joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 5.15
Ἡρώδης δὲ σπεύδων πρὸς Καίσαρα τὴν μὲν μητέρα καὶ τὴν ἀδελφὴν καὶ πάσαν τὴν γενεὰν ἐν Μασάδοις κατέστησε , Μαριὰμ δὲ τὴν γυναῖκα σὺν Ἀλεξάνδρᾳ τῇ μητρὶ εἰς Ἀλεξάνδριον ἤγαγε , προφάσει τιμῆς φρουροὺς ἐγκαταστήσας αὐταῖς Ἰωσὴφ τὸν ταμίαν καὶ τὸν Ἰτουραῖον Σόεμον πιστοτάτους αὐτῷ , ἐντειλάμενος αὐτοῖς , εἴ τι περὶ αὐτοῦ πύθοιντο δυσχερές , ἐξ αὐτῆς καὶ ἄμφω διαχειρίσασθαι , τὴν δὲ βασιλείαν τοῖς παισὶν αὐτοῦ καὶ τῷ ἀδελφῷ Φερώρᾳ διατηρεῖν . τοιαύτας δοὺς ἐντολὰς εἰς Ῥόδον ἠπείγετο πρὸς τὸν Καίσαρα . καταπλεύσας δὲ περιεῖλε μὲν τὸ διάδημα , τοῦ ἄλλου δ’ ἀξιώματος οὐ δὲν ὑφῆκεν , ἀλλὰ καὶ κοινωνήσας λόγου τῷ Καίσαρι τὸ μεγαλεῖον ἐνέφηνε τοῦ φρονήματος , οὔτε πρὸς ἱκεσίας τραπόμενος καὶ τὸν λογισμὸν τῶν πεπραγμένων οὐ μεθ’ ὑποστολῆς ἀποδούς . οὐ μετρίως οὖν ἐπεσπάσατο τὸν Καίσαρα , καὶ τό τε διάδημα πάλιν ἀποκατέστησεν αὐτῷ καὶ ἦγε διὰ τιμῆς . οὕτω δὲ παρ’ ἐλπίδα ἐσχηκὼς βεβαιοτέραν τὴν βασιλείαν παρέπεμψεν ἐπ’ Αἴγυπτον Καίσαρα , δωρησάμενος αὐτόν τε καὶ τοὺς φίλους φιλοτιμότατα · ἐπανῄει δὲ πρὸς τὴν Ἰουδαίαν πλείονι τιμῇ καὶ παρρησίᾳ , καὶ τεταραγμένην αὐτῷ τὴν οἰκίαν κατέλαβεν . οἰηθεῖσαι γὰρ ἤ τε Μαριὰμ καὶ ἡ Ἀλεξάνδρα , ὅπερ ἦν , ὅτι ὡς ἐν φρουρᾷ κατεκλείσθησαν εἰς τὸ Ἀλεξάνδριον , ἴνα μηδ’ ἑαυτῶν ἐξουσίαν ἔχοιεν , χαλεπῶς ἔφερον , καὶ διὰ θεραπείας τοὺς φρουροὺς ἐπεποίηντο , καὶ μᾶλλον τὸν Σόεμον , λόγοις αὐτὸν καὶ δωρεαῖς θεραπεύουσαι . ὁ δ᾿ ἡττᾶτο κατὰ μικρόν , καὶ τὰς ἐντολὰς τοῦ βασιλέως ταύταις ἐξέφηνεν . αἱ δὲ χαλεπῶς πρός ταύτας διέκειντο , καὶ μᾶλλον ἡ Μαριάμ . Ἡρώδου γὰρ πρώτῃ τῇ γυναικὶ περὶ τῶν κατ’ αὐτὸν ὡς εἰκὸς εὐαγγελιζομένου καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἀσπαζομένου , ἡ δὲ πρὸς μὲν τοὺς ἀσπασμοὺς ἔστενε , πρὸς δὲ τὰς εὐτυχίας ἀχθομένῃ ἐῴκει , ὡς ἐκταράττεσθαι τὸν βασιλέα καὶ ἀδημονεῖν διὰ τὸ τοῦ μίσους παράλογον , καὶ ὁρμῆσαι μὲν πολλάκις πρὸς ἄμυναν τῆς ὑπεροψίας αὐτῆς , ἀνακόπτεσθαι δὲ ὅτι προκατείληπτο ὑπὸ ἔρωτος . τὸ δὲ σύμπαν ἐδεδοίκει μὴ λάθῃ κολάσας ἐκείνην μᾶλλον ἑαυτὸν κακῶς διαθέμενος , τῆς ἐρωμένης οὐκ οὔσης . ἡ δέ γε μήτηρ αὐτοῦ καὶ ἡ ἀδελφὴ παρώξυνον τὸν Ἡρώδην διαβολαῖς ζηλοτυπίαν αὐτῷ καὶ μῖσος ἐνιείσαις . καὶ ὃς χεῖρον εἶχεν ἀεὶ πρὸς αὐτὴν , τῆς μὲν οὐκ ἀποκρυπτούσης τὴν πρὸς ἐκεῖνον διάθεσιν , τοῦ δὲ τὸν ἔρωτα πρὸς ὀργὴν ἀεὶ μεταβάλλοντος . καὶ εἰ μὴ πρὸς Καίσαρα ἔσπευδεν ἤδη κεκρατηκότα , Ἀντωνίου καὶ Κλεοπάτρας θανόντων , εἰς Αἴγυπτον , τάχα εὐθὺς ἂν ἐπράχθη τὸ δεινόν . νῦν δὲ τὰ περὶ τὴν οἰκίαν ὡς εἶχε κατέλιπε , καὶ εἰς Αἴγυπτον ἀφικόμενος μεγίστων ἠξιώθη παρὰ τοῦ Καίσαρος , καὶ ἐπανῄει λαμπρότερος . ἤρα δὲ τῆς Μαριὰμ καὶ σφόδρα διακαῶς · ἡ δὲ τὰ μὲν ἄλλα σώφρων ἣν αὐτῷ καὶ πιστή , κατατρυφῶσα δὲ τοῦ ἀνδρὸς δεδουλωμένου διὰ τὸν ἔρωτα πολλάκις μὲν ἐξύβριζεν εἰς αὐτόν , καὶ τὴν αὐτοῦ δὲ μητέρα καὶ τὴν ἀδελφὴν ἐπὶ δυσγενείᾳ ἐχλεύαζεν . ἐξερράγη δὲ τὸ μῖσος εἰς τοὐμφανὲς ἐκ τοιαύτης λαβῆς . μεσημβρίας οὔσης ὁ βασιλεὺς εἰς τὸν θάλαμον εἰσῄει ἀναπαυσόμενος καὶ ἐκάλει τὴν Μαριάμ , ἡ δὲ εἰσελθοῦσα ἐλοιδορεῖτο αὐτῷ ὡς τὸν πάππον αὐτῆς καὶ τὸν ἀδελφὸν ἀποκτείναντι . ἐχαλέπαινε δὲ ἐπὶ τούτοις ὁ βασιλεύς . καὶ ἡ Σαλώμη τοῦ καιροῦ δραξαμένη , τὸν οἰνοχόον προδιαφθείρασα κατηγορῆσαι τῆς Μαριάμ , πείθει τοῦτον τότε τῷ βασιλεῖ προσελθεῖν καὶ ἃ παρ’ ἐκείνης ἐδιδάχθη αὐτῷ διαλέξασθαι . ὁ δὲ δώροις ἔλεγε παρὰ τῆς Μαριὰμ δεξιωθῆναι , ἀναπειθούσης φίλτρον αὐτῷ δοῦναι · τὸ δ’ εἶναί τι φάρμακον οὗ τὴν δύναμιν ἰσχυρίζετο ἀγνοεῖν . τούτων ἀκούσας ὁ βασιλεὺς ἔτι μᾶλλον κεκίνητο εἰς ὀργήν , καὶ τὸν τῆς γυναικὸς οἰνοχόον , πιστότατον ὄντα αὐτῇ , ἐβασάνιζεν . ὁ δὲ οὐδὲν περὶ ὧν ἐβασανίζετο οὔτ’ ᾔδει οὔτ’ ἔλεγεν , ἀλλὰ τὸ μῖσος τῆς γυναικὸς ἔφασκε γενέσθαι διὰ τοὺς λόγους οὓς ὁ Σόεμος αὐτῇ φράσειεν . οὔπω τὸν λόγον εἰς τέλος ἐκεῖνος ἤνεγκε καὶ μέγα βοήσας Πρῴ δὴ οὐκ ἄν ἔφη “ Σόεμος τὰς ἐντολὰς ἐξεφαύλισεν , εἰ μή τις αὐτῷ πρὸς τὴν γυναῖκα κοινωνία ἐγένετο . ” τὸν μὲν οὖν Σόεμον εὐθὺς κτανθῆναι ἐκέλευσε , τῆς δὲ γυναικὸς κατηγόρει τοὺς οἰκειοτάτους συναγαγὼν περὶ φίλτρων καὶ φαρμάκων , καὶ ὀργίλως κατ’ αὐτῆς διέκειτο . οὕτω δ’ ἔχοντα ὁρῶντες αὐτὸν οἱ παρόντες θάνατον ἐκείνης κατεψηφίσαντο . καὶ ἡ μὲν ἤγετο τὴν ἐπὶ θανάτῳ , Ἀλεξάνδρα δ᾿ ἡ μήτηρ αὐτῆς ἤδη καὶ περὶ ἑαυτῇ δεδοικυῖα , καὶ τὴν ἄγνοιαν ὧν ἡ Μαριὰμ κατηγορήθη ἐμφαίνουσα , ἐκ πηδήσασα κακὴν καὶ ἀχάριστον πρὸς τόν ἄνδρα τὴν θυγατέρα ἐκάλει , καὶ δίκαια πάσχειν ἔλεγεν . ἡ δὲ οὔτ’ ταραχθεῖσα πρὸς ταῦτα οὔτε λόγον δοῦσα ἀπῄει πρὸς τὸν θάνατον ἀτρεμαίῳ τῷ καταστήματι καὶ γενναίῳ φρονήματι καὶ τὴν εὐγένειαν κἀν τοῖς ἐσχάτοις ἐμφαίνουσα .
Lemmas: Ἡρῴδης δέ σπεύδω πρός Καῖσαρ ὁ μέν μήτηρ καί ὁ ἀδελφή καί πᾶς ὁ γενεά ἐν Μάσαδα καθίστημι , Μαρία δέ ὁ γυνή σύν Ἀλεξάνδρα ὁ μήτηρ εἰς Ἀλεξάνδριον ἄγω , πρόφασις τιμή φρουρός ἐγκαθίστημι αὐτός Ἰωσήφ ὁ ταμίας καί ὁ Ἰτουραῖος Σόεμος πιστός αὐτός , ἐντέλλω αὐτός , εἰμί τίς περί αὐτός πυνθάνομαι δυσχερής , ἐκ αὐτός καί ἄμφω διαχειρίζω , ὁ δέ βασίλειος ὁ παῖς αὐτός καί ὁ ἀδελφός Φερώρας διατηρέω . τοιοῦτος δίδωμι ἐντολή εἰς Ῥόδος ἐπείγω πρός ὁ Καῖσαρ . καταπλέω δέ περιαιρέω μέν ὁ διάδημα , ὁ ἄλλος δέ ἀξίωμα οὖον δέν ὑφίημι , ἀλλά καί κοινωνέω λόγος ὁ Καῖσαρ ὁ μεγαλεῖον ἐμφαίνω ὁ φρόνημα , οὔτε πρός Ἱκεσία τρέπω καί ὁ λογισμός ὁ πράσσω οὖον μετά ὑποστολή ἀποδίδωμι . οὖον μέτριος οὖν ἐπισπάω ὁ Καῖσαρ , καί ὁ τε διάδημα πάλιν ἀποκαθίστημι αὐτός καί ἄγω διά τιμή . οὗτος δέ παρά ἐλπίς ἔχω βέβαιος ὁ βασίλειος παραπέμπω ἐπί Αἴγυπτος Καῖσαρ , δωρέω αὐτός τε καί ὁ φίλος φιλότιμος · ἐπάνειμι δέ πρός ὁ Ἰουδαῖος πλείων τιμή καί παρρησία , καί ταράσσω αὐτός ὁ οἰκίον καταλαμβάνω . οἴομαι γάρ ἤ τε Μαρία καί ὁ Ἀλεξάνδρα , ὅσπερ εἰμί , ὅτι ὡς ἐν φρουρά κατακλείω εἰς ὁ Ἀλεξάνδριον , ἵνα μηδέ ἑαυτοῦ ἐξουσία ἔχω , χαλεπῶς φέρω , καί διά θεραπεία ὁ φρουρός ποιέω , καί μᾶλλον ὁ Σόεμος , λόγος αὐτός καί δωρεά θεραπεύω . ὁ δέ ἡσσάομαι κατά μικρός , καί ὁ ἐντολή ὁ βασιλεύς οὗτος ἐκφαίνω . ὁ δέ χαλεπῶς πρός οὗτος διάκειμαι , καί μᾶλλον ὁ Μαρία . Ἡρώδης γάρ πρῶτος ὁ γυνή περί ὁ κατά αὐτός ὡς εἰκός εὐαγγελίζομαι καί πρό ὁ ἄλλος ἀσπάζομαι , ὁ δέ πρός μέν ὁ ἀσπασμός στένω , πρός δέ ὁ εὐτυχία ἄχθομαι ἔοικα , ὡς ἐκταράσσω ὁ βασιλεύς καί ἀδημονέω διά ὁ ὁ μῖσος παράλογος , καί ὁρμάω μέν πολλάκις πρός ἄμυνα ὁ ὑπεροψία αὐτός , ἀνακόπτω δέ ὅτι προκαταλαμβάνω ὑπό Ἔρως . ὁ δέ σύμπας δείδω μή λανθάνω κολάζω ἐκεῖνος μᾶλλον ἑαυτοῦ κακῶς διατίθημι , ὁ ἐράω οὐ εἰμί . ὁ δέ γε μήτηρ αὐτός καί ὁ ἀδελφή παροξύνω ὁ Ἡρώδης διαβολή ζηλοτυπία αὐτός καί μῖσος ἐνίημι . καί ὅς χείρων ἔχω ἀεί πρός αὐτός , ὁ μέν οὐ ἀποκρύπτω ὁ πρός ἐκεῖνος διάθεσις , ὁ δέ ὁ Ἔρως πρός ὀργή ἀεί μεταβάλλω . καί εἰμί μή πρός Καῖσαρ σπεύδω ἤδη κρατέω , Ἀντώνιος καί Κλεοπάτρα θνῄσκω , εἰς Αἴγυπτος , τάχα εὐθύς εἄν πράσσω ὁ δεινός . νῦν δέ ὁ περί ὁ οἰκίον ὡς ἔχω καταλείπω , καί εἰς Αἴγυπτος ἀφικνέομαι μέγας ἀξιόω παρά ὁ Καῖσαρ , καί ἐπάνειμι λαμπρός . ἐράω δέ ὁ Μαρία καί σφόδρα διακαῶς · ὁ δέ ὁ μέν ἄλλος σώφρων ὅς αὐτός καί πιστός , κατατρυφάω δέ ὁ ἀνήρ δουλόω διά ὁ Ἔρως πολλάκις μέν ἐξυβρίζω εἰς αὐτός , καί ὁ αὐτός δέ μήτηρ καί ὁ ἀδελφή ἐπί δυσγένεια χλευάζω . ἐκρήγνυμι δέ ὁ μῖσος εἰς ἐμφανής ἐκ τοιοῦτος λαβή . μεσημβρία εἰμί ὁ βασιλεύς εἰς ὁ θάλαμος εἰσέρχομαι ἀναπαύω καί καλέω ὁ Μαρία , ὁ δέ εἰσέρχομαι λοιδορέω αὐτός ὡς ὁ πάππος αὐτός καί ὁ ἀδελφός ἀποκτείνω . χαλεπαίνω δέ ἐπί οὗτος ὁ βασιλεύς . καί ὁ Σαλώμη ὁ καιρός δράσσομαι , ὁ οἰνοχόος προδιαφθείρω κατηγορέω ὁ Μαρία , πείθω οὗτος τότε ὁ βασιλεύς προσέρχομαι καί ὁ παρά ἐκεῖνος διδάσκω αὐτός διαλέγω . ὁ δέ δῶρον λέγω παρά ὁ Μαρία δεξιόομαι , ἀναπείθω φίλτρον αὐτός δίδωμι · ὁ δέ εἰμί τίς φάρμακον ὅς ὁ δύναμις ἰσχυρίζομαι ἀγνοέω . οὗτος ἀκούω ὁ βασιλεύς ἔτι μᾶλλον κινέω εἰς ὀργή , καί ὁ ὁ γυνή οἰνοχόος , πιστός2 εἰμί αὐτός , βασανίζω . ὁ δέ οὐδείς περί ὅς βασανίζω οὔτε οἶδα οὔτε λέγω , ἀλλά ὁ μῖσος ὁ γυνή φάσκω γίγνομαι διά ὁ λόγος ὅς ὁ Σόεμος αὐτός φράζω . οὔπω ὁ λόγος εἰς τέλος ἐκεῖνος φέρω καί μέγας βοάω πρωΐ δή οὐ ἄν φημί “ Σόεμος ὁ ἐντολή ἐκφαυλίζω , εἰμί μή τις αὐτός πρός ὁ γυνή κοινωνία γίγνομαι . ” ὁ μέν οὖν Σόεμος εὐθύς κτείνω κελεύω , ὁ δέ γυνή κατηγορέω ὁ οἰκεῖος συνάγω περί φίλτρον καί φάρμακον , καί ὀργίλως κατά αὐτός διάκειμαι . οὗτος δέ ἔχω ὁράω αὐτός ὁ πάρειμι θάνατος ἐκεῖνος καταψηφίζομαι . καί ὁ μέν ἄγω ὁ ἐπί θάνατος , Ἀλεξάνδρα δέ ὁ μήτηρ αὐτός ἤδη καί περί ἑαυτοῦ δείδω , καί ὁ ἄγνοια ὅς ὁ Μαρία κατηγορέω ἐμφαίνω , ἐκ πηδάω κακός καί ἀχάριστος πρός ὁ ἀνήρ ὁ θυγάτηρ καλέω , καί Δίκαιος πάσχω λέγω . ὁ δέ οὔτε ταράσσω πρός οὗτος οὔτε λόγος δήω ἄπειμι πρός ὁ θάνατος ἀτρεμαῖος ὁ κατάστημα καί γενναῖος φρόνημα καί ὁ εὐγένεια ἐν ὁ ἔσχατος ἐμφαίνω .