joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 10.38
Ὁ Αὔγουστος δὲ τὰ τῆς μοναρχίας διοικῶν καὶ ὑπέργηρως ἤδη γενόμενος τὸν μὲν Γερμανικὸν ὑπατεύσαντα πρὸ τοῦ στρατηγῆσαι παρακατέθετο τῇ βουλῇ , τὴν δὲ τῷ Τιβερίῳ . ἱπποδρομίας δὲ τελουμένης ἐν τοῖς γενεθλίοις αὐτοῦ ἐμμανής τις ἀνὴρ ἐκάθισεν ἐς τὸν δίφρον τὸν τῷ Ἰουλίῳ Καίσαρι ἀνακείμενον καὶ τὸν ἐκείνου στέφανον περιέθετο · ὃ πάντας ἐτάραξεν ὡς εἰς τὸν Αὔγουστόν τι σημαῖνον . ἀλλὰ καὶ τέρατα πρὸς τοῦτο φέροντα προσέπεσε πλείονα . ὅ τε γὰρ ἥλιος ἅπας ἐξέλιπε καὶ τοῦ οὐρανοῦ πολὺ πυρῶδες φαινόμενον καίεσθαι ἔδοξε καὶ ἀστέρες κομῆται καὶ αἱματώδεις ὤφθησαν · βουλῆς τε ἐπὶ τῇ νόσῳ αὐτοῦ ἐπαγγελθείσης , ἵν εὐχὰς ποιήσωνται , κεκλεισμένον εὕρητο τὸ συνέδριον · καὶ κεραυνὸς εἰς εἰκόνα αὐτοῦ ἐμπεσὼν τὸ πρῶτον γράμμα τοῦ ὀνόματος τοῦ Καίσαρος ἠφάνισε . ταῦτα μὲν οὑν ζῶντος ἔτι αὐτοῦ προεφάνη · ὁ δὲ νοσήσας ἐν Νώλῃ μετήλλαξε τῇ ἐννεακαιδεκάτῃ τοῦ Αὐγούστου μηνός , ζήσας ἕξ ἴτη καὶ ἑβδομήκοντα , τριάκοντα καὶ τεσσάρων ἐνδεουσῶν ἡμερῶν , μοναρχήσας δὲ ἀφ’ οὑ πρὸς τῷ Ἀκτίῳ ἐνίκησεν ἐνιαυτοὺς πρὸς τέσσαρσι τεσσαράκοντα . ὑπωπτεύθη μέντοι ἐπὶ τῷ θανάτῳ αὐτοῦ ἡ Λιβία , ὅτι πρὸς τὸν Ἀγρίππαν ὁ Αὔγουστος λάθρᾳ ἐς τὴν νῆσον διέπλευσεν , ἔνθα μετὰ τῆς Ἰουλίας τῆς μητρὸς πεφυγάδευτο . δείσασα γὰρ μὴ καταλλαγεὶς ἐπὶ τῇ μοναρχίᾳ αὐτὸν καταγάγῃ , σῦκά τινα ἐπὶ δένδροις ἔτι ὄντα , ἐξ ὧν ὁ Αὔγουστος αὐτοχειρίᾳ συκάζειν εἰώθει , φαρμάξαι λέγεται , καὶ αὐτὴ μὲν τὰ ἀφάρμακτα ἤσθιεν , ἐκείνῳ δὲ τὰ πεφαρμαγμένα προσέβαλεν . εἶτ’ οὖν οὕτως εἴτ' ἄλλως ἀρρωστήσας τότε τοὺς ἑταίρους συνήθροισε καὶ ἃ ἠβούλετο τούτοις διαλεχθεὶς τέλος ἔφη ὅτι “ τὴν Ῥώμην πηλίνην παραλαβὼν λιθίνην ὑμῖν καταλείπω , ” τὸ τῆς ἀρχῆς ἰσχυρὸν τοῦ λόγου ἐνδεικνυμένου . οὐ μέντοι τὸν θάνατον αὐτοῦ αὐτίκα ἡ Λιβία ἐξέφηνε , φοβηθεῖσα μή τι νεωτερισθῇ , ἐν Δαλματίᾳ τοῦ Τιβερίου διάγοντος , ἀλλὰ συνέκρυψεν αὐτὸν μέχρις ἐκεῖνος ἀφίκετο . ἀνακομισθέντος δὲ τοῦ σώματος αὐτοῦ εἰς τὴν Ῥώμην , τὰς διαθήκας αὐτοῦ ὁ Δροῦσος ἐκ τόν ἀετπαρθένων τῶν τῆς Ἑστίας ἱερειῶν , αἷς παρετέθειντο , εἰληφὼς εἰς τὸ συνέδριον εἰσήνεγκε , καὶ τὰς σφραγῖδας οἱ κατασημηνάμενοι ἐπεσκέψαντο , καὶ ἀνεγνώσθησαν ἐν ἐπηκόῳ τοῦ συνεδρίου . ἐκομίσθη δ’ εἰς τὸ συνέδριον καὶ βιβλία αὐτοῦ τέσσαρα , ὧν τὸ μὲν ἒν τὰ περὶ τῆς ταφῆς διετάττετο , τὸ δ’ ἕτερον τὰς πράξεις ἃς εἴργαστο διεξῄει , τῷ δὲ τρίτῳ τὰ τῶν στρατιωτῶν καὶ τὰ τῶν προσόδων καὶ τῶν ἀναλωμάτων τῶν δημοσίων συνέταξε καὶ τὸ πλῆθος τῶν ἐν τοῖς θησαυροῖς χρημάτων , τὸ δέ γε τέταρτον ἐντολὰς περιεῖχε τῷ Τιβερίῳ καὶ τῷ κοινῷ ἐπισκήψεις . τούτων δ’ ἀναγνωσθέντων ἡ ἐκφορὰ γέγονε καὶ ἐπιτάφιοι ἐρρήθησαν παρά τε τοῦ Δρούσου καὶ παρὰ τοῦ Τιβερίου · εἶτα ἐκαύθη τὸ σῶμα αὐτοῦ . καὶ πένθος τότε μὲν οὐ πολλοί , ὕστερον δὲ πάντες ἔσχον , μεμνημένοι ὅτι τε πᾶσιν εὐπρόσοδος ἦν καὶ πολλοῖς ἐπήρκει ἐς χρήματα , καὶ ὅτι λίαν ἐτίμα τοὺς φίλους καὶ χάριτας ὡμολόγει τοῖς αὐτὸν διορθουμένοις ἐφ’ οἷς ἐσφάλλετο · ὥσπερ καὶ τῷ Ἀθηνοδώρῳ ἀνδρὶ σοφῷ ἐπὶ τοιᾷδε αἰτίᾳ . Εὐκατάφορος πρὸς τὰ ἀφροδίσια ἦν , καί οἱ γυναῖκες ἐκομίζοντο ἃς ἐβούλετο ἐν καταστέγοις φορείοις καὶ οὕτως εἰς τὸν αὐτοῦ εἰσήγοντο θάλαμον , ἐκεῖνος δὲ ταύτας ἐξῆγέ τε καὶ ἐκέχρητο . ἠράσθη γοῦν ποτε γυναικὸς καὶ ἔπεμψε λαβεῖν αὐτήν . ἐν τούτῳ δὲ ὁ Ἀθηνόδωρος , τῷ τῆς γυναικὸς ἐκείνης ἀνδρὶ συνήθης ὥν , ἔτυχεν ἀπελθὼν τὸν φίλον ὀψόμενος , καὶ ἀσχάλλοντα εὑρὼν κἀκεῖνον καὶ τὴν γυναῖκα , οὐ γὰρ ἠδύναντο ἀντιστῆναι , τὴν αἰτίαν τῆς λύπης ἐπύθετο . καὶ μαθὼν ἠρεμεῖν αὐτοὺς ἐκέλευσεν · αὐτὸς γὰρ ἀπελθεῖν ἔφη πρὸς τὸν Αὔγουστον καὶ τὴν αὐτοῦ ἀποστρέψαι ὁρμήν . καὶ κομισθέντος τοῦ καταστέγου δίφρου ὡς τῆς γυναικὸς ἐν αὐτῷ εἰσελευσομένης , εἰσῆλθεν ὁ Ἀθηνόδωρος , καὶ ξίφος λαβὼν καὶ κατακαλυφθῆναι τὸν δίφρον ἀκριβῶς ἐπιτάξας οὕτω πρὸς τὸν τοῦ Αὐγούστου κεκόμιστο θάλαμον . ἐκείνου δὲ τὸν δίφρον ἀποκαλύπτοντος ξιφήρης ἐκπεπήδηκεν εἰπών εἶτα οὐ φοβῇ μή τίς σε οὕτως εἰσελθὼν ἀποκτείνῃ ” ὁ δ' Αὔγουστος οὐ μόνον οὐκ ὠργίσθη οὐδ’ ἐκάκισε τὸν Ἀθηνόδωρον , ἀλλὰ καὶ χάριν ἔγνω αὐτό καὶ σωφρονέστερος γέγονε . διὰ ταῦτα τοίνυν καὶ ἄλλα δὲ πλείω ἐπόθουν αὐτόν , καὶ τοῦ τοῦ Τιβερίου μετ’ αὐτὸν μοναρχήσαντος οὐχ ὁμοίου ἐπειράθησαν . Ἐν δὲ τῷ τεσσαρακοστῷ δευτέρῳ ἔτει τῆς Αὐγούστου μοναρχίας ἐτέχθη ἐνανθρωπήσας ὁ κύριος ἡμῶν καὶ θεὸς Ἰησοῦς Χριστὸς κατὰ τὸν Παμφίλου Εὐσέβιον , ὃς ἐν τῇ Ἐκκλησιαστικῇ ἱστορίᾳ καὶ πεντήκοντα καὶ ἑπτὰ ἔτη αὐτὸν ἱστορεῖ μοναρχῆσαι , τῶν ἄλλων τέσσαρα ἐπὶ τεσσαράκοντα τὰ τῆς μοναρχίας αὐτοῦ ἀριθμούντων ἔτη . γένεται δὲ ἡ διαφωνία ἐντεῦθεν , ὅτι οἶ μὲν ἄλλοι τὴν μοναρχίαν ἐλογίζοντο Καίσαρι ἐξότου ναυμαχίᾳ ἐνίκησε τὸν Ἀντώνιον ἐν Ἀκτίῳ , ὅτε καὶ ὡς ἀληθῶς ἐμονάρχησε , μόνος τῶν Ῥωμαϊκῶν πραγμάτων γενόμενος κύριος , ὁ Εὐσέβιος δὲ καὶ τὸν χρόνον , ὃν συνῆρξε τῷ Ἀντωνίῳ τῇ μοναρχίᾳ προστίθησιν , ὡς καὶ τότε τοῦ Αὐγούστου ὅσα ἐβούλετο πράττοντος , ἐκείνου τῇ Αἰγύπτῳ σχολάζοντος καὶ τῷ τῆς Κλεοπάτρας δουλεύοντος ἔρωτι , δι’ ὃν καὶ ἀπώλετο . οὕτως οὖν καὶ ἐν τῷ τεσσαρακοστῷ δευτέρῳ ἔτει τῆς μοναρχίας τοῦ Καίσαρος ἱστόρησεν ὁ Εὐσέβιος τὸν Χριστὸν γεννηθῆναι τὸ κατὰ σάρκα . εἰ γὰρ τεσσαράκοντα καὶ τέσσαρας φαίημεν τοὺς τῆς μοναρχίας ἐνιαυτοὺς γενέσθαι τοῦ Καίσαρος , οὐ κατὰ τὸ τεσσαρακοστὸν δεύτερον ἔτος ἡ ἐπιφάνεια γέγονε τοῦ κυρίου καὶ σωτῆρος ἡμῶν , ἀλλὰ κατὰ τὸ εἰκοστὸν ἔνατον ἔτος συμβαίνει τεχθῆναι τὸν κύριον . ὡς γὰρ ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστὴς Λουκᾶς ἱστορεῖ , ἐν ἔτει πεντεκαιδεκάτῳ τῆς ἡγεμονίας Τιβερίου Καίσαρος τὸν Χριστὸν ὁ Ἰωάννης ἐβάπτισε · τριάκοντα δ’ ἦν ἐτῶν ὅτε ἐβαπτίσθη , κατὰ τὸν αὐτὸν εὐαγγελιστήν · ὥστε λοιπὸν τοὺς μὲν πεντεκαίδεκα τῶν τριάκοντα ἐνιαυτῶν ἐκ τῶν τῆς αὐταρχίας τοῦ Τιβερίου χρόνων λαμβάνεσθαι , τοὺς δέ γε λοιποὺς πεντεκαίδεκα ἐκ τῶν τοῦ Αὐγούστου τεσσαράκοντα καὶ τεσσάρων καταλογίζεσθαι . συμβαίνει τοίνυν τοὺς ἐξ αὐτῶν περιλιμπανομένους ἐννέα εἶναι καὶ εἴκοσιν . ἐν γοῦν τῷ εἰκοστῷ ἐνάτῳ τῆς ἀκριβοῦς μοναρχίας τοῦ Καίσαρος Αὐγούστου καταλαμβάνεται τεχθῆναι τὸ κατὰ σάρκα ἐκ τῆς ἀειπαρθένου καὶ ἁγίας Μάριας τῆς θεοτόκου ’τον κύριον .
Lemmas: ὁ Αὔγουστος δέ ὁ ὁ μοναρχία διοικέω καί ὑπέργηρως ἤδη γίγνομαι ὁ μέν Γερμανικός ὑπατεύω πρό ὁ στρατηγέω παρακατατίθεμαι ὁ βουλή , ὁ δέ ὁ Τιβέριος . ἱπποδρομία δέ τελέω ἐν ὁ γενέθλιος αὐτός ἐμμανής τις ἀνήρ καθίζω εἰς ὁ δίφρος ὁ ὁ Ἰούλιος Καῖσαρ ἀνάκειμαι καί ὁ ἐκεῖνος στέφανος περιτίθημι · ὅς πᾶς ταράσσω ὡς εἰς ὁ Αὔγουστος τίς σημαίνω . ἀλλά καί τέρας πρός οὗτος φέρω προσπίπτω πλείων . ὅς τε γάρ ἥλιος ἅπας ἐκλείπω καί ὁ οὐρανός πολύς πυρώδης φαίνω καίω δοκέω καί ἀστήρ κομέω καί αἱματώδης ὁράω · βουλή τε ἐπί ὁ νόσος αὐτός ἐπαγγέλλω , ἵνα εὐχή ποιέω , καλέω εὑρίσκω ὁ συνέδριον · καί κεραυνός εἰς εἰκών αὐτός ἐμπίπτω ὁ πρῶτος γράμμα ὁ ὄνομα ὁ Καῖσαρ ἀφανίζω . οὗτος μέν ἐν ζῶ ἔτι αὐτός προφαίνω · ὁ δέ νοσέω ἐν Νῶλα μεταλλάσσω ὁ ἐννεακαιδέκατος ὁ Αὔγουστος μείς , ζῶ ἕξ Ίτη καί ἑβδομήκοντα , τριάκοντα καί τέσσαρες ἐνδέω ἡμέρα , μοναρχέω δέ ἀπό ὅς πρός ὁ Ἄκτιον νικάω ἐνιαυτός πρός τέσσαρες τεσσαράκοντα . ὑποπτεύω μέντοι ἐπί ὁ θάνατος αὐτός ὁ Λιβία , ὅτι πρός ὁ Ἀγρίππας ὁ Αὔγουστος λάθρῃ εἰς ὁ νῆσος διαπλέω , ἔνθα μετά ὁ Ἰουλία ὁ μήτηρ φυγαδεύω . δείδω γάρ μή καταλλάσσω ἐπί ὁ μοναρχία αὐτός κατάγω , σῦκον τις ἐπί δένδρον ἔτι εἰμί , ἐκ ὅς ὁ Αὔγουστος αὐτοχειρία συκάζω εἴωθα , φαρμάσσω λέγω , καί αὐτός μέν ὁ ἀφάρμακτος ἐσθίω , ἐκεῖνος δέ ὁ φαρμάσσω προσβάλλω . εἶτα οὖν οὕτως ἔτι ἄλλως ἀρρωστέω τότε ὁ ἑταῖρος συναθροίζω καί ὁ βούλομαι οὗτος διαλέγω τέλος φημί ὅτι “ ὁ Ῥώμη πήλινος παραλαμβάνω λίθινος σύ καταλείπω , ” ὁ ὁ ἀρχή ἰσχυρός ὁ λόγος ἐνδείκνυμι . οὖον μέντοι ὁ θάνατος αὐτός αὐτίκα ὁ Λιβία ἐκφαίνω , φοβέω μή τίς νεωτερίζω , ἐν Δαλματία ὁ Τιβέριος διάγω , ἀλλά συγκρύπτω αὐτός μέχρι ἐκεῖνος ἀφικνέομαι . ἀνακομίζω δέ ὁ σῶμα αὐτός εἰς ὁ Ῥώμη , ὁ διαθήκη αὐτός ὁ Δροῦσος ἐκ ὁ ἀετπαρθένων ὁ ὁ Ἑστία ἱέρεια , ὅς παρατίθημι , λαμβάνω εἰς ὁ συνέδριον εἰσφέρω , καί ὁ σφραγίς ὁ κατασημαίνω ἐπισκοπέω , καί ἀναγιγνώσκω ἐν ἐπήκοος ὁ συνέδριον . κομίζω δέ εἰς ὁ συνέδριον καί βιβλίον αὐτός τέσσαρες , ὅς ὁ μέν ἐν ὁ περί ὁ ταφή διατάσσω , ὁ δέ ἕτερος ὁ πρᾶξις ὅς ἐργάζομαι διέξειμι , ὁ δέ τρίτος ὁ ὁ στρατιώτης καί ὁ ὁ πρόσοδος καί ὁ ἀνάλωμα ὁ δημόσιος συντάσσω καί ὁ πλῆθος ὁ ἐν ὁ θησαυρός χρῆμα , ὁ δέ γε τέταρτος ἐντολή περιέχω ὁ Τιβέριος καί ὁ κοινός ἐπίσκηψις . οὗτος δέ ἀναγιγνώσκω ὁ ἐκφορά γίγνομαι καί ἐπιτάφιος εἴρω παρά τε ὁ Δροῦσος καί παρά ὁ Τιβέριος · εἶτα καίω ὁ σῶμα αὐτός . καί πένθος τότε μέν οὖον πολύς , ὕστερος δέ πᾶς ἔχω , μιμνήσκω ὅτι τε πᾶς Εὐπρόσοδος εἰμί καί πολύς ἐπαρκέω εἰς χρῆμα , καί ὅτι λίαν τιμάω ὁ φίλος καί χάρις ὁμολογέω ὁ αὐτός διορθόω ἐπί ὅς σφάλλω · ὥσπερ καί ὁ Ἀθηνόδωρος ἀνήρ σοφός ἐπί τοιόσδε αἴτιος . εὐκατάφορος πρός ὁ Ἀφροδίσιος εἰμί , καί ὁ γυνή κομίζω ὅς βούλομαι ἐν κατάστεγος φορεῖον καί οὕτως εἰς ὁ αὐτός εἰσάγω θάλαμος , ἐκεῖνος δέ οὗτος ἐξάγω τε καί χράομαι . ἔραμαι γοῦν ποτός γυνή καί πέμπω λαμβάνω αὐτός . ἐν οὗτος δέ ὁ Ἀθηνόδωρος , ὁ ὁ γυνή ἐκεῖνος ἀνήρ συνήθης ἀνά , τυγχάνω ἀπέρχομαι ὁ φίλος ὁράω , καί ἀσχάλλω εὑρίσκω ἐκεῖνος καί ὁ γυνή , οὖον γάρ δύναμαι ἀνθίστημι , ὁ αἴτιος ὁ λύπη πυνθάνομαι . καί μανθάνω ἠρεμέω αὐτός κελεύω · αὐτός γάρ ἀπέρχομαι φημί πρός ὁ Αὔγουστος καί ὁ αὐτός ἀποστρέφω ὁρμή . καί κομίζω ὁ κατάστεγος δίφρος ὡς ὁ γυνή ἐν αὐτός εἰσέρχομαι , εἰσέρχομαι ὁ Ἀθηνόδωρος , καί ξίφος λαμβάνω καί κατακαλύπτω ὁ δίφρος ἀκριβῶς ἐπιτάσσω οὗτος πρός ὁ ὁ Αὔγουστος κομίζω θάλαμος . ἐκεῖνος δέ ὁ δίφρος ἀποκαλύπτω ξιφήρης ἐκπηδάω εἶπον εἶτα οὖον φοβέω μή τίς σύ οὕτως εἰσέρχομαι ἀποκτείνω ” ὁ δέ Αὔγουστος οὖον μόνος οὐ ὀργίζω οὐδέ κακίζω ὁ Ἀθηνόδωρος , ἀλλά καί χάρις γιγνώσκω αὐτός καί σώφρων γίγνομαι . διά οὗτος τοίνυν καί ἄλλος δέ πλείων ποθέω αὐτός , καί ὁ ὁ Τιβέριος μετά αὐτός μοναρχέω οὐ ὁμοιόω πειράω . ἐν δέ ὁ τεσσαρακοστός δύο ἔτος ὁ Αὔγουστος μοναρχία τίκτω ἐνανθρωπέω ὁ κύριος ἐγώ καί θεός Ἰησοῦς Χριστός κατά ὁ Πάμφιλος Εὐσέβιος , ὅς ἐν ὁ ἐκκλησιαστικός ἱστορία καί πεντήκοντα καί ἑπτά ἔτος αὐτός ἱστορέω μοναρχέω , ὁ ἄλλος τέσσαρες ἐπί τεσσαράκοντα ὁ ὁ μοναρχία αὐτός ἀριθμέω ἔτος . γενέτης δέ ὁ διαφωνία ἐντεῦθεν , ὅτι οἶς μέν ἄλλος ὁ μοναρχία λογίζομαι Καῖσαρ ἐξότου ναυμαχία νικάω ὁ Ἀντώνιος ἐν Ἄκτιον , ὅτε καί ὡς ἀληθής μοναρχέω , μόνος ὁ Ῥωμαϊκός πρᾶγμα γίγνομαι κύριος , ὁ Εὐσέβιος δέ καί ὁ χρόνος , ὅς συνέρδω ὁ Ἀντώνιος ὁ μοναρχία προστίθημι , ὡς καί τότε ὁ Αὔγουστος ὅσος βούλομαι πράσσω , ἐκεῖνος ὁ Αἴγυπτος σχολάζω καί ὁ ὁ Κλεοπάτρα δουλεύω Ἔρως , διά ὅς καί ἀπόλλυμι . οὕτως οὖν καί ἐν ὁ τεσσαρακοστός δύο ἔτος ὁ μοναρχία ὁ Καῖσαρ ἱστορέω ὁ Εὐσέβιος ὁ Χριστός γεννάω ὁ κατά σάρξ . εἰμί γάρ τεσσαράκοντα καί τέσσαρες φημί ὁ ὁ μοναρχία ἐνιαυτός γίγνομαι ὁ Καῖσαρ , οὖον κατά ὁ τεσσαρακοστός δύο ἔτος ὁ ἐπιφάνεια γίγνομαι ὁ κύριος καί σωτήρ ἐγώ , ἀλλά κατά ὁ εἰκοστός ἔνατος ἔτος συμβαίνω τίκτω ὁ κύριος . ὡς γάρ ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής Λουκᾶς ἱστορέω , ἐν ἔτος πεντεκαιδέκατος ὁ ἡγεμονία Τιβέριος Καῖσαρ ὁ Χριστός ὁ Ἰωάννης βαπτίζω · τριάκοντα δέ εἰμί ἔτος ὅτε βαπτίζω , κατά ὁ αὐτός εὐαγγελιστής · ὥστε λοιπός ὁ μέν πεντεκαίδεκα ὁ τριάκοντα ἐνιαυτός ἐκ ὁ ὁ αὐταρχία ὁ Τιβέριος χρόνος λαμβάνω , ὁ δέ γε λοιπός πεντεκαίδεκα ἐκ ὁ ὁ Αὔγουστος τεσσαράκοντα καί τέσσαρες καταλογίζομαι . συμβαίνω τοίνυν ὁ ἐκ αὐτός περιλιμπανόμενος ἐννέα εἰμί καί εἴκοσι . ἐν γοῦν ὁ εἰκοστός ἔνατος ὁ ἀκριβής μοναρχία ὁ Καῖσαρ Αὔγουστος καταλαμβάνω τίκτω ὁ κατά σάρξ ἐκ ὁ ἀειπάρθενος καί ἅγιος Μάρις ὁ θεοτόκος ’τον κύριος .