joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 8.3
Καὶ τοιαῦτα μὲν ὁ Πυρρὸς τοῖς Ταραντίνοις ἐποίει · οἱ δ’ ἐν τῇ Ῥώμῃ μαθόντες τὸν Πυρρὸν ἐλθόντα εἰς Τάραντα κατέδεισαν τῷ τε ἐκπεπολεμῶσθαι τὰ ἐν τῇ Ἰταλίᾳ αὐτοῖς καὶ τῷ θρυλεῖσθαι ἐκεῖνον εὐπόλεμόν τε τυγχάνειν καὶ δύναμιν ἔχειν ἀνανταγώνιστον . στρατιώτας τε οὖν κατέλεγον καὶ χρήματα ἤθροιζον φρουρούς τε ἐς τὰς συμμαχίδας πόλεις διέπεμπον , ἵνα μὴ καὶ ἐκεῖναι ἀποστῶσι , καί τινας προαισθόμενοι νεωτεριοῦντας τοὺς πρώτους αὐτῶν ἐκόλασαν . καί τινες τῶν Πραινεστίνων ἐς τὴν Ῥώμην ἀχθέντες περὶ δείλην ὀψίαν εἰς τοὺς θησαυροὺς ἐπὶ φυλακῇ ἐνεβλήθησαν , καί τις αὐτοῖς ἐκ τούτου χρησμὸς ἐπεπλήρωτο · ἐχρήσθη γὰρ αὐτοῖς ποτε ὅτι τοὺς τῶν Ῥωμαίων καθέξουσι θησαυρούς . καὶ ὁ μὲν χρησμὸς εἰς τοῦτο ἀπέβη , ἐκεῖνοι δέ γε ἀπώλοντο . Οὐαλέριον δὲ Λαουίνιον ἐπὶ τὸν Πυρρὸν καὶ τοὺς Ταραντίνους καὶ τοὺς ἄλλους τοὺς σὺν αὐτοῖς ἀπεστάλκασι , καί τι καὶ ἐν τῷ ἄστει τοῦ στρατεύματος κατέσχον . ὁ γοῦν Λαουίνιος εὐθὺς ἐξεστράτευσεν , ἵνα πορρωτάτω τὸν πόλεμον τῆς οἰκείας ποιήσηται · καὶ τὸν Πυρρὸν καταπλήξειν ἤλπισεν , εἰ αὐτοῖς ἐθελονταὶ ἐπίοιεν , οὓς ἐκεῖνος πολιορκεῖν προσεδόκησε . καὶ ἀπιὼν χωρίον τι τῶν Λευκανῶν εἷλεν ἰσχυρὸν καὶ ἐπίκαιρον , καὶ δύναμίν τινα ἐν τῆ Λευκανίᾳ κατέλιπεν , εἴρξουσαν αὐτοὺς τοῦ ἐπαρῆξαι τοῖς ἐναντίοις . Καὶ ὁ Πυρρὸς μαθὼν τὸν Λαουίνιον πλησιάζοντα προεξώρμησε , καὶ στρατοπεδευσάμενος τρίβειν ἤθελε τὸν καιρόν , ἀναμένων τοὺς συμμαχήσοντας . καὶ τῷ Λαουινίῳ ἐπέστειλεν ὑπερηφάνως , ὡς καταπλήξων αὐτόν · εἶχε δὲ ἡ γραφὴ ὧδε . “ Βασιλεὺς Πυρρὸς Λαουινίῳ χαίρειν . πυνθάνομαί σε στράτευμα ἐπὶ Ταραντίνους ἄγειν . τὸ μὲν οὖν ἀπίπεμψον , αὐτὸς δὲ μετ’ ὀλίγων ἧκε πρὸς ἐμέ · δικάσω γὰρ ὑμῖν ἐγὼ εἴ τι ἀλλήλοις ἐγκαλεῖτε , καὶ ἄκοντας τὰ δίκαια ποιεῖν ἀναγκάσω . ” Λαουίνιος δὲ τάδε τό Πυρρῷ ἀντέγραψε . “ Πάνυ μοι δοκεῖς , ὦ Πυρρὲ , τετυφῶσθαι , δικαστὴν ἡμῖν ἑαυτὸν καθιστὰς καὶ Ταραντίνοις πρὶν δίκην ἡμῖν ὑποσχεῖν ὅτι καὶ τὴν ἀρχὴν εἰς Ἰταλίαν ἐπεραιώθης . ἥξω τε οὖν μετὰ παντὸς τοῦ στρατοῦ καὶ τὴν προσήκουσαν τιμωρίαν καὶ παρὰ Ταραντίνων καὶ παρὰ σοῦ λήψομαι . τί γὰρ δεῖ μοι λήρου καὶ φλυαρίας , ἐξὸν παρὰ τῷ Ἄρει τό προπάτορι ἡμῶν κριθῆναι ; τοιαῦτα ἀντεπιστείλας ἠπείγετο , καὶ ηὐλίσατο διὰ μέσου τὸ ῥεῦμα τοῦ ἐκεῖ ποταμοῦ ποιησάμενος . κατασκόπους τέ τινας συλλαβών , δείξας τὴν δύναμιν αὐτοῖς καὶ ἐπειπὼν πολλαπλασίαν ἄλλην ἔχειν , ἀπέπεμψεν . καὶ ἐπὶ τούτοις ὁ Πυρρὸς καταπλαγεὶς οὐ μάχεσθαι ἤθελεν , ὅτι καὶ τῶν συμμάχων οὔπω τινὲς συνῆλθον αὐτῷ , ἐπιλείψειν τε τοῖς Ῥωμαίοις τὰ ἐπιτήδεια ἤλπιζεν ἐν πολεμίᾳ διάγουσι . ταῦτα δὲ καὶ ὁ Λαουίνιος λογιζόμενος ἔσπευδε συμμίξαι . τῶν δὲ στρατιωτῶν πρὸς τὴν τοῦ Πυρροῦ φήμην καὶ διὰ τοὺς ἐλέφαντας ἐκπεπληγμένων , συγκαλέσας αὐτοὺς πολλὰ πρὸς θάρσος παρακαλοῦντα ἐδημηγόρησε , καὶ παρεσκευάζετο καὶ ἄκοντι τῷ Πυρρῷ συμμίξαι . ὁ δὲ γνώμην μὲν οὐκ εἶχε μάχεσθαι , ὅπως δὲ μὴ δόξῃ τοὺς Ῥωμαίους φοβεῖσθαι , καὶ αὐτὸς τοῖς οἰκείοις διαλεχθεὶς ἐπώτρυνεν εἰς τὸν πόλεμον . Λαουίνιος δὲ τὸν ποταμὸν πειρώμενος κατὰ τὸ στρατόπεδον διαβῆναι ἐκωλύθη . ἐπαναγαγὼν οὖν αὐτὸς μὲν κατὰ χώραν μετὰ τοῦ πεζοῦ ἔμεινε , τοὺς δ’ ἱππεῖς ὡς ἐπὶ λείαν τάχα τινὰ ἔπεμψεν , ἐντειλάμενος πόρρω ποι βαδίσαντας περαιωθῆναι . καὶ οὕτως ἐκεῖνοί τε κατὰ νώτου τοῖς πολεμίοις προσέπεσον ἀπροσδόκητοι , καὶ ὁ Λαουίνιος ταραχθέντων αὐτῶν τόν τε ποταμὸν διέβη καὶ τῆς μάχης συνεπελάβετο . φεύγουσιν οὑν τοῖς ἑαυτοῦ ὁ Πυρρὸς ἐπικουρήσας τρωθέντα τὸν ἵππον ἀπέβαλε , καὶ ἔδοξεν αὐτοῖς τεθνηκέναι . κἀκ τούτου τῶν μὲν ἀθυμησάντων , τῶν δὲ καταφρονῇς ἄντων , τὸ ἔργον ἠλλοίωτο . συνεὶς δὲ τοῦτο τὴν μὲν στολὴν ἐκπρεπεστέραν τῶν ἄλλων οὖσαν ἔδωκε Μεγακλεῖ , κελεύσας ἐνδῦναι αὐτὴν καὶ πανταχόσε περιελαύνειν , ὅπως σώζεσθαι αὐτὸν νομίσαντες οἱ μὲν ἐναντίοι πρὸς δέος , οἱ δ’ οἰκεῖοι πρὸς θάρσος ἀφίκωνται , αὐτὸς δὲ στειλάμενος ἰδιωτικῶς συνέμιξεν αὐτοῖς παντὶ τῷ στρατῷ πλὴν ἐλεφάντων , καὶ τοῖς ἀεὶ πονουμένοις ἐπαμύνων πλεῖστον τοὺς σφετέρους ὠφέλησε . τὰ μὲν οὖν πρῶτα ἐπὶ πολὺ τῆς ἡμέρας ἰσορρόπως ἐμάχοντο , ὡς δὲ τόν Μεγακλέα τις ἀποκτείνας ᾠήθη τὸν Πύρρον ἀπεκτονέναι , καὶ τοῖς ἄλλοις δόκησιν τούτου παρέσχεν , οἴ τε Ῥωμαῖοι ἐπερρώσθησαν καὶ οἱ ἐναντίοι ἐνέδοσαν . γνοὺς δὲ ὁ Πυρρὸς τὸ γινόμενον , τὸν πῖλον ἀπέρριψε καὶ γυμνῇ τῇ κεφαλῇ περιῄει · γαῖ εἰς τοὐναντίον περιέστη ἡ μάχη . ἰδὼν δὲ τοῦτο ὁ Λαουίνιος , καὶ ἱππέας ἔχων ἐνεδρεύοντάς που τῆς μάχης ἐκτός , κατὰ νώτου προσπεσεῖν αὐτοὺς τοῖς πολεμίοις ἐκέλευσε . πρὸς τοῦτο δὲ ἀντιστρατηγῶν ὁ Πυρρὸς τὸ σημεῖον τοῖς ἐλέφασιν ἦρεν · ἔνθα ἔκ τε τῆς τῶν θηρίων θέας ἀλλοκότου οὔσης καὶ τῆς βοῆς φρικώδους , καὶ ἐκ τοῦ τῶν ὅπλων πατάγου , ὃν οἱ ἐπιβεβηκότες ἐποίουν ἐν τοῖς πύργοις φερόμενοι , αὐτοί τε Ῥωμαῖοι ἐξεπλάγησαν , καὶ οἱ σφῶν ἵπποι ἐκταραχθέντες οἱ μὲν ἀποσειόμενοι τοὺς ἀναβάτας , οἱ δὲ καὶ φέροντες ἔφευγον . ἀθυμῆσαν οὑν ἐκ τούτων τὸ Ῥωμαϊκὸν ἐτράπετο στράτευμα , καὶ φεύγοντες ἀνῃροῦντο οἱ μὲν παρὰ τῶν ἐν τοῖς πύργοις ἀνδρῶν τοῖς ἐπὶ τῶν ἐλεφάντων , οἱ δὲ καὶ παρ’ αὐτῶν τῶν θηρίων ταῖς προβοσκίσι καὶ τοῖς κέρασιν ἢ καὶ ὀδοῦσι φθειρόντων πολλούς · καὶ τοῖς ποσὶ δὲ οὐ μείους κατηλόων συμπατουμένους . καὶ οἱ ἱππεῖς δὲ ἐφεπόμενοι πολλοὺς ἔφθειρον · οὐδ’ ἂν ὑπελείφθη τις , εἰ μὴ ἐλέφας τρωθεὶς αὐτός τε ἐσφάδαζεν ἐκ τοῦ τραύματος καἰ οἱ ἄλλοι πρὸς τὰς ἐκείνου βοὰς ἐταράσσοντο . διὰ τοῦτο γὰρ ὁ Πυρρὸς ἐπέσχε τὴν δίωξιν , καὶ οὕτως οἱ Ῥωμαῖοι διαβεβηκότες τὸν ποταμὸν εἰς Ἀπουλίδα πόλιν τινὰ ἀπεσώθησαν . πολλοὶ δὲ καὶ τῶν τοῦ Πυρροῦ στρατιωτῶν καὶ τῶν ἡγεμόνων πεπτώκασιν , ὥστε συγχαιρόντων αὐτῷ τῆς νίκης τινῶν “ εἰ καὶ αὖθίς ποτε ὁμοίως ” ἔφη “ κρατήσομεν , ἀπολούμεθα . ” τοὺς μέντοι Ῥωμαίους καὶ νικηθέντας ἐθαύμασεν , εἰπὼν ὅτι “ τὴν οἴκου οἰκουμένην ἂν πᾶσαν ἐχειρωσάμην , εἰ Ῥωμαίων ἐβασίλευον . ”
Lemmas: καί τοιοῦτος μέν ὁ πυρρός ὁ Ταραντῖνοι ποιέω · ὁ δέ ἐν ὁ Ῥώμη μανθάνω ὁ πυρρόν ἔρχομαι εἰς Τάρας καταδείδω ὁ τε ἐκπολεμόω ὁ ἐν ὁ Ἰταλία αὐτός καί ὁ θρυλέω ἐκεῖνος εὐπόλεμος τε τυγχάνω καί δύναμις ἔχω ἀνανταγώνιστος . στρατιώτης τε οὖν καταλέγω καί χρῆμα ἀθροίζω φρουρός τε εἰς ὁ Συμμαχίδας πόλις διαπέμπω , ἵνα μή καί ἐκεῖνος ἀφίστημι , καί τις προαισθάνομαι νεωτερίζω ὁ πρῶτος αὐτός κολάζω . καί τις ὁ Πραινεστῖνος εἰς ὁ Ῥώμη ἄγω περί δείλη ὄψιος εἰς ὁ θησαυρός ἐπί φυλακή ἐμβάλλω , καί τις αὐτός ἐκ οὗτος χρησμός πληρόω · χράω γάρ αὐτός ποτός ὅτι ὁ ὁ Ῥωμαῖος κατέχω θησαυρός . καί ὁ μέν χρησμός εἰς οὗτος ἀποβαίνω , ἐκεῖνος δέ γε ἀπόλλυμι . Οὐαλέριος δέ Λαουΐνιον ἐπί ὁ πυρρόν καί ὁ Ταραντῖνος καί ὁ ἄλλος ὁ σύν αὐτός ἀποστέλλω , καί τίς καί ἐν ὁ Ἄστυ ὁ στράτευμα κατέχω . ὁ γοῦν Λαουίνιος εὐθύς ἐκστρατεύω , ἵνα προσωτέρω ὁ πόλεμος ὁ οἰκεῖος ποιέω · καί ὁ πυρρόν καταπλήσσω ἐλπίζω , εἰμί αὐτός ἐθελοντής ἔπειμι , ὅς ἐκεῖνος πολιορκέω προσδοκάω . καί ἀπέρχομαι χωρίον τίς ὁ Λευκανός αἱρέω ἰσχυρός καί ἐπίκαιρος , καί δύναμις τις ἐν τῆ Λευκανία καταλείπω , ἔργω αὐτός ὁ ἐπαρήγω ὁ ἐναντίος . καί ὁ πυρρός μανθάνω ὁ Λαουΐνιον πλησιάζω προεξορμάω , καί στρατοπεδεύω τρίβω ἐθέλω ὁ καιρός , ἀναμένω ὁ συμμαχέω . καί ὁ Λαουΐνιον ἐπιστέλλω ὑπερήφανος , ὡς καταπλήσσω αὐτός · ἔχω δέ ὁ γραφή ὧδε . “ Βασιλεύς πυρρός Λαουΐνιον χαίρω . πυνθάνομαι σύ στράτευμα ἐπί Ταραντῖνος ἄγω . ὁ μέν οὖν ἀποπέμπω , αὐτός δέ μετά ὀλίγος ἵημι πρός ἐγώ · δικάζω γάρ σύ ἐγώ εἰμί τίς ἀλλήλων ἐγκαλέω , καί ἄκων ὁ Δίκαιος ποιέω ἀναγκάζω . ” Λαουίνιος δέ ὅδε ὁ πυρρός ἀντιγράφω . “ πάνυ ἐγώ δοκέω , εἰμί πυρρός , τυφόω , δικαστής ἐγώ ἑαυτοῦ καθίστημι καί Ταραντῖνοι πρίν δίκη ἐγώ ὑπέχω ὅτι καί ὁ ἀρχή εἰς Ἰταλία περαιόω . ἥκω τε οὖν μετά πᾶς ὁ στρατός καί ὁ προσήκω τιμωρία καί παρά Ταράντινος καί παρά σύ λαμβάνω . τίς γάρ δεῖ ἐγώ λῆρος καί φλυαρία , ἔξεστι παρά ὁ Ἄρης ὁ προπάτωρ ἐγώ κρίνω ; τοιοῦτος ἀντεπιστέλλω ἐπείγω , καί αὐλίζομαι διά μέσος ὁ ῥεῦμα ὁ ἐκεῖ ποταμός ποιέω . κατάσκοπος τε τις συλλαμβάνω , δείκνυμι ὁ δύναμις αὐτός καί ἐπιλέγω πολλαπλάσιος ἄλλος ἔχω , ἀποπέμπω . καί ἐπί οὗτος ὁ πυρρός καταπλάσσω οὖον μάχομαι ἐθέλω , ὅτι καί ὁ σύμμαχος οὔπω τις συνέρχομαι αὐτός , ἐπιλείπω τε ὁ Ῥωμαῖος ὁ ἐπιτήδειος ἐλπίζω ἐν πολέμιος διάγω . οὗτος δέ καί ὁ Λαουίνιος λογίζομαι σπεύδω συμμείγνυμι . ὁ δέ στρατιώτης πρός ὁ ὁ πυρρός φήμη καί διά ὁ ἐλέφας ἐκπλήσσω , συγκαλέω αὐτός πολύς πρός θάρσος παρακαλέω δημηγορέω , καί παρασκευάζω καί ἄκων ὁ πυρρός συμμείγνυμι . ὁ δέ γνώμη μέν οὐ ἔχω μάχομαι , ὅπως δέ μή δόξα ὁ Ῥωμαῖος φοβέω , καί αὐτός ὁ οἰκέω διαλέγω ἐποτρύνω εἰς ὁ πόλεμος . Λαουίνιος δέ ὁ ποταμός πειράω κατά ὁ στρατόπεδον διαβαίνω κωλύω . ἐπανάγω οὖν αὐτός μέν κατά χώρα μετά ὁ πεζός μένω , ὁ δέ ἱππεύς ὡς ἐπί λεῖος τάχα τις πέμπω , ἐντέλλω πόρρω ποῖ βαδίζω περαιόω . καί οὕτως ἐκεῖνος τε κατά νῶτον ὁ πολέμιος προσπίπτω ἀπροσδόκητος , καί ὁ Λαουίνιος ταράσσω αὐτός ὁ τε ποταμός διαβαίνω καί ὁ μάχη συνεπιλαμβάνω . φεύγω ἐν ὁ ἑαυτοῦ ὁ πυρρός ἐπικουρέω τιτρώσκω ὁ ἵππος ἀποβάλλω , καί δοκέω αὐτός θνῄσκω . ἐκ οὗτος ὁ μέν ἀθυμέω , ὁ δέ καταφρονέω Ἄντων , ὁ ἔργον ἀλλοιόω . συνίημι δέ οὗτος ὁ μέν στολή ἐκπρεπής ὁ ἄλλος εἰμί δίδωμι Μεγακλῆς , κελεύω ἐνδύω αὐτός καί πανταχόσε περιελαύνω , ὅπως σῴζω αὐτός νομίζω ὁ μέν ἐναντίος πρός δέος , ὁ δέ οἰκεῖος πρός θάρσος ἀφικνέομαι , αὐτός δέ στέλλω ἰδιωτικός συμμίγνυμι αὐτός πᾶς ὁ στρατός πλήν ἐλέφας , καί ὁ ἀεί πονέω ἐπαμύνω πλεῖστος ὁ σφέτερος ὠφελέω . ὁ μέν οὖν πρῶτος ἐπί πολύς ὁ ἡμέρα ἰσόρροπος μάχομαι , ὡς δέ ὁ Μεγακλῆς τις ἀποκτείνω οἴομαι ὁ Πύρρος ἀποκτείνω , καί ὁ ἄλλος δόκησις οὗτος παρέχω , οἶς τε Ῥωμαῖος ἐπιρρώννυμι καί ὁ ἐναντίος ἐνδίδωμι . γιγνώσκω δέ ὁ πυρρός ὁ γίγνομαι , ὁ πῖλος ἀπορρίπτω καί γυμνός ὁ κεφαλή περίειμι · γῆ εἰς ἐναντίος περιίστημι ὁ μάχη . εἶδον δέ οὗτος ὁ Λαουίνιος , καί ἱππεύς ἔχω ενεδρεύω ποῦ ὁ μάχη ἐκτός , κατά νῶτον προσπίπτω αὐτός ὁ πολέμιος κελεύω . πρός οὗτος δέ ἀντιστράτηγος ὁ πυρρός ὁ σημεῖον ὁ ἐλέφας ἀείρω · ἔνθα ἐκ τε ὁ ὁ θηρίον θέα ἀλλόκοτος εἰμί καί ὁ βοή φρικώδης , καί ἐκ ὁ ὁ ὅπλον πάταγος , ὅς ὁ ἐπιβαίνω ποιέω ἐν ὁ πύργος φέρω , αὐτός τε Ῥωμαῖος ἐκπλήσσω , καί ὁ σφεῖς ἵππος ἐκταράσσω ὁ μέν ἀποσείω ὁ ἀναβάτης , ὁ δέ καί φέρω φεύγω . ἀθυμέω ἐν ἐκ οὗτος ὁ Ῥωμαικός τρέπω στράτευμα , καί φεύγω ἀναιρέω ὁ μέν παρά ὁ ἐν ὁ πύργος ἀνήρ ὁ ἐπί ὁ ἐλέφας , ὁ δέ καί παρά αὐτός ὁ θηρίον ὁ προβοσκίς καί ὁ κέρας ἢ καί ὀδούς φθείρω πολύς · καί ὁ πούς δέ οὖον μείων καθηλόω συμπατέω . καί ὁ ἱππεύς δέ ἐφέπω πολύς φθείρω · οὐδέ εἄν ὑπολείπω τις , εἰμί μή ἐλέφας τιτρώσκω αὐτός τε σφαδάζω ἐκ ὁ τραῦμα καίω ὁ ἄλλος πρός ὁ ἐκεῖνος βοή ταράσσω . διά οὗτος γάρ ὁ πυρρός ἐπέχω ὁ δίωξις , καί οὕτως ὁ Ῥωμαῖος διαβαίνω ὁ ποταμός εἰς Ἀπουλίδα πόλις τις ἀποσῴζω . πολύς δέ καί ὁ ὁ πυρρός στρατιώτης καί ὁ ἡγεμών πίπτω , ὥστε συγχαίρω αὐτός ὁ Νίκη τις “ εἰμί καί αὖθις ποτός ὁμοίως ” φημί “ κρατέω , ἀπόλλυμι . ” ὁ μέντοι Ῥωμαῖος καί νικάω θαυμάζω , εἶπον ὅτι “ ὁ οἶκος οἰκέω εἄν πᾶς χειρόομαι , εἰμί Ῥωμαῖος βασιλεύω . ”