joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 16.10
Ἐξ Ἀφρίκης δ’ ἕτεραι νῆες αὖθις ἐξήκοντα παμ - μεγέθεις ἐξώρμησαν , καὶ τῇ ὑπὸ Ῥωμαίους καὶ αὗται ἐλυμαίνοντο , καὶ μέχρι Κεφαλληνίας καὶ Ζακύνθου προήλθοσαν . στέλλεται τοίνυν ναυτικὸν κατ’ αὐτῶν , ναυαρχοῦντα τὸν Νάσαρ ἔχον . πολλῶν δ’ ἐκ τῶν περὶ τὴν εἰρεσίαν πονούντων ὰποδρασάντων , αἱ τριήρεις ἦσαν ἡμίκενοι · διὸ καὶ ὁ ναύαρχος οὐκ ἔκρινε δεῖν οὕτω συμμίξαι τοῖς πολεμίοις , ἀλλ’ ἀναφέρει τῷ βασιλεῖ τὸ συμβάν , καὶ οἱ λιποτάκται ζητηθέντες ταχὺ κατεσχέθησαν . ἕνα δὲ καὶ φόβον ἐμποιήσῃ τῷ ναυτικῷ καὶ μηδένα κολάσῃ χριστιανόν , τριάκοντα τῶν ἐν εἱρκταῖς φρουρουμἐνων Ἀγαρηνῶν ἐκβληθῆναι κελεύει νυκτός , καὶ πε - ριχρἴσαι μὲν ἀσβόλῃ τὰς ὄψεις αὐτῶν , ὡς ἂν μὴ ἐπιγινώσκοιντο , εἶτα καὶ αἰκίσασθαι σφᾶς καὶ διὰ τῆς ἀγορᾶς περιαγαγεῖν , ἀνασκολοπισθῆναί τε ἀπαχθέντας εἰς Πελοπόννησον . οὗ γενομένου οἱ τοῦ στόλου ναυτικοὶ ἐξεδειματώθησαν , καὶ οὕτω τοῖς ἐναντίοις ἐπῆλθον νυκτὸς καὶ τρόπαιον ἤραντο , τῶν μὲν ἀπολομένων , τῶν δὲ ἑαλωκότων . εἶτα καὶ εἰς Σικελίαν διέβησαν , καὶ τὰς ἐκεῖ πόλεις , ὅσαι τοῖς Καρχηδονίοις διέφερον , ἐκάκωσάν τε καὶ ἐξεπόρθησαν . καὶ οἶ ἐκ Μεσημβρίας δὲ Ἄραβες , ἐσχολακέναι τὸν Ῥωμαϊκὸν μαθόντες στόλον , τὰ τῆς Φοι - νίκης καὶ τῆς Συρίας ναυσὶ προσπλέοντες ἐκάκουν παράλια . ὁ γὰρ βασιλεύς , ὅτι Μιχαὴλ ἀνεῖλε τὸν πρὸ αὐτοῦ βασιλεύοντα , οἷον ἐξιλασκόμενος τὸν θεόν , πολλαχοῦ τῆς βασιλίδος τῶν πόλεων τῷ ἀρχιστρατήγῳ Μιχαὴλ ναοὺς ἐδείματο ἐκ καινῆς · καὶ ἐν αὐτοῖς δὲ τοῖς ἀνακτόροις ἐδομήσατο τούτῳ πολυτελές τε καὶ πολυδάπανον τέμενος , ὃ καὶ Νέαν ἐκκλησίαν ἐκάλεσεν . ἐν τούτοις οὖν τοῖς δομήμασι τῶν πλωίμων ἀσχολουμένων , καὶ τῶν νώτων αὐτῶν οὐκ ἀφισταμένων ἀπὸ τῶν ἄρσεων , τῶν τε χειρῶν αὐτῶν ἐν τοῖς κοφίνοις δουλευουσῶν , ὁ στόλος ἐσχόλασε · διὸ καὶ οἱ Ἀγαρηνοὶ ἀδεῶς , ὡς εἴρηται , τὰ παράλια ἐληίζοντο , καὶ οὐ μόνα ταῦτα ἐκάκουν , ἀλλὰ καὶ τὴν Συράκουσαν ἐξεπόρθησαν . ὁ δὲ βασιθλεὺς ταῖς οἰκοδομαῖς τὸ ναυτικὸν τοῦ στόλου κατέτρυχε , καὶ τῷ προφήτῃ Ἠλιοῦ τῷ Θεσβίτῃ ναὸν ἀνεγείρας · ἐτίμα γὰρ τοῦτον διαφερόντως , καὶ ᾤετο προσληφθήσεσθαί ποτε παρ’ αὐτοῦ καὶ τῷ πυρίνῳ συνεπαρθήσεσθαι ἄρματι . ὅμως μέντοι τὴν ἅλωσιν καὶ κατασκαφὴν τῆς Συρακούσης μαθών , ἔστειλε τοὺς ἀντικαταστησομένους τοῖς ἀλιτηρίοις Ἀγαρηνοῖς · ἀλλ’ οὐδὲν ἤνυστο . εἶτα τὸν Φωκᾶν Νικηφόρον μετὰ δυνάμεως ἀξιομάχου ἐκπέπομφεν , ἄνδρα γενναιότατον ὁμοῦ καὶ στρατηγικώτατον , ὃς καὶ πολλὰ κατὰ τῶν τῆς Ἄγαρ ἐκγόνων ἐστήσατο τρόπαια . ὅτε δὲ τῷ Θεοφιλίτζῃ , ὡς εἴρηται , ἐξυπηρέτει , οὗτος ὁ βασιλεὺς συγκατῆλθεν ἐκείνῳ εἰς Πελοπόννησον , καὶ εἰς τὸν τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Ἀνδρονίκου ναὸν εἰσῆλθε σὺν τῷ κυρίῳ αὐτοῦ . ἦν δ’ ἐκεῖσε Προσμένων μοναχός τις , ἀντιποιούμενος ἀρετῆς , ὃς τοῦ μὲν Θεοφιλίτζη οὐδεμίαν φροντίδα πεποίητο , τὸν δὲ Βασίλειον θεασάμενος καὶ ἐξυπανέστη καὶ προσε - κύνησε καὶ φιλοφρόνως ἐδεξιώσατο . γυνὴ δέ τις χήρα ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ τυγχάνουσα καὶ τῶν ἐγχωρίων πρωτεύουσα , πλούτῳ τε περιρρεομένη πολλῷ , συνήθης οὔσα τῷ μοναχῷ καὶ μαθοῦσα τὸ γεγονός , μετεπέμψατο τοῦτον καὶ ἤρετο πῶς τὸν μὲν Θεοφιλίτζην ἄρχοντα περιφανῆ καὶ τοῖς βασιλεῦσι κατὰ γένος προσήκοντα οὔτε προσρήσεως οὔτε δεξιώσεώς τινος κατηξίωσε , τῷ δ’ ἐκείνῳ ὑπηρετοῦντι καὶ προσεφώνησε καὶ τιμῆς μετέδωκεν οὐκ ἀναλολούσης τῇ καταστάσει αὐτοῦ , ἀλλὰ καὶ λίαν ὑπερβαλλούσης αὐτήν . εἴκαζε γάρ , εἰδυῖα τὸν μοναχόν , μὴ ἀλόγως ποιῆσαι τὸ γεγονός . ὁ δὲ ‘‘τὸν μὲν Θεοφιλίτζην ἰδιώτην ” εἶπεν ‘‘ἑώρων , βασιλέα δὲ τὸν Βασίλειον , καὶ διὰ τοῦτο καὶ ὡς βασιλέα τὸν ἄνδρα τετίμηκα . ἴσθι γὰρ ὡς πρὸς τοῦ θεοῦ βασιλεὺς ἐκεῖνος ἀφώρισται . ” ταῦτα ἀκούσασα ἡ γυνή , ἐπεὶ νοσήσας ἐκεῖ κατελείφθη ὁ Βασίλειος , ἀπάραντος ἐκεῖθεν τοῦ κυρίου αὐτοῦ , προσελάβετό τε αὐτὸν εἰς τὸν οἶκον αὐτῆς καὶ θεραπείας ἠξίωσε , καὶ ἀναρρωσθέντα εἰσποιητὸν ἀδελφὸν τῷ υἱῷ αὐτῆς γενέσθαι πέπεικε , καὶ χρήματα παρέσχεν , εἶτα καὶ τὴν βασιλείαν αὐτῷ προαγορεύει , καὶ ὅτε τεύξεται τῆς ἀρχῆς , μή ἐπιλαθέσθαι τοῦ παιδὸς αὐτῆς ἀξιοῖ μήτ’ αὐτῆς , εἰ τοῖς ζῶσιν ἔτι συγκαταλέγοιτο . ὁ μὲν οὖν Βασίλειος ἐπὶ τούτοις ἀπῆλθεν . ἐκείνη δὲ βασιλεύσαντος ἄρτι πρὸς τὴν βασιλίδα τῶν πόλεων μετὰ τοῦ υἱοῦ παρεγένετο , δῶρα προσαγαγοῦσα πο - λυτελῆ καὶ πολλά · ἣν ἐντίμως ὁ βασιλεὺς προσεδέξατο καὶ τὸν υἱὸν αὐτῆς , ὃν ἀδελφὸν ἐκ πνευματικῆς διαθέσεως , ὡς εἴρηται , ἔσχηκε , πρωτοσπαθάριον τετίμηκε . σεισμῶν δὲ διαφόρων συμβάντων , ἐξ ὧν πολλοὶ ναοὶ διερράγησαν , ὁ βασιλεὺς αὖθις αὐτοὺς ἀνωρθώσατο · οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὴν δυτικὴ ’ν μεγάλην ἁψῖδα τῆς τοῦ θεοῦ λόγου Σοφίας ῥαγεῖσαν καὶ πεσεῖν τυγχάνουσαν προσδοκήσιμον μηχαναῖς τεχνιτῶν συνέσφιγξέ τε καὶ ἥδρασε . καὶ τῶν Ἰουδαίων πολλοὺς δόσεσι χρημάτων καὶ ὑποσχέσεσι χριστιανοὺς γενέσθαι πέπεικε , καὶ τῷ ἔθνει τῶν Ῥὼςσπεισάμενος εἰς ἐπίγνωσιν ἐλθεῖν τοῦ καθ’ ἡμᾶς μυστηρίου πεποίηκε . συνθεμένοις γὰρ βαπτισθῆναι ἀρχιερεὺς αὐτοῖς ἐστάλη παρὰ τοῦ αὐτοκράτορος . οἶ δὲ μεταθέσθαι μέλλοντες ἐκ τῆς οἰκείας θρησκείας εἰς τὴν καθ’ ἡμᾶς ὤκνουν τε καὶ ἐδίσταζον , καί ‘‘εἰ μή τι θαῦμα ἴδοιμεν ” εἶπον πρὸς τὸν ἀρχιερέα “ οἷα πολλὰ διδάσκεις αὐτὸς γενέσθαι πρὸς τοῦ Χριστοῦ , οὐκ ἄν ποτε δέξασθαι πεισθείημεν τὸ δόγμα τὸ σόν . ” καὶ ὅς‘‘ “ αἰτήσασθε ” εἶπεν “ ὃ βούλεσθε . ” κἀκεῖνοι ‘‘τὴν βίβλον ” εἶπον ‘‘ἡ τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ διδάσκει , βλητέον εἰς πῦρ · καὶ εἰ διαμείνῃ ἀνάλωτος , πίστις ἔσται ταῦτα ἡμῖν ἀληθῶς εἶναι θεὸν τὸν παρὰ σοῦ κηρυττόμενον . ” συνέθετο ποιῆσαι τουτὶ ὁ ἐπίσκοπος · ἀνήφθη πυρκαιά , ἦρε πρὸς οὐρανὸν ὁ ἀρχιερεὺς τὰς χεῖράς τε καὶ τὰ ὄμματα · ‘‘δόξασόν σου ” εἶπε “ τὸ ὄνομα , Χριστὲ ὁ θεός . ” ἐνέθετο τῇ πυρκαιᾷ τὸ ἱερὸν εὐαγγέλιον · τὸ δὲ χρονίσαν ἐν τῇ φλογὶ ἀδιαλώβητον ἔμεινεν . οἶ βάρβαροι ἐξεπλάγησαν , ἐπίστευσαν τῷ κηρύγματι καὶ τελεσθῆναι κατήπειγον τῷ θείῳ βαπτίσματι . ταῦτα μὲν οὖν ταύτῃ συμβέβηκεν .
Lemmas: ἐς Ἀφρίκης δέ ἕτερος ναῦς αὖθις ἐξήκω ΠΑΜ - μέγεθος ἐξορμάω , καί ὁ ὑπό Ῥωμαῖος καί οὗτος λυμαίνομαι , καί μέχρι Κεφαλληνία καί Ζάκυνθος προέρχομαι . στέλλω τοίνυν ναυτικόν κατά αὐτός , ναυαρχέω ὁ Νάσαρ ἔχω . πολύς δέ ἐκ ὁ περί ὁ εἰρεσία πονέω ἀποδιδράσκω , ὁ τριήρης εἰμί ἡμίκενος · διό καί ὁ ναύαρχος οὐ κρίνω δήω οὗτος συμμείγνυμι ὁ πολέμιος , ἀλλά ἀναφέρω ὁ βασιλεύς ὁ συμβαίνω , καί ὁ λιποτάκτης ζητέω ταχύς κατέχω . εἷς δέ καί φόβος ἐμποιέω ὁ ναυτικός καί μηδείς κολάζω Χριστιανός , τριάκοντα ὁ ἐν εἱρκτή φρουρούμενος Ἀγαρηνός ἐκβάλλω κελεύω νύξ , καί μετά - ριχριω μέν ἀσβόλη ὁ ὄψις αὐτός , ὡς εἄν μή ἐπιγιγνώσκω , εἶτα καί αἰκίζω σφεῖς καί διά ὁ ἀγορά περιάγω , ἀνασκολοπίζω τε ἀπάγω εἰς Πελοπόννησος . ὅς γίγνομαι ὁ ὁ στόλος ναυτικός ἐκδειματόω , καί οὗτος ὁ ἐναντίος ἐπέρχομαι νύξ καί τρόπαιον ἔραμαι , ὁ μέν ἀπόλλυμι , ὁ δέ ἁλίσκομαι . εἶτα καί εἰς Σικελία διαβαίνω , καί ὁ ἐκεῖ πόλις , ὅσος ὁ Καρχηδόνιος διαφέρω , κακόω τε καί ἐκπορθέω . καί οἶς ἐκ Μεσημβρία δέ Ἄραψ , σχολάζω ὁ Ῥωμαικός μανθάνω στόλος , ὁ ὁ Φόι - Νίκη καί ὁ Συρία ναῦς προσπλέω κακόω παράλιος . ὁ γάρ βασιλεύς , ὅτι Μιχαήλ ἀναιρέω ὁ πρό αὐτός βασιλεύω , οἷος ἐξιλάσκομαι ὁ θεός , πολλαχοῦ ὁ βασιλίς ὁ πόλις ὁ ἀρχιστράτηγος Μιχαήλ ναός δέμω ἐκ καινός · καί ἐν αὐτός δέ ὁ ἀνάκτορον δομέω οὗτος πολυτελής τε καί πολυδάπανος τέμενος , ὅς καί Νέος ἐκκλησία καλέω . ἐν οὗτος οὖν ὁ δόμημα ὁ πλώϊμος ἀσχολέω , καί ὁ νῶτον αὐτός οὐ ἀφίστημι ἀπό ὁ ἄρσις , ὁ τε χείρ αὐτός ἐν ὁ κόφινος δουλεύω , ὁ στόλος σχολάζω · διό καί ὁ Ἀγαρηνός ἀδεῶς , ὡς εἴρω , ὁ παράλιος ληΐζομαι , καί οὖον μόνος οὗτος κακόω , ἀλλά καί ὁ Συράκουσαι ἐκπορθέω . ὁ δέ βασιθλεὺς ὁ οἰκοδομή ὁ ναυτικόν ὁ στόλος κατατρύχω , καί ὁ προφήτης ἠλός ὁ Θεσβίτης ναός ἀνεγείρω · τιμάω γάρ οὗτος διαφερόντως , καί οἴομαι προσλαμβάνω ποτός παρά αὐτός καί ὁ πύρινος συνεπαίρω ἄρμα . ὅμως μέντοι ὁ ἅλωσις καί κατασκαφή ὁ Συράκουσαι μανθάνω , στέλλω ὁ ἀντικαθίστημι ὁ ἀλιτήριος Ἀγαρηνός · ἀλλά οὐδείς ἀνύω . εἶτα ὁ Φωκᾶς Νικηφόρος μετά δύναμις ἀξιόμαχος ἐκπέμπω , ἀνήρ γενναῖος ὁμοῦ καί στρατηγικός , ὅς καί πολύς κατά ὁ ὁ Ἄγαρ ἔκγονος ἵστημι τρόπαιον . ὅτε δέ ὁ Θεοφιλίτζης , ὡς εἴρω , ἐξυπηρετέω , οὗτος ὁ βασιλεύς συγκατέρχομαι ἐκεῖνος εἰς Πελοπόννησος , καί εἰς ὁ ὁ ἅγιος ἀπόστολος Ἀνδρόνικος ναός εἰσέρχομαι σύν ὁ κύριος αὐτός . εἰμί δέ ἐκεῖσε προσμένω μοναχός τις , ἀντιποιέω ἀρετή , ὅς ὁ μέν Θεοφιλίτζης οὐδείς φροντίς ποιέω , ὁ δέ Βασίλειος θεάομαι καί ἐξυπανίστημι καί πρόσω - κυνέω καί φιλόφρων δεξιόομαι . γυνή δέ τις χήρα ἐν ὁ χώρα ἐκεῖνος τυγχάνω καί ὁ ἐγχώριος πρωτεύω , πλοῦτος τε περιλέγω πολύς , συνήθης εἰμί ὁ μοναχός καί μανθάνω ὁ γίγνομαι , μεταπέμπω οὗτος καί ἔρομαι πῶς ὁ μέν Θεοφιλίτζης ἄρχω περιφανής καί ὁ βασιλεύς κατά γένος προσήκω οὔτε πρόσρησις οὔτε δεξίωσις τις καταξιώνω , ὁ δέ ἐκεῖνος ὑπηρετέω καί προσφωνέω καί τιμή μεταδίδωμι οὐ αναλολουω ὁ κατάστασις αὐτός , ἀλλά καί λίαν ὑπερβάλλω αὐτός . εἰκάζω γάρ , οἶδα ὁ μοναχός , μή ἄλογος ποιέω ὁ γίγνομαι . ὁ δέ ὅστε μέν Θεοφιλίτζης ἰδιώτης ” εἶπον ‘‘ἑώρων , βασιλεύς δέ ὁ Βασίλειος , καί διά οὗτος καί ὡς βασιλεύς ὁ ἀνήρ τιμάω . εἰμί γάρ ὡς πρός ὁ θεός βασιλεύς ἐκεῖνος ἀφορίζω . ” οὗτος ἀκούω ὁ γυνή , ἐπεί νοσέω ἐκεῖ καταλείπω ὁ Βασίλειος , ἀπαίρω ἐκεῖθεν ὁ κύριος αὐτός , προσλαμβάνω τε αὐτός εἰς ὁ οἶκος αὐτός καί θεραπεία ἀξιόω , καί ἀναρρώζω εἰσποιητός ἀδελφός ὁ υἱός αὐτός γίγνομαι πείθω , καί χρῆμα παρέχω , εἶτα καί ὁ βασίλειος αὐτός προαγορεύω , καί ὅτε τυγχάνω ὁ ἀρχή , μή ἐπιλανθάνομαι ὁ παῖς αὐτός ἀξιόω μήτε αὐτός , εἰμί ὁ ζῶ ἔτι συγκαταλέγω . ὁ μέν οὖν Βασίλειος ἐπί οὗτος ἀπέρχομαι . ἐκεῖνος δέ βασιλεύω ἄρτι πρός ὁ βασιλίς ὁ πόλις μετά ὁ υἱός παραγίγνομαι , Δῶρα προσάγω ἀπό - λυτελος καί πολύς · ὅς ἔντιμος ὁ βασιλεύς προσδέχομαι καί ὁ υἱός αὐτός , ὅς ἀδελφός ἐκ πνευματικός διάθεσις , ὡς εἴρω , ἔχω , πρωτοσπαθάριος τιμάω . σεισμός δέ διάφορος συμβαίνω , ἐκ ὅς πολύς ναός διαρρήγνυμι , ὁ βασιλεύς αὖθις αὐτός ἀνορθόω · οὖον μήv ἀλλά καί ὁ δυτικός ἐν μέγας ἁψίς ὁ ὁ θεός λόγος Σοφία ἀράσσω καί πίπτω τυγχάνω προσδοκήσιμος μηχανή τεχνίτης συσφίγγω τε καί ἁδρέω . καί ὁ Ἰουδαῖος πολύς δόσις χρῆμα καί ὑπόσχεσις χριστιανός γίγνομαι πείθω , καί ὁ ἔθνος ὁ Ῥὼςσπεισάμενος εἰς ἐπίγνωσις ἔρχομαι ὁ κατά ἐγώ μυστήριον ποιέω . συντίθημι γάρ βαπτίζω ἀρχιερεύς αὐτός στέλλω παρά ὁ αὐτοκράτωρ . οἶς δέ μετατίθημι μέλλω ἐκ ὁ οἰκεῖος θρησκεία εἰς ὁ κατά ἐγώ ὀκνέω τε καί διστάζω , καί ἰάομαι μή τίς θαῦμα ὁράω ” εἶπον πρός ὁ ἀρχιερεύς “ οἷος πολύς διδάσκω αὐτός γίγνομαι πρός ὁ Χριστός , οὐ ἄν ποτός δέχομαι πείθω ὁ δόγμα ὁ σός . ” καί ὅς “ αἰτέω ” εἶπον “ ὅς βούλομαι . ” ἐκεῖνος ‘‘τὴν Βίβλος ” εἶπον ἡʹ ὁ περί ὁ Χριστός διδάσκω , βλητέον εἰς πῦρ · καί εἰμί διαμένω ἀνάλωτος , πίστις εἰμί οὗτος ἐγώ ἀληθής εἰμί θεός ὁ παρά σύ κηρύσσω . ” συντίθημι ποιέω οὗτος ὁ ἐπίσκοπος · ἀνάπτω πυρκαϊά , ἀείρω πρός οὐρανός ὁ ἀρχιερεύς ὁ χείρ τε καί ὁ ὄμμα · δοξάζω σύ ” εἶπον “ ὁ ὄνομα , Χριστός ὁ θεός . ” ἐντίθημι ὁ πυρκαϊά ὁ ἱερόν εὐαγγέλιον · ὁ δέ χρονίζω ἐν ὁ φλόξ ἀδιαλώβητον μένω . οἶς βάρβαρος ἐκπλήσσω , πιστεύω ὁ κήρυγμα καί τελέω κατεπείγω ὁ θεῖον βάπτισμα . οὗτος μέν οὖν οὗτος συμβαίνω .