joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen1.56
μζʹ . « Καὶ βουλομένῳ μοι πάνυ ἡ πρὸς ἐμὲ ἄφιξις γεγένηται ὑμῶν , καὶ εὐχῆς ἔργον ἡγοῦμαι τὸ καὶ ὁπωσοῦν ὑπὲρ ὧν κατηγοροῦμαι καιρόν τινα εὑρήσειν ἀπολογίας . οὐ δίκαιον δὲ ἡγοῦμαι , οὔτε μήν τινα λόγον σῶζον , ἐμὲ μὲν πολλάκις τῆς εἰς τὸν βασιλέα αἰδοῦς καὶ εὐπειθείας αὐτοῖς ἔργοις ἐναργεῖς παρέχεσθαι τὰς ἀποδείξεις , τῆς ἴσης δὲ εὐνοίας οὐδὲ λόγοις γοῦν ψιλοῖς ἀξιοῦσθαι παρ' αὐτοῦ . καίτοι γε ἐχρῆν πρὸς τὰς πράξεις τὰς ἐμὰς τοὺς τῶν συκοφαντῶν παραβάλλοντα λόγους , ἢ κολάζειν αὐτοὺς ἀξίως τῆς κακουργίας ἑαυτῶν , ὡς ἂν αὐτοί τε παύοιντο συκοφαντοῦντες καὶ τοῖς ἄλλοις εἶεν παράδειγμα σωφροσύνης , ἢ , τό γε δεύτερον , αὐτοῖς μὲν σφοδρῶς ἐπιπλήττειν καὶ ἐπιτιμᾷν τοῦ τοιαῦτα ἕνεκα τολμᾷν · βεβαίαν δὲ καὶ ἡδρασμένην τὴν εἰς ἐμὲ εὔνοιαν τηρεῖν , ὅπερ ἔφην , ἐκ τῶν ἔργων σαφεῖς ἔχοντα τὰς ἀποδείξεις , ὡς εὐνούστατος ἐγὼ περὶ αὐτὸν καὶ τὴν παιδὶ πρέπουσαν ἀγαθῷ πρὸς πατέρα αἰδῶ τε καὶ εὐπείθειαν καὶ δουλείαν ἀποσώζων . ἐπεὶ δὲ τοῦτο μὲν τὴν ἐναντίαν ᾗ προσῆκεν εἴληχε τάξιν , καὶ τὰ μὲν ἡμέτερα ἔργα τῆς βασιλέως ἐξεῤῥύηκε μνήμης παντελῶς · οἷς δὲ ἔργον ἐπιμελὲς , ἡμᾶς ἀλλήλοις διαβάλλοντας , τῇ κοινῇ λυμαίνεσθαι Ρωμαίων εὐδαιμονίᾳ , τοῖς λόγοις κατάκρας ἑάλω , τί λοιπὸν ἢ σφόδρα μὲν ἀλγῆσαι ἐφ' οἷς παρ' ἀξίαν ἀτυχῶ , συγγνώμην δὲ πρὸς πατρὸς καὶ τῶν διαβολῶν ἕνεκα αἰτεῖν , ἢ , τό γε δεύτερον , βάσανον καὶ δίκην ἐφ' οἷς ἀδίκως ἐγκαλοῦμαι ; ὃ δὴ καὶ διετέλεσα ποιῶν , εἰς ἑξηκοστὴν τήνδε ἡμέραν ἢ καὶ μᾶλλον ὑπαίθριος ταλαιπωρῶν μετὰ τουτωνὶ πάντων ὧν ἄγω , ἐν ὥρᾳ μάλιστα χειμῶνος , καθάπερ δὴ ἴστε καὶ αὐτοί . ἦν μὲν οὖν κράτιστον , ἐπὶ βασιλέως αὐτοῦ , παρόντος καὶ πατριάρχου καὶ τοῦ κοινοῦ τῶν Ρωμαίων παντὸς , ποιεῖσθαι τὰς ἀπολογίας , ἵν' ἢ διαφυγὼν τὰς αἰτίας , πᾶσι καταστήσω ἐμφανὲς , ὡς βιαιότατα καὶ ἄδικα ὑπὸ τῶν συκοφαντούντων ὑπομένω , ἢ ἁλοὺς ταῖς ἁπάντων ψήφοις ἀδικῶν , μηκέτι δύνωμαι πρὸς ἀναβολὰς χωρεῖν μηδ' ἔφεσιν ζητεῖν , ὡς ἢ πρὸς χάριν ἢ πρὸς φιλονεικίαν ὑπὸ τῶν δικασάντων καταψηφισθεὶς , ἀλλὰ τὴν ἀξίαν δίκην δῶ . ἐπειδὴ δὲ οὕτω δεῖν εἶναι κέκρικεν ὁ βασιλεὺς , χάριτας μὲν πολλὰς ὁμολογῶ τῷ πάντων βασιλεύοντι θεῷ , ὅτι καιρὸν παρέσχεν ἀπολογίας , οὐχ ἧττον δὲ βασιλεῖ τε καὶ πατριάρχῃ , τῷ μὲν πείσαντι τὴν ἐξέτασιν , τῷ δὲ πεισθέντι · καὶ ὑμῖν τοῖς ἀφιγμένοις ἕνεκα τῶν πόνων . δέομαι δὲ ὑμῶν , μὴ ὡς βασιλεῖ μοι προσέχειν ἐπὶ τῆς δίκης ταυτησὶ , μηδέ τι ὧν ἂν καταγνώσησθε διὰ τὸ ἀξίωμα συγχωρεῖν , ἀλλ' ἀπαραιτήτως ἐφ' οἷς ἂν οἴησθε καταψηφίζεσθαι ἀδικεῖν . ἂν μέντοι μεταξὺ ἀπολογούμενος ἀνάγκῃ γε οὐ γὰρ ἑκοντὶ πρὸς τοιούτους ἄν ποτε ἦλθον λόγους τὸν βασιλέα καὶ πάππον τὸν ἐμὸν ἀποφαίνω ἀδικοῦντα καὶ ἐπιορκοῦντα , μήτ' ἐμοὶ λογίζεσθαι ἀλλ' αὐτῇ τῇ τοῦ πράγματος δέομαι φύσει τοὺς λόγους μήτ' αὐτοὺς ψῆφον ἐξάγειν , ἀλλ' ἐμοὶ μὲν κριτὰς καθῆσθαι , ἐκείνῳ δὲ ἀκροατὰς καὶ μόνον . ἐπεὶ δέ με ἐκελεύσατε ἀπολογεῖσθαι , ἀναγκαῖον τοὺς κατηγοροῦντας πρῶτον τὰ ἐγκλήματα εἰς μέσον ἄγειν , ὡς ἂν ἐφεξῆς αὐτὸς ποιῶμαι τὰς ἀπολογίας . » Βασιλεὺς μὲν οὖν τοιαῦτα εἶπεν · οἱ δικασταὶ δὲ ἐπαινέσαντες τοὺς λόγους , τὰ ἐγκλήματα ἐκέλευον τοὺς ἐπιτετραμμένους εἰς μέσον ἄγειν . καὶ παρελθόντες εἰς μέσους ὅ , τε δικαιοφύλαξ καὶ ὁ τῶν Μογλαίνων ἐπίσκοπος , διεξῄεσαν πάντα καθ' ἕν . ἀπολογουμένου δὲ βασιλέως , βέβαιον μὲν οὐδὲν ἐδόκουν ἔχειν , οὐδ' ἀπόδειξιν ἐναργῆ οὔτ' ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων , οὔτε μὴν ἐκ μαρτυρίας τινός · ἐδόκουν δὲ ἐξ ὑποψίας μᾶλλον ἢ ἀληθείας συνειλέχθαι . τελευταῖον δὲ τόδε εἶπον · « ἐν τοῖς ὅρκοις τοῖς ἐπὶ τῇ εἰρήνῃ γεγραμμένοις γέγραπται καὶ τοῦτο , τὸ τὸν μὲν βασιλέα τὸν πάππον τὸν σὸν τὴν διοίκησιν πᾶσαν ἔχειν καὶ ἡγεμονίαν τῆς ἀρχῆς , σὲ δὲ ὑπ' αὐτὸν τελεῖν καὶ τὰ προσταττόμενα ἐκπληροῦν · τὸν δὲ παρὰ ταῦτα ποιοῦντα , ἐπίορκον καὶ ἄδικον εἶναι . σὺ δὲ , μήτ' ἐπιτρέψαντος μήτε μὴν εἰδότος βασιλέως , ἀπὸ τῶν τοὺς δημοσίους πραττόντων φόρους ἀφείλου βίᾳ χιλιάδας τέτταρας χρυσίου . » « ὅτι μὲν τὰ χρήματα ἀφειλόμην , οὐδ' αὐτὸς ἂν ἀρνηθείην » εἶπεν ὁ βασιλεὺς , οὐκ ἐπιωρκηκέναι δὲ , οὐδ' ἀναίσχυντος καὶ καταφρονητὴς διὰ τοῦτο δίκαιος κρίνεσθαι βασιλέως . « αἰνίγματι λέγεις ὅμοιον » οἱ δικάζοντες εἶπον « εἰ μηδὲν πράττειν ἐπὶ τῶν ὅρκων παρὰ γνώμην βασιλέως γεγραμμένου , αὐτὸς τὰ χρήματα βασιλέως ἄκοντος λαβὼν , μηδὲ τοὺς ὅρκους παραβεβηκέναι φαίης . ἢ γὰρ οὐ γέγραπται , τὴν διοίκησιν πᾶσαν τῶν πραγμάτων βασιλέα ἔχειν , σέ τε μηδὲν παρὰ γνώμην ποιεῖν ἐκείνου , ἢ , τούτου δοθέντος , οὐκ ἂν διαφύγοις τὸ ἐπιορκεῖν , ἄκοντος βασιλέως τὰ χρήματα εἰληφέναι ὁμολογῶν . » Ξανθόπουλος δὲ τῶν ἐκ Βυζαντίου ἀφιγμένων εἷς « οὐ δίκαιον » εἶπε « καταψηφίζεσθαι , πρὶν ἂν ὁ βασιλεὺς περὶ τῶν κατηγορουμένων λόγον δῷ · τότε γὰρ , εἰ δικαιοῦν ἢ καταψηφίζεσθαι ἐκ τῶν λεγομένων δέοι , γνοίημεν ἄν . συνθεμένων δὲ καὶ τῶν ἄλλων , ὁ βασιλεὺς ἀπελογεῖτο τοιαῦτα ·
Lemmas: μζʹ . « καί βούλομαι ἐγώ πάνυ ὁ πρός ἐγώ ἄφιξις γίγνομαι σύ , καί εὐχή ἔργον ἡγέομαι ὁ καί ὁπωσοῦν ὑπέρ ὅς κατηγορέω καιρός τις εὑρίσκω ἀπολογία . οὖον Δίκαιος δέ ἡγέομαι , οὔτε μείς τις λόγος σῴζω , ἐγώ μέν πολλάκις ὁ εἰς ὁ βασιλεύς αἰδώς καί εὐπείθεια αὐτός ἔργον ἐναργής παρέχω ὁ ἀποδείκνυμι , ὁ ἴσος δέ εὔνοια οὐδέ λόγος γοῦν ψιλός ἀξιόω παρά αὐτός . καίτοι γε χρή πρός ὁ πρᾶξις ὁ ἐμός ὁ ὁ συκοφάντης παραβάλλω λόγος , ἢ κολάζω αὐτός ἀξίως ὁ κακουργία ἑαυτοῦ , ὡς εἄν αὐτός τε παύω συκοφαντέω καί ὁ ἄλλος ἄγω παράδειγμα σωφροσύνη , ἢ , ὁ γε δύο , αὐτός μέν σφοδρός ἐπιπλήσσω καί ἐπιτιμάω ὁ τοιοῦτος ἕνεκα τολμάω · βέβαιος δέ καί ἑδράζω ὁ εἰς ἐγώ εὔνοια τηρέω , ὅσπερ φημί , ἐκ ὁ ἔργον σαφής ἔχω ὁ ἀποδείκνυμι , ὡς εὐνούστατος ἐγώ περί αὐτός καί ὁ παῖς πρέπω ἀγαθός πρός πατήρ αἰδώς τε καί εὐπείθεια καί δουλεία ἀποσῴζω . ἐπεί δέ οὗτος μέν ὁ ἐναντίος ὅς προσήκω λαγχάνω τάξις , καί ὁ μέν ἡμέτερος ἔργον ὁ βασιλεύς ἐκρέω μνήμη παντελῶς · ὅς δέ ἔργον ἐπιμελής , ἐγώ ἀλλήλων διαβάλλω , ὁ κοινός λυμαίνομαι Ῥωμαῖος εὐδαιμονία , ὁ λόγος κατάκρας ἁλίσκομαι , τίς λοιπός ἢ σφόδρα μέν ἀλγέω ἐπί ὅς παρά ἄξιος ἀτυχέω , συγγνώμη δέ πρός πατήρ καί ὁ διαβολή ἕνεκα αἰτέω , ἢ , ὁ γε δύο , βάσανος καί δίκη ἐπί ὅς ἄδικος ἐγκαλέω ; ὅς δή καί διατελέω ποιέω , εἰς ἑξηκοστός ὅδε ἡμέρα ἢ καί μᾶλλον ὑπαίθριος ταλαιπωρέω μετά οὗτος πᾶς ὅς ἄγω , ἐν ὥρα μάλιστα χειμών , καθάπερ δή οἶδα καί αὐτός . εἰμί μέν οὖν ἀγαθός , ἐπί βασιλεύς αὐτός , πάρειμι καί πατριάρχης καί ὁ κοινός ὁ Ῥωμαῖος πᾶς , ποιέω ὁ ἀπολογία , ἵνα ἢ διαφεύγω ὁ αἴτιος , πᾶς καθίστημι ἐμφανής , ὡς βίαιος καί ἄδικος ὑπό ὁ συκοφαντέω ὑπομένω , ἢ ἁλίσκομαι ὁ ἅπας ψῆφος ἀδικέω , μηκέτι δύναμαι πρός ἀναβολή χωρέω μηδέ ἔφεσις ζητέω , ὡς ἢ πρός χάρις ἢ πρός φιλονεικία ὑπό ὁ δικάζω καταψηφίζομαι , ἀλλά ὁ ἄξιος δίκη δήω . ἐπεί δέ οὗτος δήω εἰμί κρίνω ὁ βασιλεύς , χάρις μέν πολύς ὁμολογέω ὁ πᾶς βασιλεύω θεός , ὅτι καιρός παρέχω ἀπολογία , οὐ κακός δέ βασιλεύς τε καί πατριάρχης , ὁ μέν πείθω ὁ ἐξέτασις , ὁ δέ πείθω · καί σύ ὁ ἀφικνέομαι ἕνεκα ὁ πόνος . δήω δέ σύ , μή ὡς βασιλεύς ἐγώ προσέχω ἐπί ὁ δίκη οὗτος , μηδέ τίς ὅς εἄν καταγιγνώσκω διά ὁ ἀξίωμα συγχωρέω , ἀλλά ἀπαραίτητος ἐπί ὅς εἄν οἴομαι καταψηφίζομαι ἀδικέω . εἄν μέντοι μεταξύ ἀπολογέομαι ἀνάγκη γε οὖον γάρ ἑκοντί πρός τοιοῦτος ἄν ποτός ἔρχομαι λόγος ὁ βασιλεύς καί πάππος ὁ ἐμός ἀποφαίνω ἀδικέω καί ἐπιορκέω , μήτε ἐγώ λογίζομαι ἀλλά αὐτός ὁ ὁ πρᾶγμα δήω φύσις ὁ λόγος μήτε αὐτός ψῆφος ἐξάγω , ἀλλά ἐγώ μέν κριτής κάθημαι , ἐκεῖνος δέ ἀκροατής καί μόνος . ἐπεί δέ ἐγώ κελεύω ἀπολογέομαι , ἀναγκαῖος ὁ κατηγορέω πρῶτος ὁ ἔγκλημα εἰς μέσος ἄγω , ὡς εἄν ἐφεξῆς αὐτός ποιέω ὁ ἀπολογία . » Βασιλεύς μέν οὖν τοιοῦτος εἶπον · ὁ δικαστής δέ ἐπαινέω ὁ λόγος , ὁ ἔγκλημα κελεύω ὁ ἐπιτρέπω εἰς μέσος ἄγω . καί παρέρχομαι εἰς μέσος ὅς , τε Δικαιοφύλαξ καί ὁ ὁ μογλαιναω ἐπίσκοπος , διέξειμι πᾶς κατά εἷς . ἀπολογέομαι δέ βασιλεύς , βέβαιος μέν οὐδείς δοκέω ἔχω , οὐδέ ἀπόδειξις ἐναργής οὔτε ἐκ αὐτός ὁ πρᾶγμα , οὔτε μήv ἐκ μαρτυρία τις · δοκέω δέ ἐκ ὑποψία μᾶλλον ἢ ἀλήθεια συλλέγω . τελευταῖος δέ ὅδε εἶπον · « ἐν ὁ Ὅρκος ὁ ἐπί ὁ εἰρήνη γράφω γράφω καί οὗτος , ὁ ὁ μέν βασιλεύς ὁ πάππος ὁ σός ὁ διοίκησις πᾶς ἔχω καί ἡγεμονία ὁ ἀρχή , σύ δέ ὑπό αὐτός τελέω καί ὁ προστάσσω ἐκπληρόω · ὁ δέ παρά οὗτος ποιέω , ἐπίορκος καί ἄδικος εἰμί . σύ δέ , μήτε ἐπιτρέπω μήτε μήv οἶδα βασιλεύς , ἀπό ὁ ὁ δημόσιος πράσσω φόρος ἀφαιρέω βία χιλιάς τέσσαρες χρυσίον . » « ὅτι μέν ὁ χρῆμα ἀφαιρέω , οὐδέ αὐτός εἄν ἀρνέομαι » εἶπον ὁ βασιλεύς , οὐ ἐπιορκέω δέ , οὐδέ ἀναίσχυντος καί καταφρονητής διά οὗτος δίκαιος κρίνω βασιλεύς . « αἴνιγμα λέγω ὅμοιος » ὁ δικάζω εἶπον « εἰμί μηδείς πράσσω ἐπί ὁ Ὅρκος παρά γνώμη βασιλεύς γράφω , αὐτός ὁ χρῆμα βασιλεύς ἄκων λαμβάνω , μηδέ ὁ Ὅρκος παραβαίνω φημί . ἢ γάρ οὖον γράφω , ὁ διοίκησις πᾶς ὁ πρᾶγμα βασιλεύς ἔχω , σός τε μηδείς παρά γνώμη ποιέω ἐκεῖνος , ἢ , οὗτος δίδωμι , οὐ εἄν διαφεύγω ὁ ἐπιορκέω , ἄκων βασιλεύς ὁ χρῆμα λαμβάνω ὁμολογέω . » Ξανθόπουλος δέ ὁ ἐκ Βυζάντιον ἀφικνέομαι εἷς « οὖον Δίκαιος » εἶπον « καταψηφίζομαι , πρίν εἄν ὁ βασιλεύς περί ὁ κατηγορέω λόγος δίδωμι · τότε γάρ , εἰμί δικαιόω ἢ καταψηφίζομαι ἐκ ὁ λέγω δήω , γιγνώσκω ἄν . συντίθημι δέ καί ὁ ἄλλος , ὁ βασιλεύς ἀπολογέομαι τοιοῦτος ·