joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 10.19
Ἐντεῦθεν ἄμφω εἰς τὴν Ἀσίαν ἦλθον , καὶ εἰς τὴν Μακεδονίαν ἠπείγοντο . Γάιος δὲ ὁ Νωρβανὸς καὶ Δεκίλλιος Σάξας παρὰ τοῦ Καίσαρος καὶ τοῦ Ἀντωνίου εἰς Μακεδονίαν ἐστάλησαν , καὶ πρὸς τοῖς Φιλίπποις στρατοπεδευσάμενοι τὴν σύντομον ὁδὸν προκατέλαβον . διὸ ὁ Βροῦτός τε καὶ ὁ Κάσσιος ἑτέραν μακροτέραν περιελθόντες , καὶ βιασάμενοι τὴν ἐκεῖ φρουράν , πρὸς τὴν πόλιν κατὰ τὰ μετέωρα παρῆλθον κἀκεῖ ἐστρατοπεδεύσαντο . ὑπερτεροῦντες ὑπερτεροῦντες δὲ τῷ πλήθει τῶν ἐναντίων τό τε ὄρος τὸ Σύμβολον κατέλαβον καὶ τὰ ἐπιτήδεια ἔκ τε τῆς θαλάσσης ἐπήγοντο καὶ ἐκ τοῦ πεδίου καταθέοντες ἐλάμβανον . Νωρβανὸς δὲ καὶ Σάξας συμβαλεῖν αὐτοῖς οὐκ ἐτόλμων , τὸν Καίσαρα δὲ καὶ τὸν Ἀντώνιον μετεπέμποντο . οἶ δὲ μέρος μέν τι τοῦ στρατοῦ πρὸς φυλακὴν τῆς Ἰταλίας κατέλιπον , τῷ δὲ πλείονι ἐπεραιώθησαν τὸν Ἰόνιον . καὶ Καῖσαρ μὲν νοσήσας ἐν Δυρραχίῳ κατέμεινεν , Ἀντώνιος δ’ ἐπὶ Φιλίππους ἤλασε , καί τινας τῶν ἐναντίων ἐνεδρεύσας σιταγωγοῦντας ἐσφάλη . ὁ δὲ Καῖσαρ καθ’ ἑκάτερον δείσας , εἴτε τι ἐλαττωθείη κατὰ μόνας συμβαλὼν Ἀντώνιος , εἴτε καὶ κρατήσει , ἐκ μὲν γὰρ τοῦ τὸν Βροῦτόν τε καὶ τὸν Κάσσιον 9 ἐκ δὲ τοῦ τὸν Ἀντώνιον πάντως , ἐφ’ ἑαυτὸν ἰσχύσειν ἐνόμισεν , ἠπείχθη καὶ ἔτι ἀρρωστῶν · καὶ οἱ περὶ τὸν Ἀντώνιον ἀνεθάρσησαν . Ἀντικαθημένων δ᾿ ἀλλήλοις τῶν ἀντιπολέμων ἐκδρομαὶ μὲν παρ’ ἀμφοτέρων ἐγίνοντο , μάχη δὲ οὐδεμία ἐκ παρατάξεως , καίτοι τοῦ τε Καίσαρος καὶ τοῦ Ἀντωνίου συμβαλεῖν σπουδαζόντων . ὁ δὲ δὴ Κάσσιος καὶ ὁ Βροῦτος ἀνεβάλλοντο , οὐκ ὀκνοῦντες τὴν μάχην , ἀλλ’ εἴ πὼς ἄνευ κινδύνων καὶ φθόρου τινῶν ἐπικρατήσειαν . ὡς δὲ τὰ στρατεύματα τῇ τε τριβῇ βαρυνόμενα καὶ τῶν ἀντικειμένων καταφρονήσαντα , ὅτι τὸ καθάρσιον πρὸ τῶν ἀγώνων γινόμενον ἐντὸς τοῦ ἐρύματος ὡς δεδιότες ἐποιήσαντο οἱ περὶ Καίσαρα καὶ Ἀντώνιον , εἰς τὴν μάχην τε ὥρμησαν οἱ Βρούτου καὶ διελάλουν ὅτι , ἂν ἐπὶ πλέον ὑπερτιθῇ , ἐκλιπόντες τὸ στρατόπεδον σκεδασθήσονται , οὕτω δὴ καὶ ἄκοντες συνέμιξαν . Μέγιστος δὲ Ῥωμαίοις διαφανῶς ὁ ἀγὼν οὗτος ἐγένετο . τοῦτο δὲ καὶ ἐκ τόν γεγονότων σημείων ἔν τε τῇ Ῥώμῃ καἰ ἐν τῆ̣ Μακεδονίᾳ τεκμήραιτό τις . ἐν γὰρ τῷ ἄστει ὁ ἥλιος τοτὲ μὲν ἠλαττοῦτο , τοτὲ δὲ μέγας ἐφαίνετο , ἐξέλαμψε δέ ποτε καὶ νυκτός , λαμπάδες τε ἄλλοσέ πῃ καὶ ἄλλοσε ᾄττειν ἐδόκουν , καὶ σαλπίγγων ἠχαὶ καὶ ὅπλων κτύποι καὶ βοαὶ στρατο - πέδων νυκτὸς ἐκ τῶν τοῦ Καίσαρος καὶ τῶν τοῦ Ἀντωνίου ὁμορούντων ἀλλήλοις παρὰ τῷ Τιβέριδι ἐξηκούοντο , καί τι παιδάριον δεκαδακτύλους χεῖρας ἔχον ἐγεννήθη , ἡμίονός τε ἔτεκε τέρας · τὰ μὲν γὰρ πρόσθια ἵππῳ , τὰ δὲ λοιπὰ ἡμιόνῳ ἐῴκει . ἐν μὲν οὖν τῇ Ῥώμῃ ταῦτά τε καὶ ἄλλα ἐγένετο , ἐν δὲ τῇ Μακεδονίᾳ περὶ τὸ στρατόπεδον τοῦ Κασσίου μέλισσαί τε πολλαὶ αὐτὸ περιέσχον , καὶ ἐν τῷ καθαρσίῳ τὸν στέφανον αὐτῷ κατεστραμμένον ὁ ῥαβδοῦχος προσήνεγκε , καὶ ἐν πομπῇ τινι παῖς Νίκην φέρων χρυσῆν ὀλισθήσας ἔπεσε , καὶ γῦπες πολλοὶ καὶ ἄλλοι ὄρνιθες νεκροφάγοι εἰς τὰ ἐκείνων διεφοίτων στρατόπεδα ἔκλαζόν τε φρικῶδές τι καὶ δεινόν . τοῦ δὲ νέου Καίσαρος ἰατρὸς ἔδοξε τὴν Ἀθηνᾶν ἐν ὕπνοις λέγειν αὐτῷ ἐκ τῆς σκηνῆς τὸν Καίσαρα ἐξαγαγεῖν καὶ καταστῆσαι εἰς τὴν παράταξιν , καίτοι ἔτι κακῶς ἀρρωστοῦντα · ὃ καὶ περιέσωσεν αὐτόν , ὡς εἰρήσεται . Τὴν μὲν οὖν ἡμέραν τῆς μάχης οὐχ ὡρίσαντο , ὥσπερ δὲ ἀπὸ συγκειμένου τινὸς ἔωθεν ἐξοπλισάμε - νοι προῆλθον , καὶ ἐν κόσμῳ καὶ ἡσυχῇ παρετάξαντο . εἶτα συμμίξαντες πολλῷ μὲν ἐχρήσαντο ὠθισμῷ , πολλῷ δὲ ξιφισμῷ καὶ προθυμίᾳ πολλῇ · καὶ οὔθ’ ὑπαγωγαῖς οὔτε διώξεσιν οὐδένες ἐχρήσαντο , ἀλλ’ αὐτοῦ ὥσπερ εἶχον ἐτίτρωσκον , ἐτιτρώσκοντο , ἐφόνευον , ἐφονεύοντο . καὶ ὁ μὲν Βροῦτος τοῖς περὶ τὸν Καίσαρα ἀντιμαχόμενος ἐκράτει , Κάσσιος δὲ ἀντιτεταγμένος τοῖς περὶ τὸν Ἀντώνιον ἥττητο , καὶ τὰ στρατόπεδα ἀμφοτέρωθεν ἑάλω . οὐκ ἔγνων μέντοι οὔτε τὴν νίκην τῶν ἑτέρων οἶ ἡττημένοι οὔτε τὴν ἧτταν οἶ νενικηκότες · τά τε γὰρ στρατόπεδα πολὺ ἀφεστήκασι καὶ ἀπλέτου κονιορτοῦ γενομένου ἠγνόησαν τό τέλος τῆς μάχης . τέως δὲ τό τε τοῦ Καίσαρος τάφρευμα καὶ τὸ τοῦ Ἀντωνίου ἐπορθήθη , καὶ τὰ ἐν αὐτῷ πάντα ἑάλω , ὥστ’ εἰ μὴ κατὰ τὸ ὄναρ τοῦ ἰατροῦ ὑπεξῆλθεν ὁ Καῖσαρ τοῦ χαρακώματος , ἐν αὐτῷ ἂν καταληφθεὶς κεκινδύνευκεν . Ὁ δὲ Κάσσιος ἐκ μὲν τῆς μάχης ἐσώθη , τοῦ δὲ ἐρύματος καὶ αὐτοῦ πορθηθέντος ἐπὶ λόφον ἀνεχώρησεν ἔχοντα πρὸς τὸ πεδίον σκοπάς , ὑποτοπήσας δὲ καὶ τὸν Βροῦτον ἐσφάλθαι , ἔπεμψεν ἑκατόνταρχον κατασκεψόμενον καὶ ἀγγελοῦντα αὐτῷ ὅπου τε ὁ Βροῦτος εἴη καὶ ὅ,τι πράττοι . ἐπεὶ δὲ ὁ σταλεὶς συναντήσας ἱππεῦσιν , οὓς ἀπεστάλκει ὁ Βροῦτος μαθησομένους περὶ τῶν κατὰ Κάσσιον , παρ’ αὐτῶν ἐκυκλώθη ἀσπαζομένων αὐτὸν καὶ δεξιουμένων , ἔδοξεν ὁ Κάσσιος πολεμίους εἶναι τοὺς προσιόντας καὶ ὑπ’ αὐτῶν ἐνσχεθῆναι τὸν ἑκατόνταρχον , καί τινι Πινδάρῳ ἐξελευθέρῳ τὸν ἑαυτοῦ φόνον προσέταξε . Καὶ ὁ μὲν τοιοῦτον ἔσχε τέλος , καὶ ὁ ἑκατόνταρχος ἐπανελθὼν καὶ γνοὺς τὸ δρᾶμα κακίσας τε διὰ τὴν βραδυτῆτα ἑαυτὸν ἐπαπέκτεινεν · ὁ δέ γε Βροῦτος τήν τε ἧτταν τοῦ Κασσίου μαθὼν καὶ τὸν θάνατον ἐπεδάκρυσε , τοὺς δὲ περισωθέντας τῶν ἐκείνου στρατιωτῶν συναγαγών καὶ λόγοις καὶ δόσει χρημάτων παρεμυθήσατο . ἔπεσον δ’ ἐν τῆ̣ μάχῃ τούτων μὲν περὶ ὀκτακισχιλίους , τῶν δὲ περὶ Καίσαρα καὶ Ἀντώνιον πλείους ἢ διπλάσιοι . διὸ καὶ ἠθύμουν ἐκεῖνοι , πρὶν ἢ Δημήτριός τις Κασσίου θεράπων ἑσπέρας ἀφίκετο πρὸς Ἀντώνιον , τὰς χλαμύδας καὶ τὸ ξίφος ἐκείνου φέρων . ὧν κομισθέντων οὕτως ἀνεθάρσησαν , ὥστε ἄμ ἡμέρᾳ προάγειν ὡπλισμένην ἐπὶ μάχῃ τὴν δύναμιν . Βροῦτος δ’ ἐκ παρατάξεως μαχέσασθαι οὐκ ἐβούλετο , θορυβεῖν δὲ καὶ ταράττειν νύκτωρ ἐπειρᾶτο τοὺς πολεμίους . καί ποτε καὶ τὸν ποταμὸν παρατρέψας πολὺ τοῦ ἐρύματος αὐτῶν κατέκλυσεν . ἐπεὶ δ’ ἔγνω τινὰς αὐτομολοῦντας τῶν αὐτοῦ πρὸς τοὺς ἐναντίους , δείσας μὴ καὶ πλέον τι νεωτερισθῇ , συμμίξαι ἔγνω αὐτοῖς . πολλῶν δ’ αἰχμαλώτων ἐν τῷ στρατοπέδῳ αὐτοῦ ὄντων , μὴ ἔχων ὅπως αὐτοὺς διάθηται κατὰ τὸν τῆς μάχης καιρόν , τὸ μὲν δουλικὸν πλῆθος ἀναιρεθῆναι κεκέλευκε , τῶν δ’ ἐλευθέρων τοὺς μὲν φανερῶς ἀπέλυσε , τοὺς δὲ κρύπτων καὶ συνεκπέμπων ἔσωζεν , ὁρῶν τοὺς ἡγεμόνας ἀδιαλλάκτως ἔχοντας , καίτοι τῶν ἐναντίων τοὺς ζωγρηθέντας τῶν αὐτοῦ στρατιωτῶν ἀποκτεινάντων .
Lemmas: ἐντεῦθεν ἄμφω εἰς ὁ Ἀσία ἔρχομαι , καί εἰς ὁ Μακεδονία ἐπείγω . Γάιος δέ ὁ Νωρβανὸς καί Δεκίλλιος Σάξας παρά ὁ Καῖσαρ καί ὁ Ἀντώνιος εἰς Μακεδονία στέλλω , καί πρός ὁ Φίλιππος στρατοπεδεύω ὁ σύντομος ὁδός προκαταλαμβάνω . διό ὁ Βροῦτος τε καί ὁ Κάσσιος ἕτερος μακρός περιέρχομαι , καί βιάζομαι ὁ ἐκεῖ φρουρά , πρός ὁ πόλις κατά ὁ μετέωρος παρέρχομαι ἐκεῖ στρατοπεδεύω . ὑπερτερέω ὑπερτερέω δέ ὁ πλῆθος ὁ ἐναντίος ὁ τε ὄρος ὁ Σύμβολον καταλαμβάνω καί ὁ ἐπιτήδειος ἐκ τε ὁ θάλασσα ἐπάγω καί ἐκ ὁ πεδίον καταθέω λαμβάνω . Νωρβανὸς δέ καί Σάξας συμβάλλω αὐτός οὐ τολμάω , ὁ Καῖσαρ δέ καί ὁ Ἀντώνιος μεταπέμπω . οἶς δέ μέρος μέν τίς ὁ στρατός πρός φυλακή ὁ Ἰταλία καταλείπω , ὁ δέ πλείων περαιόω ὁ Ἰόνιος . καί Καῖσαρ μέν νοσέω ἐν Δυρράχιον καταμένω , Ἀντώνιος δέ ἐπί Φίλιππος ἐλαύνω , καί τις ὁ ἐναντίος ἐνεδρεύω σιταγωγέω σφάλλω . ὁ δέ Καῖσαρ κατά ἑκάτερος δείδω , εἴτε τίς ἐλασσόω κατά μόνος συμβάλλω Ἀντώνιος , εἴτε καί κρατέω , ἐκ μέν γάρ ὁ ὁ Βροῦτος τε καί ὁ Κάσσιος 9 ἐκ δέ ὁ ὁ Ἀντώνιος πάντως , ἐπί ἑαυτοῦ ἰσχύω νομίζω , ἐπείγω καί ἔτι ἀρρωστέω · καί ὁ περί ὁ Ἀντώνιος ἀναθαρσέω . ἀντί-κάθημαι δέ ἀλλήλων ὁ ἀντιπολέμιος ἐκδρομή μέν παρά ἀμφότερος γίγνομαι , μάχη δέ οὐδείς ἐκ παράταξις , καίτοι ὁ τε Καῖσαρ καί ὁ Ἀντώνιος συμβάλλω σπουδάζω . ὁ δέ δή Κάσσιος καί ὁ Βροῦτος ἀναβάλλω , οὐ ὀκνέω ὁ μάχη , ἀλλά εἰμί πως ἄνευ κίνδυνος καί φθόρος τις ἐπικρατέω . ὡς δέ ὁ στράτευμα ὁ τε τριβή βαρύνω καί ὁ ἀντίκειμαι καταφρονέω , ὅτι ὁ καθάρσιος πρό ὁ ἀγών γίγνομαι ἐντός ὁ ἔρυμα ὡς δείδω ποιέω ὁ περί Καῖσαρ καί Ἀντώνιος , εἰς ὁ μάχη τε ὁρμάω ὁ Βροῦτος καί διαλαλέω ὅτι , εἄν ἐπί πλέω ὑπερτίθημι , ἐκλείπω ὁ στρατόπεδον σκεδάννυμι , οὗτος δή καί ἄκων συμμίγνυμι . Μέγιστος δέ Ῥωμαῖος διαφανής ὁ ἀγών οὗτος γίγνομαι . οὗτος δέ καί ἐκ ὁ γίγνομαι σημεῖον ἐν τε ὁ Ῥώμη καίω ἐν ὅς Μακεδονία τεκμαίρομαι τις . ἐν γάρ ὁ Ἄστυ ὁ ἥλιος τοτέ μέν ἐλασσόω , τοτέ δέ μέγας φαίνω , ἐκλάμπω δέ ποτός καί νύξ , λαμπάς τε ἄλλοτε πῃ καί ἄλλοσε ἀίσσω δοκέω , καί σάλπιγξ ἠχή καί ὅπλον κτύπος καί βοή στρατός - πέδον νύξ ἐκ ὁ ὁ Καῖσαρ καί ὁ ὁ Ἀντώνιος ὁμορέω ἀλλήλων παρά ὁ Τίβερις ἐξακούω , καί τίς παιδάριον δεκαδάκτυλος χείρ ἔχω γεννάω , ἡμίονος τε τίκτω τέρας · ὁ μέν γάρ πρόσθιος ἵππος , ὁ δέ λοιπάς ἡμίονος ἔοικα . ἐν μέν οὖν ὁ Ῥώμη οὗτος τε καί ἄλλος γίγνομαι , ἐν δέ ὁ Μακεδονία περί ὁ στρατόπεδον ὁ Κάσσιος μέλισσα τε πολύς αὐτός περιέχω , καί ἐν ὁ καθάρσιος ὁ στέφανος αὐτός καταστρέφω ὁ ῥαβδοῦχος προσφέρω , καί ἐν πομπή τις παῖς Νίκη φέρω χρύσεος ὀλισθάνω πίπτω , καί γύψ πολύς καί ἄλλος ὄρνις νεκροφάγος εἰς ὁ ἐκεῖνος διαφοιτάω στρατόπεδον κλάζω τε φρικώδης τίς καί δεινός . ὁ δέ νέος Καῖσαρ ἰατρός δοκέω ὁ Ἀθηνᾶ ἐν ὕπνος λέγω αὐτός ἐκ ὁ σκηνή ὁ Καῖσαρ ἐξάγω καί καθίστημι εἰς ὁ παράταξις , καίτοι ἔτι κακῶς ἀρρωστέω · ὅς καί περισῴζω αὐτός , ὡς εἴρω . ὁ μέν οὖν ἡμέρα ὁ μάχη οὐ ὁρίζω , ὥσπερ δέ ἀπό σύγκειμαι τις εἴωθα εξοπλίζω - νόος προέρχομαι , καί ἐν κόσμος καί ἡσυχῇ παρατάσσω . εἶτα συμμίγνυμι πολύς μέν χράω ὠθισμός , πολύς δέ ξιφισμός καί προθυμία πολύς · καί οὔτε ὑπαγωγή οὔτε δίωξις οὐδείς χράω , ἀλλά αὐτός ὥσπερ ἔχω τιτρώσκω , τιτρώσκω , φονεύω , φονεύω . καί ὁ μέν Βροῦτος ὁ περί ὁ Καῖσαρ ἀντιμάχομαι κρατέω , Κάσσιος δέ ἀντιτάσσω ὁ περί ὁ Ἀντώνιος ἡττάω , καί ὁ στρατόπεδον ἀμφοτέρωθεν ἁλίσκομαι . οὐ γιγνώσκω μέντοι οὔτε ὁ Νίκη ὁ ἕτερος οἶς ἡσσάομαι οὔτε ὁ ἧσσα οἶς νικάω · ὁ τε γάρ στρατόπεδον πολύς ἀφίστημι καί ἄπλετος κονιορτός γίγνομαι ἀγνοέω ὁ τέλος ὁ μάχη . τέως δέ ὁ τε ὁ Καῖσαρ τάφρευμα καί ὁ ὁ Ἀντώνιος πορθέω , καί ὁ ἐν αὐτός πᾶς ἁλίσκομαι , ὥστε εἰμί μή κατά ὁ ὄναρ ὁ ἰατρός ὑπεξέρχομαι ὁ Καῖσαρ ὁ χαράκωμα , ἐν αὐτός εἄν καταλαμβάνω κινδυνεύω . ὁ δέ Κάσσιος ἐκ μέν ὁ μάχη σῴζω , ὁ δέ ἔρυμα καί αὐτός πορθέω ἐπί λόφος ἀναχωρέω ἔχω πρός ὁ πεδίον σκοπή , ὑποτοπέω δέ καί ὁ Βροῦτος σφάλλω , πέμπω ἑκατόνταρχος κατασκοπέω καί ἀγγέλλω αὐτός ὅπου τε ὁ Βροῦτος εἰμί καί ὅστις πράσσω . ἐπεί δέ ὁ στέλλω συναντάω ἱππεύς , ὅς ἀποστέλλω ὁ Βροῦτος μανθάνω περί ὁ κατά Κάσσιος , παρά αὐτός κυκλόω ἀσπάζομαι αὐτός καί δεξιόομαι , δοκέω ὁ Κάσσιος πολέμιος εἰμί ὁ πρόσειμι καί ὑπό αὐτός ἐνέχω ὁ ἑκατόνταρχος , καί τις Πίνδαρος ἐξελεύθερος ὁ ἑαυτοῦ φόνος προστάσσω . καί ὁ μέν τοιοῦτος ἔχω τέλος , καί ὁ ἑκατόνταρχος ἐπανέρχομαι καί γιγνώσκω ὁ δρᾶμα κακίζω τε διά ὁ βραδυτής ἑαυτοῦ ἐπαποκτείνω · ὁ δέ γε Βροῦτος ὁ τε ἧσσα ὁ Κάσσιος μανθάνω καί ὁ θάνατος ἐπιδακρύω , ὁ δέ περισῴζω ὁ ἐκεῖνος στρατιώτης συνάγω καί λόγος καί δόσις χρῆμα παραμυθέομαι . πίπτω δέ ἐν ὅς μάχομαι οὗτος μέν περί ὀκτακισχίλιοι , ὁ δέ περί Καῖσαρ καί Ἀντώνιος πλείων ἢ διπλάσιος . διό καί ἀθυμέω ἐκεῖνος , πρίν ἢ Δημήτριος τις Κάσσιος θεράπων ἑσπέρα ἀφικνέομαι πρός Ἀντώνιος , ὁ χλαμύς καί ὁ ξίφος ἐκεῖνος φέρω . ὅς κομίζω οὕτως ἀναθαρσέω , ὥστε ἀνά ἡμέρα προάγω ὁπλίζω ἐπί μάχομαι ὁ δύναμις . Βροῦτος δέ ἐκ παράταξις μάχομαι οὐ βούλομαι , θορυβέω δέ καί ταράσσω νύκτωρ πειράω ὁ πολέμιος . καί ποτός καί ὁ ποταμός παρατρέπω πολύς ὁ ἔρυμα αὐτός κατακλύζω . ἐπεί δέ γιγνώσκω τις αὐτομολέω ὁ αὐτός πρός ὁ ἐναντίος , δείδω μή καί πλέω τίς νεωτερίζω , συμμείγνυμι γιγνώσκω αὐτός . πολύς δέ αἰχμάλωτος ἐν ὁ στρατόπεδον αὐτός εἰμί , μή ἔχω ὅπως αὐτός διατίθημι κατά ὁ ὁ μάχη καιρός , ὁ μέν δουλικός πλῆθος ἀναιρέω κελεύω , ὁ δέ ἐλεύθερος ὁ μέν φανερῶς ἀπολύω , ὁ δέ κρύπτω καί συνεκπέμπω σῴζω , ὁράω ὁ ἡγεμών ἀδιαλλάκτως ἔχω , καίτοι ὁ ἐναντίος ὁ ζωγρέω ὁ αὐτός στρατιώτης ἀποκτείνω .