joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 16.6
ὃς ἐκ Μακεδονίας μὲν ἦν , ἔφυ δὲ πατέρων ἀσήμων καὶ ἀφανῶν , εἰ καί τις τῶν τὰ περὶ αὐτοῦ ἐξιστορησάντων ἐκ τοῦ τῶν Ἀρσακιδῶν αὐτὸν γένους κατάγεσθαι τερατεύεται . τοῦ Κρούμου δέ , τῶν Βουλγάρων δ’ ἦν οὗτος ἀρχηγός , τὴν Ἀδριανούπολιν κατασχόντος , καὶ οἶ τούτου γεννήτορες αἰχμάλωτοι γεγονότες εἰς τὴν ἐκείνων χώραν μετήχθησαν , ἀρτιγενὲς τοῦτον καὶ ὑπομάζιον φέροντες . τοῦ Κρούμου δὲ ἀποβεβιωκότος ἤδη ἕτερος τῆς ἀρχῆς τῶν Βουλγάρων ἐπείληπτο , ὃς πολλάκις ἐν πολέμοις τοῖς πρὸς Ῥωμαίους θραυσθεὶς σπονδὰς πρὸς τὸν τότε κρατοῦντα Ῥωμαίων πεποίητο , καὶ τοὺς αἰχμαλώ - τοὺς ἐλευθερῶσαι συνέθετο , καὶ μέντοι καὶ κατὰ τὰς συνθήκας πεποίηκεν . ἐφήβου δ’ ἦν ἡλικίας τότε ἁψάμενος ὁ Βασίλειος . νηπιόθεν μέντοι πολλὰ σημεῖα γενέσθαι φασὶ τὴν βασιλείαν αὐτῷ προσημαίνοντα , ὧν ἓν ἦν καὶ τὸ ῥηθησόμενον . νήπιος μὲν ἦν ὁ Βασίλειος , οἱ δὲ τούτου γονεῖς περὶ θέρος ἠσχόληντο καὶ τὸ νήπιον ὑπνῶττον ὑπὸ τὸν ἥλιον ἔκειτο · δὲ πετόμενος πρόσγειος ἡπλωμέναις ταῖς πτέρυξι τῷ βρέφει σκιὰν ἐσχεδίαζεν . ἡ δὲ μήτηρ ὡς εἶδε τὸν ἀετὸν τῷ παιδὶ προσεγγίζοντα , ἦρέ τε τὴν φωνὴν καὶ προσέδραμε τῷ υἱῷ καὶ λίθοις τὸν ἀετὸν ἀπεδίωκε . τῆς δὲ πρὸς τὸ ἔργον χωρησάσης αὖθις ὁ ἀετὸς προσῄει τῷ βρέφει κοιμωμένῳ , ἐπιτελῶν τὸ λειτούργημα . καὶ ἡ μήτηρ πάλιν τε τεθορύβητο καὶ αὐτὸν ἀπεδίωκεν . ὡς δὲ πολλάκις τοῦτο ἐγένετο , εἰς συναίσθησιν ἧκε καὶ χρηστὸν ὑπείληφε τὸ πρᾶγμα οἰώνισμα . ἤδη δὲ αὐτοῦ ὑπερβεβηκότος τὸν μείρακα , ὁ πατὴρ μὲν κατέλυσε τὴν ζωήν , ἡ δὲ μήτηρ αὐτοῦ πρὸς τῇ πενίᾳ καὶ τοῖς τῆς χηρείας κακοῖς ἐπιέζετο . ὁ δὲ τῶν πρὸς τὸ ζῆν ἀναγκαίων μὴ εὐπορῶν , ἔγνω μισθῷ πρὸς ὑπηρεσίαν ἑαυτὸν ἐκσοῦναί τινι · καὶ ἄρας ἔρχεται πρὸς τὴν μεγαλόπολιν . ὀψίας δὲ τὴν τῆς πόλεως εἰσελθὼν πύλην , ἣ καλεῖται Χρυσεία , παρὰ τῷ ναῷ τοῦ ἁγίου Διομήδους κατέλυσεν οὔπω μονῇ τότε τυγχάνοντι · καὶ πεσὼν ἔξω τοῦ τεμένους κατέδαρθε . νυκτὸς δὲ τῷ τοῦ ναοῦ νεωκόρῳ ὄναρ ὁ μάρτυς ἐφίσταται , καὶ τὸν βασιλέα ἐντὸς εἰσαγαγεῖν ἐγκελεύεται . ὁ δὲ ἐξελθὼν καὶ τὸν Βασίλειον εὑρὼν ἐπὶ ψιλοῦ τοῦ ἐδάφους ὑπνώττοντα , φάντασμα εἶναι τὸν ὄνειρον ὑπείληφε μάταιον . ὡς δὲ καὶ αὖθις τὸ αὐτὸ ἐδόκει ὁ ἅγιος ἐγκελεύεσθαι , ὁ δὲ καὶ πάλιν ἐξελθὼν οὐχ ἕτερον εὗρεν ἢ τὸν Βασίλειον , ὑπέστρεψεν ὑπειληφὼς τὰ αὐτά . ἐκ τρίτου τοίνυν ὁ μάρτυς τῷ νεωκόρῳ ἐφίσταται καὶ προτρέπεται αὐτὸν εἰσαγαγεῖν τὸν ἐκτὸς κατακείμενον · ‘‘οὗτος γάρ ἐστιν ” ἔφη ‘‘ὁ βασιλεύς . ” ἐξελθὼν οὖν ὁ νεωκόρος ἀνίστησι τὸν Βασίλειον , καὶ ξενίζει τοῦτον παρὰ τῇ κατοικίᾳ αὐτοῦ , καὶ μεταδέδωσιν ὧν εὐπόρει . ἦν δὲ τῷ νεωκόρῳ ὁμαίμων τὴν ἰατρικὴν μετιὼν καὶ τῷ Θεοφιλίτζῃ ὑπηρετῶν . ὁ δὲ Θεοφιλίτζης οὗτος τῷ Καίσαρι Βάρδᾳ καὶ τῷ βασιλεῖ Μιχαὴλ κατὰ γένος ᾠκείωτο , διὰ τὸ τῆς ἡλικίας βράχιστον ὑποκοριζόμενος καὶ Θεοφιλίτζης καλούμενος . τούτῳ τοίνυν τῷ ἀδελφῷ ὁ νεωκόρος τὸ ἀπόρρητον ἐκκαλύψας ἐνύπνιον ἠξίωσε συστῆσαι τοῦτόν τινι τῶν ἀρχόντων εἰς ὑπηρέτησιν . ὁ δὲ τῷ οἰκείῳ κυρίῳ τοῦτον συνίστησι . πρότερον δὲ τὸ περὶ τῆς βασιλείας δι’ ὀνειράτων χρησμῴδημα τῷ Βασιλείῳ ἀνεκάλυψαν ἄμφω τὼ ἀδελφὼ καὶ μεμνῆσθαι σφῶν ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ ὅρκοις αὐτὸν προκατέλαβον . ἡσθεὶς οὗν ὁ Θεοφιλίτζης ἐπὶ τῷ Βασιλείῳ , ἦν γὰρ εὐειδής τε καὶ εὐμήκης καὶ τὴν χεῖρα γενναῖος καὶ περιδέξιος , βαθεῖάν τε τρέφων κόμην καὶ ταύτην οὔλην , τοῖς οἰκείοις ἱπποκόμοις τοῦτον ἐπέστησε · πρωτοστράτορα τοῦτον οἶδεν ὀνομάζειν ἡ διάλεκτος ἡ κοινή . ἐζητήθη δὲ καὶ τῷ βασιλεῖ γενναῖός τις ἱπποκόμος καὶ περὶ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην εὐφυῶς διακείμενος . κεκόμιστο γάρ ποθεν ἵππος τῷ βασιλεῖ Μιχαήλ , εἰς πᾶσαν μὲν ἀρετὴν ἵππῳ πρέπουσαν ἐπιτήδειος , σκληραύχην δὲ καὶ μὴ ῥᾳδίως ἀναβαινόμενος . μένος . τούτου εἰς θέαν ἥκων ὁ βασιλεὺς ἀναβῆναί τινι τοῦτον ἐπέτρεπεν . πλειόνων δ’ ἐπικεχειρηκότων , ἐκεῖνος ἐθρασύνετό τε καἰ ἐγαυρία καὶ τὸν ἀναβαίνοντα ἀπεσείετο . ἐχαλέπηνεν ἐπὶ τούτοις ὁ βασιλεὺς καὶ ὅτι μὴ ἔχοι ἱπποκόμον περιδέξιον ἤσχαλλε . παρὼν δὲ ὁ Θεοφιλίτζης ἔχειν εἶπεν αὐτὸς τοιοῦτον , καί ‘‘εἰ βούλει ” φησί , ‘‘βασιλεῦ , παρίτω . ” καὶ ὃς ἐπέτρεψε , καὶ ὁ Βασίλειος μετεκέκλητο καὶ τοῦ χαλινοῦ τοῦ ἵππου λαβόμενος καὶ περιποππύσας καὶ καταψήσας αὐτὸν κούφως τε μετεωρίσας ἑαυτὸν ἐπιβέβηκε καὶ περικαλπάσας μικρόν , εἶτα καὶ ὅλον αὐτῷ τὸν ῥυτῆρα ἐνδέδωκέ τε καὶ ἐξιππάσατο . ἥσθη τούτοις ὁ βασιλεὺς καὶ τὸν Βασίλειον προσελάβετο καὶ τοῖς βασιλικοῖς ἱπποκόμοις συνέταξε καὶ προιὼν καὶ πρωτοστράτορα τὸν ἄνδρα ἐτίμησεν · ἡ ἀξία δὲ τῶν ἐπισήμων καὶ τῶν ᾠκειωμένων τῷ βασιλεῖ · καὶ ἐπεδίδου καθ’ ἑκάστην ἡ περὶ τὸν Βασίλειον τοῦ βασιλέως διάθεσις , καὶ τοσοῦτον ὡς καὶ εἰς φθόνον κινήσαι τὸν Καίσαρα .
Lemmas: ὅς ἐκ Μακεδονία μέν εἰμί , φύω δέ πατήρ ἄσημος καί ἀφανής , εἰμί καί τις ὁ ὁ περί αὐτός ἐξιστορέω ἐκ ὁ ὁ Ἀρσακίδης αὐτός γένος κατάγω τερατεύομαι . ὁ Κρούμος δέ , ὁ Βουλγάρα δέ εἰμί οὗτος ἀρχηγός , ὁ Ἀδριανούπολις κατέχω , καί οἶς οὗτος γεννήτωρ αἰχμάλωτος γίγνομαι εἰς ὁ ἐκεῖνος χώρα μετάγω , ἀρτιγενής οὗτος καί ὑπομάζιος φέρω . ὁ Κρούμος δέ ἀποβιόω ἤδη ἕτερος ὁ ἀρχή ὁ Βουλγάρα ἐπιλαμβάνω , ὅς πολλάκις ἐν πόλεμος ὁ πρός Ῥωμαῖος θραύω σπονδή πρός ὁ τότε κράτος Ῥωμαῖος ποιέω , καί ὁ αἰχμαλωτίζω - ὁ ἐλευθερόω συντίθημι , καί μέντοι καί κατά ὁ συνθήκη ποιέω . ἔφηβος δέ εἰμί ἡλικία τότε ἅπτω ὁ Βασίλειος . νηπιόθεν μέντοι πολύς σημεῖον γίγνομαι φημί ὁ βασίλειος αὐτός προσημαίνω , ὅς εἷς εἰμί καί ὁ εἴρω . νήπιος μέν εἰμί ὁ Βασίλειος , ὁ δέ οὗτος γονεύς περί θέρος ἀσχολέω καί ὁ νήπιος ὑπνώττω ὑπό ὁ ἥλιος κεῖμαι · δέ πέτομαι πρόσγειος ἁπλόω ὁ πτέρυξ ὁ βρέφος σκιά σχεδιάζω . ὁ δέ μήτηρ ὡς ὁράω ὁ ἀετός ὁ παῖς προσεγγίζω , ἀείρω τε ὁ φωνή καί προστρέχω ὁ υἱός καί λίθος ὁ ἀετός ἀποδιώκω . ὁ δέ πρός ὁ ἔργον χωρέω αὖθις ὁ ἀετός πρόσειμι ὁ βρέφος κοιμάω , ἐπιτελέω ὁ λειτούργημα . καί ὁ μήτηρ πάλιν τε θορυβέω καί αὐτός ἀποδιώκω . ὡς δέ πολλάκις οὗτος γίγνομαι , εἰς συναίσθησις ἵημι καί χρηστός ὑπολαμβάνω ὁ πρᾶγμα οἰώνισμα . ἤδη δέ αὐτός ὑπερβαίνω ὁ μεῖραξ , ὁ πατήρ μέν καταλύω ὁ ζωή , ὁ δέ μήτηρ αὐτός πρός ὁ πενία καί ὁ ὁ χηρεία κακός πιέζω . ὁ δέ ὁ πρός ὁ ζῶ ἀναγκαῖος μή εὐπορέω , γιγνώσκω μισθός πρός ὑπηρεσία ἑαυτοῦ εκσουνη τις · καί ἀείρω ἔρχομαι πρός ὁ Μεγαλόπολις . ὄψιος δέ ὁ ὁ πόλις εἰσέρχομαι πύλη , ὅς καλέω χρύσεος , παρά ὁ ναός ὁ ἅγιος Διομήδης καταλύω οὔπω μονή τότε τυγχάνω · καί πίπτω ἔξω ὁ τέμενος καταδαρθάνω . νύξ δέ ὁ ὁ ναός νεώκορος ὄναρ ὁ μάρτυς ἐφίστημι , καί ὁ βασιλεύς ἐντός εἰσάγω ἐγκελεύω . ὁ δέ ἐξέρχομαι καί ὁ Βασίλειος εὑρίσκω ἐπί ψιλός ὁ ἔδαφος ὑπνώσσω , φάντασμα εἰμί ὁ ὄνειρος ὑπολαμβάνω μάταιος . ὡς δέ καί αὖθις ὁ αὐτός δοκέω ὁ ἅγιος ἐγκελεύω , ὁ δέ καί πάλιν ἐξέρχομαι οὐ ἕτερος εὑρίσκω ἢ ὁ Βασίλειος , ὑποστρέφω ὑπολαμβάνω ὁ αὐτός . ἐκ τρίτος τοίνυν ὁ μάρτυς ὁ νεώκορος ἐφίστημι καί προτρέπω αὐτός εἰσάγω ὁ ἐκτός κατάκειμαι · ὕω γάρ εἰμί ” φημί ὅς βασιλεύς . ” ἐξέρχομαι οὖν ὁ νεωκόρος ἀνίστημι ὁ Βασίλειος , καί ξενίζω οὗτος παρά ὁ κατοίκιος αὐτός , καί μεταδίδωμι ὅς εὐπορέω . εἰμί δέ ὁ νεώκορος ὅμαιμος ὁ ἰατρικός μέτειμι1 καί ὁ Θεοφιλίτζης ὑπηρέτης . ὁ δέ Θεοφιλίτζης οὗτος ὁ Καῖσαρ Βάρδα καί ὁ βασιλεύς Μιχαήλ κατά γένος οἰκειόω , διά ὁ ὁ ἡλικία βραχύς ὑποκορίζομαι καί Θεοφιλίτζης καλέω . οὗτος τοίνυν ὁ ἀδελφός ὁ νεωκόρος ὁ ἀπόρρητος ἐκκαλύπτω ἐνύπνιον ἀξιόω συνίστημι οὗτος τις ὁ ἄρχω εἰς ὑπηρέτησις . ὁ δέ ὁ οἰκεῖος κύριος οὗτος συνίστημι . πρότερος δέ ὁ περί ὁ βασίλεια διά ὄνειρος χρησμῴδημα ὁ Βασίλειος ἀνακαλύπτω ἄμφω ὁ ἀδελφός καί μιμνήσκω σφεῖς ἐν ὁ βασίλεια αὐτός Ὅρκος αὐτός προκαταλαμβάνω . ἥδομαι ἐν ὁ Θεοφιλίτζης ἐπί ὁ Βασίλειος , εἰμί γάρ εὐειδής τε καί εὐμήκης καί ὁ χείρ γενναῖος καί περιδέξιος , βαθύς τε τρέφω κόμη καί οὗτος ὅλος , ὁ οἰκέω ἱππόκομος οὗτος ἐφίστημι · πρωτοστράτορας οὗτος οἶδα ὀνομάζω ὁ διάλεκτος ὁ κοινός . ζητέω δέ καί ὁ βασιλεύς γενναῖος τις Ἱπποκόμος καί περί ὁ ὑπηρεσία οὗτος εὐφυής διάκειμαι . κομίζω γάρ πόθεν ἵππος ὁ βασιλεύς Μιχαήλ , εἰς πᾶς μέν ἀρετή ἵππος πρέπω ἐπιτήδειος , σκληραύχην δέ καί μή ῥᾳδίως ἀναβαίνω . μένος . οὗτος εἰς θέα ἥκω ὁ βασιλεύς ἀναβαίνω τις οὗτος ἐπιτρέπω . πλείων δέ ἐπιχειρέω , ἐκεῖνος θρασύνω τε καίω γαυριάω καί ὁ ἀναβαίνω ἀποσείω . χαλεπαίνω ἐπί οὗτος ὁ βασιλεύς καί ὅτι μή ἔχω ἱπποκόμος περιδέξιος ἀσχάλλω . πάρειμι δέ ὁ Θεοφιλίτζης ἔχω εἶπον αὐτός τοιοῦτος , καί ἰάομαι βούλομαι ” φημί , βασιλεύς , πάρειμι . ” καί ὅς ἐπιτρέπω , καί ὁ Βασίλειος μετακαλέω καί ὁ χαλινός ὁ ἵππος λαμβάνω καί περιποππυσος καί καταψάω αὐτός κοῦφος τε μετεωρίζω ἑαυτοῦ ἐπιβαίνω καί περικαλπάζω μικρός , εἶτα καί ὅλος αὐτός ὁ ῥυτήρ ἐνδίδωμι τε καί ἐξιππάζομαι . ἥδομαι οὗτος ὁ βασιλεύς καί ὁ Βασίλειος προσλαμβάνω καί ὁ βασιλικός ἱππόκομος συντάσσω καί προέρχομαι καί πρωτοστράτορας ὁ ἀνήρ τιμάω · ὁ ἄξιος δέ ὁ ἐπίσημος καί ὁ οἰκειόω ὁ βασιλεύς · καί ἐπιδίδωμι κατά ἕκαστος ὁ περί ὁ Βασίλειος ὁ βασιλεύς διάθεσις , καί τοσοῦτος ὡς καί εἰς φθόνος κινέω ὁ Καῖσαρ .