joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen3.49
μθʹ . Μετὰ δὲ τοῦτο τὴν στρατιὰν παραλαβὼν ἤδη παρεσκευασμένην περὶ θέρους ἐκβολὰς ἅμα καὶ Κράλη μετὰ γυναικὸς παρεπομένου ἄχρι τῆς Ρωμαίων ὅρων ἡγεμονίας , ἐκεῖνοι μὲν οὖν ἀνεχώρουν συνταξάμενοι · βασιλεὺς δὲ τὴν τεταγμένην ἔχων στρατιὰν , ἐστρατοπέδευσεν ἐν Φεραῖς καὶ διήγαγεν ἐπὶ τρισὶν ἡμέραις διαλεγόμενος Φεραίοις περὶ τοῦ προσχωρεῖν αὐτῷ . Συργὴς γὰρ μετὰ τὴν ἐπάνοδον τὴν ἐκ Γυναικοκάστρου Φεραῖς ὀλίγον ἐνδιατρίψας , ἦλθε πρὸς Βυζάντιον , κἀκεῖθεν εἰς Ἀρμενίαν ἀπεχώρησεν , Ἀρμενίων ἐπὶ τὸ σφίσιν ἄρχειν αὐτὸν προσκαλεσαμένων , ἐκ πατρῴου προσηκούσης αὐτῷ κλήρου τῆς ἀρχῆς . Φεραῖοι δὲ οὐδὲν μᾶλλον ἢ πρότερον ἦσαν βασιλεῖ τῷ Καντακουζηνῷ παρεσκευασμένοι πολεμεῖν , καὶ τοὺς προσιόντας ἐπὶ τῷ διαλέγεσθαι λίθοις ἔβαλλον καὶ βέλεσιν ἀπὸ τῶν τειχῶν . ὅθεν καὶ ἡ στρατιὰ ὡς πολεμίων ἀδεῶς τὴν χώραν διεπόρθουν . ἐν ᾧ δὲ ταῦτα ἐτελεῖτο , Βράκτος τῶν ἡγεμόνων τῆς στρατιᾶς ὁ διαφορώτατος ἐνόσησε καὶ διεκαρτέρησεν ἐκεῖ ἡ στρατιὰ ἐστρατοπεδευμένη μίαν ἡμέραν ἐπὶ δέκα . ἐπεὶ δ' ἐκεῖνος ῥᾴων ἦν , Λίβερος κατείχετο τῇ νόσῳ καὶ ἔδει τοσοῦτον χρόνον περιμένειν ἢ καὶ πλείω . ῥαΐσαντος δὲ ἐκείνου , οἱ λοιποὶ ἐνόσουν τῶν ἀρχόντων καὶ ἡ στρατιὰ σύμπασα σχεδόν . μέλιτος γὰρ ἐμφορούμενοι καὶ κρεῶν , ὧν ἡ χώρα μάλιστα εὐπόρει , εἶτα ἀποθλίβοντες καὶ σταφυλὰς καὶ τοῦ ἀποῤῥέοντος αὐτίκα ἐμφορούμενοι , εἰς πυρετοὺς ἐνέπιπτον καὶ φθόας , ἔπειτα ἀπέθνησκον κατεργαζόμενοι ὑπὸ τῆς νόσου . καὶ τῶν τε μάλιστα ἐν λόγῳ ἐτεθνήκεσαν οὐκ ὀλίγοι , καὶ τῆς στρατιᾶς ὑπὲρ πεντακοσίους καὶ χιλίους · Ρωμαίων δὲ τῶν βασιλεῖ συνόντων οὐδὲ εἷς , οὔτε μὴν ἐνόσησεν . Ἀπόκαυκος δὲ ὁ μέγας δοὺξ ἐπεὶ ἐπύθετο τὸν Καντακουζηνὸν βασιλέα στρατιὰν ἔχοντα ἐκ Τριβαλῶν περὶ Φερὰς ἐστρατοπεδευμένον εἶναι καὶ μέλλοντα εἰς Διδυμότειχον ἐπανήκειν , κατὰ τάχος ἔπεμπε τριήρεις εἰς Χριστούπολιν , ἅμα δὲ καὶ στρατιὰν ἐκ τῆς ἠπείρου , ὡς τὸ ἐκεῖσε τείχισμα φυλάξοντας καὶ κωλύσοντας διαβαίνειν τὴν στρατιάν . ἦν γὰρ ὁ τόπος ἐπιτηδείως ἔχων εἰς φυλακὴν τὴν ἐκ τῶν ὁπλιτῶν , οὐ διὰ τὸν ἐπιτειχισμὸν μόνον , ἀλλ' ὅτι καὶ κρημνώδης ὢν δύσκολον τοῖς ἱππεῦσι παρείχετο τὴν δίοδον , μάλιστα εἰ καὶ ὑπό τινων κωλύοιντο . οἱ Τριβαλοὶ δὲ μάλιστα μὲν διὰ τὴν νόσον καὶ τὸ πολλοὺς ἀποθνήσκειν καθ' ἡμέραν , οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ διὰ τὸ πυθέσθαι τὸ τείχισμα ὑπὸ Ρωμαίων κατεχόμενον , ἀναστρέφειν ἔγνωσαν ἐκ τῶν Φερῶν πρὸς τὴν οἰκείαν . βασιλεὺς δὲ , ἐπεὶ βιάζεσθαι οὐκ ἐνῆν οὕτω πάσχοντας κακῶς ὑπὸ τῆς νόσου , τοὺς ἐν τέλει πάντας καὶ ἡγεμόνας συναγαγὼν , παρῄνει μὴ ἀθυμεῖν , μηδὲ τὴν ἀποτυχίαν ταύτην ὥς τι τῶν δεινῶν λογίζεσθαι , ἀλλ' ἐκεῖνο ἐνθυμουμένους , ὡς πάντα μὲν θεοῦ προνοίᾳ διοικεῖται · ἀδύνατον δέ τι τῶν μὴ δεόντων ὑπ' ἐκείνου πράττεσθαι , πάντα στέργειν , ὡς μάλιστα λυσιτελῶς ἡμῖν πραττόμενα παρὰ θεοῦ . καὶ τὸ νῦν μὲν ἔχον , ἐπανελευσόμεθα πρὸς τὴν οἰκείαν , ὀλίγῳ δὲ ὕστερον πάλιν παρασκευασάμενοι , ἐλευσόμεθα εἰς Διδυμότειχον , ἂν φίλον ᾖ θεῷ . οἱ μὲν οὖν Τριβαλοὶ πολλὰς χάριτας ὡμολόγουν βασιλεῖ πρὸς τὴν παραίνεσιν . καὶ γάρ τοι μάλιστα χαίροντες πρὸς τὴν ἐπάνοδον , ὅμως μὴ προσκρούειν βασιλεῖ ἐβούλοντο , δοκοῦντες ἄκοντος ἀναχωρεῖν . Ρωμαῖοι δὲ ἐν δεινῷ ἐτίθεντο καὶ οὐδὲν ἐνόμιζον ἀπεοικέναι τὴν ὁδὸν ἐκείνην , ἢ εἰ πρὸς Ἀχέροντα βαδίζειν ἠναγκάζοντο , καὶ δεινῶς ἐθορυβοῦντο καὶ ἐστασίαζον , πρὸς τοὺς ἐν Χριστουπόλει βουλόμενοι ἀποχωρεῖν . ὁρῶν δὲ ὁ βασιλεὺς τὴν διχόνοιαν αὐτῶν καὶ τὴν μελετωμένην ἀποστασίαν , περιστησάμενος ἑαυτῷ καὶ ὑπομνήσας , ὡς οὐκ ἰδίας πλεονεξίας ἢ τιμῆς ἐπιθυμίας , ἀλλ' αὐτῶν ἕνεκα δεομένων , μὴ περιιδεῖν διαφθαρέντας καὶ δουλωθέντας Ἀποκαύκῳ τῷ παρακοιμωμένῳ , τὸν ἀγῶνα ὑπελθεῖν · ἔπειτα καὶ ὧν ἐν ἀρχῇ τοῦ πολέμου μάλιστα διαλεχθείη πρὸς αὐτοὺς , ὡς οὔτε δίκαιον , οὔτε ἄλλως εὐσεβὲς , νῦν μὲν πάντας πρὸς τὸ βασιλέα γίνεσθαι παρακαλεῖν καὶ μίαν ταύτην ὁδὸν σωτηρίας συνορᾷν , ὕστερον δὲ , ἂν μὴ κατὰ γνώμην τὰ πράγματα ἐκβαίνῃ , καταλείποντας αὐτὸν ἐν τοῖς κινδύνοις ἕκαστον ἀναχωρεῖν , ὅποι ἂν δοκῇ συμφέρειν · αὖθις παρῄνει μὴ μικροψυχεῖν , μηδ' ἀπαγορεύειν πρὸς τοὺς πόνους καὶ τοὺς κινδύνους , ἀλλ' ἀνδράσιν πρέπουσαν γενναίοις ἐπιδεικνυμένους εὐψυχίαν τε καὶ τόλμαν , καρτερεῖν ἐν τοῖς δεινοῖς . οὐδὲ γάρ τι τῶν μεγάλων καὶ ἐπαινουμένων ἄνευ πόνων ἄν ποτέ τινι κατορθωθείη . εἰ δ' ἥττηνται παντάπασιν ἐν τοῖς δεινοῖς καὶ ἀντέχειν πρὸς αὐτὰ οὐκέτι οἷοί τε εἰσὶν , ἀλλὰ τῶν προτέρων ἐπιλελησμένοι λοιδοριῶν καὶ μέμψεων , αἷς τοὺς ἐκ Γυναικοκάστρου ἀποστάντας ἔβαλλον , πρὸς τὰ ἴσα ὥρμηνται καὶ αὐτοὶ νυνὶ , πρῶτα μὲν μέμφεσθαι καὶ αὐτοῖς δικαίως , ὡς τὰ ὑπεσχημένα παραβαίνουσι καὶ φαινομένοις κακοῖς περὶ αὐτὸν , ἡνίκα μάλιστα ἔδει συνόντας ὠφελεῖν . ἔπειτα οὐ κατασχήσειν ἄκοντας . οὐδὲ γὰρ οὐδ' ἐξαρχῆς αὐτῷ τι πρὸς ἀνάγκην τινὶ εἰργάσθαι , ἀλλ' αὐτὸς μᾶλλον καὶ ἃ μὴ κατὰ γνώμην ἦν πρὸς ἀνάγκην πράττειν ἤγετο . ἀλλ' οἷς μὲν ἡδὺ τοὺς μετ' αὐτοῦ πόνους καὶ κινδύνους καὶ θάνατον , εἰ δέοι , τῶν παρὰ τοῖς πολεμίοις δοκούντων ἀγαθῶν ἀλλάττεσθαι , ἰέναι πρὸς αὐτὸν , ἵν' εἰδείη καὶ αὐτὸς , τίσι τὰς ἀμοιβὰς τῶν πόνων ἀξίας , καιροῦ καλοῦντος καὶ θεοῦ συναιρομένου , ἀποδοίη · τοὺς δ' αὐτῷ μὴ συγκινδυνεύειν αἱρουμένους ἀποχωρεῖν . αὐτίκα τε εἰς δύο διῃροῦντο . καὶ οἱ πλείους μὲν προσκυνήσαντες βασιλέα ἀπεχώρουν · ὑπὲρ πεντακοσίους δὲ συγκινδυνεύειν εἵλοντο , οἷς καὶ πολλὴν ὁμολογήσας χάριν τῆς εἰς αὐτὸν εὐνοίας καὶ πίστεως ἀδόλου , ἀνέστρεφε μετὰ τῆς ἄλλης στρατιᾶς . τῶν δὲ ἀφεστηκότων οἱ πλείους μὲν ὁμολογίας χωρὶς προσεχώρησαν τοῖς ἐν Χριστουπόλει στρατηγοῖς καὶ προσεδέχθησαν ἀσμένως παρ' αὐτῶν · ὅσοι δὲ μάλιστα ἐν λόγῳ ἦσαν , πέμψαντες ᾐτοῦντο πίστεις παρὰ τῶν ἀρχόντων . οἱ δὲ ὤμνυον μὲν , γνώμην δὲ εἶχον , ὡς καὶ μετὰ τοὺς ὅρκους εἰς πεῖραν ἄξοντες πλείστων ἀλγεινῶν . ὧν εἴτε αὐτοὶ αἰσθόμενοι τῆς ἀπάτης ἐκ τῶν λόγων , εἴτε καὶ παρά του τῶν συνόντων μηνυθείσης , τὸν κίνδυνον διαδράντες αὖθις πρὸς βασιλέα ἐπανῆκον . βασιλεὺς δὲ αὐτοῖς τὸ ἄστατον τῆς γνώμης καὶ μικρόψυχον ὀνειδίσας , αὖθις ἐφῆκεν αὐτῷ συνδιατρίβειν .
Lemmas: μθʹ . μετά δέ οὗτος ὁ στρατία παραλαμβάνω ἤδη παρασκευάζω περί θέρος ἐκβολή ἅμα καί Κράλη μετά γυνή παρέπομαι ἄχρι ὁ Ῥωμαῖος ὁράω ἡγεμονία , ἐκεῖνος μέν οὖν ἀναχωρέω συντάσσω · βασιλεύς δέ ὁ τάσσω ἔχω στρατία , στρατοπεδεύω ἐν Φεραί καί διάγω ἐπί τρεῖς ἡμέρα διαλέγω φεραῖος περί ὁ προσχωρέω αὐτός . Συργής γάρ μετά ὁ ἐπάνοδος ὁ ἐκ γυναικοκαστρον Φεραί ὀλίγος ἐνδιατρίβω , ἔρχομαι πρός Βυζάντιον , ἐκεῖθεν εἰς Ἀρμένιος ἀποχωρέω , Ἀρμένιος ἐπί ὁ σφεῖς ἄρχω αὐτός προσκαλέω , ἐκ πατρῷος προσήκω αὐτός κλῆρος ὁ ἀρχή . φεραῖος δέ οὐδείς μᾶλλον ἢ πρότερος εἰμί βασιλεύς ὁ Καντακουζηνός παρασκευάζω πολεμέω , καί ὁ πρόσειμι ἐπί ὁ διαλέγω λίθος βάλλω καί βέλος ἀπό ὁ τεῖχος . ὅθεν καί ὁ στρατία ὡς πολέμιος ἀδεῶς ὁ χώρα διαπορθέω . ἐν ὅς δέ οὗτος τελέω , Βράκτος ὁ ἡγεμών ὁ στρατιά ὁ διάφορος νοσέω καί διακαρτερέω ἐκεῖ ὁ στρατία στρατοπεδεύω εἷς ἡμέρα ἐπί δέκα . ἐπεί δέ ἐκεῖνος ῥᾴδιος εἰμί , λίβερος κατέχω ὁ νόσος καί ἐσθίω τοσοῦτος χρόνος περιμένω ἢ καί πλείων . ῥαίω δέ ἐκεῖνος , ὁ λοιπός νοσέω ὁ ἄρχω καί ὁ στρατία σύμπας σχεδόν . μέλι γάρ ἐμφορέω καί κρέας , ὅς ὁ χώρα μάλιστα εὐπορέω , εἶτα ἀποθλίβω καί σταφυλή καί ὁ απορρέων αὐτίκα ἐμφορέω , εἰς πυρετός ἐμπίπτω καί φθόη , ἔπειτα ἀποθνήσκω κατεργάζομαι ὑπό ὁ νόσος . καί ὁ τε μάλιστα ἐν λόγος θνῄσκω οὐ ὀλίγος , καί ὁ στρατιά ὑπέρ πεντακόσιοι καί χίλιοι · Ῥωμαῖος δέ ὁ βασιλεύς σύνειμι οὐδέ εἷς , οὔτε μήv νοσέω . Απόκαυκος δέ ὁ μέγας δούξ ἐπεί πυνθάνομαι ὁ Καντακουζηνός βασιλεύς στρατία ἔχω ἐκ Τριβαλός περί Φεραί στρατοπεδεύω εἰμί καί μέλλω εἰς Διδυμότειχο ἐπανήκω , κατά τάχος πέμπω τριήρης εἰς Χριστόπολις , ἅμα δέ καί στρατία ἐκ ὁ ἤπειρος , ὡς ὁ ἐκεῖσε τείχισμα φυλάσσω καί κωλύω διαβαίνω ὁ στρατιά . εἰμί γάρ ὁ τόπος ἐπιτηδείως ἔχω εἰς φυλακή ὁ ἐκ ὁ ὁπλίτης , οὖον διά ὁ ἐπιτειχισμός μόνος , ἀλλά ὅτι καί κρημνώδης εἰμί δύσκολος ὁ ἱππεύς παρέχω ὁ δίοδος , μάλιστα εἰμί καί ὑπό τίνω κωλύω . ὁ Τριβαλός δέ μάλιστα μέν διά ὁ νόσος καί ὁ πολύς ἀποθνήσκω κατά ἡμέρα , οὐ ἥκιστος δέ καί διά ὁ πυνθάνομαι ὁ τείχισμα ὑπό Ῥωμαῖος κατέχω , ἀναστρέφω γιγνώσκω ἐκ ὁ Φεραί πρός ὁ οἰκεῖος . βασιλεύς δέ , ἐπεί βιάζομαι οὐ ἐν-εἰμί οὗτος πάσχω κακῶς ὑπό ὁ νόσος , ὁ ἐν τέλος πᾶς καί ἡγεμών συνάγω , παραινέω μή ἀθυμέω , μηδέ ὁ ἀποτυχία οὗτος ὅς τίς ὁ δεινός λογίζομαι , ἀλλά ἐκεῖνος ἐνθυμέομαι , ὡς πᾶς μέν θεός πρόνοια διοικέω · ἀδύνατος δέ τίς ὁ μή δήω ὑπό ἐκεῖνος πράσσω , πᾶς στέργω , ὡς μάλιστα λυσιτελής ἐγώ πράσσω παρά θεός . καί ὁ νῦν μέν ἔχω , ἐπανέρχομαι πρός ὁ οἰκεῖος , ὀλίγος δέ ὕστερος πάλιν παρασκευάζω , ἔρχομαι εἰς Διδυμότειχο , εἄν φίλος εἰμί θεός . ὁ μέν οὖν Τριβαλός πολύς χάρις ὁμολογέω βασιλεύς πρός ὁ παραίνεσις . καί γάρ ὅς μάλιστα χαίρω πρός ὁ ἐπάνοδος , ὅμως μή προσκρούω βασιλεύς βούλομαι , δοκέω ἄκων ἀναχωρέω . Ρωμαῖος δέ ἐν δεινός τίθημι καί οὐδείς νομίζω ἀπεοικώς ὁ ὁδός ἐκεῖνος , ἢ εἰμί πρός Ἀχέρων βαδίζω ἀναγκάζω , καί δεινῶς θορυβέω καί στασιάζω , πρός ὁ ἐν χριστουπολις βούλομαι ἀποχωρέω . ὁράω δέ ὁ βασιλεύς ὁ διχόνοια αὐτός καί ὁ μελετάω ἀποστασία , περιίστημι ἑαυτοῦ καί ὑπομιμνῄσκω , ὡς οὐ ἴδιος πλεονεξία ἢ τιμή ἐπιθυμία , ἀλλά αὐτός ἕνεκα δήω , μή περιοράω διαφθείρω καί δουλόω Ἀπόκαυκος ὁ παρακοιμώμενος , ὁ ἀγών ὑπέρχομαι · ἔπειτα καί ὅς ἐν ἀρχή ὁ πόλεμος μάλιστα διαλέγω πρός αὐτός , ὡς οὔτε Δίκαιος , οὔτε ἄλλως εὐσεβής , νῦν μέν πᾶς πρός ὁ βασιλεύς γίγνομαι παρακαλέω καί εἷς οὗτος ὁδός σωτηρία συνοράω , ὕστερος δέ , εἄν μή κατά γνώμη ὁ πρᾶγμα ἐκβαίνω , καταλείπω αὐτός ἐν ὁ κίνδυνος ἕκαστος ἀναχωρέω , ὅποι εἄν δοκέω συμφέρω · αὖθις παραινέω μή μικροψυχέω , μηδέ ἀπαγορεύω πρός ὁ πόνος καί ὁ κίνδυνος , ἀλλά ἀνήρ πρέπω γενναῖος ἐπιδείκνυμι εὐψυχία τε καί τόλμα , καρτερέω ἐν ὁ δεινός . οὐδέ γάρ τίς ὁ μέγας καί ἐπαινέω ἄνευ πόνος ἄν ποτός τις κατορθόω . εἰμί δέ ἡσσάομαι παντάπασι ἐν ὁ δεινός καί ἀντέχω πρός αὐτός οὐκέτι οἷος τε εἰμί , ἀλλά ὁ πρότερος ἐπιλανθάνω λοιδορία καί μέμψις , ὅς ὁ ἐκ γυναικοκαστρον ἀφίστημι βάλλω , πρός ὁ ἴσος ὁρμάω καί αὐτός νυνί , πρῶτος μέν μέμφομαι καί αὐτός δικαίως , ὡς ὁ ὑπισχνέομαι παραβαίνω καί φαίνω κακός περί αὐτός , ἡνίκα μάλιστα ἐσθίω σύνειμι ὠφελέω . ἔπειτα οὖον κατέχω ἄκων . οὐδέ γάρ οὐδέ ἐξαρχῆς αὐτός τίς πρός ἀνάγκη τις ἐργάζομαι , ἀλλά αὐτός μᾶλλον καί ὁ μή κατά γνώμη εἰμί πρός ἀνάγκη πράσσω ἄγω . ἀλλά ὅς μέν ἡδύς ὁ μετά αὐτός πόνος καί κίνδυνος καί θάνατος , εἰμί δήω , ὁ παρά ὁ πολέμιος δοκέω ἀγαθός ἀλλάσσω , εἶμι πρός αὐτός , ἵνα οἶδα καί αὐτός , τίσις ὁ ἀμοιβή ὁ πόνος ἄξιος , καιρός καλέω καί θεός συναίρω , ἀποδίδωμι · ὁ δέ αὐτός μή συγκινδυνεύω αἱρέω ἀποχωρέω . αὐτίκα τε εἰς δύο διαιρέω . καί ὁ πλείων μέν προσκυνέω βασιλεύς ἀποχωρέω · ὑπέρ πεντακόσιοι δέ συγκινδυνεύω αἱρέω , ὅς καί πολύς ὁμολογέω χάρις ὁ εἰς αὐτός εὔνοια καί πίστις ἄδολος , ἀναστρέφω μετά ὁ ἄλλος στρατιά . ὁ δέ ἀφίστημι ὁ πλείων μέν ὁμολογία Χωρὶς προσχωρέω ὁ ἐν χριστουπολις στρατηγός καί προσδέχομαι ἄσμενος παρά αὐτός · ὅσος δέ μάλιστα ἐν λόγος εἰμί , πέμπω αἰτέω πίστις παρά ὁ ἄρχω . ὁ δέ ὄμνυμι μέν , γνώμη δέ ἔχω , ὡς καί μετά ὁ Ὅρκος εἰς πείρω ἄγω πλεῖστος ἀλγεινός . ὅς εἴτε αὐτός αἰσθάνομαι ὁ ἀπάτη ἐκ ὁ λόγος , εἴτε καί παρά ὁ ὁ σύνειμι μηνύω , ὁ κίνδυνος διαδιδράσκω αὖθις πρός βασιλεύς ἐπανήκω . βασιλεύς δέ αὐτός ὁ ἄστατος ὁ γνώμη καί μικρόψυχος ὀνειδίζω , αὖθις ἐφίημι αὐτός συνδιατρίβω .