joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen3.13
ιγʹ . Ὀλίγῳ δὲ ὕστερον ἐξ ἐκείνης τῆς ἡμέρας ἐν βασιλείοις αὐτοῦ τῇ βασιλίδι διαλεγομένου περὶ τῶν κοινῶν καὶ κοινῇ βουλευομένων περὶ ὧν ἂν δέοι πράττειν , θροῦς ἔξωθεν ἠκούετο καὶ βοὴ περὶ τὰ βασίλεια συμμιγής . ἐρομένης δὲ τῆς βασιλίδος πρὸς αὐτὸν , τί ἂν εἴη ταῦτα , σαφὲς μὲν οὐδὲν εἰδέναι ἔφασκεν · οἴεσθαι δὲ , πρὸς τὴν δίκην τινῶν ἀλλήλοις ἀντιλεγόντων , τὸν θόρυβον γίνεσθαι τουτονί . διϊσχυρίζετο δὲ καὶ ὕστερον , οὐδὲν ἄλλο οἰηθῆναι τὴν ἀρχήν · οὐδὲ γὰρ οὐδ' αὐτός τι ᾔδει τῶν γιγνομένων . ἔπειτα ὡς μείζων ἦν ὁ θόρυβος καὶ παρετείνετο ἐπιπολὺ , νομίσας καὶ αὐτὸς νεώτερόν τι εἶναι , ἀναστὰς ἐξῄει μαθεῖν ἐθέλων τῶν γινομένων τὴν αἰτίαν . ὁρᾷ δὲ τῶν βασιλείων τὴν αὐλὴν πλήθουσαν ἀνδρῶν , οἳ ἦσαν οὐ τοῦ στρατιωτικοῦ καταλόγου μόνον , ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπ' εὐγενείᾳ λαμπρυνομένων νέων , καὶ τὸν πατριάρχην ἐν μέσοις αὐτοῖς ἑστῶτα καὶ λογομαχοῦντα πρὸς αὐτοὺς διαφερομένους . αἰτία δὲ τῆς διαφορᾶς ἦν , ὅτι δὴ ἠξίουν μείζονος τιμῆς τὸν μέγαν δομέστικον δίκαιον τυγχάνειν εἶναι καὶ μὴ τοῖς πολλοῖς ὁμοίως πεζῇ τῶν βασιλείων εἰσιέναι τὴν αὐλήν · ὃς οὐ μόνον νῦν τῶν ὅλων πραγμάτων ἔχει τὴν ἀρχὴν , ἀλλὰ καὶ , βασιλέως περιόντος , παραδυναστεύων ἦν καὶ πολλάκις ὑπ' ἐκείνου προσκεκλημένος πρὸς τὴν βασιλείας κοινωνίαν . ἐν αἰτίαις τε τὸν πατριάρχην διὰ ταῦτα ἐποιοῦντο , ὅτι δὴ περιορῴη καὶ μὴ βασιλίδι παραινοίη τὰ προσήκοντα . ταῦτα δὴ αὐτοῖς ἐλέγετο , οὐ πᾶσιν ὁμοίας ἔχουσι τὰς γνώμας . ἀλλ' οἷς μὲν εὔνοια πρὸς ἐκεῖνον ἦν , ἐσπουδάζετό τε ἀληθῶς ὁμοίως καὶ ἐλέγετο , οἱ δ' ἐθεράπευον τὸν καιρὸν καὶ τὴν μεγάλου δομεστίκου δύναμιν · ἦσαν δὲ οἳ καὶ δυσχεραίνοντες πρὸς τοὺς λόγους καὶ ἡδέως ἂν κωλύσοντες , εἰ ἐξῆν , ὅμως ὑπὸ δέους συμφωνεῖν ἐδόκουν τοῖς πολλοῖς , οἰόμενοι , ἐκείνου συνειδότος καὶ ἀφανῶς τὰ τοιαῦτα συσκευάζοντος εἰρῆσθαι . ὁ πατριάρχης δὲ ἀντικαθίστατο πρὸς τοὺς λόγους καὶ , μὴ δεῖν , ἔλεγεν , αὐτοὺς ἀτάκτως θορυβεῖν , ἀλλὰ πείθεσθαι τοῖς βασιλίδι καὶ μεγάλῳ δομεστίκῳ ἐγνωσμένοις . ἐν τούτοις δὲ τῆς ἔριδος ἐκείνοις οὔσης , ἐπεὶ ἐπέπαυτο φανέντος , τοῖς μὲν ἄλλοις ὥσπερ ὀργιζόμενος οὐδὲν εἰρήκει · πατριάρχην δὲ ἐμέμφετο , ὅτι ἀνοήτων ἀνθρώπων προσέχων λόγοις , ἕστηκε πρὸς αὐτοὺς λογομαχῶν καὶ θόρυβον κινῶν . συνεβούλευέ τε οἴκοι ἀπελθεῖν καὶ μηδὲν πρὸς ἐκείνους διαφέρεσθαι νῦν , ὡς ἐς τὴν ὑστεραίαν ἅμα αὐτῷ περὶ τῶν εἰρημένων ποιησομένῳ λόγον . προέπεμπέ τε ἄχρι ἵππου θεραπεύων διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν γεγενημένην μέμψιν , οὔπω πρότερον τοῦτο εἰργασμένος , ἀλλ' ἐν τοῖς βασιλείοις οἴκοις συνταττόμενος ἀναστρέφειν εἰωθώς . εἰς βασιλίδα δὲ αὖθις ὁ μέγας δομέστικος ἐπανελθὼν , τὴν αἰτίαν τοῦ θορύβου διηγεῖτο , ὅπως τε αὐτὸς τῆς ἀκαίρου φιλονεικίας μεμψάμενος πατριάρχην , ὅτι ἀνοήτων ἀνθρώπων προσχοίη λόγοις ἔχουσι μηδὲν ὑγιὲς , παραινέσειεν οἴκαδε ἀναχωρεῖν . διϊσχυρίζετό τε καὶ αὐτὸς ἐπιμαρτυρόμενος θεὸν , ὡς οὐδὲν τῶν λεγομένων συνειδείη , ἀλλ' ὑπό τινων ἀπαιδεύτων ὑπ' αὐθαδείας ἀνοήτως κινηθείη . ἐπαινούσης δὲ τῆς βασιλίδος ἐπὶ τῷ τὸν θόρυβον καταστεῖλαι , « ἀλλ' ἐκείνῳ μὲν » ὁ μέγας δομέστικος ἔφη « συνεβούλευσα μηδὲν προσθέντι τοῖς εἰρημένοις ἀπελθεῖν , οὕτω συνιδὼν ῥᾳδίως διαλύσειν τὴν φιλονεικίαν , μάλιστα περὶ ἐμοῦ γεγενημένην . σοὶ δὲ , μὴ τὴν αὐθάδειαν ἀτιμώρητον παραινῶ περιιδεῖν , ἀλλὰ λόγοις κολάσαι προσκαλεσαμένην τῆς γλώσσης τῆς ἀκολασίας ἕνεκα . παρῄνεσα δ' ἂν , καὶ ἐπιπλεῖον ἐνδείξασθαι τὴν ὀργὴν τὴν πρὸς αὐτοὺς , εἰ μὴ ταχέως ἔμελλον ἐνθένδε ἀπελεύσεσθαι , τοὺς πλείους αὐτῶν παραλαβών . διὸ μετὰ τὸ καθάψασθαι ἀρκούντως , παράσχου συγγνώμην , αἰτιωμένη τῆς ὁδοιπορίας τὴν ἀνάγκην . » ᾧ πεισθεῖσα καὶ ἡ βασιλὶς , τοὺς ἄνδρας τε προσεκαλεῖτο καὶ ὠνείδιζεν αὐτοῖς τὴν ἀπαιδευσίαν , ὅτι βασιλέων ἐντεθραμμένοι νόμοις καὶ συνόντες ἐκ παιδὸς , οὐδὲν ἄμεινον τῶν ἀβασιλεύτων διάκεισθε βαρβάρων , πᾶν τὸ προσιστάμενον ὑμῖν ἀτάκτως θορυβοῦντες . σκοπεῖτε γὰρ , εἰς ὅσον ἀνοίας ἠλάσατε νυνί . πρῶτον μὲν γὰρ ἐν βασιλείοις φανερῶς ἀντείπετε βασιλεῦσι · δεύτερον δ' , ὅτι πατριάρχῃ διηνέχθητε , κοινῷ πάντων ὄντι πατρὶ πνευματικῷ καὶ μάλιστα πολλῆς αἰδοῦς ἀξίῳ καὶ τιμῆς , πολλῷ πλέον ἢ οἱ σαρκικῶς γεγεννηκότες . τρίτον δ' , ὅτι καὶ ὑπὲρ μεγάλου δομεστίκου δῆθεν ἐποιήσασθε τοὺς λόγους , τόγε εἰς ὑμᾶς ἧκον ἀποδεικνύντες διὰ τούτων τῆς παρ' ὑμῶν αὐτὸν δεόμενον ἐπικουρίας εἰς τὸ τυχεῖν , εἴ τινος δέοιτο παρ' ἡμῶν . τοῦτο δ' ὅτι τῶν ἀτοπωτάτων , οὐχ ἑτέροις , ἀλλ' ὑμῖν αὐτοῖς χρήσασθε διαιτηταῖς . οὐ γὰρ νῦν μόνον , ὅτε εἰς αὐτὸν περιήκει τῶν ὅλων ἡ φροντὶς , ἀλλὰ καὶ βασιλέως ζῶντος , ὑμῶν ἁπάντων οὗτος προΐστατο , ἐν οἷς ἐδεῖσθε βασιλέως · αὐτοῦ δὲ ὑμῶν οὐδείς . ὥστε καὶ ἐκ τῶν προτέρων καὶ τῶν νῦν συνιδεῖν ὑμᾶς ἐχρῆν , ὡς οὐκ ἂν δέοιτο τῆς παρ' ὑμῶν ἐπικουρίας . οὐ γάρ ἐστιν , οὐκ ἔστιν οὐδὲν , ὃ βουλομένῳ ἢ περὶ ἑαυτοῦ ἢ περὶ ἑτέρων , μὴ καὶ πράττειν δυνατόν . εἰ δὲ τοῦθ' οὕτως ἔχει καὶ οὐδεὶς ἀντερεῖ , οὐδ' ὑμᾶς ἐχρῆν θορυβεῖν καὶ ταράττεσθαι εἰκῇ . καὶ διὰ τοῦτο οὐκ εὐεργεσίας , ἀλλὰ δίκης ἄξιοι παρ' αὐτῷ · κἀγὼ δὲ ὑμᾶς τὰς προσηκούσας τῆς αὐθαδείας ἀπῄτησα ἂν εὐθύνας , εἰ μὴ αὐτὸς παρῃτήσατο δεηθεὶς ὑπὲρ ὑμῶν , ἄλλως δ' ὅτι καὶ πρὸς τὴν ἐκστρατείαν παρεσκεύασθε , πρὸς ἣν χαίροντας βαδίζειν , οὐκ ἀνιωμένους , οἴομαι προσήκειν . οὗ δὴ ἕνεκα τὴν μὲν τῶν ἡμαρτημένων παρέχομαι συγγνώμην , τοῦ λοιποῦ δὲ εὐτάκτους εἶναι παραγγέλλω καὶ τῶν μειζόνων μηδὲν περιεργάζεσθαι , ἀλλὰ παραχωρεῖν ἐκείνοις , οἷς τὰ τοιαῦτα καλῶς τε ἔξεστι διοικεῖν καὶ , ἐάν τι σφάλλωνται , ἐπανορθοῦσθαι . » τοσαῦτα μὲν ἡ βασιλὶς πρὸς ἐκείνους διειλέχθη , τοῦ θορύβου ἕνεκα καθαπτομένη . ἐκεῖνοι δὲ τῆς ἡμερότητος καὶ τῆς συγγνώμης χάριτας ὁμολογήσαντες καὶ τῶν ἄλλων μᾶλλον ὁ μέγας δομέστικος , οἱ μὲν ἄλλοι ἀνεχώρουν · ὁ μέγας δὲ αὖθις δομέστικος καταλειφθεὶς , ἐβουλεύοντο ἅμα βασιλίδι περὶ ὧν ἀναγκαῖον ἦν .
Lemmas: πνίξ . Ὀλίγος δέ ὕστερος ἐκ ἐκεῖνος ὁ ἡμέρα ἐν βασίλειος αὐτός ὁ βασιλίδι διαλέγω περί ὁ κοινός καί κοινός βουλεύω περί ὅς εἄν δήω πράσσω , θρόος ἔξωθεν ἀκούω καί βοή περί ὁ βασίλεια συμμιγής . ἔρομαι δέ ὁ βασιλίς πρός αὐτός , τίς εἄν εἰμί οὗτος , σαφής μέν οὐδείς οἶδα φάσκω · οἴομαι δέ , πρός ὁ δίκη τις ἀλλήλων ἀντιλέγω , ὁ θόρυβος γίγνομαι οὗτος . διϊσχυρίζομαι δέ καί ὕστερος , οὐδείς ἄλλος οἴομαι ὁ ἀρχή · οὐδέ γάρ οὐδέ αὐτός τίς οἶδα ὁ γίγνομαι . ἔπειτα ὡς μείζων εἰμί ὁ θόρυβος καί παρατείνω ἐπιπολύ , νομίζω καί αὐτός νεώτερος τίς εἰμί , ἀνίστημι ἔξειμι μανθάνω ἐθέλω ὁ γίγνομαι ὁ αἴτιος . ὁράω δέ ὁ βασίλειος ὁ αὐλή πλήθω ἀνήρ , ἕ εἰμί οὖον ὁ στρατιωτικός κατάλογος μόνος , ἀλλά καί ὁ ἐπί εὐγένεια λαμπρύνω νέος , καί ὁ πατριάρχης ἐν μέσος αὐτός ἵστημι καί λογομαχέω πρός αὐτός διαφέρω . αἰτία δέ ὁ διαφορά εἰμί , ὅτι δή ἀξιόω μείζων τιμή ὁ μέγας δομέστικος Δίκαιος τυγχάνω εἰμί καί μή ὁ πολύς ὁμοίως πεζός ὁ βασίλειος εἴσειμι ὁ αὐλή · ὅς οὖον μόνος νῦν ὁ ὅλος πρᾶγμα ἔχω ὁ ἀρχή , ἀλλά καί , βασιλεύς περίειμι , παραδυναστεύω εἰμί καί πολλάκις ὑπό ἐκεῖνος προσκαλέω πρός ὁ βασίλεια κοινωνία . ἐν αἴτιος τε ὁ πατριάρχης διά οὗτος ποιέω , ὅτι δή περιοράω καί μή βασιλίδι παραινέω ὁ προσήκω . οὗτος δή αὐτός λέγω , οὖον πᾶς ὅμοιος ἔχω ὁ γνώμη . ἀλλά ὅς μέν εὔνοια πρός ἐκεῖνος εἰμί , σπουδάζω τε ἀληθής ὁμοίως καί λέγω , ὁ δέ θεραπεύω ὁ καιρός καί ὁ μέγας δομέστικος δύναμις · εἰμί δέ ἕ καί δυσχεραίνω πρός ὁ λόγος καί ἡδύς εἄν κωλύω , εἰμί ἔξεστι , ὅμως ὑπό δέος συμφωνέω δοκέω ὁ πολύς , οἴομαι , ἐκεῖνος σύνοιδα καί ἀφανής ὁ τοιοῦτος συσκευάζω εἴρω . ὁ πατριάρχης δέ ἀντικαθίστημι πρός ὁ λόγος καί , μή δήω , λέγω , αὐτός ἄτακτος θορυβέω , ἀλλά πείθω ὁ βασιλίδι καί μέγας δομέστικος γιγνώσκω . ἐν οὗτος δέ ὁ Ἔρις ἐκεῖνος εἰμί , ἐπεί παύω φαίνω , ὁ μέν ἄλλος ὥσπερ ὀργίζω οὐδείς εἴρω · πατριάρχης δέ μέμφομαι , ὅτι ἀνόητος ἄνθρωπος προσέχω λόγος , ἵστημι πρός αὐτός λογομαχέω καί θόρυβος κινέω . συμβουλεύω τε οἴκοι ἀπέρχομαι καί μηδείς πρός ἐκεῖνος διαφέρω νῦν , ὡς εἰς ὁ ὑστεραῖος ἅμα αὐτός περί ὁ εἴρω ποιέω λόγος . προπέμπω τε ἄχρι ἵππος θεραπεύω διά ὁ πρός αὐτός γίγνομαι μέμψις , οὔπω πρότερος οὗτος ἐργάζομαι , ἀλλά ἐν ὁ βασίλειος οἶκος συντάσσω ἀναστρέφω εἴωθα . εἰς βασιλίς δέ αὖθις ὁ μέγας δομέστικος ἐπανέρχομαι , ὁ αἴτιος ὁ θόρυβος διηγέομαι , ὅπως τε αὐτός ὁ ἄκαιρος φιλονεικία μέμφομαι πατριάρχης , ὅτι ἀνόητος ἄνθρωπος προσχέω λόγος ἔχω μηδείς ὑγιής , παραινέω οἴκαδε ἀναχωρέω . διισχυρίζομαι τε καί αὐτός ἐπιμαρτύρομαι θεός , ὡς οὐδείς ὁ λέγω σύνοιδα , ἀλλά ὑπό τίνω ἀπαίδευτος ὑπό αὐθάδεια ἀνόητος κινέω . ἐπαινέω δέ ὁ βασιλίς ἐπί ὁ ὁ θόρυβος καταστέλλω , « ἀλλά ἐκεῖνος μέν » ὁ μέγας δομέστικος φημί « συμβουλεύω μηδείς προστίθημι ὁ εἴρω ἀπέρχομαι , οὗτος σύν-εἶδον ῥᾳδίως διαλύω ὁ φιλονεικία , μάλιστα περί ἐγώ γίγνομαι . σύ δέ , μή ὁ αὐθάδεια ἀτιμώρητος παραινῶ περιοράω , ἀλλά λόγος κολάζω προσκαλέω ὁ γλῶσσα ὁ ἀκολασία ἕνεκα . παραινέω δέ εἄν , καί ἐπιπλέω ἐνδείκνυμι ὁ ὀργή ὁ πρός αὐτός , εἰμί μή ταχέως μέλλω ἐνθένδε ἀπέρχομαι , ὁ πλείων αὐτός παραλαμβάνω . διό μετά ὁ καθάπτω ἀρκούντως , παρέχω συγγνώμη , αἰτιάομαι ὁ ὁδοιπορία ὁ ἀνάγκη . » ὅς πείθω καί ὁ βασιλίς , ὁ ἀνήρ τε προσκαλέω καί ὀνειδίζω αὐτός ὁ ἀπαιδευσία , ὅτι βασιλεύς ἐντρέφω νόμος καί σύνειμι ἐκ παῖς , οὐδείς ἀγαθός ὁ αβασίλευτος διάκειμαι βάρβαρος , πᾶς ὁ προσίστημι σύ ἄτακτος θορυβέω . σκοπέω γάρ , εἰς ὅσος ἄνοια ἐλαύνω νυνί . πρῶτος μέν γάρ ἐν βασίλειος φανερῶς ἀντιλέγω βασιλεύς · δύο δέ , ὅτι πατριάρχης διαφέρω , κοινός πᾶς εἰμί πατήρ πνευματικός καί μάλιστα πολύς αἰδώς ἄξιος καί τιμή , πολύς πλέω ἢ ὁ σαρκικός γεννάω . τρίτος δέ , ὅτι καί ὑπέρ μέγας δομέστικος δῆθεν ποιέω ὁ λόγος , τόγε εἰς σύ ἥκω ἀποδείκνυμι διά οὗτος ὁ παρά σύ αὐτός δήω ἐπικουρία εἰς ὁ τυγχάνω , εἰμί τις δήω παρά ἐγώ . οὗτος δέ ὅτι ὁ ἄτοπος , οὐ ἕτερος , ἀλλά σύ αὐτός χράω διαιτητής . οὖον γάρ νῦν μόνος , ὅτε εἰς αὐτός περιιέω ὁ ὅλος ὁ φροντίς , ἀλλά καί βασιλεύς ζῶ , σύ ἅπας οὗτος προΐστημι , ἐν ὅς δήω βασιλεύς · αὐτός δέ σύ οὐδείς . ὥστε καί ἐκ ὁ πρότερος καί ὁ νῦν συνοράω σύ χρή , ὡς οὐ εἄν δήω ὁ παρά σύ ἐπικουρία . οὖον γάρ εἰμί , οὐ εἰμί οὐδείς , ὅς βούλομαι ἢ περί ἑαυτοῦ ἢ περί ἕτερος , μή καί πράσσω δυνατός . εἰμί δέ οὗτος οὕτως ἔχω καί οὐδείς ἀντιλέγω , οὐδέ σύ χρή θορυβέω καί ταράσσω εἰκῇ . καί διά οὗτος οὐ εὐεργεσία , ἀλλά δίκη ἄξιος παρά αὐτός · ἐγώ δέ σύ ὁ προσήκω ὁ αὐθάδεια ἀπαιτέω εἄν εὐθύνω , εἰμί μή αὐτός παραιτέομαι δέω ὑπέρ σύ , ἄλλως δέ ὅτι καί πρός ὁ ἐκστρατεία παρασκευάζω , πρός ὅς χαίρω βαδίζω , οὐ ἀνιόομαι , οἴομαι προσήκω . ὅς δή ἕνεκα ὁ μέν ὁ ἁμαρτάνω παρέχω συγγνώμη , ὁ λοιπός δέ εὔτακτος εἰμί παραγγέλλω καί ὁ μείζων μηδείς περιεργάζομαι , ἀλλά παραχωρέω ἐκεῖνος , ὅς ὁ τοιοῦτος καλῶς τε ἔξεστι διοικέω καί , ἐάν τίς σφάλλω , ἐπανορθόω . » τοσοῦτος μέν ὁ βασιλίς πρός ἐκεῖνος διαιλέγω , ὁ θόρυβος ἕνεκα καθάπτω . ἐκεῖνος δέ ὁ ἡμερότης καί ὁ συγγνώμη χάρις ὁμολογέω καί ὁ ἄλλος μᾶλλον ὁ μέγας δομέστικος , ὁ μέν ἄλλος ἀναχωρέω · ὁ μέγας δέ αὖθις δομέστικος καταλείπω , βουλεύω ἅμα βασιλίδι περί ὅς ἀναγκαῖος εἰμί .