joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 16.7
Ποτὲ δετῆς τοῦ βασιλέως μητρὸς συνεστιωμένης τῷ βασιλεῖ ὁ πρωτοστράτωρ εἰσεκλήθη Βασίλειος τοῦτο τοῦ βασιλέως κελεύσαντος . καὶ ἡ βασίλισσα συνεχῶς αὐτῷ ἐνητένιζε , καὶ ἐώρα τὸν ἄνδρα περιεργότερον , εἶτα καὶ ἀπεφοίβασε τοῦτον εἶναι τὸν ὀλετῆρα τοῦ γένους αὐτῆς , ἔκ τινων σημείων τοῦτο γνοῦσα , ὡς ἔλεγε , πάλαι αὐτῇ γνωρισθέντων ἐκ τοῦ οἰκείου ἀνδρός . ἀλλὰ τῷ Μιχαὴλ ταῦτα λῆρος ἐδόκει , καὶ οὐδὲν ἀπῆγεν αὐτὸν τῆς εὐνοίας τῆς περὶ τὸν Βασίλειον , ἤδη δὲ καὶ παρακοιμώμενον αὐτὸν προεβάλετο . καὶ τοῦτο δὲ τῆς κατὰ τοῦ Βασιλείου βασκανίας ἐπίδοσις τῷ Καίσαρι γέγονε , καὶ ἐπεβούλευε τῷ ἀνδρὶ καὶ παρ’ αὐτοῦ ἀντεπεβουλεύετο . ἐκστρατείας δὲ κατὰ τῶν τὴν Κρήτην ἐχόντων Ἀγαρηνῶν κηρυχθείσης τῷ Μιχαήλ , ὁ Καῖσαρ πρὸς τὸν τῆς θεοτόκου ναὸν τὸν τῶν Ὁδηγῶν κεκλημένον ἀπῆλθε , τῇ θεομήτορι συνταξόμενος , ἀξόμενος , καὶ ἤδη τῷ θυσιαστηρίῳ αὐτοῦ προσεγγίσαντος ἐξ οὐδεμιᾶς ἐμφανοῦς αἰτίας ἡ χλαμὺς τῶν ὤμων αὐτοῦ ἐξωλίσθησεν . ὅπερ σημεῖον καὶ τῷ Καίσαρι καὶ τοῖς ἰδοῦσιν ἀπαίσιον ἔδοξε . πολλῶν δὲ τὸν βασιλέα κακιζόντων , ὅτι πᾶσαν ἐνέδωκε τὴν ἐξουσίαν τῷ Καίσαρι , ὥστε ἐκεῖνον ἅττα βούλεται πράττειν καὶ πολλὰ παρὰ τὸ δέον ποιεῖν , τῇ τῶν ὀνειδῶν ἐνδελεχείᾳ ἔδοξέ ποτε μικρὸν ἀνανῆψαι τοῦ βαθυτάτου κάρου ἐκεῖνος ὁ ἀβέλτερος ἄνθρωπος , καί τινα τῶν ᾠκονομημένων τῷ Καίσαρι καὶ διωρθοῦτο καὶ ἀνεσκεύαζεν · ὁ τῷ Βάρδᾳ οὐκ ἦν ἀνεκτόν , ἀλλ’ ἐπὶ τούτῳ καὶ ἐβαρυθύμει . ἐκστρατεύσαντος δὲ τοῦ βασιλέως , ὡς εἴρηται , καὶ ὁ Καῖσαρ ἐκείνῳ συνεξεστράτευσε , καὶ πυκνὰς κατ’ αὐτοῦ τῷ Μιχαὴλ ὁ Βασίλειος καὶ οἷ περὶ ἐκεῖνον πεποίηντο τὰς διαβολάς , καὶ κεκύρωτο διὰ ταύτας ἡ κατ’ ἐκείνου ἐπιβουλή . πολλὴν δὲ δύναμιν περιβεβλημένου τοῦ Καίσαρος , οἶ τὴν ἐπιβουλὴν ἀρτύοντες ἐδειλαίνοντο . πρωίας δέ ποτε τοῦ Βᾶ ἐκ τῆς οἰκείας σκηνῆς προελθόντος μετὰ λαμπρότητος καὶ δορυφορίας πολλῆς , καὶ τῷ βασιλεῖ προσελθόντος , συγκαθίσαντός τε καὶ συνομιλοῦντος αὐτῷ , ὁ Βασίλειος ὄπισθεν αὐτοῦ ἑστηκὼς τὴν χεῖρα ἐπέσειεν , ἀπειλῶν ὥσπερ τῷ Καίσαρι . ὁ δὲ κατά τινα χρείαν ἑτέραν ἀθρόον ἐπιστραφεὶς καὶ ἰδὼν τὴν χεῖρα τοῦ Βασιλείου , καὶ συνεὶς τὸ δηλούμενον , τοῖς ποσὶ τοῦ βασιλέως ἐπέρριψεν ἑαυτόν . ὤκνουν δ’ οἶ κατ’ αὐτοῦ συνομοσάμενοι τὴν ἐγχείρησιν , μέχρις αὐτὸς ὁ Βασίλειος πρῶτος αὐτῷ τὸ ξίφος ἐπήνεγκεν . οὕτω γὰρ καὶ οἶ ἄλλοι ἀναθαρσήσαντες ὢ μεληδὸν τὸν Βάρδαν περιστάντες συνέκοψαν , καὶ τῷ μὲν τοιοῦτον τὸ τέλος τῆς βιοτῆς συνεκύρησεν . ὁ δέ γε βασιλεὺς τῆς ἐκστρατείας ἀφέμενος , εἰς τὸ Βυζάντιον ἐπανέζευξε , καὶ ζεύγνυσι τῶ Βασιλείῳ Εὐδοκίαν τὴν θυγατέρα τοῦ Ἵγκηρος , ἥτις αὐτῷ τῷ κρατοῦντι πρῴην ἐπαλλακεύετο · εἶτα καὶ βασιλέα τοῦτον ἀνεῖπεν αὐτὸς ἐν τῇ μεγάλῃ παραγενόμενος ἐκκλησίᾳ καὶ διὰ τοῦ πατριάρχου Φωτίου περιθεὶς αὐτῷ τὸ διάδημα . τίκτεται δὲ τῷ Βασιλείῳ ἐκ τῆς Εὐδοκίας παιδίον ἄρρεν ὁ Λέων , ὃ τοῦ Μιχαὴλ μᾶλλον εἶναι ἐλέγετο , ὡς ἐγκύου τῆς Εὐδοκίας οὔσης ὅτε τῷ Βασιλείῳ συνῴκιστο . ἱππηλασίαις δὲ καὶ συμποσίοις ἁ εἰ σχολάζων ὁ Μιχαὴλ καὶ συνεχῶς μεθυσκόμενος καὶ τόν φρενῶν ἐξιστάμενος , ἃς οὐ δ’ ἑ νήφων ἔρρωτο , εἰς φόνον ἑαυτοῦ τὸν Βασίλειον ἐξηρέθισεν . ἐκ γὰρ ἵππων ἀγῶνος ἐν τῷ ἁγίῳ Μάμαντι τελεσθέντος , ἐν ᾧ αὐτὸς ἡνιόχησε καὶ οἱ μεγιστᾶνες αὐτοῦ καὶ νενίκηκεν , ἐπὶ δεῖπνον ἀνακλιθέντος συνανεκλίνετο καὶ ὁ Βασίλειος καὶ ἡ Εὐδοκία . Βασιλικῖνος δέ τις τῆς βασιλείου τριήρους πρῴην ἐρέτης ὤν , διὰ δὲ σώματος ὡραιότητα πρόσ’ ληφθεὶς παρὰ τοῦ κρατοῦντος καὶ τούτῳ οἰκειωθείς , παρεστὼς τότε δειπνοῦντι τῷ βασιλεῖ ἐξεθείαζεν αὐτόν , ὡς εὐφυῶς ἄγαν καὶ ἐντέχνως ἡνιοχήσαντα . ὁ δέ , ἤδη γὰρ ἠκρατίσατο καὶ τὸν νοῦν ἐκτεθόλωτο , ἡσθεὶς τοῖς ἐπαίνοις , ἐδίδου αὐτῷ τὰ φοινικόχροα πέδιλα καὶ προσέταττεν ὑποδήσασθαι καὶ βασιλέα ἀνεῖπε . τοῦ δὲ εὐλαβουμένου καὶ πρὸς τὸν Βασίλειον ἐνορῶντος , ὁ βασιλεὺς ἐχαλέπαινεν . ὁ δὲ Βασίλειος ἐνένευσεν αὐτῷ πεισθῆναι καὶ ὑποδήσασθαι · καὶ ὃς λαβὼν ὑπεδήσατο . ὁ δὲ βασιλεὺς τῷ Βασιλείῳ ἔφη χολούμενος τούτῳ μᾶλλον ἢ σοὶ τὰ τῆς βασιλείας παράσημα ἐπεοίκασιν . ἢ οὐκ ἔξεστί μοι , ὡς σὲ βασιλέα πεποίηκα , ποιῆσαι καὶ ἕτερον ; ” ἐντεῦθεν δεδοικὼς ὁ Βασίλειος καὶ περὶ τῆ βασιλείᾳ καὶ τῇ ζωῇ δρᾶσαι πρὸ τοῦ παθεῖν ἐμελέτησεν , ἐτέροις τε τὸ μελέτημα κοινωσάμενος , ἐπεὶ αὖθις ἐν δείπνῳ ἀκρατοποσίαις χρησάμενος ὁ Μιχαὴλ ἤδη κεκάρωτο , καὶ τῷ ἑαυτοῦ κοιτῶνι ἐν τοῖς κατὰ τὸν ἅγιον Μάμαντα βασιλείοις χειραγωγούμενος ἀνεκέκλιτο καὶ ὕπνῳ βαθυτάτῳ κατείληπτο , πρῶτον μὲν ἐξιὼν ὁ Βασίλειος τὰ κλεῖθρα τοῦ βασιλικοῦ κοίτῶνος κατέαξεν , ἵνα μὴ κλεῖσαι τὰς θύρας οἱ περὶ τὸν κοιτῶνα στρεφόμενοι δύναιντο , εἶτα καὶ τοὺς συνωμότας παραλαβὼν ἄπεισι . τῶν δὲ προκοιτούντων ὀλίγων ὄντων καὶ κωλύειν ἐπιχειρούντων , θόρυβος ἤρθη , καὶ διυπνίσθη ὁ βασιλεύς . εἰσελθόντος δέ τινος τῶν σὺν τῷ Βασιλείῳ καὶ τὸ ξίφος ἠρκότος κατὰ τοῦ Μιχαὴλ , ἐκεῖνος τὰς χεῖρας ἦρε , καὶ ἄμφω ταύτας ὁ ξιφηφόρος πλήξας ἀπέκοψε , καὶ ὑπέστρεψε πρὸς τοὺς ἄλλους . ὁ δὲ μὴ φυγεῖν οἷός τε ὢν ἀκροσφαλῶς ἐκ τοῦ οἴνου βαίνων καὶ τῇ μέθῃ συμποδιζόμενος , ἔκειτο δεινῶς ἀπολοφυρόμενος , καί τις ἕτερος τῶν περὶ τὸν Βασίλειον ἔτι ζῶντα τοῦτον ἰδὼν εἰσεπήδησε , καὶ κατὰ τῶν στέρνων αὐτοῦ τὸ ξίφος ὠθήσας ἐπὶ τὴν γαστέρα τοῦτο προήνεγκεν , ὡς ἐκπεσεῖν αὐτῆς καὶ τὰ ἔγκατα .
Lemmas: ποτέ δετός ὁ βασιλεύς μήτηρ συνεστιωμένης ὁ βασιλεύς ὁ πρωτοστράτωρ εἰσκαλέω Βασίλειος οὗτος ὁ βασιλεύς κελεύω . καί ὁ βασίλισσα συνεχῶς αὐτός ἐνατενίζω , καί αἰώρα ὁ ἀνήρ περίεργος , εἶτα καί ἀποφοιβάζω οὗτος εἰμί ὁ ὀλετήρ ὁ γένος αὐτός , ἐκ τίνω σημεῖον οὗτος γιγνώσκω , ὡς λέγω , πάλαι αὐτός γνωρίζω ἐκ ὁ οἰκεῖος ἀνήρ . ἀλλά ὁ Μιχαήλ οὗτος λῆρος δοκέω , καί οὐδείς ἀπάγω αὐτός ὁ εὔνοια ὁ περί ὁ Βασίλειος , ἤδη δέ καί παρακοιμώμενος αὐτός προβάλλω . καί οὗτος δέ ὁ κατά ὁ Βασίλειος βασκανία Ἐπίδοσις ὁ Καῖσαρ γίγνομαι , καί ἐπιβουλεύω ὁ ἀνήρ καί παρά αὐτός ἀντεπιβουλεύω . ἐκστρατεία δέ κατά ὁ ὁ Κρήτη ἔχω Ἀγαρηνός κηρύσσω ὁ Μιχαήλ , ὁ Καῖσαρ πρός ὁ ὁ θεοτόκος ναός ὁ ὁ ὁδηγός καλέω ἀπέρχομαι , ὁ θεομήτωρ συντάσσω , ἄγω , καί ἤδη ὁ θυσιαστήριον αὐτός προσεγγίζω ἐκ οὐδείς ἐμφανής αἴτιος ὁ χλαμύς ὁ ὦμος αὐτός ἐξόλλυμι . ὅσπερ σημεῖον καί ὁ Καῖσαρ καί ὁ ὁράω ἀπαίσιος δοκέω . πολύς δέ ὁ βασιλεύς κακίζω , ὅτι πᾶς ἐνδίδωμι ὁ ἐξουσία ὁ Καῖσαρ , ὥστε ἐκεῖνος ὅστις βούλομαι πράσσω καί πολύς παρά ὁ δήω ποιέω , ὁ ὁ ὄνειδος ἐνδελέχεια δοκέω ποτός μικρός ἀνανήφω ὁ βαθύς καρόω ἐκεῖνος ὁ ἀβέλτερος ἄνθρωπος , καί τις ὁ οἰκονομέω ὁ Καῖσαρ καί διορθόω καί ἀνασκευάζω · ὁ ὁ Βάρδα οὐ εἰμί ἀνεκτός , ἀλλά ἐπί οὗτος καί βαρυθυμέω . ἐκστρατεύω δέ ὁ βασιλεύς , ὡς εἴρω , καί ὁ Καῖσαρ ἐκεῖνος συστρατεύω , καί πυκνός κατά αὐτός ὁ Μιχαήλ ὁ Βασίλειος καί οἷ περί ἐκεῖνος ποιέω ὁ διαβολή , καί κυρόω διά οὗτος ὁ κατά ἐκεῖνος ἐπιβουλή . πολύς δέ δύναμις περιβάλλω ὁ Καῖσαρ , οἶς ὁ ἐπιβουλή ἀρτύω δειλαίνω . πρώϊος δέ ποτός ὁ βαίνω ἐκ ὁ οἰκεῖος σκηνή προέρχομαι μετά λαμπρότης καί δορυφορία πολύς , καί ὁ βασιλεύς προσέρχομαι , συγκαθίζω τε καί συνομιλέω αὐτός , ὁ Βασίλειος ὄπισθεν αὐτός ἵστημι ὁ χείρ ἐπισείω , ἀπειλέω ὥσπερ ὁ Καῖσαρ . ὁ δέ κατά τις χρεία ἕτερος ἀθρόος ἐπιστρέφω καί εἶδον ὁ χείρ ὁ Βασίλειος , καί συνίημι ὁ δηλέομαι , ὁ πούς ὁ βασιλεύς ἐπιρρίπτω ἑαυτοῦ . ὀκνέω δέ οἶς κατά αὐτός συνόμνυμι ὁ ἐγχείρησις , μέχρι αὐτός ὁ Βασίλειος πρῶτος αὐτός ὁ ξίφος ἐπιφέρω . οὗτος γάρ καί οἶς ἄλλος ἀναθαρσέω ὦ μεληδόν ὁ Βάρδα περιίστημι συγκόπτω , καί ὁ μέν τοιοῦτος ὁ τέλος ὁ βιοτή συγκυρέω . ὁ δέ γε βασιλεύς ὁ ἐκστρατεία ἀφίημι , εἰς ὁ Βυζάντιον ἐπαναζεύγνυμι , καί ζεύγνυμι ὁ Βασίλειος Εὐδοκία ὁ θυγάτηρ ὁ Ἵγκηρος , ὅστις αὐτός ὁ κράτος πρώην παλλακεύω · εἶτα καί βασιλεύς οὗτος ἀναλέγω αὐτός ἐν ὁ μέγας παραγίγνομαι ἐκκλησία καί διά ὁ πατριάρχης Φώτιος περιτίθημι αὐτός ὁ διάδημα . τίκτω δέ ὁ Βασίλειος ἐκ ὁ Εὐδοκία παιδίον ἄρσην ὁ Λέων , ὅς ὁ Μιχαήλ μᾶλλον εἰμί λέγω , ὡς ἔγκυος ὁ Εὐδοκία εἰμί ὅτε ὁ Βασίλειος συνοικίζω . ἱππηλασία δέ καί συμπόσιον ὅς εἰμί σχολάζω ὁ Μιχαήλ καί συνεχῶς μεθύσκω καί ὁ φρήν ἐξίστημι , ὅς οὖον δέ ὅς νήφω ῥώννυμι , εἰς φόνος ἑαυτοῦ ὁ Βασίλειος ἐξερεθίζω . ἐκ γάρ ἵππος ἀγών ἐν ὁ ἅγιος μάντις τελέω , ἐν ὅς αὐτός ἡνιοχέω καί ὁ μεγιστάν αὐτός καί νικάω , ἐπί δεῖπνον ἀνακλίνω συνανακλίνω καί ὁ Βασίλειος καί ὁ Εὐδοκία . Βασιλικῖνος δέ τις ὁ βασίλειος τριήρης πρώην ἐρέτης εἰμί , διά δέ σῶμα ὡραιότης πρόσω λαμβάνω παρά ὁ κράτος καί οὗτος οἰκειόω , παρίστημι τότε δειπνέω ὁ βασιλεύς ἐκθειάζω αὐτός , ὡς εὐφυής ἄγαν καί ἔντεχνος ἡνιοχέω . ὁ δέ , ἤδη γάρ ἀκρατίζομαι καί ὁ νόος ἐκθολόω , ἥδομαι ὁ ἔπαινος , δίδωμι αὐτός ὁ φοινικόχροος πέδιλον καί προστάσσω ὑποδέω καί βασιλεύς ἀνειπεῖν . ὁ δέ εὐλαβέομαι καί πρός ὁ Βασίλειος ἐνοράω , ὁ βασιλεύς χαλεπαίνω . ὁ δέ Βασίλειος ἐννεύω αὐτός πείθω καί ὑποδέω · καί ὅς λαμβάνω ὑποδέω . ὁ δέ βασιλεύς ὁ Βασίλειος φημί χολόω οὗτος μᾶλλον ἢ σύ ὁ ὁ βασίλεια παράσημος ἐπέοικα . ἢ οὐ ἔξειμι ἐγώ , ὡς σύ βασιλεύς ποιέω , ποιέω καί ἕτερος ; ” ἐντεῦθεν δείδω ὁ Βασίλειος καί περί τῆ βασίλεια καί ὁ ζωή δράω πρό ὁ πάσχω μελετάω , ἕτερος τε ὁ μελέτημα κοινόω , ἐπεί αὖθις ἐν δεῖπνον ἀκρατοποσία χράω ὁ Μιχαήλ ἤδη καρόω , καί ὁ ἑαυτοῦ κοιτών ἐν ὁ κατά ὁ ἅγιος Μάμαντας βασίλειος χειραγωγέω ἀνακλίνω καί ὕπνος βαθύς καταλαμβάνω , πρῶτος μέν ἔξειμι2 ὁ Βασίλειος ὁ κλεῖθρον ὁ βασιλικός κοῖτος κατάγνυμι , ἵνα μή καλέω ὁ θύρα ὁ περί ὁ κοιτών στρέφω δύναμαι , εἶτα καί ὁ συνωμότης παραλαμβάνω ἄπειμι . ὁ δέ προκοιτέω ὀλίγος εἰμί καί κωλύω ἐπιχειρέω , θόρυβος ἀραρίσκω , καί διυπνίζω ὁ βασιλεύς . εἰσέρχομαι δέ τις ὁ σύν ὁ Βασίλειος καί ὁ ξίφος ἀρκότος κατά ὁ Μιχαήλ , ἐκεῖνος ὁ χείρ ἀείρω , καί ἄμφω οὗτος ὁ ξιφηφόρος πλήσσω ἀποκόπτω , καί ὑποστρέφω πρός ὁ ἄλλος . ὁ δέ μή φεύγω οἷος τε εἰμί ἀκροσφαλῶς ἐκ ὁ οἶνος βαίνω καί ὁ μέθη συμποδίζω , κεῖμαι δεινῶς ἀπολοφύρομαι , καί τις ἕτερος ὁ περί ὁ Βασίλειος ἔτι ζῶ οὗτος εἶδον εἰσπηδάω , καί κατά ὁ στέρνον αὐτός ὁ ξίφος ὠθέω ἐπί ὁ γαστήρ οὗτος προφέρω , ὡς ἐκπίπτω αὐτός καί ὁ ἔγκατα .