joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 7.25
Μετὰ δὲ ταῦτα καί τι συμβεβηκέναι πάθος περὶ τὴν Ῥώμην ἱστόρηται . διαστῆναι γὰρ λέγεται τὸ πεδίον τὸ μεταξὺ τοῦ Παλατίου καὶ τοῦ Καπιτωλίου ἐξάπινα , μήτε σεισμοῦ προηγησαμένου μήτ’ ἄλλου τιτῷ νός , οἶα συμβαίνειν εἴωθε φυσικῶς ἐπὶ τοῖς τοιούτοις παθήμασι . καὶ ἦν τὸ χάσμα διαμένον ἐπὶ μακρόν , οὔτε συνερχόμενον οἴως δή ποτε οὔτε μέντοι πληρούμενον , καὶ ταῦτα χοῦν τε τῶν Ῥωμαίων ἐς αὐτὸ συμφορούντων πολὺν καὶ λίθους καὶ ἄλλην ὕλην παντοδαπήν . ἀποροῦσιν οὖν τοῖς Ῥωμαίους χρησμὸς ἐδόθη μὴ ἄλλως τὸ διεστὸς συνελθεῖν , εἰ μὴ τὸ κρεῖττον αὐτῶν καὶ δι’ οὗ μάλιστα πλεῖστον ἰσχύουσιν εἰς τὸ χάσμα ἐμβάλλουσιν · οὕτω γὰρ ἐκεῖνό τε παύσεται καὶ τῇ πόλει ἔσται δύναμις ἀκατάλυτος . ἔμενεν οὖν καὶ πάλιν τὸ ἄπορον ἀπόρου μένον , ἀσαφοῦς τυγχάνοντος τοῦ χρησμοῦ . Μάρκος δὲ Μάρκος ἀνὴρ εὐπατρίδης , νέος τὴν ἡλικίαν , ὡραιότατος τὴν μορφήν , ῥωμαλεώτατος τὴν ἰσχύν , ἀνδρειότατος τὴν ψυχήν , φρονήσει διαπρεπής , τὸν νοῦν συνεὶς τοῦ χρησμοῦ παρελθὼν εἰς μέσον ἐδημηγόρησε λέγων “ τί τῶν λογίων ἀσάφειαν , ὦ Ῥωμαῖοι , ἢ ἀμαθίαν ἡμῶν αὐτῶν καταψηφιζόμεθα ; ἡμεῖς ἐσμεν τοῦτο δὴ τὸ ζητούμενόν τε καὶ ἀπορούμενον . οὐ γάρ τι ἄψυχον ἐμψύχου λογισθήσεται βέλτιον , οὐδὲ τοῦ ἔννου καὶ ἔμφρονος καὶ λόγῳ κεκοσμημένου τὸ ἄνουν ἄλογόν τε καὶ ἄφρον προτιμηθήσεται . τί γὰρ ἄν τις ἀνθρώπου προκρίνειεν , ἵνα τοῦτο ἐς τὴν τῆς γῆς βαλόντες διάστασιν αὐτὴν συναγάγοιμεν ; οὐκ ἔστιν οὐδὲν ζῷον θνητὸν οὐδ’ ἄμεινον οὐδ’ ἰσχυρότερον ἀνθρώπου . εἰ γάρ τι δεῖ καὶ θρασυνόμενον εἰπεῖν , οὔτ’ ἄνθρωπος οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ θεὸς σῶμα θνητὸν ἔχων οὔτε θεὸς ἄλλο τι ἢ ἄνθρωπος ἀσώματος κἀντεῦθεν ἀθάνατος , καὶ οὐ πόρρω τῆς θείας δυνάμεως ἀπηρτήμεθα . ταῦτα ἐγὼ μὲν οὕτω φρονῶ , ἀξιῶ δὲ καὶ ὑμᾶς τῇ γνώμῃ προσθέσθαι ταύτῃ . καὶ μή τις οἰήσαιτο ὅτι κλῆρον ποιήσομαι ἢ κόρην κελεύσω θανεῖν ἢ μειράκιον · αὐτὸς γὰρ ἐγὼ ἑκὼν ἐμαυτόν ὑμίν ἐπιδίδωμι , ἵνα σήμερον αὐτίκα κήρυκα πέμψητέ με καὶ πρεσβευτὴν τοῖς χθονίοις θεοῖς , ἐσόμενον ὑμίν ἀεὶ προστάτην καὶ σύμμαχον.’ ταῦτα εἰπὼν ὁ Κούρτιος τὰ ὅπλα ἐνεδιδύσκετο , εἶτα καὶ τοῦ ἵππου ἐπέβη . οἱ δ’ ἄλλοι περιαλγεῖς ἐγίνοντο καὶ περιχαρείς , καὶ κοσμήματά τινα συμφορήσαντες οἱ μὲν αὐτὸν ἐκεῖνον αὐτοῖς ἐκόσμουν ὡς ἥρωα , οἶ δέ τινα καὶ ἐς τὸ χάσμα , ἐνέβαλλον . ἄρτι δ' ἐς αὐτὸ ἐνήλατο ὁ Κούρτιος ἔφιππος καὶ ἡ τῆς γῆς συνήχθη διάστασις , καὶ οὐδεὶς οὐκέτι οὔτε τὸ χάσμα οὔτε τὸν Κούρτιον ἐθεάσατο . ταῦθ’ οὕτω Ῥωμαίοις ἱστόρηται · εἰ δέ τῳ μυθώδη κριθείη κριθείη καὶ μὴ πιστά , ἔξεστίν οἶ μὴ προσέχειν αὐτοῖς . Τοῖς Ῥωμαίοις δὲ πόλεμοι αὖθις καὶ παρὰ Γαλατῶν καὶ ὑφ’ ἑτέρων ἐθνῶν ἐπηνέχθησαν , ἀλλ’ ἀπεκρούσαντο πάντας , πῇ μὲν ὑπάτους , πῇ δὲ δικτάτωρας ψηφιζόμενοι . ὅτε καί τι τοιοῦτον συμβέβηκε . δικτάτωρ ἐλέχθη Λούκιος Κάμιλλος , Γαλατῶν κατατρεχόντων τὰ ὑπὸ Ῥώμην . ὃς ἐπὶ τοὺς βαρβάρους ὁρμήσας γνώμην εἶχε τρίβειν τὸν καιρὸν καὶ μὴ διακινδυνεύειν πρὸς ἀνθρώπους ἀπονοίᾳ χρωμένους ῥᾷον γὰρ αὐτοὺς καὶ ἀσφαλέστερον ἀπορίᾳ τροφῶν ἐκτρυχώσειν ἤλπισε . Γαλάτης δέ τις εἰς μονομαχίαν τινὰ τῶν Ῥωμαίων προεκαλεῖτο . καὶ ἀντέστη αὐτῷ Οὐαλέριος Μάρκος χιλιαρχῶν , ὁ τοῦ Μαξίμου ἐκείνου ἔγγονος . καὶ λαμπρὰ μὲν ἡ μάχη προέβη ἀμφοῖν · ὁ μὲν γὰρ τῇ σοφίᾳ καὶ τῇ περιτεχνήσει προέφερεν , ὁ δὲ Γαλάτης τῇ ἰσχύι · καὶ τῇ τόλμῃ · ἐπὶ πλέον δ’ ἐθαυμαστώθη ὅτι τῷ τοῦ Οὐαλερίου κράνει κόραξ ἐφιπτάμενος καὶ κρώζων εἰς τὸν βάρβαρον ἐνεχρίμπτετο , καὶ τήν τε ὄψιν αὐτοῦ ἐπετάρασσε καὶ τὴν ὁρμὴν ἐνεπόδιζε , μέχρις οὗ κατειργάσθη . διὸ ἀγανακτήσαντες οἶ Γαλάται ὡς ὑπὸ ὄρνιθος ἠλαττωμένοι , θυμῷ αὐτίκα συνέμιξαν τοῖς Ῥωμαίοις , καὶ κακῶς ἀπηλλάγησαν . ὁ δ’ Οὐαλέριος ὑπὸ τῆς τοῦ κόρακος συμμαχίας Κορουΐνος ἐπωνομάσθη . Εἰσέπειτα δὲ τῶν στρατευμάτων στασιασάντων καὶ ἐμφυλίου πολέμου γενέσθαι μέλλοντος , κατηλλάγησαν οἱ στασιάσαντες , νόμων τεθέντων μήτ’ ἄκοντά τινα τοῦ καταλόγου ἀπαλείφεσθαι μήτε τὸν χιλιαρχήσαντα ἑκατονταρχεῖν , καὶ τοὺς ὑπάτους καὶ ἄμφω ἐξὸν εἶναι καὶ ἐκ τοῦ πλήθους καθίστασθαι καὶ τὸν αὐτὸν μήτε δύο ἄμα ἀρχὰς μήτε τὴν αὐτὴν δὶς ἐντὸς δέκα ἄρχειν ἐτῶν .
Lemmas: μετά δέ οὗτος καί τίς συμβαίνω πάθος περί ὁ Ῥώμη ἱστορέω . διΐστημι γάρ λέγω ὁ πεδίον ὁ μεταξύ ὁ Παλάτιον καί ὁ Καπιτώλιον ἐξαπίνης , μήτε σεισμός προηγέομαι μήτε ἄλλος Τιτώ Μύκονος , οἶος συμβαίνω εἴωθα φυσικός ἐπί ὁ τοιοῦτος πάθημα . καί εἰμί ὁ χάσμα διαμένω ἐπί μακρός , οὔτε συνέρχομαι οἶος δή ποτός οὔτε μέντοι πληρόω , καί οὗτος χόω τε ὁ Ῥωμαῖος εἰς αὐτός συμφορέω πολύς καί λίθος καί ἄλλος ὕλη παντοδαπός . ἀπορέω οὖν ὁ Ῥωμαῖος χρησμός δίδωμι μή ἄλλως ὁ διίστημι συνέρχομαι , εἰμί μή ὁ ἀγαθός αὐτός καί διά ὅς μάλιστα πλεῖστος ἰσχύω εἰς ὁ χάσμα ἐμβάλλω · οὗτος γάρ ἐκεῖνος τε παύω καί ὁ πόλις εἰμί δύναμις ἀκατάλυτος . μένω οὖν καί πάλιν ὁ ἄπορος ἄπορος μένω , ἀσαφής τυγχάνω ὁ χρησμός . Μάρκος δέ Μάρκος ἀνήρ εὐπατρίδης , νέος ὁ ἡλικία , ὡραῖος ὁ μορφή , ῥωμαλέος ὁ ἰσχύς , ἀνδρεῖος ὁ Ψυχή , φρόνησις διαπρεπής , ὁ νόος συνίημι ὁ χρησμός παρέρχομαι εἰς μέσος δημηγορέω λέγω “ τίς ὁ λόγιος ἀσάφεια , εἰμί Ῥωμαῖος , ἢ ἀμαθία ἐγώ αὐτός καταψηφίζω ; ἐγώ εἰμί οὗτος δή ὁ ζητέω τε καί ἀπορέω . οὖον γάρ τίς ἄψυχος ἐμψυχόω λογίζομαι ἀγαθός , οὐδέ ὁ έννους καί ἔμφρων καί λόγος κοσμέω ὁ ἄνοος ἄλογος τε καί ἄφρων προτιμάω . τίς γάρ ἄν τις ἄνθρωπος προκρίνω , ἵνα οὗτος εἰς ὁ ὁ γῆ βάλλω διάστασις αὐτός συνάγω ; οὐ εἰμί οὐδείς ζῷον θνητός οὐδέ ἀγαθός οὐδέ ἰσχυρός ἄνθρωπος . εἰμί γάρ τίς δεῖ καί θρασύνω εἶπον , οὔτε ἄνθρωπος οὐδείς ἄλλος εἰμί ἢ θεός σῶμα θνητός ἔχω οὔτε θεός ἄλλος τίς ἢ ἄνθρωπος ἀσώματος ἐντεῦθεν ἀθάνατος , καί οὖον πόρρω ὁ θεῖος δύναμις ἀπαρτάω . οὗτος ἐγώ μέν οὗτος φρονέω , ἀξιόω δέ καί σύ ὁ γνώμη προστίθημι οὗτος . καί μή τις οἴομαι ὅτι κλῆρος ποιέω ἢ κόρη κελεύω θνῄσκω ἢ μειράκιον · αὐτός γάρ ἐγώ ἑκών ἐμαυτοῦ σύ ἐπιδίδωμι , ἵνα σήμερον αὐτίκα κῆρυξ πέμπω ἐγώ καί πρεσβευτής ὁ χθόνιος θεός , εἰμί σύ ἀεί προστάτης καί σύμμαχος οὗτος εἶπον ὁ Κούρτιος ὁ ὅπλον ἐνδιδύσκω , εἶτα καί ὁ ἵππος ἐπιβαίνω . ὁ δέ ἄλλος περιαλγής γίγνομαι καί περιχαρής , καί κόσμημα τις συμφορέω ὁ μέν αὐτός ἐκεῖνος αὐτός κοσμέω ὡς ἥρως , οἶς δέ τις καί εἰς ὁ χάσμα , ἐμβάλλω . ἄρτι δέ εἰς αὐτός ἐνάλλομαι ὁ Κούρτιος Ἔφιππος καί ὁ ὁ γῆ συνάγω διάστασις , καί οὐδείς οὐκέτι οὔτε ὁ χάσμα οὔτε ὁ Κούρτιος θεάομαι . αὐτός οὗτος Ῥωμαῖος ἱστορέω · εἰμί δέ ὁ μυθώδης κρίνω κρίνω καί μή πιστός , ἔξειμι οἶς μή προσέχω αὐτός . ὁ Ῥωμαῖος δέ πόλεμος αὖθις καί παρά Γαλάτης καί ὑπό ἕτερος ἔθνος ἐπιφέρω , ἀλλά ἀποκρούω πᾶς , πῇ μέν ὕπατος , πῇ δέ δικτάτωρ ψηφίζομαι . ὅτε καί τίς τοιοῦτος συμβαίνω . δικτάτωρ λέγω Λούκιος Κάμιλλος , Γαλάτης κατατρέχω ὁ ὑπό Ῥώμη . ὅς ἐπί ὁ βάρβαρος ὁρμάω γνώμη ἔχω τρίβω ὁ καιρός καί μή διακινδυνεύω πρός ἄνθρωπος ἀπόνοια χράω ῥᾳδίως γάρ αὐτός καί ἀσφαλής ἀπορία τροφή ἐκτρυχόω ἐλπίζω . Γαλάτης δέ τις εἰς μονομαχία τις ὁ Ῥωμαῖος προκαλέω . καί ἀνθίστημι αὐτός Οὐαλέριος Μάρκος χιλιαρχέω , ὁ ὁ Μάξιμος ἐκεῖνος ἔγγονος . καί λαμπρός μέν ὁ μάχη προβαίνω ἄμφω · ὁ μέν γάρ ὁ σοφία καί ὁ περιτέχνησις προφέρω , ὁ δέ Γαλάτης ὁ ἰσχύς · καί ὁ τόλμα · ἐπί πλέω δέ θαυμαστόω ὅτι ὁ ὁ Οὐαλέριος κράνος κόραξ ἐφίπταμαι καί κρώζω εἰς ὁ βάρβαρος ἐγχρίμπτω , καί ὁ τε ὄψις αὐτός ἐπιταράσσω καί ὁ ὁρμή ἐμποδίζω , μέχρι ὅς κατεργάζομαι . διό ἀγανακτέω οἶς Γαλάτης ὡς ὑπό ὄρνις ἐλασσόω , θυμός αὐτίκα συμμίγνυμι ὁ Ῥωμαῖος , καί κακῶς ἀπαλλάσσω . ὁ δέ Οὐαλέριος ὑπό ὁ ὁ κόραξ συμμαχία κορουις ἐπονομάζω . εἰσέπειτα δέ ὁ στράτευμα στασιάζω καί ἐμφύλιος πόλεμος γίγνομαι μέλλω , καταλλάσσω ὁ στασιάζω , νόμος τίθημι μήτε ἀέκων τις ὁ κατάλογος ἀπαλείφω μήτε ὁ χιλιαρχέω ἑκατονταρχέω , καί ὁ ὕπατος καί ἄμφω ἔξεστι εἰμί καί ἐκ ὁ πλῆθος καθίστημι καί ὁ αὐτός μήτε δύο ἄμη ἀρχή μήτε ὁ αὐτός δίς ἐντός δέκα ἄρχω ἔτος .