joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen2.15
ιεʹ . Ἡ νόσος δὲ ἐπετείνετο μᾶλλον καὶ προέκοπτεν ἐπὶ τὸ χεῖρον · ἡ θεία δὲ αὐτῷ Παλαιολογίνα παροῦσα ἡ Καντακουζηνὴ ᾔρετο περὶ τῆς μητρὸς τῆς βασιλίδος Ξένης , εἴ τι διατάττοιτο περὶ αὐτῆς . ἀποκριναμένου δὲ « μηδὲν » , νομίσασα ὑπὸ τῆς νόσου μὴ ἐπαισθάνεσθαι τῶν λεγομένων , αὖθις περὶ τῶν αὐτῶν ἐπανῄρετο , καὶ τρίτον · ὁ δ' ἀπεκρίνατο , μὴ δύνασθαι δύο τοῖς πράγμασιν ἐφιστάναι , καὶ ταῦτα γυναῖκας οὔσας . ὁ μέγας δὲ δομέστικος ἐξελθὼν , ὅρκους προσέταξε γίνεσθαι κατὰ τὸ ἐπικρατῆσαν ἐξ ἀρχῆς ἔθος ἐπὶ τῇ βασιλέως τελευτῇ . καὶ ἐγίνοντο ἐπὶ τοῖσδε · στέργειν Ἄνναν τὴν βασιλίδα , κυρίαν καὶ δεσπόζουσαν τῶν πραγμάτων , καὶ τὴν πίστιν αὐτῇ καθαρὰν καὶ ἄδολον τηρεῖν · πείθεσθαι δὲ πάντα καὶ μεγάλῳ δομεστίκῳ καὶ τὰ κελευόμενα ὑπ' αὐτοῦ μηδὲν ἀντιλέγοντας ποιεῖν . οὕτω μὲν οὖν ἐγίνοντο οἱ ὅρκοι , πάντων ὀμνυόντων ἐφεξῆς . αὐτὸς δὲ τὰ πράγματα διῴκει ᾗ αὐτῷ ἄριστα ἐδόκει ἔχειν καὶ τὰς ἀρχὰς ἐπέτρεπε τῶν πόλεων , οἷς ἔκρινε δεῖν · τῶν δὲ ἀφῃρεῖτο . ὅσοι δὲ Ρωμαίων εἰς Διδυμότειχον ἔτυχον τότε παρόντες , οὐ τῆς συγκλήτου μόνον , ἀλλὰ καὶ τῆς στρατιᾶς , τὸν μέγαν δομέστικον ἠνάγκαζον συνελθόντες τὰ βασιλικὰ σύμβολα περιθέσθαι · τά τε ἄλλα ἰσχυριζόμενοι δίκαιον εἶναι καὶ ὅτι οὕτω διατάξαιτο βασιλεύς . ὁ δ' ἀνένευέ τε καὶ ἐκέλευε μὴ παρενοχλεῖν ὡς ἀδύνατα ἀξιοῦσι . Κωνσταντῖνος δὲ ὁ δεσπότης , ὃν ἐν ἀρχαῖς τῆς ἱστορίας μάλιστα ἐκ Θεσσαλονίκης ἔφημεν ἀχθῆναι δεσμώτην , σχῆμά τε ἠμφιεσμένον μοναχῶν καὶ Κάλλιστον ὠνομασμένον , ἔτι μὲν ἐν δεσμωτηρίῳ κατὰ τὸ Διδυμότειχον ἐφρουρεῖτο . δείσαντες δὲ οἱ παρόντες τῶν συγκλητικῶν καὶ τῆς στρατιᾶς , μὴ , τοῦ βασιλέως τελευτήσαντος , ὁ δεσπότης τοῦ δεσμωτηρίου διαδρὰς , στάσιν πάλιν τοῖς Ρωμαίοις ἐγερεῖ καὶ τὰ πράγματα διαφθερεῖ , πόλεμον ἐμφύλιον κινήσας , τὴν βασιλείαν ἑαυτῷ περιποιούμενος , πρὸς τὸν μέγαν δομέστικον ἐλθόντες ἐδέοντο αὐτὸν ἀποκτιννύναι . τοῦτο γὰρ μάλιστα τοῖς πράγμασι λυσιτελεῖν . ὁ μέγας δὲ δομέστικος δεινῶς τε ἀπάνθρωπον ᾤετο τὸ πρᾶγμα καὶ ὠμὸν , καὶ τοὺς ἄλλους ἐπεχείρει πείθειν , μηδέποτε λέγων παραστῆναι ἂν αὐτῷ περὶ αὐτῶν τοιαῦτα καὶ βουλεύσασθαι καὶ εἰπεῖν περὶ δεσπότου . εἰ γὰρ μὴ καὶ ἀφ' ἑαυτῶν αὐτοὶ συνεῖναι τὰ δέοντα ἦσαν ἱκανοὶ , ἀλλὰ τῷ γε βασιλεῖ ἐξῆν χρῆσθαι διδασκάλῳ αὐτοῖς πράγμασι παιδεύοντι ἄχρι νῦν , θεῷ δὲ θαῤῥεῖν ὡς καὶ εἰς τοὐπιὸν συνεσομένῳ καὶ παιδεύσοντι ἄχρι πολλοῦ , μὴ ὠμοὺς μηδὲ φονικοὺς εἶναι , καὶ ταῦτα πρὸς ὁμοφύλους . τίνος γὰρ κατεψηφίσατο θάνατον ὁ βασιλεὺς , καὶ ταῦτα οὐκ ὀλίγους αὐτῷ ἐπιβουλεύοντας εὑρὼν καὶ αὐτόχειρας μονονουχί ; εἰ δὲ αὐτὸς ὑπὲρ ἑαυτοῦ τοσαύτῃ ἐχρήσατο φιλανθρωπίᾳ , οὐδ' ἡμᾶς ὑπὲρ αὐτοῦ δίκαιον θηρίων ἀγριωτέρους ὀφθῆναι , ἀλλ' ἀποστάντας τῶν τοιούτων λογισμῶν , ἡμερώτερα καὶ μετριώτερα βουλεύσασθαι περὶ τ' ἀνθρώπου . οἱ δ' ἔφασαν οὐ περιόψεσθαι ἑκόντες εἶναι εἰς πολέμους ἐμφυλίους καὶ στάσεις καὶ ταραχὰς τὰ πράγματα χωρήσοντα Ρωμαίοις . αὐτοὶ γὰρ εἰδέναι ὁπόσα ἐλυμήνατο τοῖς πράγμασιν ὁ τῶν βασιλέων πρὸς ἀλλήλους πόλεμος . διὸ μάλιστα μὲν αὐτοῦ δεῖσθαι τὰ ὑφορμοῦντα κακὰ ἐκποδὼν ποιεῖν , καὶ μὴ τοὺς περὶ βασιλείας ἐρίζοντας ζῆν ἐᾷν . εἰ δὲ μὴ , τά τε δεύτερα , ἐκτυφλοῦν · ὡς ἂν μήτ' αὐτοὶ στερίσκωνται τοῦ ζῆν , μήτ' αὐτοῖς αἴτιοι γίνωνται πολλῶν κακῶν . Οἱ μὲν οὖν τοιαῦτα εἶπον · καὶ παρεσκευασμένοι ἦσαν ὡς , εἰ μὴ πείθοιτο ὁ μέγας δομέστικος αὐτοῖς , καὶ ἄκοντος ἐν δεσμωτηρίῳ τὸν δεσπότην ἀποκτενοῦντες . ὃ δὴ καὶ αὐτὸς ἐκ τῶν λόγων συνορῶν καὶ βουλόμενος αὐτοὺς ἀποτρέψαι τῆς ὁρμῆς Τὸ μὲν ἀποκτιννύναι , εἶπεν , οὐδενὶ ἐξέσται τρόπῳ , οὐδὲ περιϊδεῖν ἂν αὐτὸς τὴν βασιλέως ψυχὴν φόνῳ συγγενικῷ δι' αὐτὸν καταχρανθεῖσαν . τὸ δὲ ἀποστερεῖν τῶν ὀφθαλμῶν , μάλιστα μὲν οὐδὲ αὐτῷ βούλεσθαι ἑκὼν εἶναι · ὡς ἂν δὲ μὴ ὑποψίαν παρέχῃ στάσεως καὶ ταραχῆς , σκεψαμένῳ τῆς νυκτὸς , ὅ , τι ἂν λυσιτελοίη τοῖς πράγμασι ποιήσειν εἰς τὴν ὑστεραίαν . Οἱ μὲν οὖν ἐπείθοντο τοῖς λόγοις , οἰόμενοι ἀπαλλάξεσθαι πραγμάτων , ἐὰν τῶν ὄψεων ὁ δεσπότης ἀποστερηθῇ . αὐτὸς δὲ νυκτὸς τρισὶ τῶν πιστοτάτων οἰκετῶν , τὸν δεσπότην ἐκέλευεν ἐκ τοῦ δεσμωτηρίου λαβόντας , ἐν μυχοῖς κατακρύψαι γῆς ἀσφαλέστατα εἰς ὅσον μάλιστα ἂν ἐξῇ · κατὰ δὲ τὸν παραῤῥέοντα ποταμὸν , ὃς Ἄδρα καλεῖται , ἀκάτιον ἀνατρέψαι , φήμην δὲ κρύφα διαδοῦναι , πρῶτα μὲν ὡς διαδράσειε τοῦ δεσμωτηρίου ὁ δεσπότης , ἔπειτα δὲ ὡς ἀποπνιγείη κατὰ τὸν ποταμόν . οἱ μὲν οὖν ἐποίουν κατὰ τὰ κεκελευσμένα · καὶ ὁ δεσπότης ἐκέκρυπτο ἐν ἀδύτοις γῆς . ἅμα δὲ πρωῒ τοῦ ὄρθρου φήμη διεδόθη , ὡς διαδράσειε τοῦ δεσμωτηρίου ὁ δεσπότης · καὶ πάντες ἦσαν ἐν θορύβῳ καὶ ταραχῇ , οἰόμενοι ἤδη τὰ πράγματα εἰς στάσιν χωρεῖν . ἐπεὶ δὲ ἐπύθοντο περὶ τοῦ ἀνατετραμμένου ἀκατίου κατὰ τὸν ποταμὸν , λογισάμενοι αὐτὸν ἐκ προνοίας ἀποπεπνῖχθαι , κατεστέλλοντό τε θορυβοῦντες καὶ οὐκέτι περὶ στάσεως προσδοκίαν οὐδεμίαν εἶχον . ὁ δεσπότης μὲν οὖν οὕτω διέφυγε τὸ ἀποθανεῖν πρὸς τῷ μηδὲ τῶν ὄψεων ἀποστερηθῆναι · Λάσκαριν δὲ τὸν Καλαμάνον ὁ μέγας δομέστικος εἰς Βυζάντιον πέμψας πρωτοστράτορι ἐπιτροπεύοντι αὐτοῦ τὰ περὶ βασιλέως ἐδήλου · ἐκέλευέ τε αὐτόν τε ὀμνύειν τὸν προειρημένον ὅρκον , καὶ τοῖς ἄλλοις ἐπιτρέπειν τῶν συγκλητικῶν καὶ τοῖς δυνατοῖς τῶν Βυζαντίων · καὶ ὃς μελλήσας μηδὲν , ἐποίει τὰ προστεταγμένα .
Lemmas: ἵημι . ὁ νόσος δέ ἐπιτείνω μᾶλλον καί προκόπτω ἐπί ὁ χείρων · ὁ θεῖος δέ αὐτός Παλαιολόγος πάρειμι ὁ Καντακουζηνή ἀείρω περί ὁ μήτηρ ὁ βασιλίς Ξένη , εἰμί τίς διατάσσω περί αὐτός . ἀποκρίνω δέ « μηδείς » , νομίζω ὑπό ὁ νόσος μή ἐπαισθάνομαι ὁ λέγω , αὖθις περί ὁ αὐτός ἐπαναιρέω , καί τρίτος · ὁ δέ ἀποκρίνω , μή δύναμαι δύο ὁ πρᾶγμα ἐφίστημι , καί οὗτος γυνή εἰμί . ὁ μέγας δέ δομέστικος ἐξέρχομαι , Ὅρκος προστάσσω γίγνομαι κατά ὁ ἐπικρατέω ἐκ ἀρχή ἔθος ἐπί ὁ βασιλεύς τελευτή . καί γίγνομαι ἐπί ὅδε · στέργω Ἄννα ὁ βασιλίς , κύριος καί δεσπόζω ὁ πρᾶγμα , καί ὁ πίστις αὐτός καθαρός καί ἄδολος τηρέω · πείθω δέ πᾶς καί μέγας δομέστικος καί ὁ κελεύω ὑπό αὐτός μηδείς ἀντιλέγω ποιέω . οὗτος μέν οὖν γίγνομαι ὁ Ὅρκος , πᾶς ὄμνυμι ἐφεξῆς . αὐτός δέ ὁ πρᾶγμα διοικέω ὅς αὐτός ἀγαθός δοκέω ἔχω καί ὁ ἀρχή ἐπιτρέπω ὁ πόλις , ὅς κρίνω δήω · ὁ δέ ἀφαιρέω . ὅσος δέ Ῥωμαῖος εἰς Διδυμότειχο τυγχάνω τότε πάρειμι , οὖον ὁ σύγκλητος μόνος , ἀλλά καί ὁ στρατιά , ὁ μέγας δομέστικος ἀναγκάζω συνέρχομαι ὁ βασιλικός σύμβολον περιτίθημι · ὁ τε ἄλλος ἰσχυρίζομαι Δίκαιος εἰμί καί ὅτι οὗτος διατάσσω βασιλεύς . ὁ δέ ἀνανεύω τε καί κελεύω μή παρενοχλέω ὡς ἀδύνατος ἀξιόω . Κωνσταντῖνος δέ ὁ δεσπότης , ὅς ἐν ἀρχή ὁ ἱστορία μάλιστα ἐκ Θεσσαλονίκη φημί ἄγω δεσμώτης , σχῆμα τε ἀμφί-ἀμφιέννυμι μοναχός καί Κάλλιστος ὀνομάζω , ἔτι μέν ἐν δεσμωτήριον κατά ὁ Διδυμότειχο φρουρέω . δείδω δέ ὁ πάρειμι ὁ συγκλητικός καί ὁ στρατιά , μή , ὁ βασιλεύς τελευτάω , ὁ δεσπότης ὁ δεσμωτήριον διαδιδράσκω , στάσις πάλιν ὁ Ῥωμαῖος ἐγείρω καί ὁ πρᾶγμα διαφθείρω , πόλεμος ἐμφύλιος κινέω , ὁ βασίλειος ἑαυτοῦ περιποιέω , πρός ὁ μέγας δομέστικος ἔρχομαι δήω αὐτός ἀποκτείνω . οὗτος γάρ μάλιστα ὁ πρᾶγμα λυσιτελέω . ὁ μέγας δέ δομέστικος δεινῶς τε ἀπάνθρωπος οἴομαι ὁ πρᾶγμα καί ὠμός , καί ὁ ἄλλος ἐπιχειρέω πείθω , μηδέποτε λέγω παρίστημι εἄν αὐτός περί αὐτός τοιοῦτος καί βουλεύω καί εἶπον περί δεσπότης . εἰμί γάρ μή καί ἀπό ἑαυτοῦ αὐτός συνίημι ὁ δήω εἰμί ἱκανός , ἀλλά ὁ γε βασιλεύς ἔξεστι χράω διδάσκαλος αὐτός πρᾶγμα παιδεύω ἄχρι νῦν , θεός δέ θαρσέω ὡς καί εἰς ἔπειμι σύνειμι καί παιδεύω ἄχρι πολύς , μή ὠμός μηδέ φονικός εἰμί , καί οὗτος πρός ὁμόφυλος . τίς γάρ καταψηφίζομαι θάνατος ὁ βασιλεύς , καί οὗτος οὐ ὀλίγος αὐτός ἐπιβουλεύω εὑρίσκω καί αὐτόχειρ μονονουχί ; εἰμί δέ αὐτός ὑπέρ ἑαυτοῦ τοσοῦτος χράω φιλανθρωπία , οὐδέ ἐγώ ὑπέρ αὐτός Δίκαιος θηρίον ἄγριος ὁράω , ἀλλά ἀφίστημι ὁ τοιοῦτος λογισμός , ἥμερος καί μέτριος βουλεύω περί τε ἄνθρωπος . ὁ δέ φημί οὖον περιοράω ἑκών εἰμί εἰς πόλεμος ἐμφύλιος καί στάσις καί ταραχή ὁ πρᾶγμα χωρέω Ῥωμαῖος . αὐτός γάρ οἶδα ὁπόσος λυμαίνομαι ὁ πρᾶγμα ὁ ὁ βασιλεύς πρός ἀλλήλων πόλεμος . διό μάλιστα μέν αὐτός δήω ὁ ὑφορμάω κακός ἐκποδών ποιέω , καί μή ὁ περί βασίλεια ἐρίζω ζῶ ἐάω . εἰμί δέ μή , ὁ τε δύο , ἐκτυφλόω · ὡς εἄν μήτε αὐτός στερίσκω ὁ ζῶ , μήτε αὐτός αἴτιος γίγνομαι πολύς κακός . ὁ μέν οὖν τοιοῦτος εἶπον · καί παρασκευάζω εἰμί ὡς , εἰμί μή πείθω ὁ μέγας δομέστικος αὐτός , καί ἄκων ἐν δεσμωτήριον ὁ δεσπότης ἀποκτείνω . ὅς δή καί αὐτός ἐκ ὁ λόγος σύνορος καί βούλομαι αὐτός ἀποτρέπω ὁ ὁρμή ὁ μέν ἀποκτείνω , εἶπον , οὐδείς ἔξεστι τρόπος , οὐδέ περιοράω εἄν αὐτός ὁ βασιλεύς ψυχή φόνος συγγενικός διά αὐτός καταχράομαι . ὁ δέ ἀποστερέω ὁ ὀφθαλμός , μάλιστα μέν οὐδέ αὐτός βούλομαι ἑκών εἰμί · ὡς εἄν δέ μή ὑποψία παρέχω στάσις καί ταραχή , σκέπτομαι ὁ νύξ , ὅς , τίς εἄν λυσιτελέω ὁ πρᾶγμα ποιέω εἰς ὁ ὑστεραῖος . ὁ μέν οὖν πείθω ὁ λόγος , οἴομαι ἀπαλλάσσω πρᾶγμα , ἐάν ὁ ὄψις ὁ δεσπότης ἀποστερέω . αὐτός δέ νύξ τρεῖς ὁ πιστός οἰκέτης , ὁ δεσπότης κελεύω ἐκ ὁ δεσμωτήριον λαμβάνω , ἐν μυχός κατακρύπτω γῆ ἀσφαλής εἰς ὅσος μάλιστα εἄν ἔξεστι · κατά δέ ὁ παραρρέω ποταμός , ὅς Άδρα καλέω , ἀκάτιον ἀνατρέπω , φήμη δέ κρύφα διαδίδωμι , πρῶτος μέν ὡς διαδρέω ὁ δεσμωτήριον ὁ δεσπότης , ἔπειτα δέ ὡς ἀποπνίγω κατά ὁ ποταμός . ὁ μέν οὖν ποιέω κατά ὁ κελεύω · καί ὁ δεσπότης κρύπτω ἐν ἄδυτος γῆ . ἅμα δέ πρωΐ ὁ ὄρθρος φήμη διαδίδωμι , ὡς διαδρέω ὁ δεσμωτήριον ὁ δεσπότης · καί πᾶς εἰμί ἐν θόρυβος καί ταραχή , οἴομαι ἤδη ὁ πρᾶγμα εἰς στάσις χωρέω . ἐπεί δέ πυνθάνομαι περί ὁ ἀνατρέπω ἀκάτιον κατά ὁ ποταμός , λογίζομαι αὐτός ἐκ πρόνοια ἀποπνίγω , καταστέλλω τε θορυβέω καί οὐκέτι περί στάσις προσδοκία οὐδείς ἔχω . ὁ δεσπότης μέν οὖν οὗτος διαφεύγω ὁ ἀποθνῄσκω πρός ὁ μηδέ ὁ ὄψις ἀποστερέω · Λάσκαρι δέ ὁ Καλαμάνος ὁ μέγας δομέστικος εἰς Βυζάντιον πέμπω πρωτοστράτωρ ἐπιτροπεύω αὐτός ὁ περί βασιλεύς δηλόω · κελεύω τε αὐτός τε ὄμνυμι ὁ προερέω Ὅρκος , καί ὁ ἄλλος ἐπιτρέπω ὁ συγκλητικός καί ὁ δυνατός ὁ Βυζάντιος · καί ὅς μέλλω μηδείς , ποιέω ὁ προστάσσω .