joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 3.25
Ἡμέρας δὲ γενομένης ὡς ᾔσθοντο οἱ τὰς ἄκρας ἔχοντες ἑαλωκυῖαν τὴν πόλιν καὶ τὸν βασιλέα σφῶν τεθνηκότα , παραδιδόασι καὶ τὰς ἄκρας . ὁ δὲ Κῦρος εἰς αὐτὰς φρουράρχους καὶ φρουροὺς ἔπεμπεν . εἶτα τοὺς μάγους καλέσας , ὡς δορυαλώτου τῆς πόλεως οὔσης ἀκροθίνια τοῖς θεοῖς ἐκέλευσεν ἐξελεῖν , καὶ οἰκίας δὲ διεδίδου καὶ ἀρχεῖα τοῖς κοινωνήσασι τῶν πεπραγμένων αὐτῷ , καὶ ἑαυτῷ δὲ κατασκευάσαι διανενόητο δίαιταν πρέπουσαν βασιλεῖ . ἴνα δὲ μὴ τοῖς φίλοις ἐπίφθονος γένηται , σὺν γνώμῃ αὐτῶν τοῦτο ποιήσαι ἠθέλησε , καὶ διαλεχθεὶς αὐτοῖς , δι’ ὧν εἶπεν ἔπεισεν ἐκείνους τοῦτο αἰτήσασθαι . κἀντεῦθεν εἰς τὰ βασίλεια εἴσεισι , καὶ φύλακας περὶ ἑαυτὸν ποιεῖται , καὶ τοὖς μὲν περὶ τὸ ἑαυτοῦ σῶμα θεραπευτῆρας ἐξέτεμε καὶ εὐνούχους πεποίηκε , δορυφόρους δ’ εἵλετο Πέρσας περὶ μυρίους , καὶ ἐν τῇ πόλει δὲ φρουροὺς ἔταξεν ἱκανούς . ταῦτα δὲ ποιήσας τοὺς ἐντιμοτέρους τῆς στρατιᾶς ἐξήσκει μὴ ἀπόνως βιοῦν καὶ καθ’ ἡδυπάθειαν · καὶ τῶν μὲν ἄλλων πραγμάτων ἄλλους ἐπιμελητὰς κατεστήσατο , προσόδων ἀποδεκτῆράς φημι καὶ δοτῆρας δαπανημάτων , ἔργων τε ἐπιστάτας καὶ κτήσεων φύλακας , καὶ τῶν ἐπιτηδείων ἐπιμελητὰς τῶν πρὸς δίαιταν , καὶ ἵππων καὶ κυνῶν φροντιστάς οὓς δ’ ᾤετο χρῆναι φύλακας τῆς εὐδαιμονίας ἔχειν , ἑαυτῷ τὴν τούτων προσέταττεν ἐπιμέλειαν . ἐπεὶ δὲ καὶ χρήμασιν εὐεργετεῖν αὐτό προσεγένετο , ἔγνω ὡς οὐδέν ἐστιν εὐεργέτημα ἀνθρώποις εὐχαριτώτερον ἢ σίτων καὶ ποτῶν μετάδοσις · διὸ καὶ ἐπέταξε πολλὰ αὐτῷ παρατίθεσθαι ὅμοια οἶς αὐτὸς σιτοῖτο καὶ ἱκανὰ παμπόλλοις ἐσόμενα , καὶ τὰ παρατιθέμενα , πλὴν οἷς αὐτὸς καὶ οἱ σύνδειπνοι χρήσαιντο , διεδίδου . καὶ φιλοδωρότατος ἀνθρώπων ἐγένετο . ἀλλὰ τὸ μὲν μεγέθει δώρων ὑπερβάλλειν πλουσιώτατον ὄντα οὐ θαυμαστόν , τὸ δὲ τῇ θεραπείᾳ καὶ τῇ ἐπιμελείᾳ τῶν φίλων βασιλεύοντα περιγίνεσθαι , τοῦτο ἀξιολογώτερον . καὶ λόγος δὲ αὐτοῦ ἀπομνημονεύεται , παραπλήσια ἔργα εἶναι νομέως ἀγαθοῦ καὶ βασιλέως · τόν τε γὰρ νομέα ἔλεγε χρῆναι εὐτραφῆ τὰ κτήνη ποιοῦντα χρῆσθαι αὐτοῖς ἤδη , τόν τε βασιλέα ὡσαύτως εὐδαίμονας πόλεις καὶ ἀνθρώπους ποιοῦντα χρῆσθαι αὐτοῖς . Λέγεται δὲ καὶ τὸν Κροῖσον εἰπόντα ποτὲ πρὸς αὐτὸν ὡς διὰ τὸ πολλὰ διδόναι πένης ἔσοιτο , ἐρωτηθῆναι παρὰ Κύρου ‘‘πόσα ἂν ἤδη μοι χρήματα οἴει εἶναι , εἰ χρυσίον ὡς σὺ κελεύεις συνέλεγον ἐξ ὅτου ἐν τῇ ἀρχῇ εἰμι ; ” καὶ τὸν Κροῖσον εἰπεῖν πολύν τινα ἀριθμόν . τὸν δὲ Εὖρον φάναι “ ἄγε δή , ὦ Κροῖσε , σύμπεμψον ἄνδρα σὺν ‘Υστάσπᾳ τούτῳ . σὺ δέ , ‘Υστάσπα , περιελθὼν τοὺς φίλους λέγε αὐτοῖς ὅτι δέομαι χρυσίου πρὸς πρᾶξίν τινα , καὶ κέλευε αὐτοὺς ὁπόσα ἂν ἕκαστος δύναιτο πορίσαι μοι χρήματα , καὶ γράψαντας καὶ κατασημηναμένους δοῦναι τὰς ἐπιστολὰς τῷ Κροίσου θεράποντι . ” ταύτα δὲ ὅσα ἐνετέλλετο τῷ ‘Υστάστᾳ γράψας καὶ σημηνάμενος δέδωκεν αὐτῷ φέρειν πρὸς τοὺς φίλους . ἔγραψε δὲ πρὸς πάντας καὶ ‘Υστάσπαν ὡς φίλον αὐτοῦ δέχεσθαι . ἐπεὶ δὲ περιῆλθε καὶ ἤνεγκεν ὁ Κροίσου θεράπων τὰς ἐπιστολάς , ὁ ‘Υστάσπας εἶπεν “ ὦ Κῦρε βασιλεῦ , καὶ ἐμοὶ ἤδη ὡς πλουσίῳ χρῶ · πάμπολλα γὰρ ἔχων πάρειμι δῶρα διὰ τὰ σὰ γράμματα . ” καὶ ὁ Κῦρος “ εἶς μὲν τοίνυν , ὦ Κροῖσε , καὶ οὗτος ἡμῖν θησαυρός εἶπε , ‘‘τοὺς δ ἄλλους καταθεῶ , καὶ λόγισαι πόσα μοί ἐστιν ἕτοιμα χρήματα , ἤν τι δέωμαι χρῆσθαι . λέγεται δὴ λογιζό μένος ὁ Κροῖσος πολλαπλάσια εὑρεῖν ἣ ἔφη Κύρῳ ἂν εἶναι ἐν τοῖς θησαυροῖς , εἶ συνέλεγεν , ἐπὶ τούτοις δὲ τὸν Κῦρον εἰπεῖν ὁρᾷς , ἁ Κροῖσε , ὡς εἰσὶ καὶ ἑ μοὶ θησαυροί ; ” Δόξαν δὲ αὐτῷ εἰς τὰ τοῖς θεοῖς ἐξῃρημένα τεμένη ποιήσασθαι προπομπήν , καλέσας τοὺς τὰς ἀρχὰς ἔχοντας Περσῶν τε καὶ τῶν ἄλλων , διέδωκεν αὐτοῖς στολὰς Μηδικάς · καὶ τότε πρῶτον Πέρσαι Μηδικὴν στολὴν ἐνεδύσαντο . ἐπεὶ δὲ τοῖς κρατίστοις διέδωκε τὰς κρατίστας στολάς , ἐξέφερε καὶ ἄλλας Μηδικὰς στολάς , παμπόλλας γὰρ παρεσκευάσατο , οὔτε πορφυ - ρίδων φειδόμενος οὔτε ὀρφνίνων οὔτε φοινικίδων οὔτε καρυκίνων ἱματίων , νείμας δ’ ἑκάστῳ τῶν ἡγεμόνων μέρος αὐτῶν ἐκέλευσε τούτοις τοὺς ὑπ’ αὐτοὺς κοσμεῖν . καί τις τῶν παρόντων ἐπήρετο αὐτόν‘‘ σὺ δέ , ὧ Κῦρε , πότε κοσμήσῃ ; ὁ δέ “ οὐ γὰρ νῦν ” ἔφη “ δοκῶ ὑμίν αὐτὸς κοσμεῖσθαι ὑμὰς κοσμῶν ; ἢν γὰρ δύνωμαι τοὺς φίλους ποιεῖν εὖ , ὁποίαν ἂν ἔχω στολὴν ἐγώ , ἐν ταύτῃ καλὸς φανοῦμαι . ποιήσας δὲ τὴν προπομπὴν καὶ θύσας τοῖς θεοῖς μετὰ τῶν φίλων ἐδείπνει , οὓς μὲν μάλιστα ἐτίμα παρὰ τὴν ἀριστερὰν χεῖρα καθίσας , ὡς εὐεπιβουλευτοτέρας ταύτης οὔσης ἢ τῆς δεξιᾶς , τοὺς δ’ ἄλλους παρὰ τὴν δεξιάν . μετὰ δέ γε τὸ δεῖπνον τοὺς ἐθελουσίους αὐτῷ συμμαχήσαντας ἀπέπεμψεν οἴκαδε πλὴν τῶν βουληθέντων παρ’ αὐτῷ καταμεῖναι · τούτοις δὲ καὶ χώραν καὶ οἴκους ἔδωκε . τοῖς δ’ ἀπιοῦσι καὶ στρατιώταις καὶ ἄρχουσι πολλὰ ἐδωρήσατο . εἶτα καὶ τοῖς περὶ αὐτὸν στρατιώταις καὶ ἡγεμόσι διένειμεν ὅσα ἐκ Σαρδέων ἔλαβε χρήματα πρὸς τὴν ἀξίαν ἑκάστῳ . ὡς δὲ εἰλήφεσαν τὰ δοθέντα , ἔλεγον περὶ τοῦ Κύρου ἤπου αὐτός γε πολλὰ ἔχει , ὅτι καὶ ἡμῶν ἑκάστῳ τοσαῦτα δέδωκεν . ” οἱ δ’ ἔλεγον ‘οὐχ ὁ Κύρου τρόπος τοιοῦτος ὡς χρηματίζεσθαι , ἀλλὰ διδοὺς μᾶλλον ἢ κτώμενος ἥδεται . ” αἰσθόμενος δὲ ταῦτα ὁ Κῦρος συνέλεξε τοὺς φίλους καὶ τοὺς ἐπικαιρίους ἅπαντας καὶ εἶπεν “ ἁπλουστάτου μοι δοκεῖ εἶναι ἤθους τὸ τὴν δύναμιν τὸν ἄρχοντα φανερὰν ποιησάμενον ἐκ ταύτης ἀγωνίζεσθαι περὶ καλοκἀγαθίας . κἀγὼ οὖν ἔφη “ βούλομαι ὑμίν ὅσα μὲν οἷόν τέ ἐστι τῶν ἐμοὶ ὄντων ἰδεῖν δεῖξαι , ὅσα δὲ μὴ οἶόν τε ἰδεῖν , διηγήσασθαι . ” ταῦτα εἰπὼν τὰ μὲν ἐδείκνυ πολλὰ καὶ καλὰ χρήματα , τὰ δὲ κείμενα ὡς μὴ ῥᾴδιον εἶναι ἰδεῖν διηγήσατο . καὶ εἶπεν “ ὦ ἄνδρες , ταῦτα οὐδὲν μᾶλλον ἐμὰ δέον ἡγεῖσθαι ἢ καὶ ὑμέτερα · ἐγὼ γὰρ ταῦτα ἀθροίζω , ὅπως ἔχω τῷ καλόν τι ὑμῶν ποιοῦντι διδόναι , καὶ ὅπως , ἤν τις ὑμῶν τινος δέηται , λάβῃ πρός με ἰών . ”
Lemmas: Ἡμέρα δέ γίγνομαι ὡς αἰσθάνομαι ὁ ὁ ἄκρος ἔχω ἁλίσκομαι ὁ πόλις καί ὁ βασιλεύς σφεῖς θνῄσκω , παραδίδωμι καί ὁ ἄκρος . ὁ δέ Κῦρος εἰς αὐτός φρούραρχος καί φρουρός πέμπω . εἶτα ὁ μάγος καλέω , ὡς δορυάλωτος ὁ πόλις εἰμί ἀκροθίνιον ὁ θεός κελεύω ἐξαιρέω , καί οἰκίον δέ διαδίδωμι καί ἀρχεῖον ὁ κοινωνέω ὁ πράσσω αὐτός , καί ἑαυτοῦ δέ κατασκευάζω διανοέομαι δίαιτα πρέπω βασιλεύς . ἵνα δέ μή ὁ φίλος ἐπίφθονος γίγνομαι , σύν γνώμη αὐτός οὗτος ποιέω ἐθέλω , καί διαλέγω αὐτός , διά ὅς εἶπον πείθω ἐκεῖνος οὗτος αἰτέω . ἐντεῦθεν εἰς ὁ βασίλεια εἴσειμι , καί φύλαξ περί ἑαυτοῦ ποιέω , καί ὁ μέν περί ὁ ἑαυτοῦ σῶμα θεραπευτήρ ἐκτέμνω καί εὐνοῦχος ποιέω , δορυφόρος δέ αἱρέω Πέρσης περί μυρίος , καί ἐν ὁ πόλις δέ φρουρός τάσσω ἱκανός . οὗτος δέ ποιέω ὁ ἔντιμος ὁ στρατιά ἐξασκέω μή ἄπονος βιόω καί κατά ἡδυπάθεια · καί ὁ μέν ἄλλος πρᾶγμα ἄλλος ἐπιμελητής καθίστημι , πρόσοδος ἀποδεκτήρ φημί καί δοτήρ δαπάνημα , ἔργον τε ἐπιστάτης καί κτῆσις φύλαξ , καί ὁ ἐπιτήδειος ἐπιμελητής ὁ πρός δίαιτα , καί ἵππος καί κύω φροντιστής ὅς δέ οἴομαι χρή φύλαξ ὁ εὐδαιμονία ἔχω , ἑαυτοῦ ὁ οὗτος προστάσσω ἐπιμέλεια . ἐπεί δέ καί χρῆμα εὐεργετέω αὐτός προσγίγνομαι , γιγνώσκω ὡς οὐδείς εἰμί εὐεργέτημα ἄνθρωπος εὐχάριτος ἢ σῖτος καί ποτός μετάδοσις · διό καί ἐπιτάσσω πολύς αὐτός παρατίθημι ὅμοιος οἶς αὐτός σιτέω καί ἱκανός παμπολύς εἰμί , καί ὁ παρατίθημι , πλήν ὅς αὐτός καί ὁ σύνδειπνος χράω , διαδίδωμι . καί φιλόδωρος ἄνθρωπος γίγνομαι . ἀλλά ὁ μέν μέγεθος δῶρον ὑπερβάλλω πλούσιος εἰμί οὖον θαυμαστός , ὁ δέ ὁ θεραπεία καί ὁ ἐπιμέλεια ὁ Φίλων βασιλεύω περιγίγνομαι , οὗτος ἀξιόλογος . καί λόγος δέ αὐτός ἀπομνημονεύω , παραπλήσιος ἔργον εἰμί νομεύς ἀγαθός καί βασιλεύς · ὁ τε γάρ νομεύς λέγω χρή εὐτραφής ὁ κτῆνος ποιέω χράω αὐτός ἤδη , ὁ τε βασιλεύς ὡσαύτως εὐδαίμων πόλις καί ἄνθρωπος ποιέω χράω αὐτός . λέγω δέ καί ὁ Κροῖσος εἶπον ποτέ πρός αὐτός ὡς διά ὁ πολύς δίδωμι πένης εἰμί , ἐρωτάω παρά Κῦρος πόσος εἄν ἤδη ἐγώ χρῆμα οἴομαι εἰμί , εἰμί χρυσίον ὡς σύ κελεύω συλλέγω ἐκ ὅστις ἐν ὁ ἀρχή εἰμί ; ” καί ὁ Κροῖσος εἶπον πολύς τις ἀριθμός . ὁ δέ Εὖρος φαίνω “ ἄγω δή , εἰμί Κροῖσος , συμπέμπω ἀνήρ σύν ‘Υστάσπᾳ οὗτος . σύ δέ , ‘Υστάσπα , περιέρχομαι ὁ φίλος λέγω αὐτός ὅτι δήω χρυσίον πρός πρᾶξις τις , καί κελεύω αὐτός ὁπόσος εἄν ἕκαστος δύναμαι πορίζω ἐγώ χρῆμα , καί γράφω καί κατασημαίνω δίδωμι ὁ ἐπιστολή ὁ Κροῖσος θεράπων . ” οὗτος δέ ὅσος ἐντέλλω ὁ ‘Υστάστᾳ γράφω καί σημαίνω δίδωμι αὐτός φέρω πρός ὁ φίλος . γράφω δέ πρός πᾶς καί ‘Υστάσπαν ὡς φίλος αὐτός δέχομαι . ἐπεί δέ περιέρχομαι καί φέρω ὁ Κροῖσος θεράπων ὁ ἐπιστολή , ὁ ‘Υστάσπας εἶπον “ εἰμί Κῦρος βασιλεύς , καί ἐγώ ἤδη ὡς πλούσιος χράω · παμπολύς γάρ ἔχω πάρειμι Δῶρα διά ὁ σός γράμμα . ” καί ὁ Κῦρος “ εἰμί μέν τοίνυν , εἰμί Κροῖσος , καί οὗτος ἐγώ θησαυρός εἶπον , ‘‘τοὺς δ ἄλλος καταθεάομαι , καί λογίζομαι πόσος ἐγώ εἰμί ἑτοῖμος χρῆμα , ἐάν τίς δήω χράω . λέγω δή λογίζομαι μένος ὁ Κροῖσος πολλαπλάσιος εὑρίσκω ὅς φημί Κῦρος εἄν εἰμί ἐν ὁ θησαυρός , εἰμί συλλέγω , ἐπί οὗτος δέ ὁ Κῦρος εἶπον ὁράω , ὅς Κροῖσος , ὡς εἰμί καί ὅς ἐγώ θησαυρός ; ” δόξα δέ αὐτός εἰς ὁ ὁ θεός ἐξαιρέω τέμενος ποιέω προπομπή , καλέω ὁ ὁ ἀρχή ἔχω Πέρσης τε καί ὁ ἄλλος , διαδίδωμι αὐτός στολή Μηδικός · καί τότε πρῶτος Πέρσης Μηδικός στολή ἐνδύω . ἐπεί δέ ὁ ἀγαθός διαδίδωμι ὁ ἀγαθός στολή , ἐκφέρω καί ἄλλος Μηδικός στολή , παμπολύς γάρ παρασκευάζω , οὔτε πορφυ - ῥίς φείδομαι οὔτε ὄρφνινος οὔτε φοινικίς οὔτε καρύκινος ἱμάτιον , νέμω δέ ἕκαστος ὁ ἡγεμών μέρος αὐτός κελεύω οὗτος ὁ ὑπό αὐτός κοσμέω . καί τις ὁ πάρειμι ἐπέρομαι αὐτός σύ δέ , ἵημι Κῦρος , πότε κοσμέω ; ὁ δέ “ οὖον γάρ νῦν ” φημί “ δοκέω σύ αὐτός κοσμέω ὑμός κοσμέω ; εἄν γάρ δύναμαι ὁ φίλος ποιέω εὕω , ὁποῖος εἄν ἔχω στολή ἐγώ , ἐν οὗτος καλός φαίνω . ποιέω δέ ὁ προπομπή καί θύω ὁ θεός μετά ὁ Φίλων δειπνέω , ὅς μέν μάλιστα τιμάω παρά ὁ ἀριστερός χείρ καθίζω , ὡς εὐεπιβούλευτος οὗτος εἰμί ἢ ὁ δεξιός , ὁ δέ ἄλλος παρά ὁ δεξιός . μετά δέ γε ὁ δεῖπνον ὁ ἐθελούσιος αὐτός συμμαχέω ἀποπέμπω οἴκαδε πλήν ὁ βούλομαι παρά αὐτός καταμένω · οὗτος δέ καί χώρα καί οἶκος δίδωμι . ὁ δέ ἄπειμι καί στρατιώτης καί ἄρχω πολύς δωρέω . εἶτα καί ὁ περί αὐτός στρατιώτης καί ἡγεμών διανέμω ὅσος ἐκ Σάρδεις λαμβάνω χρῆμα πρός ὁ ἄξιος ἕκαστος . ὡς δέ λαμβάνω ὁ δίδωμι , λέγω περί ὁ Κῦρος ἤπου αὐτός γε πολύς ἔχω , ὅτι καί ἐγώ ἕκαστος τοσοῦτος δίδωμι . ” ὁ δέ λέγω οὐ ὁ Κῦρος τρόπος τοιοῦτος ὡς χρηματίζω , ἀλλά δίδωμι μᾶλλον ἢ κτάομαι ἥδομαι . ” αἰσθάνομαι δέ οὗτος ὁ Κῦρος συλλέγω ὁ φίλος καί ὁ ἐπικαίριος ἅπας καί εἶπον “ ἁπλόος ἐγώ δοκέω εἰμί ἦθος ὁ ὁ δύναμις ὁ ἄρχω φανερός ποιέω ἐκ οὗτος ἀγωνίζομαι περί καλοκἀγαθία . ἐγώ οὖν φημί “ βούλομαι σύ ὅσος μέν οἷος τε εἰμί ὁ ἐγώ εἰμί ὁράω δείκνυμι , ὅσος δέ μή οἶος τε ὁράω , διηγέομαι . ” οὗτος εἶπον ὁ μέν δείκνυμι πολύς καί καλός χρῆμα , ὁ δέ κεῖμαι ὡς μή ῥᾴδιος εἰμί ὁράω διηγέομαι . καί εἶπον “ εἰμί ἀνήρ , οὗτος οὐδείς μᾶλλον ἐμός δήω ἡγέομαι ἢ καί ὑμέτερος · ἐγώ γάρ οὗτος ἀθροίζω , ὅπως ἔχω ὁ καλός τίς σύ ποιέω δίδωμι , καί ὅπως , ἐάν τις σύ τις δήω , λαμβάνω πρός ἐγώ εἶμι . ”