joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen1.40
λαʹ . Τῆς αὐτῆς δὲ ἡμέρας ἐκ Θεσσαλονίκης ἄγγελος ἐλθὼν ἀπήγγειλε βασιλεῖ , ὡς στάσεως ἐν αὐτῇ γενομένης , οἱ τῷ νέῳ βασιλεῖ προσκείμενοι ὑπερσχόντες , Θεσσαλονίκην περιεποίησαν αὐτῷ · τὸν δεσπότην δὲ Κωνσταντῖνον εἰς τὸ περὶ αὐτὴν φροντιστήριον τὸ Χορταίτου διαδράντα , κατασχόντες ἔχουσιν ἐν φρουρᾷ . ὁ βασιλεὺς δὲ εὐθὺς τοὺς ἄξοντας αὐτὸν ἔπεμψεν εἰς Θεσσαλονίκην , ὅρκοις πρότερον αὐτοὺς κατασχὼν , ὡς οὔτ' αὐτοὶ ἑκόντες , οὔθ' ἑτέροις παραχωρήσουσι τὸν δεσπότην ἀποκτεῖναι . οἳ καὶ ἀπελθόντες ἤγαγον αὐτὸν εἰς Διδυμότειχον μοναχῶν ἠμφιεσμένον σχῆμα · περιεβάλετο δὲ αὐτὸ καὶ πρὶν αὐτοὺς εἰς Θεσσαλονίκην ἐλθεῖν δέει τοῦ μὴ ἀποθανεῖν . συνῆλθον δὲ αὐτοῖς πρὸς τὸν νέον βασιλέα τῶν Θεσσαλονικέων καὶ τῆς συγκλήτου καὶ τῆς στρατιᾶς πολλοὶ , καὶ ὁ τῆς κατ' αὐτὴν ἐκκλησίας πρόεδρος Ἰερεμίας , καὶ Γεράσιμος ὁ τῆς κατὰ τὸ ἱερὸν ὄρος τὸν Ἄθω ἐξηγούμενος λαύρας . ἡ μέντοι περὶ τὸν νέον ἠθροισμένη βασιλέα στρατιὰ , ἀταξίᾳ στρατιωτικῇ χρησάμενοι , ὀλίγου δεῖν κατέκοψαν ἂν τὸν δεσπότην , εἰ μὴ αὐτὸς ἐῤῥύσατο παρὼν ὁ βασιλεύς · ἐκέλευσε δὲ εἱρχθῆναι . τισὶ δὲ ὕστερον ἡμέραις ὁ δεσπότης διά τινος ἐδεῖτο τοῦ νέου βασιλέως , ἅμα καὶ πολλὰς χάριτας ὁμολογῶν , ὅτι δι' αὐτὸν οὐκ ἐτεθνήκει , ὡς ἐπεὶ καθ' ὁποιονδήτινα τρόπον τὸ τῶν μοναστῶν περιεβάλετο σχῆμα , καὶ τὰ νενομισμένα ἐπ' αὐτῷ τελεσθῆναι πάντα , ὡς ἂν μὴ δοκοίη βίᾳ , ἀλλ' ἑκὼν περιβεβλῆσθαι . ὁ βασιλεὺς δὲ ὑποπτεύσας μὴ βίου μεταβολῆς ἐπιθυμίᾳ , ἀλλ' ὅπως ἀπολυθείη μὴ εἵργεσθαι , τοιαῦτα αἰτεῖν , τὸν Θεσσαλονίκης πέμψας μητροπολίτην καὶ τὸν τῆς λαύρας ἐξηγούμενον Γεράσιμον , οὐχ ἁρμόζοντα αἰτεῖν αὐτὸν μεμήνυκεν ἐν τῷ παρόντι · τὸ μὲν γὰρ μὴ κακῶς ὑπὸ τῶν φρουρούντων πάσχειν , ἀλλ' ἀναπαύλης ἀπολαύειν , ἐξέσται , τὸ δὲ ἀπολυθῆναι τῆς εἱρκτῆς , ἀδύνατον τὸ νῦν εἶναι · διὸ μηδὲ τοιαῦτα δεῖσθαι . ὁ δ' ἔτι μᾶλλον ἐδεῖτο περὶ τῶν αὐτῶν , τῶν ἱερῶν ἐκείνων ἐπιλαβόμενος ἀνδρῶν , ὡς οὐ πρὸς ὑπόκρισιν , οὐδὲ πρὸς ἀνάγκην , ἀλλ' ἀληθείᾳ μᾶλλον τὴν πρὸς τὸν τοιοῦτον βίον αἱρούμενος μεταβολήν . ἃ δὴ καὶ πυθόμενος παρ' αὐτῶν ὁ βασιλεὺς , ἐπέτρεψεν ἃ βούλοιτο ποιεῖν περὶ αὐτοῦ . ἤχθησαν δὲ ἐπὶ τῶν αὐτῶν καιρῶν ἐκ Θεσσαλονίκης πρὸς βασιλέα δεσμῶται καὶ οἱ τὴν βασιλίδα Ξένην τὴν τούτου μητέρα , ὅπερ ἔφθημεν εἰπόντες , ἑλκύσαντες βίᾳ , ὅ , τε Παλαιολόγος Κωνσταντῖνος καὶ Ἰωάννης ὁ Ζαρίδης καὶ ὁ πρωταλλαγάτωρ Σεναχηρείμ . ὧν τοὺς μὲν δύο , βασιλέως προστεταχότος , ἐπὶ τῆς δημοσίας ἐθεάτρισαν ἀγορᾶς ἀφῃρημένους τὸ γένειον καὶ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς · τὸν Παλαιολόγον δὲ ὁ πρωτοστράτωρ ἐξῃτήσατο , ἀνεψιὸν αὐτοῦ ὑπάρχοντα , μὴ ταὐτὸν παθεῖν · εἰς δεσμωτήριον δὲ ἐνεβλήθη . ὀλίγῳ δὲ ὕστερον αὐτόν τε καὶ τοὺς ἄλλους ὁ βασιλεὺς ἠξίωσε συγγνώμης . ἐν τοῖς αὐτοῖς δὲ καιροῖς καὶ οἱ Λήμνιοι τοῦ πρεσβυτέρου βασιλέως ἀποστάντες , ἧκον ἐπὶ τὸν νέον , ἅμα τε τὴν ἀποστασίαν αὐτῶν ἀπαγγελοῦντες καὶ τὸν ἄρξοντα αἰτήσοντες τῆς Λήμνου . εὐεργετηθέντες δὲ παρὰ βασιλέως καὶ ἡγεμόνα λαβόντες ὥσπερ ᾐτοῦντο , οἴκαδε ἐπανῆλθον . τούτων γινομένων , ἐκ Σηλυβρίας ἠγγέλθη τῷ βασιλεῖ , ὡς Περσικὴ στρατιὰ κατὰ συμμαχίαν τοῦ πάππου καὶ βασιλέως ἐκ τῆς ἕω διαβᾶσα , ἅμα τῇ ἐκ Βυζαντίου στρατιᾷ ὅσον οὔπω ἐλεύσονται κατ' αὐτοῦ . ὡς δὲ ἐπύθετο , τὴν μὲν κατὰ τῶν ὁμοφύλων τῶν Περσῶν ἐπαγωγὴν ἐθαύμασε τῶν ἀντιτεταγμένων , αὐτὸς δὲ ὁρμῇ τινι ἀσχέτῳ κατὰ τάχος ἄρας ἐκ Διδυμοτείχου , εὐθὺ τῆς ἐπερχομένης ᾔει στρατιᾶς , ὡς μαχούμενος ᾗ ἂν συντύχοι . εἰς τρίτην δὲ ἡμέραν ἥ τε ἐκ Βυζαντίου στρατιὰ ἅμα τοῖς Πέρσαις καὶ βασιλεὺς ὁ νέος μεταξὺ Τζουρουλόης καὶ Σηλυβρίας συνῆλθον . συνιδόντες δὲ οἱ Πέρσαι καὶ οἱ ἐκ Βυζαντίου Ρωμαῖοι ὡς οὐδὲ ἀντιβλέψαι δυνήσονται πρὸς τὴν μετὰ βασιλέως στρατιὰν , οὐδὲ παρατάξασθαι ὑπομείναντες οὐδὲ πλησίον ἐλθεῖν , ἀλλ' ἔτι ποῤῥωτέρω ὄντες , μεταστραφέντες ἔφευγον κατὰ κράτος , ἰδίᾳ μὲν οἱ Πέρσαι , ἰδίᾳ δὲ οἱ Ρωμαῖοι . ὁ βασιλεὺς δὲ φεύγοντας ἰδὼν , καὶ αὐτὸς εἰς δύο τὸ στράτευμα διελὼν , ἐκέλευε διώκειν . ἐπιπολὺ δὲ τῆς διώξεως γενομένης , ὡς ἤνυον οἱ διώκοντες οὐδὲν , ἦσαν γὰρ οἱ φεύγοντες οὐκ ἐν ἐφικτῷ , οἱ μὲν τρεῖς τῶν Περσῶν ζωγρήσαντες , οἱ δ' ἕτεροι πέντε Ρωμαίων , ἐπανέστρεψαν , τῶν ἄλλων διασωθέντων · ἵππων δὲ τῶν μὴ δυνηθέντων ἕπεσθαι τῇ στρατιᾷ καὶ σκευῶν στρατιωτικῶν καὶ οἰκετῶν ἐκράτησαν πολλῶν . ἐλθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς ἐστρατοπέδευσεν ἐγγὺς Σηλυβρίας . οἱ μέντοι διασωθέντες τῇ φυγῇ Ρωμαῖοι καὶ Πέρσαι , εἰς Βυζάντιον πρὸς τὸν πρεσβύτερον βασιλέα ἐλθόντες , ἀπήγγελλον τὴν ἧτταν . ἅμα δὲ καὶ ναῦς οἱ Πέρσαι πρὸς τὴν διάβασιν ᾐτοῦντο . βασιλεὺς δὲ ἐπεχείρει πείθειν αὐτοὺς μένειν ἐν Βυζαντίῳ · ὡς δὲ οὐκ ἐπείθοντο , αὐτοί τε φάσκοντες κατατριβήσεσθαι μάτην , καὶ βασιλεῖ μηδὲν λυσιτελήσειν ἅμα τοῖς ἄλλοις πολιορκούμενοι Βυζαντίοις · μηδὲ γὰρ ἂν ἔξω τειχῶν μὴ ὅτι γε αὐτοὺς ἀλλ' οὐδ' αὐτὸν ἂν τὸν ἀρχισατράπην αὐτῶν ἅμα τῇ ὑπ' αὐτὸν πάσῃ δυνάμει πρὸς τὸν νέον ἀντιτάξασθαι δυνήσεσθαι βασιλέα . καὶ τῶν παρατυχόντων ὡς ἀληθῆ λέγουσιν ἅμα συνειπόντων Ρωμαίων , ναῦς λαβόντες , ἐπεραιώθησαν πρὸς τὴν ἕω .
Lemmas: λαός . ὁ αὐτός δέ ἡμέρα ἐκ Θεσσαλονίκη ἄγγελος ἔρχομαι ἀπαγγέλλω βασιλεύς , ὡς στάσις ἐν αὐτός γίγνομαι , ὁ ὁ νέος βασιλεύς πρόσκειμαι ὑπερέχω , Θεσσαλονίκη περιποιέω αὐτός · ὁ δεσπότης δέ Κωνσταντῖνος εἰς ὁ περί αὐτός φροντιστήριον ὁ χορταιος διαδιδράσκω , κατέχω ἔχω ἐν φρουρά . ὁ βασιλεύς δέ εὐθύς ὁ ἄγω αὐτός πέμπω εἰς Θεσσαλονίκη , Ὅρκος πρότερος αὐτός κατέχω , ὡς οὔτε αὐτός ἑκών , οὔτε ἕτερος παραχωρέω ὁ δεσπότης ἀποκτείνω . ἕ καί ἀπέρχομαι ἄγω αὐτός εἰς Διδυμότειχο μοναχός ἀμφί-ἀμφιέννυμι σχῆμα · περιβάλλω δέ αὐτός καί πρίν αὐτός εἰς Θεσσαλονίκη ἔρχομαι δήω ὁ μή ἀποθνῄσκω . συνέρχομαι δέ αὐτός πρός ὁ νέος βασιλεύς ὁ Θεσσαλονικεύς καί ὁ σύγκλητος καί ὁ στρατιά πολύς , καί ὁ ὁ κατά αὐτός ἐκκλησία πρόεδρος Ἰερεμίας , καί Γεράσιμος ὁ ὁ κατά ὁ ἱερόν ὄρος ὁ Ἄθως ἐξηγέομαι λαύρα . ὁ μέντοι περί ὁ νέος ἀθροίζω βασιλεύς στρατία , ἀταξία στρατιωτικός χράω , ὀλίγος δήω κατακόπτω εἄν ὁ δεσπότης , εἰμί μή αὐτός ῥύομαι πάρειμι ὁ βασιλεύς · κελεύω δέ ἔργω . τις δέ ὕστερος ἡμέρα ὁ δεσπότης διά τις δήω ὁ νέος βασιλεύς , ἅμα καί πολύς χάρις ὁμολογέω , ὅτι διά αὐτός οὐ θνῄσκω , ὡς ἐπεί κατά ὁποιονδήτινα τρόπος ὁ ὁ μοναστής περιβάλλω σχῆμα , καί ὁ νομίζω ἐπί αὐτός τελέω πᾶς , ὡς εἄν μή δοκέω βία , ἀλλά ἑκών περιβάλλω . ὁ βασιλεύς δέ ὑποπτάω μή βίος μεταβολεύς ἐπιθυμία , ἀλλά ὅπως ἀπολύω μή εἴργω , τοιοῦτος αἰτέω , ὁ Θεσσαλονίκη πέμπω μητροπολίτης καί ὁ ὁ λαύρα ἐξηγέομαι Γεράσιμος , οὐ ἁρμόζω αἰτέω αὐτός μηνύω ἐν ὁ πάρειμι · ὁ μέν γάρ μή κακῶς ὑπό ὁ φρουρά πάσχω , ἀλλά ἀνάπαυλα ἀπολαύω , ἔξεστι , ὁ δέ ἀπολύω ὁ εἱρκτή , ἀδύνατος ὁ νῦν εἰμί · διό μηδέ τοιοῦτος δήω . ὁ δέ ἔτι μᾶλλον δήω περί ὁ αὐτός , ὁ ἱερός ἐκεῖνος ἐπιλαμβάνω ἀνήρ , ὡς οὖον πρός ὑπόκρισις , οὐδέ πρός ἀνάγκη , ἀλλά ἀλήθεια μᾶλλον ὁ πρός ὁ τοιοῦτος βίος αἱρέω μεταβολή . ὁ δή καί πυνθάνομαι παρά αὐτός ὁ βασιλεύς , ἐπιτρέπω ὁ βούλομαι ποιέω περί αὐτός . ἄγω δέ ἐπί ὁ αὐτός καιρός ἐκ Θεσσαλονίκη πρός βασιλεύς δεσμώτης καί ὁ ὁ βασιλίς ξένος ὁ οὗτος μήτηρ , ὅσπερ φθάνω εἶπον , ἕλκω βία , ὅς , τε Παλαιολόγος Κωνσταντῖνος καί Ἰωάννης ὁ Ζαρίδης καί ὁ πρωταλλαγάτωρ Σαναχάριβος . ὅς ὁ μέν δύο , βασιλεύς προστάσσω , ἐπί ὁ δημόσιος θεατρίζω ἀγορά ἀφαιρέω ὁ γένειον καί ὁ θρίξ ὁ κεφαλή · ὁ Παλαιολόγος δέ ὁ πρωτοστράτωρ ἐξαιτέω , ἀνεψιός αὐτός ὑπάρχω , μή αὐτός πάσχω · εἰς δεσμωτήριον δέ ἐμβάλλω . ὀλίγος δέ ὕστερος αὐτός τε καί ὁ ἄλλος ὁ βασιλεύς ἀξιόω συγγνώμη . ἐν ὁ αὐτός δέ καιρός καί ὁ Λήμνιος ὁ πρέσβυς βασιλεύς ἀφίστημι , ἥκω ἐπί ὁ νέος , ἅμα τε ὁ ἀποστασία αὐτός ἀπαγγέλλω καί ὁ ἄρχω αἰτέω ὁ Λῆμνος . εὐεργετέω δέ παρά βασιλεύς καί ἡγεμών λαμβάνω ὥσπερ αἰτέω , οἴκαδε ἐπανέρχομαι . οὗτος γίγνομαι , ἐκ Σηλυβρία ἀγγέλλω ὁ βασιλεύς , ὡς Περσικός στρατία κατά συμμαχία ὁ πάππος καί βασιλεύς ἐκ ὁ ἠώς διαβαίνω , ἅμα ὁ ἐκ Βυζάντιον στρατιά ὅσος οὔπω ἔρχομαι κατά αὐτός . ὡς δέ πυνθάνομαι , ὁ μέν κατά ὁ ὁμόφυλος ὁ Πέρσης ἐπαγωγή θαυμάζω ὁ ἀντιτάσσω , αὐτός δέ ὁρμή τις ἄσχετος κατά τάχος ἀείρω ἐκ Διδυμότειχο , εὐθύς2 ὁ ἐπέρχομαι ἔρχομαι στρατιά , ὡς μάχομαι ὅς εἄν συντυγχάνω . εἰς τρίτος δέ ἡμέρα ὅς τε ἐκ Βυζάντιον στρατία ἅμα ὁ Πέρσης καί βασιλεύς ὁ νέος μεταξύ τζουρουλουω καί Σηλυβρία συνέρχομαι . συνοράω δέ ὁ Πέρσης καί ὁ ἐκ Βυζάντιον Ρωμαῖος ὡς οὐδέ ἀντιβλέπω δύναμαι πρός ὁ μετά βασιλεύς στρατία , οὐδέ παρατάσσω ὑπομένω οὐδέ πλησίος ἔρχομαι , ἀλλά ἔτι πρόσω εἰμί , μεταστρέφω φεύγω κατά κράτος , ἴδιος μέν ὁ Πέρσης , ἴδιος δέ ὁ Ρωμαῖος . ὁ βασιλεύς δέ φεύγω εἶδον , καί αὐτός εἰς δύο ὁ στράτευμα διαιρέω , κελεύω διώκω . ἐπιπολύ δέ ὁ δίωξις γίγνομαι , ὡς ἀνύω ὁ διώκω οὐδείς , εἰμί γάρ ὁ φεύγω οὐ ἐν ἐφικτός , ὁ μέν τρεῖς ὁ Πέρσης ζωγρέω , ὁ δέ ἕτερος πέντε Ῥωμαῖος , ἐπαναστρέφω , ὁ ἄλλος διασῴζω · ἵππος δέ ὁ μή δύναμαι ἕπω ὁ στρατιά καί σκεῦος στρατιωτικός καί οἰκέτης κρατέω πολύς . ἔρχομαι δέ ὁ βασιλεύς στρατοπεδεύω ἐγγύς Σηλυβρία . ὁ μέντοι διασῴζω ὁ φυγή Ρωμαῖος καί Πέρσης , εἰς Βυζάντιον πρός ὁ πρέσβυς βασιλεύς ἔρχομαι , ἀπαγγέλλω ὁ ἧσσα . ἅμα δέ καί ναῦς ὁ Πέρσης πρός ὁ διάβασις αἰτέω . βασιλεύς δέ ἐπιχειρέω πείθω αὐτός μένω ἐν Βυζάντιον · ὡς δέ οὐ πείθω , αὐτός τε φάσκω κατατρίβω μάτην , καί βασιλεύς μηδείς λυσιτελέω ἅμα ὁ ἄλλος πολιορκέω Βυζάντιος · μηδέ γάρ εἄν ἔξω τεῖχος μή ὅτι γε αὐτός ἀλλά οὐδέ αὐτός εἄν ὁ ἀρχισατράπης αὐτός ἅμα ὁ ὑπό αὐτός πᾶς δύναμις πρός ὁ νέος ἀντιτάσσω δύναμαι βασιλεύς . καί ὁ παρατυγχάνω ὡς ἀληθής λέγω ἅμα συλλέγω Ῥωμαῖος , ναῦς λαμβάνω , περαιόω πρός ὁ ἠώς .