joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 11.18
Τούτου δὲ τελευτήσαντος ὁ Τίτος τὴν ἀρχὴν διεδέξατο . ὃς μοναρχήσας οὔτε φονικόν τι οὔτε ἐρωτικὸν ἔπραξεν , ἢ ὅτι μετεβάλλετο ἢ ὅτι ἐπὶ βραχύτατον , ὥς γε ἐς ἡγεμονίαν εἰπεῖν , ἐπεβίω . δύο γὰρ ἔτη μετὰ τὴν αὐταρχίαν καὶ μῆνας δύο ἡμέρας τε εἴκοσιν ἔζησεν , ἐπ’ ἐννέα καὶ τριάκοντα ἔτεσι καὶ μησὶ πέντε καὶ ἡμέραις πέντε καὶ εἴκοσι . διὸ καὶ ἐξ ἴσου αὐτὸν ἄγουσι τῇ τοῦ Αὐγούστου πολυετίᾳ , ὅτι οὔτ’ ἐκεῖνος ἐφιλήθη ἄν , εἰ ἐλάττω χρόνον ἐζήκει , οὔτ’ ἂν οὗτος , εἰ πλείονα · ὁ μὲν ὅτι τραχύτερος κατ’ ἀρχὰς διὰ τὰς στάσεις καὶ τοὺς πολέμους γενόμενος ἠδυνήθη μετὰ ταῦτα εὐεργεσίαις ἐν τῷ πολυχρονίῳ λαμπρύνεσθαι , ὁ δ’ ὅτι ἐπιεικῶς ἄρξας ἐν ἀκμῇ τῆς δόξης ἀπέθανε , τάχ’ ἂν ἐλεγχθείς , εἴ γ’ ἑ ἐβίω ἐπὶ μακρόν , ὅτι εὐτυχίᾳ πλείονι ἐχρήσατο ἢ ἀρετῇ . οὔτ’ ἑ δέ τινα τῶν βουλευτῶν ἐν τῇ αὐτοῦ ἡγεμονίᾳ ἀπέκτεινε καὶ γράμματα ἐξέθηκε βεβαιῶν πάντα τὰ ὑπὸ τῶν πρότερον αὐτοκρατόρων δοθέντα τισίν . ἦν δὲ περὶ χρήματα ἀκριβὴς καὶ οὐ μάτην ἀνήλισκεν · οὐδένα μέντοι ποτὲ διὰ ταῦτα ἐκόλασεν . Ἐπὶ τούτου καὶ ὁ Ψευδονέρων ἐφάνη , ὃς Ἀσιανὸς ἦν , ἐκαλεῖτο δὲ Τερέντιος Μάξιμος , προσεοικὼς δὲ τῷ Νέρωνι καὶ τὸ εἶδος καὶ τὴν φωνήν · καὶ γὰρ ἐκιθαρῴδει . ἔκ τε τῆς Ἀσίας τινὰς προσεποιήσατο , καὶ ἐπὶ τὸν Εὐφράτην προχωρῶν πολλῷ πλείους ἀνηρτήσατο , καὶ τέλος πρὸς Ἀρτάβανον τὸν τῶν Πάρθῶν κατέφυγεν ἀρχηγόν · ὃς καὶ δι’ ὀργῆς τὸν Τίτον ποιούμενος ἐδέξατο τοῦτον καὶ καταγαγεῖν εἰς Ρώμην παρεσκευάζετο . Ἐν δὲ τῷ πρώτῳ τῆς ἡγεμονίας αὐτοῦ ἔτει πῦρ ἐν Καμπανίᾳ πολὺ κατὰ τὸ φθινόπωρον ἀθρόον ἐξήνθησε . τὸ γὰρ ὄρος τὸ Βέσβιον , κατὰ Νέαν ὂν πόλιν , ἔχει πυρὸς ἀφθόνους πηγάς · μέσον δέ γε μόνον πεπύρωται , τὰ δ’ ἔξωθεν εἰσὶν ἄπυρα . τῶν οὖν ἐν τῷ μέσῳ κραυρουμένων καὶ τεφρουμένων , αἶ μὲν πέριξ κορυφαὶ τὸ ἀρχαῖον σώζουσιν ὕψος , τὸ δὲ μέσον δαπανηθὲν τῷ πυρὶ κοῖλον ἐκ τοῦ συνιζάνειν ἐγένετο . καὶ ἀναδίδοται ἐξ αὐτοῦ τῆς μὲν νυκτὸς φλόξ , τῆς δ’ ἡμέρας καπνὸς καὶ ποτὲ μὲν μᾶλλον , ποτὲ δὲ ἧττον · ἐνίοτε δὲ καὶ τέφραν ἀναβάλλει , ὅταν ἀθρόον ὑφιζήσῃ , καὶ λίθους ἀναπέμπει , ὅταν ὑπὸ πνεύματος ἐκβιασθῇ · ἠχεῖ τε καὶ βοᾷ , μὴ συμπεπιλημένας , ἀλλ’ ἀραιὰς καὶ ἐλευθέρας τὰς ἀναπνοὰς ἔχον . τοιοῦτον μέν ἐστι τὸ Βέσβιον · τότε δὲ κτύπος ἐξαίσιος ἐξαπίνης ὡς τῶν ὀρῶν συμπιπτόντων ἐξηκούσθη , καὶ ἀνέθορον πρῶτον μὲν λίθοι ὑπερμεγέθεις , μ εγέθεις , πῦρ πολὺ καὶ καπνὸς ἄπλετος , ὡς καὶ τὸν ἥλιον συγκρυφθῆναι καὶ σκότος ἐκ φωτὸς γενέσθαι . καὶ τέφρα δὲ ἀνεφυσήθη ἀμύθητος , ὡς τῆς τε γῆς καὶ τῆς θαλάσσης καὶ τοῦ ἀέρος κατασκεδασθῆναι παντὸς καὶ τοὺς ἰχθύας τά τε ὄρνεα διαφθαρῆναι , καὶ δύο πόλεις , τό τε Ἑρκουλάνεον καὶ τοὺς Πομπηίους , ἐν θεάτρῳ τοῦ δήμου αὐτῶν καθημένου , καταχωσθῆναι . τοσαύτη δ’ ἦν ἡ τέφρα ὥστε τι αὐτῆς καὶ ἐς Ἀφρικὴν ἐλθεῖν καὶ εἰς Συρίαν καὶ εἰς τὴν Αἴγυπτον καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Ῥώμην · ἐξ ἧς ὕστερον λοιμώδης νόσος ἐνέσκηψεν . Ὁ δ’ οὖν Τίτος τοῖς Καμπανοῖς καὶ οἰκιστὰς ἔπεμψε καὶ χρήματα ἐδωρήσατο ἄλλα τε καὶ τὰ τῶν ἀκληρονομήτων . αὐτὸς δὲ οὐδὲν παρ’ οὐδενός , καίτοι πολλῶν διδόντων , ἐδέξατο · πολλὰ δὲ τῶν δημοσίων ἔργων ἀνέστησεν οἴκοθεν . καὶ ἀγῶνας ἐποίησε θαυμαστούς , μαστούς , ἐν οἶς σφαιρία ξύλινα μικρὰ ἄνωθεν ἐρρίπτει , σύμβολον ἔχοντα τὸ μὲν ἐδωδίμου τινός , τὸ δὲ ἐσθῆτος , ἄλλο χρυσοῦ , ἵππων , ὑποζυγίων , βοσκημάτων , ἀνδραπόδων · ἃ οἶ ἁρπάζοντες πρὸς τοὺς δοτῆρας αὐτῶν ἀπάγοντες τὸ ἐπιγεγραμμένον ἐλάμβανον . Τούτου ἐστὶ καὶ ἡ ἀοίδιμος ἐκείνη φωνὴ εἰπόντος “ σήμερον οὐκ ἐβασίλευσα , ἐπεὶ οὐδένα εὐηργέτησα . ” Τούτου τῷ δευτέρῳ ἔτει Λίνος ὁ πρῶτος ἐπίσκοπος τῆς Ῥωμαίων ἐκκλησίας τελευτῶν Ἀνεγκλήτῳ τὴν ἀρχιερωσύνην παρέδωκε .
Lemmas: οὗτος δέ τελευτάω ὁ Τίτος ὁ ἀρχή διαδέχομαι . ὅς μοναρχέω οὔτε φονικός τίς οὔτε ἐρωτικός πράσσω , ἢ ὅτι μεταβάλλω ἢ ὅτι ἐπί βραχύς , ὅς γε εἰς ἡγεμονία εἶπον , ἐπιβιόω . δύο γάρ ἔτος μετά ὁ αὐταρχία καί μείς δύο ἡμέρα τε εἴκοσι ζῶ , ἐπί ἐννέα καί τριάκοντα ἔτος καί μείς πέντε καί ἡμέρα πέντε καί εἴκοσι . διό καί ἐκ ἴσος αὐτός ἄγω ὁ ὁ Αὔγουστος πολυετία , ὅτι οὔτε ἐκεῖνος φιλέω ἄν , εἰμί μικρός χρόνος ζῶ , οὔτε εἄν οὗτος , εἰμί πλείων · ὁ μέν ὅτι τραχύς κατά ἀρχή διά ὁ στάσις καί ὁ πόλεμος γίγνομαι δύναμαι μετά οὗτος εὐεργεσία ἐν ὁ πολυχρόνιος λαμπρύνω , ὁ δέ ὅτι ἐπιεικής ἄρχω ἐν ἀκμή ὁ δόξα ἀποθνῄσκω , τάχα εἄν ἐλέγχω , εἰμί γε ὅς βιόω ἐπί μακρός , ὅτι εὐτυχία πλείων χράω ἢ ἀρετή . οὔτε ὅς δέ τις ὁ βουλευτής ἐν ὁ αὐτός ἡγεμονία ἀποκτείνω καί γράμμα ἐκτίθημι βεβαιόω πᾶς ὁ ὑπό ὁ πρότερος αὐτοκράτωρ δίδωμι τις . εἰμί δέ περί χρῆμα ἀκριβής καί οὖον μάτην ἀναλίσκω · οὐδείς μέντοι ποτέ διά οὗτος κολάζω . ἐπί οὗτος καί ὁ Ψευδονέρων φαίνω , ὅς Ἀσιανός εἰμί , καλέω δέ Τερέντιος Μάξιμος , προσέοικα δέ ὁ Νέρων καί ὁ εἶδος καί ὁ φωνή · καί γάρ κιθαρῳδέω . ἐκ τε ὁ Ἀσία τις προσποιέω , καί ἐπί ὁ Εὐφράτης προχωρέω πολύς πλείων ἀναρτάω , καί τέλος πρός Ἀρτάβανος ὁ ὁ Πάρθος καταφεύγω ἀρχηγός · ὅς καί διά ὀργή ὁ Τίτος ποιέω δέχομαι οὗτος καί κατάγω εἰς Ῥώμη παρασκευάζω . ἐν δέ ὁ πρῶτος ὁ ἡγεμονία αὐτός ἔτος πῦρ ἐν Καμπανία πολύς κατά ὁ φθινόπωρον ἀθρόος ἐξανθέω . ὁ γάρ ὄρος ὁ Βέσβιον , κατά Νέος εἰμί πόλις , ἔχω πυρός ἄφθονος πηγή · μέσος δέ γε μόνος πυρόω , ὁ δέ ἔξωθεν εἰμί ἄπυρος . ὁ οὖν ἐν ὁ μέσος κραυρουμην καί τεφρόω , ἀεί μέν πέριξ κορυφή ὁ ἀρχαῖος σῴζω ὕψος , ὁ δέ μέσος δαπανάω ὁ πῦρ κοῖλος ἐκ ὁ συνιζάνω γίγνομαι . καί ἀναδίδωμι ἐκ αὐτός ὁ μέν νύξ φλόξ , ὁ δέ ἡμέρα καπνός καί ποτέ μέν μᾶλλον , ποτέ δέ κακός · ἐνίοτε δέ καί τέφρα ἀναβάλλω , ὅταν ἀθρόος ὑφίζω , καί λίθος ἀναπέμπω , ὅταν ὑπό πνεῦμα ἐκβιάζω · ἠχέω τε καί βοάω , μή συμπιλέω , ἀλλά ἀραιός καί ἐλεύθερος ὁ ἀναπνοή ἔχω . τοιοῦτος μέν εἰμί ὁ Βέσβιον · τότε δέ κτύπος ἐξαίσιος ἐξαπίνης ὡς ὁ ὄρος συμπίπτω ἐξακούω , καί ἀναθρῴσκω πρῶτος μέν λίθος ὑπερμεγέθης , μ γίγνομαι , πῦρ πολύς καί καπνός ἄπλετος , ὡς καί ὁ ἥλιος συγκρύπτω καί σκότος ἐκ φάος γίγνομαι . καί τέφρα δέ ἀναφύω ἀμύθητος , ὡς ὁ τε γῆ καί ὁ θάλασσα καί ὁ ἀήρ κατασκεδάννυμι πᾶς καί ὁ ἰχθύς ὁ τε ὄρνεον διαφθείρω , καί δύο πόλις , ὁ τε Ἑρκουλάνεον καί ὁ Πομπήϊος , ἐν θέατρον ὁ δῆμος αὐτός κάθημαι , καταχώννυμι . τοσοῦτος δέ εἰμί ὁ τέφρα ὥστε τίς αὐτός καί εἰς Ἀφρική ἔρχομαι καί εἰς Συρία καί εἰς ὁ Αἴγυπτος καί εἰς αὐτός ὁ Ῥώμη · ἐκ ὅς ὕστερος λοιμώδης νόσος ἐνσκήπτω . ὁ δέ οὖν Τίτος ὁ Καμπανοί καί οἰκιστής πέμπω καί χρῆμα δωρέω ἄλλος τε καί ὁ ὁ ακληρονόμητος . αὐτός δέ οὐδείς παρά οὐδείς , καίτοι πολύς δίδωμι , δέχομαι · πολύς δέ ὁ δημόσιος ἔργον ἀνίστημι οἴκοθεν . καί ἀγών ποιέω θαυμαστός , μαστός , ἐν οἶς σφαιρίον ξύλινος μικρός ἄνωθεν ῥίπτω , σύμβολον ἔχω ὁ μέν ἐδώδιμος τις , ὁ δέ ἐσθής , ἄλλος χρυσός , ἵππος , ὑποζύγιον , βόσκημα , ἀνδράποδον · ὁ οἶς ἁρπάζω πρός ὁ δοτήρ αὐτός ἀπάγω ὁ ἐπιγράφω λαμβάνω . οὗτος εἰμί καί ὁ ἀοίδιμος ἐκεῖνος φωνή εἶπον “ σήμερον οὐ βασιλεύω , ἐπεί οὐδείς εὐαργετέω . ” οὗτος ὁ δύο ἔτος Λίνος ὁ πρῶτος ἐπίσκοπος ὁ Ῥωμαῖος ἐκκλησία τελευτή Ἀνέγκλητος ὁ ἀρχιερωσύνη παραδίδωμι .