joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 4.11
Ἤδη δὲ τὴν ἐντὸς Εὐφράτου χώραν παρειληφὼς ὁ Ἀλέξανδρος ἐπὶ Δαρεῖον ἀπῄει ἑκατὸν μυριάδας στρατοῦ ἐπαγόμενον . ὡς δ' ἐν ὄψει ἀλλήλων ἐγένοντο τὰ στρατεύματα , καὶ νὺξ ἦν , καὶ τὸ μεταξὺ πεδίον τὰ πυρὰ τῶν βαρβάρων κάτε λάμπον , καὶ θόρυβος ἐκ τοῦ στρατοπέδου προσήχει πολύς , Παρμενίων καὶ ἄλλοι τῶν ἑταίρων τινὲς ἐκπλαγέντες τὸ πλῆθος συνεβούλευον Ἀλεξάνδρῳ νυκτὸς ἐπιθέσθαι τοῖς πολεμίοις · μὴ γὰρ ἂν δυνηθῆναι κατὰ συστάδην ἀντιστῆναι τοσούτῳ στρατεύματι . ὁ δέ “ οὐ κλέπτω τὴν νίκην ” εἶπε · τῇ δ’ ἐπιούσῃ τῆς μάχης συγκροτηθείσης , ὡς μέν τινές φασιν , ἐν Ἀρβήλοις , ὡς δ ἕτεροι , ἐν Γαυδαμήλοις , οἱ βάρβαροι ἐν ἔκλιναν , καὶ ἦν αὐτῶν διωγμός . Ἀλέξανδρος δὲ πόρρωθεν τὸν Δαρεῖον ἰδὼν ἐφ’ ἅρματος ὑψηλοῦ , ἱππόταις πλείστοις καὶ λαμπρῶς ὡπλισμένοις περικυκλούμενον , ἐκεῖ συνώθει τοὺς φεύγοντας , ὥστε τούτοις συνταράξαι τοὺς μένοντας καὶ πολλοὺς σκεδάσαι αὐτῶν . πολλῶν δὲ πεσόντων τοῦ Δαρείου ἐνώπιον , ὡς οὐκ ἦν ἐξελάσαι τὸ ἅρμα τοῖς πτώμασι συνεχόμενον , τούτου μὲν ἀπέβη Δαρεῖος , θήλειαν δ’ ἵππον ἀναβεβηκὼς ἔφυγεν . ἑάλω δ’ ἄν , εἰ μὴ Παρμενίων τὸν Ἀλέξανδρον μετεπέμψατο ἐπαρήξοντα τῷ κατ’ αὐτὸν κέρατι πονουμένῳ . Ἡ μὲν ουν νίκη λαμπρὰ τῷ Ἀλεξάνδρῳ προσγέγονεν , ἡ δὲ Περσῶν βασιλεία ἐντεῦθεν καθῄρητο , Ἀλέξανδρος δὲ τῆς Ἀσίας βασιλεὺς ἀνηγόρευτο καὶ ἐπ᾿ αὐτῷ ἡ Βαβυλωνία πᾶσα ἐγένετο . Σούσων δὲ κρατήσας τετρακισμύρια τάλαντα νομίσματος κατὰ τὰ βασίλεια εὕρηκε καὶ ἄλλων χρημάτων ἀμυθήτων πολυτέλειαν . κυριεύσας δὲ καὶ τῆς Περσίδος νομίσματος εὗρε πλῆθος ὅσον ἐν Σούσοις . τὸν ἄλλον δὲ πλοῦτον ἱστοροῦσιν ἐκκομισθῆναι μυρίοις ὀρικοῖς ζεύγεσι καὶ πεντακισχιλίαις καμήλοις . ἐμπρήσας δὲ τὰ βασίλεια , ταχὺ μετεμελήθη καὶ κατασβεσθῆναι ταῦτα προσέταξε . μεγαλόδωρος δὲ τυγχάνων , ἔτι μᾶλλον ἐπεδίδου πρὸς τοῦτο τόν πραγμάτων αὐξομένων αὐτῷ . ὁρῶν δὲ τοὺς περὶ αὐτὸν τρυφῶντας καὶ ταῖς διαίταις πολυτελεῖς , καθήψατο πρᾴως αὐτῶν , θαυμάζειν εἰπὼν εἰ μὴ ἔμαθον ἐκ συγκρίσεως τοῦ Περσῶν βίου πρὸς τὸν σφέτερον ὅτι δουλικώτατον μέν ἐστι τὸ τρυφᾶν , τὸ δὲ πονεῖν ἀρχικώτατον . αὐτὸς μέντοι οὐκ ἐνεδίδου καὶ στρατείαις καὶ θήραις πονῶν . οἱ δ᾿ ἑταῖροι αὐτοῦ διὰ πλοῦτον τρυφάν βουλόμενοι , συνέπεσθαι δέ οἱ ἀναγκαζόμενοι , εἰς τὸ βλασφημεῖν αὐτὸν προῄεσαν . ὁ δὲ πρᾴως ἔφερε τὴν ἀρχὴν τὰς βλασφημίας , λέγων βασιλικὸν εἶναι τὸ κακῶς ἀκούειν εὐεργετοῦντα . ὕστερον μέντοι αὐτὸν αἱ πολλαὶ διαβολαὶ ἐξετράχυναν καὶ πρὸς τοὺς βλασφημοῦντας αὐτὸν χαλεπὸν γενέσθαι καὶ ἀπαραίτητον παρεσκεύασαν . καίτοι πρῴην , ὅτε θανατικῶν ἠκροᾶτο δικῶν , εἰώθει τῷ ἑνὶ τῶν ὤτων τὴν χεῖρα ἐπιτιθέναι , ὡς ἄψαυστον αὐτὸ τῷ κατηγορουμένῳ τηρῶν καὶ τῆς κατηγορίας ἀμέθεκτον . Ἐξελαύνων δ᾿ ἐπὶ Δαρεῖον μετὰ τρισχιλίων ἐφ᾿ ἡμέρας πλείους ἐδίωκεν , ὡς ἀπαγορεῦσαι τοὺς πλείο - νᾶς διά τε τὴν χαλεπότητα τῆς ὁδοῦ καὶ τὴν ἀνυδρίαν . ὅτε Μακεδόνες τινὲς ἐν ἀσκοῖς ὕδωρ κομίζοντες αὐτῷ συνήντησαν , καὶ πλήσαντες κράνος προσήνεγκαν αὐτῷ κακῶς ὑπὸ δίψους διακειμένῳ · ὁ δὲ τὸ κράνος λαβών , καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν πρὸς αὐτὸν ἰδὼν ἀποβλέποντας , οὐκ ἔπιεν , ἀλλ’ ἐπέδωκε τοῖς δοῦσιν αὐτό , εἰπὼν ὡς εἰ ἐγῶ πίομαι μόνος , ἀθυμήσουσιν οὗτοι . ” ἐμβαλὼν δὲ ἤδη τοῖς πολεμίοις , τὸ μὲν στρατόπεδον αὐτῶν παρῆλθε , τὸν δὲ Δαρεῖον ἠπείγετο καταλήψεσθαι . ὁ δ' ἔκειτο ἐν ἁρμαμάξῃ τραυμάτων κατάπλεως καὶ ἤδη ἐκλείπων . αἰτήσας δὲ ὕδωρ καὶ πιὼν εἶπε πρὸς τὸν δόντα Πολύστρατον “ τοῦτό μοι πέρας δυστυχίας ἀπάσης , ὅτι εὖ παθὼν ἀμείψασθαί σε οὐ δύναμαι · Ἀλέξανδρος δέ σοι τὴν χάριν ἀνταποδοίη , Ἀλεξάνδρῳ δὲ οἱ θεοὶ τῆς εἰς μητέρα καὶ γυναῖκα ναῖκα καὶ παῖδας τοὺς ἐμοὺς ἐπιεικείας . ” καὶ ἐπὶ τούτοις ἐξέλιπεν . ἐπιστὰς δὲ αὐτῶ θανόντι Ἀλέξανδρος τῇ ἑαυτοῦ χλαμύδι τὸν ἐκείνου νεκρὸν περιέστειλε καὶ πρὸς τὴν μητέρα βασιλικῶς κεκοσμημένον ἀπέστειλε . τὸν δὲ Βῆσσον , ὃς ἐκεῖνον ἀνεῖλε , διεσφενδόνησε , δυσὶ βίᾳ κλιθεῖσι δένδροις προσαρτηθῆναι κελεύσας αὐτόν , εἶτα μεθεῖναι τὰ δένδρα καὶ οὕτω διασπασθῆναι τὸν ἄνθρωπον , ἑκάστου τῶν δένδρων μετὰ σφοδρότητος εἰς τὴν κατὰ φύσιν ὡρμηκότος ἀνάτασιν . εἰς Ὑρκανίαν δὲ ἀπιὼν περὶ τὸ Ὑρκάνιον πέλαγος , ὃ καὶ Κάσπιον λέγεται , βαρβάρων τινῶν τὸν ἵππον αὐτοῦ τὸν Βουκεφάλαν ἀφελομένων ἐβαρυθύμησε , καὶ πέμψας ἠπείλησε πάντας ἀποκτενεῖν , εἰ μὴ τὸν ἵππον αὐτῷ ἀναπέμψειαν · οἱ δὲ καὶ τὸν ἐκόμισαν ἐκόμισαν καὶ ἑαυτοὺς αὐτῷ ἐνεχείρισαν .
Lemmas: ἤδη δέ ὁ ἐντός Εὐφράτης χώρα παραλαμβάνω ὁ Ἀλέξανδρος ἐπί Δαρεῖος ἄπειμι ἑκατόν μυριάς στρατός ἐπάγω . ὡς δέ ἐν ὁράω ἀλλήλων γίγνομαι ὁ στράτευμα , καί νύξ εἰμί , καί ὁ μεταξύ πεδίον ὁ πυρά ὁ βάρβαρος Κάτε λάμπω , καί θόρυβος ἐκ ὁ στρατόπεδον προσηχέω πολύς , Παρμενίων καί ἄλλος ὁ ἑταῖρος τις ἐκπλάσσω ὁ πλῆθος συμβουλεύω Ἀλέξανδρος νύξ ἐπιτίθημι ὁ πολέμιος · μή γάρ εἄν δύναμαι κατά συστάδην ἀνθίστημι τοσοῦτος στράτευμα . ὁ δέ “ οὖον κλέπτω ὁ Νίκη ” εἶπον · ὁ δέ ἔπειμι ὁ μάχη συγκροτέω , ὡς μέν τις φημί , ἐν Ἄρβηλα , ὡς δ ἕτερος , ἐν Γαυδαμήλοις , ὁ βάρβαρος ἐν κλίνω , καί εἰμί αὐτός διωγμός . Ἀλέξανδρος δέ πόρρωθεν ὁ Δαρεῖος εἶδον ἐπί ἅρμα ὑψηλός , ἱππότης πλεῖστος καί λαμπρῶς ὁπλίζω περικυκλέω , ἐκεῖ συνωθέω ὁ φεύγω , ὥστε οὗτος συνταράσσω ὁ μένω καί πολύς σκεδάννυμι αὐτός . πολύς δέ πίπτω ὁ Δαρεῖος ἐνώπιος , ὡς οὐ εἰμί ἐξελαύνω ὁ ἅρμα ὁ πτῶμα συνέχω , οὗτος μέν ἀποβαίνω Δαρεῖος , θάλλω δέ ἵππος ἀναβαίνω φεύγω . ἁλίσκομαι δέ ἄν , εἰμί μή Παρμενίων ὁ Ἀλέξανδρος μεταπέμπω ἐπάρχω ὁ κατά αὐτός κέρας πονέω . ὁ μέν οὖν νίκη λαμπρός ὁ Ἀλέξανδρος προσγίγνομαι , ὁ δέ Πέρσης βασίλειος ἐντεῦθεν καθαιρέω , Ἀλέξανδρος δέ ὁ Ἀσία βασιλεύς ἀναγορεύω καί ἐπί αὐτός ὁ Βαβυλώνιος πᾶς γίγνομαι . Σοῦσα δέ κρατέω τετρακισμύριοι τάλαντον νόμισμα κατά ὁ βασίλεια εὑρίσκω καί ἄλλος χρῆμα ἀμύθητος πολυτέλεια . κυριεύω δέ καί ὁ Περσίς νόμισμα εὑρίσκω πλῆθος ὅσος ἐν Σοῦσα . ὁ ἄλλος δέ πλοῦτος ἱστορέω ἐκκομίζω μυρίος ὀρικός ζεῦγος καί πεντακισχίλιοι κάμηλος . ἐμπίμπρημι δέ ὁ βασίλεια , ταχύς μετεπιμελέομαι καί κατασβέννυμι οὗτος προστάσσω . μεγαλόδωρος δέ τυγχάνω , ἔτι μᾶλλον ἐπιδίδωμι πρός οὗτος ὁ πρᾶγμα αὐξάνω αὐτός . ὁράω δέ ὁ περί αὐτός τρυφάω καί ὁ δίαιτα πολυτελής , καθάπτω πρᾶος αὐτός , θαυμάζω εἶπον εἰμί μή μανθάνω ἐκ σύγκρισις ὁ Πέρσης βίος πρός ὁ σφέτερος ὅτι δουλικός μέν εἰμί ὁ τρυφάω , ὁ δέ πονέω ἀρχικός . αὐτός μέντοι οὐ ἐνδίδωμι καί στρατεία καί θήρ πονέω . ὁ δέ ἑταῖρος αὐτός διά πλοῦτος τρυφή βούλομαι , συνέπομαι δέ ὁ ἀναγκάζω , εἰς ὁ βλασφημέω αὐτός πρόειμι1 . ὁ δέ πρᾶος φέρω ὁ ἀρχή ὁ βλασφημία , λέγω βασιλικός εἰμί ὁ κακῶς ἀκούω εὐεργετέω . ὕστερος μέντοι αὐτός ὁ πολύς διαβολή ἐκτραχύνω καί πρός ὁ βλασφημέω αὐτός χαλεπός γίγνομαι καί ἀπαραίτητος παρασκευάζω . καίτοι πρώην , ὅτε θανατικός ἀκροάομαι δίκη , εἴωθα ὁ εἷς ὁ οὖς ὁ χείρ ἐπιτίθημι , ὡς ἄψαυστος αὐτός ὁ κατηγορέω τηρέω καί ὁ κατηγορία ἀμέθεκτος . ἐξελαύνω δέ ἐπί Δαρεῖος μετά τρισχίλιοι ἐπί ἡμέρα πλείων διώκω , ὡς ἀπαγορεύω ὁ Πλειός - Νᾶς διά τε ὁ χαλεπότης ὁ ὁδός καί ὁ ἀνυδρία . ὅτε Μακεδών τις ἐν ἀσκέω ὕδωρ κομίζω αὐτός συναντάω , καί πίμπλημι κράνος προσφέρω αὐτός κακῶς ὑπό δίψος διάκειμαι · ὁ δέ ὁ κράνος λαμβάνω , καί ὁ περί αὐτός πρός αὐτός εἶδον ἀποβλέπω , οὐ πίνω , ἀλλά ἐπιδίδωμι ὁ δήω αὐτός , εἶπον ὡς εἰμί ἔσσομαι πίνω μόνος , ἀθυμέω οὗτος . ” ἐμβάλλω δέ ἤδη ὁ πολέμιος , ὁ μέν στρατόπεδον αὐτός παρέρχομαι , ὁ δέ Δαρεῖος ἐπείγω καταλαμβάνω . ὁ δέ κεῖμαι ἐν ἁρμάμαξα τραῦμα κατάπλεως καί ἤδη ἐκλείπω . αἰτέω δέ ὕδωρ καί πίνω εἶπον πρός ὁ δίδωμι Πολύστρατος “ οὗτος ἐγώ πέρας δυστυχία ἀπασάω , ὅτι εὕω πάσχω ἀμείβω σύ οὖον δύναμαι · Ἀλέξανδρος δέ σύ ὁ χάρις ἀνταποδίδωμι , Ἀλέξανδρος δέ ὁ θεός ὁ εἰς μήτηρ καί γυνή Ναΐκα καί παῖς ὁ ἐμός ἐπιείκεια . ” καί ἐπί οὗτος ἐκλείπω . ἐφίστημι δέ αὐτός θνῄσκω Ἀλέξανδρος ὁ ἑαυτοῦ χλαμύς ὁ ἐκεῖνος νεκρός περιστέλλω καί πρός ὁ μήτηρ βασιλικός κοσμέω ἀποστέλλω . ὁ δέ Βήσσος , ὅς ἐκεῖνος ἀναιρέω , διεσφενδονησος , δύο βία κλίνω δένδρον προσαρτάω κελεύω αὐτός , εἶτα μεθίημι ὁ δένδρον καί οὗτος διασπάω ὁ ἄνθρωπος , ἕκαστος ὁ δένδρον μετά σφοδρότης εἰς ὁ κατά φύσις ὁρμάω ἀνάτασις . εἰς Ὑρκανία δέ ἀπέρχομαι περί ὁ Ὑρκάνιος πέλαγος , ὅς καί Κάσπιος λέγω , βάρβαρος τις ὁ ἵππος αὐτός ὁ Βουκεφάλας ἀφαιρέω βαρυθυμέω , καί πέμπω ἀπειλέω πᾶς ἀποκτείνω , εἰμί μή ὁ ἵππος αὐτός ἀναπέμπω · ὁ δέ καί ὁ κομίζω κομίζω καί ἑαυτοῦ αὐτός ἐγχειρίζω .