joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen3.100
ρʹ . Οἱ μὲν οὖν πρέσβεις καὶ οἱ ἄλλοι οἱ παρόντες τοὺς βασιλέως λόγους καὶ τὴν ἀξίωσιν ἀκούοντες , ὀλίγου δεῖν καὶ ἠπίστουν διὰ τὴν ὑπερβολήν . τὸ γὰρ τοσαῦτα πρότερον ὑπὸ τῶν πολεμούντων ὑπομείναντα καὶ μυριάκις ἐν ἀκμῇ κινδύνου καταστάντα , ἔπειτα κρατήσαντα τοῖς ὅπλοις καὶ περιγενόμενον τῶν πολεμίων , μὴ πρὸς φόνους καὶ σφαγὰς χωρεῖν καὶ ἴσ' ἀντ' ἴσων ἀποδιδόναι τοῖς πρώτοις ἄρξασιν , ἀλλὰ μετὰ τὴν νίκην ἐπὶ συμβάσεις προκαλεῖσθαι , καίτοι δυνάμενον ὀλίγῳ χρόνῳ διαφθείρειν , κρεῖττον εἶναι τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἐδόκει . ἥδοντό τε οὖν ὁμοῦ διὰ τὴν βασιλέως ἐπιείκειαν καὶ ἐθαύμαζον τὴν μεγαλοψυχίαν . βασιλὶς δὲ παντάπασιν οὐ προσεδέχετο τὴν πρεσβείαν , ἀλλ' ἀπράκτους ἀπέπεμπε τοὺς πρέσβεις , ὑπὸ τῶν συνόντων πειθομένη . καὶ ὁ βασιλεὺς ἠνιᾶτο καὶ ἐδυσχέραινεν οὐκ ἀνεκτῶς μυρίοις προσπαλαίων λογισμοῖς . συνεώρα γὰρ τὴν ἔνστασιν οὐ τελευτήσουσαν ἐπ' ἀγαθῷ , ἀλλ' ἐκείνοις τε ἀνηκέστων κακῶν καὶ τούτῳ μείζονος ἢ καθ' ὅσον χρόνον ἦν ὁ πόλεμος , λύπης αἰτίαν ἐσομένην . οἵ τε γὰρ συνόντες ἅπαντες εἰς πολλῶν πεῖραν ἀλγεινῶν ἐλθόντες , καὶ οἱ ἔνδον ὁμοίως Βυζαντίου τῶν δεσμωτηρίων ἐξελθόντες καὶ μνησικακοῦντες ἐσχάτως τοῖς συνοῦσι βασιλίδι , αὐτοί τε διεπρίοντο ὑπ' ὀργῆς καὶ τὸν δῆμον ἐξηρέθιζον , καὶ ἔνδηλοι ἦσαν , ὡς καὶ βασιλέως ἄκοντος ἐπιθησόμενοι τοῖς ἐν βασιλείοις . καὶ ἐδεδίει μὴ περί τε τὴν βασιλίδα καὶ τοὺς παῖδας ἀνήκεστόν τι τολμηθῇ , καὶ οἱ συνόντες πάντες ὑπὸ τῶν ἐχθραινόντων διαφθαρῶσιν · ὃ ὀλίγῳ ὕστερον μικροῦ ἐδέησε γενέσθαι . ὡς γὰρ ἐπύθοντο , ὅτι μὴ τὴν πρεσβείαν δέχοιτο ἡ βασιλὶς , μηδὲ χωροίη πρὸς συμβάσεις , τὸ ἐν Βλαχέρναις φρούριον , μέρος καὶ αὐτὸ τοῦ περὶ τὰ βασίλεια φρουρίου ὄν , Καστέλιον προσαγορευόμενον , ἐξεπόρθησάν τε καὶ διήρπασαν , βασιλέως ἀγνοοῦντος , καίτοι γε τῶν ἔνδον ἀπὸ τῶν τειχῶν ἀμυνομένων κραταιῶς . καὶ οἱ δοκοῦντες δὲ περὶ βασιλίδα εὖνοι εἶναι πρότερον , καὶ τὴν φυλακὴν τῶν βασιλείων ἐπιτετραμμένοι , ἐπεὶ τὸν κίνδυνον ἁπανταχόθεν περιιστάμενον ἑώρων , βασιλίδα δὲ μὴ χωροῦσαν πρὸς συμβάσεις , ἀλλὰ μᾶλλον αἱρουμένην αὐτήν τε ἀποθνήσκειν κἀκείνους συναπόλλυσθαι , ἐσκέψαντο κοινῇ τῆς σφετέρας σωτηρίας ἕνεκα καταπροΐεσθαι ἐκείνους καὶ παραδιδόναι βασιλεῖ τὸ φρούριον . οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν λόγῳ μάλιστά τινες πρὸς βασιλέα πέμψαντες , περὶ προδοσίας διελέγοντο καὶ δωρεὰς ᾔτουν καὶ τιμὰς , εἰ παραδιδοῖεν τὰ βασίλεια αὐτῇ βασιλίδι καὶ τοῖς τέκνοις . βασιλεὺς δ' οὐδ' ἄκροις ἠνέσχετο ὠσὶν , ἀλλ' ἀπέπεμπε , σώζεσθαι μᾶλλον βασιλίδα καὶ τοὺς παῖδας εἰπὼν ποιεῖσθαι περὶ πλείστου . βασιλεὺς δὲ ὁ νέος Ἰωάννης ἔτος πεντεκαιδέκατον τότε ὢν , μεῖζον ἢ κατὰ τὴν ἡλικίαν ἐφαίνετο φρονῶν καὶ τῷ καιρῷ προσήκοντα βουλευόμενος . ὡς γὰρ ᾐσθάνετο θορυβουμένους τοὺς ἐν βασιλείοις , στασιάζειν τε ἤδη ἀρχομένους καὶ περὶ αὐτῶν ἐπιεικὲς οὐδὲν βουλευομένους , δραμὼν πρὸς τὴν μητέρα , τόν τε θόρυβον ἀπήγγελλε καὶ τὴν ἐπιβουλήν . καὶ ἐδεῖτο πρὸς βασιλέα τάχιστα πρεσβείαν πέμπειν καὶ τίθεσθαι συμβάσεις περὶ τῆς εἰρήνης . μάλιστα μὲν γὰρ ἔφασκεν ἐκεῖνον οὐδὲν περὶ αὐτῶν βουλεύσεσθαι δεινόν . εἰ δ' ἄρα καὶ τὰ δεύτερα νικῴη , βέλτιον ὑπ' ἐκείνου κακῶς παθεῖν , ἢ ἀλογίᾳ δήμου καὶ στρατιωτῶν ὁρμῇ περιπεσεῖν . αὐτίκα τε ἐπείθετο ἡ μήτηρ καὶ τὸν Ἀνδρόνικον Ἀσάνην τὸν βασιλέως πενθερὸν καὶ τὸν Παλαμᾶν Γρηγόριον αὐτοῦ που κατακεκλεισμένους ἐν δεσμωτηρίοις ἔνδον βασιλείων ἄγεσθαι ἐκέλευε πρὸς αὐτὴν , καὶ περὶ τῆς πρὸς βασιλέα διαλεχθεῖσα πρὸς αὐτοὺς εἰρήνης ἔπεμπε πρὸς ἐκεῖνον πρεσβευτάς . οἱ δὲ νομίσαντες βασιλέα οἰδαίνειν τε τῷ θυμῷ καὶ πρὸς ἄμυναν τῶν κατὰ τὸν πόλεμον γεγενημένων παρεσκευασμένον εἶναι , πρῶτα μὲν ἐπὶ δεήσεις ἐτράποντο καὶ ἱκεσίας , ἀφεῖναι τὴν ὀργὴν τοῖς ἁμαρτήσασι , καὶ μηδὲν πλέον ἐπιζητεῖν τοῦ τῶν πολεμίων κρείττω εἶναι καὶ πάντας ὑποχειρίους ὁμοῦ λαβεῖν · ἀλλ' ὥσπερ τοῖς ὅπλοις , οὕτω δὴ καὶ τῇ μεγαλοψυχίᾳ φαίνεσθαι νικῶντα , ἥπερ δὴ μεγίστη νίκη καὶ μάλιστα προσήκουσα αὐτῷ . ἔπειτα ἀπήγγελλον καὶ τὴν πρεσβείαν βασιλίδος καὶ ἐδέοντο μνημεῖον τῆς αὐτοῦ ἐπιεικείας καὶ μεγαλοψυχίας καὶ συνέσεως , τὴν περὶ τοὺς βασιλέως εὐγνωμοσύνην παῖδας ἀνεξάλειπτον τοῖς εἰς ὕστερον καταλιπεῖν . ἐλάνθανον δὲ ξυρὸν ἀκονῶντες , καὶ ἵππον θέειν ἀγαθὸν ἐπὶ πεδίον προκαλούμενοι . ὡς γὰρ μόνον ἤκουε τοὺς λόγους βασιλεὺς , πάντα ἦν ἕτοιμος ὑπὲρ τῶν βασιλέως παίδων πράττειν , ὥσπερ αὐτὸς εὐεργετούμενος , ἀλλ' οὐ παρέχων τὰς εὐεργεσίας . τῶν μὲν οὖν πρέσβεων τῷ πενθερῷ μὲν ὠνείδιζεν ἠπίως τὴν πρὸς αὐτὸν ἀγνωμοσύνην ὁ βασιλεὺς , ὅτι πρότερον ὑπ' ἐκείνου μηδὲν ἀδικηθεὶς , ἀλλ' εἰ δεῖ τι τἀληθὲς εἰπεῖν , καὶ μυρία εὖ παθὼν , ὅδ' ἠμείψατο τοῖς ἐναντίοις , καὶ τὸν πόλεμον κεκίνηκε κατ' αὐτοῦ . Παλαμᾶν δὲ ἐπῄνει καὶ πολλὰς ὡμολόγει χάριτας , ὅτι πολλὴν ὑπὲρ αὐτοῦ δικαίου καὶ τῆς ἀληθείας κάκωσιν ὑπενεγκὼν , οὐδὲν ἀγεννὲς οὔτε ἔπραξεν , οὔτ' ἐφθέγξατο ἄχρι τέλους . ἔπειτα ἐκέλευε τοὺς πρὸς βασιλίδα καὶ βασιλέα τὸν υἱὸν γράφειν ὅρκους . καὶ ἐγράφοντο ἐπὶ τούτοις , ὥστε μήτ' αὐτὸν ἀμύνεσθαι τοὺς λελυπηκότας καὶ συνόντας ἐν βασιλείοις βασιλίδι τότε , μήτε ζημιοῦν μηδὲν , ἀλλὰ πᾶσαν ἀμνηστίαν παρέχεσθαι τῶν πεπραγμένων · μήτε βασιλίδα καὶ βασιλέα τὸν υἱὸν τοῖς ἐκείνῳ συμπράξασι κατὰ τὸν πόλεμον μνησικακεῖν , μηδ' ἐπιχειρεῖν βλάπτειν , μήτε τέχνῃ , μήτε μηχανῇ μηδεμιᾷ , ἀλλ' ἀμφοτέροις διαλελύσθαι τὸ πρὸς τοὺς ἑκατέροις προσκειμένους ἔχθος · κτήσεις δὲ ἔχειν πάντας τὰς ἑκάστῳ προσηκούσας ἀπ' ἀρχῆς · συμβασιλεύειν δὲ ἀμφοτέρους βασιλέα τε τὸν Καντακουζηνὸν καὶ τὸν Παλαιολόγον Ἰωάννην τὸν νέον βασιλέα · καὶ ἀλλήλοις εὐνοεῖν τὴν προσήκουσαν εὔνοιαν πατράσι καὶ παισὶ πρὸς ἑκατέρους · ὑπείκειν δὲ τὸν νέον τῷ πρεσβυτέρῳ κατὰ πάντα καὶ τοῦ πράττειν αὐτῷ παραχωρεῖν ἐπὶ δέκα ἔτεσι διὰ τὴν ἡλικίαν · μετὰ τοῦτο δὲ τῆς ἀρχῆς συμμετέχειν . τοιοῦτοι μὲν οἱ ὅρκοι ἐγεγένηντο , καὶ αὐτός τε ὤμνυεν ὁ βασιλεὺς καὶ ἡ βασιλὶς Ἄννα μετὰ βασιλέως τοῦ υἱοῦ , ὥστε παραβήσεσθαι μηδέποτε . τετελεσμένων δὲ τῶν ὅρκων , τὰς πύλας οἱ ἐν βασιλείοις ὑπανοίξαντες εἰσεδέχοντο τὸν βασιλέα , ὀγδόῃ Φεβρουαρίου ἱσταμένου , ἐπὶ τοῖς πέντε καὶ πεντήκοντα ἔτεσι πρὸς ἑξακισχιλίοις καὶ ὀκτακοσίοις ἐν ἰνδίκτῳ πεντεκαιδεκάτῃ .
Lemmas: ῥεῖα . ὁ μέν οὖν πρέσβυς καί ὁ ἄλλος ὁ πάρειμι ὁ βασιλεύς λόγος καί ὁ ἀξίωσις ἀκούω , ὀλίγος δήω καί ἀπιστέω διά ὁ ὑπερβολή . ὁ γάρ τοσοῦτος πρότερος ὑπό ὁ πολεμέω ὑπομένω καί μυριάκις ἐν ἀκμή κίνδυνος καθίστημι , ἔπειτα κρατέω ὁ ὅπλον καί περιγίγνομαι ὁ πολέμιος , μή πρός φόνος καί σφαγή χωρέω καί ἴσος ἀντί ἴσος ἀποδίδωμι ὁ πρῶτος ἄρχω , ἀλλά μετά ὁ Νίκη ἐπί σύμβασις προκαλέω , καίτοι δύναμαι ὀλίγος χρόνος διαφθείρω , ἀγαθός εἰμί ὁ ἀνθρώπινος φύσις δοκέω . ἥδομαι τε οὖν ὁμοῦ διά ὁ βασιλεύς ἐπιείκεια καί θαυμάζω ὁ μεγαλοψυχία . βασιλίς δέ παντάπασι οὖον προσδέχομαι ὁ πρεσβεία , ἀλλά ἄπρακτος ἀποπέμπω ὁ πρέσβυς , ὑπό ὁ σύνειμι πείθω . καί ὁ βασιλεύς ἀνιάω καί δυσχεραίνω οὐ ἀνεκτός μυρίος προσπαλαίω λογισμός . συνοράω γάρ ὁ ἔνστασις οὖον τελευτάω ἐπί ἀγαθός , ἀλλά ἐκεῖνος τε ἀνήκεστος κακός καί οὗτος μείζων ἢ κατά ὅσος χρόνος εἰμί ὁ πόλεμος , λύπη αἴτιος εἰμί . ὁ τε γάρ σύνειμι ἅπας εἰς πολύς πείρω ἀλγεινός ἔρχομαι , καί ὁ ἔνδον ὁμοίως Βυζάντιον ὁ δεσμωτήριον ἐξέρχομαι καί μνησικακέω ἔσχατος ὁ σύνειμι βασιλίδι , αὐτός τε διαπρίω ὑπό ὀργή καί ὁ δῆμος ἐξερεθίζω , καί ἔνδηλος εἰμί , ὡς καί βασιλεύς ἄκων ἐπιτίθημι ὁ ἐν βασίλειος . καί δείδω μή περί τε ὁ βασιλίς καί ὁ παῖς ἀνήκεστος τίς τολμάω , καί ὁ σύνειμι πᾶς ὑπό ὁ ἐχθραίνω διαφθείρω · ὅς ὀλίγος ὕστερος μικρός δήω γίγνομαι . ὡς γάρ πυνθάνομαι , ὅτι μή ὁ πρεσβεία δέχομαι ὁ βασιλίς , μηδέ χωρέω πρός σύμβασις , ὁ ἐν Βλαχέρναις φρούριον , μέρος καί αὐτός ὁ περί ὁ βασίλεια φρούριον εἰμί , Καστέλιος προσαγορεύω , ἐκπορθέω τε καί διαρπάζω , βασιλεύς ἀγνοέω , καίτοι γε ὁ ἔνδον ἀπό ὁ τεῖχος ἀμύνω κραταιός . καί ὁ δοκέω δέ περί βασιλίς εὔνους εἰμί πρότερος , καί ὁ φυλακή ὁ βασίλειος ἐπιτρέπω , ἐπεί ὁ κίνδυνος ἁπανταχόθεν περιίστημι ὁράω , βασιλίς δέ μή χωρέω πρός σύμβασις , ἀλλά μᾶλλον αἱρέω αὐτός τε ἀποθνήσκω ἐκεῖνος συναπόλλυμι , σκέπτομαι κοινός ὁ σφέτερος σωτηρία ἕνεκα κατά-προίημι ἐκεῖνος καί παραδίδωμι βασιλεύς ὁ φρούριον . οὖον μήv ἀλλά καί ὁ ἐν λόγος μάλα τις πρός βασιλεύς πέμπω , περί προδοσία διαλέγω καί δωρεά αἰτέω καί τιμή , εἰμί παραδίδωμι ὁ βασίλεια αὐτός βασιλίδι καί ὁ τέκνον . βασιλεύς δέ οὐδέ ἄκρος ἀνέχω οὖς , ἀλλά ἀποπέμπω , σῴζω μᾶλλον βασιλίς καί ὁ παῖς εἶπον ποιέω περί πλεῖστος . βασιλεύς δέ ὁ νέος Ἰωάννης ἔτος πεντεκαιδέκατος τότε εἰμί , μείζων ἢ κατά ὁ ἡλικία φαίνω φρονέω καί ὁ καιρός προσήκω βουλεύω . ὡς γάρ αἰσθάνομαι θορυβέω ὁ ἐν βασίλειος , στασιάζω τε ἤδη ἄρχω καί περί αὐτός ἐπιεικής οὐδείς βουλεύω , τρέχω πρός ὁ μήτηρ , ὁ τε θόρυβος ἀπαγγέλλω καί ὁ ἐπιβουλή . καί δήω πρός βασιλεύς ταχύς πρεσβεία πέμπω καί τίθημι σύμβασις περί ὁ εἰρήνη . μάλιστα μέν γάρ φάσκω ἐκεῖνος οὐδείς περί αὐτός βουλεύω δεινός . εἰμί δέ ἄρα καί ὁ δύο νικάω , ἀγαθός ὑπό ἐκεῖνος κακῶς πάσχω , ἢ ἀλογία δῆμος καί στρατιώτης ὁρμή περιπίπτω . αὐτίκα τε πείθω ὁ μήτηρ καί ὁ Ἀνδρόνικος Ἀσάνης ὁ βασιλεύς πενθερός καί ὁ παλάμη Γρηγόριος αὐτός ποῦ κατακλείω ἐν δεσμωτήριον ἔνδον βασίλειος ἄγω κελεύω πρός αὐτός , καί περί ὁ πρός βασιλεύς διαλέγω πρός αὐτός εἰρήνη πέμπω πρός ἐκεῖνος πρεσβευτής . ὁ δέ νομίζω βασιλεύς οἰδάνω τε ὁ θυμός καί πρός ἄμυνα ὁ κατά ὁ πόλεμος γίγνομαι παρασκευάζω εἰμί , πρῶτος μέν ἐπί δήω τρέπω καί Ἱκεσία , ἀφίημι ὁ ὀργή ὁ ἁμαρτάνω , καί μηδείς πλέω ἐπιζητέω ὁ ὁ πολέμιος ἀγαθός εἰμί καί πᾶς ὑποχείριος ὁμοῦ λαμβάνω · ἀλλά ὥσπερ ὁ ὅπλον , οὗτος δή καί ὁ μεγαλοψυχία φαίνω Νίκη , ὅσπερ δή μέγας νίκη καί μάλιστα προσήκω αὐτός . ἔπειτα ἀπαγγέλλω καί ὁ πρεσβεία βασιλίς καί δήω μνημεῖον ὁ αὐτός ἐπιείκεια καί μεγαλοψυχία καί σύνεσις , ὁ περί ὁ βασιλεύς εὐγνωμοσύνη παῖς ἀνεξάλειπτος ὁ εἰς ὕστερος καταλείπω . λανθάνω δέ ξυρόν ἀκονάω , καί ἵππος θέω ἀγαθός ἐπί πεδίον προκαλέω . ὡς γάρ μόνος ἀκούω ὁ λόγος βασιλεύς , πᾶς εἰμί ἑτοῖμος ὑπέρ ὁ βασιλεύς παῖς πράσσω , ὥσπερ αὐτός εὐεργετέω , ἀλλά οὖον παρέχω ὁ εὐεργεσία . ὁ μέν οὖν πρέσβυς ὁ πενθερός μέν ὀνειδίζω ἤπιος ὁ πρός αὐτός ἀγνωμοσύνη ὁ βασιλεύς , ὅτι πρότερος ὑπό ἐκεῖνος μηδείς ἀδικέω , ἀλλά εἰμί δεῖ τίς ἀληθής εἶπον , καί μυρίος εὕω πάσχω , οδός ἀμείβω ὁ ἐναντίος , καί ὁ πόλεμος κινέω κατά αὐτός . παλάμη δέ ἐπαινέω καί πολύς ὁμολογέω χάρις , ὅτι πολύς ὑπέρ αὐτός Δίκαιος καί ὁ ἀλήθεια κάκωσις ὑποφέρω , οὐδείς ἀγεννής οὔτε πράσσω , οὔτε φθέγγομαι ἄχρι τέλος . ἔπειτα κελεύω ὁ πρός βασιλίς καί βασιλεύς ὁ υἱός γράφω Ὅρκος . καί γράφω ἐπί οὗτος , ὥστε μήτε αὐτός ἀμύνω ὁ λυπέω καί σύνειμι ἐν βασίλειος βασιλίδι τότε , μήτε ζημιόω μηδείς , ἀλλά πᾶς ἀμνηστία παρέχω ὁ πράσσω · μήτε βασιλίς καί βασιλεύς ὁ υἱός ὁ ἐκεῖνος συμπράσσω κατά ὁ πόλεμος μνησικακέω , μηδέ ἐπιχειρέω βλάπτω , μήτε τέχνη , μήτε μηχανή μηδείς , ἀλλά ἀμφότερος διαλύω ὁ πρός ὁ ἑκάτερος πρόσκειμαι ἔχθος · κτήσεις δέ ἔχω πᾶς ὁ ἕκαστος προσήκω ἀπό ἀρχή · συμβασιλεύω δέ ἀμφότερος βασιλεύς τε ὁ Καντακουζηνός καί ὁ Παλαιολόγος Ἰωάννης ὁ νέος βασιλεύς · καί ἀλλήλων εὐνοέω ὁ προσήκω εὔνοια πατήρ καί παῖς πρός ἑκάτερος · ὑπείκω δέ ὁ νέος ὁ πρέσβυς κατά πᾶς καί ὁ πράσσω αὐτός παραχωρέω ἐπί δέκα ἔτος διά ὁ ἡλικία · μετά οὗτος δέ ὁ ἀρχή συμμετέχω . τοιοῦτος μέν ὁ Ὅρκος γίγνομαι , καί αὐτός τε ὄμνυμι ὁ βασιλεύς καί ὁ βασιλίς Ἄννα μετά βασιλεύς ὁ υἱός , ὥστε παραβαίνω μηδέποτε . τελέω δέ ὁ Ὅρκος , ὁ πύλη ὁ ἐν βασίλειος ὑπανοίγω εἰσδέχομαι ὁ βασιλεύς , ὄγδοος Φεβρουάριος ἵστημι , ἐπί ὁ πέντε καί πεντήκοντα ἔτος πρός ἑξακισχίλιοι καί ὀκτακόσιοι ἐν ἴνδικτος πεντεκαιδέκατος .