joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 17.22
Καὶ ἡ μὲν ἀπῆλθεν , τῷ δὲ βασιλεῖ πόλεμος ἐπῆλθεν ἐμφύλιος . ὁ γάρ τοι Μανιάκης Γεώργιος , ἀνὴρ καὶ τὴν ψυχὴν ἀνδρειότατος τὴν χεῖρά τε γενναιότατος καὶ στρατηγεῖν δεξιώτατος , παρὰ ταῖν βασιλίδαιν , ὅτ’ ἐκεῖναι τοῖς τῆς βασιλείας πράγμασιν ἐφειστήκεσαν , εἰς Ἰταλίαν πεμφθεὶς πολεμησείων τοῖς αὐτῇ ἐπεμβαίνουσι καὶ ταύτης οἰκειωσαμένοις ἔνια , καὶ τῇ τῶν Ῥωμαίων αὖθις ἡγεμονίᾳ ἐπανασώσων αὐτά , τοῖς τῶν Ῥωμαίων ἀντιπολέμοις ἀντικαθίστατο . ἐπεὶ δὲ εἰς τὸν Μονομάχον ὁ τῆς βασιλείας ἄξων μετακεκύλιστο καὶ ὁ Σκληρὸς Ῥωμᾶνος , ἀδελφὸς δ’ ἦν ὁ ἀνὴρ τῆς ἐρωμένης τῷ βασιλεῖ , μέγα δεδύνητο διὰ τὴν ὁμαίμονα καὶ μάγιστρος καὶ πρωτοστράτωρ τετίμητο , τῷ κατὰ τὸ θέμα τῶν Ἀνατολικῶν οἴκῳ τοῦ Μανιάκη ἀγχιτερμονῶν , κακῶς διετίθει τὰ τοῦ ἀνδρός , μνησικακῶν ὅτι πρῴην διαφερόμενος ἐκείνῳ κατεπονεῖτο . λέγεται δὲ καὶ τῆς εὐνῆς ἐπιβῆναι τοῦ Μανιάκη . ταῦτα τῷ ἀνδρὶ ἀγγελλόμενα εἰς θυμὸν ἐκίνει αὐτὸν καὶ ἄχος ἐνεποίει πολύ · εἶτα καὶ τὴν ἀρχὴν ἀφαιρεῖται , καὶ τοῦτο κατεργασαμένου τοῦ ῾Ρωμανοῦ . ἐννοῶν τοιγαροῦν ὡς εἰ πρὸς τὴν Κωνσταντίνου ἐπανελεύσεται , οὐ χρηστῶς αὐτῷ διατεθήσεται ὁ κρατῶν διὰ τὸν Σκλη - ρόν , τυραννίδι ἐπιχειρεῖ . καί οἱ ὡς Κορυφαιοτάτῳ τῶν στρατηγῶν καὶ ἀρηίῳ ἀνδρὶ πολὺ τοῦ στρατιωτικοῦ προσεχώρησεν . ὁ δὲ ἐξ Ἰταλίας πρὸς τὴν ἀντικρὺ > ταύτης ἤπειρον πλοίοις ἐμβιβάσας τὸ στράτευμα γίνεται . τοῦτο εἰς θόρυβον τὸν βασιλέα ἐνέβαλε , καὶ γραφὴν ἐγχαράττει τῷ Μανιάκῃ , παντὸς μὲν δείματος αὐτὸν ἀπολύουσαν , εἰ τὰ ὅπλα κατάθοιτο , ἐπαγγελλομένην δὲ τὰ χρηστότερα . ὡς δ’ ἐκεῖνος ἅπαξ κύβον ἀναρρίψας οὐκέτι τῶν ὅπλων μεθίετο , ἀντιστρατεύει κατ’ αὐτοῦ ὁ βασιλεύς . ἐφιστᾷ δὲ τῷ στρατεύματι οὔτινα τῶν γενναίων ἀνδρῶν ἤ τῶν ἐν στρατηγίαις ἐξητασμένων , δεδιὼς μὴ κἀκεῖνος τολμήσειε τὰ αὐτά , ἀλλ’ ἐκτομίαν τῶν θαλαμηπολούντων , πιστὸν μέντοι αὐτῷ . ὁ δὲ τὰς δυνάμεις ἀναλαβὼν ἀπῄει , καὶ ὁ Μανιάκης ἔσπευδεν ἀσυντάκτους τοὺς περὶ τὸν ἐκτομίαν καταλαβεῖν . ἐπεὶ δὲ προσέβαλλον ἀλλήλαις αἱ στρατιαί , τὸ μὲν ἐπὶ τῷ πρωταγωνιστῇ , τῷ Μανιάκῃ φημί , τροποῦται τὸ τῶν ἐναντίων στρατόπεδον , τὸ δ’ ἐπὶ τῇ τὰ ἡμέτερα διεξαγούσῃ προνοίᾳ ἀθρόον ἀντέστραπτο τὰ τῆς μάχης , καὶ ἥττηντο οἱ περὶ τὸν Μανιάκην . ὡς γὰρ ἐκεῖνος ἐπιὼν τὰς τάξεις διεκλόνει τὰς φάλαγγας καὶ οἷς ἂν ἐνεβόησεν εὐθὺς ἀνεχάζοντο καὶ ὁ συνασπισμὸς διελύετο , αἴφνης πεπληγμένος εὑρέθη , καὶ πληγὴν καιρίαν , ἐξ ἧς τὸ αἷμα καταρρέον πολύ , ἀχλὺν αὐτοῦ κατεσκέδασε καὶ πάρεσιν τοῖς μέλεσιν ἐνεποίησεν , ὥστε καὶ τὸν χαλινὸν διεκπεσεῖν τῆς χειρὸς αὐτοῦ , κἀκεῖνον καταβληθῆναι εἰς γῆν ἐκ τοῦ ἵππου , τῆς ἕδρας ἀπολισθήσαντα . ἔκειτο τοίνυν αὐτίκα θανὼν ἔξω τι τοῦ μεταιχμίου βραχύ , καὶ οἱ βασιλικοὶ ἐπελθεῖν τέως αὐτῶ ἐδεδίεσαν . ὡς δ’ οἶ ἐκείνου τὸν σφέτερον ἔγνων ἀρχηγὸν πεσόντα , πτοίᾳ ληφθέντες διεσκεδάσθησαν . τότε τῷ κειμένῳ ἐπέδραμον οἶ τῆς ἑτέρας μοίρας , καὶ τὴν τοῦ δειλαίου κεφαλὴν ἐκτεμόντες τῷ σφῶν προσήγαγον στρατηγῷ . ὁ δὲ ταύτην αὐτίκα τῷ αὐτοκράτορι πέπομφε , κἀκεῖνος μετέωρον ταύτην ἦρε κατὰ τὸ θέατρον , εἶτα καὶ τοῦ τὸν πόλεμον κατωρθωκέναι δόξαντος ἐκτομίου ἐπανελθόντος μετὰ τῆς στρατιᾶς , θρίαμβος γίνεται , τοῦ βασιλέως ἐν τῷ πρὸς τὴν ἀγορὰν ἐπεστραμμένῳ προτεμενίσματι τοῦ ἐν τῇ Χαλκῇ λεγομένῃ τοῦ Σωτῆρος ναοῦ προκαθημένου μετὰ πολλῆς τῆς λαμπρότητος , ἑκατέρωθεν αὐτοῦ καὶ τῶν βασιλίδων συγκαθημένων . ἀλλὰ τὰ μὲν κατὰ τὸν Μανιάκην ἐν τούτοις τετελευτήκασιν . ἄλλη δ’ αὖθις κεκίνητο τυραννίς , ἧς ἦν ἐργάτης Θεόφιλος ὁ Ἐρωτικός . ὃς τὰ κατὰ τὸν δεύτερον Μιχαὴλ , τὸν τοῦ πρώτου ἀδελφιδοῦν , μαθών , καὶ ὡς γυναιξὶν ἡ βασιλεία πεπίστευται , τοὺς Κυπρίους ὑπελθών , τούτων γὰρ ἔτυχεν ἄρχων τότε , ἀποστασίᾳ ἐπιχειρεῖ . οὐ μέντοι τριβῆς τῷ Μονομάχῳ ἐδέησε πρὸς τὴν τούτου καθαίρεσιν . στόλον γὰρ στείλας δι’ αὐτοῦ τὸν Ἐρωτικὸν ἐχειρώσατο καὶ τὴν νῆσον ῥᾷον εἰς δούλωσιν ὑπηγάγετο . θνήσκει δὲ ὁ πατριάρχης Ἀλέξιος , ἐπ’ ἴτη δέκα πρὸς τοῖς ὀκτὼ καταπολαύσας τοῦ θρόνου τοῦ πατριαρχικοῦ , καὶ Μιχαὴλ ὁ λεγόμενος Κηρουλάριος πρὸς αὐτὸν ἀνθιδρύεται . χρυσίου δὲ κεντηνάρια πέντε καὶ εἴκοσι ἐκ τῆς τοῦ πατριάρχου Ἀλεξίου μονῆς ὁ Μονομάχος ἀφείλετο , παρ’ ἐκείνου τοῦ πατριάρχου θησαυρισθέντα ἐκεῖ . ὅ γε μὴν ἐκτομίας Ἰωάννης , ὁ γεγονὼς ὀρφανοτρόφος , ὁ τοῦ βασιλεύσαντος Μιχαὴλ τοῦ Παφλαγόνος αὐτάδελφος , εἰς Μιτυλήνην τοῦ Μονομάχου κρατήσαντος μεταχθεὶς ἐκεῖ πηροῦται τοὺς ὀφθαλμούς , ὡς μέν τισι δοκεῖ , παρὰ τῆς βασιλίδος Θεοδώρας , γνώμης ἄτερ τοῦ αὐτοκράτορος , ὡς δ’ ἐνίοις , αὐτοῦ τοῦ κρατοῦντος τοῦτο κελεύσαντος , μηνιῶντος αὐτῷ διὰ τὸ τῆς ὑπερορίας πολυετὲς καὶ ἀναίτιον . ὃς βραχείας ἡμέρας τῇ πηρώσει ἐπιβιώσας τὴν ζωὴν ἐξεμέτρησεν .
Lemmas: καί ὁ μέν ἀπέρχομαι , ὁ δέ βασιλεύς πόλεμος ἐπέρχομαι ἐμφύλιος . ὁ γάρ ὅς Μανιάκης Γεώργιος , ἀνήρ καί ὁ ψυχή ἀνδρεῖος ὁ χείρ τε γενναῖος καί στρατηγέω δεξιός , παρά ὁ βασιλίδης , ὅτι ἐκεῖνος ὁ ὁ βασίλεια πρᾶγμα ἐφίστημι , εἰς Ἰταλία πέμπω πολεμέω ὁ αὐτός ἐπεμβαίνω καί οὗτος οἰκειόω ἔνιοι , καί ὁ ὁ Ῥωμαῖος αὖθις ἡγεμονία ἐπανασῴζω αὐτός , ὁ ὁ Ῥωμαῖος ἀντιπολεμέω ἀντικαθίστημι . ἐπεί δέ εἰς ὁ Μονομάχος ὁ ὁ βασίλεια ἄγω μετακλύζω καί ὁ σκληρός Ῥωμᾶνος , ἀδελφός δέ εἰμί ὁ ἀνήρ ὁ ἐράω ὁ βασιλεύς , μέγας δύναμαι διά ὁ ὁμαίμων καί μάγιστρος καί πρωτοστράτωρ τιμάω , ὁ κατά ὁ θέμα ὁ ἀνατολικός οἶκος ὁ Μανιάκη ἀγχιτερμονέω , κακῶς διατίθημι ὁ ὁ ἀνήρ , μνησικακέω ὅτι πρώην διαφέρω ἐκεῖνος καταπονέω . λέγω δέ καί ὁ εὐνή ἐπιβαίνω ὁ Μανιάκη . οὗτος ὁ ἀνήρ ἀγγέλλω εἰς θυμός κινέω αὐτός καί ἄχος ἐμποιέω πολύς · εἶτα καί ὁ ἀρχή ἀφαιρέω , καί οὗτος κατεργάζομαι ὁ Ῥωμανός . ἐννοέω τοιγάρ ὡς εἰμί πρός ὁ Κωνσταντῖνος ἐπανέρχομαι , οὖον χρηστός αὐτός διατίθημι ὁ κράτος διά ὁ σκέλλω - ἀντίμοιρος , τυραννίς ἐπιχειρέω . καί ὁ ὡς Κορυφαῖος ὁ στρατηγός καί ἄρειος ἀνήρ πολύς ὁ στρατιωτικός προσχωρέω . ὁ δέ ἐκ Ἰταλία πρός ὁ ἀντικρύ > οὗτος ἤπειρος πλοῖον ἐμβιβάζω ὁ στράτευμα γίγνομαι . οὗτος εἰς θόρυβος ὁ βασιλεύς ἐμβάλλω , καί γραφή ἐγχαράσσω ὁ Μανιάκης , πᾶς μέν δεῖμα αὐτός ἀπολύω , εἰμί ὁ ὅπλον κατατίθημι , ἐπαγγέλλω δέ ὁ χρηστός . ὡς δέ ἐκεῖνος ἅπαξ κύβος ἀναρρίπτω οὐκέτι ὁ ὅπλον μεθίημι , ἀντιστρατεύω κατά αὐτός ὁ βασιλεύς . ἐφίστημι δέ ὁ στράτευμα οὔτις ὁ γενναῖος ἀνήρ ἤ ὁ ἐν στρατηγία ἐξετάζω , δείδω μή ἐκεῖνος τολμάω ὁ αὐτός , ἀλλά ἐκτομίας ὁ θαλαμηπολέω , πιστόν μέντοι αὐτός . ὁ δέ ὁ δύναμις ἀναλαμβάνω ἄπειμι , καί ὁ Μανιάκης σπεύδω ἀσύντακτος ὁ περί ὁ ἐκτομίας καταλαμβάνω . ἐπεί δέ προσβάλλω ἀλλήλων ὁ στρατιά , ὁ μέν ἐπί ὁ πρωταγωνιστής , ὁ Μανιάκης φημί , τροπόω ὁ ὁ ἐναντίος στρατόπεδον , ὁ δέ ἐπί ὁ ὁ ἡμέτερος διεξάγω πρόνοια ἀθρόος ἀντιστρέφω ὁ ὁ μάχη , καί ἡσσάομαι ὁ περί ὁ Μανιάκης . ὡς γάρ ἐκεῖνος ἐπέρχομαι ὁ τάξις διακλονέω ὁ φάλαγξ καί ὅς εἄν ἐμβοάω εὐθύς ἀναχάζομαι καί ὁ συνασπισμός διαλύω , αἴφνης πλήσσω εὑρίσκω , καί πληγή καίριος , ἐκ ὅς ὁ αἷμα καταρρέω πολύς , ἀχλύς αὐτός κατασκεδάννυμι καί πάρεσις ὁ μέλος ἐμποιέω , ὥστε καί ὁ χαλινός διεκπίτνω ὁ χείρ αὐτός , ἐκεῖνος καταβάλλω εἰς γῆ ἐκ ὁ ἵππος , ὁ ἕδρα ἀπολισθάνω . κεῖμαι τοίνυν αὐτίκα θνήσκω ἔξω τίς ὁ μεταίχμιο βραχύς , καί ὁ βασιλικός ἐπέρχομαι τέως αὐτός δείδω . ὡς δέ οἶς ἐκεῖνος ὁ σφέτερος γιγνώσκω ἀρχηγός πίπτω , πτόα λαμβάνω διασκεδάννυμι . τότε ὁ κεῖμαι ἐπιτρέχω οἶς ὁ ἕτερος μοῖρα , καί ὁ ὁ δείλαιος κεφαλή ἐκτέμνω ὁ σφεῖς προσάγω στρατηγός . ὁ δέ οὗτος αὐτίκα ὁ αὐτοκράτωρ πέμπω , ἐκεῖνος μετέωρος οὗτος ἀείρω κατά ὁ θέατρον , εἶτα καί ὁ ὁ πόλεμος κατορθόω δόξα ἐκτομίας ἐπανέρχομαι μετά ὁ στρατιά , θρίαμβος γίγνομαι , ὁ βασιλεύς ἐν ὁ πρός ὁ ἀγορά ἐπιστρέφω προτεμένισμα ὁ ἐν ὁ χάλκεος λέγω ὁ Σωτήρ ναός προκάθημαι μετά πολύς ὁ λαμπρότης , ἑκατέρωθεν αὐτός καί ὁ βασιλίς συγκάθημαι . ἀλλά ὁ μέν κατά ὁ Μανιάκης ἐν οὗτος τελευτάω . ἄλλος δέ αὖθις κινέω τυραννίς , ὅς εἰμί ἐργάτης Θεόφιλος ὁ Ἐρωτικός . ὅς ὁ κατά ὁ δύο Μιχαήλ , ὁ ὁ πρῶτος ἀδελφιδέος , μανθάνω , καί ὡς γυνή ὁ βασίλειος πιστεύω , ὁ Κύπριος ὑπέρχομαι , οὗτος γάρ τυγχάνω ἄρχω τότε , ἀποστασία ἐπιχειρέω . οὖον μέντοι τριβή ὁ Μονομάχος δήω πρός ὁ οὗτος καθαίρεσις . στόλος γάρ στέλλω διά αὐτός ὁ ἐρωτικός χειρόομαι καί ὁ νῆσος ῥᾳδίως εἰς δούλωσις ὑπάγω . θνῄσκω δέ ὁ πατριάρχης Ἀλέξιος , ἐπί Ίτη δέκα πρός ὁ ὀκτώ καταπολαύω ὁ θρόνος ὁ πατριαρχικός , καί Μιχαήλ ὁ λέγω Κηρουλάριος πρός αὐτός ἀνθιδρύω . χρυσίον δέ κεντηνάριον πέντε καί εἴκοσι ἐκ ὁ ὁ πατριάρχης Ἀλέξιος μονή ὁ Μονομάχος ἀφαιρέω , παρά ἐκεῖνος ὁ πατριάρχης θησαυρίζω ἐκεῖ . ὅς γε μήv ἐκτομίας Ἰωάννης , ὁ γίγνομαι ὀρφανοτρόφος , ὁ ὁ βασιλεύω Μιχαήλ ὁ Παφλαγών αὐτάδελφος , εἰς Μιτυλήνη ὁ Μονομάχος κρατέω μετάγω ἐκεῖ πηρόω ὁ ὀφθαλμός , ὡς μέν τις δοκέω , παρά ὁ βασιλίς Θεοδώρα , γνώμη ἄτερ ὁ αὐτοκράτωρ , ὡς δέ ἔνιοι , αὐτός ὁ κράτος οὗτος κελεύω , μηνίω αὐτός διά ὁ ὁ ὑπερορία πολυετής καί ἀναίτιος . ὅς βραχύς ἡμέρα ὁ πήρωσις ἐπιβιόω ὁ ζωή ἐκμετρέω .