joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen1.34
κεʹ . Βασιλεὺς δὲ πρὸς τὴν ἐκστρατείαν παρασκευάζεσθαι παραγγείλας τὴν στρατιὰν , ἡτοιμάζετο καὶ αὐτός . τά τε ἄλλα δὲ εὖ θέμενος καὶ ἐν τῷ Διδυμοτείχῳ τήν τε γαμετὴν αὐτοῦ καὶ τὴν Παλαιολογίναν Θεοδώραν , τὴν αὐτοῦ μὲν θείαν , μητέρα δὲ τοῦ μεγάλου δομεστίκου , ἀντὶ φρουρᾶς ἁπάσης καταλιπὼν , ἦν γὰρ δὴ καὶ πρὸς διοίκησιν ἔμπειρος πολιτικῶν πραγμάτων , καὶ φρονήσεως ἐῤῥωμενεστέρας ἢ κατὰ φύσιν γυναικείαν τυχοῦσα , καὶ πᾶσι τοῖς πόλεων ἄρχουσι καὶ διοικηταῖς τῶν πραγμάτων αὐτῇ πείθεσθαι πᾶν ὅτι ἂν κελεύῃ προστάξας καὶ τῶν περὶ αὐτῶν φροντίδων ἀπολύσας ἑαυτὸν , ἐπεὶ καὶ ἡ στρατιὰ ἡμέραις ὀκτὼ παρεσκεύαστο ὧν ἐδεῖτο , ἄρας ἐκεῖθεν , ἦλθεν ἄχρι Τζουρουλόης . στρατοπεδευσάμενος δ' ἐκεῖ ἔμεινεν ἡμέρας τινὰς , τοῦτο μὲν , ὅτι καὶ χειμὼν ἐξαίσιος ἐπεγένετο , ἐπεὶ καὶ χειμῶνος ἦν ὥρα , κατὰ μῆνα γὰρ ἐστρατοπεδεύοντο Δεκέμβριον , τοῦτο δ' , ἵνα καὶ τὸ λεῖπον τῆς στρατιᾶς ἀθροισθῇ · τὸ δ' ἔτι τούτων αἰτιώτερον , ὅτι τῆς κατὰ Θρᾴκην Ἡρακλείας τοῦ νέου βασιλέως πρὸς τὸν πρεσβύτερον ἀποστάσης , ὁ Συργιάννης τὴν Βυζαντίηθεν στρατιὰν παραλαβὼν , ἐνήδρευεν ἐν αὐτῇ . ἔδοξεν οὖν αὐτῆς πρῶτον ἀποπειράσαι . χρόνου δὲ αὐτοῦ τινος τριβομένου , ἔδοξε τοῖς ἐν τέλει πᾶσι καὶ τοῖς ἡγεμόσι τῆς στρατιᾶς συνελθοῦσι , πρεσβείαν ὡς βασιλέα τὸν πρεσβύτερον ἀποστεῖλαι ἐξαιτήσουσαν εἰρήνην · ὃ καὶ τοῦ νέου βασιλέως πυθομένου , ἐπεὶ κατὰ γνώμην αὐτῷ ἦν , πέμπουσί τινα τῶν τῆς στρατιᾶς Καλοχαιρέτην ὠνομασμένον , τὰ γράμματα ἐγχειρίσαντες · ἐπεὶ διὰ γραμμάτων ἦν ἡ πρεσβεία , αὐτὸς δὲ μόνον διακομιστοῦ τάξιν ἐπεῖχεν . ἐδήλου δὲ τὰ γράμματα τοιαῦτα · « Κράτιστε βασιλεῦ , ἡμεῖς ἄνωθεν ἐκ προγόνων ὄντες Ρωμαῖοι , καὶ τὴν εὐπραγίαν τῶν Ρωμαίων οἰκείαν νομίζομεν εὐδαιμονίαν , καὶ τὴν κακοπραγίαν ὡσαύτως ἐν ἰδίᾳ τιθέμεθα δυστυχίᾳ . οὗ δὴ ἕνεκα καὶ τοὺς βασιλέας ἡμῶν ὑμᾶς εὐνοεῖν ἀλλήλοις , ἀλλὰ μὴ πολεμίους εἶναι , ποιούμεθα περὶ πλείστου , ὅπερ ἐστὶν ἀληθὲς ἐννοοῦντες , ὡς ὑμῶν μὲν φιλίως πρὸς ἀλλήλους διακειμένων , καὶ τὰ τῆς ἀρχῆς αὐξάνειν , ἢ , τό γε δεύτερον , μὴ ἐλασσοῦσθαι εἰκός · πολεμίων δὲ ἀλλήλοις ὄντων , οὐ μόνον ὑπὸ τῶν προσοίκων βαρβάρων , ἀλλὰ καὶ ὑφ' ὑμῶν αὐτῶν τὴν ὑμετέραν ἡγεμονίαν καταλυθήσεσθαι . πρὸ χρόνου μὲν οὖν τινος τῆς διαφορᾶς κινηθείσης , καὶ τοῦ νέου βασιλέως ἐπιστρατεύσαντός σοι , ἅμα τε ἐμνήσθης εἰρήνης , καὶ ὁ σὸς ἔγγονος , ὥσπερ ἂν αὐτὸς ὢν ὁ αἰτῶν , καίτοι δοκῶν ἐν τῷ πολέμῳ πλεονεκτεῖν , προσεδέξατο ἀσμένως , καὶ διελέλυτο εὐθὺς , ὥσπερ ἂν εἰ μηδὲ τὴν ἀρχὴν ὁ πόλεμος συνέστη . ὃ δὴ ἡμῖν τε καὶ τῷ ὑμῶν ὑπηκόῳ παντὶ ἡδονῆς αἴτιον καὶ εὐθυμίας κατέστη , εὐτυχίας τοῖς Ρωμαίοις ἀρχὴν τὴν ἡμέραν ἐκείνην λογισαμένοις . νυνὶ δὲ ὁρῶντές σε τὸν μᾶλλον ὄντα δίκαιον , εἴ τι καὶ προπετῶς παρὰ τοῦ ἐγγόνου τοῦ σοῦ ἐπράττετο οἷα νέου , τὸν πόλεμον καταστέλλειν , ἐξ οὐδεμιᾶς αἰτίας προφανοῦς τάς τε σπονδὰς λελυκότα καὶ πολεμοῦντα φανερῶς , ἀθυμοῦμέν τε , ὡς εἰκὸς , καὶ συμφορῶν ἀρχὴν ἡγούμεθα τὴν λύσιν τῶν σπονδῶν . οὗ δὴ ἕνεκα καὶ δεόμεθά σου , βασιλεῦ , πρὸς αὐτοῦ τοῦ τῶν ὅρκων ἐφόρου θεοῦ , τοῦ καὶ ὄντος εἰρήνης καὶ καλουμένου , τὸν πόλεμον καταθεῖναι , καὶ μὴ περιϊδεῖν τὸ ὑπήκοον διὰ τὴν ὑμετέραν φιλονεικίαν ἀνηκέστοις κακοῖς περιπεσόν . εἰ μὲν οὖν πεισθεὶς τοῖς ἡμετέροις λόγοις τὴν εἰρήνην ἀντὶ τοῦ πολέμου μᾶλλον ἀσπάσῃ καὶ τὴν πρὸς τὸν ἔγγονον τὸν σὸν ὁμόνοιαν καὶ κοινωνίαν , καὶ αὐτοὶ προθύμους παρέξομεν ἑαυτοὺς καὶ τὰς ψυχὰς αὐτὰς , εἰ οἷόν τε , ὑπὲρ τῶν σοί τε καὶ τῷ ἐγγόνῳ τῷ σῷ συμφερόντων ῥᾳδίως προϊεμένους . ἂν δ' , ὃ μὴ γένοιτο , πονηροῦ τινος βασκήναντος δαίμονος , τὴν ἡμετέραν μὲν ἀπώσῃ πρεσβείαν , τοῖς δ' ἐνάγουσι πονηροῖς καὶ χαίρουσι τοῖς κακοῖς πρὸς τὸν πόλεμον πεισθῇς , τὸν πάντ' ἐφορῶντα θεὸν καὶ τοῖς πραττομένοις πᾶσιν ἐπάγοντα δίκην ὄμνυμέν σοι , ὡς ἢ πεσούμεθα μαχόμενοι πάντες , ἢ ποιήσομεν καταφανὲς ἔργοις αὐτοῖς , ὡς δίκαιοι ἦμεν περὶ εἰρήνης πρεσβεύοντες εἰσακούεσθαι . τότε γὰρ αὐτὸς πρεσβεύσεις πρὸς ἡμᾶς , ὅτε εἰ μηδὲ τὴν ἀρχὴν ἐκίνεις πρὸς ἡμᾶς τὸν πόλεμον βέλτιον κρινεῖς . ἔτι δὲ μὴν μήτ' οἴκοθεν αὐτὸς , μήτε παρ' ἑτέρων ἀκούων πεισθῇς , ὡς ἢ δώροις καὶ ὑποσχέσεσιν ἢ ἐκπλήξει τε καὶ δειλίᾳ ἢ ἑτέρῳ τινὶ τρόπῳ ἢ περινοίᾳ τινὰς ἡμῶν παρασπάσαι καὶ τοῦ νέου βασιλέως ἀποστῆσαι δυνήσῃ . αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ἀρὰς ἠρασάμεθα καθ' ἑαυτῶν τὰς παλαμναιοτάτας , ἦ μὴν ἐμμενεῖν τοῖς ὀμωμοσμένοις ἄχρι θανάτου καὶ μὴ ἀποστήσεσθαι τοῦ νέου βασιλέως , ἢ τὸν τοῦτο δράσοντα ἐνέχεσθαι ταῖς ἀραῖς . ὡς οὖν οὕτω γνώμης ἡμῶν ἐχόντων , καὶ αὐτόν σε καὶ βούλεσθαι καὶ πράττειν τὰ δέοντα παρακαλοῦμεν καὶ μὴ ταῖς μὴ οὔσαις ὑπονοίαις ἐξαπατηθέντα πρᾶξαί τι τῶν ἐν ὑστέρῳ μετάμελον παρασχησόντων . » Τοιαῦτα πρὸς βασιλέα τὸν πρεσβύτερον οἱ τῆς συγκλήτου πάντες καὶ οἱ τῆς στρατιᾶς ἡγεμόνες ἐγγράφως διαπρεσβευσάμενοι , εἶτα καὶ ὑπογραφαῖς οἰκείαις ἵν' ᾖ πιστὸν ἐπιβεβαιώσαντες τὸ γράμμα , καὶ ἐγχειρίσαντες τῷ εἰρημένῳ Καλοχαιρέτῃ , πέμπουσιν εἰς Βυζάντιον πρὸς βασιλέα . ἀφικομένου πρὸς τὰ βασίλεια δ' αὐτοῦ , θροῦς ἤρθη παρὰ πάντων καὶ βοὴ συμμιγὴς , ὡς Παλαιολόγος ὁ τοῦ βασιλέως ἔγγονος οὐ γὰρ ἠξίουν αὖθις αὐτὸν βασιλέα καλεῖν , πρὸς βασιλέα πέμψας πρεσβείαν , συγγνώμης δεῖται τυχεῖν , ἀλλ' οὐκ ἂν τύχοι , εἰ μὴ αὐτὸς ἑαυτὸν ἀποδείξας δεσμώτην , πρὸς τοὺς πόδας ῥίψειε βασιλέως · οὕτω γὰρ ἂν μόλις τυχεῖν . ὁ βασιλεὺς δ' ἥτις ἦν ἡ αἰτία πυθόμενος τοῦ θορύβου , τοῖς μὲν ἀτάκτοις καὶ κεκραγόσιν ἐπέταττε σιγᾷν , τῷ δὲ Καλοχαιρέτῃ μηνύει , ὡς ἀναγκαίων τινῶν πέρι ἀσχολουμένῳ , ἐπεὶ μὴ καιρὸν εἶναι συντυχεῖν αὐτῷ , τὰ τοῦ ἐγγόνου γράμματα ἀποστεῖλαι . ὁ δ' ἀπεκρίνατο , ἑτέρῳ μηδενὶ ἂν τὰ γράμματα ἐγχειρίσαι εἰ μὴ αὐτῷ βασιλεῖ · οὕτω γὰρ εἶναι προστεταγμένον αὐτῷ .
Lemmas: κύ . Βασιλεύς δέ πρός ὁ ἐκστρατεία παρασκευάζω παραγγέλλω ὁ στρατία , ἑτοιμάζω καί αὐτός . ὁ τε ἄλλος δέ εὕω τίθημι καί ἐν ὁ διδυμοτειχεω ὁ τε γαμετή αὐτός καί ὁ Παλαιολόγος Θεοδώρα , ὁ αὐτός μέν θεῖος , μήτηρ δέ ὁ μέγας δομέστικος , ἀντί φρουρά ἅπας καταλείπω , εἰμί γάρ δή καί πρός διοίκησις ἔμπειρος πολιτικός πρᾶγμα , καί φρόνησις ἐῤῥωμενεστέρας ἢ κατά φύσις γυναικεῖος τυγχάνω , καί πᾶς ὁ πόλις ἄρχω καί διοικητής ὁ πρᾶγμα αὐτός πείθω πᾶς ὅτι εἄν κελεύω προστάσσω καί ὁ περί αὐτός φροντίς ἀπολύω ἑαυτοῦ , ἐπεί καί ὁ στρατία ἡμέρα ὀκτώ παρασκευάζω ὅς δήω , ἀείρω ἐκεῖθεν , ἔρχομαι ἄχρι τζουρουλουω . στρατοπεδεύω δέ ἐκεῖ μένω ἡμέρα τις , οὗτος μέν , ὅτι καί χειμών ἐξαίσιος ἐπιγίγνομαι , ἐπεί καί χειμών εἰμί ὥρα , κατά μείς γάρ στρατοπεδεύω Δεκέμβριος , οὗτος δέ , ἵνα καί ὁ λείπω ὁ στρατιά ἀθροίζω · ὁ δέ ἔτι οὗτος αἴτιος , ὅτι ὁ κατά Θρᾴκη Ἡράκλεια ὁ νέος βασιλεύς πρός ὁ πρέσβυς ἀφίστημι , ὁ Συργιάννης ὁ Βυζαντίηθεν στρατία παραλαμβάνω , ἐνεδρεύω ἐν αὐτός . δοκέω οὖν αὐτός πρῶτος ἀποπειράω . χρόνος δέ αὐτός τις τρίβω , δοκέω ὁ ἐν τέλος πᾶς καί ὁ ἡγεμών ὁ στρατιά συνέρχομαι , πρεσβεία ὡς βασιλεύς ὁ πρέσβυς ἀποστέλλω ἐξαιτέω εἰρήνη · ὅς καί ὁ νέος βασιλεύς πυνθάνομαι , ἐπεί κατά γνώμη αὐτός εἰμί , πέμπω τις ὁ ὁ στρατιά Καλοχαιρέτης ὀνομάζω , ὁ γράμμα ἐγχειρίζω · ἐπεί διά γράμμα εἰμί ὁ πρέσβυς , αὐτός δέ μόνος διακομιστής τάξις ἐπέχω . δηλόω δέ ὁ γράμμα τοιοῦτος · « Ἀγαθός βασιλεύς , ἐγώ ἄνωθεν ἐκ πρόγονος εἰμί Ρωμαῖος , καί ὁ εὐπραγία ὁ Ῥωμαῖος οἰκεῖος νομίζω εὐδαιμονία , καί ὁ κακοπραγία ὡσαύτως ἐν ἴδιος τίθημι δυστυχία . ὅς δή ἕνεκα καί ὁ βασιλεύς ἐγώ σύ εὐνοέω ἀλλήλων , ἀλλά μή πολέμιος εἰμί , ποιέω περί πλεῖστος , ὅσπερ εἰμί ἀληθής ἐννοέω , ὡς σύ μέν φίλιος πρός ἀλλήλων διάκειμαι , καί ὁ ὁ ἀρχή αὐξάνω , ἢ , ὁ γε δύο , μή ἐλασσόω εἰκός · πολέμιος δέ ἀλλήλων εἰμί , οὖον μόνος ὑπό ὁ πρόσοικος βάρβαρος , ἀλλά καί ὑπό σύ αὐτός ὁ ὑμέτερος ἡγεμονία καταλύω . πρό χρόνος μέν οὖν τις ὁ διαφορά κινέω , καί ὁ νέος βασιλεύς ἐπιστρατεύω σύ , ἅμα τε μιμνήσκω εἰρήνη , καί ὁ σός ἔγγονος , ὥσπερ εἄν αὐτός εἰμί ὁ αἰτέω , καίτοι δοκέω ἐν ὁ πόλεμος πλεονεκτέω , προσδέχομαι ἄσμενος , καί διαλύω εὐθύς , ὥσπερ εἄν εἰμί μηδέ ὁ ἀρχή ὁ πόλεμος συνίστημι . ὅς δή ἐγώ τε καί ὁ σύ ὑπήκοος πᾶς ἡδονή αἴτιος καί εὐθυμία καθίστημι , εὐτυχία ὁ Ῥωμαῖος ἀρχή ὁ ἡμέρα ἐκεῖνος λογίζομαι . νυνί δέ ὁράω σύ ὁ μᾶλλον εἰμί Δίκαιος , εἰμί τίς καί προπετῶς παρά ὁ ἔγγονος ὁ σύ πράσσω οἷος νέος , ὁ πόλεμος καταστέλλω , ἐκ οὐδείς αἴτιος προφανής ὁ τε σπονδή λύω καί πολεμέω φανερῶς , ἀθυμέω τε , ὡς εἰκός , καί συμφορά ἀρχή ἡγέομαι ὁ λύσις ὁ σπονδή . ὅς δή ἕνεκα καί δέω σύ , βασιλεύς , πρός αὐτός ὁ ὁ Ὅρκος ἔφορος θεός , ὁ καί εἰμί εἰρήνη καί καλέω , ὁ πόλεμος κατατίθημι , καί μή περιοράω ὁ ὑπήκοος διά ὁ ὑμέτερος φιλονεικία ἀνήκεστος κακός περιπίπτω . εἰμί μέν οὖν πείθω ὁ ἡμέτερος λόγος ὁ εἰρήνη ἀντί ὁ πόλεμος μᾶλλον ἀσπάζομαι καί ὁ πρός ὁ ἔγγονος ὁ σός ὁμόνοια καί κοινωνία , καί αὐτός πρόθυμος παρέχω ἑαυτοῦ καί ὁ ψυχή αὐτός , εἰμί οἷος τε , ὑπέρ ὁ σύ τε καί ὁ ἔγγονος ὁ σός συμφέρω ῥᾳδίως προίημι . εἄν δέ , ὅς μή γίγνομαι , πονηρός τις βασκαίνω δαίμων , ὁ ἡμέτερος μέν ἀπωθέω πρεσβεία , ὁ δέ ἐνάγω πονηρός καί χαίρω ὁ κακός πρός ὁ πόλεμος πείθω , ὁ πᾶς ἐφοράω θεός καί ὁ πράσσω πᾶς ἐπάγω δίκη ὄμνυμι σύ , ὡς ἢ πίπτω μάχομαι πᾶς , ἢ ποιέω καταφανής ἔργον αὐτός , ὡς Δίκαιος εἰμί περί εἰρήνη πρεσβεύω εἰσακούω . τότε γάρ αὐτός πρεσβεύω πρός ἐγώ , ὅτε εἰμί μηδέ ὁ ἀρχή κινέω πρός ἐγώ ὁ πόλεμος ἀγαθός κρίνω . ἔτι δέ μήv μήτε οἴκοθεν αὐτός , μήτε παρά ἕτερος ἀκούω πείθω , ὡς ἢ δῶρον καί ὑπόσχεσις ἢ ἔκπληξις τε καί δειλία ἢ ἕτερος τις τρόπος ἢ περίνοια τις ἐγώ παρασπάω καί ὁ νέος βασιλεύς ἀφίστημι δύναμαι . αὐτός γάρ ἐγώ ἀρά ἔραμαι κατά ἑαυτοῦ ὁ παλαμναῖος , εἰμί μήv ἐμμένω ὁ ὄμνυμι ἄχρι θάνατος καί μή ἀφίστημι ὁ νέος βασιλεύς , ἢ ὁ οὗτος δράω ἐνέχω ὁ ἀρή . ὡς οὖν οὗτος γνώμη ἐγώ ἔχω , καί αὐτός σύ καί βούλομαι καί πράσσω ὁ δήω παρακαλέω καί μή ὁ μή εἰμί ὑπόνοια ἐξαπατάω πράσσω τίς ὁ ἐν ὕστερος μετάμελος παρέχω . » τοιοῦτος πρός βασιλεύς ὁ πρέσβυς ὁ ὁ σύγκλητος πᾶς καί ὁ ὁ στρατιά ἡγεμών ἔγγραφος διαπρεσβεύομαι , εἶτα καί ὑπογραφή οἰκεῖος ἵνα εἰμί πιστόν ἐπιβεβαιόω ὁ γράμμα , καί ἐγχειρίζω ὁ εἴρω Καλοχαιρέτη , πέμπω εἰς Βυζάντιον πρός βασιλεύς . ἀφικνέομαι πρός ὁ βασίλεια δέ αὐτός , θρόος ἀραρίσκω παρά πᾶς καί βοή συμμιγής , ὡς Παλαιολόγος ὁ ὁ βασιλεύς ἔγγονος οὖον γάρ ἀξιόω αὖθις αὐτός βασιλεύς καλέω , πρός βασιλεύς πέμπω πρεσβεία , συγγνώμη δήω τυγχάνω , ἀλλά οὐ εἄν τυγχάνω , εἰμί μή αὐτός ἑαυτοῦ ἀποδείκνυμι δεσμώτης , πρός ὁ πούς ῥίπτω βασιλεύς · οὗτος γάρ εἄν μόλις τυγχάνω . ὁ βασιλεύς δέ ὅστις εἰμί ὁ αἰτία πυνθάνομαι ὁ θόρυβος , ὁ μέν ἄτακτος καί κράζω ἐπιτάσσω σιγάω , ὁ δέ Καλοχαιρέτη μηνύω , ὡς ἀναγκαῖος τις περί ἀσχολέω , ἐπεί μή καιρός εἰμί συντυγχάνω αὐτός , ὁ ὁ ἔγγονος γράμμα ἀποστέλλω . ὁ δέ ἀποκρίνω , ἕτερος μηδείς εἄν ὁ γράμμα ἐγχειρίζω εἰμί μή αὐτός βασιλεύς · οὗτος γάρ εἰμί προστάσσω αὐτός .