joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen1.2
Ἐπῄνεσα σοῦ τὸν τρόπον , ὦ φίλε Νεῖλε , τὴν σὴν ἐπιστολὴν ἀναγνούς . τὸ γὰρ μαθεῖν ἐθέλειν ἃ τοῖς βασιλεῦσι Ρωμαίων συνέβησαν ἐφ' ἡμῶν , τἀληθές ἐστιν εἰδέναι ποθοῦντος . παράδοξα γάρ τινα καὶ ἀλλόκοτα συνέβησαν ἐπ' αὐτῶν καὶ οὐδαμῶς προσόμοια τοῖς ἐπὶ τῶν προτέρων βασιλέων , ἀλλὰ πολύν τινα τὸν παράλογόν ἐστιν εὑρεῖν ἐν αὐτοῖς , ἔν τε ταῖς ἀγχιστρόφοις τῶν πραγμάτων μεταβολαῖς καὶ ἐν τοῖς τῶν ἀνθρώπων ἤθεσι καὶ βίοις , τῶν μὲν εἰς τὸ πάντη εὐσταθὲς καὶ ἀκίνητον καὶ μηδαμῶς εἶκον ταῖς μεταβολαῖς τῶν πραγμάτων ἑαυτοὺς κάλλιστα ἁρμοσάντων , τῶν δὲ τοὐναντίον ἅπαν Εὐρίπου δίκην μεταφερομένων ἀεὶ καὶ ἀστατούντων . οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῶν τοῦ θεοῦ κριμάτων τὸ βάθος φανεῖται τῷ βουλομένῳ τοῖς πράγμασι προσέχειν ἐπιμελῶς . τούτου δὴ χάριν ὤκνουν ἐπιπολὺ τῶν λόγων ἅψασθαι τουτωνὶ , τῆς διηγήσεως ἀναλογιζόμενος τὸ πολυειδὲς καὶ ποικίλον · ἐπεὶ δὲ φιλίας οὐδὲν ἰσχυρότερον οὐδὲ πιθανώτερον καὶ τοῖς ὑπὲρ δύναμιν ἐγχειρεῖν , ταύτῃ βιασθεὶς κἀγὼ ἤδη ἄρχομαι λόγου . ὁ δὲ τῆς ἀληθείας θεὸς μὴ περιέλοι λόγον ἀληθείας ἐκ στόματός μου · οὐ γὰρ ἀπεχθείᾳ τινὶ ἢ φιλίᾳ , ἐξ ὧν τὸ ψεῦδος ἐπιπολὺ τίκτεται , πρὸς τούτους ὑπήχθην τοὺς λόγους , ἀλλ' ἀληθείας ἕνεκα καὶ πρὸς ἀληθείας ἐραστὴν τούτους ποιοῦμαι . ἔτι δὲ οὐδ' ἀκοῇ ταῦτα πρὸς τῶν παλαιοτέρων παρειληφὼς ἢ φήμαις προσέχων καὶ μύθοις ὑγιὲς οὐδὲν ἔχουσιν , ἐξ ὧν συμβέβηκε τοῖς πολλοῖς τῶν συγγραφέων ἀποπλανηθῆναι τῆς ἀληθείας , ἀλλ' αὐτὸς ἐφ' ἅπασι παρὼν καὶ ὡς ἔνεστι μάλιστα τἀληθῆ περὶ πάντων εἴπερ τις εἰδὼς , οὕτω δὴ ποιήσομαι τὴν περὶ αὐτῶν διήγησιν , τὴν ἀλήθειαν προστησάμενος καὶ πάσης ἄλλης αἰτίας αὐτὴν προτιμήσας . εἰ δὴ σὺ μὲν ἀληθείας ἐραστὴς , ἐμέ τε οὐδέν ἐστι τὸ πεῖσον ταύτης ἀποστῆναι διὰ πάσης τῆς διηγήσεως , ἔχεις ὅπερ ἐπόθεις . ἄξιον δὲ μικρὸν ἄνωθεν ἀναλαβεῖν τὴν σειρὰν τοῦ γένους τῶν βασιλέων , ὡς ἂν εἰδείημεν , τίς ἐκ τίνος ἔφυ , τίνας τε αὐτὸς τετοκὼς τίνα προέστησε βασιλεύειν , τοὺς ἄλλους καταστήσας τελεῖν ὑπ' αὐτόν . Ὁ βασιλεὺς τοίνυν Ἀλέξιος , ὁ τὴν ἐπωνυμίαν Ἄγγελος , τῷ Θεοδώρῳ Λάσκαρι τὴν θυγατέρα κατεγγυήσας , τὴν βασίλειον ἀρχὴν παρέπεμψε πρὸς αὐτόν . οὗτος δὲ αὖ πάλιν ἄῤῥενος παιδὸς ἀπορῶν , Ἰωάννῃ τῷ Βατάτζῃ ἐξ ἀρχοντικῆς τάξεως ὄντι Εἰρήνην τὴν θυγατέρα συνέζευξεν , ἀποδείξας καὶ βασιλέα τὸν κηδεστήν . αὐτῷ δὲ Θεόδωρος γεγέννηται παῖς , Ρωμαίων καὶ αὐτὸς βασιλεύσας . ἐξ αὐτοῦ δὲ γεγέννηται Ἰωάννης , ἐφ' οὗ δὴ τῆς βασιλικῆς τοῦ γένους διατμηθείσης σειρᾶς , ἐπὶ Μιχαὴλ τὸν Παλαιολόγον ἡ βασιλεία μετέβη · ὃς δὴ παῖδας ἐγέννησεν ἄῤῥενας τρεῖς , Ἀνδρόνικον , ὃς καὶ τῶν βασιλικῶν ἐπελάβετο σκήπτρων , καὶ Κωνσταντῖνον τὸν ἐν τῇ πορφύρᾳ τεχθέντα , καὶ τρίτον Θεόδωρον · ἀλλὰ καὶ θηλείας τοσαύτας , Εἰρήνην καὶ Εὐδοκίαν καὶ Ἄνναν . οὗτος δὴ ὁ βασιλεὺς Ἀνδρόνικος ὁ τοῦ Μιχαὴλ βασιλέως παῖς , δυσὶ γάμοις προσομιλήσας , ἐκ μὲν Ἄννης τῆς θυγατρὸς τοῦ τῆς Οὐγκρίας ῥηγὸς , παῖδας ἐγέννησεν ἄῤῥενας δύο , Μιχαὴλ τὸν βασιλεύσαντα σὺν αὐτῷ , καὶ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ Κωνσταντῖνον δεσπότην ὀνομασθέντα , ὡς καὶ μετὰ τὸν βασιλέα τεχθέντα καὶ τὰ δευτερεῖα φερόμενον ἐπὶ πᾶσιν . ἐκ δὲ τῆς πρὸς δεύτερον γάμον ὁμιλησάσης αὐτῷ Εἰρήνης , τῆς θυγατρὸς μαρκέση Μουμφαρὰ ἄρχοντος Λουμπαρδίας , ἐγέννησεν υἱοὺς τρεῖς , Ἰωάννην , Θεόδωρον καὶ Δημήτριον , καὶ θυγατέρα μίαν τὴν Σιμωνίδα . ὁ δέ γε βασιλεὺς Μιχαὴλ , ὁ τοῦ προῤῥηθέντος Ἀνδρονίκου βασιλέως παῖς , εἰς γάμον ἑαυτῷ συναρμόσας τὴν θυγατέρα τοῦ τῆς Ἀρμενίας ῥηγὸς , παῖδας ἔσχεν ἐξ αὐτῆς τόν τε βασιλέα Ἀνδρόνικον καὶ Μανουὴλ τὸν δεσπότην , καὶ θυγατέρας , Ἄνναν καὶ Θεοδώραν . Ἃ μὲν οὖν συμβέβηκεν ἐπὶ τῶν ἀναγεγραμμένων βασιλέων , ἀπὸ τῶν τοῦ Λάσκαρι χρόνων ἄχρι Μιχαὴλ βασιλέως τοῦ τῶν Παλαιολόγων δευτέρου , πολλοῖς ἐγένετο συγγράψασθαι σπούδασμα οὐ μικρόν · ἐξ ὧν αὐτός τε σὺ καὶ εἴ τις ἕτερος βούλοιτο , δυνηθείη ἂν ἀκριβῶς μαθεῖν περὶ τῶν πεπραγμένων · εἴ γε μὴ κἀκεῖνοι , ταῖς προῤῥηθείσαις ἐνσχεθέντες αἰτίαις , τὸ μὲν ἀληθῆ λέγειν εἴασαν χαίρειν , αὐτοὶ δὲ ὅπως ποτὲ ἔτυχον διακείμενοι περὶ ὧν διελέγοντο , οὕτω δὴ καὶ τὴν διήγησιν ἀπέδωκαν τῶν πραγμάτων , ἀρκεῖν αὐτοῖς ἡγούμενοι πρὸς ἀντιμισθίαν τῶν πόνων , ἢ τὸν φιλούμενον ἐπαινέσαι , ἢ τὸν μισούμενον καθυβρίσαι , τῆς δ' ἀληθείας μηδὲν φροντίσαντες . ἐξ ὅτου δ' ὁ βασιλεὺς Μιχαὴλ , τῶν Παλαιολόγων ὁ δεύτερος δηλαδὴ , τοῦ παρόντος ἀπέστη βίου , ἢ οὐδεὶς συνεγράψατο τὰ τοῖν βασιλέοιν ἐξειργασμένα ἔν τε τοῖς εἰρήνης καιροῖς καὶ ἐν οἷς περὶ τῆς ἀρχῆς ἐπολέμησαν πρὸς ἀλλήλους · ἢ εἴγε καὶ συνεγράψατο , οὐκ ἂν οἶμαι καθαρῶς τῆς ἀληθείας αὐτὸν ἐφάπτεσθαι , ἅτε δὴ τῶν πραγμάτων ἀκριβῆ γνῶσιν οὐκ ἐσχηκότα , πολλῶν ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ καὶ ποικίλων συνενεχθέντων . διὸ σύ τε καλῶς ἐποίησας παρὰ τοῦ σαφῶς εἰδότος ἐθελήσας μαθεῖν , ἐγώ τε μηδὲν μελλήσας , τὴν διήγησιν ἐκθήσομαι τῶν πραγμάτων , τῆς ἀληθείας προτιμήσας μηδέν .
Lemmas: ἐπαινέω σύ ὁ τρόπος , εἰμί φίλος Νεῖλος , ὁ σός ἐπιστολή ἀναγιγνώσκω . ὁ γάρ μανθάνω ἐθέλω ὁ ὁ βασιλεύς Ῥωμαῖος συμβαίνω ἐπί ἐγώ , ἀληθής εἰμί οἶδα ποθέω . παράδοξος γάρ τις καί ἀλλόκοτος συμβαίνω ἐπί αὐτός καί οὐδαμῶς προσόμοιος ὁ ἐπί ὁ πρότερος βασιλεύς , ἀλλά πολύς τις ὁ παράλογος εἰμί εὑρίσκω ἐν αὐτός , ἐν τε ὁ ἀγχίστροφος ὁ πρᾶγμα μεταβολή καί ἐν ὁ ὁ ἄνθρωπος ἦθος καί βίος , ὁ μέν εἰς ὁ πάντῃ εὐσταθής καί ἀκίνητος καί μηδαμῶς εἴκω ὁ μεταβολή ὁ πρᾶγμα ἑαυτοῦ καλῶς ἁρμόζω , ὁ δέ ἐναντίος ἅπας Εὔριπος δίκη μεταφέρω ἀεί καί ἀστατέω . οὖον μήv ἀλλά καί ὁ ὁ θεός κρίμα ὁ βάθος φαίνω ὁ βούλομαι ὁ πρᾶγμα προσέχω ἐπιμελής . οὗτος δή χάρις ὀκνέω ἐπιπολύ ὁ λόγος ἅπτω οὗτος , ὁ διήγησις ἀναλογίζομαι ὁ πολυειδής καί ποικίλος · ἐπεί δέ φίλιος οὐδείς ἰσχυρός οὐδέ πιθανός καί ὁ ὑπέρ δύναμις ἐγχειρέω , οὗτος βιάζω ἐγώ ἤδη ἄρχω λόγος . ὁ δέ ὁ ἀλήθεια θεός μή περιαιρέω λόγος ἀλήθεια ἐκ στόμα ἐγώ · οὖον γάρ ἀπέχθεια τις ἢ φίλιος , ἐκ ὅς ὁ ψεῦδος ἐπιπολύ τίκτω , πρός οὗτος ὑπάγω ὁ λόγος , ἀλλά ἀλήθεια ἕνεκα καί πρός ἀλήθεια ἐραστής οὗτος ποιέω . ἔτι δέ οὐδέ ἀκοή οὗτος πρός ὁ παλαιός παραλαμβάνω ἢ φήμη προσέχω καί μῦθος ὑγιής οὐδείς ἔχω , ἐκ ὅς συμβαίνω ὁ πολύς ὁ συγγραφεύς ἀποπλανάω ὁ ἀλήθεια , ἀλλά αὐτός ἐπί ἅπας πάρειμι καί ὡς ἔνειμι μάλιστα τἀληθῆ περί πᾶς εἴπερ τις εἰδοί , οὗτος δή ποιέω ὁ περί αὐτός διήγησις , ὁ ἀλήθεια προΐστημι καί πᾶς ἄλλος αἴτιος αὐτός προτιμάω . εἰμί δή σύ μέν ἀλήθεια ἐραστής , ἐγώ τε οὐδείς εἰμί ὁ πείθω οὗτος ἀφίστημι διά πᾶς ὁ διήγησις , ἔχω ὅσπερ ποθέω . ἄξιος δέ μικρός ἄνωθεν ἀναλαμβάνω ὁ σειρά ὁ γένος ὁ βασιλεύς , ὡς εἄν οἶδα , τίς ἐκ τίς φύω , τίς τε αὐτός τίκτω τίς προΐστημι βασιλεύω , ὁ ἄλλος καθίστημι τελέω ὑπό αὐτός . ὁ βασιλεύς τοίνυν Ἀλέξιος , ὁ ὁ ἐπωνυμία Ἄγγελος , ὁ Θεόδωρος Λάσκαρι ὁ θυγάτηρ κατεγγυάω , ὁ βασίλειος ἀρχή παραπέμπω πρός αὐτός . οὗτος δέ αὖος πάλιν ἄρσην παῖς ἀπορέω , Ἰωάννης ὁ Βατάτζης ἐκ Αρχοντικής τάξις εἰμί Εἰρήνη ὁ θυγάτηρ συζεύγνυμι , ἀποδείκνυμι καί βασιλεύς ὁ κηδεστής . αὐτός δέ Θεόδωρος γεννάω παῖς , Ῥωμαῖος καί αὐτός βασιλεύω . ἐκ αὐτός δέ γεννάω Ἰωάννης , ἐπί ὅς δή ὁ βασιλικός ὁ γένος διατμέω σειρά , ἐπί Μιχαήλ ὁ Παλαιολόγος ὁ βασίλειος μεταβαίνω · ὅς δή παῖς γεννάω ἄρσην τρεῖς , Ἀνδρόνικος , ὅς καί ὁ βασιλικός ἐπιλαμβάνω σκῆπτρον , καί Κωνσταντῖνος ὁ ἐν ὁ πορφύρα τίκτω , καί τρίτος Θεόδωρος · ἀλλά καί θῆλυς τοσοῦτος , Εἰρήνη καί Εὐδοκία καί Ἄννα . οὗτος δή ὁ βασιλεύς Ἀνδρόνικος ὁ ὁ Μιχαήλ βασιλεύς παῖς , δύο γάμος προσομιλέω , ἐκ μέν Ἄννα ὁ θυγάτηρ ὁ ὁ Οὐγκρίας ῥῆξ , παῖς γεννάω ἄρσην δύο , Μιχαήλ ὁ βασιλεύω σύν αὐτός , καί ὁ ἀδελφός αὐτός Κωνσταντῖνος δεσπότης ὀνομάζω , ὡς καί μετά ὁ βασιλεύς τίκτω καί ὁ δευτερεῖα φέρω ἐπί πᾶς . ἐκ δέ ὁ πρός δύο γάμος ὁμιλέω αὐτός Εἰρήνη , ὁ θυγάτηρ Μαρκέσης Μουμφαρὰ ἄρχω Λουμπαρδιάς , γεννάω υἱός τρεῖς , Ἰωάννης , Θεόδωρος καί Δημήτριος , καί θυγάτηρ εἷς ὁ Σιμωνίδης . ὁ δέ γε βασιλεύς Μιχαήλ , ὁ ὁ προλέγω Ἀνδρόνικος βασιλεύς παῖς , εἰς γάμος ἑαυτοῦ συναρμόζω ὁ θυγάτηρ ὁ ὁ Ἀρμένιος ῥῆξ , παῖς ἔχω ἐκ αὐτός ὁ τε βασιλεύς Ἀνδρόνικος καί Μανουήλ ὁ δεσπότης , καί θυγάτηρ , Ἄννα καί Θεοδώρα . ἁ μέν οὖν συμβαίνω ἐπί ὁ ἀναγράφω βασιλεύς , ἀπό ὁ ὁ Λάσκαρι χρόνος ἄχρι Μιχαήλ βασιλεύς ὁ ὁ παλαιολογέω δύο , πολύς γίγνομαι συγγράφω σπούδασμα οὖον μικρός · ἐκ ὅς αὐτός τε σύ καί εἰμί τις ἕτερος βούλομαι , δύναμαι εἄν ἀκριβῶς μανθάνω περί ὁ πράσσω · εἰμί γε μή ἐκεῖνος , ὁ προλέγω ἐνέχω αἴτιος , ὁ μέν ἀληθής λέγω ἐάω χαίρω , αὐτός δέ ὅπως ποτέ τυγχάνω διάκειμαι περί ὅς διαλέγω , οὗτος δή καί ὁ διήγησις ἀποδίδωμι ὁ πρᾶγμα , ἀρκέω αὐτός ἡγέομαι πρός ἀντιμισθία ὁ πόνος , ἢ ὁ φιλέω ἐπαινέω , ἢ ὁ μισέω καθυβρίζω , ὁ δέ ἀλήθεια μηδείς φροντίζω . ἐκ ὅστις δέ ὁ βασιλεύς Μιχαήλ , ὁ παλαιολογέω ὁ δύο δηλαδή , ὁ πάρειμι ἀφίστημι βίος , ἢ οὐδείς συγγράφω ὁ ὁ βασιλεύς ἐξεργάζομαι ἐν τε ὁ εἰρήνη καιρός καί ἐν ὅς περί ὁ ἀρχή πολεμέω πρός ἀλλήλων · ἢ εἰ καί συγγράφω , οὐ εἄν οἴομαι καθαρός ὁ ἀλήθεια αὐτός ἐφάπτω , ἅτε δή ὁ πρᾶγμα ἀκριβής γνῶσις οὐ ἔχω , πολύς ἐν ὀλίγος χρόνος καί ποικίλος συμφέρω . διό σῦς τε καλῶς ποιέω παρά ὁ σαφῶς οἶδα ἐθέλω μανθάνω , ἐγώ τε μηδείς μέλλω , ὁ διήγησις ἐκτίθημι ὁ πρᾶγμα , ὁ ἀλήθεια προτιμάω μηδείς .