joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 17.28
Τῆς δὲ βασιλίδος Ζωῆς ἐν γήρᾳ βαθεῖ , ὑπὲρ γὰρ τὰ ἑβδομήκοντα ἔτη παρεξετάθη αὐτῇ τὸ βιώσιμον , καταλυσάσης τὴν ζωήν , οὐκ ἀνδρικῶς ἐκεῖνος ἐθρήνησεν , ἀλλὰ μέντοι γε μειρακιωδῶς . λέγεται δὲ καὶ ἀγγέλοις αὐτὴν παρεξισοῦν , ἐπειδή που τοῦ μνήματος ἐκείνης μύκης ἔκ τινος ὑγρότητος ἀνεβλάστησε , καὶ τοῦτο καλεῖν σημεῖον ἄνωθεν οἰκονομηθέν , ἕνα μὴ ἀγνοῆται ἡ βασιλὶς ταῖς νοεραῖς συντεταγμένη δυνάμεσι . τῆς δ’ , ὡς εἴρηται , θανούσης , ὁ βασιλεὺς ἔτι φλεγμαίνων περὶ τοὺς ἔρωτας ἐπεισάγει τοῖς βασιλείοις μείρακά τινα , ὅμηρα δοθεῖσαν Ῥωμαίοις ἐξ Ἀλανῶν , παῖδά τινος τῶν παρ’ ἐκείνοις ἀρχηγετούντων , καὶ ταύτην Σεβαστὴν ὀνομάσας βασίλειον αὐτῇ θεραπείαν καὶ πλούτου χορηγίαν ἀπέταξε . καὶ εἰ μὴ τὴν βασιλίδα Θεοδώραν πεποίητο δι’ αἰδοῦς ἤ μᾶλλον τὸ τῆς τετραγαμίας ᾐσχύνετο ἄθεσμον , καὶ βασίλισσαν ἂν τὴν ἐρωμένην ταύτην ἂν εἶπε καὶ διαδήματι κατεκόσμησεν . ἐκείνου δὲ θανόντος , οὐ παρέμεινε τῇ Σεβαστῇ τὸ εὐτύχημα , ἀλλ’ εἰς τὴν προτέραν τῆς ὁμηρείας τύχην ἐπανελήλυθεν . ἄρτι δὲ καὶ περὶ τοῦ τέλους ἱστορητέον τούτου τοῦ αὐτοκράτορος . οὐ μακρὸς ἐξεμετρήθη χρόνος , ἐξ ὅτου τῆς ἡγεμονίας τῶν Ῥωμαίων γέγονεν ἐγκρατής , καί οἶ νόσος ἀρθρῖτις ἐνέσκηψεν , ἡ πρότερον τοῖς ποσὶν ἐκείνου τοῦ ῥεύματος ἐπήνεγκε τὴν φοράν , ὥστε τὰς βάσεις αὐτῷ πρὸς πορείαν καὶ στάσιν ἀδυνατεῖν . εἰ δέ ποτε κινήσεως ἀνάγκην ἔσχηκεν , ἣ πρός τινων ἐπιστηριζόμενος προέβαινε δυσχερῶς ἢ καὶ πάμπαν ἑτεροκίνητος ἦν . τοῦ χρόνου δὲ προἰόντος καὶ ταῖς χερσὶν ἐπερρύη τὸ αἴτιον · εἶτα καὶ τοῖς ὤμοις ἐπήνεκτο , καὶ τέλος ὅλον αὐτῷ τὸ σῶμα τῷ ῥεύματι κατεκλύζετο καὶ παρεῖτο καὶ ἐξηρθροῦτο , τοῖς τῶν ἄρθρων κοιλώμασιν ἐγκλειομένου τοῦ ῥεύματος . ἔκαμνεν οὖν οὕτω πρὸ μακροῦ τὸ σῶμα τῷ βασιλεῖ . εἶτα καί τι ἕτερον ἐπισυμβεβηκός , τὸ δ’ ἦν ἐκ πνεύματος νυγμὸς περὶ τὴν πλευράν , προσδοκήσιμον ἐκείνῳ καὶ τοῖς αὐτῷ παραδυναστεύουσιν ἔθετο τὸ τέλος τῆς βιοτῆς , ὣν τὰ πρῶτα ὁ λογοθέτης ἦν Ἰωάννης , ἐκτετμημένον ἀνδράριον , ἄσημον μὲν ἐκ γένους ἢ δυσγενέστατον , πρὸς δὲ πραγμάτων μεταχείρισιν ἀφυέστατον , γραμματικῆς δὲ τέχνης τοσοῦτον μετεσχηκὸς ὥστε μήτ’ ὀρθοεπεῖν ἀκριβῶς μήτ’ ἀπταίστως ὀρθογραφεῖν . ἐφ’ ᾧ δὴ τὴν τῶν κοινῶν πραγμάτων διοίκησιν ὁ βασιλεὺς ἐποιήσατο καὶ τῶν τῆς βουλῆς ἀπέδειξεν ἀπάντων Κορυφαιότατον . ἢν γὰρ ἐπὶ τῶν βασιλικῶν διοικήσεων πρῴην ἀνὴρ τούτῳ τὰ πάντα ἀντίρροπος καὶ γένος καὶ λόγον καὶ τὴν περὶ τὰς πολιτικὰς οἰκονομίας ἀκρίβειαν . τοιοῦτος δ’ ὤν , ὁπηνίκα τι παρὰ τό καθῆκον ἐπέταττεν αὐτῷ ποιῆσαι ὁ βασιλεύς , οὐκ ἦν τῇ προαιρέσει τοῦ κρατοῦντος ἐπικλινής , ἀλλ’ ἀντέλεγέ τε καὶ ἀνεῖργε τοῦ μὴ προσήκοντος . ὁ δὲ ἐχαλέπαινε , καὶ πολλάκις τούτου γινομένου ἐμηνία τῇ τοῦ ἀνδρὸς ἐκείνου ἐλευθερίᾳ , καὶ ἔνα τὸ ἀντίξουν ἀποφορτίσαιτο , μεθιστᾷ μὲν ἐκεῖνον τῆς τῶν κοινῶν διοικήσεως , ὁ Λειχούδης ἦν οὗτος , ἀντεισάγει δὲ τὸν Ἰωάννην , καὶ τούτῳ τὴν τῶν πολιτικῶν ἐγχειρίζει κυβέρνησιν , ἔνα μὴ πρός τινος ἐφ’ οἷς ὁρμήσει ἀνείργοιτο . οὗτος τοίνυν ὁ Ἰωάννης καὶ ἕτεροι , μέγα κἀκεῖνοι δεδυνημένοι παρὰ τῷ βασιλεῖ , ἀπεγνωκότες αὐτῷ τὸ βιώσιμον πείθουσι τὸν κάμνοντα φροντίσαι περὶ διαδοχῆς , καὶ ὑποτιθέασιν αὐτῷ εἶναι πρὸς τὴν ἀρχήν ἐπιτήδειον τὸν Πρωτεύοντα · ὁ δὲ τὴν τῆς Βουλγαρίας ἀρχὴν περιέζωστο , καὶ ἀπεδήμει τῆς βασιλίδος τῶν πόλεων . ἔσταλτο τοίνυν ὁ τὸν ἄνδρα μετακαλεσόμενος · ἐκ δὲ τῆς βασιλίδος Θεοδώρας ἡ βουλὴ ἀπεκέκρυπτο . ἀλλ’ οὐκ εἰς τέλος τὸ βούλευμα τὴν βασιλίδα διέλαθε . γνοῦσα δὲ ὡς οὐκ ἐπ’ αὐτῇ ποιεῖται τὸ κράτος ὁ τελευτῶν , τὸν μὲν ἐᾷ δυσθανατοῦντα κατὰ τὰ ἐν τοῖς Μαγγάνοις βασίλεια · ἐκείνη δὲ σπουδῇ τῶν ὑπηρετουμένων αὐτῇ ἐμβεβηκυῖα νηὶ εἰς τὸ μέγα προσωρμίσθη ἀνάκτορον . καὶ αὐτῇ ἥ τε βασιλικὴ δορυφορία προσερρύη αὐτίκα καὶ τῆς γερουσίας τὸ ἔκκριτον , καὶ αὐτοκράτωρ πρὸς πάντων ἀνερρήθη , ὡς αὐτῇ κατὰ κλῆρον τῆς ἀρχῆς προσηκούσης . τοῦτο τῷ Μονομάχῳ γνωσθὲν προστίθησιν ἄλγημα , καὶ βραχύ τι ἐπιβιούς , ὅσον ἐπιστενάξαι τοῖς γενομένοις καὶ ἀθυμῆσαι , ἐξέλιπε , βασιλεύσας ἔτη δώδεκα καὶ μῆνας ὀκτώ . καὶ κατετέθη εἰς τὴν παρ’ αὐτοῦ δομηθεῖσαν μονὴν τῶν Μαγγάνων .
Lemmas: ὁ δέ βασιλίς Ζωή ἐν γῆρας βαθύς , ὑπέρ γάρ ὁ ἑβδομήκοντα ἔτος παρεκτείνω αὐτός ὁ βιώσιμος , καταλύω ὁ ζωή , οὐ ἀνδρικός ἐκεῖνος θρηνέω , ἀλλά μέντοι γε μειρακιωδῶς . λέγω δέ καί ἄγγελος αὐτός παρεξισόω , ἐπειδή ποῦ ὁ μνῆμα ἐκεῖνος μύκης ἐκ τις ὑγρότης ἀναβλαστάνω , καί οὗτος καλέω σημεῖον ἄνωθεν οἰκονομέω , εἷς μή ἀγνοέω ὁ βασιλίς ὁ νοερός συντάσσω δύναμις . ὁ δέ , ὡς εἴρω , θνῄσκω , ὁ βασιλεύς ἔτι φλεγμαίνω περί ὁ Ἔρως ἐπεισάγω ὁ βασίλειος μείραξ τις , ὅμηρος δίδωμι Ῥωμαῖος ἐκ Ἀλανοί , παῖς τις ὁ παρά ἐκεῖνος ἀρχηγετέω , καί οὗτος Σεβαστή ὀνομάζω βασίλειος αὐτός θεραπεία καί πλοῦτος χορηγία αποτάσσω . καί εἰμί μή ὁ βασιλίς Θεοδώρα ποιέω διά αἰδώς ἤ μᾶλλον ὁ ὁ τετραγαμία αἰσχύνω ἄθεσμος , καί βασίλισσα εἄν ὁ ἐράω οὗτος εἄν εἶπον καί διάδημα κατακοσμέω . ἐκεῖνος δέ θνῄσκω , οὖον παραμένω ὁ Σεβαστή ὁ εὐτύχημα , ἀλλά εἰς ὁ πρότερος ὁ ὁμηρεία Τύχη ἐπανέρχομαι . ἄρτι δέ καί περί ὁ τέλος ἱστορητέον οὗτος ὁ αὐτοκράτωρ . οὖον μακρός ἐκμετρέω χρόνος , ἐκ ὅστις ὁ ἡγεμονία ὁ Ῥωμαῖος γίγνομαι ἐγκρατής , καί οἶς νόσος ἀρθρῖτις ἐνσκήπτω , ὁ πρότερος ὁ πούς ἐκεῖνος ὁ ῥεῦμα ἐπιφέρω ὁ φορός , ὥστε ὁ βάσις αὐτός πρός πορεία καί στάσις ἀδυνατέω . εἰμί δέ ποτός κίνησις ἀνάγκη ἔχω , ὅς πρός τίνω ἐπιστηρίζω προβαίνω δυσχερῶς ἢ καί πάμπαν ἑτεροκίνητος εἰμί . ὁ χρόνος δέ πρόειμι καί ὁ χείρ ἐπιρρέω ὁ αἴτιος · εἶτα καί ὁ ὦμος ἐπανίημι , καί τέλος ὅλος αὐτός ὁ σῶμα ὁ ῥεῦμα κατακλύζω καί παρίημι καί ἐξαρθρόω , ὁ ὁ ἄρθρον κοίλωμα ἐγκλείω ὁ ῥεῦμα . κάμνω οὖν οὗτος πρό μακρός ὁ σῶμα ὁ βασιλεύς . εἶτα καί τίς ἕτερος ἐπισυμβαίνω , ὁ δέ εἰμί ἐκ πνεῦμα νυγμός περί ὁ πλευρά , προσδοκήσιμος ἐκεῖνος καί ὁ αὐτός παραδυναστεύω τίθημι ὁ τέλος ὁ βιοτή , ἐάν ὁ πρῶτος ὁ λογοθέτης εἰμί Ἰωάννης , ἐκτέμνω ἀνδράριον , ἄσημος μέν ἐκ γένος ἢ δυσγενής , πρός δέ πρᾶγμα μεταχείρισις ἀφυής , γραμματικός δέ τέχνη τοσοῦτος μετέχω ὥστε μήτε ὀρθοεπέω ἀκριβῶς μήτε ἄπταιστος ὀρθογραφέω . ἐπί ὅς δή ὁ ὁ κοινός πρᾶγμα διοίκησις ὁ βασιλεύς ποιέω καί ὁ ὁ βουλή ἀποδείκνυμι ἀπαντάω κορυφαῖος . εἄν γάρ ἐπί ὁ βασιλικός διοίκησις πρώην ἀνήρ οὗτος ὁ πᾶς ἀντίρροπος καί γένος καί λόγος καί ὁ περί ὁ πολιτικός οἰκονομία ἀκρίβεια . τοιοῦτος δέ εἰμί , ὁπηνίκα τίς παρά ὁ καθήκω ἐπιτάσσω αὐτός ποιέω ὁ βασιλεύς , οὐ εἰμί ὁ προαίρεσις ὁ κράτος ἐπικλινής , ἀλλά ἀντιλέγω τε καί ἀνείργω ὁ μή προσήκω . ὁ δέ χαλεπαίνω , καί πολλάκις οὗτος γίγνομαι μήνιον ὁ ὁ ἀνήρ ἐκεῖνος ἐλευθερία , καί νάω ὁ ἀντίξοος ἀποφορτίζω , μεθίστημι μέν ἐκεῖνος ὁ ὁ κοινός διοίκησις , ὁ Λειχούδης εἰμί οὗτος , ἀντεισάγω δέ ὁ Ἰωάννης , καί οὗτος ὁ ὁ πολιτικός ἐγχειρίζω κυβέρνησις , νάω μή πρός τις ἐπί ὅς ὁρμάω ἀνείργω . οὗτος τοίνυν ὁ Ἰωάννης καί ἕτερος , μέγας ἐκεῖνος δύναμαι παρά ὁ βασιλεύς , ἀπογιγνώσκω αὐτός ὁ βιώσιμος πείθω ὁ κάμνω φροντίζω περί διαδοχή , καί ὑποτίθημι αὐτός εἰμί πρός ὁ ἀρχή ἐπιτήδειος ὁ πρωτεύω · ὁ δέ ὁ ὁ Βουλγαρία ἀρχή περιζώννυμι , καί ἀποδημέω ὁ βασιλίς ὁ πόλις . στέλλω τοίνυν ὁ ὁ ἀνήρ μετακαλέω · ἐκ δέ ὁ βασιλίς Θεοδώρα ὁ βουλή ἀποκρύπτω . ἀλλά οὐ εἰς τέλος ὁ βούλευμα ὁ βασιλίς διαλανθάνω . γιγνώσκω δέ ὡς οὐ ἐπί αὐτός ποιέω ὁ κράτος ὁ τελευτή , ὁ μέν ἐάω δυσθανατέω κατά ὁ ἐν ὁ μάγγανον βασίλεια · ἐκεῖνος δέ σπουδή ὁ ὑπηρετέω αὐτός ἐμβαίνω ναῦς εἰς ὁ μέγας προσορμίζομαι ἀνάκτορον . καί αὐτός ὅς τε βασιλικός δορυφορία προσρέω αὐτίκα καί ὁ γερουσία ὁ ἔκκριτος , καί αὐτοκράτωρ πρός πᾶς ἀνεῖπον , ὡς αὐτός κατά κλῆρος ὁ ἀρχή προσήκω . οὗτος ὁ Μονομάχος γιγνώσκω προστίθημι ἄλγημα , καί βραχύς τίς ἐπιβιόω , ὅσος ἐπιστενάζω ὁ γίγνομαι καί ἀθυμέω , ἐκλείπω , βασιλεύω ἔτος δώδεκα καί μείς ὀκτώ . καί κατατίθημι εἰς ὁ παρά αὐτός δομάω μονή ὁ μάγγανον .