joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen3.44
μδʹ . Ὁ μὲν οὖν Κράλης ἐξεπέπληκτο μὲν τὴν τόλμαν τοῦ φρονήματος καὶ τὴν καρτερίαν τὴν ἐν τοῖς δεινοῖς · ἤχθετο δὲ οὐκ ἀνεκτῶς , ὅτι μὴ πείθειν εἶχεν . Ἑλένη δὲ ἡ γαμετὴ παροῦσα καὶ τῆς διανοίας τοῦ ἀνδρὸς καταστοχαζομένη , ὡς βαρέως φέροι τὴν περὶ τῶν πόλεων ἀπαγόρευσιν τοῦ βασιλέως , μεταστήσασα τὸν ἄνδρα καὶ τοὺς ἐν τέλει καὶ μεγάλα δυναμένους παρ' αὐτοῖς προσπεμψαμένη τέσσαρας ὄντας πρὸς τοῖς εἴκοσιν , « ὡς μὲν ἐφ' ἡμῖν ἐστιν , » εἶπεν « ἀφιγμένον πρὸς ἡμᾶς τὸν Ρωμαίων βασιλέα εὖ ποιεῖν ἢ τὸ ἐναντίον , οὐδεὶς δήπουθεν ἀντερεῖ . σκεπτέον δὲ , ὁποτέρῳ προσθεμένους , νοῦν ἔχοντα καὶ λυσιτελοῦντα δόξομεν ἑλέσθαι ἑαυτοῖς . εἰ μὲν οὖν ἑλοίμεθα κακῶς ποιεῖν , ἢ ἀποκτενοῦμεν πάντως , ἢ κεναῖς ἀποπέμψομεν , ὅ φασι , χερσὶ , μηδεμιᾶς προνοίας ἢ ἐπικουρίας ἀξιώσαντες . τὸ μὲν οὖν ἀποκτείνειν , οὐκ οἶδα εἴ τις εἰς τοσοῦτον ἀπανθρωπίας ἥκει καὶ ὠμότητος , ὡς αὐτός τε ἑλέσθαι καὶ τοῖς ἄλλοις συμβουλεῦσαι . πρὸς γὰρ τῷ θεῷ ἐχθίστην εἶναι τὴν τοιαύτην τόλμαν , καὶ παρὰ πᾶσιν ἀνθρώποις σαφῆ παρέχεται κακίας καὶ μοχθηρίας ἀπόδειξιν ὑπερβολῆς . τὸ γὰρ νῦν τε ὄντα Ρωμαίων βασιλέα καὶ πρὶν εἰς τοῦτο ἥκειν σχήματος πολλοῖς πρότερον χρόνοις ὁμοίως ἄρχοντα , καὶ παρὰ πάντων καὶ Ἑλλήνων καὶ βαρβάρων ἀγαπώμενον καὶ περισπούδαστον ὄντα διὰ τὴν προσοῦσαν ἐπιείκειαν καὶ σύνεσιν καὶ φιλοτιμίαν ἐν πᾶσιν ἀγαθοῖς , νῦν ἥκοντα παρ' ἡμᾶς διὰ πραγμάτων μεταβολὴν , πρὸς τῷ μὴ προστῆναι καὶ ἀνήκεστα διαθεῖναι οὐκ ὠμότητος καὶ ἀπανθρωπίας μόνον , ἀλλὰ καὶ ἀσεβείας ἔγκλημα ἡμῖν δικαίως περιάψαι . οὗ δὴ ἕνεκα τῶν τοιούτων αὐτή τε ἔγνωκα καὶ ὑμῖν ἀποσχέσθαι παραινῶ . τὸ δ' ἀποπέμπειν ἄπρακτον ἀβουλίας ἄν τις τιθείη λογιζόμενος ὀρθῶς . οὐ γὰρ μόνον ἀγνοίας περὶ τὰ καλὰ καὶ ἀφιλοτιμίας δικαίως ἂν ἁλοίημεν παρὰ τοῖς κρίνειν τὰ τοιαῦτα δεινοῖς , ὅτι ὃν ἐπεθύμουν πολλοὶ τῶν δυναστῶν καὶ πολλὰ ἐπραγματεύοντο φίλον ἔχειν , τοῦτον ἔχοντες αὐτοὶ καὶ δυνάμενοι τῶν ἄλλων μᾶλλον τὴν παρ' αὐτοῦ φιλίαν καρποῦσθαι , ἑκόντες ὄντες προηκάμεθα δι' ἀγροικίαν . ἀλλ' εἴ ποτε συμβαίη καὶ Ρωμαίων ἄρξαι , μεμνημένος , ὡς οὐδεμιᾶς ἐπικουρίας τύχοι παρ' ἡμῶν , ἀλλὰ τόγε εἰς ἡμᾶς ἧκον , καὶ τοῖς πολεμίοις καταπροδοθείη , οὐδὲ γὰρ ἧττον τούτου νυνὶ τὸ ἀποπέμψαι δύναται , ἀμυνεῖται δικαίως καὶ κακῶς ποιήσει τὰ ἡμέτερα , ἄλλων τε πολλῶν προφάσεων εὐπορήσας ἂν καὶ τὴν νῦν προδοσίαν ἐπικαλῶν . δι' ἃ οὐδὲ ἀποπέμπειν ἄπρακτον οἴομαι λυσιτελεῖν . λείπεται δὴ βοηθεῖν , ἢ παραχωρήσαντι τῶν πόλεων , ὧν αἰτοῦμεν , ἢ προῖκα καὶ διὰ φιλοτιμίαν . τὸ μὲν οὖν τῶν πόλεων παραχωρεῖν αὐτὸν ἐμοὶ μὲν ἥδιστον καὶ μάλιστα βουλοίμην ἄν · ἐκεῖνος δὲ , ὡς ὁρῶμεν , τοσοῦτον ἀπέχει τοῦ διὰ τὴν παροῦσαν δυσπραγίαν κατεπτηχέναι καὶ ταπεινὰ καὶ ἀνελεύθερα φρονεῖν , ὥσθ' ἡδέως ἂν , ὥσπερ ἔφη , τῆς αὐτοῦ καὶ παίδων καὶ πάντων τῶν συνόντων σωτηρίας τῆς μιᾶς καὶ φαυλοτάτης πόλεως ἀλλάξαιτο . ὅτε τοίνυν οὕτως ἔχει καὶ ἐλευθέρῳ πρέποντα ἀνδρὶ καὶ βασιλεῖ προσήκοντα ἀπεφήνατο , βέλτιον ἐμοί τε ἔδοξε καὶ ὑμῖν πᾶσι παραινῶ , ᾗ ἐκεῖνος ἀξιοῖ ποιεῖν καὶ , πᾶσαν μικρολογίαν καὶ ἀνελευθερίαν ἀποῤῥίψαντας , πάσῃ δυνάμει βοηθεῖν , καὶ τὴν Ρωμαίων αὐτῷ ἡγεμονίαν κατακτᾶσθαι , οὐ μικρὰν ὠφέλειαν ἡγουμένους τὴν παρὰ πάντων ἡμῖν εὔκλειαν ἐσομένην καὶ τὸ φίλον κτήσασθαι καὶ σύμμαχον τοιοῦτον , ὃν πολλοὶ μὲν ἐπιθυμοῦσι , τυγχάνουσι δὲ οὐδὲ ὀλίγοι , καὶ ὃν οἱ ἔχοντες αὐτοὶ , ἀγνοήσαντες καὶ τὰ χείριστα καὶ ἀλυσιτελέστατα βουλευσάμενοι ἑαυτοῖς , ἀπεώσαντο ἑκόντες . τοῦτο δὲ μόνον παρ' αὐτοῦ αἰτεῖν ὅρκοις βεβαιοῦσθαι , ὥστε σύμμαχόν τε καὶ φίλον διὰ βίου ἡμῖν εἶναι καὶ , ἃς ἔχομεν νυνὶ πόλεις αὐτοί τε καὶ πατέρες οἱ ἡμέτεροι τῆς Ρωμαίων ἀφελόμενοι ἡγεμονίας , μηδεμίαν ἀπαιτεῖν , ὅταν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καταστῇ , μηδὲ πόλεμον κινεῖν περὶ αὐτῶν ἐπιχειροῦντα ἀφελέσθαι . ᾧ καὶ αὐτὸν οἴομαι συνθήσεσθαι ῥᾳδίως , δίκαιόν τε ὂν ὁμοῦ καὶ μηδ' αὐτῷ τινα αἰτίαν ἐπιφέρον , ὡς καταπροδιδοίη τὰ Ρωμαίων . » Ἑλένη μὲν οὖν ἡ Κράλη γαμετὴ τοιαῦτα συνεβούλευεν ἐπ' ἐκκλησίας . τοῦ δὲ ἀνδρὸς μετὰ τὸ παύσασθαι ἐκείνην λέγουσαν τοῖς ἐν τέλει τὴν βουλὴν προτιθεμένου , καὶ εἴ τίς τι βέλτιον ἔχει κελεύοντος τοῖς εἰρημένοις προστιθέναι , Λίβερος ὁ πρώτως βασιλεῖ συντυχὼν , τῶν ἄλλων τῶν ἐν τέλει μάλιστα ὢν ὁ δυνατώτατος καὶ φιλίως ἄγαν διακείμενος πρὸς βασιλέα , « ἀλλ' εἰ μὲν ἀτελῆ τινα » εἶπεν « ἢ πρὸς εὐδοξίαν ὀλίγα συντείνοντα τῇ Τριβαλῶν ἀρχῇ ἡ σὴ γαμετὴ Κράλαινα ἐφθέγξατο , εἶχεν ἄν τις προστιθέναι τὰ ἐνδέοντα . νῦν δ' εἰς τοσοῦτον ἥκει καὶ φρονήσεως καὶ εὐβουλίας , ὡς μήτε τὸν ἄγαν συνετώτατον δοκοῦντα εἶναι , μήτε τὸν εὐνούστατον ἡμῖν βελτίω καὶ λυσιτελέστερα δυνήσεσθαί ποτε βουλεύσεσθαι . ὅθεν αὐτός τε πέπεισμαι καὶ σοὶ παραινῶ , μηδὲν περαιτέρω πολυπραγμονεῖν , ἀλλ' εὐδοξίας πρόφασιν λογισάμενον ἡμῖν εἶναι τὴν βασιλέως ἐνθάδε ἄφιξιν , προθύμως βοηθεῖν . » τοιαῦτα μὲν καὶ Λίβερος εἶπεν ὡς ἐν βραχεῖ . οἱ δ' ἄλλοι πάντες οὐδὲν προσέθεντο τοῖς εἰρημένοις , ἀλλ' ὡς καλῶς ἔχουσιν ἐπεψηφίζοντο . Κράλης δὲ καὶ αὐτὸς πολλὰς ὡμολόγει χάριτας τῇ γυναικὶ , ὅτι προσήκοντά τε αὐτῷ , ἀρχὴν μεγάλην περιβεβλημένῳ , καὶ πολλὴν οἴσοντα τὴν εὔκλειαν καὶ ἐβουλεύσατο καὶ ἔπεισε , καὶ τὴν βουλὴν ἐκύρου καὶ αὐτός . ἐν ὅσῳ δὲ τοιαῦτα Κράλης τε καὶ ἡ γυνὴ καὶ οἱ ἐν τέλει περὶ βασιλέως ἐβουλεύοντο , ὅσοι Ρωμαίων βασιλεῖ παρῆσαν συνεπόμενοι , δείσαντες , μὴ διὰ τὴν ἐκείνου ἔνστασιν ὑπὸ Τριβαλῶν τι περὶ αὐτοὺς κακουργηθῇ , προσελθόντες ἐδέοντο βασιλέως , προσήκοντα τῷ καιρῷ ποιεῖν καὶ μὴ σφόδρα ὑπὲρ τῶν μὴ λίαν ἐνίστασθαι προσηκόντων , ἀλλὰ πρὸς τὴν ἀξίωσιν ἐνδοῦναι τοῖς βαρβάροις , μὴ διὰ ταῦτα ἐξαχθέντες πρὸς ὀργὴν ἀνήκεστα διάθωνται αὐτοὺς κακά . ὁ δὲ αὐτοῖς δριμὺ καὶ βλοσσυρὸν ἐνιδὼν ἀφίστασθαι ἐκέλευε καὶ μὴ τοιαῦτα συμβουλεύειν , ἃ πολλὴν ζῶντί τε οἴσει τὴν ἀδοξίαν καὶ μετὰ τελευτήν . οὐ γὰρ ἂν καταπροδοίη τὴν ἀρχὴν Ρωμαίων , οὐδὲ βαρβάροις ἀνθρώποις ἑκὼν εἶναι ἐγχειρίσαι , εἰ καὶ μείζοσι πολλῷ καὶ δεινοτέροις περιέχοιτο κακοῖς . ἀλλ' οὕτω περὶ αὐτῆς ἐνστήσεται καὶ τὸ δίκαιον αὐτῇ φυλάξει , ὥσπερ ἂν εἰ αὐτοκράτωρ ὢν αὐτῆς καὶ πᾶσαν ὑφ' ἑαυτῷ πεποιημένος , πρὸς Τριβαλοὺς ἢ Μυσοὺς ἤ τινας τῶν ὁμόρων βαρβάρων διαλέγοιτο περὶ σπονδῶν . οἱ μὲν οὖν αὐτίκα πρὸς τὸ αὐστηρὸν τῆς ἀποκρίσεως ἐνδόντες , ὑπεχώρουν .
Lemmas: μδʹ . ὁ μέν οὖν Κράλης ἐκπλήσσω μέν ὁ τόλμα ὁ φρόνημα καί ὁ καρτερία ὁ ἐν ὁ δεινός · ἔχθω δέ οὐ ἀνεκτός , ὅτι μή πείθω ἔχω . Ἑλένη δέ ὁ γαμετή πάρειμι καί ὁ διάνοια ὁ ἀνήρ καταστοχάζω , ὡς βαρύς φέρω ὁ περί ὁ πόλις ἀπαγόρευσις ὁ βασιλεύς , μεθίστημι ὁ ἀνήρ καί ὁ ἐν τέλος καί μέγας δύναμαι παρά αὐτός προσπέμπω τέσσαρες εἰμί πρός ὁ εἴκοσι , « ὡς μέν ἐπί ἐγώ εἰμί , » εἶπον « ἀφικνέομαι πρός ἐγώ ὁ Ῥωμαῖος βασιλεύς εὕω ποιέω ἢ ὁ ἐναντίος , οὐδείς δήπουθεν ἀντιλέγω . σκεπτέος δέ , ὁπότερος προστίθημι , νόος ἔχω καί λυσιτελέω δοκέω αἱρέω ἑαυτοῦ . εἰμί μέν οὖν αἱρέω κακῶς ποιέω , ἢ ἀποκτείνω πάντως , ἢ κενός ἀποπέμπω , ὅς φημί , χείρ , μηδείς πρόνοια ἢ ἐπικουρία ἀξιόω . ὁ μέν οὖν ἀποκτείνω , οὐ οἶδα εἰμί τις εἰς τοσοῦτος ἀπανθρωπία ἥκω καί ὠμότης , ὡς αὐτός τε αἱρέω καί ὁ ἄλλος συμβουλεύω . πρός γάρ ὁ θεός ἐχθρός εἰμί ὁ τοιοῦτος τόλμα , καί παρά πᾶς ἄνθρωπος σαφής παρέχω κακία καί μοχθηρία ἀπόδειξις ὑπερβολή . ὁ γάρ νῦν τε εἰμί Ῥωμαῖος βασιλεύς καί πρίν εἰς οὗτος ἥκω σχῆμα πολύς πρότερος χρόνος ὁμοίως ἄρχω , καί παρά πᾶς καί Ἕλλην καί βάρβαρος ἀγαπάω καί περισπούδαστος εἰμί διά ὁ πρόσειμι ἐπιείκεια καί σύνεσις καί φιλοτιμία ἐν πᾶς ἀγαθός , νῦν ἥκω παρά ἐγώ διά πρᾶγμα μεταβολή , πρός ὁ μή προΐστημι καί ἀνήκεστος διατίθημι οὐ ὠμότης καί ἀπανθρωπία μόνος , ἀλλά καί ἀσέβεια ἔγκλημα ἐγώ δικαίως περιάπτω . ὅς δή ἕνεκα ὁ τοιοῦτος αὐτός τε γιγνώσκω καί σύ ἀπέχω παραινῶ . ὁ δέ ἀποπέμπω ἄπρακτος ἀβουλία ἄν τις τίθημι λογίζομαι ὀρθῶς . οὖον γάρ μόνος ἄγνοια περί ὁ καλός καί αφιλοτιμία δικαίως εἄν ἁλίσκομαι παρά ὁ κρίνω ὁ τοιοῦτος δεινός , ὅτι ὅς ἐπιθυμέω πολύς ὁ δυνάστης καί πολύς πραγματεύομαι φίλος ἔχω , οὗτος ἔχω αὐτός καί δύναμαι ὁ ἄλλος μᾶλλον ὁ παρά αὐτός φίλιος καρπόω , ἑκών εἰμί προΐημι διά ἀγροικία . ἀλλά εἰμί ποτός συμβαίνω καί Ῥωμαῖος ἄρχω , μιμνήσκω , ὡς οὐδείς ἐπικουρία τυγχάνω παρά ἐγώ , ἀλλά τόγε εἰς ἐγώ ἥκω , καί ὁ πολέμιος καταπροδίδωμι , οὐδέ γάρ κακός οὗτος νυνί ὁ ἀποπέμπω δύναμαι , ἀμύνω δικαίως καί κακῶς ποιέω ὁ ἡμέτερος , ἄλλος τε πολύς πρόφασις εὐπορέω εἄν καί ὁ νῦν προδοσία ἐπικαλέω . διά ὁ οὐδέ ἀποπέμπω ἄπρακτος οἴομαι λυσιτελέω . λείπω δή βοηθέω , ἢ παραχωρέω ὁ πόλις , ὅς αἰτέω , ἢ προίξ καί διά φιλοτιμία . ὁ μέν οὖν ὁ πόλις παραχωρέω αὐτός ἐγώ μέν ἡδύς καί μάλιστα βούλομαι ἄν · ἐκεῖνος δέ , ὡς ὁράω , τοσοῦτος ἀπέχω ὁ διά ὁ πάρειμι δυσπραγία καταπτήσσω καί ταπεινός καί ἀνελεύθερος φρονέω , ὥστε ἡδύς εἄν , ὥσπερ φημί , ὁ αὐτός καί παῖς καί πᾶς ὁ σύνειμι σωτηρία ὁ εἷς καί φαῦλος πόλις ἀλλάσσω . ὅτε τοίνυν οὕτως ἔχω καί ἐλεύθερος πρέπω ἀνήρ καί βασιλεύς προσήκω ἀποφαίνω , ἀγαθός ἐγώ τε δοκέω καί σύ πᾶς παραινῶ , ὅς ἐκεῖνος ἀξιόω ποιέω καί , πᾶς μικρολογία καί ἀνελευθερία ἀπολείπω , πᾶς δύναμις βοηθέω , καί ὁ Ῥωμαῖος αὐτός ἡγεμονία κατακτάομαι , οὖον μικρός ὠφέλεια ἡγέομαι ὁ παρά πᾶς ἐγώ εὔκλεια εἰμί καί ὁ φίλος κτάομαι καί σύμμαχος τοιοῦτος , ὅς πολύς μέν ἐπιθυμέω , τυγχάνω δέ οὐδέ ὀλίγος , καί ὅς ὁ ἔχω αὐτός , ἀγνοέω καί ὁ κακός καί ἀλυσιτελής βουλεύω ἑαυτοῦ , ἀπωθέω ἑκών . οὗτος δέ μόνος παρά αὐτός αἰτέω Ὅρκος βεβαιόω , ὥστε σύμμαχος τε καί φίλος διά βίος ἐγώ εἰμί καί , ὅς ἔχω νυνί πόλις αὐτός τε καί πατήρ ὁ ἡμέτερος ὁ Ῥωμαῖος ἀφαιρέω ἡγεμονία , μηδείς ἀπαιτέω , ὅταν ἐπί ὁ ἀρχή καθίστημι , μηδέ πόλεμος κινέω περί αὐτός ἐπιχειρέω ἀφαιρέω . ὅς καί αὐτός οἴομαι συντίθημι ῥᾳδίως , δίκαιος τε εἰμί ὁμοῦ καί μηδέ αὐτός τις αἴτιος ἐπιφέρω , ὡς καταπροδίδωμι ὁ Ῥωμαῖος . » Ἑλένη μέν οὖν ὁ Κράλη γαμετή τοιοῦτος συμβουλεύω ἐπί ἐκκλησία . ὁ δέ ἀνήρ μετά ὁ παύω ἐκεῖνος λέγω ὁ ἐν τέλος ὁ βουλή προτίθημι , καί εἰμί τίς τίς ἀγαθός ἔχω κελεύω ὁ εἴρω προστίθημι , λίβερος ὁ πρῶτος βασιλεύς συντυγχάνω , ὁ ἄλλος ὁ ἐν τέλος μάλιστα εἰμί ὁ δυνατός καί φίλιος ἄγαν διάκειμαι πρός βασιλεύς , « ἀλλά εἰμί μέν ἀτελής τις » εἶπον « ἢ πρός εὐδοξία ὀλίγος συντείνω ὁ Τριβαλός ἀρχή ὁ σός γαμετή Κράλης φθέγγομαι , ἔχω ἄν τις προστίθημι ὁ ἐνδέω . νῦν δέ εἰς τοσοῦτος ἥκω καί φρόνησις καί εὐβουλία , ὡς μήτε ὁ ἄγαν συνετός δοκέω εἰμί , μήτε ὁ εὔνους ἐγώ ἀγαθός καί λυσιτελής δύναμαι ποτός βουλεύω . ὅθεν αὐτός τε πείθω καί σύ παραινῶ , μηδείς περαιτέρω πολυπραγμονέω , ἀλλά εὐδοξία πρόφασις λογίζομαι ἐγώ εἰμί ὁ βασιλεύς ἐνθάδε ἄφιξις , προθύμως βοηθέω . » τοιοῦτος μέν καί λίβερος εἶπον ὡς ἐν βραχύς . ὁ δέ ἄλλος πᾶς οὐδείς προστίθημι ὁ εἴρω , ἀλλά ὡς καλῶς ἔχω ἐπιψηφίζω . Κράλης δέ καί αὐτός πολύς ὁμολογέω χάρις ὁ γυνή , ὅτι προσήκω τε αὐτός , ἀρχή μέγας περιβάλλω , καί πολύς φέρω ὁ εὔκλεια καί βουλεύω καί πείθω , καί ὁ βουλή κυρόω καί αὐτός . ἐν ὅσος δέ τοιοῦτος Κράλης τε καί ὁ γυνή καί ὁ ἐν τέλος περί βασιλεύς βουλεύω , ὅσος Ῥωμαῖος βασιλεύς πάρειμι συνέπομαι , δείδω , μή διά ὁ ἐκεῖνος ἔνστασις ὑπό Τριβαλός τίς περί αὐτός κακουργέω , προσέρχομαι δήω βασιλεύς , προσήκω ὁ καιρός ποιέω καί μή σφόδρα ὑπέρ ὁ μή λίαν ἐνίστημι προσήκω , ἀλλά πρός ὁ ἀξίωσις ἐνδίδωμι ὁ βάρβαρος , μή διά οὗτος εξαχθείς πρός ὀργή ἀνήκεστος διατίθημι αὐτός κακός . ὁ δέ αὐτός δριμύς καί βλοσυρός ἐνοράω ἀφίστημι κελεύω καί μή τοιοῦτος συμβουλεύω , ὁ πολύς ζάω τε φέρω ὁ ἀδοξία καί μετά τελευτή . οὖον γάρ εἄν καταπροδίδωμι ὁ ἀρχή Ῥωμαῖος , οὐδέ βάρβαρος ἄνθρωπος ἑκών εἰμί ἐγχειρίζω , εἰμί καί μείζων πολύς καί δεινός περιέχω κακός . ἀλλά οὗτος περί αὐτός ἐνίστημι καί ὁ Δίκαιος αὐτός φυλάσσω , ὥσπερ εἄν εἰμί αὐτοκράτωρ εἰμί αὐτός καί πᾶς ὑπό ἑαυτοῦ ποιέω , πρός Τριβαλός ἢ Μυσός ἤ τις ὁ ὅμορος βάρβαρος διαλέγω περί σπονδή . ὁ μέν οὖν αὐτίκα πρός ὁ αὐστηρός ὁ ἀπόκρισις ἐνδίδωμι , ὑποχωρέω .