joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen3.62
ξβʹ . Δοὺξ δὲ ὁ μέγας ἐπεὶ μάθοι καὶ ταύτην ἐσκαιωρημένην τὴν ἐπιβουλὴν εἰκῆ , ἐβουλεύετο μετὰ τῶν συνόντων , ὅ,τι δέοι πράττειν . Μονομάχος δὲ ὁ μέγας κονοσταῦλος , ἐπεὶ πρότερον περὶ εἰρήνης πολλὰ διαλεχθεὶς , ἔγνω μὴ καθ' ἡδονὴν τοὺς λόγους δουκὶ τῷ μεγάλῳ γεγενῆσθαι , περὶ εἰρήνης μὲν τὸ δεύτερον οὐδὲ ἐπεμνήσθη , συνεβούλευε δὲ , ἢ καθημένους ἐν Θεσσαλονίκῃ κρύφα διαλέγεσθαι καὶ διαφθείρειν τοὺς συνόντας βασιλεῖ , ἐφ' οἷς πολλοῦ τε χρόνου καὶ μεγάλων δεήσονται ἀναλωμάτων , ἢ εἰ ταῦτα δυσχερῆ διὰ τὴν ἔνδειαν τῶν χρημάτων , παρασκευασαμένους ἰέναι ἐπ' ἐκεῖνον , ὡς ἐν ταύτῃ τῇ μάχῃ περὶ τῶν ὅλων διαγωνισομένους πρὸς αὐτόν . ἐκεῖνον γὰρ εἰδέναι οὐκ ἂν ἀποστησόμενον τῆς μάχης , οὐδὲ ὑπομενοῦντα τειχῶν ἐντὸς πολιορκεῖσθαι , κἂν εἰδείη καὶ σαφέστατα ἐκείνην τὴν ἡμέραν μαχόμενος πεσεῖσθαι , μάλιστα ἐπαγγειλάμενον μετὰ τρίτην ἡμέραν ἐπὶ τὸ ἡμέτερον ἥξειν στρατόπεδον μαχούμενον . οἱ μὲν οὖν ἄλλοι πάντες συνεπεψηφίζοντο καὶ οὐδ' αὐτοί τι τούτων χωρὶς πράττειν ἔφασαν προσῆκον εἶναι . τῷ μεγάλῳ δὲ δουκὶ ἥ τε μάχη φοβερὰ ἐδόκει , καὶ τὸ διατρίβειν ἐν Θεσσαλονίκῃ χρόνον πολὺν διὰ τὸ τῶν ἀναλωμάτων , ὧν ἐδεῖτο , πλῆθος οὐκ ἀνεκτὸν , καὶ τὸ μηδὲν ὅλως δοκοῦντας ἄξιον λόγου πεπραχότας ἀναστρέφειν αἴσχιστον . ἐβούλετο δὲ μάλιστα τό,τε διακινδυνεύειν πρὸς βασιλέα παραιτεῖσθαι , καὶ πρόσχημά τι εὐδοξίας ἔχοντα ἐπανελθεῖν . Μονομάχος δὲ τῆς αὐτοῦ διανοίας καταστοχασάμενος καλῶς , ἤρετο , εἰ καὶ αὐτὸς αὐτοῖς βούλοιτο συνεῖναι καὶ στρατηγεῖν · τοῦ δὲ ἀπειπαμένου , « οὐκοῦν » ἔφασκεν « εἰ καὶ σοὶ συνδοκεῖ , τὴν στρατιὰν ἔχων αὐτὸς , ἐλευσόμεθα ἄχρι Βεῤῥοίας , καὶ μήτε στρατοπεδευσάμενοι ἐγγὺς , μήτε τῶν ἵππων ἀποβάντες , ἀλλὰ μικρὸν ἐνδιατρίψαντες , τάχιστα ἀναχωρήσομεν . οὕτω γὰρ τήν τε μάχην ἡμῖν ἐκκλίνειν περιέσται , οὐ γὰρ ἀρκέσει γε ὁ χρόνος τοῖς πολεμίοις παρασκευασαμένοις ἐπιέναι , τήν τε ἀδοξίαν ἀποτρίβεσθαι , τοῖς πολεμίοις ἐπελθοῦσι καὶ ποιήσασι τειχήρεις . » οὕτω μὲν οὖν ὁ Μονομάχος εἶπεν · ἀρίστη δὲ τῷ μεγάλῳ δουκὶ ἐφαίνετο ἡ γνώμη καὶ ἐπεψηφίζετο αὐτίκα καὶ ἐχειροτονεῖτο ὁ Μονομάχος ἐπὶ πᾶσι στρατηγός . ὃς τήν τε πεζὴν ἅμα καὶ τὴν ἱππικὴν Ρωμαίων ἔχων δύναμιν , ἐγγὺς τειχῶν ἐγένετο Βεῤῥοίας , ὅσον μὴ ἀπὸ τοῦ τείχους βάλλεσθαι . τὸ Περσικὸν δὲ διεσκέδαστο ἐπὶ λεηλασίαν καὶ ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ τὴν περὶ Βέῤῥοιαν ἅπασαν ἐπῆλθε γῆν καὶ τὰ μέγιστα ἐκάκωσεν . ἀνθρώπους τε γὰρ ἠνδραποδίσαντο καὶ ἀπέκτειναν πολλοὺς καὶ βοσκημάτων ἤλασαν ἀγέλας καὶ οἰκίας ἐνέπρησαν τὰς ἐπὶ τὰς κώμας καὶ τῶν ἄλλων , ὅσα προσήκει πολεμίους , οὐδενὸς ἠμέλουν . βασιλεὺς δὲ ἐκ Βεῤῥοίας πρὸς Μονομάχον πέμψας πρεσβευτὴν , πολλὴν αὐτῶν ἀγνωμοσύνην κατηγόρει , ὅτι τοσαύτην ἄγοντες Ρωμαίων στρατιὰν καὶ καθ' ἑαυτὴν δυναμένην ἀντιτάττεσθαι αὐτῷ , οἱ δ' ὥσπερ οὐκ ἐκείνης ἐξαρκούσης πρὸς τὸν πόλεμον , ἐπήγαγον αὐτῷ καὶ τοὺς βαρβάρους , ἵνα μᾶλλον τὰ Ρωμαίων διαφθείρωσιν . ἐκεῖνο μέντοι χρὴ σκοπεῖν , ὅπως μηδεμίαν αὐτῷ μέμψιν ὕστερον ἐπάγωσιν , ἂν τοῖς παρ' αὐτῶν ἠργμένοις τέλος ἐπιθήσειεν αὐτός . ἐπηγγέλλετό τε παρεσκευασμένος εἶναι πρὸς τὴν μάχην , ἢν μόνον ἡ προθεσμία ἥξει . ὁ δ' ἀπεκρίνατο , παρ' αὐτῷ εἶναι πράττειν , ὅσα ἂν δοκῇ λυσιτελεῖν , ὥσπερ δῆτα καὶ αὐτοὶ ποιοῦσιν . ἄχρι δὲ μέσης ἡμέρας ἐκεῖ περιμείνας , ἱστάμενος πρὸ τῶν τειχῶν , ἀναστρέψας ἤλαυνεν ὀπίσω τῆς ἡμέρας τὸ λοιπόν . νυκτὸς δὲ ἐπιγενομένης , ηὐλίσαντο , ἅμα προσδεχόμενοι καὶ τοὺς βαρβάρους , ἀναστρέφοντας ἀπὸ τῆς λείας . καὶ ἐς τὴν ὑστεραίαν τὸν ἐν Πύδνῃ πύργον εἷλον ἐξ ἐφόδου φρουρὰν ἐκ βασιλέως ἔχοντα . ἐν οἷς καὶ ἐκ τῶν βασιλέως οἰκετῶν ὁ Πεπαγωμένος ἦν Θεόδωρος , ὃν γυμνὸν καὶ τετραυματισμένον ὕπαιθρον δήσαντες ἐν μέσῳ θέρει , τοῦ μεγάλου δουκὸς οὕτω προστεταχότος , ἐπεὶ ὑπὸ τοῦ ἄγαν ἐκτηκόμενος φλογμοῦ ὕδωρ ᾔτει δίψει κατεχόμενος ἀσχέτῳ , ὁ μέγας δοὺξ ἐκέλευε διδόναι , εἰ τὸν δεσπότην ἐπὶ πάντων ἀτιμάσειεν . ὁ δ' εἵλετο μᾶλλον ἀποθνήσκειν , ἢ παροινεῖν εἰς βασιλέα . Μονομάχος δὲ ἐπανήκων , ἄλλα τε ἐπήγγελλε μεγάλῳ δουκὶ , καὶ ὡς Καντακουζηνὸς αὐτῷ πρὸ τῶν τειχῶν Βεῤῥοίας ἱσταμένῳ πέμψειε μηνύσας , ὀνειδίζων ἄλλα τε καὶ ὅτι Πέρσας ἀγάγοιμεν συμμάχους ἐπ' αὐτόν · ἠπείλησέ τε τέλος αὐτὸς ἐπιθήσειν τοῖς ἠργμένοις ὑφ' ἡμῶν . ἃ σκέπτεσθαι προσῆκον · οὐ μάτην γὰρ αὐτῷ ᾐνίχθαι τὰ τοιαῦτα · σκεπτομένοις δὲ οὐδὲν ἕτερον ἐκ τῶν λόγων ἀνεφαίνετο , ἢ ὡς βούλοιτο καὶ αὐτὸς ἐπὶ συμμαχίᾳ Ἀμοὺρ τὸν φίλον καλεῖν καὶ διὰ τοῦτο τὰ τοιαῦτα προειπεῖν , ἵν' ὕστερον ἔχῃ δήπου καταφυγὴν , εἴ τις αἰτιῷτο τῆς ἐπὶ τοὺς ὁμοφύλους τῶν βαρβάρων ἐπαγωγῆς , ὡς αὐτῶν προτέρων τούτοις ἐπ' ἐκείνων χρησαμένων . οὗ δὴ ἕνεκα ἐδόκει δεῖν τριήρεις πέμψαντας τὴν θάλασσαν φρουρεῖν παραπλεούσας , ἀπέστησαν γὰρ καὶ οἱ ἐν Πλαταμῶνι βασιλέως , δείσαντες μὴ ὑπὸ μεγάλου δουκὸς ἁλῶσι στόλῳ ἐπελθόντος , ἵνα μὴ ἐξῇ Καντακουζηνῷ πρεσβείαν πέμπειν πρὸς Ἀμούρ . καὶ ἐτελεῖτο κατὰ τὰ βεβουλευμένα .
Lemmas: ξβʹ . δούξ δέ ὁ μέγας ἐπεί μανθάνω καί οὗτος σκαιωρέω ὁ ἐπιβουλή εἰκῇ , βουλεύω μετά ὁ σύνειμι , ὅστις δήω πράσσω . Μονομάχος δέ ὁ μέγας κονοσταῦλος , ἐπεί πρότερος περί εἰρήνη πολύς διαλέγω , γιγνώσκω μή κατά ἡδονά ὁ λόγος δούξ ὁ μέγας γίγνομαι , περί εἰρήνη μέν ὁ δύο οὐδέ ἐπιμιμνήσκομαι , συμβουλεύω δέ , ἢ κάθημαι ἐν Θεσσαλονίκη κρύφα διαλέγω καί διαφθείρω ὁ σύνειμι βασιλεύς , ἐπί ὅς πολύς τε χρόνος καί μέγας δήω ἀνάλωμα , ἢ εἰμί οὗτος δυσχερής διά ὁ ἔνδεια ὁ χρῆμα , παρασκευάζω εἶμι ἐπί ἐκεῖνος , ὡς ἐν οὗτος ὁ μάχομαι περί ὁ ὅλος διαγωνίζομαι πρός αὐτός . ἐκεῖνος γάρ οἶδα οὐ εἄν ἀφίστημι ὁ μάχη , οὐδέ ὑπομένω τεῖχος ἐντός πολιορκέω , κἀν οἶδα καί σαφής ἐκεῖνος ὁ ἡμέρα μάχομαι πίπτω , μάλιστα ἐπαγγέλλω μετά τρίτος ἡμέρα ἐπί ὁ ἡμέτερος ἥκω στρατόπεδον μάχομαι . ὁ μέν οὖν ἄλλος πᾶς συνεπιψηφίζω καί οὐδέ αὐτός τίς οὗτος Χωρὶς πράσσω φημί προσήκω εἰμί . ὁ μέγας δέ δούξ ὅς τε μάχη φοβερός δοκέω , καί ὁ διατρίβω ἐν Θεσσαλονίκη χρόνος πολύς διά ὁ ὁ ἀνάλωμα , ὅς δήω , πλῆθος οὐ ἀνεκτός , καί ὁ μηδείς ὅλως δοκέω ἄξιος λόγος πράσσω ἀναστρέφω αἰσχρός . βούλομαι δέ μάλιστα ἔρχομαι διακινδυνεύω πρός βασιλεύς παραιτέομαι , καί πρόσχημα τίς εὐδοξία ἔχω ἐπανέρχομαι . Μονομάχος δέ ὁ αὐτός διάνοια καταστοχάζομαι καλῶς , ἔρομαι , εἰμί καί αὐτός αὐτός βούλομαι συνίημι καί στρατηγέω · ὁ δέ ἀπολέγω , « οὐκοῦν » φάσκω « εἰμί καί σύ συνδοκέω , ὁ στρατία ἔχω αὐτός , ἔρχομαι ἄχρι Βερροίας , καί μήτε στρατοπεδεύω ἐγγύς , μήτε ὁ ἵππος ἀποβαίνω , ἀλλά μικρός ἐνδιατρίβω , ταχύς ἀναχωρέω . οὗτος γάρ ὁ τε μάχη ἐγώ ἐκκλίνω περίειμι , οὖον γάρ ἀρκέω γε ὁ χρόνος ὁ πολέμιος παρασκευάζω ἔπειμι , ὁ τε ἀδοξία ἀποτρίβω , ὁ πολέμιος ἐπέρχομαι καί ποιέω τειχήρης . » οὗτος μέν οὖν ὁ Μονομάχος εἶπον · ἀγαθός δέ ὁ μέγας δούξ φαίνω ὁ γνώμη καί ἐπιψηφίζω αὐτίκα καί χειροτονέω ὁ Μονομάχος ἐπί πᾶς στρατηγός . ὅς ὁ τε πεζός ἅμα καί ὁ ἱππικός Ῥωμαῖος ἔχω δύναμις , ἐγγύς τεῖχος γίγνομαι Βερροίας , ὅσος μή ἀπό ὁ τεῖχος βάλλω . ὁ Περσικός δέ διασκεδάννυμι ἐπί λεηλασία καί ἐν ἡμέρα εἷς ὁ περί Βέροια ἅπας ἐπέρχομαι γῆ καί ὁ μέγας κακόω . ἄνθρωπος τε γάρ ἀνδραποδίζω καί ἀποκτείνω πολύς καί βόσκημα ἐλαύνω ἀγέλη καί οἰκίον ἐμπίμπρημι ὁ ἐπί ὁ κώμη καί ὁ ἄλλος , ὅσος προσήκω πολέμιος , οὐδείς ἀμελέω . βασιλεύς δέ ἐκ Βερροίας πρός Μονομάχος πέμπω πρεσβευτής , πολύς αὐτός ἀγνωμοσύνη κατηγορέω , ὅτι τοσοῦτος ἄγω Ῥωμαῖος στρατία καί κατά ἑαυτοῦ δύναμαι ἀντιτάσσω αὐτός , ὁ δέ ὥσπερ οὐ ἐκεῖνος ἐξαρκέω πρός ὁ πόλεμος , ἐπάγω αὐτός καί ὁ βάρβαρος , ἵνα μᾶλλον ὁ Ῥωμαῖος διαφθείρω . ἐκεῖνος μέντοι χρή σκοπέω , ὅπως μηδείς αὐτός μέμψις ὕστερος ἐπάγω , εἄν ὁ παρά αὐτός ἄρχω τέλος πείθω αὐτός . ἐπαγγέλλω τε παρασκευάζω εἰμί πρός ὁ μάχη , εἄν μόνος ὁ προθεσμία ἥκω . ὁ δέ ἀποκρίνω , παρά αὐτός εἰμί πράσσω , ὅσος εἄν δοκέω λυσιτελέω , ὥσπερ δῆτα καί αὐτός ποιέω . ἄχρι δέ μέσος ἡμέρα ἐκεῖ περιμένω , ἵστημι πρό ὁ τεῖχος , ἀναστρέφω ἐλαύνω ὀπίσω ὁ ἡμέρα ὁ λοιπός . νύξ δέ ἐπιγίγνομαι , αὐλίζομαι , ἅμα προσδέχομαι καί ὁ βάρβαρος , ἀναστρέφω ἀπό ὁ λεῖος . καί εἰς ὁ ὑστεραῖος ὁ ἐν Πύδνα πύργος αἱρέω ἐκ ἔφοδος φρουρά ἐκ βασιλεύς ἔχω . ἐν ὅς καί ἐκ ὁ βασιλεύς οἰκέτης ὁ Πεπαγωμένος εἰμί Θεόδωρος , ὅς γυμνός καί τραυματίζω ὕπαιθρος δήω ἐν μέσος θέρος , ὁ μέγας δούξ οὗτος προστάσσω , ἐπεί ὑπό ὁ ἄγαν ἐκτήκω φλογμός ὕδωρ αἰτέω διψάω κατέχω ἄσχετος , ὁ μέγας δούξ κελεύω δίδωμι , εἰμί ὁ δεσπότης ἐπί πᾶς ἀτιμάζω . ὁ δέ αἱρέω μᾶλλον ἀποθνήσκω , ἢ παροινέω εἰς βασιλεύς . Μονομάχος δέ ἐπανήκω , ἄλλος τε ἐπαγγέλλω μέγας δούξ , καί ὡς Καντακουζηνός αὐτός πρό ὁ τεῖχος Βερροίας ἵστημι πέμπω μηνύω , ὀνειδίζω ἄλλος τε καί ὅτι Πέρσης ἄγω σύμμαχος ἐπί αὐτός · ἀπειλέω τε τέλος αὐτός ἐπιτίθημι ὁ ἄρχω ὑπό ἐγώ . ὁ σκέπτομαι προσήκω · οὖον μάτην γάρ αὐτός αἰνίσσομαι ὁ τοιοῦτος · σκοπέω δέ οὐδείς ἕτερος ἐκ ὁ λόγος ἀναφαίνω , ἢ ὡς βούλομαι καί αὐτός ἐπί συμμαχία Ἀμοὺρ ὁ φίλος καλέω καί διά οὗτος ὁ τοιοῦτος προεῖπον , ἵνα ὕστερος ἔχω δήπου καταφυγή , εἰμί τις αἰτιάομαι ὁ ἐπί ὁ ὁμόφυλος ὁ βάρβαρος ἐπαγωγή , ὡς αὐτός πρότερος οὗτος ἐπί ἐκεῖνος χράω . ὅς δή ἕνεκα δοκέω δήω τριήρης πέμπω ὁ θάλασσα φρουρέω παραπλέω , ἀφίστημι γάρ καί ὁ ἐν Πλαταμών βασιλεύς , δείδω μή ὑπό μέγας δούξ ἁλίσκομαι στόλος ἐπέρχομαι , ἵνα μή ἔξεστι Καντακουζηνός πρεσβεία πέμπω πρός Ἀμούρ . καί τελέω κατά ὁ βουλεύω .