joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen3.2
βʹ . Ἀλλὰ τὰ μὲν τῶν ἱλασμῶν τοιαῦτα ἐγεγόνει . αὐτὸς δὲ εἴχετο τῆς τῶν πραγμάτων διοικήσεως ὥσπερ καὶ πρότερον , μηδένα ὑποπτεύων περὶ οὐδενός . τῷ πατριάρχῃ δὲ οὐκ ἤρκει μένειν ἐπὶ τοῖς προτέροις , ἀλλ' ἐδόκει δεῖν ἀντέχεσθαι τῆς τῶν κοινῶν πραγμάτων διοικήσεως , ὡς αὐτῷ προσηκούσης ἐκ τοιαύτης δή τινος αἰτίας . ἔτι περιόντος βασιλέως οὐκ ὀλίγῳ χρόνῳ πρὸ τῆς τελευτῆς συνεβούλευεν ὁ μέγας δομέστικος αὐτῷ πατριάρχην πεῖσαι ἐπιτίμιον ἀνατείνασθαι καὶ χωρισμὸν τῆς ἐκκλησίας τῶν πιστῶν , εἴ τις τετελευτηκότος βασιλέως ἐπιβουλεύσειε τοῖς ἐκείνου παισὶ καὶ τὴν βασιλείαν παρέλοιτο ἀδίκως . ἔφασκέ τε πείθειν ἐπιχειρῶν , ὡς οὐδὲν ἔσονται τοιαῦτα πράττοντες τῶν ἀτόπων εἰργασμένοι καὶ παραλόγων , ἀλλὰ καὶ ὠφέλειαν οὐ μικράν τινα παρέξονται τοῖς παισὶν ἐκ τούτου , εἴ τι τοιοῦτον συμβαίη περὶ αὐτούς . πᾶσι μὲν γὰρ ἄδηλον εἶναι τὸ τοῦ θανάτου τέλος , ὁπότε ἥξει , μάλιστα δὲ αὐτοῖς ἀεὶ περὶ μάχας καὶ κινδύνους ἠσχολημένοις . καὶ οὐδὲν εἶναι τῶν ἀδυνάτων , εἰ καὶ ἀμφοτέροις αὐτοῖς συμβαίη περὶ μίαν μάχην πεσεῖν . εἰ δὲ τοῦτο γένοιτο , ἀπρονοήτους παντάπασι συμβαίνει λείπεσθαι τοὺς παῖδας , μήθ' ἑαυτοῖς ἀμύνειν διὰ νηπιότητα δυναμένους , μήθ' ἕτερόν τινα ἔχοντας τὸν προστησόμενον γνησίως καὶ ἀδόλως . βασιλεὺς δὲ οὐκ ἐπείθετο ῥᾳδίως , γνώμης τε ὢν ἀγαθῆς καὶ μᾶλλον οἰόμενος προσήκειν ἐπὶ τὴν πάντα δυναμένην δεξιὰν τὰς ἐλπίδας τῆς τῶν παίδων σωτηρίας ἔχειν , ἢ πρὸς συκίνην ἐπικουρίαν τὴν ἐξ ἀνθρωπίνης ἐπινοίας ἀποβλέπειν , συνορῶν , ὡς καὶ τοῖς πρὸ ἐκείνων βασιλεῦσι τοιαῦτα ἐπινενοημένα ὤνησαν οὐδέν . ἔφασκέ τε , ὡς ἢ θεὸς ἄνωθεν χεῖρα σώζουσαν ὑπερέχων ἢ τῶν ἡμῖν εὔνων ἡ δύναμις , ἂν τῶν ἐναντίων ὑπερέχῃ , τὰς τῶν ἀδικεῖν ἐθελόντων ἂν κωλύσειεν ὁρμάς · ὅρκοι δὲ καὶ δεσμοὶ καὶ ὅσα παραπλήσια , οὐδὲν ἂν ἐκφοβήσειε τοὺς πλεονεκτεῖν προῃρημένους . διὸ καὶ τῆς τοιαύτης πράξεως ἀποσχέσθαι , ὡς οὐ μόνον οὐδὲν ἡμῖν λυσιτελούσης , ἀλλὰ καὶ ἑτέροις οὐ τὴν τυχοῦσαν βλάβην δυναμένης προξενεῖν , οἷα δὴ πρὸς τῷ δίκας τῆς ἁρπαγῆς ὀφείλειν καὶ κεχωρισμένοις ἀπὸ θεοῦ . ὁ μέγας δὲ δομέστικος οὐκ ἀνίη βιαζόμενος , ἀλλ' ἐδεῖτο τῶν μὲν τοιούτων λόγων ἀποσχέσθαι , αὐτῷ δὲ πείθεσθαι , ὡς λυσιτελοῦντα καὶ δίκαια βουλευομένῳ . καὶ ἔπεισέ γε βιασάμενος , οὐδ' οὕτω μὲν πεπεισμένον , ὡς λυσιτελῆ τὰ πραττόμενα εἴη , ἀλλὰ τῆς ἐξαρχῆς ἐχόμενον γνώμης , διὰ δὲ τὸ δοκεῖν ἐκείνῳ λυσιτελεῖν καὶ ἄκοντα πεπεισμένον . καὶ τὸν πατριάρχην μετακαλεσάμενος καὶ ὅσοι τῶν ἀρχιερέων ἐν Βυζαντίῳ τότε παρῆσαν , καὶ ὅσα ἦν εἰκὸς διαλεχθεὶς περὶ τοῦ πράγματος καὶ τὴν γνώμην φανερὰν ποιήσας , ὡς αὐτῷ μὲν οὔτε ἀναγκαῖον , οὔτε λυσιτελὲς δοκεῖ τὸ πρᾶγμα , οὐ γὰρ ἐπισχήσει τὰς ὁρμὰς τῶν ἐπιβούλων · ὡς ἂν δὲ μὴ δοκοίη τοῖς σφετέροις μόνοις πείθεσθαι λογισμοῖς , ἀλλὰ καὶ ἑτέροις συμβουλεύουσι παραχωρεῖν αὐτόν τε πεπεῖσθαι καὶ σφίσιν ἐπιτρέπειν , ἐκέλευε τὸν ἀφορισμὸν κατὰ τῶν μετὰ τὴν ἐκείνου τελευτὴν τοῖς παισὶν ἀδίκως ἐπιθησομένων ἐκφωνεῖν . καὶ ἐτελεῖτο παρὰ πατριάρχου , ᾗ προσέταττεν ὁ βασιλεύς . διὰ ταῦτα δὴ μετὰ τὴν ἐκείνου τελευτὴν ὁ πατριάρχης ᾠήθη δεῖν , οἷα δὴ τῶν βασιλέως παίδων φύλαξ , ἄλλως θ' ὅτι καὶ ὁ τοῦ βασιλέως παῖς Ἰωάννης ὁ βασιλεὺς ἔτι νήπιος ἦν , ἄρτι παιδικῆς ἡμμένος ἡλικίας , ἔτη γὰρ ἦν γεγονὼς ἐννέα · ἀνθάπτεσθαι τῶν πραγμάτων καὶ τὴν βασιλείαν συνδιασώζειν τῷ νέῳ βασιλεῖ . καὶ ἥπτετό γε αὐτῶν , λανθάνειν ἐπιχειρῶν ὡς μάλιστα ἐνῆν καὶ κατὰ μικρὸν ἐμβιβάζων ἑαυτὸν εἰς τὴν ἀρχήν . ἐδεδίει γὰρ γενέσθαι φανερὸς ἀντιπολιτευόμενος τῷ μεγάλῳ δομεστίκῳ . καὶ ἄλλα τε ἔπραττεν , ἃ οὐκ ἦν αὐτῷ ἀρέσκειν , καὶ ἑταιρείαν ἐκ τῶν συγκλητικῶν συνίστα καὶ ἔπειθε πολλαῖς ὑποσχέσεσιν αὐτῷ συμπράττειν , ὡς τὰ μέγιστα εὖ ποιήσων , εἰ αὐτῷ προσγένοιτο τῶν πραγμάτων ἡ ἀρχή . καὶ διηνεκῶς διέτριβεν ἐν βασιλείοις , νυκτὸς μόνης καὶ ταύτης μέσης οἴκαδε ἀναχωρῶν . ἐξ ὧν ὁ μέγας δομέστικος καταστοχαζόμενος τῆς τοῦ πατριάρχου διανοίας , ἄλλως τε καί τινων τῶν κοινωνούντων αὐτῷ τῶν ἀποῤῥήτων ἀπαγγελλόντων τῶν γινομένων τὴν αἰτίαν , ἐδυσχέραινε μὲν ὡς εἰκὸς καὶ δι' ὀργῆς τὰ πραττόμενα ἐποιεῖτο , ὅμως δὲ ἔφερε σιγῇ , ἀποσκοπῶν ὅποι τελευτήσει ἡ διάνοια αὐτῷ . μεταξὺ δὲ τούτων γινομένων συμβέβηκέ τι καὶ ἄλλο , ὃ οὐ μετρίως καθήψατο τῆς τοῦ μεγάλου δομεστίκου ψυχῆς . ὁ γὰρ τῶν Μυσῶν βασιλεὺς Ἀλέξανδρος πρεσβείαν πέμψας πρὸς βασιλίδα καὶ Ρωμαίους , τὸν παρ' αὐτοῖς διατρίβοντα φυγάδα ᾔτει Σίσμανον τὸν τοῦ παρὰ Μυσοῖς προβεβασιλευκότος Μιχαήλ · ὃς δὴ γεγένητο αὐτῷ ἐκ τῆς Στεφάνου τοῦ τῶν Τριβαλῶν ἄρχοντος ἀδελφῆς , ἡ μετὰ τὴν ἐκείνου τελευτὴν ἦρξε Μυσίας . πρότερον γὰρ ἐκβεβλημένη ὑπ' ἐκείνου ἦν ἔτι περιόντος καὶ τῇ βασιλέως Ἀνδρονίκου τοῦ νέου συνοικοῦντος ἀδελφῇ . ἐπεὶ δὲ μετ' ὀλίγον ὑπὸ τῶν δυνατωτάτων ἐπιβουλευθεῖσα , πάλιν ἐξεβλήθη τῆς ἀρχῆς , ἡ μὲν τὸν ἕτερον ἔχουσα τῶν υἱῶν Ἰωάννην , πρὸς Κράλην ἐπανῆκε τὸν ἀδελφὸν , Σίσμανος δὲ ὁ λοιπὸς τῶν παίδων , εἰς Σκύθας ᾤχετο φυγάς . ὃς δὴ παρ' ἐκείνοις διατρίψας οὐκ ὀλίγον , ὕστερον Ρωμαίοις ἑκοντὶ προσῆλθε μετὰ τὴν βασιλέως τελευτήν . τοῦτον δὴ Ἀλέξανδρος ᾐτεῖτο πέμψας , ὡς πολεμιώτατον αὐτῷ . ἔφασκέ τε δυοῖν θάτερον , ἢ παραδοῦναι Σίσμανον ἐπὶ θανάτῳ ἢ παρασκευάζεσθαι πρὸς πόλεμον , ὡς οὐκ ἐνὸν αὐτὸν εἶναι φίλον καὶ σύμμαχον Ρωμαίοις , τοῦ πολεμιωτάτου τρεφομένου παρ' αὐτοῖς . ἔπεμπέ τε καὶ τοὺς ὅρκους , οἳ πρὸς βασιλέως Ἀνδρονίκου πρὸς αὐτὸν ἦσαν ἐπὶ τῇ εἰρήνῃ γεγενημένοι . ἡ μὲν οὖν Ἀλεξάνδρου πρεσβεία τοῦτον εἶχε τὸν τρόπον . ἔδει δὲ τὴν σύγκλητον συνελθοῦσαν βουλεύσασθαι ἅμα βασιλίδι , εἰ δέον ἢ τὸν αὐτόμολον παραδιδόναι ἢ πόλεμον ἄρασθαι πρὸς Μυσοὺς ὑπὲρ αὐτοῦ . οἱ μὲν οὖν συνῆλθον ἐν βασιλείοις . συμπαρῆν δ' αὐτοῖς καὶ δομέστικος ὁ μέγας ἅμα πατριάρχῃ . προτεθείσης δὲ τῆς βουλῆς ἐπ' ἐκκλησίας , οἱ μὲν ἄλλοι πάντες ἡσυχίαν ἦγον πρὸς τὸν μέγαν δομέστικον ἀποβλέποντες , ὅ , τι ἂν βουλεύσαιτο περὶ τῶν προκειμένων · Χοῦμνος δὲ Γεώργιος , ὁ ἐπὶ τῆς τραπέζης , ἀμαθῶς καὶ θρασέως πρίν τι φθέγξασθαί τινα « γέγραπται » , εἶπεν « ἐὰν τῷ ἐσχάτῳ ἀποκαλυφθῇ , σιγάτω ὁ πρῶτος . ἂν οὖν καὶ ἡμῶν τινι τῶν δοκούντων ἐσχάτων εἶναι βέλτιόν τι περὶ ὧν νυνὶ βουλευόμεθα εἰπεῖν ἐξῇ , ἀνάγκη τὸν πρῶτον στέργειν . » ἐταράχθη μὲν οὖν εὐθὺς ὁ μέγας δομέστικος ἐπὶ τῷ λόγῳ πρὸς τὴν θρασύτητα καὶ ἀναίδειαν τοῦ ἀνδρὸς ἀγανακτῶν . οἰόμενος δὲ τὴν βασιλίδα ἢ τὸν πατριάρχην οὗτος γὰρ ἤδη προΐστατο τῆς βουλῆς , πρὸς ὀργὴν τὸν Χοῦμνον ἀπελάσειν τοῦ βουλευτηρίου ἢ λόγοις ἐπιπλήξειν τῆς ἀκαίρου γλωσσαλγίας , ἤνεγκε σιγῇ . ὡς δὲ μήτε παρ' ἐκείνων ἐλέγετο τῶν δεόντων τι , ἔτι μᾶλλον ἐταράττετο , τεκμήριον ἐναργὲς ἀταξίας καὶ ἀναρχίας τιθέμενος τὸν λόγον , εἰ πᾶσιν ἐξέσται τοῖς μείζοσι προσκρούειν ἀδεῶς . Τορνίκης δὲ Δημήτριος οὐκ ἐνεγκὼν τὴν ἀτοπίαν , « τί οὖν ; » εἶπε « δημοκρατίαν χρὴ ποιεῖν τὴν Ρωμαίων βασιλείαν , ἵν' ἐξῇ παντί τῳ βουλεύεσθαι καὶ λέγειν , ἅττα ἂν δοκῇ , καὶ περὶ μειζόνων καὶ ἐλαττόνων πραγμάτων , καὶ ἀνάγκην προστιθέναι τοῖς βελτίοσι στέργειν τὰ ἐψηφισμένα . καὶ ποίαν ἀτοπίας ἂν ὑπερβολὴν ἐλλίποι τὸ τοιοῦτον ; » ὡρμημένων τε ἤδη περὶ τῶν τοιούτων ἀλλήλοις ἀντιλέγειν , ἐπέσχεν ἡ βασιλὶς , τῶν ἀκαίρων ἀποσχέσθαι κελεύουσα λόγων τουτωνὶ καὶ ἀναγκαίων πέρι διαλέγεσθαι . ὁ μέγας δὲ δομέστικος ὑποκρινάμενος τὸν στόμαχον ἀλγεῖν , ἐπλάττετό τε στρέφεσθαι τὰ ἔνδον καὶ ἐσιώπα , ὡς μηδὲ φθέγγεσθαι δυνάμενος ὑπὸ τῆς ἀλγηδόνος . οἱ δὲ ἀτάκτως ἐθορύβουν , ἕκαστος τὸ προσιστάμενον βουλόμενος κυροῦν . οἱ μὲν γὰρ ἔλεγον δεῖν Σίσμανον διασώζειν , ἱκέτην τῆς Ρωμαίων βασιλείας γεγενημένον , καὶ μὴ καταπροδιδόναι , εἰ δεῖ τι καὶ τῶν δυσχερῶν ὑπομένειν δι' αὐτόν . οἱ δὲ τὴν χώραν μᾶλλον καὶ τὰ οἰκεῖα διασώζειν καὶ μὴ βαρβάρου ἕνεκα φυγάδος εἰς προὖπτον κίνδυνον ἐμβάλλειν σφᾶς αὐτούς . καὶ τοιαῦτα ἕτερα ἀντέλεγον πρὸς ἀλλήλους καὶ βοῆς τὰ βασίλεια ἐπλήρουν , πάντων ἐθελόντων γνώμας καὶ ψηφίσματα προτείνειν ὑπὲρ τῶν κοινῇ λυσιτελούντων . ὡς δὲ ἐπιπλέον ἡ φιλονεικία παρετείνετο καὶ ἀσύμφωνοι ταῖς γνώμαις ἦσαν , ὁ πατριάρχης ὡς δή τι μέγα καὶ θαυμάσιον βεβουλευμένος « ἐμοὶ δοκεῖν » ἔφη « Σίσμανον πρὸς τὸν τῆς τοῦ θεοῦ Σοφίας νεὼν καταφυγεῖν . ἀσυλίᾳ δὲ αὐτοῦ τετιμημένου ὑπὸ πάντων , ὅσοι Ρωμαίων ἐβασίλευσαν , ἐξεῖναι καὶ ἡμῖν εὐπρόσωπον ἀπολογίαν πρὸς τοὺς Ἀλεξάνδρου θέσθαι πρεσβευτὰς , ὡς οὐκ ἐξὸν ἀποσπάσαντας τὸν ἱκέτην τοῦ θεοῦ παραδιδόναι πρὸς σφαγὴν , μάλιστα πάντων τοῦτο ἄγος ἐναγέστατον καὶ παρὰ τῶν πάλαι καὶ τῶν νῦν Ρωμαίων νομιζόμενον . » οἱ μὲν οὖν πολλοὶ τῶν παρόντων ἐξεθείασαν τὴν βουλὴν , ὡς ἀρίστην καὶ συνετωτάτην καὶ δυναμένην μάλιστα ἀπράκτους ἀποπέμψαι τοὺς Ἀλεξάνδρου πρεσβευτὰς , συνορῶντας ἤδη καὶ αὐτοὺς τὴν τοῦ πράγματος ἀνάγκην . τοῦ μεγάλου δὲ δομεστίκου φθεγγομένου μηδὲν , ἡ βασιλὶς πρῶτα μὲν κατεμέμφετο τὴν ἀκαιρίαν τῆς νόσου , ἐφ' οὕτως ἀναγκαίου καιροῦ καὶ δεομένου βουλῆς γεγενημένην · ἔπειτα δὲ ἔλεγε πρὸς αὐτὸν , ὡς , εἰ μὲν καὶ αὐτῷ εὖ ἔχειν ἡ τοῦ πατριάρχου δοκεῖ βουλὴ , ὥσπερ δὴ καὶ τοῖς ἄλλοις συνέδοξε καὶ αὐτῇ , ἐπινεῦσαι ὡς καλῶς ἔχουσι τοῖς λεγομένοις , καὶ τοῦτο ἐπιθέσθαι πέρας τῇ βουλῇ . εἰ δέ τι βέλτιον αὐτῷ καὶ λυσιτελέστερον ἕτερον δοκεῖ , τὸ νῦν μὲν εἶναι διὰ τὴν αὐτοῦ νόσον τὸν σύλλογον διαλύειν , αὖθις δὲ ῥαΐσαντος , βουλεύσεσθαι περὶ τῶν αὐτῶν . ὁ δὲ μικρὸν ἐπισχὼν , « δοκεῖτέ μοι » ἔφη « μὴ περὶ ὧν βουλεύεσθε , τὴν ἀπόκρισιν ποιεῖσθαι . οὐ γὰρ νῦν ὑμῖν ἡ σκέψις περὶ λόγων εὐπροσώπων , ἀλλὰ εἴτε χρὴ τὰ κελευόμενα ὑπ' Ἀλεξάνδρου πράττειν , εἴτε πολεμεῖν αὐτῷ . ὑμεῖς δὲ περὶ ὧν προὔθεσθε βουλεύεσθαι ἀφέντες , περὶ νομίμων καὶ δικαίων τῶν παρὰ Ρωμαίοις διαλέγεσθε , ὥσπερ ἂν εἴ τις καὶ Ἀλέξανδρον ὁ καταναγκάσων ἦν τοῖς Ρωμαίων νόμοις πείθεσθαι . ὁ δ' ἴσως ἐρεῖ , ὡς οὐκ ἐμοὶ , ἀλλὰ Ρωμαίοις οἱ νόμοι οὗτοι κεῖνται · ἐμοὶ δὲ εἷς νόμος ἐκ παντὸς τρόπου τὰ συνοίσοντα ἐμοὶ ζητεῖν . ὑμῖν δὲ εἰ καὶ Σίσμανον ἔξεστι τοῖς ἀσύλοις κατακρύπτειν ἱεροῖς , ἀλλ' οὐ δήπου καὶ πόλεις καὶ κώμας κατακρύψετε ἐν τοῖς τοιούτοις , οὐδὲ βοῶν ἀγέλας καὶ ποίμνια προβάτων καὶ τὴν ἄλλην περιουσίαν τὴν ἐν τοῖς ἀγροῖς , ἐξ ὧν ἐμοὶ τῆς ἀδικίας ἐξέσται κομίζεσθαι ποινάς . πρὸς οὖν τὰ τοιαῦτα χρὴ βουλεύεσθαι , οὐ πρὸς ἀπολογίας εὐπροσώπους . ἐγὼ δὲ ὀλίγου δεῖν νυνὶ μέμφομαι καὶ ἐμαυτῷ , ὅτι καὶ ὁπωσοῦν εἰς τοιουτουσὶ προήχθην λόγους . εἴρηται γὰρ ἐξαρχῆς καὶ ἐπεψηφίσθη γε ὑπὸ πάντων , ἐπεὶ μηδεὶς ἀντεῖπε μηδέν · ἐὰν τῷ ἐσχάτῳ τι ἀποκαλυφθῇ , σιγᾷν τὸν πρῶτον . εἰ δὴ μὴ τῷ ἐν ἐσχάτοις τεταγμένῳ , ἀλλὰ καὶ τῷ πρώτῳ καὶ μάλιστα ἐξάρχοντι τοῦ βουλευτηρίου τοιαῦτα ἔδοξε καὶ ὑμῖν ἐπεψηφίσθη γε τοῖς πᾶσιν ὡς λυσιτελῆ , προσῆκε στέργειν καὶ αὐτὸν καὶ περαιτέρω πολυπραγμονεῖν μηδέν . » τῆς βασιλίδος δὲ ἐναγούσης μάλιστα καὶ ἐπισπωμένης πρὸς τοὺς λόγους , « οὐδὲ τὰ τοιαῦτα καίτοι γε ὀλίγα ὄντα ἑκὼν εἶναι ἐφθεγξάμην . » πρὸς δὴ τὰ τοιαῦτα εὐθὺς ὁ πατριάρχης αἰτίας ἀπολύων ἑαυτὸν , « ἀλλ' ἐγὼ » εἶπε « πρῶτος καὶ αὐτὸς μηδὲν εἶναι πρὸς τὰ ζητούμενα τὴν βουλὴν ὁμολογῶ . οὐ γὰρ Ἀλεξάνδρῳ περὶ εὐλόγων καὶ μὴ τοιούτων ἀποκρίσεων μελήσειν , ἀλλ' ὅπως ὃ προὔθετο ἐξαρχῆς , εἰς πέρας , εἰ δύναιτο , ἀγάγῃ . οὗ δὴ ἕνεκα καὶ αὐτὸς οὐ πρὸς λόγους , ἀλλὰ πρὸς ἐκεῖνο φημὶ βουλευτέον εἶναι . » τὰ ἴσα δὲ εὐθὺς καὶ τῶν λοιπῶν ἐπιψηφισαμένων πάντων , ἐπεὶ ὁ μέγας δομέστικος ἀνέστη , καὶ οἱ ἄλλοι συνανέστησαν καὶ ὁ σύλλογος διελύθη . ὁρῶν δὲ καὶ πρότερον ἐφιέμενον ὁ μέγας δομέστικος τὸν πατριάρχην τῆς ἀρχῆς τῶν πραγμάτων , καὶ μήτε βίᾳ βουλόμενος τὴν ἐπιχείρησιν ἐπέχειν , οὐ γὰρ ἠβούλετο ἀκουσίων ἄρχειν , ἀλλὰ πολὺ μάλιστα βουλομένων καὶ χάριν εἰδότων τῆς ἀρχῆς , ἄλλως τε καὶ δεδοικὼς , μὴ καὶ πρόφασις ἐκ τούτου στάσεως ἀναφυῇ καὶ πολέμου ἐμφυλίου , ἐξ ὧν ὡς εἰκὸς διαφθαρησομένην συνεώρα τὴν Ρωμαίων ἡγεμονίαν , καὶ παντὸς οἰόμενος θανάτου ἐπαχθέστερον τὴν αἰτίαν τῶν δεινῶν παρασχεῖν αὐτός · διὸ οὐδὲ βασιλέως ἔτι περιόντος , καίτοι πολλὰ πολλάκις παρακεκληκότος , ἠθέλησε γενέσθαι βασιλεὺς , ἐσκέπτετο μὲν καὶ πρότερον τὴν ἡγεμονίαν ἀποθέσθαι καὶ ἀπραγμοσύνῃ τὸν ἐπίλοιπον βίον ζῇν , ὅπερ ἔφην , τοῦ φθορᾶς αὐτὸς αἴτιος Ρωμαίοις καταστῆναι πᾶν ὁτιοῦν ἀνεκτότερον νομίζων . ὡς δὲ καὶ κατὰ τὸν σύλλογον αὐθαδῶς καὶ θρασέως τοῦ Χούμνου πρὸς αὐτὸν διειλεγμένου , μάλιστα γὰρ πρὸς αὐτὸν τὸν λόγον ἀποτείνεσθαι ᾠήθη , πάντων τῶν τότε Ρωμαίων καὶ νομιζόμενον καὶ ὄντα πρῶτον , οὐδεὶς ἐπετίμησεν , οὐδὲ ἐμέμψατο τῆς ἀκαίρου παῤῥησίας , ὥσπερ ἀρχὴν νομίσας στάσεως ἐμφυλίου τὸ τοιοῦτον , θᾶττον ἢ ἐβούλετο ὥρμητο ἀπαγορεύειν τὴν ἀρχήν .
Lemmas: βε . ἀλλά ὁ μέν ὁ ἱλασμός τοιοῦτος γίγνομαι . αὐτός δέ ἔχω ὁ ὁ πρᾶγμα διοίκησις ὥσπερ καί πρότερος , μηδείς ὑποπτεύω περί οὐδείς . ὁ πατριάρχης δέ οὐ ἀρκέω μένω ἐπί ὁ πρότερος , ἀλλά δοκέω δήω ἀντέχω ὁ ὁ κοινός πρᾶγμα διοίκησις , ὡς αὐτός προσήκω ἐκ τοιοῦτος δή τις αἴτιος . ἔτι περίειμι βασιλεύς οὐ ὀλίγος χρόνος πρό ὁ τελευτή συμβουλεύω ὁ μέγας δομέστικος αὐτός πατριάρχης πείθω ἐπιτίμιον ἀνατείνω καί χωρισμός ὁ ἐκκλησία ὁ πιστός , εἰμί τις τελευτάω βασιλεύς ἐπιβουλεύω ὁ ἐκεῖνος παῖς καί ὁ βασίλειος παραιρέω ἄδικος . φάσκω τε πείθω ἐπιχειρέω , ὡς οὐδείς εἰμί τοιοῦτος πράσσω ὁ ἄτοπος ἐργάζομαι καί παράλογος , ἀλλά καί ὠφέλεια οὖον μικρός τις παρέχω ὁ παῖς ἐκ οὗτος , εἰμί τίς τοιοῦτος συμβαίνω περί αὐτός . πᾶς μέν γάρ ἄδηλος εἰμί ὁ ὁ θάνατος τέλος , ὁπότε ἥκω , μάλιστα δέ αὐτός ἀεί περί μάχη καί κίνδυνος ἀσχολέω . καί οὐδείς εἰμί ὁ ἀδύνατος , εἰμί καί ἀμφότερος αὐτός συμβαίνω περί εἷς μάχη πίπτω . εἰμί δέ οὗτος γίγνομαι , ἀπρονόητος παντάπασι συμβαίνω λείπω ὁ παῖς , μήτε ἑαυτοῦ ἀμύνω διά νηπιότης δύναμαι , μήτε ἕτερος τις ἔχω ὁ προΐστημι γνήσιος καί ἄδολος . βασιλεύς δέ οὐ πείθω ῥᾳδίως , γνώμη τε εἰμί ἀγαθός καί μᾶλλον οἴομαι προσήκω ἐπί ὁ πᾶς δύναμαι δεξιά ὁ ἐλπίς ὁ ὁ παῖς σωτηρία ἔχω , ἢ πρός σύκινος ἐπικουρία ὁ ἐκ ἀνθρώπινος ἐπίνοια ἀποβλέπω , σύνορος , ὡς καί ὁ πρό ἐκεῖνος βασιλεύς τοιοῦτος ἐπινοέω ὀνίνημι οὐδείς . φάσκω τε , ὡς ἢ θεός ἄνωθεν χείρ σῴζω ὑπερέχω ἢ ὁ ἐγώ εὐνάω ὁ δύναμις , εἄν ὁ ἐναντίος ὑπερέχω , ὁ ὁ ἀδικέω ἐθέλω εἄν κωλύω ὁρμή · Ὅρκος δέ καί δεσμός καί ὅσος παραπλήσιος , οὐδείς εἄν ἐκφοβέω ὁ πλεονεκτέω προλέγω . διό καί ὁ τοιοῦτος πρᾶξις ἀπέχω , ὡς οὖον μόνος οὐδείς ἐγώ λυσιτελέω , ἀλλά καί ἕτερος οὖον ὁ τυγχάνω βλάβη δύναμαι προξενέω , οἷος δή πρός ὁ δίκη ὁ ἁρπαγεύς ὀφείλω καί χωρίζω ἀπό θεός . ὁ μέγας δέ δομέστικος οὐ ἀνία βιάζομαι , ἀλλά δήω ὁ μέν τοιοῦτος λόγος ἀπέχω , αὐτός δέ πείθω , ὡς λυσιτελέω καί Δίκαιος βουλεύω . καί πείθω γε βιάζομαι , οὐδέ οὗτος μέν πείθω , ὡς λυσιτελής ὁ πράσσω εἰμί , ἀλλά ὁ ἐξαρχῆς ἔχω γνώμη , διά δέ ὁ δοκέω ἐκεῖνος λυσιτελέω καί ἄκων πείθω . καί ὁ πατριάρχης μετακαλέω καί ὅσος ὁ ἀρχιερεύς ἐν Βυζάντιον τότε πάρειμι , καί ὅσος εἰμί εἰκός διαλέγω περί ὁ πρᾶγμα καί ὁ γνώμη φανερός ποιέω , ὡς αὐτός μέν οὔτε ἀναγκαῖος , οὔτε λυσιτελής δοκέω ὁ πρᾶγμα , οὖον γάρ ἐπέχω ὁ ὁρμή ὁ ἐπίβουλος · ὡς εἄν δέ μή δοκέω ὁ σφέτερος μόνος πείθω λογισμός , ἀλλά καί ἕτερος συμβουλεύω παραχωρέω αὐτός τε πείθω καί σφεῖς ἐπιτρέπω , κελεύω ὁ ἀφορισμός κατά ὁ μετά ὁ ἐκεῖνος τελευτή ὁ παῖς ἄδικος ἐπιτίθημι ἐκφωνέω . καί τελέω παρά πατριάρχης , ὅς προστάσσω ὁ βασιλεύς . διά οὗτος δή μετά ὁ ἐκεῖνος τελευτή ὁ πατριάρχης οἴομαι δήω , οἷος δή ὁ βασιλεύς παῖς φύλαξ , ἄλλως ὁ ὅτι καί ὁ ὁ βασιλεύς παῖς Ἰωάννης ὁ βασιλεύς ἔτι νήπιος εἰμί , ἄρτι παιδικός ἅπτω ἡλικία , ἔτος γάρ εἰμί γίγνομαι ἐννέα · ἀνθάπτομαι ὁ πρᾶγμα καί ὁ βασίλειος συνδιασῴζω ὁ νέος βασιλεύς . καί ἅπτω γε αὐτός , λανθάνω ἐπιχειρέω ὡς μάλιστα ἐν-εἰμί καί κατά μικρός ἐμβιβάζω ἑαυτοῦ εἰς ὁ ἀρχή . δείδω γάρ γίγνομαι φανερός ἀντιπολιτεύομαι ὁ μέγας δομέστικος . καί ἄλλος τε πράσσω , ὁ οὐ εἰμί αὐτός ἀρέσκω , καί ἑταιρεία ἐκ ὁ συγκλητικός συνίστημι καί πείθω πολύς ὑπόσχεσις αὐτός συμπράσσω , ὡς ὁ μέγας εὕω ποιέω , εἰμί αὐτός προσγίγνομαι ὁ πρᾶγμα ὁ ἀρχή . καί διηνεκής διατρίβω ἐν βασίλειος , νύξ μόνος καί οὗτος μέσος οἴκαδε ἀναχωρέω . ἐκ ὅς ὁ μέγας δομέστικος καταστοχάζομαι ὁ ὁ πατριάρχης διάνοια , ἄλλως τε καί τίνω ὁ κοινωνέω αὐτός ὁ ἀπόρρητος ἀπαγγέλλω ὁ γίγνομαι ὁ αἴτιος , δυσχεραίνω μέν ὡς εἰκός καί διά ὀργή ὁ πράσσω ποιέω , ὅμως δέ φέρω σιγή , ἀποσκοπέω ὅποι τελευτάω ὁ διάνοια αὐτός . μεταξύ δέ οὗτος γίγνομαι συμβαίνω τίς καί ἄλλος , ὅς οὖον μέτριος καθάπτω ὁ ὁ μέγας δομέστικος Ψυχή . ὁ γάρ ὁ Μυσός βασιλεύς Ἀλέξανδρος πρεσβεία πέμπω πρός βασιλίς καί Ῥωμαῖος , ὁ παρά αὐτός διατρίβω φυγάς αἰτέω Σίσμανον ὁ ὁ παρά Μυσός προβασιλεύω Μιχαήλ · ὅς δή γίγνομαι αὐτός ἐκ ὁ Στέφανος ὁ ὁ Τριβαλός ἄρχω ἀδελφός , ὁ μετά ὁ ἐκεῖνος τελευτή ἄρχω Μυσία . πρότερος γάρ ἐκβάλλω ὑπό ἐκεῖνος εἰμί ἔτι περίειμι καί ὁ βασιλεύς Ἀνδρόνικος ὁ νέος συνοικέω ἀδελφός . ἐπεί δέ μετά ὀλίγος ὑπό ὁ δυνατός ἐπιβουλεύω , πάλιν ἐκβάλλω ὁ ἀρχή , ὁ μέν ὁ ἕτερος ἔχω ὁ υἱός Ἰωάννης , πρός Κράλης ἐπανίημι ὁ ἀδελφός , σισμηνος δέ ὁ λοιπός ὁ παῖς , εἰς Σκύθης οἴχομαι φυγάς . ὅς δή παρά ἐκεῖνος διατρίβω οὐ ὀλίγος , ὕστερος Ῥωμαῖος ἑκοντί προσέρχομαι μετά ὁ βασιλεύς τελευτή . οὗτος δή Ἀλέξανδρος αἰτέω πέμπω , ὡς πολέμιος αὐτός . φάσκω τε δύο ἕτερος , ἢ παραδίδωμι Σίσμανον ἐπί θάνατος ἢ παρασκευάζω πρός πόλεμος , ὡς οὐ ἐν-εἰμί αὐτός εἰμί φίλος καί σύμμαχος Ῥωμαῖος , ὁ πολέμιος τρέφω παρά αὐτός . πέμπω τε καί ὁ Ὅρκος , ἕ πρός βασιλεύς Ἀνδρόνικος πρός αὐτός εἰμί ἐπί ὁ εἰρήνη γίγνομαι . ὁ μέν οὖν Ἀλέξανδρος πρέσβυς οὗτος ἔχω ὁ τρόπος . ἐσθίω δέ ὁ σύγκλητος συνέρχομαι βουλεύω ἅμα βασιλίδι , εἰμί δήω ἢ ὁ αὐτόμολος παραδίδωμι ἢ πόλεμος ἀείρω πρός Μυσός ὑπέρ αὐτός . ὁ μέν οὖν συνέρχομαι ἐν βασίλειος . συμπάρειμι δέ αὐτός καί δομέστικος ὁ μέγας ἅμα πατριάρχης . προτίθημι δέ ὁ βουλή ἐπί ἐκκλησία , ὁ μέν ἄλλος πᾶς ἡσυχία ἄγω πρός ὁ μέγας δομέστικος ἀποβλέπω , ὅς , τίς εἄν βουλεύω περί ὁ πρόκειμαι · Χούμνος δέ Γεώργιος , ὁ ἐπί ὁ τράπεζα , ἀμαθής καί θρασύς πρίν τίς φθέγγομαι τις « γράφω » , εἶπον « ἐάν ὁ ἔσχατος ἀποκαλύπτω , σιγάω ὁ πρῶτος . εἄν οὖν καί ἐγώ τις ὁ δοκέω ἔσχατος εἰμί βελτίων τίς περί ὅς νυνί βουλεύω εἶπον ἔξεστι , ἀνάγκη ὁ πρῶτος στέργω . » ταράσσω μέν οὖν εὐθύς ὁ μέγας δομέστικος ἐπί ὁ λόγος πρός ὁ θρασύτης καί ἀναίδεια ὁ ἀνήρ ἀγανακτέω . οἴομαι δέ ὁ βασιλίς ἢ ὁ πατριάρχης οὗτος γάρ ἤδη προΐστημι ὁ βουλή , πρός ὀργή ὁ Χοῦμνος ἀπέλασις ὁ βουλευτήριον ἢ λόγος ἐπιπλήσσω ὁ ἄκαιρος γλωσσαλγία , φέρω σιγή . ὡς δέ μήτε παρά ἐκεῖνος λέγω ὁ δήω τίς , ἔτι μᾶλλον ταράσσω , τεκμήριον ἐναργής ἀταξία καί ἀναρχία τίθημι ὁ λόγος , εἰμί πᾶς ἔξεστι ὁ μείζων προσκρούω ἀδεῶς . Τορνίκης δέ Δημήτριος οὐ φέρω ὁ ἀτοπία , « τίς οὖν ; » εἶπον « δημοκρατία χρή ποιέω ὁ Ῥωμαῖος βασίλειος , ἵνα ἔξεστι πᾶς ὁ βουλεύω καί λέγω , ὅστις εἄν δοκέω , καί περί μείζων καί μικρός πρᾶγμα , καί ἀνάγκη προστίθημι ὁ ἀγαθός στέργω ὁ ψηφίζω . καί ποῖος ἀτοπία εἄν ὑπερβολή ἐλλείπω ὁ τοιοῦτος ; » ὁρμάω τε ἤδη περί ὁ τοιοῦτος ἀλλήλων ἀντιλέγω , ἐπέχω ὁ βασιλίς , ὁ ἄκαιρος ἀπέχω κελεύω λόγος οὗτος καί ἀναγκαῖος περί διαλέγω . ὁ μέγας δέ δομέστικος ὑποκρίνομαι ὁ στόμαχος ἀλγέω , πλάσσω τε στρέφω ὁ ἔνδον καί σιωπάω , ὡς μηδέ φθέγγομαι δύναμαι ὑπό ὁ ἀλγηδών . ὁ δέ ἄτακτος θορυβέω , ἕκαστος ὁ προσίστημι βούλομαι κυρόω . ὁ μέν γάρ λέγω δήω Σίσμανον διασῴζω , ἱκέτης ὁ Ῥωμαῖος βασίλεια γίγνομαι , καί μή καταπροδίδωμι , εἰμί δεῖ τίς καί ὁ δυσχερής ὑπομένω διά αὐτός . ὁ δέ ὁ χώρα μᾶλλον καί ὁ οἰκεῖος διασῴζω καί μή βάρβαρος ἕνεκα φυγάς εἰς πρόοπτος κίνδυνος ἐμβάλλω σφεῖς αὐτός . καί τοιοῦτος ἕτερος ἀντιλέγω πρός ἀλλήλων καί βοή ὁ βασίλεια πληρόω , πᾶς ἐθέλω γνώμη καί ψήφισμα προτείνω ὑπέρ ὁ κοινός λυσιτελέω . ὡς δέ ἐπιπλέω ὁ φιλονικία παρατείνω καί ἀσύμφωνος ὁ γνώμη εἰμί , ὁ πατριάρχης ὡς δή τίς μέγας καί θαυμάσιος βουλεύω « ἐγώ δοκέω » φημί « Σίσμανον πρός ὁ ὁ ὁ θεός Σοφία ναός καταφεύγω . ἀσυλία δέ αὐτός τιμάω ὑπό πᾶς , ὅσος Ῥωμαῖος βασιλεύω , ἔξεστι καί ἐγώ εὐπρόσωπος ἀπολογία πρός ὁ Ἀλέξανδρος τίθημι πρεσβευτής , ὡς οὐ ἔξεστι ἀποσπάω ὁ ἱκέτης ὁ θεός παραδίδωμι πρός σφαγή , μάλιστα πᾶς οὗτος ἄγος ἐναγής καί παρά ὁ πάλαι καί ὁ νῦν Ῥωμαῖος νομίζω . » ὁ μέν οὖν πολύς ὁ πάρειμι ἐκθειάζω ὁ βουλή , ὡς ἀγαθός καί συνετός καί δύναμαι μάλιστα ἄπρακτος ἀποπέμπω ὁ Ἀλέξανδρος πρεσβευτής , συνοράω ἤδη καί αὐτός ὁ ὁ πρᾶγμα ἀνάγκη . ὁ μέγας δέ δομέστικος φθέγγομαι μηδείς , ὁ βασιλίς πρῶτος μέν καταμέμφομαι ὁ ἀκαιρία ὁ νόσος , ἐπί οὕτως ἀναγκαῖος καιρός καί δήω βουλή γίγνομαι · ἔπειτα δέ λέγω πρός αὐτός , ὡς , εἰμί μέν καί αὐτός εὕω ἔχω ὁ ὁ πατριάρχης δοκέω βουλή , ὥσπερ δή καί ὁ ἄλλος συνδοκέω καί αὐτός , ἐπινάω ὡς καλῶς ἔχω ὁ λέγω , καί οὗτος ἐπιτίθημι πέρας ὁ βουλή . εἰμί δέ τίς ἀγαθός αὐτός καί λυσιτελής ἕτερος δοκέω , ὁ νῦν μέν εἰμί διά ὁ αὐτός νόσος ὁ σύλλογος διαλύω , αὖθις δέ ῥαίω , βουλεύω περί ὁ αὐτός . ὁ δέ μικρός ἐπέχω , « δοκέω ἐγώ » φημί « μή περί ὅς βουλεύω , ὁ ἀπόκρισις ποιέω . οὖον γάρ νῦν σύ ὁ σκέψις περί λόγος εὐπρόσωπος , ἀλλά εἴτε χρή ὁ κελεύω ὑπό Ἀλέξανδρος πράσσω , εἴτε πολεμέω αὐτός . σύ δέ περί ὅς προτίθημι βουλεύω ἀφίημι , περί νόμιμος καί Δίκαιος ὁ παρά Ῥωμαῖος διαλέγω , ὥσπερ εἄν εἰμί τις καί Ἀλέξανδρος ὁ καταναγκάζω εἰμί ὁ Ῥωμαῖος νόμος πείθω . ὁ δέ ἴσως εἴρω , ὡς οὐ ἐγώ , ἀλλά Ῥωμαῖος ὁ νόμος οὗτος κεῖμαι · ἐγώ δέ εἷς νόμος ἐκ πᾶς τρόπος ὁ συμφέρω ἐγώ ζητέω . σύ δέ εἰμί καί Σίσμανον ἔξεστι ὁ ἄσυλος κατακρύπτω ἱερός , ἀλλά οὖον δήπου καί πόλις καί κώμη κατακρύπτω ἐν ὁ τοιοῦτος , οὐδέ βοῦς ἀγέλη καί ποίμνιον πρόβατον καί ὁ ἄλλος περιουσία ὁ ἐν ὁ ἀγρός , ἐκ ὅς ἐγώ ὁ ἀδικία ἔξεστι κομίζω ποινή . πρός οὖν ὁ τοιοῦτος χρή βουλεύω , οὖον πρός ἀπολογία εὐπρόσωπος . ἐγώ δέ ὀλίγος δήω νυνί μέμφομαι καί ἐμαυτοῦ , ὅτι καί ὁπωσοῦν εἰς τοιουτοσί προάγω λόγος . εἴρω γάρ ἐξαρχῆς καί ἐπιψηφίζω γε ὑπό πᾶς , ἐπεί μηδείς ἀντιλέγω μηδείς · ἐάν ὁ ἔσχατος τίς ἀποκαλύπτω , σιγάω ὁ πρῶτος . εἰμί δή μή ὁ ἐν ἔσχατος τάσσω , ἀλλά καί ὁ πρῶτος καί μάλιστα ἐξάρχω ὁ βουλευτήριον τοιοῦτος δοκέω καί σύ ἐπιψηφίζω γε ὁ πᾶς ὡς λυσιτελής , προσήκω στέργω καί αὐτός καί περαιτέρω πολυπραγμονέω μηδείς . » ὁ βασιλίς δέ ἐνάγω μάλιστα καί ἐπισπάω πρός ὁ λόγος , « οὐδέ ὁ τοιοῦτος καίτοι γε ὀλίγος εἰμί ἑκών εἰμί φθέγγομαι . » πρός δή ὁ τοιοῦτος εὐθύς ὁ πατριάρχης αἴτιος ἀπολύω ἑαυτοῦ , « ἀλλά ἐγώ » εἶπον « πρῶτος καί αὐτός μηδείς εἰμί πρός ὁ ζητέω ὁ βουλή ὁμολογέω . οὖον γάρ Ἀλέξανδρος περί εὔλογος καί μή τοιοῦτος ἀπόκρισις μέλω , ἀλλά ὅπως ὅς προθέω ἐξαρχῆς , εἰς πέρας , εἰμί δύναμαι , ἄγω . ὅς δή ἕνεκα καί αὐτός οὖον πρός λόγος , ἀλλά πρός ἐκεῖνος φημί βουλευτέον εἰμί . » ὁ ἴσος δέ εὐθύς καί ὁ λοιπός ἐπιψηφίζω πᾶς , ἐπεί ὁ μέγας δομέστικος ἀνίστημι , καί ὁ ἄλλος συνανίστημι καί ὁ σύλλογος διαλύω . ὁράω δέ καί πρότερος ἐφίημι ὁ μέγας δομέστικος ὁ πατριάρχης ὁ ἀρχή ὁ πρᾶγμα , καί μήτε βία βούλομαι ὁ ἐπιχείρησις ἐπέχω , οὖον γάρ βούλομαι ἀεκούσιος ἄρχω , ἀλλά πολύς μάλιστα βούλομαι καί χάρις οἶδα ὁ ἀρχή , ἄλλως τε καί δείδω , μή καί πρόφασις ἐκ οὗτος στάσις ἀναφύω καί πόλεμος ἐμφύλιος , ἐκ ὅς ὡς εἰκός διαφθείρω συνοράω ὁ Ῥωμαῖος ἡγεμονία , καί πᾶς οἴομαι θάνατος ἐπαχθής ὁ αἴτιος ὁ δεινός παρέχω αὐτός · διό οὐδέ βασιλεύς ἔτι περίειμι , καίτοι πολύς πολλάκις παρακαλέω , ἐθέλω γίγνομαι βασιλεύς , σκέπτομαι μέν καί πρότερος ὁ ἡγεμονία ἀποτίθημι καί ἀπραγμοσύνη ὁ ἐπίλοιπος βίος ζάω , ὅσπερ φημί , ὁ φθορά αὐτός αἴτιος Ῥωμαῖος καθίστημι πᾶς ὁστισοῦν ἀνεκτός νομίζω . ὡς δέ καί κατά ὁ σύλλογος αὐθάδης καί θρασύς ὁ Χούμνος πρός αὐτός διαλέγω , μάλιστα γάρ πρός αὐτός ὁ λόγος ἀποτείνω οἴομαι , πᾶς ὁ τότε Ῥωμαῖος καί νομίζω καί εἰμί πρῶτος , οὐδείς ἐπιτιμάω , οὐδέ μέμφομαι ὁ ἄκαιρος παρρησία , ὥσπερ ἀρχή νομίζω στάσις ἐμφύλιος ὁ τοιοῦτος , ταχύς ἢ βούλομαι ὁρμέω ἀπαγορεύω ὁ ἀρχή .