέσυρον , καὶ εἰς ἐκεῖνον ἐξύβριζον ὡς δειλόν · καὶ καταλιπόντες αὐτὸν ἀνεχώρουν . ὁ δὲ ἔρημον βοηθείας ὁρῶν ἑαυτόν , ἐπανῆλθεν εἰς τὴν σκηνήν , καὶ τῇ μητρὶ περιπλακεὶς ὠλοφύρετο . καὶ ὁ Μαξιμῖνος ἑκατόνταρχον στείλας καὶ αὐτὸν ἀνεῖλε καὶ τὴν μητέρα καὶ τοὺς οἳ συνῆσαν αὐτοῖς , καὶ τῆς βασιλείας γέγονεν ἐγκρατής . Μαμαία δὲ ἡ Ἀλεξάνδρου μήτηρ ἀρετῆς ἦν ἀντιποιουμένη καὶ βίου σεμνοῦ . ἣ ἐν Ἀντιοχείᾳ συνδιάγουσα τῷ υἱῷ , καὶ περὶ Ὠριγένους πυθομένη , 11 μετεπέμψατο ἐξ Ἀλεξανδρείας αὐτόν · καὶ ὑπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον κατηχηθεῖσα τῆς πίστεως , θεοσεβεστάτη γέγονεν , ὡς ὁ Εὐσεβιος ἱστορεῖ καὶ ἄλλοι δέ τινες τῶν συγγραφέων φασίν . ὅθεν οὐ μόνον ὁ κατὰ χριστιανῶν ἠρέμησε διωγμὸς τότε , ἀλλὰ καὶ τιμῆς ἠξίωντο μάλιστα οἱ σεβόμενοι τὸν Χριστόν . Τότε Οὐρβανοῦ τῆς ἐπισκοπῆς τῆς Ῥωμαίων πόπροεστατος καὶ Ἱππόλυτος ἤνθει , ἀνὴρ ἶερώἱερώτατος καὶ σοφώτατος , ἐπίσκοπος τοῦ κατὰ Ῥώμην πόρτου γενόμενος , ὃς καὶ πολλὰ συγγράμματα συνεγράψατο , διάφορα τῆς θείας γραφῆς ἐξηγησάμενος . Ἀντιοχείας δὲ ἦν τηνικαῦτα προεστηκὼς καὶ τὴν ἐκεῖ τῶν πιστῶν ἐκκλησίαν ἰθύνων Ἀσκληπιάδης · καὶ
Lemmas: ὁ δέ ψευδαντωνῖνος ἀναιρέω Ἀλέξω - δρ ὁ μαῖα ὁ ἐκεῖνος ἀνεψιός , οὗτος γάρ ὁ παλαιός ὁ ξάδερφος ὀνομάζω , ὁ αὐταρχία ἀποκληρόω . ὅς αὐτίκα ὁ οἰκεῖος μήτηρ μαῖα Αὐγοῦστα ἀναλέγω , ὅς ὁ ὁ πρᾶγμα οἰκονομία μεταχειρίζω , καί περί ὁ υἱός σοφός ἀνήρ συνάγω , ἵνα διά ἐκεῖνος αὐτός ὁ ἦθος ῥυθμίζω , ἐκ ὁ γερουσία ὁ ἀγαθός σύμβουλος προσαιρέομαι , ἅπας πρακτέος κοινόω αὐτός . Δομίτιος δέ γε Οὐλπιανός ὁ ὁ δορυφόρος ἀνατίθημι ἀρχή καί ὁ ὁ κοινός διοίκησις , πολύς ὁ ὑπό Σαρδανάπαλος πράσσω παρά ἐκεῖνος ἐπανορθόω . ὅς ὁ Φλαβιανός καί ὁ Χρῆστος ἀποκτείνω , ἐν αὐτός διαδέχομαι , καί αὐτός οὖον πολύς ὕστερος ὑπό ὁ δορυφόρος νύξ ἐπιτίθημι αὐτός κατασφάζω . ζῶ δέ ἔτι ὁ Οὐλπιανός στάσις ἐκ τις βραχύς λαβή μέσος ὁ δῆμος καί ὁ δορυφόρος γίγνομαι , καί ἐπί τρεῖς ἡμέρα ἀλλήλων μάχομαι . ἡσσάομαι δέ ὁ στρατιώτης καί πῦρ ὁ οἰκίον ὑποβάλλω , δείδω ὁ δῆμος περί ὁ πόλις καταλλάσσω καί ἄκων αὐτός . καί ἄλλος δέ ἐπανάστασις γίγνομαι καταπαύω . ἥσσων δέ εἰμί χρῆμα ὁ Ἀλέξανδρος μήτηρ χρηματίζω πάντοθεν . ἄγω δέ καί ὁ υἱός γαμετή , ὅς οὖον συγχωρέω ἀναρρηθῆναι Αὐγούστα , ἀλλά καί μετά τις χρόνος ὁ υἱός αὐτός ἀποσπάω εἰς Λιβύη ἀπελαύνω , καίτοι στέργω παρά ἐκεῖνος . ὁ δέ ἀντιλέγω ὁ μήτηρ οὐ δύναμαι ) κατάρχω αὐτός . Ἀρταξέρξης μέντοι ὁ Πέρσης , ὅς ἐκ ἀφανής καί ἄδοξος εἰμί , ὁ ὁ Παρθών βασίλειος Πέρσης περιποιέω καί αὐτός βασιλεύω . ἀπό ὅς λέγω καί ὁ Χοσρόης κατάγω γένος . μετά γάρ ὁ Ἀλέξανδρος ὁ Μακεδών τελευτή ὁ ἐκεῖνος διάδοχος Μακεδών ἐπί πλεῖστος μέν Πέρσης τε καί Παρθυαῖος ἄρχω καί ὁ ἄλλος ἔθνος , κατά ἀλλήλων δέ γε χωρέω ἀλλήλων καταλύω . ἐκεῖνος δέ οὕτως ἀσθενέω πρῶτος Ἀρσακίδης παρθυος ὁ ἐκ αὐτός ἀποστασία ἐπιχειρέω , καί Παρθυαῖος κρατέω , καί ὁ ἑαυτοῦ ἀπόγονος καταλείπω ὁ ἀρχή · ὅς τελευταῖος γίγνομαι ὁ ἐτν-ίτης - Βάνος . ὁ δέ ὁ ἐρῶ Ἀρταξέρξης μάχη νικάω τρεῖς συλλαμβάνω καί ἀποκτείνω . εἶτα καί ἐπί ὁ Ἀρμένιος ἐλαύνω ἡσσάομαι ὁ Ἀρμένιος καί Μῆδος μετά ὁ παῖς ὁ Ἀρτάβανος προσβάλλω αὐτός . ὁ δέ αὖθις ἀνακτάομαι ἑαυτοῦ μετά δύναμις μείζων ὁ Μεσοποταμία καί ὁ Συρία ἐφεδρεύω , καί ἀπειλέω ἀνακτάομαι πᾶς ὡς Πέρσης ἐκ πρόγονος προσήκω . εἶτα Καππαδοκία ὁ Ἀρταξέρξης οὗτος σύν ὁ Πέρσης κατατρέχω , καί πολιορκέω ὁ Νίσιβις . ὁ μέντοι Ἀλέξανδρος οὗτος πρέσβυς πέμπω πρός αὐτός εἰρήνη αἰτέω . ὁ δέ βάρβαρος ὁ πρεσβεία μέν οὖον προσίημι , ἀνήρ δέ μέγας τετρακόσιοι πολυτελής ἀμφιέννυμι στολή καί ἵππος ὁ ἔκκριτος ἐπιβιβάζω καί ὅπλον κοσμέω λαμπρός πέμπω πρός ὁ Ἀλέξανδρος , οὗτος καταπλήσσω αὐτός τε καί ὁ Ῥωμαῖος οἴομαι . ὁ ἀφικνέομαι καί εἰς ὄψις ἔρχομαι ὁ Ἀλέξανδρος “ κελεύω ὁ μέγας βασιλεύς Ἀρταξέρξης ” εἶπον ἀφίστημι Ῥωμαῖος Συρία καί ὁ ἀντίκειμαι ὁ Εὐρώπη Ἀσία πᾶς , καί παραχωρέω Πέρσης ἄρχω μέχρι θάλασσα . ” οὗτος συλλαμβάνω ὁ Ἀλέξανδρος , καί περιδύω ὁ ὅπλον καί ὁ στολή , ἀφαιρέω τε ὁ ἵππος , εἰς κώμη πλεῖστος διασπείρω καί ἀναγκάζω γεωργέω · κτείνω γάρ αὐτός οὐ κρίνω ὅσιος . αὐτός δέ ὁ οἰκεῖος στράτευμα εἰς τρεῖς διαιρέω μοῖρα τριχῆ ὁ Πέρσης προσβάλλω . καί πολύς μέν ὁ Πέρσης συμβαίνω ὄλεθρος , πλεῖστος δέ καί ὁ Ῥωμαῖος φθείρω , οὖον τοσοῦτος ὑπό ὁ πολέμιος ὅσος ἐν ὁ ἐπανίημι διά ὁ ὁ Ἀρμένιος ὄρος . δυσχείμερος γάρ εἰμί οὗτος οἶς ὁ ὁδοιπορέω πούς , ἔνιοι δέ καί ἀεί χείρ ἐκ ὁ ψῦχος ἀκρωτηριάζω μελαίνω καί νεκρόω . διό καί ἐν αἰτία Ῥωμαῖος γίγνομαι ὁ Ἀλέξανδρος . ὅθεν ἐκ ἀθυμία ἢ καί ἀπό ὁ ὁ ἀήρ ἐναλλαγή σφόδρα νοσέω . ἀναρρώννυμι δέ καί εἰς Γερμανός ἐμβάλλω διά ἀκοντιστής καί τοξότης λυπέω αὐτός . στέλλω δέ καί πρός αὐτός πρέσβυς περί σύμβασις ἐπί χρῆμα . διό χαλεπαίνω ὁ στρατιώτης πρός ἀποστασία ἀπεῖδον . καί τις Μαξιμῖνος Θρᾷξ ὁ γένος , ἐκ παῖς δέ ποιμαίνω λαγχάνω καί μετά οὗτος στρατιώτης γίγνομαι , ἄκων δῆθεν λαμβάνω ὀνομάζω αὐτοκράτωρ . ὁ δέ ὁ ἀνειπεῖν αὐτός παραλαμβάνω ἄπειμι εὐθύς ὅπου διατρίβω ὁ Ἀλέξανδρος . οὗτος δέ ἐκεῖνος πυνθάνομαι ὁ μετά αὐτός στρατιώτης εἰς ἀντίληψις αὐτός παρακαλέω · οἶς δέ ἐπαγγέλλω . καί ἐφίστημι ὁ Μαξιμῖνος συνάγω ὁ στρατία ὁ Ἀλέξανδρος καί συμβάλλω ὁ ὁ ὦ Μαξιμῖνος ἐπιτρέπω . οἶς δέ ὁ τε ὅς μήτηρ αὐτός λοιδορέω καί ἐπί φιλοχρηματία διασύρω , καί εἰς ἐκεῖνος ἐξυβρίζω ὡς δειλός · καί καταλείπω αὐτός ἀναχωρέω . ὁ δέ ἐρῆμος βοήθεια ὁράω ἑαυτοῦ , ἐπανέρχομαι εἰς ὁ σκηνή , καί ὁ μήτηρ περιπλέκω ὀλοφύρομαι . καί ὁ Μαξιμῖνος ἑκατόνταρχος στέλλω καί αὐτός ἀναιρέω καί ὁ μήτηρ καί ὁ ἕ σύνειμι αὐτός , καί ὁ βασίλεια γίγνομαι ἐγκρατής . Μαμαία δέ ὁ Ἀλέξανδρος μήτηρ ἀρετή εἰμί ἀντιποιέω καί βίος σεμνός . ὅς ἐν Ἀντιόχεια συνδιάγω ὁ υἱός , καί περί Ὠριγένης πυνθάνομαι , 11 μεταπέμπω ἐκ Ἀλεξάνδρεια αὐτός · καί ὑπό αὐτός ὁ λόγος κατηχέω ὁ πίστις , θεοσεβής γίγνομαι , ὡς ὁ Εὐσέβιος ἱστορέω καί ἄλλος δέ τις ὁ συγγραφεύς φημί . ὅθεν οὖον μόνος ὁ κατά Χριστιανός ἠρεμέω διωγμός τότε , ἀλλά καί τιμή ἀξιόω μάλιστα ὁ σέβομαι ὁ Χριστός . τότε Οὐρβανός ὁ ἐπισκοπή ὁ Ῥωμαῖος πόπροεστατος καί Ἱππόλυτος ἀνθέω , ἀνήρ ἱερός καί σοφός , ἐπίσκοπος ὁ κατά Ῥώμη Πόρτου γίγνομαι , ὅς καί πολύς σύγγραμμα συγγράφω , διάφορος ὁ θεῖος γραφεύς ἐξηγέομαι . Ἀντιόχεια δέ εἰμί τηνικαῦτα προίστημι καί ὁ ἐκεῖ ὁ πιστός ἐκκλησία εὐθύνω Ἀσκληπιάδης · καί