joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 14.1
Ἄρτι δὲ καταστάντος τοῦ Λέοντος αὐτοκράτορος ὁ Ἄσπαρ ἐπέκειτο βιάζων αὐτὸν Καίσαρα ποιῆσαι θάτερον τῶν υἱῶν αὐτοῦ κατὰ τὴν ὑπόσχεσιν . ἀναβαλλομένου δ’ αὐτοῦ ὁ Ἄσπαρ τῆς βασιλικῆς ἁλουργίδος ἁψάμενος ἔφη “ βασιλεῦ , τὸν ταύτην ἀμπεχόμενον ψεύδεσθαι οὐ χρεών ” · καὶ ὃς ἀνθυπήνεγκεν “ ἀλλ᾿ οὐδὲ βιάζεσθαι καὶ ἄγεσθαι ὡς ἀνδράποδον . ” μέχρι δὲ τέλους ἀντέχειν μὴ οἶός τε ὤν , εἴκων ἀνάγκῃ Καίσαρα ποιεῖ ἀπὸ πατρικίου τὸν τοῦ Ἄσπαρος παῖδα , Ἀρδαβουρίου δὲ ἀδελφόν . τοῦτο καὶ τῇ συγκλήτῳ ἔδοξεν ἀποθύμιον καὶ τὸν δῆμον τῆς πόλεως εἰς στάσιν ἐκίνησεν . ἐδεδίεσαν γὰρ μὴ εἰς τὸ γένος τοῦ Ἄσπαρος περιστάντος τοῦ κράτους παρρησίας αὖθις λαβόμενοι οἱ Ἀρειανοὶ πλείονα κακὰ τῶν προτέρων εἰς τοὺς ὀρθοδόξους ἐνδείξωνται . συνελθόντες οὖν οἱ τοῦ κλήρου καὶ οἱ μονάζοντες καὶ τοῦ δήμου τῆς πόλεως ὅσον ὑγιῶς ἐφρόνει περὶ τὴν πίστιν , ἐδέοντο τοῦ βασιλέως ὁμόφρονα σφίσι Καίσαρα προχειρίσασθαι . ὁ δὲ τότε μὲν οἷς τε εἶπε καὶ οἷς ἐποίησε τὴν στάσιν κατηύνασε . μεταξὺ δὲ παραρρυέντος καιροῦ , ἐπιβουλεύοντας αὐτῷ γνοὺς τοὺς περὶ Ἄσπαρα , κἀκεῖνον καὶ τὸν Ἀρδαβούριον ἔκτεινε . Ἰσοκάσιον δὲ τὸν κοιαίστωρα λόγιον ἄνδρα , διαβληθέντα ἐπ’ ἄλλοις τέ τισι καὶ ἐπὶ ἑλληνισμῷ , τῆς ἀξίας γυμνώσας τῷ ἐπάρχῳ παρέδωκεν εἰς ἐξέτασιν · εἰσαγομένῳ δ’ εἰς τὸ δικαστήριον ἐν σχήματι κατακρίτου ἔφη αὐτῷ ὁ ἔπαρχος “ ὁρᾷς , Ἰσοκάσιε , ἐν οἵᾳ εἰ καταστάσει ” ; ὁ δὲ ὁρῶ εἶπεν καὶ οὐ ξε - νίζομαι ὅτι ἄνθρωπος ὢν ἀνθρωπίναις περιπέπτωκα συμφοραῖς · σὺ δὲ δίκασον ἐπ’ ἐμοί , ὡς ἐδίκαζες σὺν ἐμοί . ” τούτων ἀκούσας ὁ δῆμος , τὸν μὲν βασιλέα εὐφήμησε , τὸν δ’ Ἰσοκάσιον ἐξαρπάσαντες εἰς τὴν ἐκκλησίαν ἀπήγαγον · βαπτισθέντα δὲ τοῦτον μαθὼν ὁ κρατῶν ἥσθη . οὗτος ὁ βασιλεὺς εἶχε γυναῖκα κεκλημένην Bηρίναν , ἐξ ἧς ἐγένοντο αὐτῷ θυγατέρες δύο , Ἀριάδνη καὶ Λεοντία · ὧν τὴν μὲν τῷ Ζήνωνι κατηγγύησε , τὴν δὲ Λεοντίαν συνέζευξε τῷ πατρικίῳ Μαρκιανῷ , υἱῷ Ἀνθεμίου τοῦ βασιλεύσαντος ἐν τῇ Ῥώμῃ . ἐπὶ τούτου τοῦ βασιλέως γέγονεν ἐν τῇ νέᾳ Ρώμῃ φρικωδέστατος ἐμπρησμός , ὃς ἀπὸ ἴως θαλάσσης , ἀπὸ τοῦ ἀρκτῴου δηλαδὴ μέρους ἕως τοῦ μεσημβρινοῦ , τὴν πόλιν διέζωσεν , εἰς μῆκος δὲ διεξῆλθεν ἀπὸ τοῦ Βοοσπορίου μέχρι τοῦ ναοῦ τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ καλυβίτου , πρὸς δὲ νότον ἀπὸ τοῦ ναοῦ τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Θωμᾶ μέχρι τοῦ ναοῦ τῶν μεγάλων μαρτύρων Σεργίου καὶ Βάκχου · ἐν δὲ τῷ μέσῳ τῆς πόλεως ἀπὸ τῶν Λαύσου ἕως τοῦ Ταύρου τὰ ἐν μέσῳ πάντα κατέκαυσε . ὅτε λέγεται καὶ ὁ Ἄσπαρ διαθέειν τὰς ἀγυιὰς ἀγγεῖον ὕδατος πλῆρες ἐπὶ τῶν ὤμων φέρων καὶ τὸν δῆμον παρακαλῶν ὁμοίως ποιεῖν , ἔνα τὸ πῦρ κατασβέσωσι , καὶ διδοὺς ἑκάστῳ ὑπὲρ μισθοῦ νόμισμα ἀργυροῦν . διήρκεσε δὲ τὸ πῦρ ἐκεῖνο τὴν πόλιν νεμόμενον ἐφ’ ἡμερῶν τετρακτύν , καὶ κατέκαυσε πρὸς τοῖς ἄλλοις τόν τε ἐν τῷ Σενάτῳ καλουμένῳ μέγιστον οἶκον , εἰς ὃν ἥ τε γερουσία καὶ οἱ λογάδες συνερχόμενοι ἐβουλεύοντο , καὶ αὐτὸς ὁ βασιλεύων , ὅτε στολὴν ὑπατικὴν ἀνελάμβανεν , ἔργον περιφανὲς καὶ ὑπέρλαμπρον , καὶ τὸ καλούμενον Νύμφαιον , οἶκον ἕτερον ἀντικρὺ κείμενον τοῦ προρρηθέντος οἴκου , εἰς τὸ τοὺς γάμους γίνεσθαι ἐν αὐτῷ χρηματίζοντα τῶν μὴ κεκτημένων οἴκους , χωροῦντας πλῆθος ἐν ἑαυτοῖς · καὶ ἕτερον οἶκον ἐν τῷ Ταύρῳ βασιλικὸν πολυτελῆ τε καὶ μέγιστον · καὶ ἐπὶ τούτοις ναοὺς περιφανεστάτους καὶ ἰδιωτικὰς οἰκίας τῶν λαμπροτέρων πολλάς . τούτου κρατοῦντος λέγεται καὶ σεισμὸν γενέσθαι σφοδρότατον ἐν Ἀντιοχείᾳ , ὡς μικροῦ τὴν πόλιν ἐκείνην πᾶσαν καταπεσεῖν . ὑσθῆναι δὲ καὶ σποδὸν ἐν τῇ Βυζαντίδι πολλήν , ὥστε καὶ εἰς παλαιστὴν αὐτὴν ὑψωθῆναι . ἐκ τούτου δὲ δεδειλιακότα τὸν βασιλέα τῆς πόλεως ἐξελθεῖν καὶ διατρίβειν ἐπὶ πολὺ κατὰ τὸν ἅγιον Μάμαντα . οὗτος βασιλεύσας στρατοπεδάρχην προεχειρίσατο Ῥουστίκιον , ἄνδρα γενναῖόν τε καὶ στρατηγικώτατον · θανόντος δ’ ἐκείνου τὸν τῆς βασιλίσσης Βηρίνης ὁμαίμονα Βασιλίσκον ἀνθείλετο . ὃς σὺν στόλῳ πολλῷ κατὰ Γιζερίχου στρατεύσας ἐν Ἀφρικῇ ἡττήθη λίαν αἰσχρῶς καὶ τὸ πλεῖον στόλου ἀπέβαλε , ὡς μέν τινες ἱστοροῦσιν , ἐκ κακοβουλίας καὶ τοῦ μὴ στρατηγικῶς διαθεῖναι τὸν πόλεμον , ὡς δ’ ἕτεροι , ἐκ προδοσίας · χρήματα γὰρ αὐτὸν λαβεῖν πλεῖστά φασι παρὰ Γιζερίχου , καὶ τοῦ πολέμου συρραγέντος στρέψαι τὴν στρατηγίδα τριήρη , καὶ πρύμναν κρουσάμενον εἰς φυγὴν τραπέσθαι , A κἀντεῦθεν θάρσος μὲν ἐνεικέναι τοῖς ἐναντίοις , τῶν δ’ οἰκείων καταβαλεῖν τὰ φρονήματα , καὶ τὸν μὲν ἐπανελθεῖν δυσκλεῶς μετ’ ὀλίγων , τοὺς δὲ λοιποὺς ἐν τῇ ναυμαχίᾳ πεσεῖν . τούτῳ τῷ βασιλεῖ ἔγγονος ἐξ Ἀριάδνης τῆς θυγατρὸς ἐγεννήθη καὶ Ζήνωνος , ὃν Λέοντα ὀνομάσας ἐκεῖνος βασιλικῷ ταινιοῖ διαδήματι ἐπὶ πάνυ νηπίᾳ τῇ ἡλικίᾳ . τὸν γὰρ Ζήνωνα τῇ βασιλείᾳ μὴ προσήκοντα ἔκρινεν , ὅτι μήτε τὴν γνώμην εἶχε βασιλικὴν μήτε μὴν εἶδος ἄξιον τυραννίδος , ἀλλὰ καὶ τὴν ὄψιν ἦν εἰδεχθέστατος καὶ τὴν ψυχὴν εἶχε τῆς ὄψεως χείρονα . διὰ τοῦτό τινες ἱστοροῦσιν ἀναιρεθῆναι τὸν Ἄσπαρα καὶ τὸν Ἀρδαβούριον παρὰ τοῦ αὐτοκράτορος Λέοντος , θέλοντος τὸν θυγατριδοῦν αὐτοῦ τὸν μικρὸν Λέοντα βασιλεύειν , φοβουμένου δ᾿ ἐκείνους ὡς μέγα δεδυνημένους , μήποτε τῆς νηπιότητος ἐκείνου καταφρονήσαντες τὴν ἀρχὴν σφετερίσωνται . ἐπὶ τούτου τοῦ βασιλέως καὶ ἡ τιμία τῆς ὑπεραγίας θεοτόκου ἐσθὴς εἰς Κωνσταντινούπολιν ἐκομίσθη ἐκ Παλαιστίνης , καὶ ἀπετέθη ἐν τῷ παρ’ αὐτοῦ δομηθέντι ναῷ ἐν Βλαχέρναις ἐν ἀργυρέᾳ σορῷ · δι’ ἣν καὶ ὁ ναὸς Ἀγία σορὸς κατωνόμασται . τοῦ πατριάρχου δὲ θανόντος Ἀνατολίου , ὃς ἐπ’ ἔτη τῆς ἐκκλησίας προέστη ὀκτώ , Γεννάδιος χειροτονεῖται . τούτου δὲ ἐνιαυτοῖς τὴν ἐκκλησίαν ἰθύναντος δέκα ἐπὶ τρισί , καὶ τὴν ζωὴν ἐκμετρήσαντος , ἀντεισήχθη Ἀκάκιος . καὶ ὁ βασιλεὺς δὲ Λέων νοσήσας ἐξέλιπεν , ὀκτωκαίδεκα βασιλεύσας ἐνιαυτούς , τὸν μικρὸν Λέοντα διάδοχον τῆς βασιλείας καταλιπών . κεκόσμητο δὲ καὶ ἄλλαις μὲν ἀρεταῖς , ἐπέλαμπε δ’ ἐκείνῳ μάλιστα τὸ φιλοίκτιστον , εἰωθότι λέγειν ὅτι ὥσπερ ὁ ἥλιος οἶς ἐπιλάμπει , τῆς θέρμης αὐτοῦ μεταδίδωσιν , οὕτω δεῖ καὶ τὸν βασιλέα , οἶς ἂν ἐπιβλέψῃ , οἴκτου αὐτοὺς ἀξιοῦν .
Lemmas: ἄρτι δέ καθίστημι ὁ Λέων αὐτοκράτωρ ὁ Ἄσπαρ ἐπίκειμαι βιάζω αὐτός Καῖσαρ ποιέω ἕτερος ὁ υἱός αὐτός κατά ὁ ὑπόσχεσις . ἀναβάλλω δέ αὐτός ὁ Ἄσπαρ ὁ βασιλικός ἁλουργίς ἅπτω φημί “ βασιλεύς , ὁ οὗτος ἀμπέχω ψεύδω οὖον χρέος ” · καί ὅς ἀνθυπήνεγκεν “ ἀλλά οὐδέ βιάζομαι καί ἄγω ὡς ἀνδράποδον . ” μέχρι δέ τέλος ἀντέχω μή οἷος τε εἰμί , εἴκω ἀνάγκη Καῖσαρ ποιέω ἀπό πατρίκιος ὁ ὁ Ἄσπαρος παῖς , Ἀρδαβούριος δέ ἀδελφός . οὗτος καί ὁ σύγκλητος δοκέω ἀποθύμιος καί ὁ δῆμος ὁ πόλις εἰς στάσις κινέω . δείδω γάρ μή εἰς ὁ γένος ὁ Ἄσπαρος περιίστημι ὁ κράτος παρρησία αὖθις λαμβάνω ὁ Ἀρειανός πλείων κακός ὁ πρότερος εἰς ὁ ὀρθόδοξος ἐνδείκνυμι . συνέρχομαι οὖν ὁ ὁ κλῆρος καί ὁ μονάζω καί ὁ δῆμος ὁ πόλις ὅσος ὑγιής φρονέω περί ὁ πίστις , δήω ὁ βασιλεύς ὁμόφρων ὅς Καῖσαρ προχειρίζω . ὁ δέ τότε μέν ὅς τε εἶπον καί ὅς ποιέω ὁ στάσις κατευνάζω . μεταξύ δέ παραρρέω καιρός , ἐπιβουλεύω αὐτός γιγνώσκω ὁ περί Ἄσπαρ , ἐκεῖνος καί ὁ Ἀρδαβούριος ἐκτείνω . Ἰσοκάσιος δέ ὁ κοιαίστωρ λόγιος ἀνήρ , διαβάλλω ἐπί ἄλλος τε τις καί ἐπί Ἑλληνισμός , ὁ ἄξιος γυμνόω ὁ ἔπαρχος παραδίδωμι εἰς ἐξέτασις · εἰσάγω δέ εἰς ὁ δικαστήριον ἐν σχῆμα κατάκριτος φημί αὐτός ὁ ἔπαρχος “ ὁράω , Ἰσοκάσιος , ἐν οἷος εἰμί κατάστασις ” ; ὁ δέ ὁράω εἶπον καί οὖον ξεʹ - νίζω ὅτι ἄνθρωπος εἰμί ἀνθρώπινος περιπίπτω συμφορά · σύ δέ δικάζω ἐπί ἐγώ , ὡς δικάζω σύν ἐγώ . ” οὗτος ἀκούω ὁ δῆμος , ὁ μέν βασιλεύς εὐφημέω , ὁ δέ Ἰσοκάσιος ἐξαρπάζω εἰς ὁ ἐκκλησία ἀπάγω · βαπτίζω δέ οὗτος μανθάνω ὁ κράτος ἥδομαι . οὗτος ὁ βασιλεύς ἔχω γυνή καλέω bηριναω , ἐκ ὅς γίγνομαι αὐτός θυγάτηρ δύο , Ἀριάδνη καί Λεοντία · ὅς ὁ μέν ὁ Ζήνων κατεγγυάω , ὁ δέ λεοντιάω συζεύγνυμι ὁ πατρίκιος Μαρκιανός , υἱός Ανθεμίου ὁ βασιλεύω ἐν ὁ Ῥώμη . ἐπί οὗτος ὁ βασιλεύς γίγνομαι ἐν ὁ νέος ρώμη φρικώδης ἐμπρησμός , ὅς ἀπό ἴωσις θάλασσα , ἀπό ὁ ἀρκτῷος δηλαδή μέρος ἠώς ὁ μεσημβρινός , ὁ πόλις διαζώννυμι , εἰς μῆκος δέ διεξέρχομαι ἀπό ὁ Βοσπόριος μέχρι ὁ ναός ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ καλυβίτης , πρός δέ νότος ἀπό ὁ ναός ὁ ἅγιος ἀπόστολος Θωμᾶς μέχρι ὁ ναός ὁ μέγας μάρτυς Σέργιος καί Βάκχος · ἐν δέ ὁ μέσος ὁ πόλις ἀπό ὁ Λαῦσος ἠώς ὁ Ταῦρος ὁ ἐν μέσος πᾶς κατακαίω . ὅτε λέγω καί ὁ Ἄσπαρ διαθέω ὁ ἀγυιά ἀγγεῖον ὕδωρ πλήρης ἐπί ὁ ὦμος φέρω καί ὁ δῆμος παρακαλέω ὁμοίως ποιέω , νάω ὁ πῦρ κατασβέννυμι , καί δίδωμι ἕκαστος ὑπέρ μισθός νόμισμα ἀργύρεος . διαρκέω δέ ὁ πῦρ ἐκεῖνος ὁ πόλις νέμω ἐπί ἡμέρα τετρακτύς , καί κατακαίω πρός ὁ ἄλλος ὁ τε ἐν ὁ σενάτον καλέω μέγας οἶκος , εἰς ὅς ὅς τε γερουσία καί ὁ λογάς συνέρχομαι βουλεύω , καί αὐτός ὁ βασιλεύω , ὅτε στολή ὑπατικός ἀναλαμβάνω , ἔργον περιφανής καί ὑπέρλαμπρος , καί ὁ καλέω νύμφαιον , οἶκος ἕτερος ἀντικρύ κεῖμαι ὁ προρέω οἶκος , εἰς ὁ ὁ γάμος γίγνομαι ἐν αὐτός χρηματίζω ὁ μή κτάομαι οἶκος , χωρέω πλῆθος ἐν ἑαυτοῦ · καί ἕτερος οἶκος ἐν ὁ Ταῦρος βασιλικός πολυτελής τε καί μέγας · καί ἐπί οὗτος ναός περιφανής καί ἰδιωτικός οἰκίον ὁ λαμπρός πολύς . οὗτος κράτος λέγω καί σεισμός γίγνομαι σφοδρός ἐν Ἀντιόχεια , ὡς μικρός ὁ πόλις ἐκεῖνος πᾶς καταπίπτω . ὕω δέ καί σποδός ἐν ὁ Βυζαντίς πολύς , ὥστε καί εἰς παλαιστής αὐτός ὑψόω . ἐκ οὗτος δέ δειλιάζω ὁ βασιλεύς ὁ πόλις ἐξέρχομαι καί διατρίβω ἐπί πολύς κατά ὁ ἅγιος Μάμαντας . οὗτος βασιλεύω στρατοπεδάρχης προχειρίζω Ῥούστικος , ἀνήρ γενναῖος τε καί στρατηγικός · θνῄσκω δέ ἐκεῖνος ὁ ὁ βασίλισσα Βηρίνη ὁμαίμων Βασιλίσκος ἀνθαιρέομαι . ὅς σύν στόλος πολύς κατά Γιζέριχος στρατεύω ἐν Ἀφρική ἡσσάομαι λίαν αἰσχρῶς καί ὁ πλείων στόλος ἀποβάλλω , ὡς μέν τις ἱστορέω , ἐκ κακοβουλία καί ὁ μή στρατηγικός διατίθημι ὁ πόλεμος , ὡς δέ ἕτερος , ἐκ προδοσία · χρῆμα γάρ αὐτός λαμβάνω πλεῖστος φημί παρά Γιζέριχος , καί ὁ πόλεμος συναράσσω στρέφω ὁ στρατηγίς τριήρης , καί πρύμνα κρούω εἰς φυγή τρέπω , A ἐντεῦθεν θάρσος μέν ἐνίημι ὁ ἐναντίος , ὁ δέ οἰκέω καταβάλλω ὁ φρόνημα , καί ὁ μέν ἐπανέρχομαι δυσκλεής μετά ὀλίγος , ὁ δέ λοιπός ἐν ὁ ναυμαχία πίπτω . οὗτος ὁ βασιλεύς ἔγγονος ἐκ Ἀριάδνη ὁ θυγάτηρ γεννάω καί Ζήνων , ὅς Λέων ὀνομάζω ἐκεῖνος βασιλικός ταινιόω διάδημα ἐπί πάνυ νήπιος ὁ ἡλικία . ὁ γάρ Ζήνων ὁ βασίλεια μή προσήκω κρίνω , ὅτι μήτε ὁ γνώμη ἔχω βασιλικός μήτε μήv εἶδος ἄξιος τυραννίς , ἀλλά καί ὁ ὄψις εἰμί εἰδεχθής καί ὁ ψυχή ἔχω ὁ ὄψις χείρων . διά οὗτος τις ἱστορέω ἀναιρέω ὁ Ἄσπαρ καί ὁ Ἀρδαβούριος παρά ὁ αὐτοκράτωρ Λέων , ἐθέλω ὁ θυγατριδοῦς αὐτός ὁ μικρός Λέων βασιλεύω , φοβέω δέ ἐκεῖνος ὡς μέγας δύναμαι , μήποτε ὁ νηπιότης ἐκεῖνος καταφρονέω ὁ ἀρχή σφετερίζω . ἐπί οὗτος ὁ βασιλεύς καί ὁ τίμιος ὁ ὑπεράγιος θεοτόκος ἐσθής εἰς Κωνσταντινούπολις κομίζω ἐκ Παλαιστίνη , καί ἀποτίθημι ἐν ὁ παρά αὐτός δομάω ναός ἐν Βλαχέρναις ἐν ἀργύρεος σορός · διά ὅς καί ὁ ναός Ἅγιος σορός κατονομάζω . ὁ πατριάρχης δέ θνῄσκω Ἀνατόλιος , ὅς ἐπί ἔτος ὁ ἐκκλησία προίστημι ὀκτώ , Γεννάδιος χειροτονέω . οὗτος δέ ἐνιαυτός ὁ ἐκκλησία ἰθύναντος δέκα ἐπί τρεῖς , καί ὁ ζωή ἐκμετρέω , ἀντέχω Ἀκάκιος . καί ὁ βασιλεύς δέ Λέων νοσέω ἐκλείπω , ὀκτωκαίδεκα βασιλεύω ἐνιαυτός , ὁ μικρός Λέων διάδοχος ὁ βασίλεια καταλείπω . κοσμέω δέ καί ἄλλος μέν ἀρετή , ἐπιλάμπω δέ ἐκεῖνος μάλιστα ὁ φιλοίκτιστος , εἴωθα λέγω ὅτι ὥσπερ ὁ ἥλιος οἶς ἐπιλάμπω , ὁ θέρμη αὐτός μεταδίδωμι , οὗτος δεῖ καί ὁ βασιλεύς , οἶς εἄν ἐπιβλέπω , οἶκτος αὐτός ἀξιόω .