joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 16.28
Γέγονε δὲ τοῦ Φώκα βασιλεύοντος καὶ κλόνος τῆς γῆς φοβερώτατος , ἐξ οὗπερ ἡ μὲν Κωνσταντίνου οὐ πάνυ τι πέπονθε , πόλεις δ’ ἕτεραι καὶ σφό - δρα πεπόνθασιν . ἔπνευσαν δέ γε καὶ ἄνεμοι κατὰ Μαῖον μῆνα , δι’ ὧν ἐφθάρησαν οἶ καρποὶ καὶ γέγονε λιμὸς ἰσχυρός , ὅν εἰς οἰκεῖον κέρδος ὁ Νικηφόρος μετήνεγκε , τιμιουλκῶν τὸν σῖτον καὶ πολλοῦ τοῦτον ἀποδιδόμενος τοῖς λιμώττουσι , μηδὲ φροντίζων ὅτι δημοκατάρατος ἦν , ἀλλ’ αὐχῶν μᾶλλον ὡς εὐεργετῶν τὸ ὑπήκοον , ὅτι δύο μεδίμνους ἐπίπρασκε τῷ νομίσματι , καὶ ταῦτα παράδειγμα ἔχων τὸν Μακεδόνα Βασίλειον , οὔπω πάνυ πρῴην μεγαλοπρέπειαν πρὸς τοιαύτην ἔνδειαν ἐνδειξάμενον . ἀπῄει γάρ ποτε ὁ αὐτοκράτωρ ἐκεῖνος , συνήθη ποιούμενος πρόοδον εἰς τὸν τῶν ἁγίων Ἀποστόλων ναόν , καί τινας τῶν τῆς πόλεως ἄνδρας ὑπόσεμνον δεικνύντας κατάστημα θεασάμενος σκυθρωπάζοντας , ἤρετο τὴν αἰτίαν τῆς σκυθρωπότητος . οἷ δέ ‘‘καὶ πῶς οὐκ ἂν σκυθρωπάζοιμεν ” ἔφασαν ‘‘δέσποτα , ἐπηρτημένον ἡμῖν ὁρῶντες τὸν θάνατον , οἴ γε δύο μεδίμνους σίτου εἰς νόμισμα χρυσοῦν ἐξωνούμεθα ” τοῦτο ἀκούσας ἐκεῖνος ἀνῴμωξε , καὶ τοῖς μὲν χρήμασι τὴν κατήφειαν ἔλυσε , τοῖς δὲ τὰς πολιτικὰς ἐγκεχειρισμένοις ἀρχὰς ἐλοιδορήσατό τε καὶ ἐπηράσατο , ὅτι μὴ αὐτὸν τὰ τῆς ἐνδείας ἐδίδαξαν , καὶ εὐθὺς τοὺς βασιλικοὺς σιτῶνας ἀνοιγῆναι ἐκέλευσε , καὶ δώδεκα μεδίμνους σίτου νομίσματος ἑνὸς ἀποδίδοσθαι . ἀλλ’ ἐκείνῳ μὲν ἡ πρᾶξις αὕτη βασιλική , τῷ δ’ ἱστορουμένῳ νῦν βασιλεῖ καὶ λίαν καπηλική , ὃς τῷ λιμῷ τὸ ὑπήκοον ὁρῶν πιεζόμενον οὐκ ἐπήμυνεν , ἀλλὰ μέντοι καὶ ἐνετρύφα ταῖς αὐτοῦ συμφοραῖς καὶ τοῖς τοῦ λιμοῦ τραυματίαις ἐπιξαίνων ὑπῆρχε τὰ τραύματα . καὶ ὁ τοῦ βασιλέως δὲ ἀδελφὸς ὁ Λέων οὐχ ἧττον ἔθλιβε τόν τε δῆμον τῆς πόλεως καὶ τοὺς οἰκήτορας τῶν χωρῶν , καπηλείας ὒ καὶ αὐτὸς μετιών . οἱ μὲν οὖν οὕτω διέκειντο πρὸς τοὺς πάσχοντας , οἶ δὲ πρὸς τὸν κρατοῦντα διὰ ταῦτα ἀπέσκωπτον . ποτὲ γὰρ νεολέκτους στρατιώτας ὁρῶντος τοῦ βασιλέως , ἐπεὶ καί τις τούτοις συνηρίθμητο πολιός , ἔφη πρὸς ἐκεῖνον ὁ αὐτοκράτωρ ‘‘πῶς τοῖς στρατιώταις , ἄνθρωπε , γέρων ὢν συγκαταλέεις σαυτόν ; ” ὁ δ’ αὐτίκα εὐφυῶς ἀντεφθέγξατο ὡς “ πολὺ δυνατώτερος νῦν εἰμι ἢ ὅτε ἤκμαζον ἴ’ δἐ — σποτα . τότε γὰρ οὐδ’ ἡμίσεος ἂν ἐπωμισάμην σῖτον νομίσματος , νῦν δὲ ῥᾷον καὶ δύο νομισμάτων σῖτον ἐπὶ τῶν ὤμων ἀρῶ . ” συνῆκε μὲν οὖν τὴν εἰρωνείαν ὁ βασιλεύς , ἀταράχως δὲ ταύτην ἐνεγκὼν μετέστη πρὸς ἕτερον . ἐρωτικῶς δὲ σφόδρα πρὶν διακείμενος ὁ Νικηφόρος πρὸς τὴν Θεοφανὼ μετέπειτα τῆς πρὸς αὐτὴν συνουσίας ἀπείχετο , ἢ κορεσθεὶς ταύτης ἢ καὶ δι’ ἐγκράτειαν μίξεως ἀπεχόμενος . οὐδὲ γὰρ πάνυ τι καὶ νέος ὢν πρὸς ἔρωτας ἐτύγχανεν εὐκατάφορος . ἡ δὲ μισήσασα τὸν ἄνδρα διὰ τὸ ἀνομίλητον ἢ καὶ περὶ τοῖς υἱέσι δείσασα , ἢν γάρ τισιν ὑποτονθορυζόμενον βούλεσθαι τὸν Νικηφόρον τὰ βασιλείδια τῶν παιδογόνων στερῆσαι μορίων καὶ τὸν ἀδελφὸν βασιλεῦσαι τὸν Λέοντα , εἰς λόγους ἦλθε λάθρᾳ τῷ τξιμισκῇ , ἡ ἔρωτι του ἀνδρὸς ἁλοῦσα , ἦν γὰρ τῷ κάλλει διαπρεπὴς καὶ τοῦ εἴδους χάριτας ἀφιείς , ἤ καὶ ἀξιόχρεων τοῦτον τῷ Νικηφόρῳ λογισαμένη ἀντίρροπον , ὡς δέ τινές φασι , καὶ εἰς συνουσίαν ἐλήλυθε τῷ ἀνδρὶ καὶ κατὰ τοῦ Νικηφόρου ἠρέθισε καὶ τὸ τῆς παροιμίας σφαῖραν ἀφῆκε κατὰ πρανοῦς . ἦν γὰρ καὶ ἄλλως ὁ Ἰωάννης τῷ βασιλεῖ μηνιῶν , ὅτι τῷ ἀδελφῷ πειθόμενος ἐκεῖνος βασκαίνοντι τούτῳ ὕποπτόν τε τὸν ἄνδρα ἐνόμιζε καὶ τῆς στρατιωτικῆς ἀρχῆς παύσας αὐτὸν εἰς πολιτικὴν μετατίθησι , λογοθέτην τοῦ δρόμου μου προχειρισάμενος , ὃ οὐκ εἰς δυναστείαν , ἀλλ’ εἰς τιμωρίαν καὶ ταύτην βαρεῖαν ἐκείνῳ λελόγιστο . εἶτα τῇ κακώσει τοῦ ἀνδρὸς προστιθεὶς καὶ οἴκοι μένειν αὐτὸν ἐκέλευσε · διὰ ταῦτα ἐμηνία ὁ Ἰωάννης . ὡς δὲ καὶ τὴν μαχλάδα ἐκείνην εὕρηκεν αὐτὸν παραθήγουσαν , διαπραξαμένην δέ οἱ καὶ κάθοδον κελεύσει βασιλικῇ ) τῇ τυραννίδι ἐπέθετο , συμπράτ - τουσαν ἔχων καὶ τὴν βασίλισσαν , καὶ ἅμα τε οἷς ἐθάρρει τὸ ἀπόρρητον ἐξεκάλυψε καὶ ἅμα τῷ ἔργῳ ἐπικεχείρηκε καὶ προσλαβόμενος αὐτοὺς ἀωρὶ τῶν νυκτῶν ἐπὶ τὴν νοτίαν θάλασσαν τῶν βασιλείων ἀφίκετο · Βουκολέων ὁ τόπος ὠνόμασται , ὅτι λίθινος λέων ἐστὶν ἐν αὐτῷ βοὸς ἐπιβεβηκὼς ὁμοίου καὶ τῷ εὐωνύμῳ ποδὶ κατέχοντι τὸ κέρας αὐτοῦ περιστρέφων τὸν αὐχένα τὸν τοῦ βοός . ἔνθα γενόμενος σαργάνην τε καθειμένην ἄνωθεν καθορᾷ καὶ δι’ αὐτῆς ἀνιμᾶται παρὰ θεραπαινῶν τῆς Θεοφανοῦς καὶ αὐτὸς καὶ οἱ σὺν αὐτῷ . ἦσαν δὲ ὁ Βούρτξης Μιχαὴλ ἐγκοτῶν τῷ βασιλεῖ καὶ αὐτὸς διὰ τὴν ὀργήν , ὡς εἴρηται , τὴν ἀλόγιστον , καὶ Λέων ὁ Ἀβαλάντης καὶ ὁ μελάγχρους Θεόδωρος , ὃν διὰ τὸ τοῦ εἴδους μελάντερον ἐκάλουν Ἀτξυποθεόδωρον , καὶ ἕτεροι δύο . ἀψοφητὶ τοίνυν ὑποδύντες τὸν κοιτῶνα τὸν βασίλειον , καὶ τοῦτο γὰρ αὐτοῖς ἡ Θεοφανὼ κατεπράξατο , εὗρον τὸν Νικηφόρον χαμαιεύνην ὐπνώττοντα , καί τις αὐτῷ λὰξ ἐνθορὼν καὶ ἐνυβρίσας διύπνισεν . ὡς δὲ τὴν κεφαλὴν ἐκεῖνος διυπνισθεὶς ἀνεκούφισε , δέχεται κατ’ αὐτῆς εὐθὺς καιρίαν πληγήν , ἥτις αὐτῷ δεινῶς διέσεισε καὶ τὸ σῶμα καὶ τήν ψυχήν . εἶτα ὁ μὲν Τξιμισκῆς ἐπὶ τῆς βασιλείου κλίνης κεκάθικε , τὸν δὲ Φωκᾶν ἤδη παρειμένον ἑκατέρωθεν ὑπερειδόμενον αὐτῷ παρεστήσαντο . ὁ δὲ τὰς αἰτίας αὐτὸν ἠρώτα δι’ ἃς κεκάκωτο παρ’ αὐτοῦ . ὡς δ’ ἐκεῖνος πρὸς οὐδὲν ἀπεκρίνατο , μόνον δὲ τὸ ‘‘κύριε , βοήθει ” ἐφθέγγετο , ἐγκελεύεται τοῖς περὶ αὐτὸν ταῖς λαβαῖς τῶν ξιφῶν τὰς γνάθους αὐτοῦ παίοντας συνθραῦσαι ἢ διασεῖσαι τοὺς ὀδόντας αὐτῷ . εἶτά τις ἐξόπισθεν δόρατι βάλλει κατὰ νῶτον αὐτόν , καὶ τὸ δόρυ διὰ τῶν στέρνων ἐξέπεσε . καὶ θορύβου παρὰ τῶν προκοιτούντων γεγενημένου , ἤδη γὰρ εἰς αἴσθησιν ἧκον τῆς ἐπιβουλῆς , καὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ ἀνδρὸς ἐκπεπνευκότος ἄρτι ἐκτέμνουσι , καὶ διὰ θυρίδος τοῖς σωματοφυλακοῦσι δεικνύουσι , καὶ οὕτω τὴν ἐκείνων ὁρμὴν καταπαύουσι . λέγεται δ’ ὅτι πρὸ ἡμερῶν ὀλίγων ἔγγραφον εὗρεν ἐν τῷ κοιτῶνι ὁ Νικηφόρος δηλοῦν τήν ἐπιβουλήν . ὁ δὲ τοῦ βασιλέως Νικηφόρου αὐτάδελφος ὁ Λέων τὸ γεγονὸς ἐγνωκὼς σὺν τῷ υἱῷ Νικηφόρῳ τῇ μεγάλῃ ἐκκλησίᾳ προσπέφευγεν . ἦν δὲ ὁ ἀναιρεθεὶς βασιλεὺς ἐτῶν πεντήκοντα καὶ ἑπτά , ἐξ ὧν ἓξ καὶ μῆνας τοσούτους τῶν σκήπτρων ἐκράτησε τῶν Ρωμαϊκῶν . καὶ ὁ μὲν οὕτως τὼς ἀπέτισε τὸ χρεών .
Lemmas: γίγνομαι δέ ὁ Φώκη βασιλεύω καί κλόνος ὁ γῆ φοβερός , ἐκ ὅσπερ ὁ μέν Κωνσταντῖνος οὖον πάνυ τίς πάσχω , πόλις δέ ἕτερος καί σφέ - δράω πάσχω . πνέω δέ γε καί ἄνεμος κατά Μαίων μείς , διά ὅς φθείρω οἶς καρπός καί γίγνομαι λιμός ἰσχυρός , ὅς εἰς οἰκέω κέρδος ὁ Νικηφόρος μεταφέρω , τιμιουλκέω ὁ σῖτος καί πολύς οὗτος ἀποδίδωμι ὁ λιμώσσω , μηδέ φροντίζω ὅτι δημοκατάρατος εἰμί , ἀλλά αὖχος μᾶλλον ὡς εὐεργέτης ὁ ὑπήκοος , ὅτι δύο μέδιμνος πέρνημι ὁ νόμισμα , καί οὗτος παράδειγμα ἔχω ὁ Μακεδών Βασίλειος , οὔπω πάνυ πρώην μεγαλοπρέπεια πρός τοιοῦτος ἔνδεια ἐνδείκνυμι . ἄπειμι γάρ ποτός ὁ αὐτοκράτωρ ἐκεῖνος , συνήθης ποιέω πρόοδος εἰς ὁ ὁ ἅγιος ἀπόστολος ναός , καί τις ὁ ὁ πόλις ἀνήρ ὑπόσεμνος δείκνυμι κατάστημα θεάομαι σκυθρωπάζω , ἔρομαι ὁ αἴτιος ὁ σκυθρωπότητα . οἷ δέ ίκκα πῶς οὐ εἄν σκυθρωπάζω ” φημί δέσπω , ἐπαρτάω ἐγώ ὁράω ὁ θάνατος , οἶς γε δύο μέδιμνος σῖτος εἰς νόμισμα χρύσεος ἐξωνέω ” οὗτος ἀκούω ἐκεῖνος ἀνοιμώζω , καί ὁ μέν χρῆμα ὁ κατήφεια λύω , ὁ δέ ὁ πολιτικός ἐγχειρίζω ἀρχή λοιδορέω τε καί ἐπαράομαι , ὅτι μή αὐτός ὁ ὁ ἔνδεια διδάσκω , καί εὐθύς ὁ βασιλικός σιτώνης ἀνοίγνυμι κελεύω , καί δώδεκα μέδιμνος σῖτος νόμισμα εἷς ἀποδίδωμι . ἀλλά ἐκεῖνος μέν ὁ πρᾶξις οὗτος βασιλικός , ὁ δέ ἱστορέω νῦν βασιλεύς καί λίαν καπηλικός , ὅς ὁ λιμός ὁ ὑπήκοος ὁράω πιέζω οὐ ἐπαμύνω , ἀλλά μέντοι καί ἐντρυφάω ὁ αὐτός συμφορά καί ὁ ὁ λιμός τραυματίας ἐπιξαίνω ὑπάρχω ὁ τραῦμα . καί ὁ ὁ βασιλεύς δέ ἀδελφός ὁ Λέων οὐ κακός θλίβω ὁ τε δῆμος ὁ πόλις καί ὁ οἰκήτωρ ὁ χώρα , καπηλεία ὒ καί αὐτός μέτειμι . ὁ μέν οὖν οὗτος διάκειμαι πρός ὁ πάσχω , οἶς δέ πρός ὁ κράτος διά οὗτος ἀποσκώπτω . ποτέ γάρ νεόλεκτος στρατιώτης ὁράω ὁ βασιλεύς , ἐπεί καί τις οὗτος συναριθμέω πολιός , φημί πρός ἐκεῖνος ὁ αὐτοκράτωρ ὅς ὁ στρατιώτης , ἄνθρωπος , γέρων εἰμί συγκαταλέεις σεαυτοῦ ; ” ὁ δέ αὐτίκα εὐφυής ἀντιφθέγγομαι ὡς “ πολύς δυνατός νῦν εἰμί ἢ ὅτε ἀκμάζω εἷς δεῖ — σποτα . τότε γάρ οὐδέ ἥμισυς εἄν ἐπωμίζομαι σῖτος νόμισμα , νῦν δέ ῥᾳδίως καί δύο νόμισμα σῖτος ἐπί ὁ ὦμος ἀρόω . ” συνίημι μέν οὖν ὁ εἰρωνεία ὁ βασιλεύς , ἀτάρακτος δέ οὗτος φέρω μεθίστημι πρός ἕτερος . ἐρωτικός δέ σφόδρα πρίν διάκειμαι ὁ Νικηφόρος πρός ὁ Θεοφανώ μετέπειτα ὁ πρός αὐτός συνουσία ἀπέχω , ἢ κορέννυμι οὗτος ἢ καί διά ἐγκράτεια μίξις ἀπέχω . οὐδέ γάρ πάνυ τίς καί νέος εἰμί πρός Ἔρως τυγχάνω εὐκατάφορος . ὁ δέ μισέω ὁ ἀνήρ διά ὁ ἀνομίλητος ἢ καί περί ὁ υἱός δείδω , εἄν γάρ τις ὑποτονθορύζω βούλομαι ὁ Νικηφόρος ὁ βασιλείδιον ὁ παιδογόνος στερέω μόριον καί ὁ ἀδελφός βασιλεύω ὁ Λέων , εἰς λόγος ἔρχομαι λάθρῃ ὁ τξιμισκω , ὁ Ἔρως ὁ ἀνήρ ἁλίσκομαι , εἰμί γάρ ὁ κάλλος διαπρεπής καί ὁ εἶδος χάρις ἀφίημι , ἤ καί ἀξιόχρεως οὗτος ὁ Νικηφόρος λογίζομαι ἀντίρροπος , ὡς δέ τις φημί , καί εἰς συνουσία ἔρχομαι ὁ ἀνήρ καί κατά ὁ Νικηφόρου ἐρεθίζω καί ὁ ὁ παροιμία σφαῖρα ἀφίημι κατά πρανής . εἰμί γάρ καί ἄλλως ὁ Ἰωάννης ὁ βασιλεύς μηνιάω , ὅτι ὁ ἀδελφός πείθω ἐκεῖνος βασκαίνω οὗτος ὕποπτος τε ὁ ἀνήρ νομίζω καί ὁ στρατιωτικός ἀρχή παύω αὐτός εἰς πολιτικός μετατίθημι , λογοθέτης ὁ δρόμος ἐγώ προχειρίζω , ὅς οὐ εἰς δυναστεία , ἀλλά εἰς τιμωρία καί οὗτος βαρύς ἐκεῖνος λογίζομαι . εἶτα ὁ κακόω ὁ ἀνήρ προστίθημι καί οἴκοι μένω αὐτός κελεύω · διά οὗτος μήνιον ὁ Ἰωάννης . ὡς δέ καί ὁ μαχλάς ἐκεῖνος εὑρίσκω αὐτός παρατίθημι , διαπράσσω δέ ὁ καί κάθοδος κελεύω βασιλικός ) ὁ τυραννίς ἐπιτίθημι , συμπράτ - τουω ἔχω καί ὁ βασίλισσα , καί ἅμα τε ὅς θαρσέω ὁ ἀπόρρητος ἐκκαλύπτω καί ἅμα ὁ ἔργον ἐπιχειρέω καί προσλαμβάνω αὐτός ἀωρί ὁ νύξ ἐπί ὁ νότιος θάλασσα ὁ βασίλειος ἀφικνέομαι · Βουκολέων ὁ τόπος ὀνομάζω , ὅτι λίθινος λέων εἰμί ἐν αὐτός βοῦς ἐπιβαίνω ὁμοιόω καί ὁ εὐώνυμος πούς κατέχω ὁ κέρας αὐτός περιστρέφω ὁ αὐχήν ὁ ὁ βοῦς . ἔνθα γίγνομαι σαργάνη τε καθέζομαι ἄνωθεν καθοράω καί διά αὐτός ἀνιμάω παρά θεράπαινα ὁ Θεοφάνης καί αὐτός καί ὁ σύν αὐτός . εἰμί δέ ὁ Βούρτζης Μιχαήλ ἐγκοτέω ὁ βασιλεύς καί αὐτός διά ὁ ὀργή , ὡς εἴρω , ὁ ἀλόγιστος , καί Λέων ὁ Ἀβαλάντης καί ὁ μελάγχροος Θεόδωρος , ὅς διά ὁ ὁ εἶδος μέλας καλέω ατξυποθεοδωρος , καί ἕτερος δύο . ἀψοφητί τοίνυν ὑποδύομαι ὁ κοιτών ὁ βασίλειος , καί οὗτος γάρ αὐτός ὁ Θεοφανώ καταπράσσω , εὑρίσκω ὁ Νικηφόρος χαμαιεύνης ὑπνόω , καί τις αὐτός λάξ ἐνθρῴσκω καί ἐνυβρίζω διυπνίζω . ὡς δέ ὁ κεφαλή ἐκεῖνος διυπνίζω ἀνακουφίζω , δέχομαι κατά αὐτός εὐθύς καίριος πληγή , ὅστις αὐτός δεινῶς διασείω καί ὁ σῶμα καί ὁ Ψυχή . εἶτα ὁ μέν τξιμισκω ἐπί ὁ βασίλειος κλίνη καθίζω , ὁ δέ Φωκᾶς ἤδη παρίημι ἑκατέρωθεν ὑπερείδω αὐτός παρίστημι . ὁ δέ ὁ αἴτιος αὐτός ἐρωτάω διά ὅς κακόω παρά αὐτός . ὡς δέ ἐκεῖνος πρός οὐδείς ἀποκρίνω , μόνος δέ ὁ ‘‘κύριε , βοηθέω ” φθέγγομαι , ἐγκελεύω ὁ περί αὐτός ὁ λαβή ὁ ξίφος ὁ γνάθος αὐτός παίω συνθραύω ἢ διασείω ὁ ὀδούς αὐτός . εἶτά τις ἐξόπισθεν δόρυ βάλλω κατά νῶτον αὐτός , καί ὁ δόρυ διά ὁ στέρνον ἐκπίπτω . καί θόρυβος παρά ὁ προκοιτέω γίγνομαι , ἤδη γάρ εἰς αἴσθησις ἥκω ὁ ἐπιβουλή , καί ὁ κεφαλή ὁ ἀνήρ ἐκπνέω ἄρτι ἐκτέμνω , καί διά θυρίς ὁ σωματοφυλακέω δείκνυμι , καί οὗτος ὁ ἐκεῖνος ὁρμή καταπαύω . λέγω δέ ὅτι πρό ἡμέρα ὀλίγος ἔγγραφος εὑρίσκω ἐν ὁ κοιτών ὁ Νικηφόρος δηλόω ὁ ἐπιβουλή . ὁ δέ ὁ βασιλεύς Νικηφόρου αὐτάδελφος ὁ Λέων ὁ γίγνομαι γιγνώσκω σύν ὁ υἱός Νικηφόρος ὁ μέγας ἐκκλησία προσφεύγω . εἰμί δέ ὁ ἀναιρέω βασιλεύς ἔτος πεντήκοντα καί ἑπτά , ἐκ ὅς ἓξ καί μείς τοσοῦτος ὁ σκῆπτρον κρατέω ὁ ρωμαϊκός . καί ὁ μέν οὕτως ὁ ἀποτίνω ὁ χρέος .