joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen3.94
ϟδʹ . Ἐπεὶ δὲ ἐδέδοκτο πᾶσι κοινῇ προσχωρεῖν τῷ βασιλεῖ , πρεσβευτὰς ᾑροῦντο πρὸς Καντακουζηνὸν Μανουὴλ τὸν βασιλέως υἱὸν ἐν Βεῤῥοίᾳ διατρίβοντα , Νικόλαόν τε τὸν Καβάσιλαν καὶ Φαρμάκην . ἦν γὰρ ἐξουσίαν βασιλεὺς τῷ υἱῷ παρεσχημένος , εἴ τις τῶν πόλεων προσίοι καὶ δέοιτο αὐτοῦ εὐεργεσιῶν τινων τυχεῖν , παρέχειν μὲν ἐκεῖνον , ὅσα νομίζοι προσήκοντα καὶ δυνατά · στέργειν δὲ αὐτὸν καὶ κατὰ μηδένα τρόπον πειρᾶσθαι καταλύειν . ἃ καὶ Θεσσαλονικεῖς εἰδότες , ἔπεμπον τοὺς πρέσβεις πρὸς ἐκεῖνον καὶ ᾐτοῦντο οὐ μόνον ἀτέλειαν κοινῇ τῇ πόλει , ἀλλὰ καὶ πριμμικηρίῳ τε τῷ μεγάλῳ καὶ τοῖς ἄλλοις τῶν δυνατωτέρων ἰδίᾳ τιμὰς καὶ προσόδους τὰς προσηκούσας καὶ τῇ στρατιᾷ καὶ τοῖς ἄλλοις μετ' ἐκείνους ἑκάστῳ κατὰ τὴν ἀναλογίαν . ὁ τοῦ βασιλέως δὲ υἱὸς δίκαιον νομίσας μηδὲν μικρολογεῖν , τηλικαύτην γε πόλιν μέλλων προσάγειν πατρὶ τῷ βασιλεῖ , πάντα ὅσα ᾐτοῦντο παρείχετο οἱ πρέσβεις , καὶ πολλὴν τὴν φιλοτιμίαν περὶ τὰς εὐεργεσίας ἐπεδείκνυτο . ἐπεὶ δὲ εἰς Θεσσαλονίκην οἱ πρέσβεις ἐπανῆκον φέροντες καὶ τὰς βασιλέως εὐεργεσίας , ἡ πόλις μὲν ἤδη πᾶσα φανερῶς εὐφήμει βασιλέα , καὶ διὰ πάσης γλώσσης ᾔδετο , καὶ ἡ στρατιὰ καὶ οἱ ἄλλοι πάντες ταῖς δεδομέναις τιμαῖς ἠρκοῦντο . Ἀνδρέας δὲ ὁ Παλαιολόγος ἐδυσχέραινεν ἄλλων προτιμωμένων , ὧν ᾤετο αὐτὸς δίκαιος εἶναι ὑπερέχειν , καὶ ἀντεῖπε φανερῶς πάντων ἠθροισμένων ἐν τῇ Ἀποκαύκου οἰκίᾳ · καὶ διχοστασίας γενομένης , ἀσυντάκτως ἀνεχώρει . ἐκεῖνοι δὲ ὑπολειφθέντες , ἐθορύβουν μόνον καὶ τῶν δεόντων οὐδὲν ἐποίουν · δείσας δὲ ὁ Παλαιολόγος μὴ ὑπ' ἐκείνων διαφερομένων παραπόληται , αὐτίκα τὴν πρὸς θάλασσαν πύλην , ὥσπερ τινὰ κατελάμβανε φυλακήν · περὶ ἣν οἰκοῦσι πᾶν τὸ ναυτικὸν , οἱ πλεῖστοί τε ὄντες καὶ πρὸς φόνους εὐχερεῖς , ἄλλως τε καὶ ὡπλισμένοι πάντες , ὥσπερ τὸ κράτιστόν εἰσι τοῦ δήμου , καὶ σχεδὸν ἐν ταῖς στάσεσι πάσαις αὐτοὶ τοῦ παντὸς πλήθους ἐξηγοῦνται προθύμως ἑπομένου , ᾗ ἂν ἄγωσιν αὐτοί · ἔχουσι δὲ καὶ ἰδιάζουσαν ἀρχὴν αὐτοὶ παρὰ τὴν τῆς ἄλλης πόλεως · ὧν ἐκεῖνος τότε ἦρχε . διά τε οὖν τὸ ἄρχειν καὶ τὴν ἄλλην εὔνοιαν , ἣν εἶχον πρὸς αὐτὸν , προθύμως ὑπὲρ ἐκείνου ἀνελάμβανον τὰ ὅπλα καὶ ἀμύνεσθαι ἦσαν ἕτοιμοι παντὶ τῷ ἐπιόντι . Κωκαλᾶς δὲ οὐδ' αὐτὸς μὲν ἡσυχάζειν ἐγίνωσκεν ἐν τοῖς παροῦσιν , ἀλλὰ περὶ τῆς ἀρχῆς ἐπεβούλευεν Ἀποκαύκῳ · μᾶλλον γὰρ ἑαυτῷ ἢ ἐκείνῳ ᾤετο προσήκειν . ἐλέγετο δὲ καὶ ὑπωπτευκέναι ἠδικῆσθαι παρ' ἐκείνου πρὸς τὸν γάμον · δι' ἃ ἐβούλετο εἰ δύναιτο διαφθείρειν . φανερῶς μὲν οὖν ἐκεῖνος οὐκ ἀντικαθίστασθαι ἐδόκει , ἀλλὰ πρεσβεύων παρ' ἑκατέροις ἐπὶ τῷ διαλύειν , μᾶλλον συνέκρουε καὶ παρώξυνε τὸν πόλεμον . Παλαιολόγος δὲ τοὺς Ζηλωτὰς , ὅσοι περὶ Θεσσαλονίκην ἦσαν , μετεκαλεῖτο · ἔνιοι δὲ καὶ κατακρυπτόμενοι ἐν ἀδύτοις ἐξαίφνης ἀνεφαίνοντο . καὶ ὁ δῆμος ἅπας ἐξεκυμαίνετο ὑπ' αὐτῶν , καὶ δῆλοι ἦσαν αὖθις χωρήσοντες ἐπὶ τοὺς ἀρίστους . ὁ μέγας δὲ πριμμικήριος μετὰ τῶν ἄλλων πολιτῶν καὶ τῆς στρατιᾶς ὑπὲρ ὀκτακοσίους ὄντες , ὡς ἐλέγετο , δεινὰ ἐποιοῦντο , εἰ Παλαιολόγου μόνου μετὰ τῶν παραθαλασσίων , ὁ γὰρ ἄλλος δῆμος οὐδέπω οὐδετέροις καθαρῶς προσέκειτο , τοσοῦτοι ὄντες ἡττηθεῖεν · ὅμως Ἀπόκαυκος οὐκ ἠμέλει τοῦ μὴ χωρεῖν πρὸς τὰς συμβάσεις , ἀλλὰ πρὸς τὸν Παλαιολόγον ἔπεμπε τὸν Κοτεανίτζην πρεσβευτὴν , τῆς στρατιᾶς ὄντα ἡγεμόνα , διαλεξόμενον περὶ εἰρήνης . πρὶν δέ τι πρὸς ἐκεῖνον εἰπεῖν , οἱ Ζηλωταὶ προσπεσόντες , οὐ γὰρ ἐδόκει ἡ εἰρήνη αὐτοῖς λυσιτελεῖν , πολλὰς μὲν προσήνεγκαν πληγὰς καὶ ξίφεσι καὶ δορατίοις · καταβαλεῖν δὲ οὐκ ἠδυνήθησαν τεθωρακισμένον ἔνδον ὄντα , ἀλλ' ἐξέφυγε , τὴν χεῖρα μόνην ἐπὶ τῷ καρπῷ τραυματισθείς . Ἀπόκαυκος δὲ ἐπεὶ τὴν αὐθάδειαν ἐπύθετο , ὥρμησε μὲν ἐπελθεῖν τοῖς παραθαλασσίοις καὶ τοῖς Ζηλωταῖς ὑπὸ Παλαιολόγον τεταγμένοις , καὶ ῥᾳδίως ἂν ἐκράτησεν , ἔτι ἀπαρασκεύοις ἐπελθὼν , τοῦ τε δήμου μήπω παντὸς αὐτοῖς συντεταγμένου · ἐπέσχε δὲ ὁ Κωκαλᾶς ἀπατήσας ἐν προσχήματι βουλῆς . ἐπηγγέλλετο γὰρ αὐτὸς χωρὶς αἱμάτων Παλαιολόγον πείσειν πρὸς αὐτοὺς ἐλθεῖν καὶ συμφρονῆσαι . ἅμα δὲ , ἐπεὶ ἤδη ἐπεγένετο καὶ ἡ νὺξ , Ἀπόκαυκος μὲν μετὰ τῆς στρατιᾶς καὶ τῶν ἄλλων πολιτῶν πρὸ τῆς ἀκροπόλεως ηὐλίσαντο τὴν νύκτα ὡπλισμένοι . Παλαιολόγος δὲ αὖθις ἐπὶ τῆς πρὸς θάλασσαν πύλης μετὰ τῶν παραθαλασσίων καὶ τῶν Ζηλωτῶν διενυκτέρευε , καὶ σύγχυσις δεινὴ καὶ ἀταξία τὴν πόλιν εἶχε , καὶ ἡ μὲν βασιλέως τοῦ Καντακουζηνοῦ προσηγορία αὖθις ἀπεσβέννυτο , φόβος δὲ περιειστήκει πανταχόθεν τοὺς τἀκείνου ᾑρημένους . καὶ ἦν ὁρᾷν πρὸς μὲν τὴν θάλασσαν φρυκτούς τε συχνοὺς ἀνισχομένους καὶ πάταγον δεινὸν καὶ θροῦν ἄσημον ἐξακουόμενον καὶ τὴν σάλπιγγα διὰ πάσης τῆς νυκτὸς βοῶσαν καὶ συγκαλουμένην τὸν δῆμον ἐπὶ τοὺς δυνατούς · ἐκείνους δὲ πρὸ τῆς ἀκροπόλεως ἐστρατοπεδευμένους ἀθορύβως μὲν καὶ τεταγμένως , προθύμους δὲ ὅμως συμπλέκεσθαι τῷ δήμῳ ὄντας . ἤλπιζον γάρ τι καὶ μέρος αὐτοῖς συνέσεσθαι τοῦ δήμου , ἄλλως θ' ὅτι , καὶ τῆς ἄκρας ὑπ' αὐτῶν κατεχομένης , ἐλπίδας εἶχον οὐκ ἀγεννεῖς , εἰ καὶ ἥττους φαίνοιντο τῶν ἀντιτεταγμένων , οὐδὲν πείσεσθαι δεινὸν , ἀλλ' ἀναχωρήσειν πρὸς τὴν ἄκραν . πρὸς δὲ τούτοις καὶ ἐκ Βεῤῥοίας ἥξειν ἤλπισαν συμμαχήσουσαν στρατιάν . ἅμα γὰρ τῷ Παλαιολόγον ἦρχθαι τοῦ πολέμου , πρὸς τὸν βασιλέως οὗτοι πέμψαντες υἱὸν , ἢ αὐτὸν ἥκειν ἐδέοντο μετὰ τῆς στρατιᾶς , ἢ πέμπειν συμμαχίαν . οὕτω μὲν οὖν διῆλθεν ἡ νὺξ , ἀμφοτέρων ἀλλήλοις ἀντιστρατοπεδευομένων καὶ παρασκευαζομένων πρὸς τὸν πόλεμον . ἐπεὶ δὲ ἡμέρα ἤδη ἦν , Ἀπόκαυκος μὲν μετὰ τῆς στρατιᾶς κατέβαινε διαγωνισόμενος · Κωκαλᾶς δὲ αὖθις πρὸς ἑκατέρους ἐπιφοιτῶν τὸ δοκεῖν μὲν περὶ εἰρήνης διελέγετο , τῇ δ' ἀληθείᾳ παρώξυνε πρὸς μάχην . διαλεχθεὶς δὲ καὶ τοῖς ἡγεμόσι τῶν λόχων , κρύφα διέφθειρε καὶ κατέπειθε μὴ μάχεσθαι , ἀλλὰ γενομένης συμβολῆς , πρώτους καθ' αὑτοὺς θέσθαι τὴν τροπήν . ἐπεὶ δὲ τοιαῦτα ᾠκονόμητο , τὸν δῆμον αὐτοῖς ἐπῆγεν , ἄχρι τότε μήπω φανερὸς γεγενημένος ὅτι πολεμεῖ . ἐπεὶ δὲ ἐγγὺς ἦσαν καὶ ἠκροβολίζοντο , οἱ στρατιῶται οὐκ ἔφασαν δεῖν πρὸς ὁμοφύλους μάχεσθαι , οὐδὲ τοὺς οἰκείους ἀποκτείνειν , ἀλλὰ πρὸς τὴν ἄκραν ἀναχωρεῖν , ἐνὸν ἀκινδύνως σώζεσθαι · καὶ ἅμα ἀνεχώρουν , συνείποντο δὲ ἀνάγκῃ καὶ οἱ ἄλλοι . ἐπεὶ δὲ ἐγένοντο πρὸς τῇ ἄκρᾳ , Ἀπόκαυκος μὲν ἐδεῖτο πρὸ τῶν τειχῶν ἀμύνεσθαι καρτεροῦντας , ἦν γὰρ καὶ τὸ χωρίον ἐπιτηδείως ἔχον πρὸς ἱππηλασίας , ἡ στρατιὰ δὲ οὐκ ἔφασαν δεῖν , ἀλλ' ἔνδον εἰσιέναι καὶ ἀμύνεσθαι ἀναβάντας ἀπὸ τῶν τειχῶν . ἐπεὶ δὲ ἔνδον ἦσαν , παρακαλούμενοι αὖθις ἐπὶ τὰ τείχη ἀναβαίνειν καὶ ἀμύνεσθαι οὐκ ἠθέλησαν , μὴ εἰδέναι φάσκοντες τειχομαχεῖν , μηδὲ κτείνειν τοὺς οἰκείους ἢ κτείνεσθαι , ἀνάγκης μηδεμιᾶς ὑπούσης . Ἀπόκαυκος δὲ μετὰ τῶν ἄλλων , ἐπεὶ τὴν προδοσίαν κατενόουν καὶ τὸν κίνδυνον περιεστηκότα συνεώρων , ὥρμηντο φεύγειν ἔξω τειχῶν . συνέβη δὲ τὸν τὰ κλεῖθρα τῆς ἄκρας κατέχοντα τῶν Ζηλωτῶν ἕνα εἶναι , ὃς ἐπεὶ διχοστατοῦντας εἶδε καὶ ὡρμημένους φεύγειν , συνεὶς τὸ μέλλον , ἀπεκρύπτετο τὰ κλεῖθρα ἔχων . πολὺ δὲ τῶν πυλῶν ἑκατέρων τῆς ἄκρας ἀλλήλων διεχουσῶν , Ἀπόκαυκος μὲν μετὰ τῶν ἄλλων ἐχώρουν ἐπὶ τὴν ἐξάγουσαν τῶν τειχῶν . ἐπεὶ δὲ ἦν κεκλεισμένη , ἐπεχείρουν διακόπτειν · ὁ δῆμος δὲ ὁ τῆς ἄκρας , πόλει γάρ τινι ἔοικε μικρᾷ καὶ οἰκήτορας ἰδίους ἔχει , οὐκ εἴων διαδιδράσκειν ἐπαγαγόντας αὐτοῖς τὸν δῆμον , ἀλλ' ἔνδον μένοντας ἀμύνεσθαι τοὺς ἐπιόντας μετ' αὐτῶν . ἐν ᾧ δὲ ταῦτα ἐτελεῖτο , ὁ δῆμος πῦρ ἐνίεσαν ταῖς πύλαις τῆς ἄκρας ταῖς πρὸς τῇ πόλει , ἐπεὶ μηδεὶς ἠμύνετο . Στρατήγιος δὲ ὁ τὰ κλεῖθρα ἔχων οὕτω γὰρ ὠνόμαστο , ἤνοιγεν ἐλθὼν , καὶ ὁ δῆμος εἰσεχεῖτο , καὶ αὐτίκα μὲν πρὸς ταῖς πύλαις δύο τῶν πολιτῶν ἀπέσφαξαν , ἔπειτα πρὸς ἁρπαγὴν ἐτράποντο ὅπλων τε καὶ ἵππων . Ἀπόκαυκος γὰρ καὶ οἱ ἄλλοι , ὅτι ἑάλωσαν ἰδόντες , ἐπεὶ μὴ φεύγειν ἦν , τῶν ἵππων ἀποβαίνοντες καὶ ἀποδυόμενοι τὰ ὅπλα κατεκρύπτοντο , ἐλάνθανον δὲ ὀλίγοι , τοὺς πλείους δὲ ἀποδύοντες κατέλειπον γυμνούς . Κωκαλᾶς δὲ καὶ Παλαιολόγος περιεποιοῦντο τοὺς στρατιώτας καὶ ἐκέλευον μὴ ἀποδύειν · ἅμα δὲ καὶ τοὺς ἵππους εὑρίσκοντες παρείχοντο ἑκάστῳ , ἀμειβόμενοι τῆς προδοσίας , ἅμα δ' ὅτι καὶ ὅρκους αὐτοῖς πρότερον παρείχοντο , ὡς οὐδὲν πείσονται δεινὸν , ἂν τοὺς ἄλλους προδιδῶσιν . οὕτω μὲν οὖν τὸ Καντακουζηνοῦ τοῦ βασιλέως μέρος προδοθὲν ὑπὸ τῆς στρατιᾶς ἡττᾶτο κατὰ κράτος . Κωκαλᾶς δὲ καὶ Παλαιολόγος τὸν μὲν δῆμον ἐξήλαυνον τῆς ἄκρας · ἤδη γὰρ διήρπαζον καὶ τὰ τῶν ἐγχωρίων , αὐτοὶ δὲ περιμείναντες ἄχρι νυκτὸς , τοὺς μὲν στρατιώτας πάντας οἴκαδε ἀπέπεμπον καί τινας τῶν φίλων αὐτοὶ διέσωζον · Ἀπόκαυκον δὲ καὶ τῶν πολιτῶν ὀλίγῳ ἐλάσσους ἑκατὸν κατέκλεισαν ἐν δεσμωτηρίῳ πρὸς τῇ ἀκροπόλει καὶ φρουρὰν ἐπέστησαν αὐτοῖς . ἅμα δὲ ἕω εἰς τὴν ἐπιοῦσαν καὶ ἡ ἐκ Βεῤῥοίας στρατιὰ παρῆν . ἐπεὶ δὲ ἐπύθοντο , ὡς ἁλοῖεν οἷς ἧκον συμμαχεῖν , καταδραμόντες ἐληΐσαντό τινα ὀλίγα , καὶ ἀνέστρεφον εἰς τὴν οἰκίαν . περὶ μέσην δὲ ἡμέραν φήμη τις προσέπιπτεν ἀθρόον πρὸς τὴν πόλιν , ὡς οἱ δεσμῶται πάλιν τὴν ἄκραν κατασχόντες τὴν ἐκ Βεῤῥοίας στρατιὰν εἰσδέχονται . ἐλέγετο δὲ , ὡς τῶν Ζηλωτῶν τινες τὰ τοιαῦτα καταψεύσαιντο ἐπὶ τῷ ἀποκτείνειν τοὺς δεσμώτας , καὶ ὁ δῆμος αὖθις τὰ ὅπλα ἀναλαβόντες ἐχώρουν πρὸς τὴν ἄκραν ὑπό τε θυμοῦ καὶ οἴνου στρατηγούμενοι . οἱ πρὸς τῇ ἄκρᾳ δὲ δείσαντες τὴν ἔφοδον τοῦ δήμου , μὴ τὰ ὄντα ἔνδον διαρπάσωσι γενόμενοι , ἀπέκλεισαν τὰς πύλας · ἀναβάντες δὲ ἐπὶ τῶν τειχῶν ἐδέοντο μὴ διαφθείρειν σφᾶς , ὡς πᾶν ποιήσοντας τὸ κελευόμενον . οἱ δ' ἐκέλευον τοὺς δεσμώτας ἄγειν καὶ κατακρημνίζειν πρὸς αὐτοὺς , καὶ αὐτίκα οἱ δεσμῶται ἤγοντο γυμνοί . καὶ πρῶτον μὲν Ἀπόκαυκος κατεκρημνίσθη · οὕτω δὲ συμβὰν ὀρθὸς ἔστη καὶ ἔμεινεν ἐπιπολὺ , μηδενὸς προσάπτεσθαι τολμῶντος . ἔπειτά τις προσελθὼν τῶν Ζηλωτῶν , καὶ μαλακίαν τῶν ἄλλων κατηγορήσας , ἀπέτεμεν αὐτὸς τὴν κεφαλὴν μαχαίρᾳ . εἶτα καὶ οἱ ἄλλοι περιστάντες κατέτρωσαν τὸ σῶμα ὅλον . ἔπειτα καὶ τοὺς ἄλλους ἐῤῥίπτουν ἀπὸ τῶν τειχῶν , ἀπαιτούντων ὀνομαστὶ τῶν Ζηλωτῶν , οὐκ ἐφ' ἕνα τόπον , ἀλλ' ἐπὶ πλείους . καὶ ὁ δῆμος θηριωδῶς καὶ ἀπανθρώπως κατηκόντιζον περιϊστάμενοι · ἐνίων δὲ ἀπέτεμνον καὶ κεφαλὰς , καὶ πάντας οὕτως ὠμῶς ἀπέκτειναν πλὴν ὀλίγων λίαν , οἳ ὑπὸ τῶν τὴν ἄκραν οἰκούντων κατεκρύπτοντο . παρῆσαν δὲ καὶ Κωκαλᾶς καὶ Παλαιολόγος ἀποσφαττομένων , καὶ ἐδόκουν μὲν πρὸς τὰ πραττόμενα δυσχεραίνειν , ἀνακόπτειν μέντοι τὴν ὁρμὴν τοῦ δήμου ὑπεκρίνοντο μὴ δύνασθαι · ἔπειτα ἐκεῖθεν ὁ δῆμος ἐτράπετο πρὸς τὰς οἰκίας καὶ ἀπέκτειναν καὶ ἄλλους τινὰς τῶν πολιτῶν · ἐλθόντες δὲ καὶ πρὸς τὴν οἰκίαν Κωκαλᾶ , τῶν Ζηλωτῶν ἐναγόντων , τὸν Φαρμάκην ᾔτουν ἐκεῖ κατακρυπτόμενον ὑπ' ἐκείνου · ὃς Κωκαλᾶ τῆς γυναικὸς ἀδελφῇ συνῴκει , μέγα δὲ ἐδυνήθη παρὰ Ἀποκαύκῳ ἄρχοντι καὶ πλεῖστα ἐκάκωσε τοὺς Ζηλωτάς . δείσας δὲ ἐκεῖνος , μὴ ὑπὸ τοῦ δήμου διαφθαρῇ , παρέδωκε τὸν συγγενῆ , καὶ ἀνῃρέθη εὐθὺς ὑπὸ τοῦ δήμου . ἐλέγετο δὲ καὶ στέατος ἀνθρωπίνου ἅψασθαί τινας τῶν τοῦ δήμου τότε . ἀνατεμνομένων γὰρ τῶν ἀποκτεινομένων , τὰ ἔγκατα ἐξεχεῖτο . ὧν τις ὑπ' ἄκρας ἀναισθησίας καὶ ἀναλγησίας στέαρ συναγαγὼν οἴκαδε ἀπήγαγε · τὴν γυναῖκα δὲ μὴ εἰδυῖαν ὅθεν εἴη , νομίσασάν τινος ἑτέρου εἶναι ζώου , ἥδυσμα τῇ χύτρᾳ προσεμβαλεῖν , μετὰ δὲ τὸ φαγεῖν αἰσθέσθαι , τοῦ ἀνδρὸς ὡς εἴη ἀνθρώπινα εἰπόντος . οὕτω μὲν ἡ Θεσσαλονίκη προσεχώρησε βασιλεῖ ἑκοῦσα , καὶ πάλιν εἰς τὸν πόλεμον ἐξετράπη ὑπὸ Παλαιολόγου καὶ Κωκαλᾶ , καὶ τοιαῦτα ἐτολμήθη πᾶσαν ὑπερβαίνοντα ὠμότητα , καὶ τὸ Καντακουζηνοῦ τοῦ βασιλέως σκάφος αὔτανδρον κατέδυ . ἐκεῖνος δὲ μετὰ τὴν ἐν Ἀδριανουπόλει τῆς ἰδίας στεφηφορίας ἑορτὴν Ματθαῖον μὲν τὸν υἱὸν κατέλιπεν ἐπὶ τῆς Θρᾴκης ἔχοντα στρατιὰν , τάς τε πόλεις πολιορκήσοντα τὰς Βατάτζῃ συναποστάσας , καὶ Ἱέρακι ἀντιστησόμενον · ἧκε γὰρ ἐκ Βυζαντίου στρατιώτας ὀλίγους ἔχων ἐπ' ἐκείνας τὰς πόλεις στρατηγός · ᾧ καὶ συμβαλὼν ὁ τοῦ βασιλέως ἐνίκησεν υἱὸς μόλις διαδράντα τὸ ἁλῶναι · οἱ γὰρ συνόντες πάντες οἱ μὲν ἔπεσον , οἱ δ' ἑάλωσαν παρὰ τὴν μάχην . ἔπειτα δὲ καὶ τὰς πόλεις παρεστήσατο καὶ ὑπήγαγε τῷ πατρὶ βιασάμενος τοῖς ὅπλοις .
Lemmas: ϟδʹ . ἐπεί δέ δοκέω πᾶς κοινός προσχωρέω ὁ βασιλεύς , πρεσβευτής αἱρέω πρός Καντακουζηνός Μανουήλ ὁ βασιλεύς υἱός ἐν Βέροια διατρίβω , Νικόλαος τε ὁ Καβάσιλα καί Φαρμάκης . εἰμί γάρ ἐξουσία βασιλεύς ὁ υἱός παρέχω , εἰμί τις ὁ πόλις πρόσειμι καί δήω αὐτός εὐεργεσία τίνω τυγχάνω , παρέχω μέν ἐκεῖνος , ὅσος νομίζω προσήκω καί δυνατός · στέργω δέ αὐτός καί κατά μηδείς τρόπος πειράω καταλύω . ὁ καί Θεσσαλονικεύς οἶδα , πέμπω ὁ πρέσβυς πρός ἐκεῖνος καί αἰτέω οὖον μόνος ἀτέλεια κοινός ὁ πόλις , ἀλλά καί πριμ(μ)ικήριος τε ὁ μέγας καί ὁ ἄλλος ὁ δυνατός ἴδιος τιμή καί πρόσοδος ὁ προσήκω καί ὁ στρατιά καί ὁ ἄλλος μετά ἐκεῖνος ἕκαστος κατά ὁ ἀναλογία . ὁ ὁ βασιλεύς δέ υἱός Δίκαιος νομίζω μηδείς μικρολογέομαι , τηλικόσδε γε πόλις μέλλω προσάγω πατήρ ὁ βασιλεύς , πᾶς ὅσος αἰτέω παρέχω ὁ πρέσβυς , καί πολύς ὁ φιλοτιμία περί ὁ εὐεργεσία ἐπιδείκνυμι . ἐπεί δέ εἰς Θεσσαλονίκη ὁ πρέσβυς ἐπανήκω φέρω καί ὁ βασιλεύς εὐεργεσία , ὁ πόλις μέν ἤδη πᾶς φανερῶς εὐφημέω βασιλεύς , καί διά πᾶς γλῶσσα ἀείδω , καί ὁ στρατία καί ὁ ἄλλος πᾶς ὁ δίδωμι τιμή ἀρκέω . Ἀνδρέας δέ ὁ Παλαιολόγος δυσχεραίνω ἄλλος προτιμάω , ὅς οἴομαι αὐτός δίκαιος εἰμί ὑπερέχω , καί ἀντιλέγω φανερῶς πᾶς ἀθροίζω ἐν ὁ Ἀπόκαυκος οἰκίον · καί διχοστασία γίγνομαι , ἀσύντακτος ἀναχωρέω . ἐκεῖνος δέ ὑπολείπω , θορυβέω μόνος καί ὁ δήω οὐδείς ποιέω · δείδω δέ ὁ Παλαιολόγος μή ὑπό ἐκεῖνος διαφέρω παραπόλλυμι , αὐτίκα ὁ πρός θάλασσα πύλη , ὥσπερ τις καταλαμβάνω φυλακή · περί ὅς οἰκέω πᾶς ὁ ναυτικόν , ὁ πολύς τε εἰμί καί πρός φόνος εὐχερής , ἄλλως τε καί ὁπλίζω πᾶς , ὥσπερ ὁ κράτιστος εἰμί ὁ δῆμος , καί σχεδόν ἐν ὁ στάσις πᾶς αὐτός ὁ πᾶς πλῆθος ἐξηγέομαι προθύμως ἕπομαι , ὅς εἄν ἄγω αὐτός · ἔχω δέ καί ἰδιάζω ἀρχή αὐτός παρά ὁ ὁ ἄλλος πόλις · ὅς ἐκεῖνος τότε ἄρχω . διά τε οὖν ὁ ἄρχω καί ὁ ἄλλος εὔνοια , ὅς ἔχω πρός αὐτός , προθύμως ὑπέρ ἐκεῖνος ἀναλαμβάνω ὁ ὅπλον καί ἀμύνω εἰμί ἑτοῖμος πᾶς ὁ ἔπειμι . Κωκαλᾶς δέ οὐδέ αὐτός μέν ἡσυχάζω γιγνώσκω ἐν ὁ πάρειμι , ἀλλά περί ὁ ἀρχή ἐπιβουλεύω Ἀπόκαυκος · μᾶλλον γάρ ἑαυτοῦ ἢ ἐκεῖνος οἴομαι προσήκω . λέγω δέ καί ὑποπτεύω ἀδικέω παρά ἐκεῖνος πρός ὁ γάμος · διά ὁ βούλομαι εἰμί δύναμαι διαφθείρω . φανερῶς μέν οὖν ἐκεῖνος οὐ ἀντικαθίστημι δοκέω , ἀλλά πρεσβεύω παρά ἑκάτερος ἐπί ὁ διαλύω , μᾶλλον συγκρούω καί παροξύνω ὁ πόλεμος . Παλαιολόγος δέ ὁ Ζηλωτής , ὅσος περί Θεσσαλονίκη εἰμί , μετακαλέω · ἔνιοι δέ καί κατακρύπτω ἐν ἄδυτος ἐξαπίνης ἀναφαίνω . καί ὁ δῆμος ἅπας ἐκκυμαίνω ὑπό αὐτός , καί δῆλος εἰμί αὖθις χωρέω ἐπί ὁ ἀγαθός . ὁ μέγας δέ πριμ(μ)ικήριος μετά ὁ ἄλλος πολίτης καί ὁ στρατιά ὑπέρ ὀκτακόσιοι εἰμί , ὡς λέγω , δεινός ποιέω , εἰμί Παλαιολόγος μόνος μετά ὁ παραθαλάσσιος , ὁ γάρ ἄλλος δῆμος οὐδέπω οὐδέτερος καθαρός πρόσκειμαι , τοσοῦτος εἰμί ἡσσάομαι · ὅμως Απόκαυκος οὐ ἀμελέω ὁ μή χωρέω πρός ὁ σύμβασις , ἀλλά πρός ὁ Παλαιολόγος πέμπω ὁ Κοτεανίτζην πρεσβευτής , ὁ στρατιά εἰμί ἡγεμών , διαλέγω περί εἰρήνη . πρίν δέ τίς πρός ἐκεῖνος εἶπον , ὁ Ζηλωτής προσπίπτω , οὖον γάρ δοκέω ὁ εἰρήνη αὐτός λυσιτελέω , πολύς μέν προσφέρω πληγάς καί ξίφος καί δοράτιον · καταβάλλω δέ οὐ δύναμαι θωρακίζω ἔνδον εἰμί , ἀλλά ἐκφεύγω , ὁ χείρ μόνος ἐπί ὁ καρπός τραυματίζω . Απόκαυκος δέ ἐπεί ὁ αὐθάδεια πυνθάνομαι , ὁρμάω μέν ἐπέρχομαι ὁ παραθαλάσσιος καί ὁ Ζηλωτής ὑπό Παλαιολόγος τάσσω , καί ῥᾳδίως εἄν κρατέω , ἔτι ἀπαράσκευος ἐπέρχομαι , ὁ τε δῆμος μήπω πᾶς αὐτός συντάσσω · ἐπέχω δέ ὁ Κωκαλᾶς ἀπατάω ἐν πρόσχημα βουλή . ἐπαγγέλλω γάρ αὐτός Χωρὶς αἷμα Παλαιολόγος πείθω πρός αὐτός ἔρχομαι καί συμφρονέω . ἅμα δέ , ἐπεί ἤδη ἐπιγίγνομαι καί ὁ νύξ , Απόκαυκος μέν μετά ὁ στρατιά καί ὁ ἄλλος πολίτης πρό ὁ ἀκρόπολις αὐλίζομαι ὁ νύξ ὁπλίζω . Παλαιολόγος δέ αὖθις ἐπί ὁ πρός θάλασσα πύλη μετά ὁ παραθαλάσσιος καί ὁ Ζηλωτής διανυκτερεύω , καί σύγχυσις δεινός καί ἀταξία ὁ πόλις ἔχω , καί ὁ μέν βασιλεύς ὁ Καντακουζηνός προσηγορία αὖθις ἀποσβέννυμι , φόβος δέ περιίστημι πανταχόθεν ὁ ἐκεῖνος αἱρέω . καί εἰμί ὁράω πρός μέν ὁ θάλασσα φρυκτός τε συχνός ἀνέχω καί πάταγος δεινός καί θρόος ἄσημος ἐξακούω καί ὁ σάλπιγξ διά πᾶς ὁ νύξ βοῦς καί συγκαλέω ὁ δῆμος ἐπί ὁ δυνατός · ἐκεῖνος δέ πρό ὁ ἀκρόπολις στρατοπεδεύω ἀθόρυβος μέν καί τεταγμένως , πρόθυμος δέ ὅμως συμπλέκω ὁ δῆμος εἰμί . ἐλπίζω γάρ τίς καί μέρος αὐτός σύνειμι ὁ δῆμος , ἄλλως ὁ ὅτι , καί ὁ ἄκρος ὑπό αὐτός κατέχω , ἐλπίς ἔχω οὐ ἀγεννής , εἰμί καί κακός φαίνω ὁ ἀντιτάσσω , οὐδείς πείθω δεινός , ἀλλά ἀναχωρέω πρός ὁ ἄκρος . πρός δέ οὗτος καί ἐκ Βερροίας ἥκω ἐλπίζω συμμαχέω στρατιά . ἅμα γάρ ὁ Παλαιολόγος ἄρχω ὁ πόλεμος , πρός ὁ βασιλεύς οὗτος πέμπω υἱός , ἢ αὐτός ἥκω δήω μετά ὁ στρατιά , ἢ πέμπω συμμαχία . οὗτος μέν οὖν διέρχομαι ὁ νύξ , ἀμφότερος ἀλλήλων ἀντιστρατοπεδεύω καί παρασκευάζω πρός ὁ πόλεμος . ἐπεί δέ ἡμέρα ἤδη εἰμί , Απόκαυκος μέν μετά ὁ στρατιά καταβαίνω διαγωνίζομαι · Κωκαλᾶς δέ αὖθις πρός ἑκάτερος ἐπιφοιτάω ὁ δοκέω μέν περί εἰρήνη διαλέγω , ὁ δέ ἀλήθεια παροξύνω πρός μάχη . διαλέγω δέ καί ὁ ἡγεμών ὁ λόχος , κρύφα διαφθείρω καί καταπείθω μή μάχομαι , ἀλλά γίγνομαι συμβολή , πρῶτος κατά ἑαυτοῦ τίθημι ὁ τροπή . ἐπεί δέ τοιοῦτος οἰκονομέω , ὁ δῆμος αὐτός ἐπάγω , ἄχρι τότε μήπω φανερός γίγνομαι ὅτι πολεμέω . ἐπεί δέ ἐγγύς εἰμί καί ἀκροβολίζομαι , ὁ στρατιώτης οὐ φημί δήω πρός ὁμόφυλος μάχομαι , οὐδέ ὁ οἰκεῖος ἀποκτείνω , ἀλλά πρός ὁ ἄκρος ἀναχωρέω , ἐν-εἰμί ἀκίνδυνος σῴζω · καί ἅμα ἀναχωρέω , συνέπομαι δέ ἀνάγκη καί ὁ ἄλλος . ἐπεί δέ γίγνομαι πρός ὁ ἄκρος , Απόκαυκος μέν δήω πρό ὁ τεῖχος ἀμύνω καρτερέω , εἰμί γάρ καί ὁ χωρίον ἐπιτηδείως ἔχω πρός ἱππηλασία , ὁ στρατία δέ οὐ φημί δήω , ἀλλά ἔνδον εἴσειμι καί ἀμύνω ἀναβαίνω ἀπό ὁ τεῖχος . ἐπεί δέ ἔνδον εἰμί , παρακαλέω αὖθις ἐπί ὁ τεῖχος ἀναβαίνω καί ἀμύνω οὐ ἐθέλω , μή οἶδα φάσκω τειχομαχέω , μηδέ κτείνω ὁ οἰκεῖος ἢ κτείνω , ἀνάγκη μηδείς ὕπειμι1 . Απόκαυκος δέ μετά ὁ ἄλλος , ἐπεί ὁ προδοσία κατανοέω καί ὁ κίνδυνος περιίστημι συνοράω , ὁρμάω φεύγω ἔξω τεῖχος . συμβαίνω δέ ὁ ὁ κλεῖθρον ὁ ἄκρος κατέχω ὁ Ζηλωτής εἷς εἰμί , ὅς ἐπεί διχοστατέω ὁράω καί ὁρμάω φεύγω , συνίημι ὁ μέλλω , ἀποκρύπτω ὁ κλεῖθρον ἔχω . πολύς δέ ὁ πύλη ἑκάτερος ὁ ἄκρος ἀλλήλων διέχω , Απόκαυκος μέν μετά ὁ ἄλλος χωρέω ἐπί ὁ ἐξάγω ὁ τεῖχος . ἐπεί δέ εἰμί καλέω , ἐπιχειρέω διακόπτω · ὁ δῆμος δέ ὁ ὁ ἄκρος , πόλις γάρ τις ἔοικα μικρός καί οἰκήτωρ ἴδιος ἔχω , οὐ ἐάω διαδιδράσκω ἐπάγω αὐτός ὁ δῆμος , ἀλλά ἔνδον μένω ἀμύνω ὁ ἔπειμι μετά αὐτός . ἐν ὅς δέ οὗτος τελέω , ὁ δῆμος πῦρ ἐνίημι ὁ πύλη ὁ ἄκρος ὁ πρός ὁ πόλις , ἐπεί μηδείς ἀμύνω . Στρατήγιος δέ ὁ ὁ κλεῖθρον ἔχω οὗτος γάρ ὀνομάζω , ἀνοίγνυμι ἔρχομαι , καί ὁ δῆμος εἰσέχω , καί αὐτίκα μέν πρός ὁ πύλη δύο ὁ πολίτης ἀποσφάζω , ἔπειτα πρός ἁρπαγή τρέπω ὅπλον τε καί ἵππος . Απόκαυκος γάρ καί ὁ ἄλλος , ὅτι ἁλίσκομαι ὁράω , ἐπεί μή φεύγω εἰμί , ὁ ἵππος ἀποβαίνω καί ἀποδύω ὁ ὅπλον κατακρύπτω , λανθάνω δέ ὀλίγος , ὁ πλείων δέ ἀποδύω καταλείπω γυμνός . Κωκαλᾶς δέ καί Παλαιολόγος περιποιέω ὁ στρατιώτης καί κελεύω μή ἀποδύω · ἅμα δέ καί ὁ ἵππος εὑρίσκω παρέχω ἕκαστος , ἀμείβω ὁ προδοσία , ἅμα δέ ὅτι καί Ὅρκος αὐτός πρότερος παρέχω , ὡς οὐδείς πείθω δεινός , εἄν ὁ ἄλλος προδίδωμι . οὗτος μέν οὖν ὁ Καντακουζηνός ὁ βασιλεύς μέρος προδίδωμι ὑπό ὁ στρατιά ἡσσάομαι κατά κράτος . Κωκαλᾶς δέ καί Παλαιολόγος ὁ μέν δῆμος ἐξελαύνω ὁ ἄκρος · ἤδη γάρ διαρπάζω καί ὁ ὁ ἐγχώριος , αὐτός δέ περιμένω ἄχρι νύξ , ὁ μέν στρατιώτης πᾶς οἴκαδε ἀποπέμπω καί τις ὁ Φίλων αὐτός διασῴζω · Ἀπόκαυκος δέ καί ὁ πολίτης ὀλίγος μικρός ἑκατόν κατακλείω ἐν δεσμωτήριον πρός ὁ ἀκρόπολις καί φρουρά ἐφίστημι αὐτός . ἅμα δέ ἠώς εἰς ὁ ἔπειμι καί ὁ ἐκ Βερροίας στρατία πάρειμι . ἐπεί δέ πυνθάνομαι , ὡς ἁλίσκομαι ὅς ἥκω συμμαχέω , κατατρέχω ληΐζομαι τις ὀλίγος , καί ἀναστρέφω εἰς ὁ οἰκίον . περί μέσος δέ ἡμέρα φήμη τις προσπίπτω ἀθρόος πρός ὁ πόλις , ὡς ὁ δεσμώτης πάλιν ὁ ἄκρος κατέχω ὁ ἐκ Βερροίας στρατία εἰσδέχομαι . λέγω δέ , ὡς ὁ Ζηλωτής τις ὁ τοιοῦτος καταψεύδομαι ἐπί ὁ ἀποκτείνω ὁ δεσμώτης , καί ὁ δῆμος αὖθις ὁ ὅπλον ἀναλαμβάνω χωρέω πρός ὁ ἄκρος ὑπό τε θυμός καί οἶνος στρατηγέω . ὁ πρός ὁ ἄκρος δέ δείδω ὁ ἔφοδος ὁ δῆμος , μή ὁ εἰμί ἔνδον διαρπάζω γίγνομαι , ἀποκλείω ὁ πύλη · ἀναβαίνω δέ ἐπί ὁ τεῖχος δήω μή διαφθείρω σφεῖς , ὡς πᾶς ποιέω ὁ κελεύω . ὁ δέ κελεύω ὁ δεσμώτης ἄγω καί κατακρημνίζω πρός αὐτός , καί αὐτίκα ὁ δεσμώτης ἄγω γυμνός . καί πρῶτος μέν Απόκαυκος κατακρημνίζω · οὗτος δέ συμβαίνω ὀρθός ἵστημι καί μένω ἐπιπολύ , μηδείς προσάπτω τολμάω . ἔπειτα τις προσέρχομαι ὁ Ζηλωτής , καί μαλακία ὁ ἄλλος κατηγορέω , ἀποτέμνω αὐτός ὁ κεφαλή μάχαιρα . εἶτα καί ὁ ἄλλος περιίστημι κατατιτρώσκω ὁ σῶμα ὅλος . ἔπειτα καί ὁ ἄλλος ῥίπτω ἀπό ὁ τεῖχος , ἀπαιτέω ὀνομαστί ὁ Ζηλωτής , οὐ ἐπί εἷς τόπος , ἀλλά ἐπί πλείων . καί ὁ δῆμος θηριώδης καί ἀπάνθρωπος κατακοντίζω περιίστημι · ἔνιοι δέ ἀποτέμνω καί κεφαλή , καί πᾶς οὕτως ὠμός ἀποκτείνω πλήν ὀλίγος λίαν , ἕ ὑπό ὁ ὁ ἄκρος οἰκέω κατακρύπτω . πάρειμι δέ καί Κωκαλᾶς καί Παλαιολόγος ἀποσφάζω , καί δοκέω μέν πρός ὁ πράσσω δυσχεραίνω , ἀνακόπτω μέντοι ὁ ὁρμή ὁ δῆμος ὑποκρίνομαι μή δύναμαι · ἔπειτα ἐκεῖθεν ὁ δῆμος τρέπω πρός ὁ οἰκίον καί ἀποκτείνω καί ἄλλος τις ὁ πολίτης · ἔρχομαι δέ καί πρός ὁ οἰκίον Κωκαλᾶ , ὁ Ζηλωτής ἐνάγω , ὁ Φαρμάκης αἰτέω ἐκεῖ κατακρύπτω ὑπό ἐκεῖνος · ὅς Κωκαλᾶ ὁ γυνή ἀδελφός συνοικέω , μέγας δέ δύναμαι παρά Ἀπόκαυκος ἄρχω καί πλεῖστος κακόω ὁ Ζηλωτής . δείδω δέ ἐκεῖνος , μή ὑπό ὁ δῆμος διαφθείρω , παραδίδωμι ὁ συγγενής , καί ἀναιρέω εὐθύς ὑπό ὁ δῆμος . λέγω δέ καί στέαρ ἀνθρώπινος ἅπτω τις ὁ ὁ δῆμος τότε . ἀνατέμνω γάρ ὁ ἀποκτείνω , ὁ ἔγκατα ἐκχέω . ὅς τις ὑπό ἄκρος ἀναισθησία καί ἀναλγησία στέαρ συνάγω οἴκαδε ἀπάγω · ὁ γυνή δέ μή οἶδα ὅθεν εἰμί , νομίζω τις ἕτερος εἰμί ζῷον , ἥδυσμα ὁ χύτρα προσεμβάλλω , μετά δέ ὁ ἐσθίω αἰσθάνομαι , ὁ ἀνήρ ὡς εἰμί ἀνθρώπινος εἶπον . οὗτος μέν ὁ Θεσσαλονίκη προσχωρέω βασιλεύς ἑκών , καί πάλιν εἰς ὁ πόλεμος ἐκτρέπω ὑπό Παλαιολόγος καί Κωκαλᾶ , καί τοιοῦτος τολμάω πᾶς ὑπερβαίνω ὠμότης , καί ὁ Καντακουζηνός ὁ βασιλεύς σκάφος αὔτανδρος καταδύω . ἐκεῖνος δέ μετά ὁ ἐν Ἁδριανούπολις ὁ ἴδιος στεφηφορία ἑορτή Ματθαῖος μέν ὁ υἱός καταλείπω ἐπί ὁ Θρᾴκη ἔχω στρατία , ὁ τε πόλις πολιορκέω ὁ Βατάτζης συναφίστημι , καί Ἱέραξ ἀνθίστημι · ἵημι γάρ ἐκ Βυζάντιον στρατιώτης ὀλίγος ἔχω ἐπί ἐκεῖνος ὁ πόλις στρατηγός · ὅς καί συμβάλλω ὁ ὁ βασιλεύς νικάω υἱός μόλις διαδιδράσκω ὁ ἁλίσκομαι · ὁ γάρ σύνειμι πᾶς ὁ μέν πίπτω , ὁ δέ ἁλίσκομαι παρά ὁ μάχη . ἔπειτα δέ καί ὁ πόλις παρίστημι καί ὑπάγω ὁ πατήρ βιάζομαι ὁ ὅπλον .