joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 10.11
Ἐπανελθὼν δ᾿ εἰς Ῥώμην δικτάτωρ διὰ βίου ἐψήφιστο , ὃ τυραννὶς ἐτύγχανεν ἄντικρυς , τῷ ἀνυ - πευθύνῳ τῆς μοναρχίας προσλαβοῦσα τό ἀδιάδοχον . οὕτω δὲ καταστὰς εἰς μοναρχίαν πολλοὺς ἀφῆκε τῶν πεπολεμηκότων αὐτῷ , ἐνίοις δὲ καὶ ἀρχὰς καὶ τιμὰς ἔδωκεν , ὧν ἦσαν καὶ Βροῦτος καὶ Κάσσιος , καὶ τὰς Πομπηίου δὲ στήλας καταβεβλημένας ἀνέστησεν . ἀξιούντων δὲ τῶν φίλων δορυφορεῖσθαι αὐτὸν παρῃτήσατο “ βέλτιόν ἐστιν εἰπών ” “ ἅπαξ ἀποθανεῖν ἢ ἀεὶ προσδοκᾶν . ” μειζόνων δ’ ἐρῶν πραγμάτων καὶ καινοτέρας δόξης , γνώμην ἔσχε στρατεύειν ἐπὶ Πάρθους καὶ δι’ Ὑρκανίας εἰς τὴν Σκυθικὴν ἐμβαλεῖν . Μῖσος μέντοι τοῖς ἀνθρώποις κατ’ αὐτοῦ καὶ ἕτερα ἐνεποίησαν , τὸ δέ γε μεῖζον ὁ τῆς βασιλείας ἔρως εἰργάσατο , δι’ ὃν οἶ περὶ αὐτὸν καὶ λόγον εἰς τὸν δῆμον ἐνέσπειραν ὡς ἐκ γραμμάτων Σιβυλλείων φαίνοιτο μὴ ἄλλως ἔσεσθαι τὰ Παρθῶν Ῥωμαίοις ἁλώσιμα , εἰ μὴ βασιλεὺς αὐτοῖς συστρατεύσοιτο . καὶ ἐκ τῆς Ἄλβης δὲ πρὸς τὴν Ῥώμην ἰόντα τὸν Καίσαρα ἐτόλμησάν τινες προσειπεῖν βασιλέα . τοῦ δὲ δήμου θορυβηθέντος ἐκεῖνος οὐ βασιλεύς , ἀλλὰ Καῖσαρ ἔφη καλεῖσθαι . Ἐλέγετο δὲ Καῖσαρ , ὥς τινες οἴονται , οἶα δὴ τάχα τῆς μητρὸς αὐτοῦ ἐν τῷ τίκτειν θανούσης , καὶ αὐτοῦ δι’ ἀνατομῆς προαχθέντος εἰς φῶς . οὐκ ἀληθὲς δὲ τοῦτό ἐστι · τὴν γὰρ μητέρα αὐτοῦ ζῆν οἱ περὶ αὐτοῦ συγγεγραφότες ἱστόρησαν καὶ αὐτοῦ ἀνδρωθέντος . τὸ δ’ ἐξ ἀνατομῆς εἰς τὸν βίον ἐλθεῖν οὐκ ἐπ’ αὐτῷ γέγονεν , ἀλλ’ ἐπί τινι τῶν αὐτοῦ προγόνων , καὶ ἐξ ἐκείνου τὴν κλῆσιν ἔσχον οἱ ἐκείνου ἀπόγονοι . Προσιόντων δέ ποτε τῶν ὑπάτων αὐτῷ καὶ τῶν στρατηγῶν καὶ τῆς βουλῆς ἁπάσης ἑπομένης , ὅτι μὴ ἐξανέστη καθήμενος , οὐ μόνον ἐλύπησε τὴν βουλήν , ἀλλὰ καὶ τὸν δῆμον , ὡς ἐν τῇ βουλῇ προπηλακιζομένης τῆς πόλεως , καὶ μετὰ κατηφείας οἶ πλείους ἀπῆλθον εὐθύς . ἐπιγίνεται δὲ τοῖς προσκρούσμασι τούτοις καὶ ὁ τῶν δημάρχων προπηλακισμός . ἐτελεῖτο μὲν γὰρ τῇ πόλει ἑορτή , Καῖσαρ δ’ ἐπὶ δίφρου χρυσέου καθήμενος κόσμῳ κατεκοσμεῖτο θριαμβικῷ · Ἀντώνιος δὲ ὑπατεύων εἰς ἀγορὰν ἐνέβαλε φέρων διάδημα στεφάνῳ δάφνης περιπεπλεγμένον , καὶ ἐδίδου τῷ Καίσαρι . καὶ γίνεται κρότος οὐ λαμπρὸς ἐκ παρασκευῆς · ἀπωσαμένου δὲ τοῦ Καίσαρος ἅπας ὁ δῆμος ἀνεκρότησε · καὶ τούτου δὶς γεγονότος ἡ πεῖρα ἐξηλέγχετο καὶ ὁ Κατῖσαρ ἀνέστη . ἐπεὶ δὲ καὶ ἀνδριάντες αὐτοῦ διαδήμασιν ὤφθησαν ἀναδεδεμένοι βασιλικοῖς , ἀπέσπασαν ταῦτα οἱ δήμαρχοι , καὶ τοὺς προσειπόντας βασιλέα τὸν Καίσαρα ἀπῆγον εἰς δεσμωτήριον . καὶ ὁ δῆμος ἐπὶ τούτοις ἐκρότει καὶ Βρούτους ἐκάλει τοὺς ἄνδρας · Βροῦτος γὰρ ἦν , ὡς ἱστόρηται ἄνωθι , ὁ καταλύσας Ταρκύνιον καὶ τὸ κράτος εἰς τὸ κοινὸν περιστήσας ἐκ μοναρχίας . ἐπὶ τούτοις ὁ Καῖσαρ παροξυνθεὶς τὴν μὲν ἀρχὴν τοὺς δημάρχους ἀφείλετο , ἐν δὲ τῷ κατηγορεῖν αὐτῶν , ἄμα καὶ τὸν δῆμον ἐφυβρίζων , πολλάκις Βρούτους ἀπεκάλει τοὺς ἄνδρας . Ἐντεῦθεν πρὸς Μάρκον Βροῦτον τρέπονται οἱ πολλοί , ἐκ Βρούτου τοῦ πάλαι δοκοῦντα τὸ γένος ἕλκειν · καὶ πρὸς μόνον ἐκεῖνον ἢ πρῶτον οἱ μεταβολῆς ἐφιέμενοι ἀποβλέποντες αὐτῷ μὲν οὐκ ἐτόλμων προσομιλεῖν , νύκτωρ δὲ γράμματα περὶ τὸ βῆμα καὶ τὸν δίφρον ἐρρίπτουν ἐφ’ οὗ στρατηγῶν ἐχρημάτιζε , λέγοντα ‘καθεύδεις , ὦ Βροῦτε ” καί “ οὐκ εἶ Βροῦτος . ” καὶ Κάσσιος δὲ παρώξυνεν αὐτόν . Καὶ τῷ Καίσαρι δὲ πολλὰ λέγεται σημεῖα γενέσθαι δηλοῦντα τὸν ὄλεθρον , ὧν ἓν καὶ τοῦτό ἐστι . παριαύων τῇ γυναικὶ φωνὰς ἀσαφεῖς καὶ στεναγμοὺς ἀνάρθρους ἐκείνην ἀναπέμπουσαν ᾔσθετο · ἐδόκει δὲ κλαίειν ἐκεῖνον ἐπὶ ταῖς ἀγκάλαις ἔχουσα κατεσφαγμένον . ἣ καὶ μεθ’ ἡμέραν ἐδεῖτο τοῦ ἀνδρὸς μὴ προελθεῖν εἰς τὴν σύγκλητον . ὧς δὲ καὶ θύσαντες οἱ μάντεις δυσιερεῖν ἔλεγον , ἔγνω πέμψας Ἀντώνιον ἀφεῖναι τὴν σύγκλητον . Βροῦτος μέντοι Ἀλβῖνος , πιστευόμενος μὲν ὑπὸ Καίσαρος , τοῖς δὲ περὶ Μάρκον Βροῦτον καὶ Κάσσιον μετέχων τῆς συνωμοσίας , τούς τε μάντεις ἐχλεύαζε καὶ καθήπτετο Καίσαρος ὡς διαβολὰς ἑαυτῷ προστρίβοντος καταφρονήσεως πρὸς τὴν σύγκλητον . ἥκειν γὰρ αὐτὴν ἐκείνου κελεύσαντος , καὶ πάντας ἑτοίμους εἶναι ψηφίζεσθαι ὥστε τῶν ἐκτὸς Ἰταλίας ἐπαρχιῶν ἀναγορεύεσθαι βασιλέα καὶ τὴν ἄλλην ἐπιόντα γῆν τε καὶ θάλασσαν ἑαυτῷ περιτιθέναι διάδημα . ταῦθ’ ἄμα λέγων ὁ Βροῦτος ἦγε τὸν Καίσαρα λαβόμενος τῆς χειρός . οἰκέτης δέ τις ἀλλότριος ἐντυχεῖν αὐτῷ προθυμούμενος ἀπιόντι μὴ δυνηθεὶς παρέδωκεν ἑαυτὸν τῇ τοῦ Καίσαρος γυναικὶ φυλάττειν , εἰπὼν ἔχειν μεγάλα πράγματα ἐπανιόντι καταγγεῖλαι τό Καίσαρι . σοφιστὴς δέ τις Ἀρτεμίδωρος Κνίδιος βιβλίον περὶ τῆς συνωμοσίας γράψας καὶ ἐγγίσας αὐτῷ ‘‘τοῦτο’’ ἴφη Καῖσαρ μόνος καὶ ταχέως ἀνάγνωθι · μεγάλα γάρ σοι καταγγελεῖ καί σοι διαφέροντα.’’ ὃ δεξάμενος ἐκεῖνος ὥρμησε μὲν ἀναγνῶναι , μὴ μέντοι δυνηθεὶς ὑπὸ τῶν ἐντυγχανόντων , κατεῖχε τῇ χειρί , καὶ παρῆλθεν οὕτω πρὸς τὴν σύγκλητον . ἡ δὲ ὑπεξανέστη . τῶν δὲ περὶ Βροῦτον οἱ μὲν ἐξόπισθεν τοῦ δίφρου αὐτοῦ περιέστησαν , οἶ δὲ ἀπήντησαν ὡς περί τινος φυγάδος δεόμενοι . τὸν δὲ Ἀντώνιον πιστὸν ὄντα Καίσαρι καὶ ῥωμαλέον ἔξω παρακατεῖχε Βροῦτος Ἀλβῖνος . ὡς δὲ καθίσας ὁ Καῖσαρ διεκρούετο τὰς δεήσεις , ξίφει παρὰ τοῦ Κάσκα πρώτου πλήττεται τὸν αὐχένα , πληγὴν οὐ θανατηφόρον . ὡς δὲ καὶ τῶν συνωμοτῶν ἕκαστος τό ξίφος ἐγύμνωσε , λέγεται πρὸς μὲν τοὺς λοιποὺς ἀπομάχεσθαι ἐνειλούμενος καὶ κεκραγώς , ὅτε δὲ καὶ Βροῦτον εἶδεν ἐσπασμένον τὸ ξίφος , ἐφελκύσασθαι κατὰ τῆς κεφαλῆς τὸ ἱμάτιον μηκέτι ἀπομαχόμενος . εἴκοσι μέντοι καὶ τρία λαβὼν τραύματα , ἀνδριάντος ὄντος ἐκεῖ Πομπηίου , περὶ τὴν βάσιν εὑρέθη κείμενος καὶ καθαιμάξας αὐτόν , ὡς δοκεῖν αὐτὸν ἐφεστάναι τῶ̣ φόνῳ τοῦ πολεμίου Πομπήιον .
Lemmas: ἐπανέρχομαι δέ εἰς Ῥώμη δικτάτωρ διά βίος ψηφίζω , ὅς τυραννίς τυγχάνω ἄντικρυς , ὁ Άνυ - πευθύνῳ ὁ μοναρχία προσλαμβάνω ὁ ἀδιάδοχος . οὗτος δέ καθίστημι εἰς μοναρχία πολύς ἀφίημι ὁ πολεμέω αὐτός , ἔνιοι δέ καί ἀρχή καί τιμή δίδωμι , ὅς εἰμί καί Βροῦτος καί Κάσσιος , καί ὁ Πομπήιος δέ στήλη καταβάλλω ἀνίστημι . ἀξιόω δέ ὁ Φίλων δορυφορέω αὐτός παραιτέομαι “ βελτίων εἰμί εἶπον ” “ ἅπαξ ἀποθνῄσκω ἢ ἀεί προσδοκάω . ” μείζων δέ ἐράω πρᾶγμα καί καινός δόξα , γνώμη ἔχω στρατεύω ἐπί Πάρθος καί διά Ὑρκανία εἰς ὁ Σκυθικός ἐμβάλλω . μῖσος μέντοι ὁ ἄνθρωπος κατά αὐτός καί ἕτερος ἐμποιέω , ὁ δέ γε μείζων ὁ ὁ βασίλεια Ἔρως ἐργάζομαι , διά ὅς οἶς περί αὐτός καί λόγος εἰς ὁ δῆμος ενσπείρω ὡς ἐκ γράμμα σιβύλλειος φαίνω μή ἄλλως εἰμί ὁ Παρθών Ῥωμαῖος ἁλώσιμος , εἰμί μή βασιλεύς αὐτός συστρατεύω . καί ἐκ ὁ Ἄλβη δέ πρός ὁ Ῥώμη εἶμι ὁ Καῖσαρ τολμάω τις προσεῖπον βασιλεύς . ὁ δέ δῆμος θορυβέω ἐκεῖνος οὖον βασιλεύς , ἀλλά Καῖσαρ φημί καλέω . λέγω δέ Καῖσαρ , ὅς τις οἴομαι , οἶος δή τάχα ὁ μήτηρ αὐτός ἐν ὁ τίκτω θνῄσκω , καί αὐτός διά ἀνατομή προάγω εἰς φάος . οὐ ἀληθής δέ οὗτος εἰμί · ὁ γάρ μήτηρ αὐτός ζῶ ὁ περί αὐτός συγγράφω ἱστορέω καί αὐτός ἀνδρόω . ὁ δέ ἐκ ἀνατομή εἰς ὁ βίος ἔρχομαι οὐ ἐπί αὐτός γίγνομαι , ἀλλά ἐπί τις ὁ αὐτός πρόγονος , καί ἐκ ἐκεῖνος ὁ κλῆσις ἔχω ὁ ἐκεῖνος ἀπόγονος . πρόσειμι δέ ποτός ὁ ὕπατος αὐτός καί ὁ στρατηγός καί ὁ βουλή ἅπας ἕπομαι , ὅτι μή ἐξανίστημι κάθημαι , οὖον μόνος λυπέω ὁ βουλή , ἀλλά καί ὁ δῆμος , ὡς ἐν ὁ βουλή προπηλακίζω ὁ πόλις , καί μετά κατήφεια οἶς πλείων ἀπέρχομαι εὐθύς . ἐπιγίγνομαι δέ ὁ πρόσκρουσμα οὗτος καί ὁ ὁ δήμαρχος προπηλακισμός . τελέω μέν γάρ ὁ πόλις ἑορτή , Καῖσαρ δέ ἐπί δίφρος χρύσεος κάθημαι κόσμος κατακοσμέω θριαμβικός · Ἀντώνιος δέ ὑπατεύω εἰς ἀγορά ἐμβάλλω φέρω διάδημα στέφανος δάφνη περιπλέκω , καί δίδωμι ὁ Καῖσαρ . καί γίγνομαι κρότος οὖον λαμπρός ἐκ παρασκευή · ἀπωθέω δέ ὁ Καῖσαρ ἅπας ὁ δῆμος ἀνακροτέω · καί οὗτος δίς γίγνομαι ὁ πείρω ἐξελέγχω καί ὁ Κατῖσαρ ἀνίστημι . ἐπεί δέ καί ἀνδριάς αὐτός διάδημα ὁράω ἀναδέω βασιλικός , ἀποσπάω οὗτος ὁ δήμαρχος , καί ὁ προσλέγω βασιλεύς ὁ Καῖσαρ ἀπάγω εἰς δεσμωτήριον . καί ὁ δῆμος ἐπί οὗτος κροτέω καί Βροῦτος καλέω ὁ ἀνήρ · Βροῦτος γάρ εἰμί , ὡς ἱστορέω ἄνωθι , ὁ καταλύω Ταρκύνιος καί ὁ κράτος εἰς ὁ κοινός περιίστημι ἐκ μοναρχία . ἐπί οὗτος ὁ Καῖσαρ παροξύνω ὁ μέν ἀρχή ὁ δήμαρχος ἀφαιρέω , ἐν δέ ὁ κατηγορέω αὐτός , ἄμη καί ὁ δῆμος ἐφυβρίζω , πολλάκις Βροῦτος ἀποκαλέω ὁ ἀνήρ . ἐντεῦθεν πρός Μᾶρκος Βροῦτος τρέπω ὁ πολύς , ἐκ Βροῦτος ὁ πάλαι δοκέω ὁ γένος ἕλκω · καί πρός μόνος ἐκεῖνος ἢ πρῶτος ὁ μεταβολεύς ἐφίημι ἀποβλέπω αὐτός μέν οὐ τολμάω προσομιλέω , νύκτωρ δέ γράμμα περί ὁ βῆμα καί ὁ δίφρος ῥίπτω ἐπί ὅς στρατηγός χρηματίζω , λέγω καθεύδω , εἰμί Βροῦτος ” καί “ οὐ εἰμί Βροῦτος . ” καί Κάσσιος δέ παροξύνω αὐτός . καί ὁ Καῖσαρ δέ πολύς λέγω σημεῖον γίγνομαι δηλόω ὁ ὄλεθρος , ὅς εἷς καί οὗτος εἰμί . παριαύω ὁ γυνή φωνή ἀσαφής καί στεναγμός ἄναρθρος ἐκεῖνος ἀναπέμπω αἰσθάνομαι · δοκέω δέ καλέω ἐκεῖνος ἐπί ὁ ἀγκάλη ἔχω κατασφάζω . ὅς καί μετά ἡμέρα δήω ὁ ἀνήρ μή προέρχομαι εἰς ὁ σύγκλητος . ὅς δέ καί θύω1 ὁ μάντις δυσιερέω λέγω , γιγνώσκω πέμπω Ἀντώνιος ἀφίημι ὁ σύγκλητος . Βροῦτος μέντοι Ἀλβῖνος , πιστεύω μέν ὑπό Καῖσαρ , ὁ δέ περί Μᾶρκος Βροῦτος καί Κάσσιος μετέχω ὁ συνωμοσία , ὁ τε μάντις χλευάζω καί καθάπτω Καῖσαρ ὡς διαβολή ἑαυτοῦ προστρίβω καταφρόνησις πρός ὁ σύγκλητος . ἥκω γάρ αὐτός ἐκεῖνος κελεύω , καί πᾶς ἑτοῖμος εἰμί ψηφίζω ὥστε ὁ ἐκτός Ἰταλία ἐπαρχία ἀναγορεύω βασιλεύς καί ὁ ἄλλος ἔπειμι γῆ τε καί θάλασσα ἑαυτοῦ περιτίθημι διάδημα . αὐτός ἄμη λέγω ὁ Βροῦτος ἄγω ὁ Καῖσαρ λαμβάνω ὁ χείρ . οἰκέτης δέ τις ἀλλότριος ἐντυγχάνω αὐτός προθυμέομαι ἄπειμι μή δύναμαι παραδίδωμι ἑαυτοῦ ὁ ὁ Καῖσαρ γυνή φυλάσσω , εἶπον ἔχω μέγας πρᾶγμα ἐπανέρχομαι καταγγέλλω ὁ Καῖσαρ . Σοφιστὴς δέ τις Ἀρτεμίδωρος Κνίδιος βιβλίον περί ὁ συνωμοσία γράφω καί ἐγγίζω αὐτός ἐτοῦτος Ίφη Καῖσαρ μόνος καί ταχέως ἀναγιγνώσκω · μέγας γάρ σύ καταγγελεύς καί σύ διαφέρω ὅς δέχομαι ἐκεῖνος ὁρμάω μέν ἀναγιγνώσκω , μή μέντοι δύναμαι ὑπό ὁ ἐντυγχάνω , κατέχω ὁ χείρ , καί παρέρχομαι οὗτος πρός ὁ σύγκλητος . ὁ δέ ὑπεξανίσταμαι . ὁ δέ περί Βροῦτος ὁ μέν ἐξόπισθεν ὁ δίφρος αὐτός περιίστημι , οἶς δέ ἀπαντάω ὡς περί τις φυγάς δήω . ὁ δέ Ἀντώνιος πιστόν εἰμί Καῖσαρ καί ῥωμαλέος ἔξω παρακατέχω Βροῦτος Ἀλβῖνος . ὡς δέ καθίζω ὁ Καῖσαρ διακρούω ὁ δήω , ξίφος παρά ὁ Κάσκας πρῶτος πλήσσω ὁ αὐχήν , πληγή οὖον θανατηφόρος . ὡς δέ καί ὁ συνωμότης ἕκαστος ὁ ξίφος γυμνόω , λέγω πρός μέν ὁ λοιπός ἀπομάχομαι ἐνειλέω καί κράζω , ὅτε δέ καί Βροῦτος ὁράω σπάω ὁ ξίφος , ἐφέλκω κατά ὁ κεφαλή ὁ ἱμάτιον μηκέτι ἀπομάχομαι . εἴκοσι μέντοι καί τρεῖς λαμβάνω τραῦμα , ἀνδριάς εἰμί ἐκεῖ Πομπήιος , περί ὁ βάσις εὑρίσκω κεῖμαι καί καθαιμάσσω αὐτός , ὡς δοκέω αὐτός ἐφίστημι ὅς φόνος ὁ πολέμιος Πομπήιος .