joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 18.29
Τῷ δ’ ἦν ἡ ὁρμὴ πρὸς τὸ μέγα ἀνάκτορον · ἀπιόντι δὲ ἀγγέλλεται ὡς οἱ Βάραγγοι τὴν ἐν τοῖς ἐξκουβίτοις διειληφότες ὁδόν , ἔνθαπερ τούτοις καὶ ἡ κατοίκησις , ἀπελθεῖν δι’ ἐκείνης οὐ παραχωροῦσί τινι οὐδὲ μὴν πλησιάσαι τοῖς βασιλείοις . τοῦτο εἰς ἀγωνίαν τὸν βασιλέα ἐνέβαλε . καὶ στέλλει πρὸς ἐκείνους τινὰ ἐρωτῶντα τί τὸ σφίσι βουλόμενον . στέλλει δὲ καὶ πρὸς τὴν ἐκκλησίαν , τεθνάναι λέγων τὸν αὐτοκράτορα , καὶ ζητῶν αὐτὸς εὐφημηθῆναι ὡς αὐτοκράτωρ . καὶ τοῦτο μὲν ἤνυστο καὶ αὐτοκράτορα αὐτὸν ὁ κλῆρος τῆς ἐκκλησίας γνώμῃ καὶ τοῦ ἀρχιποίμενος ἀνηγόρευσεν . ὁ δὲ πρὸς τοὺ ’ς Βαράγγους ἐσταλμένος ἠρώτα ἐκείνους ὅτου χάριν κωλύουσι τῷ βασιλεῖ τὴν εἰς τὰ βασίλεια πάροδον . οἱ δὲ μήποτε ποτε παραχωρῆσαι τῶν βασιλείων ἑτέρῳ , ζῶντος τοῦ αὐτοκράτορος , ἔφασαν . ἐκεῖνος δὲ τεθνηκέναι διεβεβαιοῦτο τὸν αὐτοκράτορα . καὶ οἱ Βάραγγοι ὅρκῳ τοῦτο πληροφορῆσαι αὐτοὺς ἀπῄτησαν . καὶ ὅς ὤμοσεν ἦ μὴν τεθνάναι τὸν βασιλέα , κἀκεῖνοι ἐωέδοσαν ’σαν καὶ τῆς παρόδου τῷ βασιλεῖ παρεχώρησαν . ὁ δὲ ἀπῄει πρὸς τὰ βασίλεια , καὶ τούτων ἐντὸς γεγονὼς πῶς ἂν χρήσαιτο τῇ μητρὶ καὶ τοῖς ὁμογνίοις καὶ τῷ τῶν κηδεστῶν ἑνὶ τῷ Βρυεννίῳ μετὰ τῶν περὶ αὐτὸν ἐβουλεύετο . ἔτι γὰρ ἐδεδοίκει τούτους καί οἱ ἦσαν ἐν ὑποψίαις ἐλπίζοντι νεωτερίσειν ἴσως αὐτούς . ὁ δὲ τούτου πατὴρ παρ’ ὅλην μὲν τὴν ἡμέραν ἐμπνέων ἦν καὶ δυσθανατῶν , περὶ δὲ τὴν ἑσπέραν ἐξέλιπε , ζήσας μὲν ἔτη ἑβδομήκοντά που τὰ πάντα ἢ ὅ , τι ἐγγυτάτω , βασιλεύσας δ’ ἐκ τούτων ἐνιαυτοὺς ἑπτὰ καὶ τριάκοντα ἐπὶ μησὶ τέσσαρσι καὶ ἡμέραις τισίν . ἔθανε δὲ κατὰ τὸ ἑξακισχιλιοστὸν ἑξακοσιοστὸν εἰκοστὸν ἕκτον ἔτος , τὴν μὲν βασιλείαν διηνυκὼς εὐτυχῶς , τὸ δέ γε τέλος οὐχ ὅμοιον ἐσχηκώς . καταλέλειπτο γὰρ πρὸς τῶν θεραπόντων σχεδὸν ἁπάντων ὡς μηδ’ εἶναι τάχα τινὰς τοὺς τὸν ἐκείνου νεκρὸν τοῖς λοισθίοις λουτροῖς ἀπορρύψοντας , καὶ οὔτε κόσμος βασίλειος προσῆν τοῖς περὶ αὐτόν , ἔν αὐτῷ τό σῶμα κοσμηθείη βασιλικῶς , οὔτε μὴν ἐκφορᾶς ἔτυχε βασιλεῖ καταλλήλου , καὶ ταῦτα οὐκ ἀλλοτρίου , ἀλλ’ υἱέος διαδεξαμένου τὴν βασιλείαν αὐτῷ , καὶ υἱέος , ὃν ἐκεῖνος τῆς βασιλείας ἠξίωσεν . οὕτως οὐδὲν τῶν ἀνθρωπίνων μόνιμον οὐδὲ πάγιον οὐδὲ πιστόν τ’ ἑ καὶ βέβαιον , ἀλλ’ ἄπιστα πάντα καὶ κύβου μᾶλλον ῥᾷον μετατιθέμενα καὶ μεταρριπτούμενα . ἦν δ’ ὁ ἀνήρ , ἵνα καὶ τὸν τρόπον ἐκείνου δῆλον θείημεν τοῖς μετέπειτα καὶ τὸ ἦθος τοῖς ὀψιγόνοις χαρακτηρίσαιμεν , οὔθ’ ὑπεροπτικός τε καὶ ἀλαζὼν οὔτε μὴν ὀξὺς εἰς θυμόν , ἀλλ’ οὐδὲ χρημάτων ἥττων οὐδ’ ἄγαν ἐρασιχρήματος , ὥστε βούλεσθαι κα - ταχωννύειν αὐτὰ καὶ ταμιεύειν , ἔν εἶεν αὐτῷ θη - σαυροὶ κεκρυμμένοι καὶ ὑπόγαια χρήματα , ὅθεν οὐδὲ θανόντος πλεῖστα παρὰ τοῖς ταμείοις εὑρέθησαν , πρὸς ἔλεον εὐκατάφορος , πρὸς κόλασιν οὐκ ὀξύρροπος , μέτριος τὸ ἦθος , εὐπρόσιτος , περὶ τὴν δίαιταν οὐκ ἀκόλαστος , οὐκ οἴνου ἡττώμενος , τοῖς ἐναρέτως βιοῦσι προσέχων καὶ ἀπονέμων τιμήν , λόγους οὐχ ὡς ἔδει τιμῶν , τέως δέ γε τιμῶν , ἐπιεικής τε τοῖς περὶ αὐτὸν οὐ σοβαρῶς προσφερόμενος , ἀλλ’ ἐκ τοῦ ἴσου σχεδὸν ὁμιλῶν τε καὶ χαριεντιζόμενος . ὅθεν κἀκείνοις θαρρεῖν ἐπῄει καὶ οὐ μετὰ δέους αὐτῷ παρεστάναι , καὶ μᾶλλον ὅτ’ ἀπῆν ἡ βασίλισσα · ὑπεστέλλοντο γὰρ ἐκείνης παρούσης ἀρχικόν τε καὶ ἐμβριθὲς ἐνδεικνυμένης ἰδίωμα καὶ τοῖς ἀτακτοῦσιν ἐπιτιμώσης σφοδρότερον . ὁ μὲν οὖν τοιοῦτος ἦν . ταῦτα δὲ καλὰ μὲν καὶ πῶς γὰρ οὔ ; ἰδιώτῃ δ’ ἀποχρῶντα πρὸς ἔπαινον , οὐ μήν γ’ ἑ καὶ βασιλέα δεικνύντα τὰ πάντα χρηστόν . οὐ γὰρ αἱ αὐταὶ βασιλέως καὶ ἰδιώτου γένοιντ’ ἂν ἀρεταί . ἰδιώτῃ μὲν γὰρ ἀπόχρη καὶ μέτριον ἦθος καὶ ἐπιείκεια καὶ τὸ πρὸς θυμὸν οὐκ εὐκίνητον καὶ τὸ σῶφρον τὸ πρὸς τὴν δίαιταν . βασιλεῖ δὲ πρὸς τούτοις καὶ ἡ τῆς δικαιοσύνης φροντὶς καὶ ἡ τῶν ὑπηκόων προμήθεια καὶ ἡ τῶν παλαιῶν ἐθῶν τοῦ πολιτεύματος τήρησις . τῷ δὲ μέλημα μᾶλλον ἡ τῶν ἀρχαίων ἐθῶν γέγονε τῆς πολιτείας ἀλλοίωσις , καὶ τὸ μεταλλάξαι ταῦτα ἔργον ἦν αὐτῷ σπουδαιότατον , καὶ τοῖς πράγμασιν οὐχ ὡς κοινοῖς οὐδ’ ὡς δημοσίοις ἐκέχρητο καὶ ἑαυτὸν οὐκ οἰκονόμον ἥγητο τούτων , ἀλλὰ δεσπότην , καὶ οἶκον οἰκεῖον ἐνόμιζε καὶ ὠνόμαζε τὰ βασίλεια . καὶ τοὺς τῆς συγκλήτου βουλῆς οὔτε τιμῆς ἧς ἐχρῆν ἠξίου οὔτε πρόνοιαν αὐτῶν ἐτίθετο κατὰ τὸ ἀνάλογον , μᾶλλον μέντοι καὶ ἔσπευσε ταπεινῶσαι τούτους . ἀλλ’ οὐδ’ ἐν ἅπασι τὴν τῆς δικαιοσύνης ἦν τηρῶν ἀρετήν . ταύτης γὰρ ἴδιον τὸ τοῦ κατ’ ἀξίαν ἑκάστῳ διανεμητικόν · ὁ δὲ τοῖς μὲν συγγενέσι καὶ τῶν θε - ραπόντων τισὶν ἁμάξαις ὅλαις παρεῖχε τὰ δημόσια χρήματα καὶ χορηγίας ἐκείνοις ἁδρὰς ἐτησίους ἀπένειμε , ὡς καὶ πλοῦτον περιβαλέσθαι βαθὺν καὶ ὑπηρεσίαν ἑαυτοῖς ἀποτάξαι , οὐκ ἰδιώταις , ἀλλὰ βασιλεῦσι κατάλληλον , καὶ οἴκους προσκτήσασθαι , μεγέθει μὲν πόλεσιν ἐοικότας , πολυτελείᾳ δὲ βασιλείων ἀπεοικότας οὐδέν · τοῖς δὲ λοιποῖς τῶν εὗ γεγονότων οὐχ ὁμοίαν ἐνεδείκνυτο τὴν προαίρεσιν , ἔνα μή τι ἕτερον φαῦλον ἐρῶ , φειδόμενος τοῦ ἀνδρός . βασιλέα μὲν οὖν , οἶον τὸ ἀκριβὲς ἀπαιτεῖ , οὐκ ἐῶσι τὰ εἰρημένα ἐκεῖνον νομίζεσθαι · ἀλλ’ οὐδὲ μέντοι φαῦλον εἴποι τις τὸν Κομνηνὸν αὐτοκράτορα . εἰ δὲ τὴν ἄγαν ἀκρίβειαν ζητοίη τις ἐν τοῖς αὐτοκράτορσιν , οὐκ οἶμαί τινα τῶν ἀνέκαθεν τῆς ‘Ρωμαίων ἐπιβεβηκότων ἡγεμονίας ἐν πᾶσιν εὐδοκιμηκότα κριθήσεσθαι , ἀλλ’ ἐκ τοῦ πλεονάζοντος ἐν τοῖς ἤθεσι σφῶν καὶ ταῖς πράξεσιν ἑκάστῳ ἡ πολιτεία κεχαρακτήρισται . ἀνέγκλητος γὰρ οὐδεὶς ἄν ποτε δόξαι οὐδ’ ἀμιγὴς τῆς χείρονος ἕξεως · θειοτέρας γὰρ τοῦτο μοίρας , ἀλλ’ οὐκ ἀνθρωπίνης εἴη ἄν ποτε φύσεως . Ἐνταῦθά μοι τὸ πέρας ἤτω τῆς συγγραφῆς καὶ ὁ δρόμος στήτω τῆς ἱστορίας , ὅς μοι πρὸς μακρὸν ἐκμεμήκισται . δοῦναι γὰρ γραφῇ καὶ τὰ λείποντα οὔ μοι λυσιτελὲς οὐδ’ εὔκαιρον κέκριται . εἰ μὲν οὖν ὀνήσιμόν τισι δόξει τὸ πόνημα , τῷ θεῷ χάρις , ᾧπερ ἅπαν κατορθοῦται καλόν · εἰ δὲ ἀσυντελές , εἴη ἄν ἡμέτερον τὸ αἰτίαμα καὶ ἐπιστρεφέτω πρός με τὸν τεκόντα τὸ ἀποκύημα , ἐσόμενόν μοι μνήμης ἐμπύρευμα .
Lemmas: ὁ δέ εἰμί ὁ ὁρμή πρός ὁ μέγας ἀνάκτορον · ἄπειμι δέ ἀγγέλλω ὡς ὁ Βάραγγος ὁ ἐν ὁ ἐξκούβιτον διαλαμβάνω ὁδός , ἔνθα οὗτος καί ὁ κατοίκησις , ἀπέρχομαι διά ἐκεῖνος οὖον παραχωρέω τις οὐδέ μήv πλησιάζω ὁ βασίλειος . οὗτος εἰς ἀγωνία ὁ βασιλεύς ἐμβάλλω . καί στέλλω πρός ἐκεῖνος τις ἐρωτάω τίς ὁ ὅς βούλομαι . στέλλω δέ καί πρός ὁ ἐκκλησία , θνήσκω λέγω ὁ αὐτοκράτωρ , καί ζητέω αὐτός εὐφημέω ὡς αὐτοκράτωρ . καί οὗτος μέν ἀνύω καί αὐτοκράτωρ αὐτός ὁ κλῆρος ὁ ἐκκλησία γνώμη καί ὁ ἀρχιποίμην ἀναγορεύω . ὁ δέ πρός ὅς εἰς Βάραγγος στέλλω ἐρωτάω ἐκεῖνος ὅστις χάρις κωλύω ὁ βασιλεύς ὁ εἰς ὁ βασίλεια πάροδος . ὁ δέ μήποτε ποτός παραχωρέω ὁ βασίλειος ἕτερος , ζῶ ὁ αὐτοκράτωρ , φημί . ἐκεῖνος δέ θνῄσκω διαβεβαιόομαι ὁ αὐτοκράτωρ . καί ὁ Βάραγγος Ὅρκος οὗτος πληροφορέω αὐτός ἀπαιτέω . καί ὅς ὄμνυμι εἰμί μήv θνήσκω ὁ βασιλεύς , ἐκεῖνος δίδωμι σῴζω καί ὁ πάροδος ὁ βασιλεύς παραχωρέω . ὁ δέ ἄπειμι πρός ὁ βασίλεια , καί οὗτος ἐντός γίγνομαι πῶς εἄν χράω ὁ μήτηρ καί ὁ ὁμόγνιος καί ὁ ὁ κηδεστής εἷς ὁ Βρυέννιος μετά ὁ περί αὐτός βουλεύω . ἔτι γάρ δείδω οὗτος καί ὁ εἰμί ἐν ὑποψία ἐλπίζω νεωτερίζω ἴσως αὐτός . ὁ δέ οὗτος πατήρ παρά ὅλος μέν ὁ ἡμέρα ἐμπνέω εἰμί καί δυσθανατέω , περί δέ ὁ ἑσπέρα ἐκλείπω , ζῶ μέν ἔτος ἑβδομήκοντα ποῦ ὁ πᾶς ἢ ὅς , τίς ἐγγύς , βασιλεύω δέ ἐκ οὗτος ἐνιαυτός ἑπτά καί τριάκοντα ἐπί μείς τέσσαρες καί ἡμέρα τις . θνῄσκω δέ κατά ὁ ἑξακισχιλιοστός ἑξακοσιοστός εἰκοστός ἕκτος ἔτος , ὁ μέν βασίλειος διανύω εὐτυχής , ὁ δέ γε τέλος οὐ ὅμοιος ἔχω . καταλείπω γάρ πρός ὁ θεράπων σχεδόν ἅπας ὡς μηδέ εἰμί τάχα τις ὁ ὁ ἐκεῖνος νεκρός ὁ λοίσθιος λουτρόν ἀπορρύπτω , καί οὔτε κόσμος βασίλειος πρόσειμι ὁ περί αὐτός , ἐν αὐτός ὁ σῶμα κοσμέω βασιλικός , οὔτε μήv ἐκφορά τυγχάνω βασιλεύς κατάλληλος , καί οὗτος οὐ ἀλλότριος , ἀλλά υἱός διαδέχομαι ὁ βασίλειος αὐτός , καί υἱός , ὅς ἐκεῖνος ὁ βασίλεια ἀξιόω . οὕτως οὐδείς ὁ ἀνθρώπινος μόνιμος οὐδέ πάγιος οὐδέ πιστός τε ὅς καί βέβαιος , ἀλλά ἄπιστος πᾶς καί κύβος μᾶλλον ῥᾳδίως μετατίθημι καί μεταρρίπτω . εἰμί δέ ὁ ἀνήρ , ἵνα καί ὁ τρόπος ἐκεῖνος δῆλος τίθημι ὁ μετέπειτα καί ὁ ἦθος ὁ ὀψίγονος χαρακτηρίζω , οὔτε ὑπεροπτικός τε καί ἀλαζών οὔτε μήv ὀξύς2 εἰς θυμός , ἀλλά οὐδέ χρῆμα κακός οὐδέ ἄγαν ἐρασιχρήματος , ὥστε βούλομαι ἄν - ταχωννυεν αὐτός καί ταμιεύω , ἐν ἄγω αὐτός τίθημι - σαυρός κρύπτω καί ὑπόγειος χρῆμα , ὅθεν οὐδέ θνῄσκω πλεῖστος παρά ὁ ταμεῖον εὑρίσκω , πρός ἔλεος εὐκατάφορος , πρός κόλασις οὐ ὀξύρροπος , μέτριος ὁ ἦθος , εὐπρόσιτος , περί ὁ δίαιτα οὐ Ἀκόλαστος , οὐ οἶνος ἡσσάομαι , ὁ ἐνάρετος βιόω προσέχω καί ἀπονέμω τιμή , λόγος οὐ ὡς ἐσθίω τιμή , τέως δέ γε τιμή , ἐπιεικής τε ὁ περί αὐτός οὖον σοβαρός προσφέρω , ἀλλά ἐκ ὁ ἴσος σχεδόν ὁμιλέω τε καί χαριεντίζομαι . ὅθεν ἐκεῖνος θαρσέω ἔπειμι καί οὖον μετά δέος αὐτός παρίστημι , καί μᾶλλον ὅτι ἄπειμι1 ὁ βασίλισσα · ὑποστέλλω γάρ ἐκεῖνος πάρειμι ἀρχικός τε καί ἐμβριθής ἐνδείκνυμι ἰδίωμα καί ὁ ἀτακτέω ἐπιτιμάω σφοδρός . ὁ μέν οὖν τοιοῦτος εἰμί . οὗτος δέ καλός μέν καί πῶς γάρ οὖον ; ἰδιώτης δέ ἀποχράω πρός ἔπαινος , οὖον μείς γε ὅς καί βασιλεύς δείκνυμι ὁ πᾶς χρηστός . οὖον γάρ ὁ αὐτός βασιλεύς καί ἰδιώτης γίγνομαι εἄν ἀρετή . ἰδιώτης μέν γάρ ἀποχράω καί μέτριος ἦθος καί ἐπιείκεια καί ὁ πρός θυμός οὐ εὐκίνητος καί ὁ σώφρων ὁ πρός ὁ δίαιτα . βασιλεύς δέ πρός οὗτος καί ὁ ὁ δικαιοσύνη φροντίς καί ὁ ὁ ὑπήκοος προμήθεια καί ὁ ὁ παλαιός ἔθος ὁ πολίτευμα τήρησις . ὁ δέ μέλημα μᾶλλον ὁ ὁ ἀρχαῖος ἔθος γίγνομαι ὁ πολιτεία ἀλλοίωσις , καί ὁ μεταλλάσσω οὗτος ἔργον εἰμί αὐτός σπουδαῖος , καί ὁ πρᾶγμα οὐ ὡς κοινός οὐδέ ὡς δημόσιος χράομαι καί ἑαυτοῦ οὐ οἰκονόμος ἡγέομαι οὗτος , ἀλλά δεσπότης , καί οἶκος οἰκέω νομίζω καί ὀνομάζω ὁ βασίλεια . καί ὁ ὁ σύγκλητος βουλή οὔτε τιμή ὅς χρή ἀξιόω οὔτε πρόνοια αὐτός τίθημι κατά ὁ ἀνάλογος , μᾶλλον μέντοι καί σπεύδω ταπεινόω οὗτος . ἀλλά οὐδέ ἐν ἅπας ὁ ὁ δικαιοσύνη εἰμί τηρέω ἀρετή . οὗτος γάρ ἴδιος ὁ ὁ κατά ἄξιος ἕκαστος διανεμητικός · ὁ δέ ὁ μέν συγγενής καί ὁ ΘΕ - ῥάπτω τις ἅμαξα ὅλος παρέχω ὁ δημόσιος χρῆμα καί χορηγία ἐκεῖνος ἁδρός ἐτήσιος ἀπονέμω , ὡς καί πλοῦτος περιβάλλω βαθύς καί ὑπηρεσία ἑαυτοῦ ἀποτάσσω , οὐ ἰδιώτης , ἀλλά βασιλεύς κατάλληλος , καί οἶκος προσκτάομαι , μέγεθος μέν πόλις ἔοικα , πολυτέλεια δέ βασίλειος ἀπέοικα οὐδείς · ὁ δέ λοιπός ὁ ὅς γίγνομαι οὐ ὅμοιος ἐνδείκνυμι ὁ προαίρεσις , νάω μή τίς ἕτερος φαῦλος εἴρω , φείδομαι ὁ ἀνήρ . βασιλεύς μέν οὖν , οἶος ὁ ἀκριβής ἀπαιτέω , οὐ ἐάω ὁ εἴρω ἐκεῖνος νομίζω · ἀλλά οὐδέ μέντοι φαῦλος εἶπον τις ὁ Κομνηνός αὐτοκράτωρ . εἰμί δέ ὁ ἄγαν ἀκρίβεια ζητέω τις ἐν ὁ αὐτοκράτωρ , οὐ οἴομαι τις ὁ ἀνέκαθεν ὁ Ῥωμαῖος ἐπιβαίνω ἡγεμονία ἐν πᾶς εὐδοκιμέω κρίνω , ἀλλά ἐκ ὁ πλεονάζω ἐν ὁ ἦθος σφεῖς καί ὁ πρᾶξις ἕκαστος ὁ πολιτεία χαρακτηρίζω . Ἀνέγκλητος γάρ οὐδείς ἄν ποτός δόξα οὐδέ ἀμιγής ὁ χείρων ἕξις · θεῖος γάρ οὗτος μοῖρα , ἀλλά οὐ ἀνθρώπινος εἰμί ἄν ποτός φύσις . ἐνταῦθα ἐγώ ὁ πέρας εἰμί ὁ συγγραφεύς καί ὁ δρόμος ἵστημι ὁ ἱστορία , ὅς ἐγώ πρός μακρός ἐκμηκίζω . δίδωμι γάρ γράφω καί ὁ λείπω οὖον ἐγώ λυσιτελής οὐδέ Εὔκαιρον κρίνω . εἰμί μέν οὖν ὀνήσιμος τις δοκέω ὁ πόνημα , ὁ θεός χάρις , ὅσπερ ἅπας κατορθόω καλός · εἰμί δέ ἀσυντελής , εἰμί ἄν ἡμέτερος ὁ αἰτίαμα καί ἐπιστρέφω πρός ἐγώ ὁ τίκτω ὁ ἀποκύημα , εἰμί ἐγώ μνήμη ἐμπύρευμα .