joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen4.29
κθʹ . Βασιλεὺς δὲ τοσοῦτον στόλον οὐκ ἂν οἰηθεὶς ἀργὸν καθῆσθαι ἀνασχέσθαι , ἀλλὰ ταῖς κατὰ τὸν Πόντον Ρωμαίοις ὑπηκόοις πόλεσιν ἐπιχειρήσειν , ἔδεισέ τε ὑπὲρ αὐτῶν , μὴ οὐχ οἷαί τε ὦσι πρὸς τοσαύτην δύναμιν ἀντικαθίστασθαι , καὶ στρατιὰν ἔπεμπεν ἀξιόμαχον πρὸς ἑκάστην , ὡς ἀμυνουμένην πρὸς τοὺς πολεμίους , ἂν ἐπίωσιν . αἱ μὲν οὖν ἄλλαι πόλεις ἐδέξαντο προθύμως τὴν ἐπιμαχίαν καὶ χάριτας ὡμολόγουν βασιλεῖ πολλὰς τῆς ὑπὲρ σφῶν προνοίας καὶ παρεσκευάζοντο καὶ αὐτοὶ τὰ δέοντα πρὸς ἄμυναν · Σωζοπολῖται δὲ ἀπείπαντο τὴν παρὰ βασιλέως πεμφθεῖσαν δύναμιν , φάμενοι μὴ δεῖσθαι ξένων πρὸς ἐπικουρίαν , ὡς πρὸς ἄμυναν ἐξαρκούντων τῶν ἐπιχωρίων , ὄντων πολλῶν καὶ ἀγαθῶν , καὶ εἰσεδέξαντο εἰς τὴν πόλιν οὐδένα , εἰ μὴ Κρυβιτζιώτην τὸν τοῦ σφῶν ἄρχοντος ἀδελφὸν , καὶ ἀνέστρεφεν ἡ στρατιὰ , οὕτως ἀτιμασθεῖσα . πρὶν δὲ ἀνενεχθῆναι βασιλεῖ τὰ πεπραγμένα Σωζοπολίταις , εἰ γὰρ ἐπύθετο , ἐκέλευεν ἂν καὶ ἄκοντας εἰσδέχεσθαι τὴν δύναμιν , ἑάλωσαν ὑπὸ τῶν Λατίνων ἐπελθόντων . ὡς γὰρ ἡ βασιλέως ἀνέστρεφεν ἐκεῖθεν στρατιὰ ἀποπεμφθεῖσα , ὥσπερ ἐκ συνθήματος ἐπῄεσαν οἱ Λατῖνοι · Σωζοπολῖται δὲ μηδὲν μήτε πρὸς ἐπισκευὴν τειχῶν , μήτε πρὸς ὅπλων ἐπιμέλειαν , μήτε πρὸς ἄλλο μηδὲν τῶν δεόντων παρεσκευασμένοι , ἡλίσκοντο ῥᾳδίως , οὐδὲ ὀλίγα ἀντισχόντες πρὸς τοσαύτην δύναμιν , καὶ σφᾶς τε αὐτοὺς ἀπώλεσαν ὑπ' ἀβουλίας καὶ βασιλεῖ λύπης οὐ μετρίας κατέστησαν αἴτιοι , πόλεως οὕτω καλῆς καὶ πᾶσιν ἀγαθοῖς εὐθυνουμένης ἀπολωλυίας . Λατῖνοι δὲ ἐπεὶ τὴν πόλιν εἶχον , διεπόρθουν ἐφ' ἡμέραις οὐκ ὀλίγαις ἀδεῶς καὶ τά τε ἀναθήματα τῶν ἱερῶν ἀφῃροῦντο πάντα καὶ χρυσὸν καὶ ἄργυρον , ὅσος ἐν τῇ πόλει ἦν , ἀνορύττοντες τὰς οἰκίας καὶ πάντα ἀκριβῶς διερευνώμενοι . ἐπεὶ δὲ πάντα ἦσαν ἀναλωκότες καὶ ἤδη ἔμελλον καὶ τὰς οἰκίας καθαιρεῖν καὶ τὸ σύμπαν πυρὶ παραδιδόναι , τῶν Σωζοπολιτῶν οἱ μάλιστα ἐν λόγῳ τῷ στρατηγῷ τῶν πολεμίων προσελθόντες , ἐδέοντο μὴ παντάπασι τὴν πόλιν διαφθείρειν , ἐξ ὧν αὐτοὶ μὲν οὐδὲν ὠφεληθήσονται , πόλιν δὲ οὕτω καλὴν κατεσκαμμένην καὶ ἀοίκητον ἀποδείξουσι , μνημεῖον ἐσομένην τοῖς εἰς ὕστερον παραπλέουσι τῆς αὐτῶν ἀγνωμοσύνης καὶ τῆς ἀφιλοτιμίας περὶ τὰ καλὰ , ἀλλὰ τῆς τοσαύτης αὐτῶν κακοπραγίας ἔλεόν τινα λαβόντας , φείσασθαι τῆς πόλεως ἐπὶ χρήμασι ῥητοῖς · ταῦτα δὲ αὐτοὺς ἀποτίσειν εἰς Βυζάντιον ἀχθέντας . οἱ μὲν οὖν τοιαῦτα ἐδέοντο τοῦ στρατηγοῦ , ἐκεῖνος δὲ ἅμα μὲν καὶ φιλανθρωπίας καὶ ἡμερότητος δόξαν ἀπενέγκασθαι ἂν οἰηθεὶς , ἅμα δὲ καὶ τὴν στρατιὰν ὠφεληθήσεσθαι ἐκ τῶν χρημάτων οὐκ ὀλίγα , πλείστης γὰρ ἐδέοντο δαπάνης ἐφ' οὕτω χρονιζούσῃ καὶ μεγάλῃ παρασκευῇ , ἐπείθετο καὶ συνέθετο ἐπὶ χρήμασι ῥητοῖς τὴν πόλιν ἐκλιπεῖν παντάπασι καὶ σῖτον καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν τὴν ἄχρηστον αὐτοῖς ἀποσκευήν . ὅμηρόν τε λαβόντες τοὺς ἀρίστους τῶν πολιτῶν ἐπὶ τῷ τὰ χρήματα ἀποδοῦναι , ἐπανῆκον εἰς Γαλατᾶν , τὸν ἄλλον δῆμον καὶ τὴν πόλιν ἐκλιπόντες · ἔπειτά τινες τῶν Σωζοπολιτῶν ὑπὸ τῶν Λατίνων εἰς Βυζάντιον ἐλθεῖν ἐπιτραπέντες καὶ ὑπὲρ σφῶν τε καὶ τῆς ἄλλης πόλεως παρὰ Βυζαντίων χρήματα δανεισάμενοι , ἀπέδοσαν Λατίνοις τὰ ὑπεσχημένα καὶ πρὸς τὴν πατρίδα ἐπανῆκον . Ἡρακλεωτῶν δὲ οἱ ἄριστοι , καὶ ἄνδρες καὶ γυναῖκες , ἐδέδεντο παρὰ Λατίνοις καὶ χρήματα ἐπὶ λύσει ἀπῃτοῦντο , ἃ οὐδαμόθεν ἦν ἐκτίνειν , τῶν τε οἰκείων πάντων ὑπὸ τῶν πολεμίων διεφθαρμένων , καὶ τῶν φίλων ἐξαρκοῦντος πρὸς ἐπικουρίαν οὐδενός . ἤρκεσε δὲ αὐτοῖς ἀντὶ πάντων πρὸς λύσιν τῆς τοσαύτης κακοπραγίας Φιλόθεος ὁ τῆς κατ' αὐτοὺς ἐκκλησίας τὴν ἀρχὴν ἐγκεχειρισμένος . προνοίᾳ γὰρ θεοῦ τῆς πόλεως , ἡνίκα ἡλίσκετο , ἀποδημῶν , τὰ μέγιστα συνεβάλλετο πρὸς τὴν ἐλευθερίαν τοῖς πολίταις . οἷα γὰρ καλὸς ποιμὴν , τὴν ψυχὴν ἔθηκεν ὑπὲρ τοῦ ποιμνίου , κατὰ τὸ λόγιον , οὐχ ἅπαξ , οὐδὲ δὶς καὶ τρὶς , ἀλλὰ καὶ πολλάκις . φόβου γὰρ παντὸς καταφρονήσας καὶ κινδύνου τοῦ ἀπὸ τῶν πολεμίων , αὐτόκλητος καθημέραν , ὡς εἰπεῖν , ἐπεραιοῦτο πρὸς Γαλατᾶν , καὶ τοῖς κατέχουσι τοὺς αἰχμαλώτους διαλεγόμενος , ἦν δὲ οὐκ ἀπὸ τῶν τρόπων μόνον καὶ τῆς ἀρετῆς αἰδέσιμος ὁ ἀνὴρ , ἀλλὰ καὶ σοφίας ἄκρως ἐπειλημμένος τῆς τε ἔξω καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς , καὶ πιθανὸς πρὸς τὰς ὁμιλίας καὶ διδακτικὸς , ἔπειθεν ἐπὶ μετρίοις λύτροις ἀφιέναι . τῶν πολιτῶν δὲ οὐδὲ τῶν ὀλίγων ἐκείνων εὐπορούντων , αὐτὸς ἐγγύας παρεῖχε τοῖς Λατίνοις , ὡς αὐτὸς καταθήσων τὸ χρυσίον ἐπὶ ῥηταῖς ἡμέραις . καὶ οὕτω τυγχάνοντες ἀδείας οἱ πολῖται , τὰ χρήματα συνεπορίζοντο ἐκ τῶν οἰκείων καὶ τῶν φίλων καὶ ἀπεδίδουν τοῖς Λατίνοις . καὶ τοῦτ' ἐποίει τὸν ἴσον τρόπον , ἄχρις οὗ πάντας τῶν δεσμῶν ἀπήλλαξε , τοὺς ἀφανεστέρους δὲ τῶν αἰχμαλώτων καὶ ἄνευ λύτρων ἔπεισεν ἀφεῖναι τοὺς Λατίνους , αἰδεσθέντας αὐτοῦ τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν ὑπὲρ τοῦ ποιμνίου προθυμίαν . οἶδε γὰρ ἡ ἀρετὴ τοὺς μετιόντας οὐ παρὰ τοῖς φίλοις μόνον καὶ οἰκείοις , ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῖς πολεμίοις , κἂν τύχωσιν ὄντες βάρβαροι , θαυμάζεσθαι παρασκευάζειν . μετὰ τοῦτο δὲ , ἐπεὶ ἥ τε πόλις ὑπὸ τῶν Λατίνων κατελείφθη , καὶ οἱ πολῖται ἦσαν ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας ἀνασεσωσμένοι πάντες , συνῴκιζε τὴν πόλιν αὖθις ἐξαρχῆς , διεσπαρμένους συνάγων τοὺς πολίτας , καὶ λόγοις τε πολλοῖς παρεκάλει , μὴ ἀθυμεῖν ἐπὶ ταῖς συμφοραῖς , ἀλλὰ σωφρονισμὸν τοῦ ἐπιλοίπου βίου τὴν παροῦσαν ἡγεῖσθαι κακοπραγίαν , καὶ ἔργοις ὠφέλει , ὅσα μάλιστα ἐξῆν , οὐ μόνον ἱερὰ σκεύη καὶ βίβλους καὶ εἰκόνας συμπορίζων ἐκ τῶν ἐν Βυζαντίῳ φροντιστηρίων , αὐτὸς ἐπιφοιτῶν καὶ δεόμενος ἑκάστων συναίρεσθαι τὰ δυνατὰ τοῖς ἀτυχοῦσι , πάντα γὰρ διέφθαρτο ὑπὸ Λατίνων ἄρδην , ἀλλὰ καὶ βασιλέως ἐδεήθη ἀτέλειαν παρέχειν τοῖς πολίταις . ὁ δὲ καὶ οἴκοθεν αὐθόρμητος ὢν πρὸς τὰ καλὰ , καὶ τότε πρὸς τῶν πόλεων ἐπικαμπτόμενος τὴν κακοπραγίαν , οὐ μόνον Ἡρακλεώταις , ἀλλὰ καὶ Σωζοπολίταις πᾶσαν ἀτέλειαν παρέσχε τῶν δημοσίων εἰσφορῶν , ἐξ ὧν αἱ πόλεις αὖθις ἑαυτὰς ἀνεκτήσαντο ῥᾳδίως καὶ ἔμειναν ἐπὶ τοῦ προτέρου σχήματος συνωκισμέναι . τὰ μὲν δὴ κατὰ τῶν πόλεων τὴν κακοπραγίαν καὶ αὖθις τὴν ἀνόρθωσιν τοῦτον τὸν τρόπον συνηνέχθη .
Lemmas: τύ . Βασιλεύς δέ τοσοῦτος στόλος οὐ εἄν οἴομαι ἀργός1 κάθημαι ἀνέχω , ἀλλά ὁ κατά ὁ Πόντος Ῥωμαῖος ὑπήκοος πόλις ἐπιχειρέω , δείδω τε ὑπέρ αὐτός , μή οὐ οἷος τε εἰμί πρός τοσοῦτος δύναμις ἀντικαθίστημι , καί στρατία πέμπω ἀξιόμαχος πρός ἕκαστος , ὡς ἀμύνω πρός ὁ πολέμιος , εἄν ἔπειμι . ὁ μέν οὖν ἄλλος πόλις δέχομαι προθύμως ὁ ἐπιμαχία καί χάρις ὁμολογέω βασιλεύς πολύς ὁ ὑπέρ σφεῖς πρόνοια καί παρασκευάζω καί αὐτός ὁ δήω πρός ἄμυνα · Σωζοπολίτης δέ ἀπεῖπον ὁ παρά βασιλεύς πέμπω δύναμις , φημί μή δήω ξένος πρός ἐπικουρία , ὡς πρός ἄμυνα ἐξαρκέω ὁ ἐπιχώριος , εἰμί πολύς καί ἀγαθός , καί εἰσδέχομαι εἰς ὁ πόλις οὐδείς , εἰμί μή Κρυβιτζιώτην ὁ ὁ σφεῖς ἄρχω ἀδελφός , καί ἀναστρέφω ὁ στρατία , οὕτως ἀτιμάζω . πρίν δέ ἀναφέρω βασιλεύς ὁ πράσσω Σωζοπολίτης , εἰμί γάρ πυνθάνομαι , κελεύω εἄν καί ἄκων εἰσδέχομαι ὁ δύναμις , ἁλίσκομαι ὑπό ὁ Λατῖνος ἐπέρχομαι . ὡς γάρ ὁ βασιλεύς ἀναστρέφω ἐκεῖθεν στρατία ἀποπέμπω , ὥσπερ ἐκ σύνθημα ἔπειμι ὁ Λατῖνος · Σωζοπολίτης δέ μηδείς μήτε πρός ἐπισκευή τεῖχος , μήτε πρός ὅπλον ἐπιμέλεια , μήτε πρός ἄλλος μηδείς ὁ δήω παρασκευάζω , ἁλίσκομαι ῥᾳδίως , οὐδέ ὀλίγος ἀντέχω πρός τοσοῦτος δύναμις , καί σφεῖς τε αὐτός ἀπόλλυμι ὑπό ἀβουλία καί βασιλεύς λύπη οὖον μέτριος καθίστημι αἴτιος , πόλις οὗτος καλός καί πᾶς ἀγαθός εὐθύνω ἀπόλλυμι . Λατῖνος δέ ἐπεί ὁ πόλις ἔχω , διαπορθέω ἐπί ἡμέρα οὐ ὀλίγος ἀδεῶς καί ὁ τε ἀνάθημα ὁ ἱερός ἀφαιρέω πᾶς καί χρυσός καί ἄργυρος , ὅσος ἐν ὁ πόλις εἰμί , ἀνορύσσω ὁ οἰκίον καί πᾶς ἀκριβῶς διερευνάω . ἐπεί δέ πᾶς εἰμί ἀναλίσκω καί ἤδη μέλλω καί ὁ οἰκίον καθαιρέω καί ὁ σύμπας πῦρ παραδίδωμι , ὁ Σωζοπολίτης ὁ μάλιστα ἐν λόγος ὁ στρατηγός ὁ πολέμιος προσέρχομαι , δήω μή παντάπασι ὁ πόλις διαφθείρω , ἐκ ὅς αὐτός μέν οὐδείς ὠφελέω , πόλις δέ οὗτος καλός κατασκάπτω καί ἀοίκητος ἀποδείκνυμι , μνημεῖον εἰμί ὁ εἰς ὕστερος παραπλέω ὁ αὐτός ἀγνωμοσύνη καί ὁ αφιλοτιμία περί ὁ καλός , ἀλλά ὁ τοσοῦτος αὐτός κακοπραγία ἔλεος τις λαμβάνω , φείδομαι ὁ πόλις ἐπί χρῆμα ῥητός · οὗτος δέ αὐτός ἀποτίνω εἰς Βυζάντιον ἄγω . ὁ μέν οὖν τοιοῦτος δήω ὁ στρατηγός , ἐκεῖνος δέ ἅμα μέν καί φιλανθρωπία καί ἡμερότης δόξα ἀποφέρω εἄν οἴομαι , ἅμα δέ καί ὁ στρατία ὠφελέω ἐκ ὁ χρῆμα οὐ ὀλίγος , πλεῖστος γάρ δήω δαπάνη ἐπί οὗτος χρονίζω καί μέγας παρασκευή , πείθω καί συντίθημι ἐπί χρῆμα ῥητός ὁ πόλις ἐκλείπω παντάπασι καί σῖτος καί ὁ ἄλλος ἅπας ὁ ἄχρηστος αὐτός ἀποσκευή . ὅμηρος τε λαμβάνω ὁ ἀγαθός ὁ πολίτης ἐπί ὁ ὁ χρῆμα ἀποδίδωμι , ἐπανήκω εἰς Γαλάτης , ὁ ἄλλος δῆμος καί ὁ πόλις ἐκλείπω · ἔπειτα τις ὁ Σωζοπολίτης ὑπό ὁ Λατῖνος εἰς Βυζάντιον ἔρχομαι ἐπιτρέπω καί ὑπέρ σφεῖς τε καί ὁ ἄλλος πόλις παρά Βυζάντιος χρῆμα δανείζω , ἀποδίδωμι Λατῖνος ὁ ὑπισχνέομαι καί πρός ὁ πατρίς ἐπανήκω . Ἡρακλεώτης δέ ὁ ἀγαθός , καί ἀνήρ καί γυνή , δήω παρά Λατῖνος καί χρῆμα ἐπί λύω ἀπαιτέω , ὁ οὐδαμόθεν εἰμί ἐκτίνω , ὁ τε οἰκέω πᾶς ὑπό ὁ πολέμιος διαφθείρω , καί ὁ Φίλων ἐξαρκέω πρός ἐπικουρία οὐδείς . ἀρκέω δέ αὐτός ἀντί πᾶς πρός λύσις ὁ τοσοῦτος κακοπραγία Φιλόθεος ὁ ὁ κατά αὐτός ἐκκλησία ὁ ἀρχή ἐγχειρίζω . πρόνοια γάρ θεός ὁ πόλις , ἡνίκα ἁλίσκομαι , ἀποδημέω , ὁ μέγας συμβάλλω πρός ὁ ἐλευθερία ὁ πολίτης . οἷος γάρ καλός ποιμήν , ὁ ψυχή τίθημι ὑπέρ ὁ ποίμνιον , κατά ὁ λόγιος , οὐ ἅπαξ , οὐδέ δίς καί τρίς , ἀλλά καί πολλάκις . φόβος γάρ πᾶς καταφρονέω καί κίνδυνος ὁ ἀπό ὁ πολέμιος , αὐτόκλητος καθημέρα , ὡς εἶπον , περαιόω πρός Γαλάτης , καί ὁ κατέχω ὁ αἰχμάλωτος διαλέγω , εἰμί δέ οὐ ἀπό ὁ τρόπος μόνος καί ὁ ἀρετή αἰδέσιμος ὁ ἀνήρ , ἀλλά καί σοφία ἄκρως ἐπιλαμβάνω ὁ τε ἔξω καί ὁ κατά ἐγώ , καί πιθανός πρός ὁ ὁμιλία καί διδακτικός , πείθω ἐπί μέτριος λύτρον ἀφίημι . ὁ πολίτης δέ οὐδέ ὁ ὀλίγος ἐκεῖνος εὐπορέω , αὐτός ἐγγύη παρέχω ὁ Λατῖνος , ὡς αὐτός κατατίθημι ὁ χρυσίον ἐπί ῥητός ἡμέρα . καί οὗτος τυγχάνω ἄδεια ὁ πολίτης , ὁ χρῆμα συμπορίζω ἐκ ὁ οἰκέω καί ὁ Φίλων καί ἀποδίδωμι ὁ Λατῖνος . καί οὗτος ποιέω ὁ ἴσος τρόπος , ἄχρι ὅς πᾶς ὁ δεσμός ἀπαλλάσσω , ὁ ἀφανής δέ ὁ αἰχμάλωτος καί ἄνευ λύτρον πείθω ἀφίημι ὁ Λατῖνος , αἰδέομαι αὐτός ὁ ἀρετή καί ὁ ὑπέρ ὁ ποίμνιον προθυμία . οἶδα γάρ ὁ ἀρετή ὁ μέτειμι1 οὖον παρά ὁ φίλος μόνος καί οἰκέω , ἀλλά καί παρά ὁ πολέμιος , κἀν τυγχάνω εἰμί βάρβαρος , θαυμάζω παρασκευάζω . μετά οὗτος δέ , ἐπεί ὅς τε πόλις ὑπό ὁ Λατῖνος καταλείπω , καί ὁ πολίτης εἰμί ἀπό ὁ αἰχμαλωσία ἀνασῴζω πᾶς , συνοικίζω ὁ πόλις αὖθις ἐξαρχῆς , διασπείρω συνάγω ὁ πολίτης , καί λόγος τε πολύς παρακαλέω , μή ἀθυμέω ἐπί ὁ συμφορά , ἀλλά σωφρονισμός ὁ ἐπίλοιπος βίος ὁ πάρειμι ἡγέομαι κακοπραγία , καί ἔργον ὀνίνημι , ὅσος μάλιστα ἔξεστι , οὖον μόνος ἱερόv σκεῦος καί Βίβλος καί εἰκών συμπορίζω ἐκ ὁ ἐν Βυζάντιον φροντιστήριο , αὐτός ἐπιφοιτάω καί δήω ἕκαστος συναίρω ὁ δυνατός ὁ ἀτυχέω , πᾶς γάρ διαφθείρω ὑπό Λατῖνος ἄρδην , ἀλλά καί βασιλεύς δήω ἀτέλεια παρέχω ὁ πολίτης . ὁ δέ καί οἴκοθεν αὐθόρμητος εἰμί πρός ὁ καλός , καί τότε πρός ὁ πόλις ἐπικάμπτω ὁ κακοπραγία , οὖον μόνος Ἡρακλεώτης , ἀλλά καί Σωζοπολίτης πᾶς ἀτέλεια παρέχω ὁ δημόσιος εἰσφορά , ἐκ ὅς ὁ πόλις αὖθις ἑαυτοῦ ἀνακτάομαι ῥᾳδίως καί μένω ἐπί ὁ πρότερος σχῆμα συνοικίζω . ὁ μέν δή κατά ὁ πόλις ὁ κακοπραγία καί αὖθις ὁ ἀνόρθωσις οὗτος ὁ τρόπος συμφέρω .