joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 7.3
Ῥωμύλος μέντοι καὶ Ῥῶμος τὴν τῆς Ἄλβης ἡγεμονίαν τῷ μητροπάτορι νείμαντες , καὶ τῇ μητρὶ τιμὴν πρέπουσαν , καθ’ ἑαυτοὺς εἶναι ἔκριναν · οὔτε γὰρ ἠνείχοντο ἄρχεσθαι καὶ πόλιν ἀναστῆσαι ἔνθα προετράφησαν ἤθελον . ὡρμημένοις δὲ πρὸς τὴν τῆς πόλεως δόμησιν διαφορὰ συνέβη τοῖς ἀδελφοῖς περί τε τῆς ἀρχῆς καὶ περὶ τῆς πόλεως , καὶ διὰ μάχης ἐχώρησαν , ἐν ᾗ ὁ Ῥῶμος ἀπέθανεν . ἕτερος δὲ λόγος ἔχει ὡς τοῦ Ῥωμύλου τάφρον ἤδη ὀρύττοντος , ἣ τῆς πόλεως ἔμελλεν εἶναι προτείχισμα , πῄ μὲν ἀπεῖργε τὸ ἔργον ὁ Ῥῶμος , πῇ δέ γε ἐχλεύαζε · καὶ τέλος διαλλόμενον αὐτὴν ὡς εὐεπιχείρητον οἱ μὲν Ῥωμύλου πατάξαντος , οἱ δ’ ἑτέρου τινὸς ἱστοροῦσι πεσεῖν . ὅθεν καὶ ἐνομίσθη τὸν στρατοπέδου τάφρον τολμήσαντα διελθεῖν παρὰ τὰς συνήθεις ὁδούς , θανατουσθαι . Ὁ δὲ Ῥωμύλος θάψας τὸν ἀδελφὸν ᾤκιζε τὴν πόλιν καὶ βοῦν ἄρρενα συζεύξας θηλείᾳ , καὶ ἀρότρῳ ὕννιν χαλκῆν ἐμβαλών , αὐτὸς μὲν αὔλακα βαθεῖαν κυκλοτερῆ περιέγραψεν , οἱ δ’ ἑπόμενοι τὰς βώλους , ἃς ἀνίστη τὸ ἄροτρον , εἴσω πάσας τῆς αὔλακος περιέστρεφον . καὶ ὅπου μὲν ἔμελλε τὸ τεῖχος ἀνίστασθαι , καθὼς εἴρηται , ἡ αὖλαξ ἐτέτμητο , ἔνθα δὲ πύλας στήσαι διενοοῦντο , διάλειμμα ἐποιοῦντο τῆς αὔλακος , τὸ ἄροτρον ἀνέχοντες ὕπερθεν . πᾶν μὲν γὰρ τεῖχος νομίζουσιν ἱερόν · τὰς δὲ πύλας εἴπερ ἥγηντο ἱεράς , οὐκ ἦν τὰ μὲν δι’ αὐτῶν εἰσάγειν , τὰ δὲ ἀποπέμπειν τῶν ἀναγκαίων καὶ μὴ καθαρῶν . Ἡ δὲ κτίσις τῆς πόλεως ταύτης ἡμέρᾳ τετέλεστο τῇ πρὸ ἕνδεκα καλανδῶν Μαΐων , ἣ ἂν εἴη μᾶλλον εἰκοστὴ Ἀπριλλίου · καὶ τὴν ἡμέραν ταύτην ἑορτάζουσι Ῥωμαῖοι , γενέθλιον τῆς πατρίδος ὀνομάζοντες . ὀκτωκαίδεκα δ’ εἶναι Ῥωμύλος ἐνιαυτῶν ἀναγέγραπται ὅτε τὴν Ῥώμην συνῴκισεν . ἔκτισε δὲ αὐτὴν περὶ τὴν τοῦ Φαυστούλου οἴκησιν · ὠνόμαστο δ’ ὁ χῶρος Παλάτιον . Κτισθείσης μέντοι τῆς πόλεως , ὅσον μὲν ἐν ἡλικίᾳ στρατευσίμῳ πλῆθος ἐτύγχανεν , εἰς στρατιωτικὰ διεῖλε συντάγματα , ἕκαστον δὲ σύνταγμα πεζῶν τρισχιλίων ἦν καὶ τριακοσίων ἰππέων , ἐκλήθη δὲ λεγεών , ὅτι λογάδες ἦσαν ἐκ πάντων οἱ μάχιμοι , τοῖς δ’ ἄλλοις δήμῳ ἐκέχρητο . καὶ τὸν δῆμον ποπούλους ὠνόμασεν · ὅθεν καὶ παρὰ ταῖς βίβλοις ταῖς νομικαῖς ποπουλαρία κέκληται ἡ δημοτικὴ ἀγωγή . τῶν μέντοι περιφανεστέρων γένει τε καὶ συνέσει καὶ βίου αἱρέσει ἑκατὸν ἀπέδειξε βουλευτάς , πατρικίους ὀνομάσας αὐτούς · τὸ δὲ λοιπὸν σύστημα σενάτον προσηγόρευσεν , ὅ ἐστι γερουσία . πατρίκιοι μέντοι οἶ βουλευταὶ ἐπεκλήθησαν ἢ ὅτι παίδων ἦσαν γνησίων πατέρες , ἢ μᾶλλον ὅτι αὐτοὶ πατέρας ἑαυτῶν ἀποδεικνύειν ἠδύναντο ἕκαστος ἐκ γένους ὄντες γνωρίμου , ἢ ἀπὸ τῆς πατρωνίας · οὕτω δ’ ἐκάλουν τὴν προστασίαν · πάτρωνας γὰρ τοὺς κηδεμονικοὺς καὶ βοηθητικοὺς προσηγόρευον . μάλιστα δ’ ἄν τις καταστοχζάσαιτο τῆς τοὐ Ῥωμύλου διανοίας , εἰ οἴοιτο διὰ τῆς κλήσεως ταύτης ἐμφαίνειν χρῆναι τοὺς πρώτους καὶ δυνατωτάτους τῆς πόλεως πατρικῇ κηδεμονίᾳ κήδεσθαι τῶν ταπεινοτέρων , ἄμα δὲ καὶ τὸν δῆμον ἐνάγειν διὰ τῆς τῶν πατρικίων προσηγορίας εἰς τὸ μὴ ἄχθεσθαι ταῖς τῶν κρειττόνων τιμαῖς , ἀλλ’ εὐνοϊκῶς διακεῖσθαι , νομίζοντας πατέρας αὐτοὺς καὶ προσαγορεύοντας . Πολλῶν δὲ τῇ πόλει ἐνοικισθέντων , ὧν ὀλίγοι γυναιξὶ συνεζεύγνυντο , φροντὶς τῷ Ῥωμύλῳ ἐγένετο ἔνα κἀκεῖνοι γυναῖκας ἑαυτοῖς συνοικίσωσι . σύγκλυδες γὰρ καὶ ἐξ ἀπόρων ὄντες καὶ ἀφανῶν , ὑπερωρῶντο πρός κῆδος παρὰ τῶν γειτνιώντων ἐθνῶν . βουλεύεται τοίνυν ἐξ ἁρπαγῆς λαβεῖν γυναῖκας τοὺς πολίτας αὐτοῦ , καὶ κηρύσσει θυσίαν καὶ ἀγῶνα καὶ θέαν μέλλειν τελεῖν πανηγυρικήν , ὡς βωμοῦ εὑρημένου θεοῦ καινοῦ . καὶ πολλοὶ συνῆλθον . αὐτὸς δὲ προυκάθητο μετὰ τῶν ἀρίστων , ἁλουργίδι κεκοσμημένος · δέδωκε δὲ τῷ δήμῳ τῆς ἐπιχειρήσεως σύμβο - λον τὴν τῆς ἁλουργίδος διάπτυξιν καὶ αὖθις ταύτης περιβολήν . οὗ γενομένου σπασάμενοι τὰ ξίφη μετὰ βοῆς ὥρμησαν καὶ ἥρπαζον τὰς θυγατέρας τῶν Σαβίνων παρθένους , οὐ μέντοι γυναῖκάς τινων . Τολμηθείσης δὲ τῆς ἁρπαγῆς οἱ Σαβῖνοι , πολλοὶ καὶ πολεμικοὶ ὄντες καὶ κώμας ἀτειχίστους οἰκοῦντες διὰ τὸ μέγα φρονεῖν ὡς Λακεδαιμονίων ἄποικοι , πρεσβείαν πρὸς τὸν Ῥωμύλον πεποίηνται , λῦσαι τὸ τῆς βίας ἔργον ζητοῦντες , πειθοῖ δὲ καὶ νόμῳ πράττειν τοῖς γένεσι φιλίαν καὶ οἰκειότητα . τοῦ δὲ Ῥωμύλου τὰς μὲν κόρας μὴ προιεμένου , ἀξιοῦντος δὲ τὴν κοινωνίαν δέχεσθαι τοὺς Σαβένους , οἱ μὲν ἄλλοι βουλευόμενοι διέτριβον , Ἄκρων δὲ ὁ βασιλεὺς τῶν Καινηνιτῶν , θυμοειδὴς ἀνὴρ καὶ πολεμικώτατος , προεξανέστη καὶ μετὰ πολλῆς ἐχώρει δυνάμεως ἐπὶ τὸν Ῥωμύλον . ὁμοῦ δὲ γεγονότες ἀλλήλους προυκαλοῦντο μάχεσθαι , ἀτρεμούντων τῶν στρατευμάτων . τῆς γοῦν μονομαχίας ἀμφοῖν γενομένης καταβάλλει μὲν ὁ Ῥωμύλος τὸν Ἄκρωνα , τρέπεται δὲ καὶ τὸ ἐκείνου στράτευμα μάχης συγκροτηθείσης · καὶ τὴν πόλιν αἴρει , οὐ μέντοι τοὺς ἐν αὐτῇ κακόν τι διέθετο , ἀλλ’ ἢ μόνον ἐκέλευσε τὰς οἰκίας καθελόντας ἀκολουθεῖν εἰς ῥώμην αὐτῷ , ὡς πολίτας ἐσομένους καὶ τῶν ἴσων ἀξιωθησομένους . Εἰτα καὶ ἄλλοι τῶν Σαβίνων τοῖς Ῥωμαίοις ἐμαχέσαντο καὶ ἡττήθησαν . ἐπὶ τούτοις οἶ λοιποὶ τῶν Σαβίνων στρατηγὸν τὸν Τάτιον ἀποδείξαντες ἐπὶ τὴν Ῥώμην ἐστράτευσαν καὶ τὸ Καπιτώλιον εἷλον προδεδομένον ὑπὸ Ταρπηίας τῆς θυγατρὸς τοῦ φρουράρχου . ἐκείνη γὰρ ἐφ’ ὕδωρ κατελθοῦσα συνελήφθη καὶ ἤχθη πρὸς Τάτιον , καὶ ἀνεπείσθη προδοῦναι τὸ ἔρυμα , τῶν χρυσῶν βραχιονιστήρων ἐρασθεῖσα , οὓς ἐν ταῖς ἀριστεραῖς ἐφόρουν χερσὶν οἱ Σαβῖνοι , καὶ μισθὸν ὑπὲρ τῆς προδοσίας λαβεῖν αὐτοὺς ἀπαιτήσασα . συνθεμένου δὲ τοῦ Τατίου νύκτωρ μίαν πύλην ἀνοίξασα τοὺς Σαβίνους ἐδέξατο . εἰσελθὼν δὲ ὁ Τάτιος ἐκέλευσε τοὺς ὑπ’ αὐτὸν ὅσα ἐν ταῖς ἀριστεραῖς χερσὶν ἔφερον διδόναι αὐτῇ , καὶ πρῶτος αὐτὸς τὸν βραχιονιστῆρα τῇ Ταρπηέᾳ ἐπέρριψε καὶ τόν θυρεόν . πάντων δὲ ὁμοίως ποιούντων βαλλομένη τε τῷ χρυσῷ καὶ καταχωσθεῖσα τοῖς θυρεοῖς ὑπὸ πλήθους καὶ βάρους ἀπέθανεν . Ἔργῳ οὖν οὗτος ἐποίησεν ὃ λόγοις ὕστερον εἶπον ὁ Καῖσαρ καὶ ὁ Ἀντίγονος · ὁ μὲν γὰρ προδοσίαν ἔφη φιλεῖν , προδότην δὲ μισεῖν · ὁ δὲ Ἀντίγονος προδιδόντας μὲν ἀσπασίως εἶπε προσίεσθαι , προδεδωκόσι δὲ ἀπεχθάνεσθαι .
Lemmas: Ῥωμύλος μέντοι καί Ῥῶμος ὁ ὁ Ἄλβη ἡγεμονία ὁ μητροπάτωρ νέμω , καί ὁ μήτηρ τιμή πρέπω , κατά ἑαυτοῦ εἰμί κρίνω · οὔτε γάρ ἀνέχω ἄρχω καί πόλις ἀνίστημι ἔνθα προτρέπω ἐθέλω . ὁρμάω δέ πρός ὁ ὁ πόλις δόμησις διαφορά συμβαίνω ὁ ἀδελφός περί τε ὁ ἀρχή καί περί ὁ πόλις , καί διά μάχη χωρέω , ἐν ὅς ὁ Ῥῶμος ἀποθνῄσκω . ἕτερος δέ λόγος ἔχω ὡς ὁ Ῥώμυλος τάφρος ἤδη ὀρύσσω , ὅς ὁ πόλις μέλλω εἰμί προτείχισμα , πῃ μέν ἀπείργω ὁ ἔργον ὁ Ῥῶμος , πῇ δέ γε χλευάζω · καί τέλος διάλλομαι αὐτός ὡς εὐεπιχείρητος ὁ μέν Ῥώμυλος πατάσσω , ὁ δέ ἕτερος τις ἱστορέω πίπτω . ὅθεν καί νομίζω ὁ στρατόπεδον τάφρος τολμάω διέρχομαι παρά ὁ συνήθης ὁδός , θανατόω . ὁ δέ Ῥωμύλος θάπτω ὁ ἀδελφός οἰκίζω ὁ πόλις καί βοῦς ἄρσην συζεύγνυμι θῆλυς , καί ἄροτρον ὕννις χάλκεος ἐμβάλλω , αὐτός μέν αὖλαξ βαθύς κυκλοτερής περιγράφω , ὁ δέ ἕπομαι ὁ βῶλος , ὅς ἀνίστημι ὁ ἄροτρον , εἴδομαι πᾶς ὁ αὖλαξ περιστρέφω . καί ὅπου μέν μέλλω ὁ τεῖχος ἀνίστημι , καθώς εἴρω , ὁ αὖλαξ τέμνω , ἔνθα δέ πύλη ἵστημι διανοέομαι , διάλειμμα ποιέω ὁ αὖλαξ , ὁ ἄροτρον ἀνέχω ὕπερθεν . πᾶς μέν γάρ τεῖχος νομίζω ἱερός · ὁ δέ πύλη εἴπερ ἡγέομαι ἱερός , οὐ εἰμί ὁ μέν διά αὐτός εἰσάγω , ὁ δέ ἀποπέμπω ὁ ἀναγκαῖος καί μή καθαρός . ὁ δέ κτίσις ὁ πόλις οὗτος ἡμέρα τελέω ὁ πρό ἕνδεκα καλάνδαι Μάϊος , ὅς εἄν εἰμί μᾶλλον εἰκοστός Ἀπρίλλιος · καί ὁ ἡμέρα οὗτος ἑορτάζω Ῥωμαῖος , γενέθλιος ὁ πατρίς ὀνομάζω . ὀκτωκαίδεκα δέ εἰμί Ῥωμύλος ἐνιαυτός ἀναγράφω ὅτε ὁ Ῥώμη συνοικίζω . κτίζω δέ αὐτός περί ὁ ὁ φαυστουλας οἴκησις · ὀνομάζω δέ ὁ χῶρος Παλάτιον . κτίζω μέντοι ὁ πόλις , ὅσος μέν ἐν ἡλικία στρατεύσιμος πλῆθος τυγχάνω , εἰς στρατιωτικός διαιρέω σύνταγμα , ἕκαστος δέ σύνταγμα πεζός τρισχίλιοι εἰμί καί τριακόσιοι ἱππεύς , καλέω δέ λεγεών , ὅτι λογάς εἰμί ἐκ πᾶς ὁ μάχιμος , ὁ δέ ἄλλος δῆμος χράομαι . καί ὁ δῆμος ποπούλους ὀνομάζω · ὅθεν καί παρά ὁ Βίβλος ὁ νομικός ποπουλάριος καλέω ὁ δημοτικός ἀγωγή . ὁ μέντοι περιφανής γένος τε καί σύνεσις καί βίος αἵρεσις ἑκατόν ἀποδείκνυμι βουλευτής , πατρίκιος ὀνομάζω αὐτός · ὁ δέ λοιπός σύστημα σενάτον προσαγορεύω , ὅς εἰμί γερουσία . πατρίκιος μέντοι οἶς βουλευτής ἐπικαλέω ἢ ὅτι παῖς εἰμί γνήσιος πατήρ , ἢ μᾶλλον ὅτι αὐτός πατήρ ἑαυτοῦ ἀποδείκνυμι δύναμαι ἕκαστος ἐκ γένος εἰμί γνώριμος , ἢ ἀπό ὁ πατρονία · οὗτος δέ καλέω ὁ προστασία · πάτρων γάρ ὁ κηδεμονικός καί βοηθητικός προσαγορεύω . μάλιστα δέ ἄν τις καταστοχάζομαι ὁ ὁ Ῥώμυλος διάνοια , εἰμί οἴομαι διά ὁ κλῆσις οὗτος ἐμφαίνω χρή ὁ πρῶτος καί δυνατός ὁ πόλις πατρικός κηδεμονία κήδω ὁ ταπεινός , ἄμη δέ καί ὁ δῆμος ἐνάγω διά ὁ ὁ πατρίκιος προσηγορία εἰς ὁ μή ἄχθομαι ὁ ὁ ἀγαθός τιμή , ἀλλά εὐνοικός διάκειμαι , νομίζω πατήρ αὐτός καί προσαγορεύω . πολλες δέ ὁ πόλις ἐνοικίζω , ὅς ὀλίγος γυνή συζεύγνυμι , φροντίς ὁ Ῥώμυλος γίγνομαι νάω ἐκεῖνος γυνή ἑαυτοῦ συνοικίζω . σύγκλυς γάρ καί ἐκ ἄπορος εἰμί καί ἀφανής , ὑπεροράω πρός κῆδος παρά ὁ γειτνιάω ἔθνος . βουλεύω τοίνυν ἐκ ἁρπαγεύς λαμβάνω γυνή ὁ πολίτης αὐτός , καί κηρύσσω θυσία καί ἀγών καί θέα μέλλω τελέω πανηγυρικός , ὡς βωμός εὑρίσκω θεός καινός . καί πολύς συνέρχομαι . αὐτός δέ πρό-κάθημαι μετά ὁ Ἀρίστων , ἁλουργίς κοσμέω · δίδωμι δέ ὁ δῆμος ὁ ἐπιχείρησις σύμβο - λος ὁ ὁ ἁλουργίς διάπτυξις καί αὖθις οὗτος περιβολή . ὅς γίγνομαι σπάω ὁ ξίφος μετά βοή ὁρμάω καί ἁρπάζω ὁ θυγάτηρ ὁ Σαβῖνος παρθένος , οὖον μέντοι γυνή τίνω . Τολμάω δέ ὁ ἁρπαγεύς ὁ Σαβῖνος , πολύς καί πολεμικός εἰμί καί κώμη ἀτείχιστος οἰκέω διά ὁ μέγας φρονέω ὡς Λακεδαιμόνιος ἄποικος , πρεσβεία πρός ὁ Ῥωμύλος ποιέω , λύω ὁ ὁ Βίας ἔργον ζητέω , πειθώ δέ καί νόμος πράσσω ὁ γένεσις φίλιος καί οἰκειότης . ὁ δέ Ῥώμυλος ὁ μέν κόρη μή προίημι , ἄξιος δέ ὁ κοινωνία δέχομαι ὁ Σαβένους , ὁ μέν ἄλλος βουλεύω διατρίβω , Ἄκρων δέ ὁ βασιλεύς ὁ καινηνιος , θυμοειδής ἀνήρ καί πολεμικός , προεξανίσταμαι καί μετά πολύς χωρέω δύναμις ἐπί ὁ Ῥωμύλος . ὁμοῦ δέ γίγνομαι ἀλλήλων προκαλέω μάχομαι , ἀτρεμέω ὁ στράτευμα . ὁ γοῦν μονομαχία ἄμφω γίγνομαι καταβάλλω μέν ὁ Ῥωμύλος ὁ Ἄκρων , τρέπω δέ καί ὁ ἐκεῖνος στράτευμα μάχη συγκροτέω · καί ὁ πόλις ἀείρω , οὖον μέντοι ὁ ἐν αὐτός κακός τίς διατίθημι , ἀλλά ἢ μόνος κελεύω ὁ οἰκίον καθαιρέω ἀκολουθέω εἰς ῥώμη αὐτός , ὡς πολίτης εἰμί καί ὁ ἴσος ἀξιόω . εἶτα καί ἄλλος ὁ Σαβῖνος ὁ Ῥωμαῖος μάχομαι καί ἡσσάομαι . ἐπί οὗτος οἶς λοιπός ὁ Σαβῖνος στρατηγός ὁ Τάτιος ἀποδείκνυμι ἐπί ὁ Ῥώμη στρατεύω καί ὁ Καπιτώλιον αἱρέω προδίδωμι ὑπό Ταρπηΐα ὁ θυγάτηρ ὁ φρουράρχης . ἐκεῖνος γάρ ἐπί ὕδωρ κατέρχομαι συλλαμβάνω καί ἄγω πρός Τάτιος , καί ἀναπείθω προδίδωμι ὁ ἔρυμα , ὁ χρυσός βραχιονιστήρ ἔραμαι , ὅς ἐν ὁ ἀριστερός φορέω χείρ ὁ Σαβῖνος , καί μισθός ὑπέρ ὁ προδοσία λαμβάνω αὐτός ἀπαιτέω . συντίθημι δέ ὁ Τάτιος νύκτωρ εἷς πύλη ἀνοίγω ὁ Σαβῖνος δέχομαι . εἰσέρχομαι δέ ὁ Τάτιος κελεύω ὁ ὑπό αὐτός ὅσος ἐν ὁ ἀριστερός χείρ φέρω δίδωμι αὐτός , καί πρῶτος αὐτός ὁ βραχιονιστήρ ὁ Ταρπηέᾳ ἐπιρριπτέω καί ὁ θυρεός . πᾶς δέ ὁμοίως ποιέω βάλλω τε ὁ χρυσός καί καταχώννυμι ὁ θυρεός ὑπό πλῆθος καί βάρος ἀποθνῄσκω . ἔργον οὖν οὗτος ποιέω ὅς λόγος ὕστερος εἶπον ὁ Καῖσαρ καί ὁ Ἀντίγονος · ὁ μέν γάρ προδοσία φημί φιλέω , προδότης δέ μισέω · ὁ δέ Ἀντίγονος προδίδωμι μέν ἀσπασίως εἶπον προσίημι , προδίδωμι δέ ἀπεχθάνομαι .