joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 16.1
Ο μὲν οὖν Θεόφιλος ἐπὶ τούτοις ἀπεβίω , ἡ δὲ τῆς βασιλείας ἀρχὴ πρὸς τὸν ἐκείνου μετεβιβάσθη παῖδα τὸν Μιχαήλ , ἔτι παιδίον τυγχάνοντα , ᾧ καὶ ἐπιτρόπους ὁ πατὴρ καταλέλοιπε τὸν μάγιστρον Μανουὴλ καὶ τὸν πατρίκιον Θεόκτιστον . τὴν δὲ τῶν πραγμάτων διοίκησιν ἡ βασιλὶς Θεοδώρα μετεχειρίζετο , καὶ πρῶτον αὐτῇ γέγονε σπούδασμα ἡ τοῦ διωγμοῦ τῶν ὀρθοδόξων διὰ τὰ σεπτᾲ ἐκτυπώματα λώφησις , καὶ τοῦ πατρικίου Θεοκτίστου συνευδοκοῦντος . ὁ γὰρ Μανουὴλ οὐκ ἦν τῇ τῆς αἱρέσεως καθαιρέσει συγκάταινος · διὸ καὶ ἀνεβάλλετο ἡ πρᾶξις . ἀλλὰ γὰρ θραύει νόσῳ τοῦτον ἡ πρόνοια , καὶ ἡ νόσος ἦν κραταιὰ καὶ ἀπέγνωστο αὐτῷ ἡ ζωή . μοναχῶν δέ τινων εἰς ἐπίσκεψιν ἀφικομένων αὐτοῦ καὶ ὅπως ἔχει πυνθανομένων ἐκεῖνος λεπτῇ καὶ ἀδρανεῖ τῆ φωνῇ ὅσον ἤδη ἐκλείπειν ἀνταπεκρίνατο . οἱ δὲ ‘‘εἰ σύνθοιο ” ἔφησαν ‘‘τῇ τῶν εἰκόνων συνευδοκῆσαι τιμῇ καὶ τὴν βασίλισσαν εἰς τοῦτο παρακροτῆσαι , οὐκ εἰς μακρὰν ἔσται σοι καὶ ῥῶσις σώματος καὶ σωτηρία φυχῆς . καὶ ὁ μὲν ἐπηγγείλατο , καὶ ἡ νόσος ἠσθένει καὶ ὁ Μανουὴλ ἀνερρώννυτο . ἤδη δὲ τὴν ὑγίειαν ἀπολαβὼν πρόσεισι τῇ βασιλίσσῃ , καὶ περὶ τῶν σεβαστῶν εἰκόνων ὡμίλει καὶ τὴν αὐτῶν κατήπειγεν ἀναστήλωσιν , ταῦτα καὶ τῆς μητρὸς αὐτῆς καὶ τῶν συγγόνων πρεσβευόντων τῶν πατρικίων . ἡ δὲ ξυρὸς ἦν εἰς ἀκόνην . καὶ πρότερον μὲν τοὺ ’ς ἐν ὑπερορίαις παραπεμφθέντας παρὰ τοῦ Θεοφίλου καὶ τοὺς καθειργμένους καὶ τοὺς ἄλλαις κακώσεσι προσπαλαίοντας πάντας ἀνῆκεν . εἶτα καὶ ζήτησιν γενέσθαι προσέταξε περὶ τῆς αἱρέσεως , καὶ γενομένης ἡ τῶν ὀρθοδόξων ὑπερέσχε πληθύς . πρὸ τῆς ζητήσεως δὲ τὸν ψευδώνυμον πατριάρχην τὸν γόητα Ἰωάννην τοῦ ἀρχιερατικοῦ κατασπᾷ θρόνου , ἀθέσμως ἐπιβεβηκότα τούτου ἐπὶ ἐνιαυτοὺς ἴξ , ἀντεισάγει δὲ τὸν ἱερὸν καὶ θεῖον Μεθόδιον . καὶ αὐτοῦ προεστῶτος τοῦ τῶν ὀρθοδόξων πληρώματος ἡ ζήτησις γέγονε καὶ ἡ τῶν ἀγίων ἐκτυπωμάτων εἰς τοὐμφανὲς προσκύνησίς τε καὶ ἀναστήλωσις . ὅτε φασὶ καὶ τὴν βασίλισσαν θερμότατα δεηθῆναι τοῦ τε πατριάρχου καὶ τῶν ἄλλων ἀρχιερέων καὶ μοναχῶν κοινὴν προσενεγκεῖν δέησιν τῷ θεῷ ὥστε σωτηρίας τυχεῖν τὸν βασιλέα καὶ ξυνευνέτην αὐτῆς · καὶ μέντοι καὶ θερμότατα δεηθῆναι αὐτοὺς τοῦ θεοῦ , καὶ τὸν μὴ παριδεῖν τὴν αἴτησιν τῶν θεραπόντων αὐτοῦ , ἀλλ’ ἀξιῶσαι συγγνώμης τὸν βασιλέα Θεόφιλον . ᾄδεται ταῦτα καὶ τοῖς ἀφορῶσι πρὸς τὸ φιλάνθρωπον τοῦ θεοῦ καὶ δέχεται καὶ πιστεύεται . ἀπιστήσει γὰρ οὐδεὶς ἢ ὅστις οὐ μέγα οἴεται δύνασθαι τὰς τῶν ἁγίων ἐντεύξεις τὰς πρὸς θεόν , οὐδ’ ἀντιμετρεῖν οἶδε τὴν τοῦ θεοῦ ἀγαθότητα πρὸς τὰ ἀνθρώπινα ἀγνοήματα . ἡ μὲν οὖν τῶν ἁγίων εἰκόνων οὕτω γέγονεν ἀναστήλωσις . ὁ δὲ καθαιρεθεὶς πατριάρχης Ἰωάννης ἤ Ἰάννης , ἐν μονῇ τινι περιορισθεὶς καὶ εὑρηκὼς ἐκεῖ εἰκόνα τοῦ σωτῆρος Χριστοῦ καὶ τῆς αὐτὸν ἀσπόρως τεκούσης , τὰ ὄμματα τῶν σεβασμίων ἐκτυπωμάτων ἐξώρυξεν . ὃ μαθοῦσα ἡ βασιλίς , καὶ ζῆλον θεῖον ζηλώσασα , τοὺς τοῦ ἀσεβοῦς ἐκείνου ἐκκοπῆναι προσέταξεν ὀφθαλμούς · ἀλλ’ οὐκ εἰς ἔργον ἐξέβη τὸ πρόσταγμα , τῇ βασιλίδι τὴν δικαίαν ὀργὴν καταπραυ·νάντων τινῶν . πέμψασα δὲ σκυτάλῃ τοῦτον ᾐκίσατο , τῶν αἰκισμῶν παραταθέντων μέχρις ἑκατοντάδος διπλῆς . ἀλλὰ καὶ οὕτως ἔχων ὁ γόης καὶ οἶ ὁμοδοξοῦντες αὐτῷ καὶ τῇ αὐτῇ καθαιρέσει ὑποβληθέντες ἠρεμεῖν οὐκ ἠνείχοντο . συσκευάζουσι δὲ κατὰ τοῦ ἱεροῦ Μεθοδίου σκαιώρημα , τῆς αὐτῶν ἀπονοίας ἢ κακονοίας μᾶλλον ἐπάξιον . γύναιον γάρ τι αἰσχρὸν χρυσίου δόσει πολλοῦ ὑποφθείραντες κατηγορῆσαι πεπείκασι τοῦ ἀοιδίμου ἐκείνου ἀνδρὸς ὡς συμφθαρέντος αὐτῷ . καὶ τῆς κατηγορίας οἶ προύχοντες τῆς συγκλήτου παρῆσαν ἐξετασταί . καὶ παρῆκτο τὸ γύναιον , λέγον ὅσα παρὰ τῶν ἀσεβῶν ἐκείνων συκοφαντῶν προκατήχητο καὶ εἰς πρόσωπον ἐλέγχον δῆθεν τὸν ἅγιον . ὁ δὲ τέως μὲν ἡσυχίαν ἦγεν · ὡς δὲ σκυθρωπάζον ἑώρα τῆς ἐκκλησίας τὸ πλήρωμα , καὶ πρὸ τῶν ἄλλων τὸν μάγιστρον Μανουήλ , ἀνίσταται μέν , αἴρει δ’ ἐπ’ ὄψει πάντων ταῖς χερσὶ τὸ κράσπεδον τῆς περιβολῆς καὶ ἀπογυμνοῖ τὴν αἰδῶ · ἡ δὲ ἦν κατεψυγμένη πάντῃ καὶ μαρασμὸν ἀπό τινος συμβάματος ὑπομείνασα , ὡς δῆλον εἶναι μὴ δύνασθαι ταύτην πρὸς ἀφροδίσια ἐνεργεῖν . τοῦτο τοῖς μὲν ὀρθόφροσι χαρμονῆς καὶ θάμβους ἐγένετο αἴτιον , τοῖς δὲ συκοφάνταις αἰσχύνης καὶ ἀθυμίας πολλῆς . ὡς δ’ ἠρωτᾶτο ὁ ἅγιος ὅθεν ὁ τῶν αἰδοίων αὐτῷ συμβέβηκε μαρασμός , ὁ αἰδοῖος ὄντως ἐκεῖνος “ ἐστάλην ” εἶπε ‘‘ποτὲ κατά τινα χρείαν εἰς Ῥώμην , κἀν ταύτῃ διάγοντι πύρωσίν μοι τῆς σαρκὸς ὁ δαίμων ἐπήνεγκε , καὶ ἦν τὸ πάθος σφοδρότατον καὶ ἡ τοῦ ἔρωτος οὐκ ἔληγε φλεγμονή , ἀλλ’ ὁσημέραι ἀκμαιότερον ἐξεκάετο . δείσας οὖν περὶ τῷ σώφρονι πρόσειμι τῇ κορυφαίᾳ τῶν ἀποστόλων δυάδι Πέτρῳ καὶ Παύλῳ , καὶ τούτοις ἐδεόμην ἀμῦναί μοι κινδυνεύοντι . ὑπνώττων τοίνυν νυκτὸς ὁρῶ τὼ ἄνδρε μοι ἐφεστῶτε , καὶ ὁ Πέτρος ἔδοξε τοῖς δακτύλοις ἅψασθαι τῆς αἰδοῦς καὶ λέγειν μοι μὴ πτοεῖσθαι , πῦρ δέ μοι ἐδόκει τὰ παιδογόνα μόρια βόσκεσθαι , ὡς ἐκ τῆς ἀλγηδόνος καὶ τὸν ὕπνον ἀνεῖναί με . ἔκτοτε οὖν μοι τὰ μόρια ταῦτα νενέκρωται καὶ πύρωσις οὐκέτι μοι παρηνώχλησε . ταῦτα ὁ μάγιστρος Μανουἢλ καὶ θεασάμενος καὶ πυθόμενος , αὐτίκα τὴν γυναῖκα παραστησάμενος ἠρώτα ὅθεν εἰς τὴν κατὰ τοῦ ἁγίου συκοφαντίαν ὥρμητο , καὶ ἠπείλει , εἰ μὴ πᾶσι θεῖτο τὴν ἀλήθειαν ἔκδηλον , αὐτίκα βασάνοις αὐτὴν παραδοῦναι , δι’ ὧν ἂν ἐκβιασθείη ἐκκαλύφαι λαμπρῶς τὸ σκαιώρημα . ἡ δὲ οὐδὲν ἀπεκρύφατο , ἀλλὰ καὶ τοὺς τοῦ δράματος ἀπήγγειλε πρωτουργοὺς καὶ τὴν ἑαυτῆς ἀπάτην καὶ τοῦ χρυσίου τοῦ μὲν τὴν δόσιν , τοῦ δὲ τὴν ὑπόσχεσιν . ἔμελλον οὖν οἱ κακοῦργοι ταῖς τῶν συκοφαντῶν ὑποβληθῆναι ποιναῖς , ἀλλ’ ὁ μέγας Μεθόδιος αὐτοὺς τῆς τιμωρίας ἐρρύσατο · καὶ ταῦτα μὲν οὕτω γέγονεν .
Lemmas: ὁ μέν οὖν Θεόφιλος ἐπί οὗτος ἀποβιόω , ὁ δέ ὁ βασίλεια ἀρχή πρός ὁ ἐκεῖνος μεταβιβάζω παῖς ὁ Μιχαήλ , ἔτι παιδίον τυγχάνω , ὅς καί ἐπίτροπος ὁ πατήρ καταλείπω ὁ μάγιστρος Μανουήλ καί ὁ πατρίκιος Θεόκτιστος . ὁ δέ ὁ πρᾶγμα διοίκησις ὁ βασιλίς Θεοδώρα μεταχειρίζω , καί πρῶτος αὐτός γίγνομαι σπούδασμα ὁ ὁ διωγμός ὁ ὀρθόδοξος διά ὁ σεπτός ἐκτύπωμα λώφησις , καί ὁ πατρίκιος θεόκτιστος συνευδοκέω . ὁ γάρ Μανουήλ οὐ εἰμί ὁ ὁ αἵρεσις καθαίρεσις συγκάταινος · διό καί ἀναβάλλω ὁ πρᾶξις . ἀλλά γάρ θραύω νόσος οὗτος ὁ πρόνοια , καί ὁ νόσος εἰμί κραταιός καί ἀπογιγνώσκω αὐτός ὁ ζωή . μοναχός δέ τίνω εἰς ἐπίσκεψις ἀφικνέομαι αὐτός καί ὅπως ἔχω πυνθάνομαι ἐκεῖνος λεπτός καί ἀδρανής τῆ φωνή ὅσος ἤδη ἐκλείπω ἀνταποκρίνομαι . ὁ δέ ἰάομαι συνθέω ” φημί ὅστε ὁ εἰκών συνευδοκέω τιμή καί ὁ βασίλισσα εἰς οὗτος παρακροτέω , οὐ εἰς μακράν εἰμί σύ καί ῥῶσις σῶμα καί σωτηρία φυχή . καί ὁ μέν ἐπαγγέλλω , καί ὁ νόσος ἀσθενέω καί ὁ Μανουήλ ἀναρρώννυμι . ἤδη δέ ὁ ὑγίεια ἀπολαμβάνω πρόσειμι ὁ βασίλισσα , καί περί ὁ σεβαστός εἰκών ὁμιλέω καί ὁ αὐτός κατεπείγω ἀναστήλωσις , οὗτος καί ὁ μήτηρ αὐτός καί ὁ σύγγονος πρεσβεύω ὁ πατρίκιος . ὁ δέ ξυρός εἰμί εἰς ἀκόνη . καί πρότερος μέν ὅς εἰς ἐν ὑπερορία παραπέμπω παρά ὁ Θεόφιλος καί ὁ κατείργω καί ὁ ἄλλος κάκωσις προσπαλαίω πᾶς ἀνίημι . εἶτα καί ζήτησις γίγνομαι προστάσσω περί ὁ αἵρεσις , καί γίγνομαι ὁ ὁ ὀρθόδοξος ὑπερέχω πλῆθος . πρό ὁ ζήτησις δέ ὁ ψευδώνυμος πατριάρχης ὁ γόης Ἰωάννης ὁ ἀρχιερατικός κατασπάω θρόνος , ἄθεσμος ἐπιβαίνω οὗτος ἐπί ἐνιαυτός ἴξ , ἀντεισάγω δέ ὁ ἱερόν καί θέω Μεθόδιος . καί αὐτός προίστημι ὁ ὁ ὀρθόδοξος πλήρωμα ὁ ζήτησις γίγνομαι καί ὁ ὁ Ἀγίων ἐκτύπωμα εἰς ἐμφανής προσκύνησις τε καί ἀναστήλωσις . ὅτε φημί καί ὁ βασίλισσα θερμός δήω ὁ τε πατριάρχης καί ὁ ἄλλος ἀρχιερεύς καί μοναχός κοινός προσφέρω δέησις ὁ θεός ὥστε σωτηρία τυγχάνω ὁ βασιλεύς καί συμφέρω αὐτός · καί μέντοι καί θερμός δήω αὐτός ὁ θεός , καί ὁ μή παρεῖδον ὁ αἴτησις ὁ θεράπων αὐτός , ἀλλά ἀξιόω συγγνώμη ὁ βασιλεύς Θεόφιλος . ἀείδω οὗτος καί ὁ ἀφοράω πρός ὁ φιλάνθρωπον ὁ θεός καί δέχομαι καί πιστεύω . ἀπιστέω γάρ οὐδείς ἢ ὅστις οὖον μέγας οἴομαι δύναμαι ὁ ὁ ἅγιος ἔντευξις ὁ πρός θεός , οὐδέ ἀντιμετρέω οἶδα ὁ ὁ θεός ἀγαθότης πρός ὁ ἀνθρώπινος ἀγνόημα . ὁ μέν οὖν ὁ ἅγιος εἰκών οὗτος γίγνομαι ἀναστήλωσις . ὁ δέ καθαιρέω πατριάρχης Ἰωάννης ἤ Ἰάννης , ἐν μονή τις περιορίζω καί εὑρίσκω ἐκεῖ εἰκών ὁ σωτήρ Χριστός καί ὁ αὐτός ἄσπορος τίκτω , ὁ ὄμμα ὁ σεβάσμιος ἐκτύπωμα ἐξορύσσω . ὅς μανθάνω ὁ Βασιλίς , καί ζῆλος θέω ζηλόω , ὁ ὁ ἀσεβής ἐκεῖνος ἐκκόπτω προστάσσω ὀφθαλμός · ἀλλά οὐ εἰς ἔργον ἐκβαίνω ὁ πρόσταγμα , ὁ βασιλίδι ὁ Δίκαιος ὀργή καταπραΰνω τις . πέμπω δέ σκυτάλη οὗτος αἰκίζω , ὁ αἰκισμός παρατείνω μέχρι ἑκατοντάς διπλόος . ἀλλά καί οὕτως ἔχω ὁ γόης καί οἶς ὁμοδοξέω αὐτός καί ὁ αὐτός καθαίρεσις ὑποβάλλω ἠρεμέω οὐ ἀνέχω . συσκευάζω δέ κατά ὁ ἱερός Μεθόδιος σκαιώρημα , ὁ αὐτός ἀπόνοια ἢ κακόνοια μᾶλλον ἐπάξιος . γύναιον γάρ τίς αἰσχρός χρυσίον δόσις πολύς ὑποφθείρω κατηγορέω πείθω ὁ ἀοίδιμος ἐκεῖνος ἀνήρ ὡς συμφθείρω αὐτός . καί ὁ κατηγορία οἶς προέχω ὁ σύγκλητος πάρειμι ἐξεταστής . καί πάρειμι ὁ γύναιον , λέγω ὅσος παρά ὁ ἀσεβής ἐκεῖνος συκοφάντης προκατηχέω καί εἰς πρόσωπον ἐλέγχω δῆθεν ὁ ἅγιος . ὁ δέ τέως μέν ἡσυχία ἄγω · ὡς δέ σκυθρωπάζω ὁράω ὁ ἐκκλησία ὁ πλήρωμα , καί πρό ὁ ἄλλος ὁ μάγιστρος Μανουήλ , ἀνίστημι μέν , ἀείρω δέ ἐπί ὁράω πᾶς ὁ χείρ ὁ κράσπεδον ὁ περιβολή καί ἀπογυμνόω ὁ αἰδώς · ὁ δέ εἰμί καταψύχω πάντῃ καί μαρασμός ἀπό τις σύμβαμα ὑπομένω , ὡς δῆλος εἰμί μή δύναμαι οὗτος πρός Ἀφροδίσιος ἐνεργέω . οὗτος ὁ μέν ὀρθόφρων χαρμονή καί θάμβος γίγνομαι αἴτιος , ὁ δέ συκοφάντης αἰσχύνη καί ἀθυμία πολύς . ὡς δέ ἐρωτάω ὁ ἅγιος ὅθεν ὁ ὁ αἰδοῖος αὐτός συμβαίνω μαρασμός , ὁ αἰδοῖος εἰμί ἐκεῖνος “ στέλλω ” εἶπον ἔποπτος κατά τις χρεία εἰς Ῥώμη , ἐν οὗτος διάγω πυρόω ἐγώ ὁ σάρξ ὁ δαίμων ἐπιφέρω , καί εἰμί ὁ πάθος σφοδρός καί ὁ ὁ Ἔρως οὐ λήγω φλεγμονή , ἀλλά ὁσημέραι ἀκμαῖος ἐκκαίω . δείδω οὖν περί ὁ σώφρων πρόσειμι ὁ κορυφαία ὁ ἀπόστολος δυάς Πέτρος καί Παῦλος , καί οὗτος δήω ἀμύνω ἐγώ κινδυνεύω . ὑπνώσσω τοίνυν νύξ ὁράω ὁ ἀνήρ ἐγώ ἐφίστημι , καί ὁ Πέτρος δοκέω ὁ δάκτυλος ἅπτω ὁ αἰδώς καί λέγω ἐγώ μή πτοέω , πῦρ δέ ἐγώ δοκέω ὁ παιδογόνος μόριον βόσκω , ὡς ἐκ ὁ ἀλγηδών καί ὁ ὕπνος ἀνίημι ἐγώ . ἔκτοτε οὖν ἐγώ ὁ μόριον οὗτος νεκρόω καί πύρωσις οὐκέτι ἐγώ παρηνώχλησε . οὗτος ὁ μάγιστρος Μανουήλ καί θεάομαι καί πυνθάνομαι , αὐτίκα ὁ γυνή παρίστημι ἐρωτάω ὅθεν εἰς ὁ κατά ὁ ἅγιος συκοφαντία ὁρμέω , καί ἀπειλέω , εἰμί μή πᾶς τίθημι ὁ ἀλήθεια ἔκδηλος , αὐτίκα βάσανος αὐτός παραδίδωμι , διά ὅς εἄν ἐκβιάζω ἐκκαλύπτω λαμπρῶς ὁ σκαιώρημα . ὁ δέ οὐδείς ἀποκρύπτω , ἀλλά καί ὁ ὁ δρᾶμα ἀπαγγέλλω πρωτουργός καί ὁ ἑαυτοῦ ἀπάτη καί ὁ χρυσίον ὁ μέν ὁ δόσις , ὁ δέ ὁ ὑπόσχεσις . μέλλω οὖν ὁ κακοῦργος ὁ ὁ συκοφάντης ὑποβάλλω ποινή , ἀλλά ὁ μέγας Μεθόδιος αὐτός ὁ τιμωρία ῥύομαι · καί οὗτος μέν οὗτος γίγνομαι .