joannes-zonaras.epitome-historiarum-lib-1-12 7.1
Αἰνείας μετὰ τὸν Τρωικὸν πόλεμον ἀφῖκτο πρὸς Αβορίγινας , οἷ πρῴην τὴν χώραν ᾤκουν καθ’ ἣν ἡ Ρώμη πεπόλισται , Λατίνου τοῦ Φαύνου τότε τὴν τούτων ἀρχὴν ἔχοντος , καὶ προσέσχε Λαυρεντῷ κατὰ τὸν Νουμίκιον ποταμόν , ἔνθα κατά τι δὴ θεοπρόπιον λέγεται παρασκευάζεσθαι ποιήσασθαι τὴν κατοίκησιν . ὁ δὲ τῆς χώρας ἄρχων Λατῖνος ἀπεῖργε τῷ Αἰνείᾳ τὴν ἐν τῇ χώρᾳ καθίδρυσιν . καὶ συμβαλὼν ἡττᾶται · εἶτα δι’ ὀνειράτων φανέντων ἀμφοῖν καταλλάττονται · καὶ τῆς κατοικίας αὐτῷ παραχωρεῖ , καὶ τὴν θυγατέρα Λαουινίαν εἰς γάμον ἐκδίδωσιν . ἔνθα πόλιν ὁ Αἰνείας οἰκοδομήσας ὠνόμασε Λαουίνιον · ἥ τε χώρα Λάτιον ἐπεκλήθη καὶ οἶ ἄνθρωποι οἱ ἐκεῖ Λατῖνοι προσηγορεύθησαν . Ῥουτοῦλοι δὲ ὁμοροῦντες · τῇ χώρᾳ ἐκ πόλεως Ἀρδέας ὁρμώμενοι , καὶ πρόσθεν δυσμενῶς ἔχοντες πρὸς Λατίνους , καὶ τότε πόλεμον ἤραντο , ἐπαρήγοντος αὐτοῖς καὶ Τούρνου ἀνδρὸς ἐπιφανοῦς καὶ τῷ Λατίνῳ προσήκοντος , ὃς δι’ ὀργῆς τὸν Λατῖνον πεποίητο διὰ τὸν Λαουινίας γάμον · ἐκείνῳ γὰρ ἡ κόρη προωμολόγητο . μάχης οὖν γενομένης πίπτουσιν ὅ τε Τοῦρνος καὶ ὁ Λατῖνος , τὴν δὲ νίκην ὁ Αἰνείας κεκόμιστο καὶ τὴν τοῦ πενθεροῦ βασιλείαν . μετὰ δέ τινα χρόνον συμμαχίας ἐκ Τυρσηνῶν οἱ Ρουτοῦλοι τυχόντες ἐπῆλθον τῷ Αἰνείᾳ , καὶ τὸν πόλεμον νενικήκασιν · ἀφανὴς δὲ ὁ Αἰνείας γενόμενος , οὔτε γὰρ ζῶν ὤφθη ἔτι οὔτε μὴν τεθνεώς , ὡς θεὸς παρὰ Λατίνοις τετίμητο . ἐντεῦθεν καὶ τοῖς ῾Ρωμαίοις τοῦ σφετέρου γένους ἀρχηγέτης νενόμισται , καὶ Αἰνειάδαι καλεῖσθαι αὐχοῦσι . τὴν δὲ τῶν Λατίνων ἀρχὴν ὁ ἐκείνου υἱός Ἀσκάνιος διεδέξατο , ὃς οἴκοθεν συνείπετο τῷ πατρί · οὐδέπω γὰρ ἐκ τῆς Λαουινίας παῖδα ἐγείνατο , ἔγκυον δ᾿ αὐτὴν καταλέλοιπε . τὸν δὲ Ἀσκάνιον κατακλείσαντες οἱ πολέμιοι ἐπολιόρκουν · νυκτὸς δ᾿ οἱ Λατῖνοι αὐτοῖς ἐπιθέμενοι τήν τε πολιορκίαν ἔλυσαν καὶ τὸν πόλεμον . Χρόνου δὲ διεληλυθότος πληθυνθέντες οἱ Λατῖνοι τὴν μὲν πόλιν τὸ Λαουίνιον οἱ πλείονες ἐκλελοίπᾶσιν , ἑτέραν δ᾿ ἐν ἀμείνονι χώρᾳ ἀντῳκοδόμησαν , ἣν Ἄλβαν ἐκ τῆς λευκότητος καὶ ἀπὸ τοῦ μήκους λόγγαν ἐπωνόμασαν · εἴποιεν ἂν Ἕλληνες λευκὴν καὶ μακράν . Ἀσκανίου δὲ τελευτήσαντος οἱ Λατῖνοι τὸν ἐκ τῆς Λαουινίας τεχθέντα τῷ Αἰνείᾳ υἱὸν εἰς τὴν βασιλείαν προετιμήσαντο τοῦ Ἀσκανίου παιδός , διὰ τὸν πάππον τὸν Λατῖνον τοῦτον προκρίναντες , Σιλούιον κεκλημένον . ἐκ Σιλουίου δὲ Αἰνείας ἐτέχθη , ἐξ Αἰνείου δὲ Λατῖνος ἐγένετο , Λατῖνον δὲ διεδέξατο Πάστις . Τιβερῖνος δ᾿ ἄρξας μετέπειτα ἐν 25 ποταμῷ καλουμένῳ Ἀλβούλῳ πεσὼν διεφθάρη · ὃς δὴ ποταμὸς Τίβερις ἐς ἐκείνου μετωνομάσθη , ῥέων διὰ τῆς ῾Ρώμης καὶ ὢν τῇ πόλει πολυαρκέστατος καὶ ῾Ρωμαίοις ἐς τὰ μάλιστα χρησιμώτατος . ἔκγονος δὲ τοῦ Τιβερίνου Ἀμούλιος , ὃς ὑπερφρονήσας καὶ θεοῦν ἑαυτὸν τολμήσας , ὡς βροντάς τε ταῖς βρονταῖς ἐκ μηχανῆς ἀντεπάγειν καὶ ἀνταστράπτειν ταῖς ἀστρα - παῖς ἐνσκήπτειν τε κεραυνούς , διεφθάρη , τῆς λίμνης παρ’ ᾗ τὰ αὐτοῦ βασίλεια ἵδρυτο ἐπιρρυείσης αἰφνίδιον καὶ καταποντισάσης κἀκεῖνον καὶ τὰ βασίλεια . Ἀουεντῖνος δὲ ὁ υἷός αὐτοῦ ἐν πολέμῳ ἀπέθανε . Καὶ ταῦτα μὲν περὶ Λαουινίου καὶ Ἀλβανῶν · τὰ δὲ τῶν Ῥωμαίων ἀρχὴν ἐσχήκασι τὸν Νομίτωρά τε καὶ τὸν Ἀμούλιον , οἵ Ἀουεντίνου μὲν ἐγένοντο υἱωνοί , τοῦ δ' Αἰνείου ἀπόγονοι . τῆς γοῦν ἐν Ἄλβῃ βασιλείας κατὰ διαδοχὴν περιελθούσης αὐτοῖς , νείμασθαι ταύτην ἠθέλησαν καὶ τὰ χρήματα . τοῦ Ἀμουλίου τοίνυν ἰδίᾳ μὲν τὰ χρήματα θέντος , ἰδίᾳ δέ γε τὴν βασιλείαν , καὶ ἐξ ἀμφοῖν τὸν ἀδελφὸν προτρεψαμένου ὃ πρὸς βουλῆς αὐτῷ ἐπιλέξασθαι , τὴν βασιλείαν εἵλετο ὁ Νομίτωρ , ἄτε καὶ πρεσβύτερος ἀδελφός · φός · λαβὼν δὲ τὰ χρήματα ὁ Ἀμούλιος , καὶ δύναμιν ἐκ τούτων περιβαλλόμενος , καὶ τὴν βασιλείαν ἀφείλετο . θυγατρὸς δὲ τῷ Νομίτωρι οὔσης , δεδιὼς μὴ παῖδες ἐξ αὐτῆς γένοιντο καὶ κατεξανασταῖεν αὐτοῦ , ἱέρειαν τῆς Ἑστίας ἐκείνην ἀπέδειξεν , ἄγαμον διὰ τοῦτο καὶ παρθένον διὰ βίου μέλλουσαν ἔσεσθαι ἡ δὲ κύουσα ἐφωράθη μετέπειτα ὑπὸ Ἄρεος , ὡς μυθεύεται , ὑπ’ ἀνθρώπων δὲ πάντως τινός . εἵρχθη οὖν διὰ τοῦτο , ἔνα μὴ λάθῃ τεκοῦσα . καὶ ἔτεκε διδύμους παῖδας μεγάλους τε καὶ καλούς . μᾶλλον οὑν φοβηθεὶς ὁ Ἀμούλιος ἐκέλευσε τὰ βρέφη ῥιφῆναι . καὶ ὁ ταῦτα λαβὼν σκάφῃ ἐνθέμενος ἐμβάλλει τῷ ποταμῷ τῷ Τιβέριδι . παρασῦραν δὲ τὴν σκάφην τὸ ῥεῦμα εἴς τινα χῶρον κατήνεγκε μαλθακόν · ἔνθα κειμένοις τοῖς βρέφεσι λύκαιναν ἱστοροῦσι προσιοῦτῆς ’σαν θηλὴν παρέχειν αὐτοῖς , καὶ ὄρνιν δρυοκολάπτην παρεῖναι ταῦτα ψωμίζοντα καὶ φυλάττοντα . ἐκεῖ δὲ κείμενα τὰ βρέφη λαθὼν ἀφείλετό τις Ἀμουλίου συοφοφρβὸς Φαυστοῦλος καλούμενος · καὶ παρὰ τῆς ἐκείνου ἐτράφησαν γυναικός , ᾗ ὄνομα Λαρεντία · καὶ ὁ μὲν Ῥωμύλος , ὁ δ’ ἕτερος Ῥῶμος ἐκλήθησαν . τινὲς δὲ μὴ λύκαιναν εἶναι τὴν τῶν παίδων φασὶ τροφόν , ὃ καὶ πιθανώτερον ἢ ἀληθέστερον μάλιστα , ἀρχὴν δὲ τὸν λόγον οὕτω λαβεῖν . λούπας καλοῦσι Ῥωμαῖοι τάς τε λυκαίνας καὶ τὰς ἑταίρας · πορνευομένη δ’ ἡ Λαρεντία , ἣ τοὺς παῖδας ἐθρέψατο , καὶ λοῦπα διὰ τοῦτο καλουμένη , χώραν τῷ μύθῳ παρέσχετο .
Lemmas: Αἰνείας μετά ὁ Τρωικός πόλεμος ἀφικνέομαι πρός αβοριγιναω , οἷ πρώην ὁ χώρα οἰκέω κατά ὅς ὁ Ρώμη πολίζω , Λατῖνος ὁ Φαῦνος τότε ὁ οὗτος ἀρχή ἔχω , καί προσέχω Λαυρεντόν κατά ὁ νουμίκιον ποταμός , ἔνθα κατά τίς δή θεοπρόπιον λέγω παρασκευάζω ποιέω ὁ κατοίκησις . ὁ δέ ὁ χώρα ἄρχω Λατῖνος ἀπείργω ὁ Αἰνείας ὁ ἐν ὁ χώρα καθίδρυσις . καί συμβάλλω ἡσσάομαι · εἶτα διά ὄνειρος φαίνω ἄμφω καταλλάσσω · καί ὁ κατοίκιος αὐτός παραχωρέω , καί ὁ θυγάτηρ Λαουινίας εἰς γάμος ἐκδίδωμι . ἔνθα πόλις ὁ Αἰνείας οἰκοδομέω ὀνομάζω Λαουΐνιον · ὅς τε χώρα Λάτιον ἐπικαλέω καί οἶς ἄνθρωπος ὁ ἐκεῖ Λατῖνος προσαγορεύω . ρουτουλος δέ ὁμορέω · ὁ χώρα ἐκ πόλις Ἀρδέα ὁρμάω , καί πρόσθεν δυσμενής ἔχω πρός Λατῖνος , καί τότε πόλεμος ἔραμαι , ἐπαρήγω αὐτός καί τουρνόω ἀνήρ ἐπιφανής καί ὁ Λατῖνος προσήκω , ὅς διά ὀργή ὁ Λατῖνος ποιέω διά ὁ Λαουινίας γάμος · ἐκεῖνος γάρ ὁ κόρη προομολογέω . μάχη οὖν γίγνομαι πίπτω ὅς τε Τοῦρνος καί ὁ Λατῖνος , ὁ δέ Νίκη ὁ Αἰνείας κομίζω καί ὁ ὁ πενθερός βασίλειος . μετά δέ τις χρόνος συμμαχία ἐκ Τυρρηνός ὁ ρουτουλος τυγχάνω ἐπέρχομαι ὁ Αἰνείας , καί ὁ πόλεμος νικάω · ἀφανής δέ ὁ Αἰνείας γίγνομαι , οὔτε γάρ ζῶ ὁράω ἔτι οὔτε μήv θνῄσκω , ὡς θεός παρά Λατῖνος τιμάω . ἐντεῦθεν καί ὁ Ῥωμαῖος ὁ σφέτερος γένος ἀρχηγέτης νομίζω , καί Αἰνειάς καλέω αὐχέω . ὁ δέ ὁ Λατῖνος ἀρχή ὁ ἐκεῖνος υἱός Ἀσκάνιος διαδέχομαι , ὅς οἴκοθεν συνέπομαι ὁ πατήρ · οὐδέπω γάρ ἐκ ὁ Λαουινίας παῖς γείνομαι , ἔγκυος δέ αὐτός καταλείπω . ὁ δέ Ἀσκάνιος κατακλείω ὁ πολέμιος πολιορκέω · νύξ δέ ὁ Λατῖνος αὐτός ἐπιτίθημι ὁ τε πολιορκία λύω καί ὁ πόλεμος . Χρόνος δέ διέρχομαι πληθύνω ὁ Λατῖνος ὁ μέν πόλις ὁ Λαουΐνιον ὁ πλείων ἐκλείπω , ἕτερος δέ ἐν ἀγαθός χώρα ἀντοικοδομέω , ὅς Ἄλβα ἐκ ὁ λευκότης καί ἀπό ὁ μῆκος Λόγγαν ἐπονομάζω · εἶπον εἄν Ἕλλην λευκός καί μακρός . Ἀσκάνιος δέ τελευτάω ὁ Λατῖνος ὁ ἐκ ὁ Λαουινίας τίκτω ὁ Αἰνείας υἱός εἰς ὁ βασίλειος προτιμάω ὁ Ἀσκάνιος παῖς , διά ὁ πάππος ὁ Λατῖνος οὗτος προκρίνω , Σιλούϊος καλέω . ἐκ Σίλουιος δέ Αἰνείας τίκτω , ἐκ Αἰνείας δέ Λατῖνος γίγνομαι , Λατῖνος δέ διαδέχομαι παστίς . Τιβερῖνος δέ ἄρχω μετέπειτα ἐν 25 ποταμός καλέω αλβοιαλλω πίπτω διαφθείρω · ὅς δή ποταμός Τίβερις εἰς ἐκεῖνος μετονομάζω , ῥέω διά ὁ Ρώμη καί εἰμί ὁ πόλις πολυαρκής καί Ῥωμαῖος εἰς ὁ μάλιστα χρήσιμος . ἔκγονος δέ ὁ Τιβερῖνος Ἀμούλιος , ὅς ὑπερφρονέω καί Θέουν ἑαυτοῦ τολμάω , ὡς βροντή τε ὁ βροντή ἐκ μηχανή ἀντεπάγω καί ἀνταστράπτω ὁ ἄστρον - παῖς ἐνσκήπτω τε κεραυνός , διαφθείρω , ὁ λίμνη παρά ὅς ὁ αὐτός βασίλεια ἱδρύω ἐπιρρέω αἰφνίδιος καί καταποντίζω ἐκεῖνος καί ὁ βασίλεια . Αὐεντῖνον δέ ὁ υἱός αὐτός ἐν πόλεμος ἀποθνῄσκω . καί οὗτος μέν περί Λαουΐνιον καί Ἀλβανός · ὁ δέ ὁ Ῥωμαῖος ἀρχή ἔχω ὁ Νομίτωρά τε καί ὁ Ἀμούλιος , ὁ Ἀουεντῖνον μέν γίγνομαι υἱωνός , ὁ δέ Αἰνείας ἀπόγονος . ὁ γοῦν ἐν Ἄλβη βασίλεια κατά διαδοχή περιέρχομαι αὐτός , νέμω οὗτος ἐθέλω καί ὁ χρῆμα . ὁ Ἀμούλιος τοίνυν ἴδιος μέν ὁ χρῆμα θέω , ἴδιος δέ γε ὁ βασίλειος , καί ἐκ ἄμφω ὁ ἀδελφός προσρέπω ὅς πρός βουλή αὐτός ἐπιλέγω , ὁ βασίλειος αἱρέω ὁ Νομίτωρ , αὔγ-ασμα καί πρέσβυς ἀδελφός · ΦΟΣ · λαμβάνω δέ ὁ χρῆμα ὁ Ἀμούλιος , καί δύναμις ἐκ οὗτος περιβάλλω , καί ὁ βασίλειος ἀφαιρέω . θυγάτηρ δέ ὁ Νομίτωρι εἰμί , δείδω μή παῖς ἐκ αὐτός γίγνομαι καί κατεξανίστημι αὐτός , ἱέρεια ὁ Ἑστία ἐκεῖνος ἀποδείκνυμι , ἄγαμος διά οὗτος καί παρθένος διά βίος μέλλω εἰμί ὁ δέ κύω φωράω μετέπειτα ὑπό Ἄρης , ὡς μυθεύω , ὑπό ἄνθρωπος δέ πάντως τις . ἔργω οὖν διά οὗτος , νάω μή λανθάνω τίκτω . καί τίκτω δίδυμος παῖς μέγας τε καί καλός . μᾶλλον ἐν φοβέω ὁ Ἀμούλιος κελεύω ὁ βρέφος ῥίπτω . καί ὁ οὗτος λαμβάνω σκάφη ἐντίθημι ἐμβάλλω ὁ ποταμός ὁ Τίβερις . παρασύρω δέ ὁ σκάφη ὁ ῥεῦμα εἰς τις χῶρος καταφέρω μαλθακός · ἔνθα κεῖμαι ὁ βρέφος λύκαινα ἱστορέω πρόσειμι σῴζω θηλή παρέχω αὐτός , καί ὄρνις δρυοκολάπτης πάρειμι οὗτος ψωμίζω καί φυλάσσω . ἐκεῖ δέ κεῖμαι ὁ βρέφος λανθάνω ἀφαιρέω τις Ἀμούλιος συοφορβός Φαυστοῦλος καλέω · καί παρά ὁ ἐκεῖνος τρέφω γυνή , ὅς ὄνομα Λαρεντία · καί ὁ μέν Ῥωμύλος , ὁ δέ ἕτερος Ῥῶμος καλέω . τις δέ μή λύκαινα εἰμί ὁ ὁ παῖς φημί τροφός , ὅς καί πιθανός ἢ ἀληθής μάλιστα , ἀρχή δέ ὁ λόγος οὗτος λαμβάνω . λούπης καλέω Ῥωμαῖος ὁ τε λύκαινα καί ὁ ἑταίρα · πορνεύω δέ ὁ Λαρεντία , ὅς ὁ παῖς τρέφω , καί λοῦπα διά οὗτος καλέω , χώρα ὁ μῦθος παρέχω .