joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen2.39
λθʹ . Συμβάσης δέ τινος ταραχῆς περὶ τὴν ἐκκλησίαν , περιμείνας ὥστε τὰς προφάσεις τῆς ταραχῆς ποιῆσαι ἐκποδὼν , ἐτελεύτησε μετὰ μικρὸν , μηδὲν ὧν ἐσκέπτετο εἰς ἔργον ἀγαγών . μοναχὸς γάρ τις ὁρμώμενος ἐκ Καλαβρίας τοῖς Λατίνων ἤθεσι καὶ νόμοις ἐντραφεὶς , ὄνομα Βαρλαὰμ , ἄλλως δὲ νοῆσαί τε ὀξὺς καὶ τὰ νοηθέντα ἐξηγήσασθαι ἱκανώτατος , καὶ τὰ Εὐκλείδου καὶ Ἀριστοτέλους καὶ Πλάτωνος ἐκμελετήσας καὶ διαβόητος περὶ ταῦτα ὢν , ἐπὶ κακῷ τῇ Ρωμαίων ἐπεδήμησε βασιλείᾳ . πολλῶν γὰρ ἐνέπλησε καὶ μεγάλων στάσεων εἰρήνην ἄγουσαν τὴν ἐκκλησίαν . ὑποκρινάμενος γὰρ τὰ Λατίνων ἀποσείεσθαι , λόγους τε συνεγράφετο κατ' αὐτῶν καὶ ἀπεδείκνυε λογικῶς περὶ τὴν πίστιν σφαλλομένους , καὶ τοῖς ἡμετέροις ἔχαιρεν ἤθεσι καὶ νόμοις καὶ ὅλως σαφεῖς ἐδόκει παρέχεσθαι τὰς ἀποδείξεις τοῦ κατεγνωκέναι τὰ Λατίνων ἀληθῶς . διὰ ταῦτά τε οὖν καὶ τὴν ἄλλην σοφίαν τῆς τε παρὰ βασιλέως ἀπέλαυεν εὐμενείας καὶ τιμῆς , καὶ παρὰ μεγάλου δομεστίκου οὐδὲν ἧττον ἠγαπᾶτο καὶ προνοίας ἠξιοῦτο , καὶ οὐδὲν ἐνέδει αὐτῷ τοῦ μὴ ἐν εὐπραγίαις εἶναι . οὗτος δὴ ὁ Βαρλαὰμ εἴτε καὶ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τὴν ὁμοίαν γνώμην ἔχων , εἴτε ὕστερον μεταβαλὼν , μᾶλλον δὲ ὑπὸ τοῦ κοινοῦ τῶν Χριστιανῶν πληρώματος πολεμίου ἐναγόμενος , πρόφασίν τινα ζητῶν , ἐξ ἧς τὰ ἡμέτερα διακωμῳδήσει καὶ πρὸς πόλεμον χωρήσει φανερῶς , ὡς δὴ μαθητιῶν τινι προσῆλθε τῶν ἡσυχαζόντων , λόγου τε ἀπεστερημένῳ παντελῶς καὶ ὀλίγον διαφέροντι ἀλόγων καὶ οὐδὲ φρονήσεως γοῦν μετεσχηκότι πρεπούσης ἰδιώτῃ · καὶ ὑπεκρίνετο βούλεσθαι μαθητεῦσαι παρ' αὐτῷ καὶ τὴν ὁδὸν τῆς ἡσυχίας ἐκδιδάσκεσθαι καὶ τοὺς νόμους τῆς ὑποταγῆς . ἔπεισέ τε δεηθεὶς καὶ διέτριψε παρ' αὐτῷ ἡμέρας οὐ πολλάς . καὶ μετὰ ταῦτα τοῦ ἀμαθοῦς ἐκείνου ἐδεῖτο διδάσκειν περὶ ἡσυχίας καὶ ὅτῳ τρόπῳ καὶ αὐτὸς ἐν ἡσυχασταῖς αὐθήμερον τελέσειεν ὑποθέσθαι . ὁ δὲ τόν τε δόλον μὴ συνιδὼν , ὑπό τε τῆς ἄγαν κουφότητος ἐπαρθεὶς , ἄλλα τε ἐδίδασκε τὸν πονηρότατον ὁ ἀνόητος καὶ ὡς προκόπτοντες κατὰ μικρὸν οἱ ἡσυχάζοντες καὶ προσευχόμενοι ἀθορύβως , ἀγαλλίασίν τέ τινα καὶ ἄῤῥητον ἡδονὴν καὶ θείαν ἐπιδέχονται ἐν τῇ ψυχῇ καὶ φῶς ὁρῶσι τοῖς σωματικοῖς ὀφθαλμοῖς ἀστράπτον περὶ αὐτούς . ἐπὶ μὲν οὖν τοῖς ἄλλοις πολλὴν κατεγίνωσκεν ὁ Βαρλαὰμ ἄνοιαν τοῦ ἀνδρὸς καὶ ἀμαθίαν · φῶς δὲ ἀκούσας ὁρώμενον ὀφθαλμοῖς σωματικοῖς , οὐκέτι οὐδὲ ἠρεμεῖν ἠνέσχετο , ἀλλὰ κοινὴν ἐποιεῖτο τῶν ἡσυχαζόντων καταδρομὴν , ἀπατεῶνας καλῶν καὶ ψευδομένους καὶ Μασσαλιανοὺς καὶ Ὀμφαλοψύχους καὶ τὰ ὀρθὰ τῆς ἐκκλησίας δόγματα διαστρέφοντας καὶ εἴ τι ἕτερον τοιοῦτον , καὶ διεμαρτύρετο ἀναφανδὸν ὡς δεῖ πάντα ὁντινοῦν ἀπέχεσθαι αὐτῶν πλανώντων τε καὶ πλανωμένων , οὓς ἔδει τήν τε ἀρετὴν τελείους εἶναι καὶ περὶ τὰ δόγματα μάλιστα ἀσφαλεῖς , ὡς τῶν ἀνθρώπων τὰς ψυχὰς αὐτοῖς διὰ τὴν δοκοῦσαν εὐλάβειαν ἐμπιστευόντων . ταῦτα δὲ οὐ λόγοις μόνον διεθρύλλει κοινῶς κατὰ τῆς ἡσυχίας , ὡς αἰτίου τῆς πλάνης γινομένης , ἀλλὰ καὶ συνεγράφετο , ἵνα ἐς ἀεὶ ἀνάγραπτος ἡ ὕβρις εἴη . ταῦτα δὲ ἐπράττετο ἐν Θεσσαλονίκῃ ἐν οἷς καιροῖς καὶ ὁ βασιλεὺς ἐπὶ Ἀκαρνανίαν ἀπεδήμει . ἐν ταύτῃ δὲ ἄλλοι τε παρῆσαν ἡσυχάζοντες πολλοὶ , οἳ δεινὰ ἐποιοῦντο τὰ Βαρλαὰμ διαθρυλλούμενα , καὶ μάλιστα Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς , ὃς καὶ ὕστερον εἰς ἀρχιερέας ἐτέλεσε Θεσσαλονίκης · ὃς ἐξ Ἀσίας ὢν τὸ γένος καὶ βασιλείοις αὐλαῖς ἐντεθραμμένος , ἅμα δυσὶν ἑτέροις ἀδελφοῖς ἐπὶ πάνυ παιδικῇ τῇ ἡλικίᾳ κτῆσιν καὶ γονέας καὶ τὴν ἄλλην περιφάνειαν τοῦ βίου καὶ τὰς ἐκ βασιλέως τιμὰς ὡς ὀλίγου ἢ οὐδενὸς ἐκλιπόντες ἄξια , Χριστῷ εἵλοντο μόνῳ ἀκολουθεῖν καὶ τὴν ἐκεῖθεν λαμπρότητα ἐπιζητεῖν · καὶ Ναζιραῖοι τῷ θεῷ γεγενημένοι , τὴν πτωχείαν μᾶλλον εἵλοντο τὴν δι' αὐτὸν καὶ τὴν ἀκτησίαν καὶ τὴν δουλείαν . καὶ πρὸς Ἄθῳ τῷ ἱερῷ γενόμενοι ὄρει , ὅπερ οὐκ ἄν τις ἁμάρτοι πόλιν προσειπὼν οὐράνιον , ἐκδεδώκασιν ἑαυτοὺς ὑποταγῇ πατρὸς πνευματικοῦ . οὗ δὴ τὸν πνευματικὸν ἀγωνιζομένων δίαυλον καὶ θεόντων τὸν περὶ ψυχῆς , ὁ τελευταῖος ἐξέλιπε τῶν ἀδελφῶν πρῶτος χωρήσας πρὸς τὰ βραβεῖα τῆς ἄνω κλήσεως , καὶ μετ' ἐκεῖνον ὁ διδάσκαλος ὀλίγῳ ὕστερον ἀπηλλάττετο τῶν δεσμῶν τοῦ γεώδους τούτου καὶ ταπεινοῦ σαρκίου καὶ πρὸς ὃν ἐπόθησε μετέβαινεν ἐξ ἀρχῆς . Γρηγορίῳ δὲ καὶ τἀδελφῷ ἐκ πατρὸς καταλειφθεῖσιν ὀρφανοῖς οὐκ ἐδόκει δεῖν ἔτι πιστεύειν τῇ ἡλικίᾳ , ἀλλ' ἑτέρῳ φέροντες ὑπέταξαν πατρὶ πνευματικῷ . ὑφ' ᾧ ὑπὲρ ὀκτὼ τελέσαντες ἔτη , ἐπεὶ κἀκεῖνος τῶν τῇδε ἀπηλλάττετο , πρὸς τῇ κατὰ Βέῤῥοιαν Σκήτῃ φροντιστήριον οἰκοδομήσας ὁ Γρηγόριος καὶ κατακλείσας ἑαυτὸν πᾶσάν τε ἀποθέμενος φροντίδα γηΐνην , ἑαυτῷ δὲ μόνῳ καὶ θεῷ προσαδολεσχῶν , δέκα διετέλεσεν ἔτη , πολλὰ τὴν σάρκα παιδαγωγήσας καὶ ὑποτάξας τῷ πνεύματι · ὡς ἐκ τῆς συντονωτάτης καὶ ἄγαν ἀνενδότου ἀσκήσεως καὶ τοῦ σπηλαίου τῆς πρὸς ψῦχος ἀσυμμετρίας νόσῳ δεινῇ περιπεσόντα , οὐ μακρὰν γενέσθαι τοῦ ἀποθανεῖν . οὗ μετὰ τὰ δέκα ἔτη ἀποστὰς , τῶν ἐκεῖσε διακριτικῶν πατέρων κελευσάντων , οἷς οὐκ ἐξῆν τὰ βελτίω συμβουλεύουσι μὴ πείθεσθαι , πρῶτα μὲν ἐφ' ἱκανὸν ἐν τοῖς κατὰ τὸν Ἄθω διέτριψε φροντιστηρίοις , ἔπειτα τῆς περὶ τὸ σῶμα νοσοκομίας ἐπειγούσης , ἦλθεν εἰς Θεσσαλονίκην . οὗτος δὴ ἅμα τοῖς ἄλλοις οὐ μετρίως δυσχεράναντες κατὰ Βαρλαὰμ τὰ τῆς ἱερᾶς ἡσυχίας ἐξορχουμένου καὶ πολλὰς αὐτῆς καταχέοντος τὰς λοιδορίας , τισὶ τῶν φίλων πρὸς αὐτὸν χρησάμενοι πρεσβευταῖς , ἐδέοντο παύεσθαι τοῦ τοιαῦτα καὶ φρονεῖν καὶ λέγειν κατὰ τῶν ἡσυχαζόντων , καὶ μὴ διὰ τὴν ἀπειρίαν ἑνὸς τὰ ἴσα πάντων καταψηφίζεσθαι καὶ , τό γε εἰς αὐτὸν ἧκον , τοῦ ἀκροτάτου βίου καὶ τῆς τελεωτάτης πολιτείας τοὺς ἀνθρώπους ἀποστερεῖν , τὰ οὐκ ὄντα καταψευδόμενον καὶ ὡς κακῶν αἰτίαν διαβάλλοντα καὶ πείθοντα ἀπέχεσθαι αὐτῆς . ἀλλ' εἰ μέν τι καὶ παρὰ τὸ προσῆκον ἤκουσται αὐτῷ , τῇ ἀπειρίᾳ τοῦ εἰπόντος προσλογίζεσθαι · αὐτὴν δὲ ἡγεῖσθαι θεῖόν τι χρῆμα καὶ ἱερὸν , καὶ τοῦ τε κατ' αὐτῆς παύεσθαι λέγειν . ἀλλὰ καὶ εἴ τι συναρπασθεὶς συνέγραψε κατ' αὐτῆς , ὡς ἀπωλείας ἄξια παραδιδόναι πυρί . οὐδὲ γὰρ ὅσιον οὐδὲ ἄλλως νοῦν ἔχον , γεωμετρίαν μὲν καὶ ἀστρονομίαν καὶ ἀριθμῶν ἀναλογίας βουλόμενόν τινα ἐκδιδάσκεσθαι , μὴ τῷ ἀμαθεστάτῳ , ἀλλὰ τῷ δεινοτάτῳ περὶ ταῦτα φοιτᾷν · τῆς δὲ ὄντως φιλοσοφίας καὶ τῆς περὶ οὐρανίων πραγμάτων γνώσεως τῷ περὶ ταῦτα ἀμυήτῳ χρῆσθαι διδασκάλῳ . ἐχρῆν γὰρ αὐτὸν ὄντα φιλόσοφον καὶ τῶν πολλῶν ὑπερέχοντα συνέσει , εἴγε περὶ τοιούτων ἐδεῖτο μαθεῖν πραγμάτων , ἢ πρότερον διερευνησάμενον τῷ παρὰ θεῷ τῆς τοιαύτης χάριτος ἠξιωμένῳ , οὐ γὰρ δὴ ἀνθρωπίνῃ γε συνέσει ἢ σπουδῇ τὰ τοιαῦτα περιγίνεται , ἀδόλῳ γνώμῃ καὶ πάσης ἀπηλλαγμένῃ κακουργίας προσελθεῖν καὶ περὶ ὧν ἐβούλετο δεῖσθαι μαθεῖν · ἦ γὰρ ἂν ἐκεῖνος σοφὸς ὢν τὰ θεῖα καὶ μέτρα μαθημάτων ἑκάστῳ προσήκοντα εἰδὼς κατὰ τὴν τῆς καθάρσεως ἀναλογίαν , οὐκ ἂν ἐνεπίστευσεν ἀκοῇ σαθρᾷ βροντῆς ἦχον ἐκ προοιμίων εὐθὺς , ἀλλὰ βίου πρότερον ἀκριβείᾳ καὶ πολλῇ φιλοσοφίᾳ καὶ πασῶν γηΐνων ἐννοιῶν εὐλόγων τε καὶ μὴ τοιούτων ἀποθέσει τὴν ψυχὴν ἂν πρότερον ἐδίδαξεν ἐκκαθᾶραι καὶ οὕτω τῶν ἱερῶν προθύρων τῆς θείας ταυτησὶ σοφίας ἐπιβαίνειν , δεόμενον καὶ θεοῦ πολλὰ καὶ ἀνδρῶν τῶν τὰ τοιαῦτα δύνασθαι ἠξιωμένων συνάρασθαι πρὸς τὸ ἔργον οὕτως ὂν ὑψηλὸν καὶ τὴν ἀνθρωπίνην ὑπερβαῖνον δύναμιν · ἢ ἐπειδή γε διὰ ῥᾳθυμίαν ἀπερισκέπτως τῷ προστυχόντι προσεχώρησε , τῇ ἐκείνου ἀμαθίᾳ προσλογίσασθαι τοὺς λόγους , ἀλλὰ μὴ ὥσπερ ἐξεπίτηδες ὥσπερ τινὸς ἑρμαίου λαβόμενον τῶν λόγων , αὐθαδῶς καὶ θρασέως κατ' αὐτῆς τῆς ἱερᾶς χωρῆσαι ἡσυχίας καὶ τοῖς ἡσυχάζουσι πολλὰ προστρίψασθαι ὀνείδη , ἀπατεῶνας καλοῦντα καὶ ψευδομένους καλοῦντα καὶ Μασσαλιανοὺς , ἐκ τοῦ φῶς περιαστράπτειν τοὺς ἁγίους ἀκηκοέναι τὰς ἀφορμὰς εἰληφότα τῶν πολλῶν λοιδοριῶν . καίτοι γε τῷ διδάξαντι περὶ ἄλλων μὲν ἄν τις μέμφοιτο δικαίως , περὶ τούτου δὲ οὐδείς . ἄλλους τε γὰρ περιήστραψε πολλοὺς τὸ θεῖον τοῦτο φῶς ἐν τοῖς τοῦ διωγμοῦ καιροῖς ἀγωνιζομένους ὑπὲρ Χριστοῦ , καὶ Ἀντώνιον τὸν θεῖον οὐ πρὸς τυράννους , ἀλλὰ τοὺς δεινοτέρους τυράννων δαίμονας παρατεταγμένον , ὡς ἐκ τῶν περὶ αὐτοῦ συγγεγραμμένων ἔξεστι μαθεῖν . οὐ μὴν ἀλλ' εἰ δεῖ καὶ ταῦτα πάντα παραδραμόντας πρὸς τὸ πρῶτον παράδειγμα ἀναδραμεῖν , σαφῶς ἐξέσται τοῦ δυνατὸν εἶναι τοῖς σωματικοῖς ὀφθαλμοῖς θεῖον καὶ ἄκτιστον φῶς θεάσασθαι τὴν ἀπόδειξιν λαβεῖν . παραλαβὼν γάρ , φησιν , ὁ κύριος πρὸ τοῦ πάθους τοὺς προκρίτους τῶν μαθητῶν καὶ ἀνελθὼν ἐπὶ Θαβὼρ , μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν καὶ ἔλαμψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος · οὗ μὴ φέροντες τὴν λαμπρότητα ὁρᾷν οἱ μαθηταὶ κατέπεσον ἐπὶ τὴν γῆν . εἰ οὖν κἀκεῖνοι ἄνθρωποί τε ὄντες καὶ ἔτι ἀτελέστερον διακείμενοι , τὸ περιαστράψαν αὐτοὺς θεῖον καὶ ἄκτιστον φῶς ἠδυνήθησαν ἰδεῖν , τί θαυμαστὸν εἰ καὶ νῦν τοὺς ἁγίους φαίημεν φῶς ὁρᾷν ἄνωθεν ἐλλαμπομένους ἐκ θεοῦ ; διὸ δή σου καὶ δεόμεθα περὶ τῶν τοιούτων μήτε λέγειν μήτε λογογραφεῖν , ὡς ὀλίγα ἢ οὐδὲν περὶ αὐτῶν εἰδότα · ἀλλὰ καὶ τὰ γεγραμμένα ἀφανίζειν , ὡς πολλοῖς αἴτια βλάβης παρεσόμενα οὐ τῆς τυχούσης . Τοιαῦτα μὲν Γρηγόριος καὶ οἱ περὶ αὐτὸν διεπρεσβεύοντο πρὸς Βαρλαὰμ , οἰόμενοι τὴν παραίνεσιν αὐτῷ τὴν γλωσσαλγίαν στήσειν . τὸ δ' ἐναντίως ἢ αὐτοὶ ᾠήθησαν ἀπέβη . ὡς γὰρ τοὺς λόγους ὁ πρεσβεύων διῄει πρὸς αὐτὸν , ἐν μὲν τοῖς ἄλλοις ἡσυχίαν ἦγε , τὸ ἐν Θαβωρίῳ δὲ λάμψαν φῶς ἄκτιστον ἀκούσας « τῆς ἀτοπίας ! » ἀνεβόησε · « καπνὸν γὰρ φεύγοντες , ἐμπεπτώκαμεν εἰς πῦρ . ἄκουε οὐρανὲ καὶ ἐνωτίζου ἡ γῆ · τὸ ἐν Θαβὼρ φῶς ἄκτιστον καὶ τί ἄλλο ἢ θεὸς καθ' ὑμᾶς ! οὐδὲν γὰρ ἄκτιστον ὅτι μὴ θεός . εἰ οὖν μήτε κτίσμα τὸ φῶς ἐκεῖνο , μήτε θεοῦ οὐσία , θεὸν γὰρ οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε , τί λοιπὸν ἢ δυσὶ λατρεύειν θεοῖς , ἑνὶ μὲν , τῷ πάντων δημιουργῷ , ὃν καὶ ἀόρατον πᾶς τις ἂν ὁμολογήσειε , δευτέρῳ δὲ , τῷ καθ' ὑμᾶς ὁρωμένῳ ἀκτίστῳ τούτῳ φωτί ; ἐγὼ δὲ οὔτε πρότερον οὔθ' ὕστερόν ποτε ἀνασχοίμην ἂν ὁπωσοῦν τι διαφέρον τῆς οὐσίας τοῦ θεοῦ ἄκτιστον ἡγεῖσθαι . » ἐκ τούτων δὴ τῶν λόγων ὥσπερ ἀφετηρίας ὁρμηθεὶς , πολλὰ καὶ εἶπε καὶ συνεγράψατο κατὰ Γρηγορίου καὶ τῶν ἄλλων μοναχῶν , πρὸς τοῖς πρότερον καὶ διθεΐαν ἐγκαλῶν . οὐ μὴν οὐδὲ ἐκεῖνοί γε ἠμέλουν τοῦ μὴ ἀντιλέγειν φανερῶς καὶ διεφθαρμένα δόγματα εἰσάγοντα ἀποδεικνύναι καὶ τοῖς θεοσόφοις λόγοις ἐναντία . Βαρλαὰμ δὲ οἰόμενος καὶ τῶν ἀρχαίων θεολόγων σοφίᾳ λόγων καὶ πειθοῖ κρατήσειν , εἰς Βυζάντιον ἐκπλεύσας , Ἰωάννῃ τῷ πατριαρχεύοντι τότε τὰ κατὰ τῶν μοναχῶν συγγράμματα ἐγχειρίζει καὶ σύνοδον ἐδεῖτο συναθροίζειν κατ' αὐτῶν , ὡς τοῖς ὀρθοῖς δόγμασιν ἐναντία καὶ φρονοῦντας καὶ λέγοντας ἐλέγξων , καὶ πολὺς ἦν ῥέων κατ' ἐκείνων , καὶ τὴν διθεΐαν ἐγκαλῶν . πατριάρχῃ δὲ περιορᾷν οὐ δεῖν ἐδόκει τὰ τοιαῦτα , ἀλλὰ γράμμασιν ἐκάλει τοὺς μοναχοὺς ἐκ Θεσσαλονίκης ἀπαντᾷν ἐπὶ τὴν δίκην · καὶ παρῆσαν καὶ αὐτοὶ τῶν λόγων ὑφέξοντες εὐθύνας . ἐν τούτοις δὲ αὐτοῖς τῶν πραγμάτων , καὶ θορύβου πολλοῦ καὶ ταραχῆς τὴν ἐκκλησίαν κατεχούσης , καὶ ὁ βασιλεὺς ἐκ τῆς εἰς Ἀκαρνανίαν στρατείας εἰς Βυζάντιον ἐπανῆκε . καὶ πυθόμενος ὅσα Βαρλαὰμ διαφέροιτο καὶ οἱ μοναχοὶ , πρῶτα μὲν κατασιγάζειν ἐπειρᾶτο , ἑκατέροις παραινῶν τῆς ἀντιλογίας ἀποσχέσθαι καὶ τὴν ἔχθραν καταλύσαντας , ὥσπερ καὶ πρότερον ἀλλήλοις εἶναι φίλους καὶ μὴ διὰ φιλονεικίαν σφίσι τε αὐτοῖς καὶ τοῖς ἄλλοις ταραχὴν παρέχειν · ὡς δὲ ἐπείθοντο οὐδέτεροι , ἀλλ' ὅ,τε Βαρλαὰμ διεφθαρμένα ἰσχυρίζετο δοξάζοντας ἀποδείξειν Γρηγόριον καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν καὶ ἐπέσπευδε τὴν δίκην , ὅ,τε Γρηγόριος ἀδικεῖσθαι διετείνετο καὶ οἱ περὶ αὐτὸν καὶ ἤθελον ἐπὶ τῆς δίκης ἑαυτοὺς ἐγκλημάτων ἀπολύειν , συνιδὼν καὶ ὁ βασιλεὺς ὡς ἐλέγχων χωρὶς οὐκ ἂν δύναιτο παύειν τὴν φιλονεικίαν , ἐπέτρεπε τὴν σύνοδον .
Lemmas: λθʹ . συμβαίνω δέ τις ταραχή περί ὁ ἐκκλησία , περιμένω ὥστε ὁ πρόφασις ὁ ταραχή ποιέω ἐκποδών , τελευτάω μετά μικρός , μηδείς ὅς σκέπτομαι εἰς ἔργον ἄγω . μοναχός γάρ τις ὁρμάω ἐκ Καλαβρία ὁ Λατῖνος ἦθος καί νόμος ἐντρέφω , ὄνομα Βαρλαάμ , ἄλλως δέ νοέω τε ὀξύς2 καί ὁ νοέω ἐξηγέομαι ἱκανός , καί ὁ Εὐκλείδης καί Ἀριστοτέλης καί Πλάτων ἐκμελετάω καί διαβόητος περί οὗτος εἰμί , ἐπί κακός ὁ Ῥωμαῖος ἐπιδημέω βασίλεια . πολύς γάρ ἐμπίμπλημι καί μέγας στάσις εἰρήνη ἄγω ὁ ἐκκλησία . ὑποκρίνομαι γάρ ὁ Λατῖνος ἀποσείω , λόγος τε συγγράφω κατά αὐτός καί ἀποδείκνυμι λογικός περί ὁ πίστις σφάλλω , καί ὁ ἡμέτερος χαίρω ἦθος καί νόμος καί ὅλως σαφής δοκέω παρέχω ὁ ἀποδείκνυμι ὁ καταγιγνώσκω ὁ Λατῖνος ἀληθής . διά οὗτος τε οὖν καί ὁ ἄλλος σοφία ὁ τε παρά βασιλεύς ἀπολαύω εὐμένεια καί τιμή , καί παρά μέγας δομέστικος οὐδείς κακός ἀγαπάω καί πρόνοια ἀξιόω , καί οὐδείς ἐνδέω αὐτός ὁ μή ἐν εὐπραγία εἰμί . οὗτος δή ὁ Βαρλαάμ εἴτε καί εὐθύς ἐκ ἀρχή ὁ ὅμοιος γνώμη ἔχω , εἴτε ὕστερος μεταβάλλω , μᾶλλον δέ ὑπό ὁ κοινός ὁ Χριστιανός πλήρωμα πολέμιος ἐνάγω , πρόφασις τις ζητέω , ἐκ ὅς ὁ ἡμέτερος διακωμωδώ καί πρός πόλεμος χωρέω φανερῶς , ὡς δή μαθητιάω τις προσέρχομαι ὁ ἡσυχάζω , λόγος τε ἀποστερέω παντελῶς καί ὀλίγος διαφέρω ἄλογος καί οὐδέ φρόνησις γοῦν μετέχω πρέπω ἰδιώτης · καί ὑποκρίνομαι βούλομαι μαθητεύω παρά αὐτός καί ὁ ὁδός ὁ ἡσυχία ἐκδιδάσκω καί ὁ νόμος ὁ ὑποταγή . πείθω τε δέω καί διατρίβω παρά αὐτός ἡμέρα οὖον πολύς . καί μετά οὗτος ὁ Ἀμαθοῦς ἐκεῖνος δήω διδάσκω περί ἡσυχία καί ὅστις τρόπος καί αὐτός ἐν ἡσυχαστής αὐθήμερος τελέω ὑποτίθημι . ὁ δέ ὁ τε δόλος μή σύν-εἶδον , ὑπό τε ὁ ἄγαν κουφότης ἐπαίρω , ἄλλος τε διδάσκω ὁ πονηρός ὁ ἀνόητος καί ὡς προκόπτω κατά μικρός ὁ ἡσυχάζω καί προσεύχομαι ἀθόρυβος , ἀγαλλίασις τε τις καί ἄρρητος ἡδονά καί θεῖος ἐπιδέχομαι ἐν ὁ Ψυχή καί φάος ὁράω ὁ σωματικός ὀφθαλμός ἀστράπτω περί αὐτός . ἐπί μέν οὖν ὁ ἄλλος πολύς καταγιγνώσκω ὁ Βαρλαάμ ἄνοια ὁ ἀνήρ καί ἀμαθία · φάος δέ ἀκούω ὁράω ὀφθαλμός σωματικός , οὐκέτι οὐδέ ἠρεμέω ἀνέχω , ἀλλά κοινός ποιέω ὁ ἡσυχάζω καταδρομή , ἀπατεών καλός καί ψεύδω καί Μασσαλιανός καί ὀμφαλόψυχος καί ὁ ὀρθός ὁ ἐκκλησία δόγμα διαστρέφω καί εἰμί τίς ἕτερος τοιοῦτος , καί διαμαρτύρομαι ἀναφανδά ὡς δεῖ πᾶς ὅστις ἀπέχω αὐτός πλανάω τε καί πλανάω , ὅς ἐσθίω ὁ τε ἀρετή τέλειος εἰμί καί περί ὁ δόγμα μάλιστα ἀσφαλής , ὡς ὁ ἄνθρωπος ὁ ψυχή αὐτός διά ὁ δοκέω εὐλάβεια ἐμπιστεύω . οὗτος δέ οὖον λόγος μόνος διαθρυλέω κοινῶς κατά ὁ ἡσυχία , ὡς αἴτιος ὁ πλάνης γίγνομαι , ἀλλά καί συγγράφω , ἵνα εἰς ἀεί ἀνάγραπτος ὁ ὕβρις εἰμί . οὗτος δέ πράσσω ἐν Θεσσαλονίκη ἐν ὅς καιρός καί ὁ βασιλεύς ἐπί Ἀκαρνανία ἀποδημέω . ἐν οὗτος δέ ἄλλος τε πάρειμι ἡσυχάζω πολύς , ἕ δεινός ποιέω ὁ Βαρλαάμ διαθρυλλουμην , καί μάλιστα Γρηγόριος ὁ Παλαμάς , ὅς καί ὕστερος εἰς ἀρχιερεύς τελέω Θεσσαλονίκη · ὅς ἐκ Ἀσία εἰμί ὁ γένος καί βασίλειος αὐλή ἐντρέφω , ἅμα δύο ἕτερος ἀδελφός ἐπί πάνυ παιδικός ὁ ἡλικία κτῆσις καί γονεύς καί ὁ ἄλλος περιφάνεια ὁ βίος καί ὁ ἐκ βασιλεύς τιμή ὡς ὀλίγος ἢ οὐδείς ἐκλείπω ἄξιος , Χριστός αἱρέω μόνος ἀκολουθέω καί ὁ ἐκεῖθεν λαμπρότης ἐπιζητέω · καί ναζιραῖος ὁ θεός γίγνομαι , ὁ πτωχεία μᾶλλον αἱρέω ὁ διά αὐτός καί ὁ ἀκτησία καί ὁ δουλεία . καί πρός Ἄθως ὁ ἱερός γίγνομαι ὄρος , ὅσπερ οὐ ἄν τις ἁμαρτάνω πόλις προσεῖπον οὐράνιος , ἐκδίδωμι ἑαυτοῦ ὑποτάσσω πατήρ πνευματικός . ὅς δή ὁ πνευματικός ἀγωνίζομαι δίαυλος καί θέω ὁ περί Ψυχή , ὁ τελευταῖος ἐκλείπω ὁ ἀδελφός πρῶτος χωρέω πρός ὁ βραβεῖον ὁ ἄνω κλῆσις , καί μετά ἐκεῖνος ὁ διδάσκαλος ὀλίγος ὕστερος ἀπαλλάσσω ὁ δεσμός ὁ γεώδης οὗτος καί ταπεινός σαρκίον καί πρός ὅς ποθέω μεταβαίνω ἐκ ἀρχή . Γρηγόριος δέ καί ἀδελφός ἐκ πατήρ καταλιμπάνω ὀρφανός οὐ δοκέω δήω ἔτι πιστεύω ὁ ἡλικία , ἀλλά ἕτερος φέρω ὑποτάσσω πατήρ πνευματικός . ὑπό ὅς ὑπέρ ὀκτώ τελέω ἔτος , ἐπεί ἐκεῖνος ὁ ὅδε ἀπαλλάσσω , πρός ὁ κατά Βέροια σκήτη φροντιστήριον οἰκοδομέω ὁ Γρηγόριος καί κατακλείω ἑαυτοῦ πᾶς τε ἀποτίθημι φροντίς γήινος , ἑαυτοῦ δέ μόνος καί θεός προσαδολεσχη , δέκα διατελέω ἔτος , πολύς ὁ σάρξ παιδαγωγέω καί ὑποτάσσω ὁ πνεῦμα · ὡς ἐκ ὁ σύντονος καί ἄγαν ανένδοτος ἄσκησις καί ὁ σπήλαιον ὁ πρός ψῦχος ἀσυμμετρία νόσος δεινός περιπίπτω , οὖον μακράν γίγνομαι ὁ ἀποθνῄσκω . ὅς μετά ὁ δέκα ἔτος ἀφίστημι , ὁ ἐκεῖσε διακριτικός πατήρ κελεύω , ὅς οὐ ἔξεστι ὁ ἀγαθός συμβουλεύω μή πείθω , πρῶτος μέν ἐπί ἱκανός ἐν ὁ κατά ὁ Ἄθως διατρίβω φροντιστήριον , ἔπειτα ὁ περί ὁ σῶμα νοσοκομία ἐπείγω , ἔρχομαι εἰς Θεσσαλονίκη . οὗτος δή ἅμα ὁ ἄλλος οὖον μέτριος δυσχεραίνω κατά Βαρλαάμ ὁ ὁ ἱερός ἡσυχία ἐξορχέομαι καί πολύς αὐτός κατηχέω ὁ λοιδορία , τις ὁ Φίλων πρός αὐτός χράω πρεσβευτής , δήω παύω ὁ τοιοῦτος καί φρονέω καί λέγω κατά ὁ ἡσυχάζω , καί μή διά ὁ ἀπειρία εἷς ὁ ἴσος πᾶς καταψηφίζομαι καί , ὁ γε εἰς αὐτός ἥκω , ὁ ἄκρος βίος καί ὁ τέλειος πολιτεία ὁ ἄνθρωπος ἀποστερέω , ὁ οὐ εἰμί καταψεύδομαι καί ὡς κακός αἴτιος διαβάλλω καί πείθω ἀπέχω αὐτός . ἀλλά εἰμί μέν τίς καί παρά ὁ προσήκω ἀκούω αὐτός , ὁ ἀπειρία ὁ εἶπον προσλογίζομαι · αὐτός δέ ἡγέομαι θεῖος1 τίς χρῆμα καί ἱερόν , καί ὁ τε κατά αὐτός παύω λέγω . ἀλλά καί εἰμί τίς συναρπάζω συγγράφω κατά αὐτός , ὡς ἀπώλεια ἄξιος παραδίδωμι πῦρ . οὐδέ γάρ ὅσιος οὐδέ ἄλλως νόος ἔχω , γεωμετρία μέν καί ἀστρονομία καί ἀριθμός ἀναλογία βούλομαι τις ἐκδιδάσκω , μή ὁ ἄμαθος , ἀλλά ὁ δεινός περί οὗτος φοιτάω · ὁ δέ εἰμί φιλοσοφία καί ὁ περί οὐράνιος πρᾶγμα γνῶσις ὁ περί οὗτος ἀμύητος χράω διδάσκαλος . χρή γάρ αὐτός εἰμί φιλόσοφος καί ὁ πολύς ὑπερέχω σύνεσις , εἰ περί τοιοῦτος δήω μανθάνω πρᾶγμα , ἢ πρότερος διερευνάω ὁ παρά θεός ὁ τοιοῦτος χάρις ἀξιόω , οὖον γάρ δή ἀνθρώπινος γε σύνεσις ἢ σπουδή ὁ τοιοῦτος περιγίγνομαι , ἄδολος γνώμη καί πᾶς ἀπαλλάσσω κακουργία προσέρχομαι καί περί ὅς βούλομαι δήω μανθάνω · εἰμί γάρ εἄν ἐκεῖνος σοφός εἰμί ὁ θεῖον καί μέτρον μάθημα ἕκαστος προσήκω εἰδοί κατά ὁ ὁ κάθαρσις ἀναλογία , οὐ εἄν ἐμπιστεύω ἀκοή σαθρός βροντή ἦχος ἐκ προοίμιον εὐθύς , ἀλλά βίος πρότερος ἀκρίβεια καί πολύς φιλοσοφία καί πᾶς γήινος ἔννοια εὔλογος τε καί μή τοιοῦτος ἀπόθεσις ὁ ψυχή εἄν πρότερος διδάσκω ἐκκαθαίρω καί οὗτος ὁ ἱερός πρόθυρον ὁ θεῖος οὗτος σοφία ἐπιβαίνω , δήω καί θεός πολύς καί ἀνήρ ὁ ὁ τοιοῦτος δύναμαι ἀξιόω συναίρω πρός ὁ ἔργον οὕτως εἰμί ὑψηλός καί ὁ ἀνθρώπινος ὑπερβαίνω δύναμις · ἢ ἐπειδή γε διά ῥᾳθυμία ἀπερισκέπτως ὁ προστυγχάνω προσχωρέω , ὁ ἐκεῖνος ἀμαθία προσλογίζομαι ὁ λόγος , ἀλλά μή ὥσπερ ἐξεπίτηδες ὥσπερ τις ἕρμαιον λαμβάνω ὁ λόγος , αὐθάδης καί θρασύς κατά αὐτός ὁ ἱερός χωρέω ἡσυχία καί ὁ ἡσυχάζω πολύς προστρίβω ὄνειδος , ἀπατεών καλέω καί ψεύδω καλέω καί Μασσαλιανός , ἐκ ὁ φάος περιαστράπτω ὁ ἅγιος ἀκούω ὁ ἀφορμή λαμβάνω ὁ πολύς λοιδορία . καίτοι γε ὁ διδάσκω περί ἄλλος μέν ἄν τις μέμφομαι δικαίως , περί οὗτος δέ οὐδείς . ἄλλος τε γάρ περιστρέφω πολύς ὁ θέω οὗτος φάος ἐν ὁ ὁ διωγμός καιρός ἀγωνίζομαι ὑπέρ Χριστός , καί Ἀντώνιος ὁ θέω οὖον πρός τύραννος , ἀλλά ὁ δεινός τύραννος δαίμων παρατάσσω , ὡς ἐκ ὁ περί αὐτός συγγράφω ἔξεστι μανθάνω . οὖον μήv ἀλλά εἰμί δεῖ καί οὗτος πᾶς παρατρέχω πρός ὁ πρῶτος παράδειγμα ἀνατρέχω , σαφῶς ἔξεστι ὁ δυνατός εἰμί ὁ σωματικός ὀφθαλμός θέω καί ἄκτιστον φάος θεάομαι ὁ ἀπόδειξις λαμβάνω . παραλαμβάνω γάρ , φημί , ὁ κύριος πρό ὁ πάθος ὁ πρόκριτος ὁ μαθητής καί ἀνέρχομαι ἐπί Θαβώρ , μεταμορφόω ἔμπροσθεν αὐτός καί λάμπω ὁ πρόσωπον αὐτός ὡς ὁ ἥλιος · ὅς μή φέρω ὁ λαμπρότης ὁράω ὁ μαθητής καταπίπτω ἐπί ὁ γῆ . εἰμί οὖν ἐκεῖνος ἄνθρωπος τε εἰμί καί ἔτι ἀτελής διάκειμαι , ὁ περιαστράπτω αὐτός θέω καί ἄκτιστον φάος δύναμαι ὁράω , τίς θαυμαστός εἰμί καί νῦν ὁ ἅγιος φημί φάος ὁράω ἄνωθεν ἐλλάμπω ἐκ θεός ; διό δή σύ καί δήω περί ὁ τοιοῦτος μήτε λέγω μήτε λογογραφέω , ὡς ὀλίγος ἢ οὐδείς περί αὐτός οἶδα · ἀλλά καί ὁ γράφω ἀφανίζω , ὡς πολύς αἴτιος βλάβη παρίημι οὖον ὁ τυγχάνω . τοιοῦτος μέν Γρηγόριος καί ὁ περί αὐτός διαπρεσβεύομαι πρός Βαρλαάμ , οἴομαι ὁ παραίνεσις αὐτός ὁ γλωσσαλγία ἵστημι . ὁ δέ ἐναντίος ἢ αὐτός οἴομαι ἀποβαίνω . ὡς γάρ ὁ λόγος ὁ πρεσβεύω δίειμι πρός αὐτός , ἐν μέν ὁ ἄλλος ἡσυχία ἄγω , ὁ ἐν Θαβωρίῳ δέ λάμπω φάος ἄκτιστον ἀκούω « ὁ ἀτοπία ! » ἀναβοάω · « καπνός γάρ φεύγω , ἐμπίπτω εἰς πῦρ . ἀκούω οὐρανός καί ἐνωτίζομαι ὁ γῆ · ὁ ἐν Θαβώρ φάος ἄκτιστον καί τίς ἄλλος ἢ θεός κατά σύ ! οὐδείς γάρ ἄκτιστον ὅτι μή θεός . εἰμί οὖν μήτε κτίσμα ὁ φάος ἐκεῖνος , μήτε θεός οὐσία , θεός γάρ οὐδείς ὁράω πώποτε , τίς λοιπός ἢ δύο λατρεύω θεός , εἷς μέν , ὁ πᾶς δημιουργός , ὅς καί ἀόρατος πᾶς τις εἄν ὁμολογέω , δύο δέ , ὁ κατά σύ ὁράω ἄκτιστος οὗτος φάος ; ἐγώ δέ οὔτε πρότερος οὔτε ὕστερον ποτός ἀνέχω εἄν ὁπωσοῦν τίς διαφέρω ὁ οὐσία ὁ θεός ἄκτιστον ἡγέομαι . » ἐκ οὗτος δή ὁ λόγος ὥσπερ ἀφετήριος ὁρμάω , πολύς καί εἶπον καί συγγράφω κατά Γρηγόριος καί ὁ ἄλλος μοναχός , πρός ὁ πρότερος καί διθεΐα ἐγκαλέω . οὖον μήv οὐδέ ἐκεῖνος γε ἀμελέω ὁ μή ἀντιλέγω φανερῶς καί διαφθείρω δόγμα εἰσάγω ἀποδείκνυμι καί ὁ θεόσοφος λόγος ἐναντίος . Βαρλαάμ δέ οἴομαι καί ὁ ἀρχαῖος θεολόγος σοφία λόγος καί πειθώ κρατέω , εἰς Βυζάντιον ἐκπλέω , Ἰωάννης ὁ πατριαρχεύω τότε ὁ κατά ὁ μοναχός σύγγραμμα ἐγχειρίζω καί σύνοδος δήω συναθροίζω κατά αὐτός , ὡς ὁ ὀρθός δόγμα ἐναντίος καί φρονέω καί λέγω ἐλέγχω , καί πολύς εἰμί ῥέω κατά ἐκεῖνος , καί ὁ διθεΐα ἐγκαλέω . πατριάρχης δέ περιοράω οὖον δήω δοκέω ὁ τοιοῦτος , ἀλλά γράμμα καλέω ὁ μοναχός ἐκ Θεσσαλονίκη ἀπαντάω ἐπί ὁ δίκη · καί πάρειμι καί αὐτός ὁ λόγος ὑπέχω εὐθύνω . ἐν οὗτος δέ αὐτός ὁ πρᾶγμα , καί θόρυβος πολύς καί ταραχή ὁ ἐκκλησία κατέχω , καί ὁ βασιλεύς ἐκ ὁ εἰς Ἀκαρνανία στρατεία εἰς Βυζάντιον ἐπανίημι . καί πυνθάνομαι ὅσος Βαρλαάμ διαφέρω καί ὁ μοναχός , πρῶτος μέν κατασιγάζω πειράω , ἑκάτερος παραινέω ὁ ἀντιλογία ἀπέχω καί ὁ ἔχθρα καταλύω , ὥσπερ καί πρότερος ἀλλήλων εἰμί φίλος καί μή διά φιλονεικία ὅς τε αὐτός καί ὁ ἄλλος ταραχή παρέχω · ὡς δέ πείθω οὐδέτερος , ἀλλά ὁράω Βαρλαάμ διαφθείρω ἰσχυρίζομαι δοξάζω ἀποδείκνυμι Γρηγόριος καί ὁ περί αὐτός καί ἐπισπεύδω ὁ δίκη , ὁράω Γρηγόριος ἀδικέω διατείνω καί ὁ περί αὐτός καί ἐθέλω ἐπί ὁ δίκη ἑαυτοῦ ἔγκλημα ἀπολύω , σύν-εἶδον καί ὁ βασιλεύς ὡς ἐλέγχω Χωρὶς οὐ εἄν δύναμαι παύω ὁ φιλονεικία , ἐπιτρέπω ὁ σύνοδος .