joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 7.13
Οὔτῳ μὲν οὑν τοῖς Ταρκυνίοις τὰ πράγματα ἐπεράνθησαν · ἐκείνων δ' ἐξωσθέντων τῆς βασιλείας ὕπατοι , ὡς εἴρηται , παρὰ τῶν Ῥωμαίων ᾑρέθησαν . ὧν εἶς ἦν καὶ Πόπλιος Οὐαλέριος , ὅς τετράκις ὑπάτευσεν , ὁ καὶ Ποπλικόλας ἐπικληθείς . οὕτος οὑν μό - νος ἄρχων καὶ μὴ συνάρχοντα εἰληφὼς Ῥωμαίοις προσέκρουσε , λέγουσι μὴ τῆς τοῦ Βρούτου κληρονόμον ὑπατείας εἶναι , τῆς δὲ τοῦ Ταρκυνίου τυραννίδος διάδοχον , ὑπὸ ῥάβδοις ὁμοῦ πάσαις καὶ πελέκεσι προιόντα ἐξ οἰκίας τοσαύτης τὸ μέγεθος καὶ τὸ κάλλος . καὶ γὰρ πολυτελεστέραν εἶχεν οἰκίαν ἐπικειμένην τῇ ἀγορᾷ ταῦτα ὁ Ποπλικόλας μαθών , τεχνίτας πλείστους συναγαγὼν νυκτὸς κατέβαλε τὴν οἰκίαν καὶ ταύτην κατέσκαψεν , ὥστε μεθ’ ἡμέραν τοὺς Ῥωμαίους βλέποντας τὸ γενόμενον τὴν μὲν τοῦ ἀνδρὸς μεγαλοφροσύνην θαυμάζειν , ἄχθεσθαι δ’ ὑπὲρ τῆς οἰκίας διὰ τὸ μέγεθος καὶ τὸ κάλλος . καὶ τοὺς πελέκεις δὲ τόν ῥάβδων ἀπέλυσεν , αὐτάς τε τὰς ῥάβδους εἰς ἐκκλησίαν παριὼν ἀφῆκε τῷ δήμῳ . καὶ τὴν τῶν χρημάτων διοίκησιν ἄλλοις ἀπένειμεν , ἵνα μὴ τούτων ἐγκρατεῖς ὄντες οἶ ὑπατεύοντες μέγα δύνωνται . ὅτε πρῶτον οἶ ταμίαι ἤρξαντο γίνεσθαι · κοιαίστωρας δ’ ἐκάλουν αὐτούς . οἲ πρῶτον μὲν τὰς θανασίμους δίκας ἐδίκαζον , ὅθεν καὶ τὴν προσηγορίαν ταύτην διὰ τὰς ἀνακρίσεις ἐσχήκασι καὶ διὰ τὴν τῆς ἀληθείας ἐκ τῶν ἀνακρίσεων ζήτησιν · ὕστερον δὲ καὶ τὴν τῶν κοινόν χρημάτων διοίκησιν ἔλαχον , καὶ ταμίαι προσωνομάσθησαν . μετὰ ταῦτα δ’ ἑτέροις μὲν ἐπετράπη τὰ δικαστήρια , ἐκεῖνοι δὲ τῶν χρημάτων ἤσαν διοικηταί . ἀπέδειξε δὲ ἑαυτῷ συνάρχοντα τὸν τῆς Λουκρητίας πατέρα Λουκρήτιον . ταχὺ δὲ τούτου θανόντος ᾑρέθη Μάρκος Ὁράτιος συνάρχειν αὐτῷ τὸν ὑπόλοιπον καιρόν τοῦ ἐνιαυτοῦ . αἱρεθεὶς δὲ καὶ αὖθις ὕπατος ὁ Ποπλικόλας ἔσχε συνυπατεύοντα Τίτον Λουκρήτιον . Μετὰ δὲ ταύτα Σαβίνων ἐμβαλόντων εἰς τὴν χώραν ὕπατος ἀνεδείχθη Μάρκος Οὐαλέριος ἀδελφὸς Ποπλικόλα καὶ Ποστούμιος Τούβερτος . πραττομένων δὲ τῶν πολέμων γνώμῃ καὶ παρουσίᾳ τοῦ Ποπλικόλα , δυσὶ μάχαις ὁ Μάρκος ἐνίκησεν , ὧν ἐν τῇ δευτέρᾳ μηδένα Ῥωμαίων ἀποβαλὼν τρισχιλίους ἐπὶ μυρίοις τῶν πολεμίων ἀνεῖλε . Τῷ δ’ ἐξῆς ἔτει πάλιν ὑπάτευε Ποπλικόλας . καὶ προσεδοκᾶτο Σαβίνων τε καὶ Λατίνων ἁμονοησάντων κατὰ τῆς Ῥώμης προσέλασις . ἦν δ’ ἐν Σαβίνοις ἀνὴρ Ἄππιος Κλαύδιος ἔν τε χρήμασι καὶ ῥώμῃ σὠματος πρωτεύων , ἐν ἀρετῆς δὲ μάλιστα δόξῃ ἀπιφανὴς καὶ λόγου δεινότητι · ὃς διὰ ταῦτα φθονούμενος ἐπεβουλεύετο παρὰ τῶν ὁμογενῶν ὅτι συνεβούλευε καταπαύειν τὸν πόλεμον . διὸ αὐτός τε τῇ Ῥώμῃ προσεληλύθει καὶ πολλοὺς τῶν φίλων τε καὶ οἰκείων συνέπεσθαί οἱ συνέπεισεν . οὓς ὁ Ποπλικόλας φιλοφρόνως ἐδέξατο , τῇ βουλῇ τὸν Κλαύδιον προσγραψάμενος . ὅθεν καὶ ἐμφρόνως πολιτευόμενος ἀνέδραμεν εἰς τὸ πρῶτον ἀξίωμα , καὶ γένος μέγα τὸ Κλαυδίων κατέλιπεν ἐπὶ πλεῖστον ἀνθῆσαν καὶ προεληλυθὸς εἰς δόξης ἀκρότητα . οἱ δὲ Σαβῖνοι καὶ τοῦτο τοῦ πολέμου ποιησάμενοι πρόφασιν στρατῷ μεγάλῳ κατὰ τῆς ῾Ρώμης ἐπήλασαν . οἷς τοὺς ῾Ρωμαίους ὁ Ποπλικόλας ἀντεπαγαγών , καὶ στρατηγήσας ὡς ἄριστα , μικροῦ 10 πάντας ἀπώλεσε · καὶ τὸν δῆμον ἐκ τῶν λαφύρων καὶ τῶν αἰχμαλώτων ὠφέλησεν . ἀγαγὼν δ᾿ ἐπὶ τῇ νίκῃ θρίαμβον , καὶ τοῖς μετ᾿ αὐτὸν ὑπάτοις παραδοὺς τὴν πόλιν , εὐθὺς ἐτελεύτησε , δημοσίᾳ ταφεὶς καὶ θρηνηθεὶς ἐφ᾿ ὅλον ἐνιαυτόν . Οἱ μέντοι Σαβῖνοι δι᾿ ὀργὴν ὢν ἔπαθον οὐδὲ τὸν χειμῶνα ἠρέμησαν , ἀλλὰ τὴν Ῥωμαΐδα χώραν κατέδραμον , καὶ τὸν Ποστούμιον ἐκάκωσαν τὸ δεύτερον ὑπατεύοντα · καὶ εἷλον ἂν αὐτὸν πανσυδί , εἰ μὴ Μενήνιος Ἀγρίππας ὁ συνάρχων αὐτῷ ἐπεκούρησε . προσπεσόντες δὲ αὐτοῖς πολλοὺς ἔφθειραν , ὥστε τοὺς λοιποὺς ἀναχωρήσαι . μετὰ δὲ ταῦτα Σπούριός τε Κάσσιος καὶ Ὀπιτώριος Οὐεργίνιος ὑπατεύοντες τοῖς Σαβίνοις ἐσπείσαντο . Καμέριον δὲ τὸ ἄστυ ἐλόντες τοὺς μὲν πλείους ἀπέκτειναν , τοὺς δὲ λοιπούς ζωγρήσαντες ἀπέδοντο , καὶ τὴν πόλιν κατέσκαψαν . Ποστούμιος δὲ Κομίνιος καὶ Τίτος Λάρκιος δούλους τινὰς ἐπὶ καταλήψει τοῦ Καπιτωλίου συνωμοσίαν θεμένους συλλαβόντες ἔφθειραν . Σερούιός τε Σουλπίκιος καὶ Μάρκος Τούλλιος ἑτέραν αὖθις συνωμοσίαν δούλων καὶ ἄλλων δή τινων συστάντων αὐτοῖς προκατέλαβον , ἀγγελθεῖσαν αὐτοῖς πρός τινων τῆς ἐπιβουλῆς μετεχόντων . οὕς καὶ συσχόντες περι - σταδὸν κατέκοψαν . τοῖς δὲ μηνυταῖς ἄλλα τε καὶ πολιτεία ἐδόθη . Αὖθις δὲ πολέμου παρὰ Λατίνων κατὰ Ῥώμης κεκινημένου οὐκ ἤθελον οἱ πολλοὶ τὰ ὅπλα λαβεῖν , ἀποκοπὴν τῶν χρεῶν ἀξιοῦντες γενέσθαι . καὶ διὰ τοῦτο καινήν τινα ἀρχὴν ἐπ’ ἀμφοτέροις αὐτοῖς τότε πρῶτον οἱ δυνατοὶ κατεστήσαντο · δικτάτωρ ὁ ταύτης ἠξιωμένος ὠνόμαστο , ἠδύνατο δὲ πάντα ἐξ ἴσου τοῖς βασιλεῦσι . τὴν μὲν γὰρ τοῦ βασιλέως ἐπωνυμίαν διὰ τοὺς Ταρκυνίους ἐμίσησαν , τὴν δ’ ἐκ τῆς μοναρχίας ὠφέλειαν θέλοντες , ὡς πολὺ ἰσχυούσης ἐς τὰς τῶν πολέμων καὶ τῶν στάσεων περιστάσεις , ἐν ἄλλῳ ταύτην ὀνόματι εἵλοντο . ἦν οὖν , ὡς εἴρηται , ἡ δικτατωρεία κατά γε τὴν ἐξουσίαν τῇ βασιλείᾳ ἰσόρροπος , πλὴν ὅτι μὴ ἐφ’ ἵππον ἀναβῆναι ὁ δικτάτωρ ἠδύνατο , εἰ μὴ ἐκστρατεύεσθαι ἔμελλεν , οὔτε ἐκ τῶν δημοσίων χρημάτων ἀναλῶσαί τι ἐξῆν αὐτῷ , εἰ μὴ ἐψηφίσθη · δικάζειν δὲ καὶ ἀποκτείνειν καὶ οἴκοι καὶ ἐν στρατείαις ἠδύνατο , καὶ οὐ τοὺς τοῦ δήμου μόνους , ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ἱππέων καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς βουλῆς . καὶ οὔτ’ ἐγκαλέσαι τις αὐτῷ οὔτ’ ἐναντίον τι διαπράξασθαι ἴσχυεν , οὐδὲ οἱ δήμαρχοι , οὔτε δίκη ἐφέσιμος ἐγίνετο ἀπ’ αὐτοῦ . οὐκ ἐπὶ πλέον δὲ τῶν ἕξ μηνῶν ἡ τῆς δικτατωρείας ἀρχὴ παρετείνετο , ἔνα μή τις αὐτῶν ἐν τοσούτῳ κράτει καὶ ἐξουσίᾳ ἀκράτῳ χρονίσας ὑπερφρονήσῃ καὶ πρὸς ἔρωτα μοναρχίας ἐκκυλισθῇ . ὅπερ ἐς ὕστερον καὶ ὁ Καῖσαρ Ἰούλιος ἔπαθεν , ἐπεὶ παρὰ τὰ νενομισμένα τῆς δικτατωρείας ἠξίωτο .
Lemmas: οὗτος μέν ἐν ὁ Ταρκύνιος ὁ πρᾶγμα περαίνω · ἐκεῖνος δέ ἐξωθέω ὁ βασίλεια ὕπατος , ὡς εἴρω , παρά ὁ Ῥωμαῖος αἱρέω . ὅς εἰμί εἰμί καί Πόπλιος Οὐαλέριος , ὅς τετράκις ὑπατεύω , ὁ καί Ποπλικόλας ἐπικαλέω . οὗτος ἐν μός - Μύκονος ἄρχω καί μή συνάρχω λαμβάνω Ῥωμαῖος προσκρούω , λέγω μή ὁ ὁ Βροῦτος κληρονόμος ὑπατεία εἰμί , ὁ δέ ὁ Ταρκύνιος τυραννίς διάδοχος , ὑπό ῥάβδος ὁμοῦ πᾶς καί πέλεκυς προέρχομαι ἐκ οἰκίον τοσοῦτος ὁ μέγεθος καί ὁ κάλλος . καί γάρ πολυτελής ἔχω οἰκίον ἐπίκειμαι ὁ ἀγορά οὗτος ὁ Ποπλικόλας μανθάνω , τεχνίτης πλεῖστος συνάγω νύξ καταβάλλω ὁ οἰκίον καί οὗτος κατασκάπτω , ὥστε μετά ἡμέρα ὁ Ῥωμαῖος βλέπω ὁ γίγνομαι ὁ μέν ὁ ἀνήρ μεγαλοφροσύνη θαυμάζω , ἄχθομαι δέ ὑπέρ ὁ οἰκίον διά ὁ μέγεθος καί ὁ κάλλος . καί ὁ πέλεκυς δέ ὁ ῥάβδος ἀπολύω , αὐτός τε ὁ ῥάβδος εἰς ἐκκλησία πάρειμι1 ἀφίημι ὁ δῆμος . καί ὁ ὁ χρῆμα διοίκησις ἄλλος ἀπονέμω , ἵνα μή οὗτος ἐγκρατής εἰμί οἶς ὑπατεύω μέγας δύναμαι . ὅτε πρῶτος οἶς ταμίας ἄρχω γίγνομαι · κοιαίστωρ δέ καλέω αὐτός . οἶς πρῶτος μέν ὁ θανάσιμος δίκη δικάζω , ὅθεν καί ὁ προσηγορία οὗτος διά ὁ ἀνάκρισις ἔχω καί διά ὁ ὁ ἀλήθεια ἐκ ὁ ἀνάκρισις ζήτησις · ὕστερος δέ καί ὁ ὁ κοινός χρῆμα διοίκησις λαγχάνω , καί ταμίας προσονομάζω . μετά οὗτος δέ ἕτερος μέν ἐπιτρέπω ὁ δικαστήριον , ἐκεῖνος δέ ὁ χρῆμα ἀσάω διοικητής . ἀποδείκνυμι δέ ἑαυτοῦ συνάρχω ὁ ὁ Λουκρητία πατήρ Λουκρήτιος . ταχύς δέ οὗτος θνῄσκω αἱρέω Μάρκος Ὁράτιος συνάρχω αὐτός ὁ ὑπόλοιπος καιρός ὁ ἐνιαυτός . αἱρέω δέ καί αὖθις ὕπατος ὁ Ποπλικόλας ἔχω συνυπατεύω Τίτος Λουκρήτιος . μετά δέ οὗτος Σαβῖνος ἐμβάλλω εἰς ὁ χώρα ὕπατος ἀναδείκνυμι Μάρκος Οὐαλέριος ἀδελφός Ποπλικόλας καί Ποστούμιος Τούβερτος . πράσσω δέ ὁ Πολέμων γνώμη καί παρουσία ὁ Ποπλικόλας , δύο μάχη ὁ Μάρκος νικάω , ὅς ἐν ὁ δύο μηδείς Ῥωμαῖος ἀποβάλλω τρισχίλιοι ἐπί μυρίος ὁ πολέμιος ἀναιρέω . ὁ δέ ἑξῆς ἔτος πάλιν ὑπατεύω Ποπλικόλας . καί προσδοκάω Σαβῖνος τε καί Λατῖνος αμονοεω κατά ὁ Ῥώμη προσέλασις . εἰμί δέ ἐν Σαβῖνος ἀνήρ Ἄππιος Κλαύδιος ἐν τε χρῆμα καί ῥώμη σῶμα πρωτεύω , ἐν ἀρετή δέ μάλιστα δόξα απιφαινω καί λόγος δεινότης · ὅς διά οὗτος φθονέω ἐπιβουλεύω παρά ὁ ὁμογενής ὅτι συμβουλεύω καταπαύω ὁ πόλεμος . διό αὐτός τε ὁ Ῥώμη πρόσειμι καί πολύς ὁ Φίλων τε καί οἰκέω συνέπομαι ὁ συμπείθω . ὅς ὁ Ποπλικόλας φιλόφρων δέχομαι , ὁ βουλή ὁ Κλαύδιος προσγράφω . ὅθεν καί ἔμφρων πολιτεύω ἀνατρέχω εἰς ὁ πρῶτος ἀξίωμα , καί γένος μέγας ὁ Κλαύδιος καταλείπω ἐπί πλεῖστος ἀνθέω καί προέρχομαι εἰς δόξα ἀκρότης . ὁ δέ Σαβῖνος καί οὗτος ὁ πόλεμος ποιέω πρόφασις στρατός μέγας κατά ὁ Ρώμη ἐπελαύνω . ὅς ὁ Ῥωμαῖος ὁ Ποπλικόλας ἀντεπαγαγών , καί στρατηγέω ὡς ἀγαθός , μικρός 10 πᾶς ἀπόλλυμι · καί ὁ δῆμος ἐκ ὁ λάφυρα καί ὁ αἰχμάλωτος ὠφελέω . ἄγω δέ ἐπί ὁ Νίκη θρίαμβος , καί ὁ μετά αὐτός ὕπατος παραδίδωμι ὁ πόλις , εὐθύς τελευτάω , δημόσιος θάπτω καί θρηνέω ἐπί ὅλος ἐνιαυτός . ὁ μέντοι Σαβῖνος διά ὀργή εἰμί πάσχω οὐδέ ὁ χειμών ἠρεμέω , ἀλλά ὁ Ῥωμαΐς χώρα κατατρέχω , καί ὁ Ποστούμιος κακόω ὁ δύο ὑπατεύω · καί αἱρέω εἄν αὐτός πανσυδί , εἰμί μή Μενήνιος Ἀγρίππας ὁ συνάρχω αὐτός ἐπικουρέω . προσπίπτω δέ αὐτός πολύς φθείρω , ὥστε ὁ λοιπός ἀναχωρέω . μετά δέ οὗτος Σπούριος τε Κάσσιος καί Ὀπιτώριος Οὐεργίνιος ὑπατεύω ὁ Σαβῖνος σπένδω . Καμέριον δέ ὁ Ἄστυ αἱρέω ὁ μέν πλείων ἀποκτείνω , ὁ δέ λοιπός ζωγρέω πωλέω , καί ὁ πόλις κατασκάπτω . Ποστούμιος δέ Κομίνιος καί Τίτος Λάρκιος δοῦλος τις ἐπί καταλαμβάνω ὁ Καπιτώλιον συνωμοσία τίθημι συλλαμβάνω φθείρω . Σερούϊος τε Σουλπίκιος καί Μάρκος Τούλλιος ἕτερος αὖθις συνωμοσία δοῦλος καί ἄλλος δή τίνω συνίστημι αὐτός προκαταλαμβάνω , ἀγγέλλω αὐτός πρός τίνω ὁ ἐπιβουλή μετέχω . ὅς καί συνέχω περί - σταδόν κατακόπτω . ὁ δέ μηνυτής ἄλλος τε καί πολιτεία δίδωμι . αὖθις δέ πόλεμος παρά Λατῖνος κατά Ῥώμη κινέω οὐ ἐθέλω ὁ πολύς ὁ ὅπλον λαμβάνω , ἀποκοπή ὁ χρέος ἄξιος γίγνομαι . καί διά οὗτος καινός τις ἀρχή ἐπί ἀμφότερος αὐτός τότε πρῶτος ὁ δυνατός καθίστημι · δικτάτωρ ὁ οὗτος ἀξιόω ὀνομάζω , δύναμαι δέ πᾶς ἐκ ἴσος ὁ βασιλεύς . ὁ μέν γάρ ὁ βασιλεύς ἐπωνυμία διά ὁ Ταρκύνιος μισέω , ὁ δέ ἐκ ὁ μοναρχία ὠφέλεια ἐθέλω , ὡς πολύς ἰσχύω εἰς ὁ ὁ Πολέμων καί ὁ στάσις περίστασις , ἐν ἄλλος οὗτος ὄνομα αἱρέω . εἰμί οὖν , ὡς εἴρω , ὁ δικτατωρεία κατά γε ὁ ἐξουσία ὁ βασίλεια ἰσόρροπος , πλήν ὅτι μή ἐπί ἵππος ἀναβαίνω ὁ δικτάτωρ δύναμαι , εἰμί μή ἐκστρατεύω μέλλω , οὔτε ἐκ ὁ δημόσιος χρῆμα ἀναλίσκω τίς ἔξεστι αὐτός , εἰμί μή ψηφίζω · δικάζω δέ καί ἀποκτείνω καί οἴκοι καί ἐν στρατεία δύναμαι , καί οὖον ὁ ὁ δῆμος μόνος , ἀλλά καί ἐκ ὁ ἱππεύς καί ἐκ αὐτός ὁ βουλή . καί οὔτε ἐγκαλέω τις αὐτός οὔτε ἐναντίος τίς διαπράσσω ἰσχύω , οὐδέ ὁ δήμαρχος , οὔτε δίκη ἐφέσιμος γίγνομαι ἀπό αὐτός . οὐ ἐπί πλέω δέ ὁ ἕξ μείς ὁ ὁ δικτατωρείας ἀρχή παρατείνω , νάω μή τις αὐτός ἐν τοσοῦτος κράτος καί ἐξουσία ἄκρατος χρονίζω ὑπερφρονέω καί πρός Ἔρως μοναρχία ἐκκυλίνδω . ὅσπερ εἰς ὕστερος καί ὁ Καῖσαρ Ἰούλιος πάσχω , ἐπεί παρά ὁ νομίζω ὁ δικτατωρείας ἀξιόω .