joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen4.6
ϛʹ . Τοιαῦτα μὲν ὁ βασιλεὺς κοινῇ πρὸς ἅπαντας διειλέχθη , φανερῶς οὐδὲν εἰπὼν περὶ τοῦ δεῖν εἰσφέρειν χρήματα . ἐβούλετο γὰρ , ὥσπερ εἴρηται , μὴ δοκεῖν εἰσπράττειν βίᾳ , ἀλλ' αὐτοὺς πρὸς τὸ κοινῇ λυσιτελοῦν οἴκοθεν τὴν συντέλειαν ἑλέσθαι . τῶν πολιτῶν δὲ οἱ μάλιστα ἐν λόγῳ καὶ τῶν ἄλλων προὔχοντες τὴν μὲν κατὰ τὸν πόλεμον καὶ τῶν ἰδιωτικῶν καὶ τῶν κοινῶν φθορὰν γεγενημένην ἔφασαν οὐκ ἀγνοεῖν καὶ τὴν νῦν κατέχουσαν ἐπίστασθαι τῶν χρημάτων ἀπορίαν . δεῖν δὲ οἴεσθαι καὶ αὐτοὶ ἐκεῖνα πράττειν , ὑφ' ὧν ἐξέσται πρὸς τὴν ἀρχαίαν πάλιν τοὺς Ρωμαίους εὐδαιμονίαν ἐπανήκειν . τοῦτο δὲ ἑτέρως οὐδαμῶς ἐξέσται , ἢ ἕκαστον εἰς ἃ προσήκει χρήσιμον τῷ κοινῷ παρεσχημένον ἑαυτὸν , ὥστε βασιλέα μὲν ὀρθῶς βουλεύεσθαι καὶ τοῖς πολεμίοις τὴν δύναμιν ἀντεπεξάγειν καὶ πάντα τρόπον ἐκείνων κωλύειν τὴν αὔξην ἐπιχειρεῖν , ἢ καὶ καταστρέφειν , εἰ δύναιτο , ἐκείνους καὶ τὰς ἡρπασμένας πόλεις ἀνασώζειν · τοὺς στρατιώτας δὲ προθύμους ἑαυτοὺς παρέχεσθαι ἐν τῷ στρατεύεσθαι καὶ μηδὲν ὑφιέναι τῆς προτέρας δόξης καὶ τῆς εὐτολμίας , ἀλλ' ἀλλήλους αἰδεῖσθαι κατὰ τὰς μάχας καὶ ἄνδρας εἶναι ἀγαθοὺς , ὡς τῆς ἀνδραγαθίας αὐτούς τε πρώτους ἀπολαύσοντας καὶ τοῖς ἄλλοις μεταδώσοντας , ὧν προπολεμοῦσι · τοὺς ἐμπορευομένους δὲ καὶ τοὺς ἄλλην τέχνην μετιόντας τρέφειν τοὺς στρατιώτας , χρήματα εἰσφέροντας , ἐπεὶ μὴ ἔξεστιν ἀπὸ τῶν δημοσίων τρέφεσθαι ἀπολωλότων . γεωργός τε γὰρ ὁμοίως καὶ ὁ ἔμπορος καὶ ὁ χειροτέχνης , ἂν μὲν ἀδείας ἀπολαύῃ , ἑαυτῷ ὁμοίως χρήσιμος ἔσται καὶ τῷ προπολεμοῦντι στρατιώτῃ , ἂν δὲ μὴ βούλοιτο ἐκεῖνον τρέφειν , καὶ ἑαυτὸν τῷ στρατιώτῃ συνδιαφθερεῖ , ἐκεῖνον μὲν λιμῷ , ἑαυτὸν δὲ καὶ παῖδας λιμῷ τε ὁμοίως καὶ πολιορκίᾳ καὶ τοῖς πολεμίοις ξίφεσιν . ἢ εἰ μὴ τοῦτο , ἀλλ' ἀνάγκῃ καταδουλωθέντα , πλείους τοῖς δεδουλωμένοις καὶ βιαιοτέρους παρέχειν φόρους , ἢ ὅσα ἐξῆν εἰσφέροντα προθύμως τῶν ἄλλων ἀπολαύειν ἐλευθέρως . τοιαῦτα καὶ τῶν Βυζαντίων πολιτῶν εἰπόντων , ἐπῄνει τε ὁ βασιλεὺς καὶ συνηγόρει πρὸς τοὺς λόγους , ἀναγκαίως δεῖσθαι χρημάτων εἰπὼν πρὸς τὸ παρασκευάσασθαι κατὰ τῶν πολεμούντων . εἰ μὲν οὖν μὴ προανάλωτο αὐτῷ τὰ ὄντα ὑπὸ τῶν κακῶς ἐπὶ λύμῃ πεπολεμηκότων τῇ κοινῇ , οὐδὲν ἂν ἐδεήθη ἐρανίζειν παρ' αὐτῶν , ὥσπερ οὐδὲ πρότερόν ποτε μεγάλων πολέμων κεκινημένων , βασιλέως ἔτι περιόντος Ἀνδρονίκου , ἐφ' οὓς , εἰ μὴ τὰ δημόσια ἐξήρκει , καὶ ἀπὸ τῶν ἰδίων τὰ ἐνδέοντα ἐπεχορήγει αὐτὸς , ὢν ἁπάντων τῶν κοινῶν διοικητής . νυνὶ δὲ ἐκείνων τε εἰς οὐδὲν χρήσιμον ἀπολωλότων , καὶ τῶν δημοσίων ἐκλελοιπότων φόρων ὑπὸ τοῦ τὴν χώραν διεφθάρθαι , ἀναγκαίως ἀποβλέπειν εἰς τὴν συντέλειαν ταύτην τὴν κοινὴν , ὡς , εἰ χρημάτων καὶ μετρίων εὐπορήσοι , ῥᾳδίως αὖθις τὴν Ρωμαίων καταπεσοῦσαν ἡγεμονίαν ἀνορθώσων . τοιαῦτα καὶ ἕτερά τινα παρόμοια προσεπειπὼν , διέλυε τὴν ἐκκλησίαν , οἰόμενος αὐτῷ τι τῷ κοινῷ λυσιτελὲς καὶ χρήσιμον ἠνύσθαι . τινὲς δὲ τῶν ἐξαρχῆς ἐκείνῳ ᾑρημένων πολεμεῖν , ἦσαν δὲ οὐκ ὀλίγοι , καὶ ἐκ τῶν ἐν ἐργαστηρίοις ἐμπορευομένων ἀργυραμοιβῶν , καὶ μετὰ τὴν δοκοῦσαν διάλυσιν ἔτι δυσμεναίνοντες καὶ μνησικακοῦντες καὶ πάντα τρόπον ἐπιχειροῦντες αὐτὸν κωλύειν καὶ μηδὲν ἐᾷν τῷ κοινῷ λυσιτελὲς ποιεῖν , ὡς ἂν μάλιστα ἐκείνων ἡ κακία συσκιάζοιτο , καὶ μὴ δοκοίη διὰ τὸν πρὸς βασιλέα πόλεμον ἡ Ρωμαίων ἡγεμονία διεφθάρθαι , ὡς καὶ μετὰ τὴν εἰρήνην καὶ τὸ πάντας ὑπαγαγέσθαι βασιλέα ὠφελείας οὐδεμιᾶς , οὐδὲ ἀνακωχῆς τῶν κακῶν γεγενημένης , αὐτοί τε ἐθορύβουν , ὡς οὐ χρήματα παρέξοντες , καὶ τοὺς ἄλλους ἔπειθον ὁμοίως , δεινὰ πείσεσθαι φάσκοντες , εἰ ἃ μὴ πρότερον πολέμιος ὢν ὁ βασιλεὺς ἠδυνήθη κατεργάσασθαι , ταῦτα νῦν ἐν εὐνοίας καὶ κηδεμονίας προσχήματι ὑπομενοῦσι . πολεμῶν γὰρ τῶν μὲν ἔξω τειχῶν ἀπεστέρησεν ἁπάντων , τῶν ἔνδον δὲ καὶ ἐν χερσὶ χρημάτων ἠδυνήθη λαβεῖν οὐδέν . νυνὶ δὲ ἐκεῖνά τε ἀπόλωλε καὶ τῶν ἔνδον ὄντων βούλεται ἀποστερεῖν , πολέμους προφασιζόμενος καὶ παρασκευὰς καὶ ἄλλας ἐξαπάτας , ὧν οὐδὲν αὐτοὺς πείσει τῶν ὄντων αὐτῷ παραχωρεῖν , εἰ μὴ βούλοιτο βιάζεσθαι φανερῶς καὶ διαφθείρειν . τοιαῦτα μὲν καὶ πολλῷ δεινότερα τούτων πρὸς τοὺς ἄλλους διεδίδοτο , καὶ θόρυβος ἦν καὶ ἀταξία , καὶ πάντες ὁμοίως πρὸς τῶν χρημάτων ἀνένευον τὴν εἰσφοράν . βασιλεὺς δὲ ἐπεὶ ἐπύθετο , συνεώρα μὲν ἤδη τῶν συνεσκευακότων τὴν κακίαν καὶ ὥρμητο κολάζειν τοὺς ἐπὶ τοιαῦτα ἐνάγοντας τὸν δῆμον , ἄτοπον ἡγούμενος καὶ παντελῶς ἔξω τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ δικαίου πίπτον , διὰ τήν τινων ἀγνωμοσύνην τῆς τῶν ἄλλων ἁπάντων σωτηρίας καταμελεῖν . ἵνα δὲ μὴ δοκοίη μὴ τῆς κοινῆς ὠφελείας ἕνεκα , ἀλλὰ τοῦ προσκεῖσθαι Ἄννῃ τῇ βασιλίδι τοὺς ἄνδρας πρότερον ἀμυνόμενος κολάζειν εὐπροσώπου προφάσεως εὐπορήσας , αὐτούς τε ἠφίει ἀτιμωρήτους καὶ τῆς ἄλλης πράξεως ἁπάσης κατημέλει , πολλὰ ἀγανακτῶν καὶ ἀνιώμενος , ὅτι μὴ προπαρασκευάζοιτο πρὸς τοὺς ἐπιφυησομένους πολεμίους , ἀλλ' ἅμα ἀναγκασθήσεται τοῖς τε πολεμίοις ἀντιτάττεσθαι , καὶ χρήματα καὶ τὰ ἄλλα τὰ πρὸς τὸν πόλεμον ἀναγκαῖα ἐκπορίζειν . τότε μὲν οὖν διὰ ταῦτα τῶν καλῶς ἀπέσχετο βεβουλευμένων , ὅπερ ὕστερον οὐκ ὀλίγον ἔβλαψε τὰ πράγματα . εἰ γὰρ , ὥσπερ ὁ βασιλεὺς διενοεῖτο τότε , ναυτικὴν δύναμιν συνίστη καὶ τριήρεις ὥπλιζεν ἐπὶ τῆς θαλάττης τὴν ἀρχὴν , οὐκ ἂν τοσαῦτα ὑπὸ Λατίνων τῶν κατὰ τὸν Γαλατᾶν τὰ Ρωμαίων ἐκακοῦτο πράγματα . μετὰ μικρὸν δὲ καὶ ἄλλη τις ἐπεφύετο ἐπιβουλή . τῶν γὰρ συγκλητικῶν τινες ἐκ τῶν πρότερον πολεμούντων βασιλεῖ , καὶ ἄλλους τῆς αὐτῆς κεραμείας προσεταιρισάμενοι , βασιλέα τὸν νέον Ἰωάννην ἐβούλοντο , οὐδὲν βασιλίδος συνειδυίας τῆς μητρὸς , ἐξαπατήσαντες , οἷα νέον καὶ οὔπω φρονήματος ἀνδρὶ προσήκοντος ἐπειλημμένον , σὺν αὐτῷ εἰς τὸ Γαλατᾶ φρούριον διαδιδράσκειν καὶ πόλεμον αἴρεσθαι πρὸς βασιλέα τὸν κηδεστὴν ἐπ' ἐλπίδι τοῦ πολλοὺς προσθήσεσθαι τῶν Βυζαντίων . μηνυθείσης δὲ τῆς ἐπιβουλῆς τῷ βασιλεῖ , δίκας ἔδοσαν τῆς κακουργίας οἱ συσκευασάμενοι , εἰς δεσμωτήρια ἐμβληθέντες · χρόνου δὲ ὀλίγου παρελθόντος , συγγνώμην τε αὖθις παρέσχετο ὁ βασιλεὺς τοῖς ἁμαρτήσασι , καὶ τῶν δεσμωτηρίων ἀπολύσας αὖθις ἐχρῆτο , ᾗ ἕκαστος ἐπιτηδείως εἶχε .
Lemmas: ϛυʹ . τοιοῦτος μέν ὁ βασιλεύς κοινός πρός ἅπας διαιλέγω , φανερῶς οὐδείς εἶπον περί ὁ δήω εἰσφέρειν χρῆμα . βούλομαι γάρ , ὥσπερ εἴρω , μή δοκέω εἰσπράσσω βία , ἀλλά αὐτός πρός ὁ κοινός λυσιτελέω οἴκοθεν ὁ συντέλεια αἱρέω . ὁ πολίτης δέ ὁ μάλιστα ἐν λόγος καί ὁ ἄλλος προέχω ὁ μέν κατά ὁ πόλεμος καί ὁ ἰδιωτικός καί ὁ κοινός φθορά γίγνομαι φημί οὐ ἀγνοέω καί ὁ νῦν κατέχω ἐφίστημι ὁ χρῆμα ἀπορία . δήω δέ οἴομαι καί αὐτός ἐκεῖνος πράσσω , ὑπό ὅς ἔξεστι πρός ὁ ἀρχαῖος πάλιν ὁ Ῥωμαῖος εὐδαιμονία ἐπανήκω . οὗτος δέ ἑτέρως οὐδαμῶς ἔξεστι , ἢ ἕκαστος εἰς ὁ προσήκω χρήσιμος ὁ κοινός παρέχω ἑαυτοῦ , ὥστε βασιλεύς μέν ὀρθῶς βουλεύω καί ὁ πολέμιος ὁ δύναμις ἀντεπεξάγω καί πᾶς τρόπος ἐκεῖνος κωλύω ὁ αὔξη ἐπιχειρέω , ἢ καί καταστρέφω , εἰμί δύναμαι , ἐκεῖνος καί ὁ ἁρπάζω πόλις ἀνασῴζω · ὁ στρατιώτης δέ πρόθυμος ἑαυτοῦ παρέχω ἐν ὁ στρατεύω καί μηδείς ὑφίημι ὁ πρότερος δόξα καί ὁ εὐτολμία , ἀλλά ἀλλήλων αἰδέομαι κατά ὁ μάχη καί ἀνήρ εἰμί ἀγαθός , ὡς ὁ ἀνδραγαθία αὐτός τε πρῶτος ἀπολαύω καί ὁ ἄλλος μεταδίδωμι , ὅς προπολεμέω · ὁ ἐμπορεύομαι δέ καί ὁ ἄλλος τέχνη μέτειμι1 τρέφω ὁ στρατιώτης , χρῆμα εἰσφέρω , ἐπεί μή ἔξεστι ἀπό ὁ δημόσιος τρέφω ἀπόλλυμι . γεωργός τε γάρ ὁμοίως καί ὁ ἔμπορος καί ὁ χειροτέχνης , εἄν μέν ἄδεια ἀπολαύω , ἑαυτοῦ ὁμοίως χρήσιμος εἰμί καί ὁ προπολεμέω στρατιώτης , εἄν δέ μή βούλομαι ἐκεῖνος τρέφω , καί ἑαυτοῦ ὁ στρατιώτης συνδιαφθείρω , ἐκεῖνος μέν λιμός , ἑαυτοῦ δέ καί παῖς λιμός τε ὁμοίως καί πολιορκία καί ὁ πολέμιος ξίφος . ἢ εἰμί μή οὗτος , ἀλλά ἀνάγκη καταδουλόω , πλείων ὁ δουλόω καί βίαιος παρέχω φόρος , ἢ ὅσος ἔξεστι εἰσφέρω προθύμως ὁ ἄλλος ἀπολαύω ἐλεύθερος . τοιοῦτος καί ὁ Βυζάντιος πολίτης εἶπον , ἐπαινέω τε ὁ βασιλεύς καί συνηγορέω πρός ὁ λόγος , ἀναγκαῖος δήω χρῆμα εἶπον πρός ὁ παρασκευάζω κατά ὁ πολεμέω . εἰμί μέν οὖν μή προαναλίσκω αὐτός ὁ εἰμί ὑπό ὁ κακῶς ἐπί λύμη πολεμέω ὁ κοινός , οὐδείς εἄν δήω ἐρανίζω παρά αὐτός , ὥσπερ οὐδέ πρότερος ποτός μέγας Πολέμων κινέω , βασιλεύς ἔτι περίειμι Ἀνδρόνικος , ἐπί ὅς , εἰμί μή ὁ δημόσιος ἐξαρκέω , καί ἀπό ὁ ἴδιος ὁ ἐνδέω ἐπιχορηγέω αὐτός , εἰμί ἅπας ὁ κοινός διοικητής . νυνί δέ ἐκεῖνος τε εἰς οὐδείς χρήσιμος ἀπόλλυμι , καί ὁ δημόσιος ἐκλείπω φόρος ὑπό ὁ ὁ χώρα διαφθείρω , ἀναγκαῖος ἀποβλέπω εἰς ὁ συντέλεια οὗτος ὁ κοινός , ὡς , εἰμί χρῆμα καί μέτριος εὐπορέω , ῥᾳδίως αὖθις ὁ Ῥωμαῖος καταπίπτω ἡγεμονία ἀνορθόω . τοιοῦτος καί ἕτερος τις παρόμοιος προσεπιλέγω , διαλύω ὁ ἐκκλησία , οἴομαι αὐτός τίς ὁ κοινός λυσιτελής καί χρήσιμος ἀνύω . τις δέ ὁ ἐξαρχῆς ἐκεῖνος αἱρέω πολεμέω , εἰμί δέ οὐ ὀλίγος , καί ἐκ ὁ ἐν ἐργαστήριον ἐμπορεύομαι ἀργυραμοιβός , καί μετά ὁ δοκέω διάλυσις ἔτι δυσμεναίνω καί μνησικακέω καί πᾶς τρόπος ἐπιχειρέω αὐτός κωλύω καί μηδείς ἐάω ὁ κοινός λυσιτελής ποιέω , ὡς εἄν μάλιστα ἐκεῖνος ὁ κακία συσκιάζω , καί μή δοκέω διά ὁ πρός βασιλεύς πόλεμος ὁ Ῥωμαῖος ἡγεμονία διαφθείρω , ὡς καί μετά ὁ εἰρήνη καί ὁ πᾶς ὑπάγω βασιλεύς ὠφέλεια οὐδείς , οὐδέ ἀνοκωχή ὁ κακός γίγνομαι , αὐτός τε θορυβέω , ὡς οὖον χρῆμα παρέξειμι , καί ὁ ἄλλος πείθω ὁμοίως , δεινός πείθω φάσκω , εἰμί ὁ μή πρότερος πολέμιος εἰμί ὁ βασιλεύς δύναμαι κατεργάζομαι , οὗτος νῦν ἐν εὔνοια καί κηδεμονία πρόσχημα ὑπομένω . πολεμέω γάρ ὁ μέν ἔξω τεῖχος ἀποστερέω ἅπας , ὁ ἔνδον δέ καί ἐν χείρ χρῆμα δύναμαι λαμβάνω οὐδείς . νυνί δέ ἐκεῖνος τε ἀπόλλυμι καί ὁ ἔνδον εἰμί βούλομαι ἀποστερέω , πόλεμος προφασίζομαι καί παρασκευή καί ἄλλος ἐξαπάτη , ὅς οὐδείς αὐτός πείθω ὁ εἰμί αὐτός παραχωρέω , εἰμί μή βούλομαι βιάζομαι φανερῶς καί διαφθείρω . τοιοῦτος μέν καί πολύς δεινός οὗτος πρός ὁ ἄλλος διαδίδωμι , καί θόρυβος εἰμί καί ἀταξία , καί πᾶς ὁμοίως πρός ὁ χρῆμα ἀνανεύω ὁ εἰσφορά . βασιλεύς δέ ἐπεί πυνθάνομαι , συνοράω μέν ἤδη ὁ συσκευάζω ὁ κακία καί ὁρμέω κολάζω ὁ ἐπί τοιοῦτος ἐνάγω ὁ δῆμος , ἄτοπος ἡγέομαι καί παντελῶς ἔξω ὁ καλός καί ὁ Δίκαιος πίπτω , διά ὁ τίνω ἀγνωμοσύνη ὁ ὁ ἄλλος ἅπας σωτηρία καταμελέω . ἵνα δέ μή δοκέω μή ὁ κοινός ὠφέλεια ἕνεκα , ἀλλά ὁ πρόσκειμαι Ἄννα ὁ βασιλίδι ὁ ἀνήρ πρότερος ἀμύνω κολάζω εὐπρόσωπος πρόφασις εὐπορέω , αὐτός τε ἀφίημι ἀτιμώρητος καί ὁ ἄλλος πρᾶξις ἅπας καταμελέω , πολύς ἀγανακτέω καί ἀνιάω , ὅτι μή προπαρασκευάζω πρός ὁ ἐπιφύω πολέμιος , ἀλλά ἅμα ἀναγκάζω ὁ τε πολέμιος ἀντιτάσσω , καί χρῆμα καί ὁ ἄλλος ὁ πρός ὁ πόλεμος ἀναγκαῖος ἐκπορίζω . τότε μέν οὖν διά οὗτος ὁ καλῶς ἀπέχω βουλεύω , ὅσπερ ὕστερος οὐ ὀλίγος βλάπτω ὁ πρᾶγμα . εἰμί γάρ , ὥσπερ ὁ βασιλεύς διανοέομαι τότε , ναυτικός δύναμις συνίστημι καί τριήρης ὁπλίζω ἐπί ὁ θάλασσα ὁ ἀρχή , οὐ εἄν τοσοῦτος ὑπό Λατῖνος ὁ κατά ὁ Γαλάτης ὁ Ῥωμαῖος κακόω πρᾶγμα . μετά μικρός δέ καί ἄλλος τις ἐπιφύω ἐπιβουλή . ὁ γάρ συγκλητικός τις ἐκ ὁ πρότερος πολεμέω βασιλεύς , καί ἄλλος ὁ αὐτός κεραμεία προσεταιρίζομαι , βασιλεύς ὁ νέος Ἰωάννης βούλομαι , οὐδείς βασιλίς σύνοιδα ὁ μήτηρ , ἐξαπατάω , οἷος νέος καί οὔπω φρόνημα ἀνήρ προσήκω ἐπιλαμβάνω , σύν αὐτός εἰς ὁ Γαλατά φρούριον διαδιδράσκω καί πόλεμος ἀείρω πρός βασιλεύς ὁ κηδεστής ἐπί ἐλπίς ὁ πολύς προστίθημι ὁ Βυζάντιος . μηνύω δέ ὁ ἐπιβουλή ὁ βασιλεύς , δίκη δίδωμι ὁ κακουργία ὁ συσκευάζω , εἰς δεσμωτήριον ἐμβάλλω · χρόνος δέ ὀλίγος παρέρχομαι , συγγνώμη τε αὖθις παρέχω ὁ βασιλεύς ὁ ἁμαρτάνω , καί ὁ δεσμωτήριον ἀπολύω αὖθις χράω , ὅς ἕκαστος ἐπιτηδείως ἔχω .