joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen3.19
ιθʹ . Τοιαῦτα καὶ πρὸς ἐκεῖνον εἰπὼν καὶ πείσας , ὅρκοις τε ἀσφαλισάμενος , ὡς νῦν τε προθυμότατα συναγωνιεῖται καὶ , καταστάντος πρὸς τὴν ἀρχὴν , ἐν ὑπηρέτου τελέσει μοίρᾳ , μόνον βουλεύεσθαι καταλιπὼν , ὅπως ἂν τὸ σπουδαζόμενον κατορθωθείη , ἐπὶ τοὺς ἀδελφοὺς ἐχώρει Κωνσταντῖνόν τε καὶ Ἰσαάκιον τὸν μέγαν δοῦκα . καὶ πρῶτα μὲν ᾤκτειρε τῆς παρ' ἀξίαν κακοπραγίας καὶ ἐῴκει συναλγεῖν . ἔπειτα καὶ ὠνείδιζε τὴν ἐθελοδουλείαν , καὶ τὸ πρὸς τὴν ἐλευθερίαν ῥᾳθύμως βιοῦν καὶ ἀνειμένως , καὶ μηδὲ νῦν γοῦν , ὅτε καλῶς ποιῶν παρέσχετο ὁ χρόνος τῆς μεγάλου δομεστίκου χρονίου δουλείας ἀπαλλαγῆναι , προσῆκον εὐγενέσι καὶ ἐλευθέροις ἀνδράσι διανοουμένους τι . καίτοι βασιλέως μὲν ζῶντος , στέργειν ἐξ ἀνάγκης ἦν , πολλὴν ἐκείνου τὴν ῥοπὴν αὐτῷ χαριζομένου καὶ οὐδαμῶς ἐλάττω ἢ ἐκεῖνος δύνασθαι παρασκευάζοντος . νυνὶ δὲ τί τὸ κωλῦον , ζῆλον ὑπὲρ βασιλέως τοῦ παιδὸς ὑποκριθέντας , συμβουλεύειν βασιλίδι , πρὸς γένους τε ὄντας καὶ προσήκοντας διὰ τὴν εὐγένειαν πιστεύεσθαι , καταλύειν ἐκεῖνον καὶ τῆς ἀρχῆς ἀποχειροτονεῖν , ὡς ἁρπάζειν διανοούμενον τὴν βασιλείαν καὶ αὐτὴν καὶ φίλτατα ἀποκτιννύναι καὶ Ρωμαίων τυραννεῖν . οὐ γὰρ δήπου γε ἃ προτείνεται ὑμῖν ὥσπερ δέλεαρ ὑπ' ἐκείνου , ἀρχαὶ πόλεών τινων καὶ δημοσίων διοικήσεις , ἵν' ἐκεῖνος τὸ μεῖζον ἔχῃ , ὥσπερ δεσπότης ἐπιτάττων καὶ πάντων καταδυναστεύων καὶ μειζόνων καὶ ἐλαττόνων , τοῦθ' ὑμῖν ἀρκέσει πρὸς τὸ ἀποστερεῖσθαι τῆς ἐλευθερίας . οὐδὲ γὰρ οὐδ' ὑμᾶς τοῦτο κατάδηλον λέληθεν ὂν , ὡς , ἐκείνου πεσόντος ἢ ἐκβεβλημένου τῆς ἀρχῆς , ὑμῖν ἐξέσται πράττειν ἃ αἱρεῖσθε ἀδεῶς , ἢ πρώτους γεγενημένους ἢ μετὰ τοὺς πρώτους εὐθὺς Ρωμαίων . οὐ χρὴ δὲ πρὸς τὴν ἐπιχείρησιν ἀναδύεσθαι λογιζομένους , ὡς ψεύδη καὶ συκοφαντίας ἐρεῖτε . εἰ μὲν γὰρ οὐδὲν οὐδέπω μέχρι νῦν ψεῦδος εἴρητο ὑμῖν , ἦν ἄν τι τοῦτο πρὸς τὸν λόγον . εἰ δὲ πολλάκις ἡμῖν ἅπασιν ὁμοίως καὶ τοῦ τυχόντος κέρδους ἕνεκα ἢ οὐδενὸς καὶ ἐπιορκεῖν καὶ ψεύδεσθαι συνέβη , τί δεῖ τὰ πολλάκις τετολμημένα ὀῤῥωδεῖν νυνὶ , οὐ μικρά τινα , ἀλλὰ τὴν Ρωμαίων μέλλοντας ἀρχὴν κερδαίνειν ; εἰ δ' ἀπιστεῖν ἐμοὶ κεκρίκατε τὰ βελτίω συμβουλεύοντι , ἀλλὰ τῷ γε ἀδελφῷ πείθεσθαι προσήκει , πρεσβυτέρῳ τε τὴν ἡλικίαν ὄντι καὶ μᾶλλον ὑμῶν εἰδότι μεταβολαῖς τε καὶ καινοτομίας πραγμάτων χρῆσθαι προσηκόντως . οἴομαι δὲ κἀκείνῳ περισπούδαστον τὴν μεγάλου δομεστίκου κατάλυσιν εἶναι , οὐ φέροντι τὸν ὄγκον τῆς ἀρχῆς καὶ τὸ πάντας ἐν ἀνδραπόδων ἄγεσθαι καὶ φέρεσθαι ὑπ' ἐκείνου μοίρᾳ . ἐγὼ μὲν οὖν ἃ συμφέρειν νομίζω , συμβεβούλευκα ὑμῖν . αὐτοὶ δ' εἴτι περὶ εὐδοξίας ὑμῶν αὐτῶν καὶ βίου περιφανείας κεκρίκατε ἐπιχειρεῖν , μὴ προΐεσθαι ἀναγκαῖον τὸν καιρὸν , ἵνα μὴ , παρελθόντος , οὐδὲν ὠφελώμεθα ἐκ τῆς μεταμελείας . ἐκείνου γὰρ ἀπόντος , ῥᾷστα πᾶν κατορθωθείη · ἂν δ' ἐκ τῆς στρατείας ἐπανέλθῃ , οὐδὲ γρύζειν παραινῶ τολμᾷν , ἢ οὐδὲν ἔσται τὸ κωλῦσον , τὸ μηδ' ὅπῃ γῆς διάγετε ἀγνοεῖσθαι . ἐγὼ δὲ οὐ λόγοις ἀπλῶς , ἀλλὰ καὶ ὅρκοις παρέξομαι πίστεις ἰσχυρὰς τοῦ πρός τε τοὺς ἀγῶνας προθυμότατον παρασχέσθαι ἑαυτὸν , καὶ χρήμασι καὶ ὅπλοις καὶ οἰκέταις συναιρόμενον , καὶ μετὰ τὴν κατάλυσιν ἐκείνου πάντα ποιήσειν τὰ προστεταγμένα ὑφ' ὑμῶν , καὶ παρὰ πάντα τὸν βίον ἐν ὑπηκόου μοίρᾳ τελέσειν , μηδὲν μηδέποτε πρὸς ὑμᾶς ἀγνωμονήσας . » τοιαῦτα εἰπὼν καὶ προσέτι γε ὅρκοις ἀσφαλισάμενος τὰ εἰρημένα , ἐπεὶ κἀκείνους εἶχε πεπεισμένους πρὸς τὸ πράττειν τὰ βεβουλευμένα , πρὸς Γαβαλᾶν Ἰωάννην τὸν μέγαν δρουγγάριον ἐλθὼν , ὃς ἦν ἐκ τῆς πρὸς Κράλην πρεσβείας ἄρτι ἥκων , ὑπὸ τοῦ μεγάλου δομεστίκου ᾑρημένος , εἴ τι πύθοιτο ἠρώτα περὶ ἑαυτοῦ . τοῦ δὲ ἀποκριναμένου , μηδέν · « ἀλλ' ἐγώ σοι » εἶπεν « ἥκω ἄγγελος κακῶν . ὁ γὰρ μέγας δομέστικος τὴν προτέραν εὐμένειαν τὴν πρὸς σὲ μεταβαλὼν , πολλῆς ἀναπέπλησται πικρίας . καὶ δῆλός ἐστιν οὐκ ἀνεξόμενος , εἰ μὴ δίκας λήψεται παρὰ σοῦ τῆς προδοσίας τῆς εἰς αὐτόν . αὐτὸς γὰρ αὐτοῦ ἀκηκοέναι λοιδορίας σοῦ καταχέοντος πολλὰς , φλύαρον καὶ λάλον ἀποκαλοῦντος καὶ ψευδόμενον ὡς τὰ πολλὰ καὶ φθορέα καὶ προδότην τῶν κοινῶν . ᾑρημένος γὰρ ὑπ' ἐκείνου πρὸς τὸν ἄρχοντα τῶν Τριβαλῶν πρεσβευτὴς , παραπρεσβεύσειας δωροδοκήσας καὶ τὰ Ρωμαίων καταπροδοὺς , τὰ ἐκείνων πράξειας καὶ ὅρκους ἐκείνοις παρασχοίης , ὡς μένων παρ' ἡμῖν , πρόξενος ἐκείνοις εἴης , παντὶ σθένει τὰ ἡμῶν ἀπόῤῥητα αὐτοῖς καταπροδιδούς . δι' ἃ οὐδὲ Ρωμαίοις ὅλως ἀνέχεται καταλέγειν σὲ , ἀλλὰ τῆς μερίδος ἡγεῖται Τριβαλῶν . » καταπλαγεὶς δὲ ἐπὶ τούτοις ὁ Γαβαλᾶς , θεόν τε ἐμαρτύρετο , ὡς οὐδὲν συνειδοίη τῶν λεγομένων ἑαυτῷ , καὶ οὐδὲ πιστεύειν ὅλως εἶχεν , εἰ ὁ μέγας δομέστικος οὕτως ἀπερισκέπτως συκοφαντίαις τινῶν πιστεύσας καὶ διαβολαῖς , ἐρήμην αὐτοῦ καταγνοίη καὶ ὀργίζοιτο ἀκαίρως . οὐδὲ γὰρ ὁ παρεληλυθὼς ἤδη χρόνος πολὺς , καθ' ὃν τὰ Ρωμαίων διοικεῖ , τοιαύτην αὐτοῦ κατηγορεῖ φαυλότητα καὶ εὐκολίαν τρόπων . παρακοιμώμενος δὲ τοῖς εἰωθόσιν ὅρκοις ἢ ταῖς ἐπιορκίαις μᾶλλον ἐχρῆτο καὶ κατέπειθεν αὐτὸν , ὡς οὐδὲν εἴη τῶν λεγομένων πλάσμα , ἀλλὰ πάντα ἀληθῆ . παρεγύμνου τε κατὰ μικρὸν , ὡς σύστημα οὐκ ἀγεννὲς ἐπὶ καταλύσει ἤδη συσταίη τῇ ἐκείνου , οἷς δέον ἑαυτὸν προσνείμαντα τὸ μέρος καὶ αὐτὸν συγκαταβάλλειν , εἴ τι μέλοι τῆς οἰκείας σωτηρίας καὶ αὐτῷ . καὶ μὴ συγκαλυψάμενος ἔγνω δεῖν ἐκείνῳ ἐμπαρέχειν ἐμπιπλάναι τὸν θυμόν . πίστεως δὲ τῶν λεγομένων ἕνεκα ἀσφαλεστέρας καὶ τοῦ σαφέστατα εἰδέναι , ὡς ὑπὲρ αὐτοῦ μάλιστα σπουδάζοι καὶ κήδοιτο αὐτοῦ , καὶ τὴν θυγατέρα κατηγγύα , ἦν γὰρ πρότερον τὴν γαμετὴν ἀποβαλὼν , καὶ ὅρκους παρεῖχεν ἐπὶ τούτῳ ἐγκόλπιόν τί τε τῶν ἱερῶν ἀσφαλείας ἕνεκα . ἐπεὶ δὲ κἀκεῖνον ἦν προσειληφὼς , Χούμνῳ πρόσεισι τῷ μεγάλῳ στρατοπεδάρχῃ , ἄλλως τε ὄντι τῶν ἐκείνῳ φίλων καὶ προσήκοντι κατὰ γένος διὰ τὴν γυναῖκα . τῆς γὰρ συναφθείσης ἐκείνῳ πρώτως τετελευτηκυίας , ἣ Δισυπάτου θυγάτηρ ἦν , ἑνὸς τῶν τῷ κλήρῳ τῆς τοῦ θεοῦ Σοφίας κατειλεγμένων , ἀνεψιᾷ συνῴκησε τῇ Χούμνου , ἤδη λαμπρὸς ὢν καὶ μὴ ἀπαξιούμενος πρὸς τῶν εὐγενεστέρων . διὰ ταῦτα οὖν ἐκείνῳ τῶν ἐπιτηδείων ὢν , ἀνεμίμνησκέ τε προσελθὼν τῶν πρὸς μέγαν δομέστικον εἰρημένων , ὅτε περὶ Μιχαὴλ τοῦ Μυσῶν βασιλέως ἐβουλεύοντο υἱοῦ , εἰ δέοι ἐκδιδόναι Ἀλεξάνδρῳ ἀπαιτοῦντι , τὸ ἐὰν ἀποκαλυφθῇ τῷ ἐσχάτῳ , σιγάτω ὁ πρῶτος . ὧν , ἔφασκε , τὸν μέγαν δομέστικον ἀεὶ μεμνημένον καὶ ὥσπερ βέλος περιφέροντα ἐν τῇ ψυχῇ , καιρὸν ζητεῖν , ἐν ᾧ τοῦτον ἀμυνεῖται ἀξίως τῆς ὕβρεως τῆς εἰς αὐτόν . τοῦτον δὲ οὐδένα ἄλλον εἶναι , ἢ τὴν ἐκ τῆς ἑσπέρας ἐπάνοδον αὐτοῦ . οὕτω γὰρ ἐκείνου φάσκοντος ἀκηκοέναι . ἐμὲ δὲ περὶ πλείστου ποιούμενον τὰ σὰ , οὐδὲ γὰρ περὶ ἐλαχίστων ὁ κίνδυνος , ἀλλὰ περὶ ψυχῆς , ἥκειν ἀπαγγέλλοντά τε , ὅσα ἐπυθόμην , καὶ , εἰ βούλει , σωτηρίας ὁδὸν ὑφηγησόμενον . » ὁ δὲ πρὸς τὰ εἰρημένα οὐ μετρίως θορυβηθεὶς , θαυμάζειν , ἔφασκεν , εἰ ὁ μέγας δομέστικος οὕτως ἐξαίφνης τῆς συνήθους καλοκἀγαθίας μεταβαλὼν , ἀντὶ μετρίου καὶ προσηνοῦς ἀπαραίτητος οὕτως ὀφθείη πρὸς ὀργὴν καὶ τοῖς προσκεκρουκόσι πικρὸς καὶ πρὸς τὰς ἀντιδόσεις ἕτοιμος . οὐδὲ γὰρ ὁ προτοῦ χρόνος τοιοῦτον αὐτῷ τὸ ἦθος συμμαρτυρεῖ . πολλῶν γὰρ αὐτῷ προσκεκρουκότων καὶ μεγάλα , οὐδένα πώποτε ἐφάνη ἀντιδρῶν κακῶς · πρὸς ἐμὲ δὲ μετρίως μὲν διὰ τὸν λόγον τετάρακτο ἐκεῖνον , ὀλίγῳ δὲ ὕστερον οὕτως ἀφῆκε τὴν ὀργὴν , ὡς μηδὲ εἰρῆσθαί τι δοκεῖν . Ἀπόκαυκος δὲ « εἰ μὲν ὑποπτεύων » ἔφη « τοὺς λόγους τοὺς ἐμοὺς , ὡς πειρωμένου , καὶ τὸ προσκρούειν αὖθις ἐκείνῳ δεδοικὼς , τοιαῦτα ἀπεκρίνω , ἄλλος ἂν εἴη λόγος . εἰ δ' ὡς ἀληθῶς οἰόμενος οὕτως ἔχειν , ἴσθι ἀγνοῶν τὸ πᾶν . οὐ γὰρ ἥμερος , ὥσπερ ἔφης , καὶ προσηνὴς καὶ περὶ μηδένα ἐκεῖνος κακὸς ὀφθείς · ἀλλ' ἐκ πολλοῦ τοῦ χρόνου δύναμιν μεγάλην περιβεβλημένον πάντες ἐθεράπευον , καὶ οὐδεὶς ἄχρι νῦν , οὐχ ὅτι ἀντειπεῖν , ἀλλ' οὐδ' ἀντιβλέψαι πώποτε ἐτόλμησεν · ὅθεν κἀκεῖνος πᾶσι προσεφέρετο μετρίως ὑπεπτηχόσι καὶ δεδουλωμένοις ἀκριβῶς . σοῦ δὲ νυνὶ πρώτου τολμήσαντος ἀντειπεῖν ἀναφανδὸν , οὐκέτι συγκαλύπτειν τὴν κακίαν οἷός τε ἐγένετο , ἀλλ' ἀπὸ σοῦ κἀκεῖνος ἄρξεται πρώτου τοὺς εἰς αὐτὸν ἁμαρτάνοντας κολάζειν . αὐτίκα τε ὤμνυε τὰ φρικωδέστατα , ὡς πάντα εἴη , ὅσα φθέγξαιτο , ἀληθῆ καὶ ὡς , εἰ μὴ τὴν ταχίστην ἑνί γε τῳ τρόπῳ πειρῷτο διασώζειν ἑαυτὸν , οὐδὲν ἐμποδὼν , μὴ καὶ αὐτὸν καὶ πᾶσαν τὴν οἰκίαν ἀπολέσθαι . ὁ δ' , ὥσπερ ἦν εἰκὸς , περὶ τῶν ἐσχάτων τὸν φόβον ἐσχηκὼς , ἐδεῖτό οἱ τρόπον ὑποθέσθαι , δι' οὗ τὰ προσδοκώμενα δεινὰ δυνήσεται διαφυγεῖν . ὁ δ' ἔφασκεν , οὐ χαλεπὸν μὲν εἶναι καὶ αὐτὸν ἐκ τῶν παρόντων τὸ δέον συνιδεῖν , οὐ τῶν πολλῶν καὶ ἀνοήτων ὄντα , ἀλλὰ τῶν ἐμπειρίᾳ πραγμάτων καὶ συνέσει τοῖς πρώτοις ἁμιλλώμενον Ρωμαίων . παραινέσειν δὲ καὶ αὐτὸν , ἃ οἴεται λυσιτελήσειν , μᾶλλον δ' , ὧν χωρὶς σωτηρίας ἀδύνατον τυχεῖν . οἴεσθαι δὲ μηδὲν ἕτερον αὐτῷ λυσιτελήσειν καὶ τοῖς ἄλλοις , ἢ πόλεμον ἀραμένῳ πρὸς ἐκεῖνον , παντὶ σθένει πειρᾶσθαι καταλύειν τὴν ἐκείνου δύναμιν . τοῦτο δ' ἔσται ῥᾴδιον , ἂν βασιλίδι προσελθὼν καὶ τὴν εἰς ἐκείνην εὔνοιαν καὶ βασιλέα τὸν υἱὸν ὑποκριθεὶς , ἀναπείσῃς ἐκεῖνον πολέμιον νομίσαι καὶ ἐπιβουλεύοντα αὐτῇ πρὸς τὴν ἀρχὴν , φάσκων περὶ ἐκείνου ἀκριβῶς πεπεῖσθαι τὰ τοιαῦτα καὶ τὴν ἀδικίαν μὴ ἐνεγκεῖν , ἀλλὰ μᾶλλον αἱρετώτερον ἡγήσασθαι , αὐτὸν καὶ παῖδας ὑπὲρ αὐτῶν , εἰ δέοι , πολεμοῦντας ἐκείνῳ ἀποθνήσκειν , ἢ αὐτοὺς ἀδίκως τὴν ἀρχὴν ἀφαιρουμένους ἢ καὶ ἀποθνήσκοντας περιιδεῖν . οἷς ἐκείνην , ὥσπερ εἰκὸς , πεισθεῖσαν ὑπὸ δέους ῥᾷστά τε ἐκείνου διαστήσεσθαι καὶ τὸν πόλεμον ἡμῖν τὸν πρὸς ἐκεῖνον ἐπιτρέψειν . τούτου δὲ γεγενημένου , οὐδὲν ἔστι τὸ κωλῦον , οὐ τῶν προσδοκωμένων δεινῶν ἀπηλλάχθαι μόνον , ἀλλὰ καὶ τύχης ἀγαθῆς ἀφορμὴν τὸν πρὸς ἐκεῖνον πόλεμον ποιήσασθαι . ὅτι δὲ οὐκ ἀληθῆ τὰ εἰρημένα , οὐ χρὴ σκοπεῖν , περὶ ἐκείνου . οὐ γὰρ περὶ ἀληθείας καὶ ψεύδους ἡμῖν πρόκειται νῦν ἀγὼν , ἀλλ' εἴτε ζῇν εὐκλεῶς , καθῃρηκότας ἐκείνου τὴν ὀφρὺν , εἴτε ἀποθνήσκειν ὁμοίως τοῖς ἐπὶ δεινοῖς τισιν ἑαλωκόσιν , ἐὰν ἐκεῖνος ἔτι τῶν πραγμάτων ἄρχῃ . διὸ πάσῃ χρηστέον μηχανῇ καὶ παντὶ πολέμου εἴδει προσεκτέον μᾶλλον , ἢ περὶ τοιούτων μικρολογητέον , ἃ μηδεμίαν βλάβην ἔχει , ἂν ὧδε ἢ ἑτέρως ἔχωσι . » τούτοις μὲν οὖν ἔπειθε κἀκεῖνον . καὶ πέρας ἤδη εἶχεν ἡ ἐπιβουλή . ἐδόκει δὲ δεῖν καὶ τῶν οἰκειοτάτων βασιλίδι τινὰς προσεταιρίσασθαι , ἐκεῖνο ἐννοῶν , ὡς τοὺς μὲν ἄλλους ἴσως ἂν ὑποπτεύσειεν ἡ βασιλὶς , ἢ φόβῳ ἢ φθόνῳ τοιαῦτα ἐσκαιωρηκέναι , τῶν οἰκειοτάτων δὲ μηδὲν καταγνοίη ἂν τοιοῦτον . καὶ τῷ Ζαμπέας υἱῷ , ἣ ἐκ Σαβωΐας βασιλίδι εἵπετο , πολλῆς καὶ παρὰ βασιλέως ἔτι ζῶντος ἀπολαύοντι τῆς εὐμενείας τά τε ἄλλα καὶ διὰ τὴν ἐν ταῖς μάχαις εὐψυχίαν , καὶ μετὰ τὴν ἐκείνου τελευτὴν βασιλίδι σπουδαζομένων ἐκείνου τε καὶ τῆς μητρὸς , Ἀρτώτῳ προσαγορευομένῳ · τούτῳ δὴ ἐντυχὼν , εἴ τι περὶ ἑαυτοῦ εἰδείη , ἐπυνθάνετο . ὡς δὲ ἐκεῖνος ἔφασκε μηδέν · « ἀλλ' ἐγὼ » εἶπεν « αὐτοῖς ὠσὶν ἀκήκοα τοῦ μεγάλου δομεστίκου πολλὰ σοῦ καὶ τῆς μητρὸς καταφερομένου καὶ πολλὴν εὐήθειαν καταγινώσκοντος Ρωμαίων , ὅτι δέον πρὸς τῶν κοινῶν τὴν ἐπιμέλειαν τοῖς ὁμοφύλοις χρῆσθαι , καὶ ἀνδράσι καὶ γυναιξὶ πολλοῖς τε καὶ ἀγαθοῖς οὖσιν , οἱ δ' οὐκ οἶδ' ὅ,τι παθόντες , Ἀρτώτῳ χρῶνται καὶ μητρὶ , ἀνθρώποις ἀλλοφύλοις καὶ οὐδὲν ἄμεινον διακειμένοις τῶν πολλῶν , βασιλίδα θεραπεύοντες . ἀλλ' ἕως μὲν ἔτι περιῆν ὁ βασιλεὺς , οὐδὲν ἀντιλέγειν ἦν , πᾶν τὸ περιστάμενον κατ' ἐξουσίαν πράττοντι . νυνὶ δὲ εἰς ἐμὲ τῶν πραγμάτων τῆς ἀρχῆς περιηκούσης , οὐ περιόψομαι ὑπὸ τοιούτων , ὥσπερ κηφήνων , τὰ Ρωμαίων καταναλισκόμενα κοινὰ , ἀλλ' ἐνθέμενος τριήρει μετὰ τὴν ἐπάνοδον , πρὸς τὴν οἰκείαν ἀποπέμψω . πρὸς τοῖς ἄλλοις δὲ καὶ δειλίαν σοῦ κατηγόρει καὶ ἀνανδρίαν ἐν ταῖς μάχαις . ἐγὼ δὲ πρὸς τὴν τοσαύτην ἀδικίαν ἀχθεσθεὶς , μειζόνων τε ἄξιον ἢ ὧν παρὰ Ρωμαίοις τυγχάνειν εἰδὼς , καὶ τὴν θυγατέρα προθύμως σοὶ πρὸς γάμον ἐκδιδόναι ἔχω καὶ πάντα πράττειν ὑπὲρ σοῦ οὐ διὰ τὴν προτέραν φιλίαν μόνον , ἀλλὰ καὶ τοῦ κήδους ἕνεκα . καὶ εὐθέως ὅρκους τε τοῖς λεγομένοις προσετίθει καὶ ἐγκόλπιον παρεῖχεν εἰς ἀσφαλῆ τῶν λεγομένων πίστιν . ὡς δὲ συνθέμενον τὸν Λατῖνον εἶχε , παρῄνει , τῇ μητρὶ τὰ εἰρημένα ἀπαγγείλαντα , πείθειν αὐτὴν , πάσῃ χρήσασθαι καὶ ἐπινοίᾳ καὶ σπουδῇ , ὥστε ἐκπολεμῶσαι βασιλίδα τῷ μεγάλῳ δομεστίκῳ , καὶ τἄλλα προσετίθει , ἃ τοῖς ἄλλοις εἴρητο αὐτῷ . τὰ δὲ τοιαῦτα εἰς τετάρτην ἡμέραν , ἐξ ἧς ἧκεν εἰς Βυζάντιον , αὐτῷ συνεσκευάζετο . καὶ ἐπεὶ καθ' ἕνα τοὺς εἰρημένους εἶχε πεπεισμένους , αὖθις συνίστα τοὺς ὁμοίαν περὶ τοῦ πολέμου γνώμην ἔχοντας ἑκάστῳ ἀπαγγέλλων . παρῄνει τε κοινῇ βουλευσαμένους , ὅθεν ἂν δοκοίη βέλτιον τὸν πόλεμον κινεῖν .
Lemmas: εὐθύς . τοιοῦτος καί πρός ἐκεῖνος εἶπον καί πείθω , Ὅρκος τε ἀσφαλίζω , ὡς νῦν τε πρόθυμος συναγωνίζομαι καί , καθίστημι πρός ὁ ἀρχή , ἐν ὑπηρέτης τελέω μοῖρα , μόνος βουλεύω καταλείπω , ὅπως εἄν ὁ σπουδάζω κατορθόω , ἐπί ὁ ἀδελφός χωρέω Κωνσταντῖνος τε καί Ἰσαάκιος ὁ μέγας δούξ . καί πρῶτος μέν οἰκτείρω ὁ παρά ἄξιος κακοπραγία καί ἔοικα συναλγέω . ἔπειτα καί ὀνειδίζω ὁ ἐθελοδουλεία , καί ὁ πρός ὁ ἐλευθερία ῥᾴθυμος βιόω καί ἀνίημι , καί μηδέ νῦν γοῦν , ὅτε καλῶς ποιέω παρέχω ὁ χρόνος ὁ μέγας δομέστικος χρόνιος δουλεία ἀπαλλάσσω , προσήκω εὐγενής καί ἐλεύθερος ἀνήρ διανοέομαι τίς . καίτοι βασιλεύς μέν ζῶ , στέργω ἐκ ἀνάγκη εἰμί , πολύς ἐκεῖνος ὁ ῥοπή αὐτός χαρίζομαι καί οὐδαμῶς μικρός ἢ ἐκεῖνος δύναμαι παρασκευάζω . νυνί δέ τίς ὁ κωλύω , ζῆλος ὑπέρ βασιλεύς ὁ παῖς ὑποκρίνομαι , συμβουλεύω βασιλίδι , πρός γένος τε εἰμί καί προσήκω διά ὁ εὐγένεια πιστεύω , καταλύω ἐκεῖνος καί ὁ ἀρχή ἀποχειροτονέω , ὡς ἁρπάζω διανοέομαι ὁ βασίλειος καί αὐτός καί φίλος ἀποκτείνω καί Ῥωμαῖος τυραννέω . οὖον γάρ δήπου γε ὁ προτείνω σύ ὥσπερ δέλεαρ ὑπό ἐκεῖνος , ἀρχή πόλις τίνω καί δημόσιος διοίκησις , ἵνα ἐκεῖνος ὁ μείζων ἔχω , ὥσπερ δεσπότης ἐπιτάσσω καί πᾶς καταδυναστεύω καί μείζων καί μικρός , οὗτος σύ ἀρκέω πρός ὁ ἀποστερέω ὁ ἐλευθερία . οὐδέ γάρ οὐδέ σύ οὗτος κατάδηλος λανθάνω εἰμί , ὡς , ἐκεῖνος πίπτω ἢ ἐκβάλλω ὁ ἀρχή , σύ ἔξεστι πράσσω ὁ αἱρέω ἀδεῶς , ἢ πρῶτος γίγνομαι ἢ μετά ὁ πρῶτος εὐθύς Ῥωμαῖος . οὖον χρή δέ πρός ὁ ἐπιχείρησις ἀναδύνω λογίζομαι , ὡς ψεύδω καί συκοφαντία εἴρω . εἰμί μέν γάρ οὐδείς οὐδέπω μέχρι νῦν ψεῦδος εἴρω σύ , εἰμί ἄν τίς οὗτος πρός ὁ λόγος . εἰμί δέ πολλάκις ἐγώ ἅπας ὁμοίως καί ὁ τυγχάνω κέρδος ἕνεκα ἢ οὐδείς καί ἐπιορκέω καί ψεύδω συμβαίνω , τίς δεῖ ὁ πολλάκις τολμάω ὀρρωδέω νυνί , οὖον μικρός τις , ἀλλά ὁ Ῥωμαῖος μέλλω ἀρχή κερδαίνω ; εἰμί δέ ἀπιστέω ἐγώ κρίνω ὁ ἀγαθός συμβουλεύω , ἀλλά ὁ γε ἀδελφός πείθω προσήκω , πρέσβυς τε ὁ ἡλικία εἰμί καί μᾶλλον σύ οἶδα μεταβολή τε καί καινοτομία πρᾶγμα χράω προσήκω . οἴομαι δέ ἐκεῖνος περισπούδαστος ὁ μέγας δομέστικος κατάλυσις εἰμί , οὖον φέρω ὁ ὄγκος ὁ ἀρχή καί ὁ πᾶς ἐν ἀνδράποδον ἄγω καί φέρω ὑπό ἐκεῖνος μοῖρα . ἐγώ μέν οὖν ὁ συμφέρω νομίζω , συμβουλεύω σύ . αὐτός δέ ἔτι περί εὐδοξία σύ αὐτός καί βίος περιφάνεια κρίνω ἐπιχειρέω , μή προΐημι ἀναγκαῖος ὁ καιρός , ἵνα μή , παρέρχομαι , οὐδείς ὠφελέω ἐκ ὁ μεταμέλεια . ἐκεῖνος γάρ ἄπειμι , ῥᾳδίως πᾶς κατορθόω · εἄν δέ ἐκ ὁ στρατεία ἐπανέρχομαι , οὐδέ γρύζω παραινῶ τολμάω , ἢ οὐδείς εἰμί ὁ κωλύω , ὁ μηδέ ὅπῃ γῆ διάγω ἀγνοέω . ἐγώ δέ οὖον λόγος ἀπλόος , ἀλλά καί Ὅρκος παρέχω πίστις ἰσχυρός ὁ πρός τε ὁ ἀγών πρόθυμος παρέχω ἑαυτοῦ , καί χρῆμα καί ὅπλον καί οἰκέτης συναίρω , καί μετά ὁ κατάλυσις ἐκεῖνος πᾶς ποιέω ὁ προστάσσω ὑπό σύ , καί παρά πᾶς ὁ βίος ἐν ὑπήκοος μοῖρα τελέω , μηδείς μηδέποτε πρός σύ ἀγνωμονέω . » τοιοῦτος εἶπον καί προσέτι γε Ὅρκος ἀσφαλίζω ὁ εἴρω , ἐπεί ἐκεῖνος ἔχω πείθω πρός ὁ πράσσω ὁ βουλεύω , πρός γαβαλάν Ἰωάννης ὁ μέγας δρουγγάριος ἔρχομαι , ὅς εἰμί ἐκ ὁ πρός Κράλης πρέσβυς ἄρτι ἥκω , ὑπό ὁ μέγας δομέστικος αἱρέω , εἰμί τίς πυνθάνομαι ἐρωτάω περί ἑαυτοῦ . ὁ δέ ἀποκρίνω , μηδείς · « ἀλλά ἐγώ σύ » εἶπον « ἥκω ἄγγελος κακός . ὁ γάρ μέγας δομέστικος ὁ πρότερος εὐμένεια ὁ πρός σύ μεταβάλλω , πολύς ἀναπίμπλημι πικρία . καί δῆλος εἰμί οὐ ἀνέχω , εἰμί μή δίκη λαμβάνω παρά σύ ὁ προδοσία ὁ εἰς αὐτός . αὐτός γάρ αὐτός ἀκούω λοιδορία σύ κατηχέω πολύς , φλύαρος καί λάλος ἀποκαλέω καί ψεύδω ὡς ὁ πολύς καί φθορεύς καί προδότης ὁ κοινός . αἱρέω γάρ ὑπό ἐκεῖνος πρός ὁ ἄρχω ὁ Τριβαλός πρεσβευτής , παραπρεσβεύω δωροδοκέω καί ὁ Ῥωμαῖος καταπροδίδωμι , ὁ ἐκεῖνος πράσσω καί Ὅρκος ἐκεῖνος παρέχω , ὡς Μένων παρά ἐγώ , πρόξενος ἐκεῖνος εἰμί , πᾶς σθένος ὁ ἐγώ ἀπόρρητος αὐτός καταπροδίδωμι . διά ὁ οὐδέ Ῥωμαῖος ὅλως ἀνέχω καταλέγω σύ , ἀλλά ὁ μερίς ἡγέομαι Τριβαλός . » καταπλάσσω δέ ἐπί οὗτος ὁ Γαβαλᾶς , θεός τε μαρτύρομαι , ὡς οὐδείς συλλέγω ὁ λέγω ἑαυτοῦ , καί οὐδέ πιστεύω ὅλως ἔχω , εἰμί ὁ μέγας δομέστικος οὕτως ἀπερισκέπτως συκοφαντία τις πιστεύω καί διαβολή , ἐρῆμος αὐτός καταγνέω καί ὀργίζω ἄκαιρος . οὐδέ γάρ ὁ παρέρχομαι ἤδη χρόνος πολύς , κατά ὅς ὁ Ῥωμαῖος διοικέω , τοιοῦτος αὐτός κατηγορέω φαυλότης καί εὐκολία τρόπος . παρακοιμώμενος δέ ὁ εἴωθα Ὅρκος ἢ ὁ ἐπιορκία μᾶλλον χράω καί καταπείθω αὐτός , ὡς οὐδείς εἰμί ὁ λέγω πλάσμα , ἀλλά πᾶς ἀληθής . παραγυμνόω τε κατά μικρός , ὡς σύστημα οὐ ἀγεννής ἐπί καταλύω ἤδη συνίστημι ὁ ἐκεῖνος , ὅς δήω ἑαυτοῦ προσνέμω ὁ μέρος καί αὐτός συγκαταβάλλω , εἰμί τίς μέλω ὁ οἰκεῖος σωτηρία καί αὐτός . καί μή συγκαλύπτω γιγνώσκω δήω ἐκεῖνος ἐμπαρέχω ἐμπίμπλημι ὁ θυμός . πίστις δέ ὁ λέγω ἕνεκα ἀσφαλής καί ὁ σαφής οἶδα , ὡς ὑπέρ αὐτός μάλιστα σπουδάζω καί κήδω αὐτός , καί ὁ θυγάτηρ κατεγγυάω , εἰμί γάρ πρότερος ὁ γαμετή ἀποβάλλω , καί Ὅρκος παρέχω ἐπί οὗτος ἐγκόλπιον τίς τε ὁ ἱερός ἀσφάλεια ἕνεκα . ἐπεί δέ ἐκεῖνος εἰμί προσλαμβάνω , Χούμνος πρόσειμι ὁ μέγας στρατοπεδάρχης , ἄλλως τε εἰμί ὁ ἐκεῖνος Φίλων καί προσήκω κατά γένος διά ὁ γυνή . ὁ γάρ συνάπτω ἐκεῖνος πρῶτος τελευτάω , ὅς δισύπατος θυγάτηρ εἰμί , εἷς ὁ ὁ κλῆρος ὁ ὁ θεός Σοφία καταλέγω , ἀνεψιά συνοικέω ὁ Χούμνος , ἤδη λαμπρός εἰμί καί μή ἀπαξιόω πρός ὁ εὐγενής . διά οὗτος οὖν ἐκεῖνος ὁ ἐπιτήδειος εἰμί , ἀναμιμνῄσκω τε προσέρχομαι ὁ πρός μέγας δομέστικος εἴρω , ὅτε περί Μιχαήλ ὁ Μυσός βασιλεύς βουλεύω υἱός , εἰμί δήω ἐκδίδωμι Ἀλέξανδρος ἀπαιτέω , ὁ ἐάν ἀποκαλύπτω ὁ ἔσχατος , σιγάω ὁ πρῶτος . ὅς , φάσκω , ὁ μέγας δομέστικος ἀεί μιμνήσκω καί ὥσπερ βέλος περιφέρω ἐν ὁ Ψυχή , καιρός ζητέω , ἐν ὅς οὗτος ἀμύνω ἀξίως ὁ ὕβρις ὁ εἰς αὐτός . οὗτος δέ οὐδείς ἄλλος εἰμί , ἢ ὁ ἐκ ὁ ἑσπέρα ἐπάνοδος αὐτός . οὗτος γάρ ἐκεῖνος φάσκω ἀκούω . ἐγώ δέ περί πλεῖστος ποιέω ὁ σός , οὐδέ γάρ περί μικρός ὁ κίνδυνος , ἀλλά περί Ψυχή , ἥκω ἀπαγγέλλω τε , ὅσος πυνθάνομαι , καί , εἰμί βούλομαι , σωτηρία ὁδός ὑφηγέομαι . » ὁ δέ πρός ὁ εἴρω οὖον μέτριος θορυβέω , θαυμάζω , φάσκω , εἰμί ὁ μέγας δομέστικος οὕτως ἐξαπίνης ὁ συνήθης καλοκἀγαθία μεταβάλλω , ἀντί μέτριος καί προσηνής ἀπαραίτητος οὕτως ὁράω πρός ὀργή καί ὁ προσκρούω πικρός καί πρός ὁ ἀντίδοσις ἑτοῖμος . οὐδέ γάρ ὁ προτοῦ χρόνος τοιοῦτος αὐτός ὁ ἦθος συμμαρτυρέω . πολύς γάρ αὐτός προσκρούω καί μέγας , οὐδείς πώποτε φαίνω ἀντιδράω κακῶς · πρός ἐγώ δέ μέτριος μέν διά ὁ λόγος ταράσσω ἐκεῖνος , ὀλίγος δέ ὕστερος οὕτως ἀφίημι ὁ ὀργή , ὡς μηδέ λέγω τίς δοκέω . Απόκαυκος δέ « εἰμί μέν ὑποπτεύω » φημί « ὁ λόγος ὁ ἐμός , ὡς πειράω , καί ὁ προσκρούω αὖθις ἐκεῖνος δείδω , τοιοῦτος ἀποκρίνω , ἄλλος εἄν εἰμί λόγος . εἰμί δέ ὡς ἀληθής οἴομαι οὕτως ἔχω , εἰμί ἀγνοέω ὁ πᾶς . οὖον γάρ ἥμερος , ὥσπερ φημί , καί προσηνής καί περί μηδείς ἐκεῖνος κακός ὁράω · ἀλλά ἐκ πολύς ὁ χρόνος δύναμις μέγας περιβάλλω πᾶς θεραπεύω , καί οὐδείς ἄχρι νῦν , οὐ ὅτι ἀντιλέγω , ἀλλά οὐδέ ἀντιβλέπω πώποτε τολμάω · ὅθεν ἐκεῖνος πᾶς προσφέρω μέτριος ὑποπτήσσω καί δουλόω ἀκριβῶς . σύ δέ νυνί πρῶτος τολμάω ἀντιλέγω ἀναφανδά , οὐκέτι συγκαλύπτω ὁ κακία οἷος τε γίγνομαι , ἀλλά ἀπό σύ ἐκεῖνος ἄρχω πρῶτος ὁ εἰς αὐτός ἁμαρτάνω κολάζω . αὐτίκα τε ὄμνυμι ὁ φρικώδης , ὡς πᾶς εἰμί , ὅσος φθέγγομαι , ἀληθής καί ὡς , εἰμί μή ὁ ταχύς εἷς γε ὁ τρόπος πειράω διασῴζω ἑαυτοῦ , οὐδείς ἐμποδών , μή καί αὐτός καί πᾶς ὁ οἰκίον ἀπόλλυμι . ὁ δέ , ὥσπερ εἰμί εἰκός , περί ὁ ἔσχατος ὁ φόβος ἔχω , δέομαι ὁ τρόπος ὑποτίθημι , διά ὅς ὁ προσδοκάω δεινός δύναμαι διαφεύγω . ὁ δέ φάσκω , οὖον χαλεπός μέν εἰμί καί αὐτός ἐκ ὁ πάρειμι ὁ δήω συνοράω , οὖον ὁ πολύς καί ἀνόητος εἰμί , ἀλλά ὁ ἐμπειρία πρᾶγμα καί σύνεσις ὁ πρῶτος ἁμιλλάομαι Ῥωμαῖος . παραινέω δέ καί αὐτός , ὁ οἴομαι λυσιτελέω , μᾶλλον δέ , ὅς Χωρὶς σωτηρία ἀδύνατος τυγχάνω . οἴομαι δέ μηδείς ἕτερος αὐτός λυσιτελέω καί ὁ ἄλλος , ἢ πόλεμος ἀείρω πρός ἐκεῖνος , πᾶς σθένος πειράω καταλύω ὁ ἐκεῖνος δύναμις . οὗτος δέ εἰμί ῥᾴδιος , εἄν βασιλίδι προσέρχομαι καί ὁ εἰς ἐκεῖνος εὔνοια καί βασιλεύς ὁ υἱός ὑποκρίνομαι , ἀναπείθω ἐκεῖνος πολέμιος νομίζω καί ἐπιβουλεύω αὐτός πρός ὁ ἀρχή , φάσκω περί ἐκεῖνος ἀκριβῶς πείθω ὁ τοιοῦτος καί ὁ ἀδικία μή φέρω , ἀλλά μᾶλλον αἱρετός ἡγέομαι , αὐτός καί παῖς ὑπέρ αὐτός , εἰμί δήω , πολεμέω ἐκεῖνος ἀποθνήσκω , ἢ αὐτός ἄδικος ὁ ἀρχή ἀφαιρέω ἢ καί ἀποθνήσκω περιοράω . ὅς ἐκεῖνος , ὥσπερ εἰκός , πείθω ὑπό δέος ῥᾴδιος τε ἐκεῖνος διΐστημι καί ὁ πόλεμος ἐγώ ὁ πρός ἐκεῖνος ἐπιτρέπω . οὗτος δέ γίγνομαι , οὐδείς εἰμί ὁ κωλύω , οὖον ὁ προσδοκάω δεινός ἀπαλλάσσω μόνος , ἀλλά καί τυγχάνω ἀγαθός ἀφορμή ὁ πρός ἐκεῖνος πόλεμος ποιέω . ὅτι δέ οὐ ἀληθής ὁ εἴρω , οὖον χρή σκοπέω , περί ἐκεῖνος . οὖον γάρ περί ἀλήθεια καί ψεῦδος ἐγώ πρόκειμαι νῦν ἀγών , ἀλλά εἴτε ζάω εὐκλεής , καθαιρέω ἐκεῖνος ὁ ὀφρύς , εἴτε ἀποθνήσκω ὁμοίως ὁ ἐπί δεινός τις ἁλίσκομαι , ἐάν ἐκεῖνος ἔτι ὁ πρᾶγμα ἄρχω . διό πᾶς χρηστέον μηχανή καί πᾶς πόλεμος εἶδος προσεκτέος μᾶλλον , ἢ περί τοιοῦτος μικρολογητέον , ὁ μηδείς βλάβη ἔχω , εἄν ὧδε ἢ ἑτέρως ἔχω . » οὗτος μέν οὖν πείθω ἐκεῖνος . καί πέρας ἤδη ἔχω ὁ ἐπιβουλή . δοκέω δέ δήω καί ὁ οἰκεῖος βασιλίδι τις προσεταιρίζομαι , ἐκεῖνος ἐννοέω , ὡς ὁ μέν ἄλλος ἴσως εἄν ὑποπτεύω ὁ βασιλίς , ἢ φόβος ἢ φθόνος τοιοῦτος σκαιωρέω , ὁ οἰκεῖος δέ μηδείς καταγνέω εἄν τοιοῦτος . καί ὁ Ζαμπέας υἱός , ὅς ἐκ Σαβωΐας βασιλίδι ἕπω , πολύς καί παρά βασιλεύς ἔτι ζῶ ἀπολαύω ὁ εὐμένεια ὁ τε ἄλλος καί διά ὁ ἐν ὁ μάχη εὐψυχία , καί μετά ὁ ἐκεῖνος τελευτή βασιλίδι σπουδάζω ἐκεῖνος τε καί ὁ μήτηρ , Ἄρτος προσαγορεύω · οὗτος δή ἐντυγχάνω , εἰμί τίς περί ἑαυτοῦ οἶδα , πυνθάνομαι . ὡς δέ ἐκεῖνος φάσκω μηδείς · « ἀλλά ἐγώ » εἶπον « αὐτός οὖς ἀκούω ὁ μέγας δομέστικος πολύς σύ καί ὁ μήτηρ καταφέρω καί πολύς εὐήθεια καταγιγνώσκω Ῥωμαῖος , ὅτι δήω πρός ὁ κοινός ὁ ἐπιμέλεια ὁ ὁμόφυλος χράω , καί ἀνήρ καί γυνή πολύς τε καί ἀγαθός εἰμί , ὁ δέ οὐ οἶδα ὅστις πάθος , Ἄρτος χράω καί μήτηρ , ἄνθρωπος ἀλλόφυλος καί οὐδείς ἀγαθός διάκειμαι ὁ πολύς , βασιλίς θεραπεύω . ἀλλά ἠώς μέν ἔτι περίειμι ὁ βασιλεύς , οὐδείς ἀντιλέγω εἰμί , πᾶς ὁ περιίστημι κατά ἐξουσία πράσσω . νυνί δέ εἰς ἐγώ ὁ πρᾶγμα ὁ ἀρχή περιήκω , οὖον περιοράω ὑπό τοιοῦτος , ὥσπερ κηφήν , ὁ Ῥωμαῖος καταναλίσκω κοινός , ἀλλά ἐντίθημι τριήρης μετά ὁ ἐπάνοδος , πρός ὁ οἰκεῖος ἀποπέμπω . πρός ὁ ἄλλος δέ καί δειλία σύ κατηγορέω καί ἀνανδρία ἐν ὁ μάχη . ἐγώ δέ πρός ὁ τοσοῦτος ἀδικία ἄχθομαι , μείζων τε ἄξιος ἢ ὅς παρά Ῥωμαῖος τυγχάνω εἰδοί , καί ὁ θυγάτηρ προθύμως σύ πρός γάμος ἐκδίδωμι ἔχω καί πᾶς πράσσω ὑπέρ σύ οὖον διά ὁ πρότερος φίλιος μόνος , ἀλλά καί ὁ κῆδος ἕνεκα . καί εὐθύς Ὅρκος τε ὁ λέγω προστίθημι καί ἐγκόλπιον παρέχω εἰς ἀσφαλής ὁ λέγω πίστις . ὡς δέ συντίθημι ὁ Λατῖνος ἔχω , παραινέω , ὁ μήτηρ ὁ εἴρω ἀπαγγέλλω , πείθω αὐτός , πᾶς χράω καί ἐπίνοια καί σπουδή , ὥστε ἐκπολεμόω βασιλίς ὁ μέγας δομέστικος , καί ἄλλος προστίθημι , ὁ ὁ ἄλλος εἴρω αὐτός . ὁ δέ τοιοῦτος εἰς τέταρτος ἡμέρα , ἐκ ὅς ἵημι εἰς Βυζάντιον , αὐτός συσκευάζω . καί ἐπεί κατά εἷς ὁ εἴρω ἔχω πείθω , αὖθις συνίστημι ὁ ὅμοιος περί ὁ πόλεμος γνώμη ἔχω ἕκαστος ἀπαγγέλλω . παραινέω τε κοινός βουλεύω , ὅθεν εἄν δοκέω ἀγαθός ὁ πόλεμος κινέω .