joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 12.4
Κόμοδος δὲ ὁ υἱὸς Ἀντωνίνου Μάρκου ἄριστα παρὰ τοῦ πατρὸς τραφείς τε καὶ ἀναχθεὶς οὐ κατὰ τὴν παιδείαν ἀποβεβήκει ἥνπερ πεπαίδευτο . ἀλλ’ ἄκακος μὲν ἦν καὶ πρὸς πανουργίαν ἀποπεφύκει , δειλὸς δὲ ὢν καὶ τοῖς συνοῦσι πειθόμενος δι’ ἀπλότητα τὰ ἤθη τε διεφθάρη καὶ εἰς ἀσέλγειαν καὶ μιαιφονίαν προήχθη , ἐννεακαιδεκέτης τυγχάνων ὅτε τῆς ἐξουσίας ἐκράτησεν . ὅθεν τὰς συμβουλίας τῶν ἀρίστῶν τῆς βουλῆς παρωσάμενος , οὓς ἐπιτρόπους αὐτῷ ἐπέστησεν ὁ πατήρ , σπένδεται τοῖς βαρβάροις καὶ εἰς τὴν Ῥώμην ὑπονοστεῖ , οὔτε πονεῖν ἐθέλων καὶ ἐρρᾳστωνευμένης ἐρῶν βιοτῆς . ὅθεν καὶ πλειστάκις ἐπεβουλεύθη , καὶ συχνοὺς ἀπέκτεινεν οὐκ ἄνδρας μόνον , ἀλλὰ καὶ γυναῖκας , καὶ σχεδὸν πάντας τοὺς τότε ἀνθήσαντας , ἄτερ Πομπηιανοῦ καὶ Περτίνακος καὶ Βικτωρίνου , ὥστ’ ἄπορον λογίζεσθαι τοῖς ταῦτα συγγραψαμένοις ὅπως ἐκεῖνοι τὸν φόνον τότε διέφυγον . εἰσιόντι δὲ αὐτῷ εἰς τὸ θέατρον τὸ κυνηγετικὸν ἐπεβούλευσε Κλαύδιος Πομπηιανὸς . ξίφος γὰρ ἐν τῇ τῆς εἰσόδου ἀνατείνας στενοχωρίᾳ ἔφη “ τοῦτό σοι πέπομφεν ἡ βουλή . ” τούτῳ κατηγγύητο μὲν ἡ θυγάτηρ Λουκίλλης τῆς τοῦ Κομόδου ὁμαίμονος , συνεφθείρετο δὲ καὶ αὐτὴ ἡ Λουκίλλα οὔτ’ ἐπιεικεστέρα οὔτε σωφρονεστέρα οὖσα τοῦ ἀδελφοῦ . διὸ καὶ τὸν Πομπηιανὸν ἀνέπεισεν ἐπιθέσθαι τῷ Κομόδῳ , καὶ ἐκεῖνον καὶ ἑαυτὴν προσαπώλεσεν . ἀνεῖλε δὲ καὶ τὴν γυναῖκα Κρισπῖναν ὁ Κόμοδος , μοιχείαν ἐπεγκαλέσας αὐτῇ . καὶ εἴ τις ἕκαστον τῶν ὑπ’ ἐκείνου κτανθέντων ἢ διὰ συκοφαντίας ψευδεῖς ἢ δι’ ὑποψίας εἰκαίας ἢ διὰ πλοῦτον βαθὺν ἢ διὰ γένους λαμπρότητα ἢ διὰ παιδείας ὑπεροχὴν ἢ δι’ ἀρετῆς εὐδοκίμησιν ἀκριβώσασθαι τῇ συγγραφῇ βουληθῇ , ὄχλον ἂν παρέξοι τοῖς ἐπιέναι τὸ σύγγραμμα μέλλουσιν . Ἐγένοντο δὲ καὶ πόλεμοι αὐταρχοῦντος αὐτοῦ πρός τε τοὺς ὑπὲρ τὴν Δακίαν βαρβάρους καὶ μέγιστος ὁ Βρεττανικός , ἐφ’ ὃν Μάρκελλον Οὔλπιον ἔπεμψεν , ἄνδρα ἐγκρατῶς τε ζῶντα καὶ στρατιωτικῶς , ἀδωρότατόν τε καὶ ἀυπνότατον φύσει καὶ ἔτι μᾶλλον ἐξ ἐγκρατείας . ἔνα γὰρ μηδὲ ἄρτου κορέννυται , πολυήμερόν τε καὶ παλαιότατον αὐτὸν ἤσθιεν , ὥστε μηδὲ δύνασθαί τι φαγεῖν τοῦ ἀναγκαίου πάνυ ἐπέκεινα . οὗτος τοὺς ἐν Βρεττανίᾳ βαρβάρους σφόσυγγραψαμένοις ] δρᾶ ἐκάκωσεν . ὅθεν διὰ τὴν ἀρετὴν αὐτοῦ ὀλίγου ἀπέκτεινεν ἂν τὸν ἄνδρα ὁ Κόμοδος . Περέννιος δὲ · ὁ τοῦ δορυφορικοῦ ἄρχων , τοῦ Κομόδου ἁρματηλασίαις καὶ ἀσελγείαις ἐσχολακότος , ἠναγκάζετο τά τε στρατιωτικὰ καὶ τὰ τοῦ κοινοῦ διοικεῖν . εἴ τι γοῦν τοῖς στρατιώταις ἀπήντα που δυσχερές , ἐπ’ ἐκεῖνον τοῦτο ἀνέφερον καὶ ἐμηνίων αὐτῷ . οἶ ἐν Βρεττανίᾳ τοίνυν στρατιῶται στασιάζοντες καὶ διὰ τοῦτο ἐπιτιμηθέντες χιλίους ἐπὶ πεντακοσίοις ἐξ ἑαυτῶν εἰς τὴν Ἰταλίαν ἔπεμψαν · οἷς τῇ Ῥώμῃ πλησιάσασιν ὁ Κόμοδος προυπήντησε καὶ εἶπεν “ ὦ συστρατιῶται , τί βουλόμενοι πάρεστε ; ” οἱ δέ “ ἥκομεν ” ἔφασαν “ ἐπεί σοι ἐπιβουλεύει Περέννιος . ” καὶ ὅς ἐπείσθη καὶ τὸν ἄνδρα ἐξέδωκεν · καὶ οἶ στρατιῶται αὐτὸν καὶ ᾐκίσαντο καὶ κατ’ κατέκοψαν , διαγαγόντα τὴν ἀρχὴν ἀδωρότατά τε καὶ σωφρονέστατα . οὗπερ ἀπαλλαγέντες οἶ Καισάρειοι , ὧν ὁ Κλέανδρος Κορυφαιότατος ἐτύγχανεν ὤν , ἅπαν ἔδρων χείριστον ἀδεῶς · πάντα γὰρ ἐπώλουν καὶ ὕβριζον καὶ ἠσέλγαινον . Ὁ δὲ Κλέανδρος μέγα ὑπὸ τῆς τύχης ἀρθεὶς καὶ ἐχαρίσατο καὶ ἐπώλησε βουλείας , στρατείας , ἐπιτροπείας , ἡγεμονίας καὶ ἁπλῶς ξύμπαντα . καί τινες πάντων ὧν εἶχον τὸ βουλευταὶ γενέσθαι ἐπρίαντο , ὥστε καὶ λεχθῆναι ἐπὶ Ἰουλίῳ Σόλωνι ἀφανεστάτῳ ἀνδρὶ ὅτι τὴν οὐσίαν ἀφαιρεθεὶς ἐξωρίσθη εἰς τὸ συνέδριον . καὶ ὑπάτους εἰς ἴνα ἐνιαυτὸν εἴκοσι καὶ πέντε ἀπέδειξεν , ὃ μήτε πρότερον μήτε ὕστερον ἐγένετο . πάντοθεν οὖν ἀργυρολογῶν ἐκτήσατο πάμπολλα , ἀφ’ ὧν πλεῖστα τῷ τε Κομόδῳ ἐδίδου καὶ ταῖς αὐτοῦ παλλακαῖς . καίτοι δ’ οὕτως ὑπὸ τῆς τύχης ἀρθεὶς ἀτίμως ἀπώλετο . σιτοδείας γὰρ ἐν Ῥώμῃ συμβάσης πλέον αὐτὴν Παπίριος Διονύσιος ἐπὶ τοῦ σίτου τεταγμένος ἐπέτεινεν , ὡς ἂν τὸν Κλέανδρον οἶ Ῥωμαῖοι μισήσωσί τε καὶ διαφθείρωσιν ὡς αἴτιον τοῦ κακοῦ διὰ κλέμματα . ἤγετο τοίνυν ἱπποδρομία · καὶ μελλόντων τῶν ἵππων ἀγωνιεῖσθαι εἰσέδραμε παιδίων πλῆθος εἰς τὸν ἱππόδρομον · καὶ τῶν παρθένος τις ἡγεῖτο μεγάλη καὶ βλοσυρά , ἣ δαίμων ἐς ὕστερον ἐνομίσθη . καὶ συνεβόησαν μὲν τὰ παιδία , καὶ ὁ δῆμος ἐκ τούτου ἐξέκραγε καὶ ὥρμησε πρὸς τὸν Κόμοδον ἐν προαστείῳ ὄντα , ἐκείνου μὲν ὑπερευχόμενος , τοῦ Κλεάνδρου δὲ κατευχόμενος · ὁ δὲ στρατιώτας ἔπεμψεν ἐπ’ αὐτούς , οἳ καὶ ἔτρωσάν τινας καὶ ἀπέκτειναν , ἀνεῖρξαι δὲ τὸν δῆμον οὐκ ἴσχυσαν , ἀλλὰ τῷ πλήθει θαρρῶν ἢ τῇ τῶν δορυφόρων ἰσχύι · ἐκεῖνος ἠπείχθη . πλησιαζόντων δὲ οὕτως ὁ Κόμοδος ἔδεισε , δειλότατος ὤν , ὡς αὐτίκα τόν τε Κλέανδρον καὶ τὸ παιδίον αὐτοῦ σφαγῆναι κελεῦσαι . τὸ μὲν οὖν παιδίον προσουδισθὲν διεφθάρη , τὸ δὲ τοῦ Κλεάνδρου σῶμα λαβόντες οἶ Ῥωμαῖοι ὢ ἔσυραν καὶ ᾐκίσαντο , καὶ ἡ κεφαλὴ αὐτοῦ ἐπὶ δόρατος περιήνεκτο . καί τινας ἑτέρους τῶν παρὰ τῷ αὐτοκράτορι δυναμένων διέφθειραν .
Lemmas: Κόμοδος δέ ὁ υἱός Ἀντωνῖνος Μᾶρκος ἀγαθός παρά ὁ πατήρ τρέφω τε καί ἀνάγω οὖον κατά ὁ παιδεία ἀποβαίνω ὅσπερ παιδεύω . ἀλλά Ἄκακος μέν εἰμί καί πρός πανουργία ἀποφύω , δειλός δέ εἰμί καί ὁ σύνειμι πείθω διά απλότητα ὁ ἦθος τε διαφθείρω καί εἰς ἀσέλγεια καί μιαιφονία προάγω , ἐννεακαιδεκέτης τυγχάνω ὅτε ὁ ἐξουσία κρατέω . ὅθεν ὁ συμβουλία ὁ Ἀρίστων ὁ βουλή παρόω , ὅς ἐπίτροπος αὐτός ἐφίστημι ὁ πατήρ , σπένδω ὁ βάρβαρος καί εἰς ὁ Ῥώμη ὑπονοστέω , οὔτε πονέω ἐθέλω καί ῥᾳστωνεύω ἐράω βιοτή . ὅθεν καί πλειστάκις ἐπιβουλεύω , καί συχνός ἀποκτείνω οὐ ἀνήρ μόνος , ἀλλά καί γυνή , καί σχεδόν πᾶς ὁ τότε ἀνθέω , ἄτερ Πομπηιανός καί Περτίναξ καί Βικτωρίνος , ὥστε ἄπορος λογίζομαι ὁ οὗτος συγγράφω ὅπως ἐκεῖνος ὁ φόνος τότε διαφεύγω . εἴσειμι δέ αὐτός εἰς ὁ θέατρον ὁ κυνηγετικός ἐπιβουλεύω Κλαύδιος Πομπηιανός . ξίφος γάρ ἐν ὁ ὁ εἴσοδος ἀνατείνω στενοχωρία φημί “ οὗτος σύ πέμπω ὁ βουλή . ” οὗτος κατηγγύητο μέν ὁ θυγάτηρ Λούκιλλα ὁ ὁ Κόμοδος ὁμαίμων , συμφθείρω δέ καί αὐτός ὁ Λουκίλλα οὔτε ἐπιεικής οὔτε σώφρων εἰμί ὁ ἀδελφός . διό καί ὁ Πομπηιανός ἀναπείθω ἐπιτίθημι ὁ Κόμοδος , καί ἐκεῖνος καί ἑαυτοῦ προσαπόλλυμι . ἀναιρέω δέ καί ὁ γυνή Κρισπῖνα ὁ Κόμοδος , μοιχεία ἐπεγκαλέω αὐτός . καί εἰμί τις ἕκαστος ὁ ὑπό ἐκεῖνος κτείνω ἢ διά συκοφαντία ψευδής ἢ διά ὑποψία εἰκαῖος ἢ διά πλοῦτος βαθύς ἢ διά γένος λαμπρότης ἢ διά παιδεία ὑπεροχή ἢ διά ἀρετή εὐδοκίμησις ἀκριβόω ὁ συγγράφω βούλομαι , ὄχλος εἄν παρέχω ὁ ἔπειμι ὁ σύγγραμμα μέλλω . γίγνομαι δέ καί πόλεμος αὐταρχέω αὐτός πρός τε ὁ ὑπέρ ὁ Δακία βάρβαρος καί μέγας ὁ Βρεττανικός , ἐπί ὅς Μάρκελλος Οὔλπιος πέμπω , ἀνήρ ἐγκρατῶς τε ζῶ καί στρατιωτικός , ἄδωρος τε καί ἄυπνος φύσις καί ἔτι μᾶλλον ἐκ ἐγκράτεια . νάω γάρ μηδέ ἄρτος κορέννυμι , πολυήμερος τε καί παλαιός αὐτός ἐσθίω , ὥστε μηδέ δύναμαι τίς ἐσθίω ὁ ἀναγκαῖος πάνυ ἐπέκεινα . οὗτος ὁ ἐν Βρεττανία βάρβαρος σφόσυγγραψαμένοις ] δράω κακόω . ὅθεν διά ὁ ἀρετή αὐτός ὀλίγος ἀποκτείνω εἄν ὁ ἀνήρ ὁ Κόμοδος . Περέννιος δέ · ὁ ὁ δορυφορικός ἄρχω , ὁ Κόμοδος ἁρματηλασία καί ἀσέλγεια σχολάζω , ἀναγκάζω ὁ τε στρατιωτικός καί ὁ ὁ κοινός διοικέω . εἰμί τίς γοῦν ὁ στρατιώτης ἀπαντάω ποῦ δυσχερής , ἐπί ἐκεῖνος οὗτος ἀναφέρω καί μῆνις αὐτός . οἶς ἐν Βρεττανία τοίνυν στρατιώτης στασιάζω καί διά οὗτος ἐπιτιμάω χίλιοι ἐπί πεντακόσιοι ἐκ ἑαυτοῦ εἰς ὁ Ἰταλία πέμπω · ὅς ὁ Ῥώμη πλησιάζω ὁ Κόμοδος προυπήντησε καί εἶπον “ εἰμί συστρατιώτης , τίς βούλομαι πάρειμι ; ” ὁ δέ “ ἥκω ” φημί “ ἐπεί σύ ἐπιβουλεύω Περέννιος . ” καί ὅς πείθω καί ὁ ἀνήρ ἐκδίδωμι · καί οἶς στρατιώτης αὐτός καί αἰκίζω καί κατά κατακόπτω , διάγω ὁ ἀρχή ἄδωρος τε καί σώφρων . ὅσπερ ἀπαλλάσσω οἶς Καισάρειος , ὅς ὁ Κλέανδρος κορυφαῖος τυγχάνω εἰμί , ἅπας δράω κακός ἀδεῶς · πᾶς γάρ πωλέω καί ὑβρίζω καί ἀσελγαίνω . ὁ δέ Κλέανδρος μέγας ὑπό ὁ τυγχάνω ἀραρίσκω καί χαρίζομαι καί πωλέω βουλεία , στρατεία , ἐπιτροπεία , ἡγεμονία καί ἁπλόος σύμπας . καί τις πᾶς ὅς ἔχω ὁ βουλευτής γίγνομαι ὠνέομαι , ὥστε καί λέγω ἐπί Ἰούλιος Σόλων ἀφανής ἀνήρ ὅτι ὁ οὐσία ἀφαιρέω ἐξορίζω εἰς ὁ συνέδριον . καί ὕπατος εἰς ἵνα ἐνιαυτός εἴκοσι καί πέντε ἀποδείκνυμι , ὅς μήτε πρότερος μήτε ὕστερος γίγνομαι . πάντοθεν οὖν ἀργυρολογέω κτάομαι παμπολύς , ἀπό ὅς πλεῖστος ὁ τε Κόμοδος δίδωμι καί ὁ αὐτός παλλακή . καίτοι δέ οὕτως ὑπό ὁ τυγχάνω ἀραρίσκω ἄτιμος ἀπόλλυμι . σιτοδεία γάρ ἐν Ῥώμη συμβαίνω πλέω αὐτός Παπίριος Διονύσιος ἐπί ὁ σῖτος τάσσω ἐπιτείνω , ὡς εἄν ὁ Κλέανδρος οἶς Ῥωμαῖος μισέω τε καί διαφθείρω ὡς αἴτιος ὁ κακός διά κλέμμα . ἄγω τοίνυν ἱπποδρομία · καί μέλλω ὁ ἵππος ἀγωνίζομαι εἰστρέχω παιδίον πλῆθος εἰς ὁ ἱππόδρομος · καί ὁ παρθένος τις ἡγέομαι μέγας καί βλοσυρός , ὅς δαίμων εἰς ὕστερος νομίζω . καί συμβοάω μέν ὁ παιδίον , καί ὁ δῆμος ἐκ οὗτος ἐκκράζω καί ὁρμάω πρός ὁ Κόμοδος ἐν προάστειον εἰμί , ἐκεῖνος μέν ὑπερεύχομαι , ὁ Κλέανδρος δέ κατεύχομαι · ὁ δέ στρατιώτης πέμπω ἐπί αὐτός , ἕ καί τιτρώσκω τις καί ἀποκτείνω , ἀνείργω δέ ὁ δῆμος οὐ ἰσχύω , ἀλλά ὁ πλῆθος θαρσέω ἢ ὁ ὁ δορυφόρος ἰσχύς · ἐκεῖνος ἐπείγω . πλησιάζω δέ οὕτως ὁ Κόμοδος δείδω , δειλός εἰμί , ὡς αὐτίκα ὁ τε Κλέανδρος καί ὁ παιδίον αὐτός σφάζω κελεύω . ὁ μέν οὖν παιδίον προσουδίζω διαφθείρω , ὁ δέ ὁ Κλέανδρος σῶμα λαμβάνω οἶς Ῥωμαῖος ὦ σύρω καί αἰκίζω , καί ὁ κεφαλή αὐτός ἐπί δόρυ περιφέρω . καί τις ἕτερος ὁ παρά ὁ αὐτοκράτωρ δύναμαι διαφθείρω .