joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 15.26
Τῇ᾿ δὲ βασιλίσσῃ πατρὶς ἦν ἡ χώρα τῶν Παφλαγόνων , πατέρες δ᾿ αὐτῇ Μαρῖνος καὶ Θεοκτίστη τῶν εὖ γεγονότων ἐν τῇ χώρᾳ τῇ κατ᾿ αὐτούς , εὐσεβεῖς δὲ ἄμφω καὶ τῶν σεβασμίων εἰκόνων προσκυνηταί . τῆς δὲ Θεοδόρας τῷ βασιλεῖ συζυγείσης καὶ ἡ μήτηρ αὐτῆς Θεοκτίστη , ἣ καὶ Φλωρῖνα ἐπωνομάζετο , ζωστὴ καὶ πατρικία τετίμητο . ᾤκει δὲ κατὰ τὴν μονὴν τῶν Γαστριῶν , ὡς δέ τινες λέγουσι καὶ τὴν μονὴν αὐτὴν ἐκείνη ἐδείματο . ὡς γοῦν πρὸς μάμμην ἀπήγοντό ποτε πρὸς αὐτὴν τὰ τοῦ βασιλέως θυγάτρια , ἦσαν δὲ πέντε , καὶ αἱ κλήσεις ἐκείνων αὗται , Θέκλα καὶ Ἄννα , Ἀναστασία τε καὶ σὺν Πουλχερίᾳ Μαρία . ἡ δὲ δωρήμασι τὰς παῖδας ἐδεξιοῦτο , καὶ ἰδίᾳ παραλαμβάνουσα παρῄνει τὰς ἁγίας εἰκόνας σεβάζεσθαι , καὶ ἐκ κιβωτίου σεβάσμια ἐκφέρουσα ἐκτυπώματα προσκυνεῖν αὐτὰ παρεσκεύαζε τὰς θυγατριδᾶς καὶ ἀσπάζεσθαι , καὶ ταῖς κεφαλαῖς αὐτῶν ἐπετίθει καὶ ταῖς προσόψεσι . καί ποτε ἐκεῖθεν ἐπανηκούσας τὰς παῖδας ἠρώτα ὁ βασιλεὺς τί παρὰ τῆς μάμμης αὐταῖς γἐνοιτο καὶ τίνα παρ᾿ ἐκείνης αὐταῖς λέγοιντο . αἱ μὲν οὖν λοιπαὶ ἐσιώπων , ἡ Πουλχερία δὲ νηπιάζουσα ἔτι τἄλλα τε διηγεῖτο ψελλιζούσῃ φωνῇ καὶ προσεπῆγεν ὡς εἴη τῇ μάμμῃ νινία ἐν κιβωτίῳ , τὰς εἰκό - νᾶς οὕτω καλοῦσα , καὶ ταῦτα τῇ κεφαλῇ καὶ τοῖς προσώποις ἡμῶν ἐπιτίθησι καὶ ἀσπάζεσθαι δίδωσιν . ἐντεῦθεν τὰς σεπτὰς εἰκόνας γνοὺς διδάσκεσθαι προσκυνεῖν τὰς αὐτοῦ θυγατέρας παρὰ τῆς μάμμης , οὐκέτι πρὸς αὐτὴν ἀπάγεσθαι τὰς παῖδας παρακεχώρηκεν , ἕτερον δὲ οὐδὲν λυπηρὸν εἰς τὴν Θεοκτίστην εἰργάσατο , αἰδούμενος ἐκείνην διὰ τὸ κῆδος καὶ πλέον διὰ τὴν ἀρετήν , ἣ καὶ πολλάκις ἤλεγχε τοῦτον , ὅτι τοὺ ’ς ὀρθοδόξους ἐκόλαζε καὶ ταῖς ἱεραῖς εἰκόσιν ἐνύβριζε , καὶ διὰ ταῦτα ἀπεχθῶς διακεῖσθαι πρὸς αὐτὸν ἐπληροφόρει πᾶν τὸ ὑπήκοον . τοιοῦτον δή τι καὶ περὶ τὴν βασιλίδα ἐγένετο . ἦν τι παρὰ τοῖς ἀνακτόροις ἀνθρώπιον καὶ τοῦ νοῦ πάσχον καὶ τῆς γλώσσης παρακοπήν , καὶ ἦν οἷον ἄθυρμά τι τῷ βασιλεῖ · τῷ δὲ τοιούτῳ τυγχάνοντι ἦν καὶ ἡ γυναικωνῖτις βατή . καί ποτε τὸν τῆς Αὐγούστης εἴσεισι θάλαμον · ἡ δ’ ἔτυχε τότε ἁγίας εἰκόνας ἀσπαζομένη καὶ προσκυνοῦσα , ἐτίμα γὰρ διαφερόντως ἀγνοίᾳ τοῦ ξυνευνέτου , τὸ δ’ ἀνθρωπάριον ἐκεῖνο τὰ θεῖα θεασάμενον ἐκτυπώματα , “ τί ταῦτα ; ” ἤρετο τὴν βασίλισσαν . ἡ δὲ ἀφελῶς πως πρὸς ἐκεῖνο “ ταῦτα ” εἷπε “ τὰ καλά μου νινία . ” ἐκεῖθεν οὖν ἐξελθὸν τὸ παράφορον ἐκεῖνο ἀνδράριον εὗρε τὸν Θεόφιλον ἑστιώμενον . ἤρετο οὖν ὁ βασιλεὺς αὐτὸν ὅθεν ἥκει . ὁ δὲ παρὰ τῇ Μάννᾳ πορευθῆναι ἀντέφησεν , οὕτω γὰρ ἐκάλει τὴν δέσποιναν , καὶ ἔχειν αὐτὴν ἔλεγε νινία καλά . εἰκόνας οὖν εἶναι τὰ νινία ὑποτοπήσας ὁ βασιλεύς , ἐξώργιστο καὶ πρὸς τὴν βασιλίδα πνέων θυμοῦ καὶ ὕβρεις ὕβρεις ἐκείνης κατέχεε καὶ εἰδωλολάτριν ὠνόμαζε , τὰ εἰρημένα παρὰ τοῦ Δένδερι διηγούμενος · οὕτω γὰρ τό παρακεκομμένον ἐκεῖνο ἐκαλεῖτο ἀνθρώπιον . ἡ δὲ σοφῶς τὸν ἄνδρα κατεσοφίσατο · “ οὐ γὰρ εἰκόνας εἶδεν ὁ Δένδερις ” ἔλεγεν , “ ἀλλὰ τῶ κατόπτρῳ μου ἐνατενιζούσης τὰς ἐκεῖθεν ἀντανακλωμένας ἐώρα μορφὰς καὶ ταύτας ωιωία ὠνόμασεν . ” οὕτω πιθανῶς τὸν λόγον συμπλάσασα τὴν ὀργὴν τοῦ βασιλέως ἐμάλαξε καὶ τὸν θυμὸν κατεστόρεσεν . ἦν δὲ τοῖς εὐσεβέσι λίαν βαρύς , σπεύδων πάντας τῆς οἰκείας δυσσεβείας ποιήσασθαι κοινωνούς , καὶ ὥσπερ τοῦ δικαίου διάπυρος ἦν ζηλωτής , οὕτω καὶ τῆς εὐσεβείας , ὡς ἐκείνῳ ἐδόκει , καὶ ἀποστῆσαι τῆς τῶν εἰκόνων τιμῆς ἐφιλονείκει περιμανῶς τὸ ὑπήκοον . ἐντεῦθεν ἐκόλαζε πλείστους , τῆς εἰδωλομανίας , ὡς ἔλεγεν ἀκολάστῳ γλώσσῃ , αὐτοὺς ἀφιστῶν , καὶ πολλοὺς εἰργάσατο ὁμολογητάς . Ἰωάννην δὲ τὸν σύγκελλον , ὃς αὐτοῦ διδάσκαλος γέγονε καὶ τῆς δυσσε - ἦν κοινωνός , πρὸς τοὺς Ἀγαρηνοὺς ἐξαπέστειλεν , ἐπιδείξασθαι σφίσι τὸν πλοῦτον τῆς βασιλείας Ρωμαίων βουλόμενος . στέλλει δ’ αὐτὸν σὺν χρήμασι μάλα πολλοῖς , ὧν τὰ μὲν δῶρα πέπομφε τῷ τῶν Ἀγαρηνῶν ἀρχηγῷ , τὰ δὲ εἰς ὑπηρεσίαν τῷ πεμφθέντι ἀπένειμεν , ἐν οἷς καὶ διττὰ ἐτύγχανον χερνιβόξεστα χρύσεα τε καὶ διάλιθα καὶ τέχνης ἀκριβοῦς ἐνδεικνύμενα χάριτας . τούτων δὲ πάντων ἐπέκεινα λέγεται δοῦναι αὐτῷ καὶ χρυσοῦ χαράγματα κεντηνάρια τεσσαράκοντα , ἔν ἔχοι δωρεῖσθαι τῶν Ἀγαρηνῶν οἶς βούλοιτο φιλοτίμως τε καὶ δαψιλῶς , κἀντεῦθεν τοὺς βαρβάρους ἐκπλήττοι , λογιζομένους ὡς εἰ τοσοῦτον οἶ τοῦ ἄνακτος εὐποροῖεν , αὐτὸς ἐκεῖνος πόσου ἄν εἴη κύριος πλούτου . ἀφικόμενος οὖν εἰς τὴν τοῦ Βαγδᾶ πόλιν ὁ σύγκελλος , αὕτη δ’ ἐστὶν ἡ παλαιὰ Βαβυλών , καὶ τῷ τῶν Ἀγαρηνῶν ἀρχηγῷ εἰς θέαν ἐλθὼν καἰ διαλεχθεὶς καὶ τὰ ἐκ βασιλέως δῶρα προσαγαγών , καὶ διὰ ταῦτα καὶ διὰ τὴν τοῦ λόγου δύναμιν , ἦν γὰρ εἰς διάλεξιν περιδέξιος , καὶ ἐτιμᾶτο καὶ ἐθαυμάζετο . πλέον δ’ ἐξεθάμβησε τοὺς βαρβάρους φιλοτιμότατα πρὸς αὐτοὺς διακείμενος . εἰ γάρ τινες ἐκείνῳ προσῄεσαν ἢ παρὰ τοῦ σφετέρου στελλόμενοι ἄρχοντος ἢ κατά τινα χρείαν ἄλλην , χρήμασιν αὐτοὺς ἐδεξιοῦτο μεγάλοις , ὡς καὶ χαίρειν καὶ τεθηπέναι τοὺς ταῦτα λαμβάνοντας . ὁμέστιον δέ ποτε τοῦτον τοῦ Ἀμερμουμνῆ ποιουμένου , τὸ ἴν τῶν χρυσῶν ἐκείνων χερνιβοξέστων εἶχεν ἐκεῖ , ὕδωρ αὐτῷ ἐπιχέων κατὰ χειρός · τοῦτο γοῦν ἀμελῶς κείμενον , οὕτω γὰρ ποιῆσαι τοῖς αὐτοῦ θεράπουσιν ἐνετείλατο , ἔν’ ἀπόληται , παρά του ἐκλάπη . ὡς δὲ ζητοῦ μένον οὐκ ἦν , οἶ βάρβαροι θροῦν ἤγειραν , καὶ τὸ πολύτιμον ἐκείνου καὶ τὸ κάλλος θαυμάζοντες . ὁ δὲ μὴ μέλειν αὐτῷ περὶ τοῦ ἀπολομένου εἰπὼν τοῖς μὲν βαρβάροις ἔκπληξιν ἐνεποίησε , τοιούτου χρήματος καὶ ἀφροντιστοῦντα ὁρῶσιν αὐτόν , τοῖς δ’ ἑαυτοῦ θεράπουσι τὸ ἕτερον ἐνεγκεῖν προετρέπετο , ὃ κομισθὲν εἰς πλέον θάμβος τοὺς βαρβάρους ἐνῆκεν . ἀντιφιλοτιμούμενος δὲ καὶ ὁ τῶν Ἀγαρηνῶν ἀρχηγὸς πολλοῖς τὸν Ἰωάννην ἐδεξιοῦτο δωρήμασι , καὶ ἐπὶ πᾶσιν αὐτῷ αἰχμαλώτους παρ’ ἔσχετο · ἑκατόν , ἀμφιάσας αὐτοὺς λαμπροτέροις ἐσθήμασιν . ἐπανελθὼν οὖν ἐκεῖθεν ὁ Ἰωάννης καὶ τῷ βασιλεῖ τὰ ἐκεῖ διη - γούμενος καὶ τῶν ἀρχικῶν οἰκιῶν σχήματά τε καὶ ποικιλίαν , εἰς ἔρωτα κεκίνηκε τοιαῦτα δομήσασθαι . καὶ μέντοι ἐπέταξεν ἐν τῷ Βρύαντι δείμασθαί οἶ ἀνάκτορα τοῖς ἐν Συρίᾳ ἐοικότα ἐν ἅπασι · καὶ ὃς ἐπιστατῶν τοῖς τούτων δομήτορσι , καὶ σχήματα διδάσκων καὶ μέτρα εὔρους τε καὶ μήκους καὶ ὕψους , ταχὺ τὰς οἰκοδομὰς ἐξεπέρανεν .
Lemmas: Τῆ δέ βασίλισσα πατρίς εἰμί ὁ χώρα ὁ Παφλαγών , πατήρ δέ αὐτός Μαρῖνος καί Θεοκτίστη ὁ εὕω γίγνομαι ἐν ὁ χώρα ὁ κατά αὐτός , εὐσεβής δέ ἄμφω καί ὁ σεβάσμιος εἰκών προσκυνητής . ὁ δέ Θεοδόρα ὁ βασιλεύς συζυγέω καί ὁ μήτηρ αὐτός Θεοκτίστη , ὅς καί Φλωρῖνα ἐπονομάζω , ζωστός καί πατρικία τιμάω . οἰκέω δέ κατά ὁ μονή ὁ γαστρίον , ὡς δέ τις λέγω καί ὁ μονή αὐτός ἐκεῖνος δέμω . ὡς γοῦν πρός μάμμη ἀπάγω ποτός πρός αὐτός ὁ ὁ βασιλεύς θυγάτριον , εἰμί δέ πέντε , καί ὁ κλῆσις ἐκεῖνος οὗτος , Θέκλα καί Ἄννα , Ἀναστασία τε καί σύν Πουλχερία Μαρία . ὁ δέ δώρημα ὁ παῖς δεξιόομαι , καί ἴδιος παραλαμβάνω παραινέω ὁ ἅγιος εἰκών σεβάζομαι , καί ἐκ κιβώτιον σεβάσμιος ἐκφέρω ἐκτύπωμα προσκυνέω αὐτός παρασκευάζω ὁ θυγατριδῆ καί ἀσπάζομαι , καί ὁ κεφαλή αὐτός ἐπιτίθημι καί ὁ πρόσοψις . καί ποτός ἐκεῖθεν ἐπανήκω ὁ παῖς ἐρωτάω ὁ βασιλεύς τίς παρά ὁ μάμμη αὐτός γίγνομαι καί τίς παρά ἐκεῖνος αὐτός λέγω . ὁ μέν οὖν λοιπός σιωπάω , ὁ Πουλχερία δέ νηπιάζω ἔτι ἄλλος τε διηγέομαι ψελλίζω φωνή καί προσεπάγω ὡς εἰμί ὁ μάμμη νινί ἐν κιβώτιον , ὁ διαβατάρης - Νᾶς οὗτος καλέω , καί οὗτος ὁ κεφαλή καί ὁ πρόσωπον ἐγώ ἐπιτίθημι καί ἀσπάζομαι δίδωμι . ἐντεῦθεν ὁ σεπτός εἰκών γιγνώσκω διδάσκω προσκυνέω ὁ αὐτός θυγάτηρ παρά ὁ μάμμη , οὐκέτι πρός αὐτός ἀπάγω ὁ παῖς παραχωρέω , ἕτερος δέ οὐδείς λυπηρός εἰς ὁ Θεοκτίστη ἐργάζομαι , αἰδέομαι ἐκεῖνος διά ὁ κῆδος καί πλέω διά ὁ ἀρετή , ὅς καί πολλάκις ἐλέγχω οὗτος , ὅτι ὅς εἰς ὀρθόδοξος κολάζω καί ὁ ἱερός εἰκών ἐνυβρίζω , καί διά οὗτος ἀπεχθῶς διάκειμαι πρός αὐτός πληροφορέω πᾶς ὁ ὑπήκοος . τοιοῦτος δή τίς καί περί ὁ βασιλίς γίγνομαι . εἰμί τίς παρά ὁ ἀνάκτορον ἀνθρώπιον καί ὁ νόος πάσχω καί ὁ γλῶσσα παρακοπή , καί εἰμί οἷος ἄθυρμα τίς ὁ βασιλεύς · ὁ δέ τοιοῦτος τυγχάνω εἰμί καί ὁ γυναικωνῖτις Βατή . καί ποτός ὁ ὁ Αυγούστης εἴσειμι θάλαμος · ὁ δέ τυγχάνω τότε ἅγιος εἰκών ἀσπάζομαι καί προσκυνέω , τιμάω γάρ διαφερόντως ἄγνοια ὁ συνευνέτης , ὁ δέ ἀνθρωπάριον ἐκεῖνος ὁ θεῖον θεάομαι ἐκτύπωμα , “ τίς οὗτος ; ” ἔρομαι ὁ βασίλισσα . ὁ δέ ἀφελής πως πρός ἐκεῖνος “ οὗτος ” ἕπω “ ὁ καλός ἐγώ νινί . ” ἐκεῖθεν οὖν ἐξέρχομαι ὁ παράφορος ἐκεῖνος ἀνδράριον εὑρίσκω ὁ Θεόφιλος ἑστιάω . ἔρομαι οὖν ὁ βασιλεύς αὐτός ὅθεν ἥκω . ὁ δέ παρά ὁ Μάννα πορεύω ἀντίφημι , οὗτος γάρ καλέω ὁ δέσποινα , καί ἔχω αὐτός λέγω νινί καλός . εἰκών οὖν εἰμί ὁ νινί ὑποτοπέω ὁ βασιλεύς , ἐξοργίζω καί πρός ὁ βασιλίς πνέω θυμός καί ὕβρις ὕβρις ἐκεῖνος καταχέω καί εἰδωλολάτρης ὀνομάζω , ὁ εἴρω παρά ὁ Δένδερι διηγέομαι · οὗτος γάρ ὁ παρακόπτω ἐκεῖνος καλέω ἀνθρώπιον . ὁ δέ σοφός ὁ ἀνήρ κατασοφίζομαι · “ οὖον γάρ εἰκών ὁράω ὁ Δένδερις ” λέγω , “ ἀλλά ὁ κάτοπτρον ἐγώ ἐνατενίζω ὁ ἐκεῖθεν ἀντανακλάω αἰώρα μορφή καί οὗτος ωιωία ὀνομάζω . ” οὗτος πιθανός ὁ λόγος συμπλάσσω ὁ ὀργή ὁ βασιλεύς μαλάσσω καί ὁ θυμός καταστόρεννυμι . εἰμί δέ ὁ εὐσεβής λίαν βαρύς , σπεύδω πᾶς ὁ οἰκεῖος δυσσέβεια ποιέω κοινωνός , καί ὥσπερ ὁ Δίκαιος διάπυρος εἰμί ζηλωτής , οὗτος καί ὁ εὐσέβεια , ὡς ἐκεῖνος δοκέω , καί ἀφίστημι ὁ ὁ εἰκών τιμή φιλονεικέω περιμανῶς ὁ ὑπήκοος . ἐντεῦθεν κολάζω πλεῖστος , ὁ ειδωλομανία , ὡς λέγω ἀκόλαστος γλῶσσα , αὐτός ἀφίστημι , καί πολύς ἐργάζομαι ὁμολογητής . Ἰωάννης δέ ὁ συγκέλλω , ὅς αὐτός διδάσκαλος γίγνομαι καί ὁ δυσσε - εἰμί κοινωνός , πρός ὁ αγαρηνός ἐξαποστέλλω , ἐπιδείκνυμι ὅς ὁ πλοῦτος ὁ βασίλεια Ῥωμαῖος βούλομαι . στέλλω δέ αὐτός σύν χρῆμα μάλα πολύς , ὅς ὁ μέν Δῶρα πέμπω ὁ ὁ Ἀγαρηνός ἀρχηγός , ὁ δέ εἰς ὑπηρεσία ὁ πέμπω ἀπονέμω , ἐν ὅς καί δισσός τυγχάνω χερνιβόξεστον χρύσεος τε καί διάλιθος καί τέχνη ἀκριβής ἐνδείκνυμι χάρις . οὗτος δέ πᾶς ἐπέκεινα λέγω δίδωμι αὐτός καί χρυσός χάραγμα κεντηνάριον τεσσαράκοντα , ἐν ἔχω δωρέω ὁ Ἀγαρηνός οἶς βούλομαι φιλότιμος τε καί δαψιλής , ἐντεῦθεν ὁ βάρβαρος ἐκπλήσσω , λογίζομαι ὡς εἰμί τοσοῦτος οἶς ὁ ἄναξ εὐπορέω , αὐτός ἐκεῖνος πόσος ἄν εἰμί κύριος πλοῦτος . ἀφικνέομαι οὖν εἰς ὁ ὁ Βαγδάδ πόλις ὁ σύγκελλος , οὗτος δέ εἰμί ὁ παλαιός Βαβυλών , καί ὁ ὁ Ἀγαρηνός ἀρχηγός εἰς θέα ἔρχομαι καίω διαλέγω καί ὁ ἐκ βασιλεύς Δῶρα προσάγω , καί διά οὗτος καί διά ὁ ὁ λόγος δύναμις , εἰμί γάρ εἰς διάλεξις περιδέξιος , καί τιμάω καί θαυμάζω . πλέω δέ ἐκθαμβέω ὁ βάρβαρος φιλότιμος πρός αὐτός διάκειμαι . εἰμί γάρ τις ἐκεῖνος πρόσειμι ἢ παρά ὁ σφέτερος στέλλω ἄρχω ἢ κατά τις χρεία ἄλλος , χρῆμα αὐτός δεξιόομαι μέγας , ὡς καί χαίρω καί τέθηπα ὁ οὗτος λαμβάνω . ὁμέστιος δέ ποτός οὗτος ὁ ἀμερμουμνῆς ποιέω , ὁ εἶμι ὁ χρυσός ἐκεῖνος χερνιβόξεστον ἔχω ἐκεῖ , ὕδωρ αὐτός ἐπιχέω κατά χείρ · οὗτος γοῦν ἀμελής κεῖμαι , οὗτος γάρ ποιέω ὁ αὐτός θεράπων ἐντέλλω , ἐν ἀπόλλυμι , παρά ὁ κλέπτω . ὡς δέ ζητέω μένω οὐ εἰμί , οἶς βάρβαρος θρόος ἐγείρω , καί ὁ πολύτιμος ἐκεῖνος καί ὁ κάλλος θαυμάζω . ὁ δέ μή μέλω αὐτός περί ὁ ἀπόλλυμι εἶπον ὁ μέν βάρβαρος ἔκπληξις ἐμποιέω , τοιοῦτος χρῆμα καί ἀφροντίζω ὁράω αὐτός , ὁ δέ ἑαυτοῦ θεράπων ὁ ἕτερος φέρω προτρέπω , ὅς κομίζω εἰς πλέω θάμβος ὁ βάρβαρος ἐνίημι . ἀντιφιλοτιμέομαι δέ καί ὁ ὁ Ἀγαρηνός ἀρχηγός πολύς ὁ Ἰωάννης δεξιόομαι δώρημα , καί ἐπί πᾶς αὐτός αἰχμάλωτος παρά ἔχω · ἑκατόν , ἀμφιάζω αὐτός λαμπρός ἔσθημα . ἐπανέρχομαι οὖν ἐκεῖθεν ὁ Ἰωάννης καί ὁ βασιλεύς ὁ ἐκεῖ δῖος - Γούμενος καί ὁ ἀρχικός οἰκίον σχῆμα τε καί ποικιλίας , εἰς Ἔρως κινέω τοιοῦτος δομέω . καί μέντοι ἐπιτάσσω ἐν ὁ Βρύας δέμω οἶς ἀνάκτορον ὁ ἐν Συρία ἔοικα ἐν ἅπας · καί ὅς ἐπιστάτης ὁ οὗτος δομήτωρ , καί σχῆμα διδάσκω καί μέτρον εὖρος τε καί μῆκος καί ὕψος , ταχύς ὁ οἰκοδομή ἐκπέρθω .