joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen1.16
θʹ . « Ἐμοὶ πολύν τινα καὶ προφανῆ τὸν κίνδυνον ἐκ τῶν πραγμάτων ἐστὶ συνορᾷν . εἰ γὰρ ἡμῶν ὅπως ποτὲ ταυτησὶ τῆς πόλεως ὑπεξελθόντων ἐπιστρατεύσει καταπόδας ὁ βασιλεὺς , τίς μηχανὴ μὴ οὐχὶ τὸ παραυτίκα πρὸς ἔσχατον ἐλθεῖν κινδύνου ; ἔστι δὲ ἀνθρώπων , οἶμαι , σωφρονούντων καὶ βουλομένων σώζεσθαι , μὴ τοὺς προδήλους ἀνθαιρεῖσθαι κινδύνους τῆς ἐν βεβαίῳ κεισομένης σωτηρίας . τοῦ τοίνυν τῆς πόλεως ὑπεξελθεῖν , δυνατώτατον ἀνταγωνιστὴν ὀπίσω καταλιπόντας τὸν βασιλέα , οὕτως ὑποψίαν δεινὴν παρέχοντος , μακρὰν ἀφεστηκέναι παντὸς κακοῦ καὶ πολλὴν τὴν ἀσφάλειαν ἡμῖν παρέχειν τὸ τοῦτον κατασχόντας , ὃ δυνήσεσθαι δοκῶ ῥᾳδίως , κατακλεῖσαι φρουρᾷ . οὕτω γὰρ οὐδενὸς ἀνταγωνιζομένου , ῥᾷστα κρατήσομεν ἁπάντων . » Συργιάννης δὲ μετ' ἐκεῖνον εὐθύς · « καὶ τοῦθ' ὅπερ εἴρηκας » ἔφη , « πολλοὺς ἔχον ἐξετάζοντι φανεῖται τοὺς κινδύνους . πρῶτον μὲν γὰρ οὐ μικρὸν ἔργον τὸ κατασχεῖν , πολλῶν περὶ αὐτὸν εὐνοϊκῶς διακειμένων καὶ τῶν τῆς συγκλήτου καὶ τῶν ἐν τέλει , καὶ μισθοφόρων ἀεὶ πολλῶν διατριβόντων ἐν βασιλείοις · ἔπειθ' ὅτι καὶ τοῦτ' εἰ μετὰ πολλῶν τῶν κινδύνων κατορθωθείη , τότ' ἤδη χαλεπωτέροις περιπεσούμεθα κινδύνοις , πολλὰς ὑποπτεύοντες ἐκ τῶν φυλάκων καὶ τῶν πραγμάτων τὰς μεταβολάς . ὅτε τοίνυν καὶ ἀμφοτέρωθεν ὑποψία δεινὴ , βέλτιον βραχείᾳ καιροῦ ῥοπῇ τῆς ζωῆς ἀποστερήσαντας βεβαίως ἄρχειν , αὐτοῦ τε οὐκ ἀμυνουμένου καὶ τῶν ἄλλων οὐδενὸς διακινδυνεύειν ὑπὲρ αὐτοῦ κειμένου βουλησομένου . » Τὴν δὲ τοιαύτην βουλὴν ἐξήνεγκε μὲν κατὰ βασιλέως ὁ Συργιάννης ἐξ ἑαυτοῦ μὲν , ἐνῆγε δ' εἰς αὐτὴν μάλιστα καὶ Ἀπόκαυχος , ἐκσπόνδως πρὸς βασιλέα ἐξ αἰτιῶν διακείμενος παραλόγων , μὴ δι' αὐτοῦ δὲ δυνάμενος εἰσάγειν τὴν γνώμην , οὔπω γὰρ ᾠκείωτο βασιλεῖ τοσοῦτον ὡς καὶ μετέχειν βουλῆς , φίλῳ ὄντι τῷ Συργιάννῃ τὰς βουλὰς ὑπετίθει ὡς αὐτῷ παῤῥησίᾳ βουλευσομένῳ . πρὸς ταῦθ' ὁ μέγας δομέστικος · « ἐμοὶ τὸ πρῶτον » ἔφη « τῶν βουλευμάτων τῶν ἀπανθρώπων κρίνοντι , τὸ δεύτερον οὐδ' ὠμότητος καὶ ἀπανθρωπίας ὑπερβολὴν ἐλλείπειν οὐδεμίαν φαίνεται . διὸ συμφέρειν ἡγοῦμαι τούτων ἀποστάντας ἁπάντων , τῶν προτέρων ἔχεσθαι βουλευμάτων , καὶ σκοπεῖν οὐχ ὅπως βασιλεῖ κακῶν ἀνηκέστων αἴτιοι φανῶμεν , ἀλλ' ὅπως ἡμᾶς αὐτοὺς ἀπαθεῖς διατηρήσωμεν κακῶν , εἰς τοῦτο γὰρ καὶ συνεληλύθειμεν , ὅπως τῷ μὲν τῶν βασιλέων ἀδικουμένῳ , θεοῦ συναιρομένου , καὶ τὴν ζωὴν διατηρήσωμεν καὶ τὴν τιμὴν , τῷ δὲ , μηδεμιᾶς ἀκολουθούσης ἀνάγκης , μηδ' εἰς τὴν τιμὴν παρενοχλῆσαι , μήτοιγε τὴν ζωήν . » Τούτων οὕτως ἀλλήλοις ἐναντία βουλευομένων , ὁ μὲν βασιλεὺς καθῆστο σιγῇ , τῶν λεγομένων ἐπακροώμενος , ὁ Συργιάννης δὲ τὸν λόγον ἀναλαβὼν , ἐκ τῶν ἐναντίων ἀντιλέγων πρὸς τὸν μέγαν δομέστικον ἔφη · « τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὸ ἐνδεὲς ἐχούσης καὶ τῆς τελείας τῶν ὄντων γνώσεως ἀπολειπομένης , οὐδένα δεῖν οἶμαι τοῖς ἀπ' ἀρχῆς δεδογμένοις ἐμμένειν , ἂν μετὰ ταῦτα βελτίω τἀναντία φαίνηται · ἢ εἰ τοῦτο κρατήσῃ , οὐκ ἂν φθάνοι πάντ' ἄνω καὶ κάτω γενόμενα . ἂν γὰρ μήτ' ἔμπορος , μήθ' ὁ γεωργὸς , μήθ' ὁ κυβερνήτης πρὸς τὰ δοκοῦντα λυσιτελῆ μεθαρμόζηται , ἀλλ' ἀναγκαίως ἐμμένῃ τοῖς ἀπ' ἀρχῆς δεδογμένοις , ταχέως ὁ μὲν κυβερνήτης ἑαυτῷ συγκαταδύσῃ τὴν ναῦν ἐναντίων κινηθέντων πνευμάτων · ὁ δ' ἔμπορος ἐπανήξει κενὸς χρημάτων , ὁ γεωργὸς δὲ πρὸς τῇ τῶν πόνων ἀποστερήσει καὶ βαθὺν ὀφλήσει γέλωτα . προσθήσομεν δέ τι καὶ τῶν οἰκείων παραδειγμάτων . οὐκ ἂν οὐδὲ στρατηγὸς τοῖς ἀπ' ἀρχῆς ἐμμένων βεβουλευμένοις τρόπαιον ἀπὸ τῶν πολεμίων ἀναστήσει , ἀλλ' αἰσχρῶς καὶ ἀγεννῶς ἡττηθεὶς , συγκινδυνεύσει τοῖς στρατιώταις · ἂν γὰρ συμβῇ τυχὸν τὴν μὲν ἑαυτοῦ στρατιὰν πολλαπλασίονα τῶν πολεμίων καὶ πρὸς τὰ πολεμικὰ μᾶλλον ἠσκημένην ἡγεῖσθαι καὶ διὰ τοῦτο δεῖν βουλεύσηται μάχην συνάπτειν , εἶτ' ἐπὶ τῶν πραγμάτων ἐλθὼν , τὴν τῶν ἐναντίων ἴδῃ καὶ τῷ πλήθει καὶ τῇ ἀσκήσει καὶ τοῖς ὅπλοις ὑπερέχουσαν πολλῷ τῷ μέτρῳ · διὰ δὲ τὸ μὴ λῦσαι τὰ δεδογμένα , ἀλογίστως συμπλέκηται καὶ παραβόλως , οὐκ ἂν ἐγγὺς τοῦ μαίνεσθαι φαίημεν τὸν στρατηγὸν ἐκεῖνον ; παντί που δῆλον . διό μοι καὶ σὲ νῦν ἔπεισι θαυμάζειν , οὕτως ἀποφηνάμενον ὡς χρὴ τοῖς ἐξ ἀρχῆς δεδογμένοις ἐμμένειν , ἐκ πρώτης ἡλικίας ἐς τόδε χρόνου στρατείαις καὶ τοῖς ἐκ στρατείας ἐνδιατρίψαντα πόνοις , τοῦτο δὲ ἠγνοηκότα , ὡς μία καιροῦ ῥοπὴ πολλῶν ποιήσει πραγμάτων μεταβολάς . » Ἐπὶ τούτοις ὁ μέγας δομέστικος εἶπε τοιάδε · « οὐδένα νομίζω τῶν καὶ ὁπωσοῦν μετειληχότων φρενῶν , οὕτως ἑαυτὸν οἷς ἐξ ἀρχῆς ἐβουλεύσατο πεπεικέναι βεβαίως ἐμμένειν , ὥστε μὴ μεταβάλλειν , ἑτέρων ἐν ὑστέρῳ φαινομένων βελτιόνων . καὶ σὲ δὲ αὐτὸν , οὐκ ἂν εὐπορήσειν ἐπ' ἐμοὶ λοιδορίας ὑπερβολῆς , ἢ οὕτω περὶ τῶν πραγμάτων λέγειν ἔχειν , ἐν διαφορᾷ καταστάντα . ἐγὼ δὲ τοσούτου δέω ὁποῖον εἶναί φατε , ὥστε κἀν τοῖς δημοσίοις , κἀν τοῖς ἰδίοις , ψῆφον ὡς καλῶς ἔχουσαν καὶ τοῦ λυσιτελοῦντος τὸ δοκεῖν ἐς τὰ μάλιστα ἐφικνουμένην περί τινος πολλάκις ἐξενεγκὼν , ἤδη δὲ καὶ πρὸς τὸ πράττειν χωρῶν , ἔπειτ' ἢ ἑτέρῳ τὸ ἧσσον ἔχειν ἐπὶ τῷ φρονεῖν δοκοῦντι , ἢ αὐτὸς ἐμαυτῷ τὴν ἐναντίαν πεισθεὶς εἱλόμην . ἐφ' οἷς δὲ νυνὶ σκοποῦμεν , μάλιστα μὲν ὧν ὑμεῖς βουλεύεσθε , ἀποσχέσθαι , ὧν δ' ἐμοὶ δοκεῖ , δεῖν ἔχεσθαι νομίζω πολλῶν ἕνεκεν αἰτιῶν .
Lemmas: ὁ . « ἐμός πολύς τις καί προφανής ὁ κίνδυνος ἐκ ὁ πρᾶγμα εἰμί συνοράω . εἰμί γάρ ἐγώ ὅπως ποτέ οὗτος ὁ πόλις ὑπεξέρχομαι ἐπιστρατεύω καταπόδας ὁ βασιλεύς , τίς μηχανή μή οὐ ὁ παραυτίκα πρός ἔσχατος ἔρχομαι κίνδυνος ; εἰμί δέ ἄνθρωπος , οἴομαι , σωφρονέω καί βούλομαι σῴζω , μή ὁ πρόδηλος ἀνθαιρέομαι κίνδυνος ὁ ἐν βέβαιος κεῖμαι σωτηρία . ὁ τοίνυν ὁ πόλις ὑπεξέρχομαι , δυνατός ἀνταγωνιστής ὀπίσω καταλιμπάνω ὁ βασιλεύς , οὕτως ὑποψία δεινός παρέχω , μακράν ἀφίστημι πᾶς κακός καί πολύς ὁ ἀσφάλεια ἐγώ παρέχω ὁ οὗτος κατέχω , ὅς δύναμαι δοκέω ῥᾳδίως , κατακλείω φρουρά . οὗτος γάρ οὐδείς ἀνταγωνίζομαι , ῥᾳδίως κρατέω ἅπας . » Συργιάννης δέ μετά ἐκεῖνος εὐθύς · « καί οὗτος ὅσπερ εἴρω » φημί , « πολύς ἔχω ἐξετάζω φαίνω ὁ κίνδυνος . πρῶτος μέν γάρ οὖον μικρός ἔργον ὁ κατέχω , πολύς περί αὐτός εὐνοικός διάκειμαι καί ὁ ὁ σύγκλητος καί ὁ ἐν τέλος , καί μισθοφόρος ἀεί πολύς διατρίβω ἐν βασίλειος · ἔπειτα ὅτι καί οὗτος εἰμί μετά πολύς ὁ κίνδυνος κατορθόω , τότε ἤδη χαλεπός περιπίπτω κίνδυνος , πολύς ὑποπτεύω ἐκ ὁ φύλαξ καί ὁ πρᾶγμα ὁ μεταβολή . ὅτε τοίνυν καί ἀμφοτέρωθεν ὑποψία δεινός , ἀγαθός βραχύς καιρός ῥοπή ὁ ζωή ἀποστερέω βεβαίως ἄρχω , αὐτός τε οὐ ἀμύνω καί ὁ ἄλλος οὐδείς διακινδυνεύω ὑπέρ αὐτός κεῖμαι βούλομαι . » ὁ δέ τοιοῦτος βουλή ἐκφέρω μέν κατά βασιλεύς ὁ Συργιάννης ἐκ ἑαυτοῦ μέν , ἐνάγω δέ εἰς αὐτός μάλιστα καί αποχαλκος , ἔκσπονδος πρός βασιλεύς ἐκ αἰτία διάκειμαι παράλογος , μή διά αὐτός δέ δύναμαι εἰσάγω ὁ γνώμη , οὔπω γάρ οἰκειόω βασιλεύς τοσοῦτος ὡς καί μετέχω βουλή , φίλος εἰμί ὁ Συργιάννη ὁ βουλή ὑποτίθημι ὡς αὐτός παρρησία βουλεύω . πρός αὐτός ὁ μέγας δομέστικος · « ἐγώ ὁ πρῶτος » φημί « ὁ βούλευμα ὁ απάνθρωπος κρίνω , ὁ δύο οὐδέ ὠμότης καί ἀπανθρωπία ὑπερβολή ἐλλείπω οὐδείς φαίνω . διό συμφέρω ἡγέομαι οὗτος ἀφίστημι ἅπας , ὁ πρότερος ἔχω βούλευμα , καί σκοπέω οὐ ὅπως βασιλεύς κακός ἀνήκεστος αἴτιος φαίνω , ἀλλά ὅπως ἐγώ αὐτός ἀπαθής διατηρέω κακός , εἰς οὗτος γάρ καί συνεληλύθεω , ὅπως ὁ μέν ὁ βασιλεύς ἀδικέω , θεός συναίρω , καί ὁ ζωή διατηρέω καί ὁ τιμή , ὁ δέ , μηδείς ἀκολουθέω ἀνάγκη , μηδέ εἰς ὁ τιμή παρενοχλέω , μήτοι ὁ ζωή . » οὗτος οὕτως ἀλλήλων ἐναντίος βουλεύω , ὁ μέν βασιλεύς κάθημαι σιγή , ὁ λέγω ἐπακροάομαι , ὁ Συργιάννης δέ ὁ λόγος ἀναλαμβάνω , ἐκ ὁ ἐναντίος ἀντιλέγω πρός ὁ μέγας δομέστικος φημί · « ὁ ἀνθρώπινος φύσις ὁ ἐνδεής ἔχω καί ὁ τέλειος ὁ εἰμί γνῶσις ἀπολείπω , οὐδείς δήω οἴομαι ὁ ἀπό ἀρχή δοκέω ἐμμένω , εἄν μετά οὗτος ἀγαθός τἀναντία φαίνω · ἢ εἰμί οὗτος κρατέω , οὐ εἄν φθάνω πᾶς ἄνω καί κάτω γίγνομαι . εἄν γάρ μήτε ἔμπορος , μήτε ὁ γεωργός , μήτε ὁ κυβερνήτης πρός ὁ δοκέω λυσιτελής μεθαρμόζω , ἀλλά ἀναγκαῖος ἐμμένω ὁ ἀπό ἀρχή δοκέω , ταχέως ὁ μέν κυβερνήτης ἑαυτοῦ συγκαταδύνω ὁ ναῦς ἐναντίος κινέω πνεῦμα · ὁ δέ ἔμπορος ἐπανήκω κενός χρῆμα , ὁ γεωργός δέ πρός ὁ ὁ πόνος ἀποστερέω καί βαθύς ὄφλησις γέλως . προστίθημι δέ τίς καί ὁ οἰκέω παράδειγμα . οὐ εἄν οὐδέ στρατηγός ὁ ἀπό ἀρχή ἐμμένω βουλεύω τρόπαιον ἀπό ὁ πολέμιος ἀνίστημι , ἀλλά αἰσχρῶς καί ἀγεννής ἡσσάομαι , συγκινδυνεύω ὁ στρατιώτης · εἄν γάρ συμβαίνω τυγχάνω ὁ μέν ἑαυτοῦ στρατία πολλαπλασίων ὁ πολέμιος καί πρός ὁ πολεμικός μᾶλλον ἀσκέω ἡγέομαι καί διά οὗτος δήω βουλεύω μάχη συνάπτω , εἶτα ἐπί ὁ πρᾶγμα ἔρχομαι , ὁ ὁ ἐναντίος ὁράω καί ὁ πλῆθος καί ὁ ἀσκέω καί ὁ ὅπλον ὑπερέχω πολύς ὁ μέτρον · διά δέ ὁ μή λύω ὁ δοκέω , ἀλογίστως συμπλέκω καί παράβολος , οὐ εἄν ἐγγύς ὁ μαίνομαι φημί ὁ στρατηγός ἐκεῖνος ; πᾶς ποῦ δῆλος . διό ἐγώ καί σύ νῦν ἔπειμι θαυμάζω , οὕτως ἀποφαίνω ὡς χρή ὁ ἐκ ἀρχή δοκέω ἐμμένω , ἐκ πρῶτος ἡλικία εἰς ὅδε χρόνος στρατεία καί ὁ ἐκ στρατεία ἐνδιατρίβω πόνος , οὗτος δέ ἀγνοέω , ὡς εἷς καιρός ῥοπή πολύς ποιέω πρᾶγμα μεταβολή . » ἐπί οὗτος ὁ μέγας δομέστικος εἶπον τοιόσδε · « οὐδείς νομίζω ὁ καί ὁπωσοῦν μεταλαγχάνω φρήν , οὕτως ἑαυτοῦ ὅς ἐκ ἀρχή βουλεύω πείθω βεβαίως ἐμμένω , ὥστε μή μεταβάλλω , ἕτερος ἐν ὕστερος φαίνω ἀγαθός . καί σύ δέ αὐτός , οὐ εἄν εὐπορέω ἐπί ἐγώ λοιδορία ὑπερβολή , ἢ οὗτος περί ὁ πρᾶγμα λέγω ἔχω , ἐν διαφορά καθίστημι . ἐγώ δέ τοσοῦτος δήω ὁποῖος εἰμί φημί , ὥστε ἐν ὁ δημόσιος , ἐν ὁ ἴδιος , ψῆφος ὡς καλῶς ἔχω καί ὁ λυσιτελέω ὁ δοκέω εἰς ὁ μάλιστα ἐφικνέομαι περί τις πολλάκις ἐκφέρω , ἤδη δέ καί πρός ὁ πράσσω χώρα , ἔπειτα ἢ ἕτερος ὁ κακός ἔχω ἐπί ὁ φρονέω δοκέω , ἢ αὐτός ἐμαυτοῦ ὁ ἐναντίος πείθω αἱρέω . ἐπί ὅς δέ νυνί σκοπέω , μάλιστα μέν ὅς σύ βουλεύω , ἀπέχω , ὅς δέ ἐγώ δοκέω , δήω ἔχω νομίζω πολύς ἕνεκα αἰτία .