joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 3.21
’Εν τούτῳ δὲ Κυαξάρης τῆς σκηνῆς ἐξελθών “ ἄνδρες σύμμαχοι ” ἔφη , “ σκοπεῖν δέον πότερον στρατεύεσθαι ἔτι καιρὸς εἶναι δοκεῖ ἢ διαλύειν ἤδη τὴν στρατιάν . ἕκαστος οὖν παριὼν ἔλεγε , καὶ πάντες στρατεύεσθαι δεῖν γνώμην ἔδοσαν . ἐπὶ πᾶσι δὲ ὁ Εὖρος εἶπεν “ οὐδ’ ἐμὲ λανθάνει , ὦ ἄνδρες , ὡς εἰ διαλύσομεν τὸ στράτευμα , τὰ μὲν ἡμέτερα γίνοιντ’ ἂν ἀσθενέστερα , τὰ δὲ τῶν πολεμίων αὐξήσεται . ἀλλ’ ὁρῶ ἡμίν ἀντιπάλους προσιόντας οἶς οὐ δυνησόμεθα μάχεσθαι . προσέρχεται γὰρ χειμὼν καὶ τῶν ἐπιτηδείων ἔλλειψις . τὰ μὲν γὰρ ἀνήλωται παρ’ ἡμῶν , τὰ δὲ δι’ ἡμᾶς ὑπὸ τῶν ἐναντίων ἀνακεκόμισται εἰς ἐρύματα . τίς οὖν λιμῷ καὶ ῥίγει μαχόμενος στρατεύεσθαι δύναιτ’ ἄν ; δοκῶ δὲ χρῆναι τὰ μὲν τῶν ἐναντίων παραιρεῖν ὀχυρώματα , ἑαυτοῖς δὲ πλεῖστα ποιήσασθαι ὀχυρά . ἐὰν γὰρ φρούρια ἡμῖν γένηται , ταῦτα τοῖς μὲν πολεμίοις ἀλλοτριώσει τὴν χώραν , ἡμῖν δὲ εἰς λυσιτέλειαν ἔσται . ” ὡς δὲ ταῦτά τε καὶ πλείω τοιαῦτα ἐρρήθη , πάντες συμπροθυμήσεσθαι ταῦτ’ ἔφασαν , καὶ ὁ Κυαξάρης αὐτός , καὶ μηχανὰς ποιήσειν κατέθεντο πολιορκητικάς . Κῦρος δὲ γνοὺς διατριβὴν ἔσεσθαι ἀμφὶ ταῦτα , τὸ μὲν στράτευμα ἐν ἀσφαλεῖ ἐποιήσατο , ἐξῆγε δὲ εἰς προνομάς , ἴνα τε ἄφθονα ἔχοιεν τὰ χρειώδη καὶ ἵνα μᾶλλον ὑγιαίνοιεν κοπιῶντες , καὶ ὅπως τῆς εὐταξίας ὑπομιμνή - σκοιντο . ’Εκ δὲ Βαβυλῶνος ἰόντες αὐτόμολοι ἔλεγον ὡς ὁ Ἀσσύριος οἴχοιτο ἐπὶ Λυδίαν πολλὰ τάλαντα χρυσίου καὶ ἀργυρίου ἄγων καὶ κόσμον παντοδαπόν . ὁ μὲν οὖν ὄχλος ὁ στρατιωτικὸς ἔλεγεν ὑπεκτίθεσθαι αὐτὸν ἤδη δεδιότα τὰ χρήματα , ὁ δὲ Κῦρος ἔλεγεν οἴχεσθαι τὸν Ἀσσύριον συμμάχους ζητοῦντα , καὶ ὡς μάχης ἔτι δεῆσον ἀντιπαρεσκευάζετο . ἔδοξε δ’ αὐτῷ καὶ κατάσκοπον ἐπὶ Λυδίαν πέμψαι , ἵν ὅ,τι πράττει ὁ Ἀσσύριος γνῷ . καὶ πρὸς τοῦτο ἐπιτήδειος αὐτῷ ὁ ’Αράσπας ἐδόκει ὁ τὴν καλὴν γυναῖκα φυλάττων , ὃς ληφθεὶς ἔρωτι τῆς γυναικὸς προσήγαγε λόγους αὐτῇ · ἡ δὲ ἀπέφησε καὶ ἦν πιστὴ τῷ ἀνδρὶ καὶ ἀπόντι , μέντοι κατεῖπε τοῦ Ἀράσπου πρὸς Κῦρον . ἐπεὶ δὲ ὁ ἐρῶν ἠπείλει αὐτῇ ὡς εἰ μὴ ἑκοῦσα ἐνδοίη , ἄκουσα ποιήσει τοῦτο , δείσασα τὴν βίαν πέμπει τὸν εὐνοῦχον πρὸς τὸν Κῦρον καὶ κελεύει πάντα εἰπεῖν . ὁ δὲ ἀκούσας ἐγέλασε , καὶ πέμπει Ἀρτάβαζον σὺν τῷ εὐνούχῳ , κελεύσας εἰπεῖν αὐτῷ μὴ βιάζεσθαι τοιαύτην γυναῖκα , πείθειν δὲ εἰ δύναιτο , οὐκ ἔφη κωλύειν . ὁ δὲ Ἀράσπας ἀκούσας ταῦτα τὸ μὲν ὑπ’ αἰσχύνης , τὸ δ’ ὑπὸ φόβου τῇ λύπῃ καταβεβάπτιστο . ὁ οὖν Κῦρος γνοὺς τοῦτο ἐκάλεσεν αὐτὸν ἰδίᾳ καὶ ἔφη ‘‘παῦσαι , Ἀράσπα , φοβούμενός τε καὶ αἰσχυνόμενος . ἐγὼ γὰρ θεούς τε ἀκούω ἔρωτος ἡττᾶσθαι καὶ ἀνθρώπους οἶδα καὶ μί λᾶ φρονίμους οἶα ὑπὸ ἔρωτος . καὶ σοὶ δὲ τούτου ἐγώ εἶμι αἴτιος , ὅς σε τοιούτῳ ἀμάχῳ συγκαθεῖρξα πράγματι . ” καὶ ὁ Ἀράσπας ὑπολαβὼν εἶπεν “ ἀλλὰ σὺ μέν , ὦ Κῦρε , καὶ ταῦτα πρᾷος εἶ καὶ συγγνώμων τῶν ἀνθρωπίνων ἁμαρτημάτων , ἐμὲ δὲ οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι καταδύουσι τῷ ἄχει . οἱ μὲν γὰρ ἐχθροὶ ἐφήδονταί μοι , οἱ δὲ φίλοι συμβουλεύουσιν ἐκποδὼν γενέσθαι , μή τι καὶ πάθω ὑπὸ σοῦ.’ καὶ ὁ Κῦρος εἶπεν “ εὖ τοίνυν ἴσθι ὅτι ταύτῃ τῇ δόξῃ ἐμοί τε χαρίσασθαι δυνήσῃ καὶ τοὺς συμμάχους ὠφελῆσαι . εἴθε γάρ ” ὁ Ἀράσπας ἔφη ‘γενοίμην σοι χρήσιμος ἐν καιρῷ . ” “ εἰ τοίνυν ” ἔφη “ προσποιησάμενος ἐμὲ φεύγειν εἰς τοὺς πολεμίους ἔλθοις , πιστευθήσῃ ὑπ’ ἐκείνων.’ ναὶ μὰ Δί”’ ἔφη ὁ Ἀράσπας “ καὶ ὑπὸ τῶν φίλων . ” “ ἔλθοις ἂν τοίνυν ἔφη πάντα ἡμῖν τὰ τῶν πολεμίων ἀγγέλλων . ” Ἀράσπας μὲν οὖν οὕτως ἐξελθὼν καὶ παραλαβὼν τοὺς πιστοτάτους θεράποντας ᾤχετο , ἡ δὲ Πάνθεια μαθοῦσα τοῦτο πέμψασα πρὸς τὸν Κῦρον εἶπε “ μὴ λυποῦ , ὦ Κῦρε , ὅτι Ἀράσπας τοῖς πολεμίοις προσῆλθεν · εἰ γὰρ ἐμὲ ἐάσεις πέμψαι πρὸς τὸν ἐμὸν ἄνδρα , ἥξει σοι φίλος Ἀράσπου πιστότερος . καὶ ὁ Κῦρος ἐκέλευσε πέμπειν · ἡ δὲ ἔπεμψε . καὶ ὁ ’Αβραδάτας ὡς ἔγνω τὰ παρὰ τῆς γυναικὸς σύμβολα , ἄσμενος πρὸς τὸν Κῦρον ἐχώρησεν . ὡς δ’ ἦν πρὸς τοῖς σκοποῖς , πέμπει πρὸς τὸν Κῦρον εἰπὼν ὃς ἦν . ὁ δὲ Κῦρος ἄγειν αὐτὸν πρὸς τὴν γυναῖκα ἐκέλευσεν . ὡς δ’ εἰδέτην ἀλλήλω ἡ γυνὴ καὶ ὁ Ἀβραδάτας , ἠσπάζοντο ἀλλήλους ἐκ δυσελπίστων . εἶτα ἔφη ἡ Πάνθεια τοῦ Κύρου τὴν ὁσιότητα καὶ τὴν σωφροσύνην καὶ τὴν πρὸς αὐτὴν κατοίκτισιν . ἐκ τούτου ἔρχεται πρὸς Κῦρον ὁ Ἀβραδάτας , καὶ λαβόμενος τῆς αὐτοῦ δεξιᾶς εἶπεν “ ἀνθ’ ὧν εὖ πεποίηκας ἡμᾶς , ὢ Κῦρε , φίλον σοι ἐμαυτὸν δίδωμι καὶ θεράποντα καὶ σύμμαχον . καὶ ὁ Κῦρος εἶπε “ κἀγὼ δέ σε δέχομαι . ”
Lemmas: ’Εν οὗτος δέ Κυαξάρης ὁ σκηνή ἐξέρχομαι “ ἀνήρ σύμμαχος ” φημί , “ σκοπέω δήω πότερος στρατεύω ἔτι καιρός εἰμί δοκέω ἢ διαλύω ἤδη ὁ στρατιά . ἕκαστος οὖν πάρειμι1 λέγω , καί πᾶς στρατεύω δήω γνώμη δίδωμι . ἐπί πᾶς δέ ὁ Εὖρος εἶπον “ οὐδέ ἐγώ λανθάνω , εἰμί ἀνήρ , ὡς εἰμί διαλύω ὁ στράτευμα , ὁ μέν ἡμέτερος γίγνομαι εἄν ἀσθενής , ὁ δέ ὁ πολέμιος αὐξάνω . ἀλλά ὁράω ἐγώ ἀντίπαλος πρόσειμι οἶς οὖον δύναμαι μάχομαι . προσέρχομαι γάρ χειμών καί ὁ ἐπιτήδειος ἔλλειψις . ὁ μέν γάρ ἀναλίσκω παρά ἐγώ , ὁ δέ διά ἐγώ ὑπό ὁ ἐναντίος ἀνακομίζω εἰς ἔρυμα . τίς οὖν λιμός καί ῥῖγος μάχομαι στρατεύω δύο ἄν ; δοκέω δέ χρή ὁ μέν ὁ ἐναντίος παραιρέω ὀχύρωμα , ἑαυτοῦ δέ πλεῖστος ποιέω ὀχυρός . ἐάν γάρ φρούριον ἐγώ γίγνομαι , οὗτος ὁ μέν πολέμιος ἀλλοτριόω ὁ χώρα , ἐγώ δέ εἰς λυσιτέλεια εἰμί . ” ὡς δέ οὗτος τε καί πλείων τοιοῦτος εἴρω , πᾶς συμπροθυμέομαι αὐτός φημί , καί ὁ Κυαξάρης αὐτός , καί μηχανή ποιέω κατατίθημι πολιορκητικός . Κῦρος δέ γιγνώσκω διατριβή εἰμί ἀμφί οὗτος , ὁ μέν στράτευμα ἐν ἀσφαλής ποιέω , ἐξάγω δέ εἰς προνομή , ἵνα τε ἄφθονος ἔχω ὁ χρειώδης καί ἵνα μᾶλλον ὑγιαίνω κοπιάω , καί ὅπως ὁ εὐταξία υπομιμνω - σκῶ . ’Εκ δέ Βαβυλών εἶμι αὐτόμολος λέγω ὡς ὁ Ἀσσύριος οἴχομαι ἐπί Λυδία πολύς τάλαντον χρυσίον καί ἀργύριον ἄγω καί κόσμος παντοδαπός . ὁ μέν οὖν ὄχλος ὁ στρατιωτικός λέγω ὑπεκτίθεμαι αὐτός ἤδη δείδω ὁ χρῆμα , ὁ δέ Κῦρος λέγω οἴχομαι ὁ Ἀσσύριος σύμμαχος ζητέω , καί ὡς μάχη ἔτι δήω ἀντιπαρασκευάζω . δοκέω δέ αὐτός καί κατάσκοπος ἐπί Λυδία πέμπω , ἵνα ὅστις πράσσω ὁ Ἀσσύριος γιγνώσκω . καί πρός οὗτος ἐπιτήδειος αὐτός ὁ Ἀράσπας δοκέω ὁ ὁ καλός γυνή φυλάσσω , ὅς λαμβάνω Ἔρως ὁ γυνή προσάγω λόγος αὐτός · ὁ δέ ἀπόφημι καί εἰμί πιστός ὁ ἀνήρ καί ἄπειμι , μέντοι κατεῖπον ὁ Ἀράσπης πρός Κῦρος . ἐπεί δέ ὁ ἐράω ἀπειλέω αὐτός ὡς εἰμί μή ἑκών ἐνδέω , ἀκούω ποιέω οὗτος , δείδω ὁ βία πέμπω ὁ εὐνοῦχος πρός ὁ Κῦρος καί κελεύω πᾶς εἶπον . ὁ δέ ἀκούω γελάω , καί πέμπω Ἀρτάβαζος σύν ὁ εὐνοῦχος , κελεύω εἶπον αὐτός μή βιάζομαι τοιοῦτος γυνή , πείθω δέ εἰμί δύναμαι , οὐ φημί κωλύω . ὁ δέ Ἀράσπας ἀκούω οὗτος ὁ μέν ὑπό αἰσχύνη , ὁ δέ ὑπό φόβος ὁ λύπη καταβαπτίζω . ὁ οὖν Κῦρος γιγνώσκω οὗτος καλέω αὐτός ἴδιος καί φημί ὑπάπτω , Ἀράσπης , φοβέω τε καί αἰσχύνω . ἐγώ γάρ θεός τε ἀκούω Ἔρως ἡσσάομαι καί ἄνθρωπος οἶδα καί εἷς λάω φρόνιμος οἶος ὑπό Ἔρως . καί σύ δέ οὗτος ἐγώ εἶμι αἴτιος , ὅς σύ τοιοῦτος ἄμαχος συγκαθείργω πρᾶγμα . ” καί ὁ Ἀράσπας ὑπολαμβάνω εἶπον “ ἀλλά σύ μέν , εἰμί Κῦρος , καί οὗτος πρᾶος εἰμί καί συγγνώμων ὁ ἀνθρώπινος ἁμάρτημα , ἐγώ δέ ὁ ἄλλος ἄνθρωπος καταδύω ὁ ἄχος . ὁ μέν γάρ ἐχθρός ἐφήδομαι ἐγώ , ὁ δέ φίλος συμβουλεύω ἐκποδών γίγνομαι , μή τίς καί πάσχω ὑπό ἵημι καί ὁ Κῦρος εἶπον “ εὕω τοίνυν εἰμί ὅτι οὗτος ὁ δόξα ἐγώ τε χαρίζομαι δύναμαι καί ὁ σύμμαχος ὠφελέω . εἴθε γάρ ” ὁ Ἀράσπας φημί γίγνομαι σύ χρήσιμος ἐν καιρός . ” “ εἰμί τοίνυν ” φημί “ προσποιέω ἐγώ φεύγω εἰς ὁ πολέμιος ἔρχομαι , πιστεύω ὑπό ἐκεῖνος ναί μά Δῖος φημί ὁ Ἀράσπας “ καί ὑπό ὁ Φίλων . ” “ ἔρχομαι εἄν τοίνυν φημί πᾶς ἐγώ ὁ ὁ πολέμιος ἀγγέλλω . ” Ἀράσπας μέν οὖν οὕτως ἐξέρχομαι καί παραλαμβάνω ὁ πιστός θεράπων οἴχομαι , ὁ δέ Πάνθεια μανθάνω οὗτος πέμπω πρός ὁ Κῦρος εἶπον “ μή λυπέω , εἰμί Κῦρος , ὅτι Ἀράσπας ὁ πολέμιος πρόσειμι · εἰμί γάρ ἐγώ ἐάω πέμπω πρός ὁ ἐμός ἀνήρ , ἥκω σύ φίλος Ἀράσπης πιστός . καί ὁ Κῦρος κελεύω πέμπω · ὁ δέ πέμπω . καί ὁ Αβραδάτας ὡς γιγνώσκω ὁ παρά ὁ γυνή σύμβολον , ἄσμενος πρός ὁ Κῦρος χωρέω . ὡς δέ εἰμί πρός ὁ σκοπός , πέμπω πρός ὁ Κῦρος εἶπον ὅς εἰμί . ὁ δέ Κῦρος ἄγω αὐτός πρός ὁ γυνή κελεύω . ὡς δέ ὁράω ἀλλήλων ὁ γυνή καί ὁ Ἀβραδάτας , ἀσπάζομαι ἀλλήλων ἐκ δυσέλπιστος . εἶτα φημί ὁ Πάνθεια ὁ Κῦρος ὁ ὁσιότης καί ὁ σωφροσύνη καί ὁ πρός αὐτός κατοίκτισις . ἐκ οὗτος ἔρχομαι πρός Κῦρος ὁ Ἀβραδάτας , καί λαμβάνω ὁ αὐτός δεξιός εἶπον “ ἀντί ὅς εὕω ποιέω ἐγώ , ὦ Κῦρος , φίλος σύ ἐμαυτοῦ δίδωμι καί θεράπων καί σύμμαχος . καί ὁ Κῦρος εἶπον “ ἐγώ δέ σύ δέχομαι . ”