joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 18.9
Καὶ τὰ μὲν πρὸς ἀνίσχοντα ἥλιον οὕτως εἶχον κακῶς , τὰ δ’ ἑσπέρια καὶ ταῦτα κακῶς ἔπασχε διὰ στρατιωτῶν καὶ σπάνιν καὶ ἀχρειότητα . τοῦ γὰρ τῶν Οὔζων ἔθνους , Σκύθαι δὲ τοῦτό ἐστι τῶν Πατζινάκων καὶ κατὰ γένους ὑπεροχὴν καὶ κατὰ πλήθους ὑπερβολὴν παρὰ τοῖς Σκυθικοῖς προτιμῶ - μένον ἔθνεσι , τὸν Ἴστρον παγγενῆ διαβαίνοντος , ἐπειράθησαν μὲν οἱ τῶν παριστρίων πόλεων ἄρχοντες , ἦσαν δ’ οὗτοι ὁ μάγιστρος Νικηφόρος ὁ Βοτανειάτης καὶ ὁ μάγιστρος Βασίλειος ὁ Ἀποκάπης , ἀπεῖρξαι αὐτοῖς τὴν διάβασιν , οὐ μέντοι γε ἠδυνήθησαν . ἀλλὰ συμμίξαν σφίσι τὸ βάρβαρον τήν τε συνοῦσαν αὐτοῖς κατηγωνίσατο στρατιὰν καὶ τοὺς εἰρημένους ἄνδρας καὶ ἄμφω δοριαλώτους ἀπήγαγον , καὶ διαβάντες τὸν Δάνουβιν τὴν περὶ αὐτὸν χώραν ἐπλήρωσαν ἅπασαν . ἦσαν γάρ , ὡς λόγος , ὑπὸ ἑξήκοντα χιλιάδας οἶ αἴρειν ὅπλα δυνάμενοι . ὅθεν ὁρμώμενοι τήν τε Μακεδονίαν ἐληίζοντο καὶ μέχρις Ἑλλάδος προῄεσαν . ταῦτα ἀθυμίαν ἐνεποίει τῷ βασιλεῖ , συλλέξαι δὲ δυνάμεις ὤκνει καὶ ἀνεβάλλετο , ἵνα μὴ πρόηται ὀβολόν . ἐκεῖνος δ’ ἔλεγεν ὅτι ἀκαταγώνιστον τὸ ἔθνος ἐστί . πρέσβεις δὲ πρὸς τοὺς αὐτῶν ἡγεμονεύοντας ἐσταλκὼς μετὰ δώρων ἐπειρᾶτο τούτοις πεῖσαι τὸ βάρβαρον σπείσασθαι . πάντων δὲ ἀναφανδὸν λοιδορουμένων τῷ βασιλεῖ ὡς διὰ φειδωλίαν μὴ κατὰ τῶν βαρβάρων ἐπεξιόντι , τῆς μὲν πόλεως ἐξεδήμησε , περὶ δὲ Χοιροβάκχους ἐσκήνωσεν , οὐ πλείους , ὡς λέγεται , τῶν ἑκατὸν πεντήκοντα τήκοντα μεθ’ ἑαυτοῦ ἐπαγόμενος , φροντίζων δὲ περὶ στρατεύματος συλλογῆς . ἐν τούτοις δ’ ἠγγέλη αὐτῷ ἡ τοῦ ἔθνους καταστροφή . ἐνσκήψαντος γὰρ ἐκείνῳ λοιμοῦ , καὶ κακωθέντι σφοδρῶς ἐξ αὐτοῦ οἴ τε Πατζινάκαι καὶ οἱ παρακείμενοι Βούλγαροι ἠσθενηκότι νηκότι ἐπέθεντο , καὶ ἄρδην αὐτὸ διεφθάρκασι , μόλις τῶν ἡγεμόνων μετ’ ὀλίγων δυνηθέντων διαβῆναι τὸν Ἴστρον . ἦν δὲ τὸ σύμπαν τοῦ στρατηγήματος τῆς θείας δυνάμεως . ἀπογνοὺς γὰρ ὁ βασιλεὺς πάντοθεν πρὸς τὸ θεῖον κατέφυγε , δάκρυσι καὶ συντριβῇ καρδίας τούτου δεόμενος καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἐκκαλούμενος ἀρωγήν . ταῦτα δ’ ἐν τῷ ἕκτῳ ἔτει ἐπράχθη τῆς βασιλείας τούτου τοῦ αὐτοκράτορος . πρὸ δὲ τούτου σεισμὸς ἐγένετο μέγας κατὰ τὴν εἰκοστὴν τρίτην τοῦ Σεπτεβρίου μηνός , ὑφ’ οὗ καὶ ναοὶ καὶ οἰκίαι πολλαχοῦ ἠρειπώθησαν . ὅτε καὶ τὸ κατὰ Κύζικον ‘Eλληνικὸν κατέπεσε τέμενος , ἔργον κάλλιστόν τε καὶ θαύματος ἄξιον , καὶ ὁ ἐν Νικαίᾳ τῶν ἁγίων πατέρων μέγιστός τε καὶ περιώνυμος κατεσείθη ναός . κατὰ δὲ τὸν Μάι·ον μῆνα τῆς τετάρτης ἰνδικτιῶνος κομήτης ὦπτο ἀστὴρ κατόπιν τοῦ ἡλίου πρὸς δύσιν ἰόντος . ἦν δὲ πρότερον μὲν κατὰ σελήνην πλήρη τὸ μέγεθος , εἶτα κόμην ὥσπερ ἐκφύων ἐμειοῦτο , καὶ καθ’ ὅσον τὰ τῆς κόμης ηὐξάνετο , ἠλαττονοῦτο τὸ μέγεθος . πρὸς δὲ τὴν ἀνατο — Λὴν τὰς ἀκτῖνας ἀπέτεινεν , ἐφ’ ἡμέρας φαινόμενος τεσσαράκοντα . τοῦ πατριάρχου δὲ Κωνσταντίνου τοῦ Λειχούδη ἐπ’ ἔτη τέσσαρα καὶ μῆνας ἒξ τὴν ἐκκλσιαν ἰθύναντος καὶ μεταθεμένου πρὸς ἑτέραν ζωήν , Ἰωάννης ὁ Ξιφιλῖνος εἰς τὸν ἀρχιερατικὸν τῆς Κωνσταντίνου θρόνον ἀνάγεται , ὃς ἐκ Τραπεξοῦντος ζοῦντος μὲν ὥρμητο , πεπαίδευτο δὲ παιδείαν λόγων παντοδαπῶν καὶ τοῖς ἐξόχοις τῆς συγκλήτου συνηρίθμητο . πάντα δὲ ἑκουσίως λιπών , τοῖς κατὰ τὸν Ὄλυμπον προσφοιτήσας σεμνείοις κείρεταί τε τὴν κόμην καὶ τὸν μοναχικὸν ὑπέρχεται βίον , ἔνθα καὶ συχνὸν διανύσας χρόνον ἄξιος ἐκρίθη τοῦ θρόνου τοῦ πατριαρχικοῦ . ὁ δέ γε βασιλεὺς νόσῳ ληφθεὶς καὶ ταύτῃ κάμνων ἐπὶ μακρὸν καὶ ταλαιπωροῦ μένος καὶ ἤδη κατεργασθείς , καὶ ἀπαραίτητον αὐτῷ γνοὺς ἐπιέναι τὴν τελευτήν , τὴν μὲν βασιλείαν τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ καταλέλοιπε τρισὶν οὖσιν , οὑς αὐτῷ ἡ σύνοικος Εὐδοκία ἐγείνατο , τοὺς μὲν δύο τὸν Μιχαὴλ τε καὶ τὸν Ἀνδρόνικον ἰδιωτεύοντι ἔτι , τὸν δὲ Κωνσταντῖνον βασιλεύσαντι , καὶ αὐτὴ Αὐγοῦστα ἀναρρηθεῖσα . ὅθεν οὗτος καὶ πορφυρογεννήτης ἦν , ὃν αὐτίκα καὶ πρὸ τῶν ἄλλων τοῖς βασιλικοῖς παρασήμοις ἐκόσμησεν , εἶτα καὶ τοὺς λοιποὺς ἀνηγόρευσε . τούτους μὲν οὖν ἐπέστησε τῇ ἀρχῇ , αὐτοῖς δὲ τὴν μητέρα βασιλίδα τε καὶ τροφὸν καὶ κυρίαν , τὸ ξύμπαν εἰπεῖν , καταλέλοιπε , ἐπ’ αὐτῇ τὴν τῆς βασιλείας μεταχείρισιν ποιησάμενος , δοκούσῃ αὐτῷ σώφρονί τε καὶ πρὸς παίδων ἀγωγὴν δεξιᾷ καὶ πεφυκυίᾳ πρὸς πραγμάτων διοίκησιν , πρότερον ὅρκον ἐξ αὐτῆς ἀπαιτήσας ἔγγραφον ὡς οὐ πρὸς γάμον ἐλεύσεται δεύτερον . τὸ δ’ ἔγγραφον παρ’ ἐκείνης βεβαιωθὲν τῷ πατριάρχῃ ἐδόθη φυλαχθησόμενον · ἀλλὰ καὶ οἱ τῆς συγκλήτου βουλῆς ἅπαντες ἐγγράφως κατέθεντο μὴ ἄν ποτε βασιλέα ἕτερον ἀνειπεῖν , εἰ μὴ τοὺς παῖδας αὐτοῦ . ἐπὶ τούτοις ὁ μὲν ἐξέλιπε , βασιλεύσας ἑπτὰ πρὸς τῷ ἡμίσει ἐνιαυτούς , ζήσας δ’ ἐξήκοντα ἢ καί τι τούτων ἐπέκεινα . τὸν μέντοι ἀδελφὸν αὐτοῦ Καίσαρα βασιλεύσας ἐτίμησε καὶ σύμβουλον εἶχε καὶ τῶν μυστηρίων συνίστορα . λόγοις δὲ οὐχ ὡμιληκὼς ἠγάπα τούτους καὶ τοὺς λογίους ἐσέβετο , καὶ ἔλεγε βούλεσθαι μᾶλλον ἐκ λόγων ἢ τῆς βασιλείας γνωρίζεσθαι . τοὺς δ’ ἐπιβούλους αὐτοῦ μὴ ἄλλως κακῶς διαθήσειν ἔφασκεν ἢ μόνον ὡς ὠνη - τοῖς κεχρῆσθαι αὐτοῖς , ὡς τῶν νόμων αὐτῶν τὴν 2 ( ἐλευθερίαν ἀφελομένων .
Lemmas: καί ὁ μέν πρός ἀνά-ἴσχω ἥλιος οὕτως ἔχω κακῶς , ὁ δέ ἑσπέριος καί οὗτος κακῶς πάσχω διά στρατιώτης καί σπάνις καί αχρειότητα . ὁ γάρ ὁ Ούζο ἔθνος , Σκύθης δέ οὗτος εἰμί ὁ πατζινακη καί κατά γένος ὑπεροχή καί κατά πλῆθος ὑπερβολή παρά ὁ Σκυθικός προτιμάω - μένω ἔθνος , ὁ Ἴστρος παγγενῆ διαβαίνω , πειράω μέν ὁ ὁ παρίστριος πόλις ἄρχω , εἰμί δέ οὗτος ὁ μάγιστρος Νικηφόρος ὁ Βοτανειάτης καί ὁ μάγιστρος Βασίλειος ὁ Αποκάπης , ἀπείργω αὐτός ὁ διάβασις , οὖον μέντοι γε δύναμαι . ἀλλά συμμείγνυμι ὅς ὁ βάρβαρος ὁ τε σύνειμι αὐτός καταγωνίζομαι στρατία καί ὁ εἴρω ἀνήρ καί ἄμφω δοριάλωτος ἀπάγω , καί διαβαίνω ὁ Δάνουβιν ὁ περί αὐτός χώρα πληρόω ἅπας . εἰμί γάρ , ὡς λόγος , ὑπό ἑξήκοντα χιλιάς οἶς ἀείρω ὅπλον δύναμαι . ὅθεν ὁρμάω ὁ τε Μακεδονία ληΐζομαι καί μέχρι Ἑλλάς πρόειμι1 . οὗτος ἀθυμία ἐμποιέω ὁ βασιλεύς , συλλέγω δέ δύναμις ὀκνέω καί ἀναβάλλω , ἵνα μή προίημι ὀβολός . ἐκεῖνος δέ λέγω ὅτι ἀκαταγώνιστος ὁ ἔθνος εἰμί . πρέσβυς δέ πρός ὁ αὐτός ἡγεμονεύω στέλλω μετά δῶρον πειράω οὗτος πείθω ὁ βάρβαρος σπένδω . πᾶς δέ ἀναφανδά λοιδορέω ὁ βασιλεύς ὡς διά φειδωλία μή κατά ὁ βάρβαρος ἐπέξειμι , ὁ μέν πόλις ἐκδημέω , περί δέ χοιροβακχος σκηνόω , οὖον πλείων , ὡς λέγω , ὁ ἑκατόν πεντήκοντα τήκω μετά ἑαυτοῦ ἐπάγω , φροντίζω δέ περί στράτευμα συλλογή . ἐν οὗτος δέ ἀγγέλλω αὐτός ὁ ὁ ἔθνος καταστροφή . ἐνσκήπτω γάρ ἐκεῖνος λοιμός , καί κακόω σφοδρός ἐκ αὐτός οἶς τε πατζινακη καί ὁ παράκειμαι Βούλγαρος ἀσθενέω νηκότι ἐπιτίθημι , καί ἄρδην αὐτός διαφθείρω , μόλις ὁ ἡγεμών μετά ὀλίγος δύναμαι διαβαίνω ὁ Ἴστρος . εἰμί δέ ὁ σύμπας ὁ στρατήγημα ὁ θεῖος δύναμις . ἀπογιγνώσκω γάρ ὁ βασιλεύς πάντοθεν πρός ὁ θέω καταφεύγω , δάκρυ καί συντρίβω Καρδία οὗτος δήω καί ὁ ἐκεῖθεν ἐκκαλέω ἀρωγή . οὗτος δέ ἐν ὁ ἕκτος ἔτος πράσσω ὁ βασίλεια οὗτος ὁ αὐτοκράτωρ . πρό δέ οὗτος σεισμός γίγνομαι μέγας κατά ὁ εἰκοστή τρίτος ὁ Σεπτέβριος μείς , ὑπό ὅς καί ναός καί οἰκίον πολλαχοῦ ἐρειπόω . ὅτε καί ὁ κατά Κύζικος ‘Eλληνικὸν καταπίπτω τέμενος , ἔργον καλός τε καί θαῦμα ἄξιος , καί ὁ ἐν Νίκαια ὁ ἅγιος πατήρ μέγας τε καί περιώνυμος κατασείω ναός . κατά δέ ὁ Μάιος μείς ὁ τέταρτος ἰνδικτίων κομήτης ὁράω ἀστήρ κατόπιν ὁ ἥλιος πρός δύσις εἶμι . εἰμί δέ πρότερος μέν κατά σελήνη πλήρης ὁ μέγεθος , εἶτα κόμη ὥσπερ ἐκφύω μειόω , καί κατά ὅσος ὁ ὁ κόμης αὐξάνω , ἐλαττονέω ὁ μέγεθος . πρός δέ ὁ ἀνατο — λήν ὁ ἀκτίς ἀποτείνω , ἐπί ἡμέρα φαίνω τεσσαράκοντα . ὁ πατριάρχης δέ Κωνσταντῖνος ὁ Λειχούδης ἐπί ἔτος τέσσαρες καί μείς ἐκ ὁ ἐκκλίνω ἰθύναντος καί μετατίθημι πρός ἕτερος ζωή , Ἰωάννης ὁ Ξιφιλίνος εἰς ὁ ἀρχιερατικός ὁ Κωνσταντῖνος θρόνος ἀνάγω , ὅς ἐκ Τραπεξοῦντος ζέω μέν ὁρμέω , παιδεύω δέ παιδεία λόγος παντοδαπής καί ὁ ἔξοχος ὁ σύγκλητος συναριθμέω . πᾶς δέ ἑκούσιος λίπος , ὁ κατά ὁ Ὄλυμπος προσφοιτάω σεμνεῖον κείρω τε ὁ κόμη καί ὁ μοναχικός ὑπέρχομαι βίος , ἔνθα καί συχνός διανύω χρόνος ἄξιος κρίνω ὁ θρόνος ὁ πατριαρχικός . ὁ δέ γε βασιλεύς νόσος λαμβάνω καί οὗτος κάμνω ἐπί μακρός καί ταλαίπωρος μένος καί ἤδη κατεργάζομαι , καί ἀπαραίτητος αὐτός γιγνώσκω ἔπειμι ὁ τελευτή , ὁ μέν βασίλειος ὁ υἱός αὐτός καταλείπω τρεῖς εἰμί , οὖς αὐτός ὁ σύνοικος Εὐδοκία γείνομαι , ὁ μέν δύο ὁ Μιχαήλ τε καί ὁ Ἀνδρόνικος ἰδιωτεύω ἔτι , ὁ δέ Κωνσταντῖνος βασιλεύω , καί αὐτός Αὐγοῦστα ἀναρρέω . ὅθεν οὗτος καί πορφυρογέννητος εἰμί , ὅς αὐτίκα καί πρό ὁ ἄλλος ὁ βασιλικός παράσημον κοσμέω , εἶτα καί ὁ λοιπός ἀναγορεύω . οὗτος μέν οὖν ἐφίστημι ὁ ἀρχή , αὐτός δέ ὁ μήτηρ βασιλίς τε καί τροφός καί κύριος , ὁ σύμπας εἶπον , καταλείπω , ἐπί αὐτός ὁ ὁ βασίλεια μεταχείρισις ποιέω , δοκέω αὐτός σώφρων τε καί πρός παῖς ἀγωγή δεξιός καί φύω πρός πρᾶγμα διοίκησις , πρότερος Ὅρκος ἐκ αὐτός ἀπαιτέω ἔγγραφος ὡς οὖον πρός γάμος ἔρχομαι δύο . ὁ δέ ἔγγραφος παρά ἐκεῖνος βεβαιόω ὁ πατριάρχης δίδωμι φυλάσσω · ἀλλά καί ὁ ὁ σύγκλητος βουλή ἅπας ἔγγραφος κατατίθημι μή ἄν ποτός βασιλεύς ἕτερος ἀναλέγω , εἰμί μή ὁ παῖς αὐτός . ἐπί οὗτος ὁ μέν ἐκλείπω , βασιλεύω ἑπτά πρός ὁ ἥμισυς ἐνιαυτός , ζῶ δέ ἐξήκω ἢ καί τίς οὗτος ἐπέκεινα . ὁ μέντοι ἀδελφός αὐτός Καῖσαρ βασιλεύω τιμάω καί σύμβουλος ἔχω καί ὁ μυστήριον συνίστωρ . λόγος δέ οὐ ὁμιλέω ἀγαπάω οὗτος καί ὁ λόγιος σέβομαι , καί λέγω βούλομαι μᾶλλον ἐκ λόγος ἢ ὁ βασίλεια γνωρίζω . ὁ δέ ἐπίβουλος αὐτός μή ἄλλως κακῶς διατίθημι φάσκω ἢ μόνος ὡς ὠνέομαι - ὁ χράομαι αὐτός , ὡς ὁ νόμος αὐτός ὁ 2 ( ἐλευθερία ἀφαιρέω .