joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen4.35
λεʹ . Τὸτε δὲ τοῦ νέου βασιλέως ἐκ τῆς Αἴνου πρὸς Τένεδον τὴν νῆσον περαιωθέντος , αἱ ὑπ' ἐκείνῳ τελοῦσαι πόλεις πᾶσαι προσεχώρουν βασιλεῖ τῷ Καντακουζηνῷ , ἃς καὶ καθίστη περιιὼν , καὶ ἄρχοντας ἐφίστη τοὺς δοκοῦντας μάλιστα αὐτῷ προσέχειν . βασιλεὺς δὲ ὁ νέος τριήρη μίαν ἐφοπλίσας καὶ μονήρεις οὐ πολλὰς , ἐπὶ Βυζάντιον ἀφῖκτο , πολλὴν πρόνοιαν ποιούμενος ἀγνοηθῆναι . ἤλπιζε γὰρ , εἰ μόνον πύθοιντο οἱ φίλοι ἥκοντα , εἰσδέξεσθαι τῇ πόλει , πείσαντες τὸν δῆμον . ἦσαν γὰρ οὐ Βυζαντίου μόνον , ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων πόλεων οἱ δῆμοι μάλιστα πρὸς τὸν νέον βασιλέα εὔνως ἔχοντες . ἡ μὲν οὖν ἐκείνου ἔφοδος ἠγγέλλετο περὶ ὄρθρον , καὶ θροῦς κατὰ τὴν πόλιν ᾖρτο καὶ τάραχος οὐκ ὀλίγος . Εἰρήνη δὲ ἡ βασιλὶς οὐδενὸς ἠμέλει τῶν δεόντων , ἀλλ' αὐτίκα τῶν τε συγγενῶν καὶ φίλων τοὺς πιστοτάτους καὶ τοὺς σφίσι μάλιστα προσέχοντας μεταπεμψαμένη , ἐπέτρεπε τὴν φυλακὴν τῆς πόλεως , ἐκέλευέ τε μετὰ τῆς στρατιᾶς περιιόντας δεδίττεσθαι τὸν δῆμον καὶ πᾶσαν εἴσοδον ἀπείργειν τῷ νέῳ βασιλεῖ . οἱ μὲν οὖν ἐποίουν κατὰ τὰ κεκελευσμένα , καὶ οἱ τῷ νέῳ βασιλεῖ προσέχοντες οὐδὲν ἐνεωτέριζον , δείσαντες τὸν κίνδυνον , ἀλλὰ συμπεριῄεσαν καὶ αὐτοὶ τοῖς ἄλλοις καὶ παρείχοντο προθυμοτάτους ἑαυτοὺς πρὸς τῆς πόλεως τὴν φυλακὴν ἕνεκα τοῦ μὴ ὑποπτευθῆναι . βασιλεὺς δὲ ὁ νέος ἐπειδὴ τῶν ἐλπίδων διημάρτανε , κύκλῳ τὴν πόλιν περιπλεύσας , ἔπειτα ἐγγὺς Γαλατᾶ ἀντικρὺ προσέσχε Βυζαντίου καὶ ἀπέβαινεν ἐκεῖ · αὐλισάμενος δὲ ἐκεῖ καὶ τὴν ἐπιοῦσαν νύκτα , εἰς τὴν ὑστεραίαν ἅμα ἕῳ εἰς Τένεδον ἀπῇρεν αὖθις . κατὰ δὲ τὴν ἀναχώρησιν οἱ ἐκ τῆς βασιλικῆς τριήρεως πολλὰς Καντακουζηνοῦ τοῦ βασιλέως καὶ ὡς μάλιστα ἀσέμνους κατέχεον τὰς ὕβρεις καὶ οὐδὲν ἀποδεούσας τῶν παρὰ Ἀποκαύκου τοῦ μεγάλου δουκὸς κατὰ τὸν χρόνον τοῦ πολέμου τετολμημένων . ἃ μάλιστα ἐλύπησε πυθόμενον τὸν βασιλέα , οὐκ ἂν εἰς τοσοῦτον ἐξενεγκεῖν τὸν νέον οἰηθέντα βασιλέα ἀτοπίας , εἰ μὴ ἄσπονδον ἐσκέψατο τὸν πρὸς αὐτὸν πόλεμον διατηρεῖν . ὁ μέντοι νέος βασιλεὺς τὰ τοιαῦτα ἐγκαλούμενος ὕστερον ὑπὸ τοῦ κηδεστοῦ , ἰσχυρίζετο οὐδὲν εἰδέναι τῶν γεγενημένων , ἀλλὰ παρὰ τὴν κοίλην ὄντος ναῦν καὶ τῶν λεγομένων οὐδενὸς ἀκούειν ὑπὸ τοῦ ῥοθίου συγχωρουμένου , ἀτακτοῦν τὸ ναυτικὸν ἐτράπη πρὸς τὰς ὕβρεις . ταῦτα μὲν οὖν ὀλίγῳ ὕστερον εἰρήσεται . τότε δὲ ἐπεὶ εἰς Τένεδον ἐκεῖνος ἐπανῆκε , βασιλίδα Ἑλένην τὴν γυναῖκα ἔχων καὶ Μανουὴλ τὸν παῖδα , ἦλθεν εἰς Θεσσαλονίκην . Καντακουζηνὸς δὲ ὁ βασιλεὺς περὶ Βήραν διατρίβων , ἐπεὶ πύθοιτο τὸν γαμβρὸν ἐπὶ Βυζάντιον ἐλθόντα , κατὰ τάχος ἐπ' ἐκεῖνον ᾔει , καὶ αὐτὸς στρατιάν τε ἄγων οὐκ ὀλίγην καὶ Ματθαῖον συνεπόμενον ἔχων τὸν υἱόν . βασιλέα μὲν οὖν οὐχ εὗρε τὸν γαμβρὸν , εἰς Τένεδον κατὰ τάχος ἀπηρκότα καὶ αὐτὸν , σύγχυσιν δὲ καὶ ταραχὴν οὐκ ὀλίγην ἐν τοῖς ἐπιφανεστέροις μάλιστα ἐγηγερμένην . εἰς τρίτην γὰρ ἡμέραν μετὰ τὴν ἐπιδημίαν πάντες ἐκ συνθήματος γενόμενοι ἐν βασιλείοις , ἀγνοεῖν ἔφασαν πρὸς βασιλέα , ὅ,τι βούλοιτο αὐτῷ ἡ πρὸς τοσοῦτον ἐφ' ἑκάτερα ῥοπὴ , ὥστε μηδ' αὐτοὺς εἰδέναι ἔχειν , ὁποτέρῳ πρόσθοιντο . εἰ μὲν γὰρ ἐκ τρόπου παντὸς βασιλέα τὸν νέον Ἰωάννην ἔγνωκε κληρονόμον ἀποδεικνύειν τῆς Ρωμαίων ἡγεμονίας , τί μὴ καὶ αὐτοῖς κατάδηλον ποιεῖ , ὥστε μήτε πολεμεῖν , ἀλλὰ καὶ θεραπεύειν μέλλοντας ὀλίγῳ ὕστερον εἶναι ὑπ' ἐκεῖνον ; ἀνόητον γὰρ ἂν εἴη καὶ τῶν ἀτοπωτάτων , ἀγνωμονεῖν πρὸς τὸν δεσπότην καὶ πολεμίους φαίνεσθαι , ἐξ ὧν ἐκεῖνον μὲν οὐ δυνήσονται διαφθερεῖν , αὐτοῦ συναιρομένου καὶ τῆς ἀρχῆς παραχωροῦντος ἑκοντὶ , σφᾶς δὲ αὐτοὺς καὶ τέκνα καὶ οἰκείους βλάψουσι τὰ μέγιστα , πολέμιοι ἀναφανέντες , ᾧ δουλεύειν ἕξουσιν ἀνάγκην . εἰ δ' αὐτός τε πολέμιον ἡγεῖται κἀκείνους προθύμως βούλεται συμπολεμεῖν αὐτῷ , ἐλπίδα τινὰ βεβαίαν δέον πρὸς τὰ μέλλοντα παρέχεσθαι , ᾗ πεισθέντες ἐκείνῳ πολεμήσουσι προθύμως . αὕτη δ' ἂν εἴη τὸ Ματθαῖον τὸν υἱὸν ἀποδεικνύειν βασιλέα , ὡς οὕτω πᾶσαν ἀμφιβολίαν ἀποθησομένων καὶ προθύμως τῷ νέῳ βασιλεῖ πολεμησόντων , ἐλπίδα βεβαίαν ἤδη κεκτημένων , ὡς ἢ κρατήσαντες τῶν πολεμίων διὰ βίου βασιλέας αὐτὸν ἕξουσι καὶ τὸν υἱὸν , ἢ καὶ αὐτοὶ κρατηθέντων συνδιαφθαρήσονται αὐτῶν . οἱ μὲν οὖν ἐν τέλει τοιαῦτα εἶπον , βασιλεὺς δὲ « τὴν μὲν ἀξίωσιν ὑμῶν , ὡς δικαία τε » εἶπε « καὶ νοῦν ἔχουσα , καὶ ἀναγκαῖον εἰδέναι , ὅτῳ προσθεμένους χρὴ ἑτέρῳ πολεμεῖν , οὐκ ἂν ἀρνηθείην οὐδ' αὐτός . τὸν μὲν γὰρ ἄλλον ἅπαντα χρόνον εὐθὺς μετὰ τὸ ἡμᾶς τῶν πολεμίων περιγεγενῆσθαι καταλελυκέναι τε τὸν πόλεμον , συμβάσεις θεμένους πρὸς Ἄνναν τὴν βασιλίδα καὶ βασιλέα τὸν ἐμὸν γαμβρὸν , αὐτὸς ἠνάγκαζον ὑμᾶς δεσπότην ἐκεῖνον καὶ βασιλέα καὶ εἰδέναι καὶ νομίζειν · καὶ οὐκ ἐν ἀποῤῥήτῳ μόνον , ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πολλῶν πολλάκις τὸν νέον βασιλέα , καὶ περιόντος καὶ μετὰ τὴν τελευτὴν ἐμοῦ , τῆς Ρωμαίων διάδοχον βασιλείας ἔσεσθαι ἀπεφθεγγόμην . νυνὶ δ' αὐτὰ τὰ πράγματα ἐμέ τε ἠνάγκασαν ἑτέρως πράττειν , ἢ ὡς ἠβουλόμην , καὶ ὑμῖν εἰκὸς μεγάλας τὰς ἀπορίας ἐμποιεῖν . εἰ μὲν οὖν περί τινων οὐδένων καὶ εὐκαταφρονήτων ὁ λόγος ἦν , οὐδὲν ἦν ἔργον φθέγγεσθαι νῦν τὸ παραστὰν , ὡς ὀλίγης βλάβης ἐσομένης ἐκ τοῦ μὴ μετ' εὐβουλίας , ἀλλ' ἀπερισκέπτως φθέγξασθαι τὸ προστυχόν . ἐπεὶ δὲ περὶ τῶν παρ' ἡμῖν μεγίστων , τί γὰρ ἂν εἴη μεῖζον ; δέον πρότερον πολλὰ πολλάκις σκεψαμένους , οὕτω πρὸς ὑμᾶς ἅττα ἂν λυσιτελῆ καὶ δίκαια νομίζωμεν διεξιέναι . οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὑμεῖς αὐτοὶ καὶ ἰδίᾳ ἕκαστος καὶ πάντες κοινῇ περὶ τοῦ πράγματος πολλὴν ἐξέτασιν καὶ βάσανον ποιούμενοι , οὕτω παρασκευάσασθε , ὡς γνώμην ἕκαστος εἰσοίσων , ἣν ἂν οἴοιτο καὶ κοινῇ τοῖς πράγμασι Ρωμαίων καὶ ὑμῖν ἰδίᾳ λυσιτελήσουσαν ἑκάστῳ . » ὁ μὲν οὖν σύλλογος οὕτω διελέλυτο , βασιλέως ὑπερθεμένου τὴν πρὸς τὴν τῶν συγκλητικῶν ἀξίωσιν ἀπολογίαν .
Lemmas: λαός . τότε δέ ὁ νέος βασιλεύς ἐκ ὁ Αἶνος πρός Τένεδος ὁ νῆσος περαιόω , ὁ ὑπό ἐκεῖνος τελέω πόλις πᾶς προσχωρέω βασιλεύς ὁ Καντακουζηνός , ὅς καί καθίστημι περίειμι1 , καί ἄρχω ἐφίστημι ὁ δοκέω μάλιστα αὐτός προσέχω . βασιλεύς δέ ὁ νέος τριήρης εἷς ἐφοπλίζω καί μονήρης οὖον πολύς , ἐπί Βυζάντιον ἀφικνέομαι , πολύς πρόνοια ποιέω ἀγνοέω . ἐλπίζω γάρ , εἰμί μόνος πυνθάνομαι ὁ φίλος ἥκω , εἰσδέχομαι ὁ πόλις , πείθω ὁ δῆμος . εἰμί γάρ οὖον Βυζάντιον μόνος , ἀλλά καί ὁ ἄλλος πόλις ὁ δῆμος μάλιστα πρός ὁ νέος βασιλεύς εὔνως ἔχω . ὁ μέν οὖν ἐκεῖνος ἔφοδος ἀγγέλλω περί ὄρθρος , καί θρόος κατά ὁ πόλις ἀείρω καί τάραχος οὐ ὀλίγος . Εἰρήνη δέ ὁ βασιλίς οὐδείς ἀμελέω ὁ δήω , ἀλλά αὐτίκα ὁ τε συγγενής καί Φίλων ὁ πιστός καί ὁ ὅς μάλιστα προσέχω μεταπέμπω , ἐπιτρέπω ὁ φυλακή ὁ πόλις , κελεύω τε μετά ὁ στρατιά περίειμι δειδίσσομαι ὁ δῆμος καί πᾶς εἴσοδος ἀπείργω ὁ νέος βασιλεύς . ὁ μέν οὖν ποιέω κατά ὁ κελεύω , καί ὁ ὁ νέος βασιλεύς προσέχω οὐδείς νεωτερίζω , δείδω ὁ κίνδυνος , ἀλλά συμπερίειμι καί αὐτός ὁ ἄλλος καί παρέχω πρόθυμος ἑαυτοῦ πρός ὁ πόλις ὁ φυλακή ἕνεκα ὁ μή ὑποπτεύω . βασιλεύς δέ ὁ νέος ἐπεί ὁ ἐλπίς διαμαρτάνω , κύκλος ὁ πόλις περιπλέω , ἔπειτα ἐγγύς Γαλατά ἀντικρύ προσέχω Βυζάντιον καί ἀποβαίνω ἐκεῖ · αὐλίζομαι δέ ἐκεῖ καί ὁ ἔπειμι νύξ , εἰς ὁ ὑστεραῖος ἅμα ἠώς εἰς Τένεδος ἀπαίρω αὖθις . κατά δέ ὁ ἀναχώρησις ὁ ἐκ ὁ βασιλικός τριήρης πολύς Καντακουζηνός ὁ βασιλεύς καί ὡς μάλιστα ἄσεμνος καταχέω ὁ ὕβρις καί οὐδείς ἀποδέω ὁ παρά Ἀπόκαυκος ὁ μέγας δούξ κατά ὁ χρόνος ὁ πόλεμος τολμάω . ὁ μάλιστα λυπέω πυνθάνομαι ὁ βασιλεύς , οὐ εἄν εἰς τοσοῦτος ἐκφέρω ὁ νέος οἴομαι βασιλεύς ἀτοπία , εἰμί μή ἄσπονδος σκέπτομαι ὁ πρός αὐτός πόλεμος διατηρέω . ὁ μέντοι νέος βασιλεύς ὁ τοιοῦτος ἐγκαλέω ὕστερος ὑπό ὁ κηδεστής , ἰσχυρίζομαι οὐδείς οἶδα ὁ γίγνομαι , ἀλλά παρά ὁ κοῖλος εἰμί ναῦς καί ὁ λέγω οὐδείς ἀκούω ὑπό ὁ ῥόθιος συγχωρέω , ἀτακτέω ὁ ναυτικόν τρέπω πρός ὁ ὕβρις . οὗτος μέν οὖν ὀλίγος ὕστερος εἴρω . τότε δέ ἐπεί εἰς Τένεδος ἐκεῖνος ἐπανίημι , βασιλίς Ἑλένη ὁ γυνή ἔχω καί Μανουήλ ὁ παῖς , ἔρχομαι εἰς Θεσσαλονίκη . Καντακουζηνός δέ ὁ βασιλεύς περί Βήρας διατρίβω , ἐπεί πυνθάνομαι ὁ γαμβρός ἐπί Βυζάντιον ἔρχομαι , κατά τάχος ἐπί ἐκεῖνος ἔρχομαι , καί αὐτός στρατιά τε ἄγω οὐ ὀλίγος καί Ματθαῖος συνέπομαι ἔχω ὁ υἱός . βασιλεύς μέν οὖν οὐ εὑρίσκω ὁ γαμβρός , εἰς Τένεδος κατά τάχος ἀπαίρω καί αὐτός , σύγχυσις δέ καί ταραχή οὐ ὀλίγος ἐν ὁ ἐπιφανής μάλιστα ἐγείρω . εἰς τρίτος γάρ ἡμέρα μετά ὁ ἐπιδημία πᾶς ἐκ σύνθημα γίγνομαι ἐν βασίλειος , ἀγνοέω φημί πρός βασιλεύς , ὅστις βούλομαι αὐτός ὁ πρός τοσοῦτος ἐπί ἑκάτερος ῥοπή , ὥστε μηδέ αὐτός οἶδα ἔχω , ὁπότερος προστίθημι . εἰμί μέν γάρ ἐκ τρόπος πᾶς βασιλεύς ὁ νέος Ἰωάννης γιγνώσκω κληρονόμος ἀποδείκνυμι ὁ Ῥωμαῖος ἡγεμονία , τίς μή καί αὐτός κατάδηλος ποιέω , ὥστε μήτε πολεμέω , ἀλλά καί θεραπεύω μέλλω ὀλίγος ὕστερος εἰμί ὑπό ἐκεῖνος ; ἀνόητος γάρ εἄν εἰμί καί ὁ ἄτοπος , ἀγνωμονέω πρός ὁ δεσπότης καί πολέμιος φαίνω , ἐκ ὅς ἐκεῖνος μέν οὖον δύναμαι διαφθείρω , αὐτός συναίρω καί ὁ ἀρχή παραχωρέω ἑκοντί , σφεῖς δέ αὐτός καί τέκνον καί οἰκεῖος βλάπτω ὁ μέγας , πολέμιος ἀναφαίνω , ὅς δουλεύω ἔχω ἀνάγκη . εἰμί δέ αὐτός τε πολέμιος ἡγέομαι ἐκεῖνος προθύμως βούλομαι συμπολεμέω αὐτός , ἐλπίς τις βέβαιος δήω πρός ὁ μέλλω παρέχω , ὅς πείθω ἐκεῖνος πολεμέω προθύμως . οὗτος δέ εἄν εἰμί ὁ Ματθαῖος ὁ υἱός ἀποδείκνυμι βασιλεύς , ὡς οὗτος πᾶς ἀμφιβολία ἀποτίθημι καί προθύμως ὁ νέος βασιλεύς πολεμέω , ἐλπίς βέβαιος ἤδη κτάομαι , ὡς ἢ κρατέω ὁ πολέμιος διά βίος βασιλεύς αὐτός ἔχω καί ὁ υἱός , ἢ καί αὐτός κρατέω συνδιαφθείρω αὐτός . ὁ μέν οὖν ἐν τέλος τοιοῦτος εἶπον , βασιλεύς δέ « ὁ μέν ἀξίωσις σύ , ὡς Δίκαιος τε » εἶπον « καί νόος ἔχω , καί ἀναγκαῖος οἶδα , ὅστις προστίθημι χρή ἕτερος πολεμέω , οὐ εἄν ἀρνέομαι οὐδέ αὐτός . ὁ μέν γάρ ἄλλος ἅπας χρόνος εὐθύς μετά ὁ ἐγώ ὁ πολέμιος περιγίγνομαι καταλύω τε ὁ πόλεμος , σύμβασις τίθημι πρός Ἄννα ὁ βασιλίς καί βασιλεύς ὁ ἐμός γαμβρός , αὐτός ἀναγκάζω σύ δεσπότης ἐκεῖνος καί βασιλεύς καί οἶδα καί νομίζω · καί οὐ ἐν ἀπόρρητος μόνος , ἀλλά καί ἐπί πολύς πολλάκις ὁ νέος βασιλεύς , καί περίειμι καί μετά ὁ τελευτή ἐγώ , ὁ Ῥωμαῖος διάδοχος βασίλεια εἰμί ἀποφθέγγομαι . νυνί δέ αὐτός ὁ πρᾶγμα ἐγώ τε ἀναγκάζω ἑτέρως πράσσω , ἢ ὡς βούλομαι , καί σύ εἰκός μέγας ὁ ἀπορία ἐμποιέω . εἰμί μέν οὖν περί τίνω οὐδείς καί εὐκαταφρόνητος ὁ λόγος εἰμί , οὐδείς εἰμί ἔργον φθέγγομαι νῦν ὁ παρίστημι , ὡς ὀλίγος βλάβη εἰμί ἐκ ὁ μή μετά εὐβουλία , ἀλλά ἀπερισκέπτως φθέγγομαι ὁ προστυγχάνω . ἐπεί δέ περί ὁ παρά ἐγώ μέγας , τίς γάρ εἄν εἰμί μείζων ; δήω πρότερος πολύς πολλάκις σκέπτομαι , οὗτος πρός σύ ὅστις εἄν λυσιτελής καί Δίκαιος νομίζω διεξιέναι . οὖον μήv ἀλλά καί σύ αὐτός καί ἴδιος ἕκαστος καί πᾶς κοινός περί ὁ πρᾶγμα πολύς ἐξέτασις καί βάσανος ποιέω , οὗτος παρασκευάζω , ὡς γνώμη ἕκαστος εἰσφέρω , ὅς εἄν οἴομαι καί κοινός ὁ πρᾶγμα Ῥωμαῖος καί σύ ἴδιος λυσιτελέω ἕκαστος . » ὁ μέν οὖν σύλλογος οὗτος διαλύω , βασιλεύς ὑπερτίθημι ὁ πρός ὁ ὁ συγκλητικός ἀξίωσις ἀπολογία .