joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 10.26
Καὶ τῷ μὲν τοιοῦτον τὸ τέλος ἐγένετο , Ἀντώνιος δὲ διὰ τοῦ Βεντιδίου τοὺς Πάρθους ἐνίκησεν . ὅ τε γὰρ βασιλεὺς ἐκείνων ὁ Πάκορος ἐν τῷ πολέμῳ ἔπεσε καὶ οἱ βάρβαροι οἶ μὲν ἐκτάνθησαν ἐν τῇ μάχῃ , οἱ δὲ ἔφυγον , καὶ τὰς τῆς Συρίας πόλεις ὁ Βεντίδιος ὑπηγάγετο . εἶτα κατὰ τοῦ Ἀντιόχου τοῦ τῆς Κομαγηνῆς βασιλεύοντος ἐπεστράτευσεν . ἐνταῦθα δὲ ὄντι ἀθρόον ὁ Ἀντώνιος ἐπιστὰς οὐ μόνον ἐπὶ τοῖς κατορθώμασιν οὐχ ἥσθη , ἀλλὰ καὶ ἐφθόνησε καὶ τῆς ἀρχῆς αὐτὸν ἔπαυσεν , αὐτὸς δὲ τῷ Ἀντιόχῳ προσέβαλε καὶ κατέκλεισεν αὐτὸν εἰς Σαμόσατα . ὡς δ’ οὐδὲν ἤνυε πολιορκῶν αὐτόν , συνθήκας σπονδῶν ἐποιήσατο καὶ εἰς τὴν Ἰταλίαν ἀφώρμησεν . Ὀρώδης μέντοι ὁ τῶν Παρθῶν βασιλεὺς ὑπέργηρως γεγονώς , καὶ τῷ τοῦ Πακόρου πένθει τὴν βασιλείαν ἀπαγορεύσας , Φραάτῃ τῷ πρεσβυτέρῳ τῶν λοιπῶν αὐτοῦ παίδων τὴν ἀρχὴν ἐνεχείρισεν . ὁ δὲ ἀνοσιώτατος γεγονὼς τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ ἐδολοφόνησε , καὶ αὐτὸν τὸν πατέρα δυσανασχετοῦντα δι’ ἐκείνους ἀπέκτεινε , καὶ τῶν ἄλλων τοὺς ἀρίστους διέφθειρεν . Ἀντώνιος δὲ πρέσβεις μὲν πρὸς τοὺς Πάρθους περὶ εἰρήνης ἐκπέπομφε , πρὸς δὲ πόλεμον ἡτοιμάζετο , ἵνα ἀπαρασκεύοις αὐτοῖς ἐντύχῃ διὰ τὴν ἐλπίδα τῆς συμβάσεως . καὶ μαθὼν τὸν Μῆδον ἐπὶ συμμα - χίαν τοῦ Πάρθου χωρήσαντα , τὰ μὲν σκευοφόρα καὶ πολὺ τῆς στρατιὰς ὑπελίπετο μετὰ τοῦ Στατιανοῦ ἔν ἕποιντο , αὐτὸς δὲ σὺν τοῖς ἱππεῦσι καὶ τῶν πεζῶν τοῖς εὐζώνοις ἠπείγετο , ὡς αὐτίκα τὰ τῶν Μήδων καταστρεψόμενος . ὁ μέντοι Πάρθος καὶ ὁ Μῆδος τῷ Στατιανῷ ἀπροσδοκήτως ἐπιπεσόντες καὶ τῇ μετ’ αὐτοῦ στρατιᾷ , πάντας ἐφόνευσαν , τοῦ Ἀντωνίου σπεύσαντος μὲν βοηθῆσαι αὐτοῖς , πλὴν ὑστερίσαντος καὶ μόνους τοὺς νεκροὺς εὑρηκότος . ὃς οὐ πολλῷ ὕστερον συμβαλὼν τοῖς βαρβάροις ἐτρέψατο μὲν αὐτούς , οὐ μέντοι μέγα τι ἔβλαψε . πολιορκῶν δὲ τὰ τοῦ Μήδου βασίλεια ἐπολιορκεῖτο μᾶλλον αὐτὸς ἐπιλιπόντων τῇ αὐτοῦ στρατιᾷ τῶν ἐπιτηδείων , καὶ ἐπὶ συναγωγὴν αὐτῶν ἐξιόντων σφόδρα παρὰ τῶν βαρβάρων κακουμένων , ἐνεδρευόντων αὐτοῖς . Ἐν τούτοις ὄντος τοῦ Ἀντωνίου ὁ Φραάτης ὑποβαλών τινας ἔπεισε δι’ ἐκείνων αὐτόν ἐπικηρυκεύσασθαι συμβάσεων ἕνεκεν · καὶ ὁ Πάρθος τοὺς πεμφθέντας ἐξονειδίσας πολλὰ μὴ ἄλλως σπείσασθαι εἶπεν , εἰ μὴ αὐτίκα ἀποστρατοπεδεύσονται . καὶ ὁ Ἀντώνιος ἀπανέστη . πρόσ’ δεχομένου δ’ αὐτοῦ τὰς σπονδὰς οἶ Μῆδοι τάς τε πολιορκητικὰς κατέκαυσαν μηχανὰς καὶ τὰ χώματα διεσκέδασαν . οἱ δέ γε Πάρθοι πολλὰ καὶ δεινὰ αἰφνίδιον προσπεσόντες εἰργάσαντο . ὡς οὑν ἔγνω ὅτι ἠπάτηται , ἐς τὴν Ἀρμενίαν ἀπελθεῖν ἐπεχείρησε . καὶ διὰ χωρίων ἀπιὼν ἀγνώστων , πολλαῖς δυσχερείαις ἐνέτυχε . καὶ κἂν ἀπώλοντο οἱ μετ’ αὐτοῦ ξύμπαντες εἰς ἐνέδραν ἐμπεσόντες καὶ πυκνοῖς βαλλόμενοι τοῖς τοξεύμασιν , εἰ μὴ τὴν χελώνην ἐποίησαν συνασπίσαντες . Ἡ δὲ χελώνη γίνεται οὕτως . τὰ μὲν σκευοφόρα καὶ οἱ ψιλοὶ ἐν μέσῳ τοῦ στρατεύματος τέτακται , τῶν δ’ ὁπλιτῶν οἱ μὲν ταῖς προμήκεσιν ἀσπίσι κοίλαις χρώμενοι περὶ τὰ ἔσχατα τάσσονται καὶ τοὺς ἄλλους τὰ ὅπλα περιβεβλημένοι ἔξω τε βλέποντες περιέχουσιν , οἶ δὲ τὰς πλατείας ἀσπίδας φέροντες ἐν τῷ μέσῳ συσπειρῶνται , κἀκείνας ἄνω ἑαυτῶν τε καὶ τῶν λοιπῶν ὑπεραίρουσιν , ὥστε μηδὲν ἕτερον ἢ ἀσπίδας ὁρᾶσθαι διὰ πάσης τῆς φάλαγγος , καὶ ἐν σκέπῃ ἐκ τῶν βελῶν πάντας εἶναι αὐτοὺς ἐκ τῆς πυκνότητος τῆς συντάξεως . οὕτω γάρ τοι πεπύκνωται ὡς καὶ βαδίζειν τινὰς ἐπάνω αὐτῆς δύνασθαι . τὸ μὲν οὑν σχῆμα τῆς τάξεως ταύτης τοιοῦτόν ἐστι , καὶ διὰ τοῦτο καὶ τὴν χελώνης ἔλαχε κλῆσιν , διά τε τὸ ἰσχυρὸν αὐτῆς καὶ τὸ εὐσκεπές · χρῶνται δὲ αὐτῇ διχῇ · ἢ γὰρ πρὸς φρούριόν τι προσμίσγοντες προσπορεύονται καὶ τειχομαχοῦσιν , ἢ ὑπὸ τοξοτῶν περιστοιχισθέντες ποτὲ κυπτάζουσιν οὕτω πάντες ὡς δοκεῖν ὅτι κεκμήκασι , πελασάντων δὲ τῶν ἐναντίων ἐξαίφνης ἐγείρονται , κἀντεῦθεν σφὰς ἐκπλήττουσι καὶ ταράττουσιν . ὃ καὶ τότε συμβέβηκε . πολλοῖς γάρ , ὡς εἴρηται , βαλλόμενοι βέλεσι , τόν τε συνασπισμὸν τῆς χελώνης ἐποίησαν καὶ τὰ γόνατα πρὸς τὴν γῆν ἤρεισαν τὰ εὐώνυμα . νομίσαντες οὖν αὐτοὺς οἶ βάρβαροι ὑπὸ τῶν τραυμάτων καταπεσεῖν , τὰ μὲν τόξα ἀπέθεντο , τὰ δὲ ξίφη σπασάμενοι ὡς συγκόψοντες ἐπῆλθον αὐτοῖς . ἐξαναστάντες δὲ οἶ Ῥωμαῖοι καὶ αὐτοῖς προσπεσόντες , οἷα γυμνοὺς ὡπλισμένοι , ἀπροσδοκήτους παρεσκευασμένοι , τοξότας ὁπλῖται , βαρβάρους Ῥωμαῖοι κατ’ ἔκοψαν . Ἀντώνιος μὲν οὖν ὑπὸ τῶν πολεμίων οὐκέτι δεινὸν οὐδἐν ἔπαθεν , ὑπὸ δὲ ψύχους τεταλαιπώρητο . χειμὼν γὰρ ἦν , καὶ τῆς Ἀρμενίας τὰ πρόσορα , δι’ ὧν ἐπορεύετο , κρυσταλλώδη ἀεί εἰσιν · ὅθεν συχνοὶ τῶν αὐτοῦ διεφθείροντο . διὸ ὑπῆλθε τὸν Ἀρμένιον καὶ ἐθώπευσε , καίτοι δι’ ὀργῆς ἐκεῖνον ποιούμενος . χρήματα δὲ τοῖς περιλειφθεῖσι διανείμας τῆς στρατιᾶς ἀπῆρεν εἰς Αἴγυπτον πρὸς τὴν Κλεοπάτραν . δι’ ἣν μεγάλως ὑπὸ τῶν ὁμογενῶν διεβέβλητο , ὅτι τε παῖδας ἐξ αὐτῆς ἔσχε καὶ ὅτι χώρας πολλὰς αὐτῇ ἐχαρίσατο . οὕτως γὰρ τῷ ἔρωτι αὐτῆς καὶ ταῖς γοητείαις ἐδούλευσεν ὡς καὶ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ τὴν Ὀκταβίαν πρὸς αὐτὸν ἐκ Ῥώμης ἀφικνουμένην ἐπανελθεῖν κελεῦσαι καὶ μὴ αὐτῷ προσελθεῖν .
Lemmas: καί ὁ μέν τοιοῦτος ὁ τέλος γίγνομαι , Ἀντώνιος δέ διά ὁ Βεντίδιος ὁ Πάρθος νικάω . ὅς τε γάρ βασιλεύς ἐκεῖνος ὁ Πάκορος ἐν ὁ πόλεμος πίπτω καί ὁ βάρβαρος οἶς μέν κτείνω ἐν ὁ μάχομαι , ὁ δέ φεύγω , καί ὁ ὁ Συρία πόλις ὁ Βεντίδιος ὑπάγω . εἶτα κατά ὁ Ἀντίοχος ὁ ὁ Κομαγηνῆς βασιλεύω ἐπιστρατεύω . ἐνταῦθα δέ εἰμί ἀθρόος ὁ Ἀντώνιος ἐφίστημι οὖον μόνος ἐπί ὁ κατόρθωμα οὐ ἥδομαι , ἀλλά καί φθονέω καί ὁ ἀρχή αὐτός παύω , αὐτός δέ ὁ Ἀντίοχος προσβάλλω καί κατακλείω αὐτός εἰς Σαμόσατα . ὡς δέ οὐδείς ἀνύω πολιορκέω αὐτός , συνθήκη σπονδή ποιέω καί εἰς ὁ Ἰταλία ἀφορμάω . ὀρώδης μέντοι ὁ ὁ Παρθών βασιλεύς ὑπέργηρως γίγνομαι , καί ὁ ὁ Πάκορος πένθος ὁ βασίλειος ἀπαγορεύω , Φραάτης ὁ πρέσβυς ὁ λοιπός αὐτός παῖς ὁ ἀρχή ἐγχειρίζω . ὁ δέ ἀνόσιος γίγνομαι ὁ ἀδελφός αὐτός δολοφονέω , καί αὐτός ὁ πατήρ δυσανασχετέω διά ἐκεῖνος ἀποκτείνω , καί ὁ ἄλλος ὁ ἀγαθός διαφθείρω . Ἀντώνιος δέ πρέσβυς μέν πρός ὁ Πάρθος περί εἰρήνη ἐκπέμπω , πρός δέ πόλεμος ἑτοιμάζω , ἵνα ἀπαράσκευος αὐτός ἐντυγχάνω διά ὁ ἐλπίς ὁ σύμβασις . καί μανθάνω ὁ Μῆδος ἐπί συμμα - χία ὁ Πάρθος χωρέω , ὁ μέν σκευοφόρος καί πολύς ὁ στρατιά ὑπολείπω μετά ὁ Στατιανός ἐν ἕπω , αὐτός δέ σύν ὁ ἱππεύς καί ὁ πεζός ὁ εὔζωνος ἐπείγω , ὡς αὐτίκα ὁ ὁ Μῆδος καταστρέφω . ὁ μέντοι Πάρθος καί ὁ Μῆδος ὁ Στατιανός ἀπροσδόκητος ἐπιπίπτω καί ὁ μετά αὐτός στρατιά , πᾶς φονεύω , ὁ Ἀντώνιος σπεύδω μέν βοηθέω αὐτός , πλήν ὑστερίζω καί μόνος ὁ νεκρός εὑρίσκω . ὅς οὖον πολύς ὕστερος συμβάλλω ὁ βάρβαρος τρέπω μέν αὐτός , οὖον μέντοι μέγας τίς βλάπτω . πολιορκέω δέ ὁ ὁ Μῆδος βασίλεια πολιορκέω μᾶλλον αὐτός ἐπιλείπω ὁ αὐτός στρατιά ὁ ἐπιτήδειος , καί ἐπί συναγωγή αὐτός ἔξειμι σφόδρα παρά ὁ βάρβαρος κακόω , ἐνεδρεύω αὐτός . ἐν οὗτος εἰμί ὁ Ἀντώνιος ὁ Φραάτης ὑποβάλλω τις πείθω διά ἐκεῖνος αὐτός ἐπικηρυκεύομαι σύμβασις ἕνεκα · καί ὁ Πάρθος ὁ πέμπω ἐξονειδίζω πολύς μή ἄλλως σπένδω εἶπον , εἰμί μή αὐτίκα ἀποστρατοπεδεύομαι . καί ὁ Ἀντώνιος ἀπανίστημι . πρόσω δέχομαι δέ αὐτός ὁ σπονδή οἶς Μῆδος ὁ τε πολιορκητικός κατακαίω μηχανή καί ὁ χῶμα διασκεδάννυμι . ὁ δέ γε Πάρθος πολύς καί δεινός αἰφνίδιος προσπίπτω ἐργάζομαι . ὡς ἐν γιγνώσκω ὅτι ἀπατάω , εἰς ὁ Ἀρμένιος ἀπέρχομαι ἐπιχειρέω . καί διά χωρίον ἀπέρχομαι ἄγνωστος , πολύς δυσχέρεια ἐντυγχάνω . καί κἀν ἀπόλλυμι ὁ μετά αὐτός σύμπας εἰς ἐνέδρα ἐμπίτνω καί πυκνός βάλλω ὁ τόξευμα , εἰμί μή ὁ χελώνη ποιέω συνασπίζω . ὁ δέ χελώνη γίγνομαι οὕτως . ὁ μέν σκευοφόρος καί ὁ ψιλός ἐν μέσος ὁ στράτευμα τάσσω , ὁ δέ ὁπλίτης ὁ μέν ὁ προμήκης ἀσπίς κοῖλος χράω περί ὁ ἔσχατος τάσσω καί ὁ ἄλλος ὁ ὅπλον περιβάλλω ἔξω τε βλέπω περιέχω , οἶς δέ ὁ πλατύς ἀσπίς φέρω ἐν ὁ μέσος συσπειράω , ἐκεῖνος ἄνω ἑαυτοῦ τε καί ὁ λοιπός ὑπεραίρω , ὥστε μηδείς ἕτερος ἢ ἀσπίς ὁράω διά πᾶς ὁ φάλαγξ , καί ἐν σκέπη ἐκ ὁ βέλος πᾶς εἰμί αὐτός ἐκ ὁ πυκνότης ὁ σύνταξις . οὗτος γάρ ὅς πυκνόω ὡς καί βαδίζω τις ἐπάνω αὐτός δύναμαι . ὁ μέν ἐν σχῆμα ὁ τάξις οὗτος τοιοῦτος εἰμί , καί διά οὗτος καί ὁ χελώνη λαγχάνω κλῆσις , διά τε ὁ ἰσχυρός αὐτός καί ὁ εὐσκεπής · χράω δέ αὐτός διχή · ἢ γάρ πρός φρούριον τίς προσμείγνυμι προσπορεύομαι καί τειχομαχέω , ἢ ὑπό τοξότης περιστοιχίζω ποτέ κυπτάζω οὗτος πᾶς ὡς δοκέω ὅτι κάμνω , πελάζω δέ ὁ ἐναντίος ἐξαπίνης ἐγείρω , ἐντεῦθεν σφός ἐκπλήσσω καί ταράσσω . ὅς καί τότε συμβαίνω . πολύς γάρ , ὡς εἴρω , βάλλω βέλος , ὁ τε συνασπισμός ὁ χελώνη ποιέω καί ὁ γόνυ πρός ὁ γῆ ἐρείδω ὁ εὐώνυμος . νομίζω οὖν αὐτός οἶς βάρβαρος ὑπό ὁ τραῦμα καταπίπτω , ὁ μέν τόξον ἀποτίθημι , ὁ δέ ξίφος σπάω ὡς συγκόπτω ἐπέρχομαι αὐτός . ἐξανίστημι δέ οἶς Ῥωμαῖος καί αὐτός προσπίπτω , οἷος γυμνός ὁπλίζω , ἀπροσδόκητος παρασκευάζω , τοξότης ὁπλίτης , βάρβαρος Ῥωμαῖος κατά κόπτω . Ἀντώνιος μέν οὖν ὑπό ὁ πολέμιος οὐκέτι δεινός οὐδείς πάσχω , ὑπό δέ ψῦχος ταλαιπωρέω . χειμών γάρ εἰμί , καί ὁ Ἀρμένιος ὁ πρόσορος , διά ὅς πορεύω , κρυσταλλώδης ἀεί εἰμί · ὅθεν συχνός ὁ αὐτός διαφθείρω . διό ὑπέρχομαι ὁ Ἀρμένιος καί θωπεύω , καίτοι διά ὀργή ἐκεῖνος ποιέω . χρῆμα δέ ὁ περιλείπομαι διανέμω ὁ στρατιά ἀπαίρω εἰς Αἴγυπτος πρός ὁ Κλεοπάτρα . διά ὅς μέγας ὑπό ὁ ὁμογενής διαβάλλω , ὅτι τε παῖς ἐκ αὐτός ἔχω καί ὅτι χώρα πολύς αὐτός χαρίζομαι . οὕτως γάρ ὁ Ἔρως αὐτός καί ὁ γοητεία δουλεύω ὡς καί ὁ γυνή αὐτός ὁ Οκταβιάν πρός αὐτός ἐκ Ῥώμη ἀφικνέομαι ἐπανέρχομαι κελεύω καί μή αὐτός προσέρχομαι .