joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen1.1
ἐπειδή σε βούλεσθαι οἶδα μηδὲν τῶν ἡμετέρων ἀγνοεῖν , εἰ καὶ μηδέν τι γενναῖον ἔχοιμεν λέγειν , ἅ γε ἔνεστι , σιωπᾷν οὐ θέμις . οἶσθα τοὺς περιπάτους οὓς ἑκάστοτε μετὰ τῶν φίλων ποιούμεθα , ἐν οἷς πολλὰ , τὰ μὲν σπουδῇ , τὰ δὲ παιδιᾷ προσήκοντα λέγεται . ἐν τούτοις τινῶν τὸν τῶν βασιλέων διεξιόντων πόλεμον , ὅπως τε τὴν ἀρχὴν συνέστη καὶ ἤκμασεν εἰς τοσοῦτον , καὶ τί τὸ πεῖσαν τοὺς γενναίους ἀγνοῆσαι τὴν φύσιν , καὶ πότερος αὐτῶν μάχης ἤρξατο , καὶ τίς πρὸς διαλλαγὰς ὀξύτερος · οἱ μὲν τὸν πάππον , οἱ δὲ τὸν νεώτερον αἰτίαις ἐνέχεσθαι ἠξίουν . ἐγὼ δὲ ἀκούων ἐπλήγην τοῖς λόγοις , ῥᾳθυμίαν κατεγνωκὼς τῶν ἀνδρῶν , οἳ παρηκολουθηκότες τοῖς πράγμασιν ἐξ ἀρχῆς , οὐ κατέλιπον τῷ βίῳ τὴν τῶν πεπραγμένων διήγησιν . ἀλλ' ἔστι καὶ περὶ ἐκείνων διπλᾶ λογίζεσθαι , καθάπερ καὶ περὶ τῶν Εὐκλείδου φασίν . ἀλλὰ σὺ δίκαιος ἂν εἴης ἀπαλλάττειν πραγμάτων ἡμᾶς , τά τε ἐπὶ τῶν βασιλέων τά τε ἐφ' ἡμῶν γεγονότα διδάξας · τὸ δ' ἂν γένοιτο , ἐπιτομωτάτῃ χρησάμενος ὁ δῷ τινι συγγραφῆς , δι' ἧς μόνης ἔξεστι τἀληθὲς εὑρεῖν . καὶ ὅτε γὰρ τὰ κοινὰ διετέλεις πράττων , σωτηρία τοῖς πράγμασιν ἦσθα · καὶ νῦν σαυτοῦ γεγονὼς , ἀληθείας καὶ δικαιοσύνης παράδειγμα τὸν βίον κατέστησας τὸν σαυτοῦ . ὡς μὲν οὖν τῶν γεγονότων καὶ νομιζόμενος καὶ ὢν αὐτουργὸς , οὐκ ἀγνοήσεις δήπου τὰ σά · ὡς δὲ μηδὲν τῆς ἀληθείας διὰ βίου πρότερον ἡγησάμενος , τἀληθὲς ἐρεῖς · ὡς δὲ ῥᾳθυμίαν ἐξορίσας παντάπασι τῆς ψυχῆς , οὐ λογιῇ τὸν ἐπὶ τῷ πράγματι πόνον . ἔστι δὲ καὶ εἰς παράδειγμα τὴν ἡμετέραν ἱκετείαν ἀνενεγκεῖν . ἄν τε γὰρ τοὺς ἔξωθεν , ἄν τε τοὺς ἡμετέρους ἡγεμόνας ἐνθυμηθῇς , οὐδαμῶς ἀτιμάσεις τὴν ἱστορίαν . καὶ οὗτοι γὰρ κἀκεῖνοι ἐπὶ τὸ συγγράφειν καθῆκαν ἑαυτοὺς , οὐ μικρὰ τὸν ἀνθρώπινον βίον ἐκ τοιούτων ὀνήσειν οἰόμενοι . καὶ ἁπλῶς δὲ εἰπεῖν , οἱ μὲν ἠθικοὶ τῶν λόγων , ὅσοι ἢ ἀρετὴν ἐπῄνεσαν ἢ κακίαν διέβαλον , καλοί τέ εἰσι καὶ θαυμάζεσθαι δίκαιοι · εἰ δὲ καὶ δυνατὸν κατὰ τούτους τοὺς ἀνθρώπους βιῶναι , ἐνταῦθα δὴ πολὺς ὁ λόγος , τινῶν ἀξιούντων μὴ δύνασθαι τὰ πράγματα διὰ τέλους συμβαίνειν τοῖς λόγοις . οἷς δὲ ἐμέλησε πράξεις ἀνδρῶν ἀναγράφειν , ἐξ ὧν ἀρετὴν καὶ κακίαν , τὴν μέν ἐστιν ἑλέσθαι , τὴν δὲ φυγεῖν , τοῖς τοιούτοις ἀντιλέγειν οὐ πάνυ τοι ῥᾴδιον , ὅτι μὴ λογισμοῖς , ἀλλὰ πράγμασι πείθουσιν , οἷς ἐρίζειν μανία σαφής . ὡς οὖν τὰ μέγιστα ὀνήσων τὸν ἀνθρώπινον βίον , ἂν μὴ κατ' ἐλπίδας τὰ παρόντα ἐκβῇ , ἐξ ὧν ἐστι τούς τε ἄλλους εὖ ποιεῖν καὶ τὸ σαυτοῦ διασώζειν ἦθος , ἑλοῦ .
Lemmas: ἐπειδή σύ βούλομαι οἶδα μηδείς ὁ ἡμέτερος ἀγνοέω , εἰμί καί μηδείς τίς γενναῖος ἔχω λέγω , ὅς γε ἔνειμι , σιωπάω οὖον θέμις . οἶδα ὁ περίπατος ὅς ἑκάστοτε μετά ὁ Φίλων ποιέω , ἐν ὅς πολύς , ὁ μέν σπουδή , ὁ δέ παιδιά προσήκω λέγω . ἐν οὗτος τις ὁ ὁ βασιλεύς διεξέρχομαι πόλεμος , ὅπως τε ὁ ἀρχή συνίστημι καί ἀκμάζω εἰς τοσοῦτος , καί τίς ὁ πείθω ὁ γενναῖος ἀγνοέω ὁ φύσις , καί πότερος αὐτός μάχη ἄρχω , καί τίς πρός διαλλαγή ὀξύς · ὁ μέν ὁ πάππος , ὁ δέ ὁ νέος αἴτιος ἐνέχω ἀξιόω . ἐγώ δέ ἀκούω πλήσσω ὁ λόγος , ῥᾳθυμία καταγιγνώσκω ὁ ἀνήρ , ἕ παρακολουθέω ὁ πρᾶγμα ἐκ ἀρχή , οὖον καταλείπω ὁ βίος ὁ ὁ πράσσω διήγησις . ἀλλά εἰμί καί περί ἐκεῖνος διπλόος λογίζομαι , καθάπερ καί περί ὁ Εὐκλείδης φημί . ἀλλά σύ δίκαιος εἄν εἰμί ἀπαλλάσσω πρᾶγμα ἐγώ , ὁ τε ἐπί ὁ βασιλεύς ὁ τε ἐπί ἐγώ γίγνομαι διδάσκω · ὁ δέ εἄν γίγνομαι , ἐπίτομος χράω ὁ δίδωμι τις συγγραφεύς , διά ὅς μόνος ἔξεστι ἀληθής εὑρίσκω . καί ὅτε γάρ ὁ κοινός διατελέω πράσσω , σωτηρία ὁ πρᾶγμα εἰμί · καί νῦν σεαυτοῦ γίγνομαι , ἀλήθεια καί δικαιοσύνη παράδειγμα ὁ βίος καθίστημι ὁ σεαυτοῦ . ὡς μέν οὖν ὁ γίγνομαι καί νομίζω καί εἰμί αὐτουργός , οὐ ἀγνοέω δήπου ὁ σός · ὡς δέ μηδείς ὁ ἀλήθεια διά βίος πρότερος ἡγέομαι , ἀληθής εἴρω · ὡς δέ ῥᾳθυμία ἐξορίζω παντάπασι ὁ Ψυχή , οὖον λογίζομαι ὁ ἐπί ὁ πρᾶγμα πόνος . εἰμί δέ καί εἰς παράδειγμα ὁ ἡμέτερος Ἱκεσία ἀναφέρω . ἄν τε γάρ ὁ ἔξωθεν , ἄν τε ὁ ἡμέτερος ἡγεμών ἐνθυμέομαι , οὐδαμῶς ἀτιμάζω ὁ ἱστορία . καί οὗτος γάρ ἐκεῖνος ἐπί ὁ συγγράφω καθίημι ἑαυτοῦ , οὖον μικρός ὁ ἀνθρώπινος βίος ἐκ τοιοῦτος ὀνίνημι οἴομαι . καί ἁπλόος δέ εἶπον , ὁ μέν ἠθικός ὁ λόγος , ὅσος ἢ ἀρετή ἐπαινέω ἢ κακία διαβάλλω , καλός τε εἰμί καί θαυμάζω Δίκαιος · εἰμί δέ καί δυνατός κατά οὗτος ὁ ἄνθρωπος βιόω , ἐνταῦθα δή πολύς ὁ λόγος , τις ἀξιόω μή δύναμαι ὁ πρᾶγμα διά τέλος συμβαίνω ὁ λόγος . ὅς δέ μέλω πρᾶξις ἀνήρ ἀναγράφω , ἐκ ὅς ἀρετή καί κακία , ὁ μέν εἰμί αἱρέω , ὁ δέ φεύγω , ὁ τοιοῦτος ἀντιλέγω οὖον πάνυ ὅς ῥᾴδιος , ὅτι μή λογισμός , ἀλλά πρᾶγμα πείθω , ὅς ἐρίζω μανία σαφής . ὡς οὖν ὁ μέγας ὀνίνημι ὁ ἀνθρώπινος βίος , εἄν μή κατά ἐλπίς ὁ πάρειμι ἐκβαίνω , ἐκ ὅς εἰμί ὁ τε ἄλλος εὕω ποιέω καί ὁ σεαυτοῦ διασῴζω ἦθος , αἱρέω .