joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen1.54
μεʹ . Βασιλεὺς δὲ ὁ νέος ἐν τῷ περὶ τὸ Ρήγιον Ἐννακόσια προσαγορευομένῳ χωρίῳ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς μάλιστα Ὀκτωβρίου ἄχρι καὶ Δεκεμβρίου διατρίβων μηνὸς , ἐδεῖτο τοῦ πρεσβυτέρου βασιλέως , μὴ αὖθις τὰ Ρωμαίων πράγματα εἰς φθορὰν καὶ ταραχὴν ἐμβαλεῖν , ἀλλ' ἔλεον τῶν ὑπηκόων σχόντα , μὴ ἐπὶ πλέον τὸν πόλεμον ἐξάγειν . ὡς ἂν δὲ αὐτὸν τὴν εἰρήνην πείσῃ μᾶλλον ἑλέσθαι , καὶ τοιοῖσδε πρὸς αὐτὸν διὰ πρέσβεων ἐχρῆτο λόγοις · « τῆς ἐμῆς , ὦ βασιλεῦ , σπουδῆς τε καὶ προθυμίας ὑπὲρ τῶν κοινῇ τῇ Ρωμαίων ἡγεμονίᾳ συμφερόντων οὐχ ἕτερόν τινα ἀξιόχρεων ἢ σὲ μάρτυρα ἔξεστι παρασχεῖν . οἶσθα γὰρ , ὅπως , Προυσηνῶν ὑπὸ Περσῶν πολιορκουμένων καὶ ὅσον οὔπω ἁλώσεσθαι προσδοκωμένων διὰ τὸ τὸν σῖτον παντάπασιν ἐπιλελοιπέναι , πυθόμενος αὐτὸς αὐτόκλητος εἰς Βυζάντιον ἧκον , δεόμενός τε ἅμα καὶ συμβουλεύων , τοῖς πολιορκουμένοις τὴν δυνατὴν πρόνοιαν εἰσενεγκεῖν . αὕτη δ' ἦν τὸ ἐμὲ ἅμα τῇ στρατιᾷ ναυσὶ πρὸς τὴν Τρίγλειαν περαιωθέντα , ἐπεὶ οὐ πολὺ Προύσης διέχει , τοῖς τε βαρβάροις , ἢν δύνωμαι , ἐπιθέσθαι καὶ Προυσηνοῖς τὰ ἐπιτήδεια ἐσκομίσαι · τούτου δὲ γενομένου , ἐλπὶς αὐτοὺς χρόνον πολὺν πρὸς τὴν πολιορκίαν ἀντισχήσειν · τἄλλα γὰρ ἡ πόλις ἅπαντα κατεσκεύασται καρτερῶς . ἐγὼ μὲν οὖν οὕτω προθυμίας εἶχον πρὸς τὸ Προυσηνοῖς βοηθεῖν αὐτὸς διακινδυνεύων , σοῦ δὲ μὴ ἐφιέντος , ἄκων κατεσχέθην · ὃ καὶ μάλιστα αἴτιον ἔδοξε γεγενῆσθαι τοῦ Προῦσαν ὑπὸ τοῖς πολιορκοῦσι βαρβάροις γεγενῆσθαι . ταῦτα δὲ διῆλθον , οὐχ ἵν' ἁπλῶς οὕτω φιλοτιμήσωμαι , ἀλλ' ἵν' ἐπιδείξαιμι ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόντος , ὅτι εἰ μιᾶς ἕνεκα πόλεως κινδυνευούσης οὕτω περιεκαιόμην καὶ δεῖν ἐνόμιζον ἢ βοηθεῖν αὐτῇ ἢ καὶ αὐτὸς συγκινδυνεύειν , πολὺ μᾶλλον ἂν ἀλγοίην νῦν , ὁμοῦ Ρωμαίων σύμπασαν τὴν ἡγεμονίαν κινδυνεύουσαν ὁρῶν . τὸ γὰρ ἡμᾶς , τοὺς ὑπὲρ αὐτῆς πρὸς τοὺς ἔξω πολεμίους πολεμεῖν δικαίους ὄντας , συῤῥήγνυσθαι ἀλλήλοις οὐκ ἄλλο τι ἢ καταστροφὴν αὐτῆς τελεωτάτην οἴεσθαι χρή . διὸ δὴ καὶ σφόδρα σου δέομαι , βασιλεῦ , εἰ μὲν οἷόν τε , καταλῦσαι τὴν ἔχθραν καὶ τὴν εἰρήνην μᾶλλον ἢ τὸν πόλεμον ἑλέσθαι . εἰ δ' ἐπὶ τοσοῦτον οἱ τῶν συκοφαντῶν ἴσχυσαν λόγοι , ὥστ' ἐμὲ πολλὰ περὶ εἰρήνης δεόμενον ἀνύειν μηδὲν , τό γε δεύτερον ἱκετεύω , ἐπὶ σοῦ ἅμα δύο ἢ καὶ τρισὶν ἐλθόντα δικασθῆναι . κἂν μὲν ἀπολύσωμαι τὰς αἰτίας , καλῶς ἂν ἔχοι · ἂν δ' ἀδικῶν ἁλῶ καὶ ἐπιορκῶν , τῶν μακρῶν ἀπαλλαγήσῃ πόνων , ἔχων ἐν χερσὶ τὸν ἀδικοῦντα , καὶ μὴ φείσῃ , πρὸς αὐτοῦ θεοῦ , ἀλλὰ κόλασον ἀξίως τῶν ἁμαρτημάτων . εἰ δὲ μὴ τοῦτό σοι ἀρεστὸν , τὸ αὐτὸν ἐμὲ ἐπὶ σοῦ ἐλθόντα δικασθῆναι , ἀλλ' ὁ μέγας δομέστικος γοῦν ἐλθὼν δικαζέσθω ὑπὲρ ἐμοῦ . κἂν καὶ αὐτὸς ἁλῷ , τὰ ἔσχατα ὑπομενέτω · πάντως δὲ οὐδὲν ἧττον ἀλγήσω , ἢ εἰ αὐτὸς ἐν τῷ σώματι ὑφιστάμην τὰ δεινά . » Τοιαῦτα μὲν βασιλεὺς ὁ νέος ἐπέστελλε πρὸς τὸν πάππον καὶ βασιλέα · καὶ ὁ μέγας δὲ δομέστικος τοιαῦτα ἔγραψε , δεόμενος περὶ τῶν αὐτῶν · « κράτιστε βασιλεῦ , ἀμφότερά σε οἴομαι σαφῶς πεπεῖσθαι περὶ ἐμοῦ , ὅτι τε εὐνοϊκῶς διάκειμαι καὶ φιλίως περί σε καὶ οὐδενός σοι δουλεύειν ἧττον αἱροῦμαι , τούτων ἀποδείξεις σαφῶς τῶν πραγμάτων ἐν πολλοῖς παρασχομένων , καὶ ὅτι τὴν κοινὴν τῶν Ρωμαίων εὐδαιμονίαν οὐ τῶν ὄντων μόνον , ἀλλὰ καὶ αὐτῆς ζωῆς προθύμως ἀλλαξαίμην ἄν . νυνὶ δέ σε ὁρῶν ἐξ οὐδεμιᾶς αἰτίας λύοντα μὲν τὰς σπονδὰς , ὡρμημένον δὲ πολεμεῖν , σφόδρα μὲν ἀλγῶ καὶ παραπλήσιον θανάτου , τὰς συμφορὰς , αἳ περιστήσονται Ρωμαίους ἐκ τοῦ πρὸς ἀλλήλους ἐννοῶν πολέμου · δέομαι δέ σου μὴ τοιούτοις κακοῖς τοὺς ὑπηκόους περιπεσόντας περιϊδεῖν , ἀλλὰ στῆσαι τὴν συμφορὰν , βασιλεῖ τῷ ἐγγόνῳ διαλλαγέντα , οὐδὲν , ὅσα γε ἐμὲ εἰδέναι , οὔτε ἐν πράγμασιν οὔτε ἐν λόγοις , οὔτε πρότερον προσκεκρουκότι οὔτε νῦν , οἶσθα δὲ σαφῶς , ὡς οὐδὲν οὔτε φθέγγεται οὔτε πράττει , μὴ συνειδότος ἐμοῦ · μὴ δὴ τὰς συκοφαντίας τῶν ἐπ' ὀλέθρῳ ἡδομένων τῷ κοινῷ τῆς κοινῆς προθεῖναι σωτηρίας , μηδ' αὐτοῖς πεισθῆναι πρὸς τὸ πολεμεῖν ἐνάγουσιν , ἐξ αὐτῆς τῆς πείρας ἀκριβῶς δεδιδαγμένος , ὡς ἀδυνάτοις ἐπιχειροῦσι καὶ ἄχθος ἆραι τὴν δύναμιν αὐτῶν ἐθέλουσιν ὑπερβαῖνον . καταλύων μὲν οὖν τὸν πόλεμον , τὰ δέοντα βουλεύσῃ καὶ σαυτῷ καὶ ἡμῖν · τοὐναντίον δὲ ποιῶν , οὐκ οἶδα ὁποτέροις μᾶλλον ἀλυσιτελέστερον βουλεύσῃ . βασιλεὺς μὲν οὖν ὁ σὸς ἔγγονος δίκῃ διαλύεσθαι τὰ ἐγκλήματα προκαλεῖται , καὶ παρὰ σοὶ δικαστῇ , ὃ πάντες ἂν αὐτῷ συμφαῖεν , ὡς δικαία ἡ ἀξίωσις · ἢ , τό γε δεύτερον , εἰ μὴ αὐτόν σοι κατὰ γνώμην πρὸς τὴν δίκην ἀπαντῆσαι , ἀλλ' αὐτὸν ἐμὲ ὑπὲρ τῶν αὐτῷ διαφερόντων τὰς εὐθύνας παρασχεῖν . εἰ μὲν οὖν αὐτὸν ἐλθεῖν κελεύσεις , πέπεισμαι σαφῶς , ὡς ὀφθεὶς μόνον ἀραχνίων ἱστῶν ἀδρανεστέρας ἀποδείξει τὰς συκοφαντίας · εἰ δὲ , τό γε δεύτερον , ἐμὲ , ἐλπίζω καὶ αὐτὸς οὐ μόνον οὐδὲν ἠδικηκότα , ἀλλὰ καὶ φιλοπάτορα καὶ τὴν προσήκουσα αἰδῶ καὶ εὐπείθειαν μέχρι παντὸς ἐπιδεδειγμένον ἀποδείξειν . εἰ δ' ἀμφοτέρων τούτων καταφρονήσεις , πεισθεὶς τοῖς συκοφαντοῦσιν , ἡμᾶς μὲν ὁ θεὸς οὐ περιόψεται ἀδικουμένους · ὑμῖν δὲ ὅποι τὰ πράγματα τελευτήσει , ἐμοὶ μὲν ἄμεινον σιωπᾷν , ἡ πεῖρα δὲ διδάξει σαφῶς . πλὴν τὰ παρόντα μοι γράμματα τηρεῖσθαι δέομαι ἐν ἀσφαλεῖ , ὅπως ἐκ τῶν ἀποβησομένων εἰ ἀγαθὸς σύμβουλος ἐγὼ φανῇ . »
Lemmas: μου . Βασιλεύς δέ ὁ νέος ἐν ὁ περί ὁ Ῥήγιον ἐνακόσιοι προσαγορεύω χωρίον ἀπό ὁ ἀρχή μάλιστα Ὀκτώβριος ἄχρι καί Δεκέμβριος διατρίβω μείς , δήω ὁ πρέσβυς βασιλεύς , μή αὖθις ὁ Ῥωμαῖος πρᾶγμα εἰς φθορά καί ταραχή ἐμβάλλω , ἀλλά ἔλεος ὁ ὑπήκοος ἔχω , μή ἐπί πλέω ὁ πόλεμος ἐξάγω . ὡς εἄν δέ αὐτός ὁ εἰρήνη πείθω μᾶλλον αἱρέω , καί τοιόσδε πρός αὐτός διά πρέσβυς χράω λόγος · « ὁ ἐμός , εἰμί βασιλεύς , σπουδή τε καί προθυμία ὑπέρ ὁ κοινός ὁ Ῥωμαῖος ἡγεμονία συμφέρω οὐ ἕτερος τις ἀξιόχρεως ἢ σύ μάρτυς ἔξεστι παρέχω . οἶδα γάρ , ὅπως , Προυσηνῶν ὑπό Πέρσης πολιορκέω καί ὅσος οὔπω ἁλίσκομαι προσδοκάω διά ὁ ὁ σῖτος παντάπασι ἐπιλείπω , πυνθάνομαι αὐτός αὐτόκλητος εἰς Βυζάντιον ἥκω , δέω τε ἅμα καί συμβουλεύω , ὁ πολιορκέω ὁ δυνατός πρόνοια εἰσφέρω . οὗτος δέ εἰμί ὁ ἐγώ ἅμα ὁ στρατιά ναῦς πρός ὁ Τρίγλειαν περαιόω , ἐπεί οὖον πολύς Προῦσα διαχέω , ὁ τε βάρβαρος , εἄν δύναμαι , ἐπιτίθημι καί Προυσηνοῖς ὁ ἐπιτήδειος εἰσκομίζω · οὗτος δέ γίγνομαι , Ἐλπὶς αὐτός χρόνος πολύς πρός ὁ πολιορκία ἀντέχω · ἄλλος γάρ ὁ πόλις ἅπας κατασκευάζω καρτερός . ἐγώ μέν οὖν οὗτος προθυμία ἔχω πρός ὁ Προυσηνοῖς βοηθέω αὐτός διακινδυνεύω , σύ δέ μή ἐφίημι , ἄκων κατέχω · ὅς καί μάλιστα αἴτιος δοκέω γίγνομαι ὁ Προῦσα ὑπό ὁ πολιορκέω βάρβαρος γίγνομαι . οὗτος δέ διέρχομαι , οὐ ἵνα ἁπλόος οὗτος φιλοτιμέω , ἀλλά ἵνα ἐπιδείκνυμι ἐκ πολύς ὁ περίειμι , ὅτι εἰμί εἷς ἕνεκα πόλις κινδυνεύω οὗτος περικαίω καί δήω νομίζω ἢ βοηθέω αὐτός ἢ καί αὐτός συγκινδυνεύω , πολύς μᾶλλον εἄν ἀλγέω νῦν , ὁμοῦ Ῥωμαῖος σύμπας ὁ ἡγεμονία κινδυνεύω ὁράω . ὁ γάρ ἐγώ , ὁ ὑπέρ αὐτός πρός ὁ ἔξω πολέμιος πολεμέω Δίκαιος εἰμί , συρρήγνυμι ἀλλήλων οὐ ἄλλος τίς ἢ καταστροφή αὐτός τέλειος οἴομαι χρή . διό δή καί σφόδρα σύ δήω , βασιλεύς , εἰμί μέν οἷος τε , καταλύω ὁ ἔχθρα καί ὁ εἰρήνη μᾶλλον ἢ ὁ πόλεμος αἱρέω . εἰμί δέ ἐπί τοσοῦτος ὁ ὁ συκοφάντης ἰσχύω λόγος , ὥστε ἐγώ πολύς περί εἰρήνη δήω ἀνύω μηδείς , ὁ γε δύο ἱκετεύω , ἐπί σύ ἅμα δύο ἢ καί τρεῖς ἔρχομαι δικάζω . κἀν μέν ἀπολύω ὁ αἴτιος , καλῶς εἄν ἔχω · εἄν δέ ἀδικέω ἁλίσκομαι καί ἐπιορκέω , ὁ μακρός ἀπαλλάσσω πόνος , ἔχω ἐν χείρ ὁ ἀδικέω , καί μή φείδομαι , πρός αὐτός θεός , ἀλλά κολάζω ἀξίως ὁ ἁμάρτημα . εἰμί δέ μή οὗτος σύ ἀρεστός , ὁ αὐτός ἐγώ ἐπί σύ ἔρχομαι δικάζω , ἀλλά ὁ μέγας δομέστικος γοῦν ἔρχομαι δικάζω ὑπέρ ἐγώ . κἀν καί αὐτός ἁλίσκομαι , ὁ ἔσχατος ὑπομένω · πάντως δέ οὐδείς κακός ἀλγέω , ἢ εἰμί αὐτός ἐν ὁ σῶμα ὑφίστημι ὁ δεινός . » τοιοῦτος μέν βασιλεύς ὁ νέος ἐπιστέλλω πρός ὁ πάππος καί βασιλεύς · καί ὁ μέγας δέ δομέστικος τοιοῦτος γράφω , δήω περί ὁ αὐτός · « ἀγαθός βασιλεύς , ἀμφότερος σύ οἴομαι σαφῶς πείθω περί ἐγώ , ὅτι τε εὐνοικός διάκειμαι καί φίλιος περί σύ καί οὐδείς σύ δουλεύω κακός αἱρέω , οὗτος ἀποδείκνυμι σαφῶς ὁ πρᾶγμα ἐν πολύς παρέχω , καί ὅτι ὁ κοινός ὁ Ῥωμαῖος εὐδαιμονία οὖον ὁ εἰμί μόνος , ἀλλά καί αὐτός ζωή προθύμως ἀλλάσσω ἄν . νυνί δέ σύ ὁράω ἐκ οὐδείς αἴτιος λύω μέν ὁ σπονδή , ὁρμάω δέ πολεμέω , σφόδρα μέν ἀλγέω καί παραπλήσιος θάνατος , ὁ συμφορά , ὅς περιίστημι Ῥωμαῖος ἐκ ὁ πρός ἀλλήλων ἐννοέω πόλεμος · δήω δέ σύ μή τοιοῦτος κακός ὁ ὑπήκοος περιπίπτω περιοράω , ἀλλά ἵστημι ὁ συμφορά , βασιλεύς ὁ ἔγγονος διαλλάσσω , οὐδείς , ὅσος γε ἐγώ οἶδα , οὔτε ἐν πρᾶγμα οὔτε ἐν λόγος , οὔτε πρότερος προσκρούω οὔτε νῦν , οἶδα δέ σαφῶς , ὡς οὐδείς οὔτε φθέγγομαι οὔτε πράσσω , μή σύνοιδα ἐγώ · μή δή ὁ συκοφαντία ὁ ἐπί ὄλεθρος ἥδομαι ὁ κοινός ὁ κοινός προτίθημι σωτηρία , μηδέ αὐτός πείθω πρός ὁ πολεμέω ἐνάγω , ἐκ αὐτός ὁ πείρω ἀκριβῶς διδάσκω , ὡς ἀδύνατος ἐπιχειρέω καί ἄχθος ἀείρω ὁ δύναμις αὐτός ἐθέλω ὑπερβαίνω . καταλύω μέν οὖν ὁ πόλεμος , ὁ δήω βουλεύω καί σεαυτοῦ καί ἐγώ · ἐναντίος δέ ποιέω , οὐ οἶδα ὁπότερος μᾶλλον ἀλυσιτελής βουλεύω . βασιλεύς μέν οὖν ὁ σός ἔγγονος δίκη διαλύω ὁ ἔγκλημα προκαλέω , καί παρά σύ δικαστής , ὅς πᾶς εἄν αὐτός σύμφημι , ὡς Δίκαιος ὁ ἀξίωσις · ἢ , ὁ γε δύο , εἰμί μή αὐτός σύ κατά γνώμη πρός ὁ δίκη ἀπαντάω , ἀλλά αὐτός ἐγώ ὑπέρ ὁ αὐτός διαφέρω ὁ εὐθύνω παρέχω . εἰμί μέν οὖν αὐτός ἔρχομαι κελεύω , πείθω σαφῶς , ὡς ὁράω μόνος ἀράχνιον ἱστός ἀδρανής ἀποδείκνυμι ὁ συκοφαντία · εἰμί δέ , ὁ γε δύο , ἐγώ , ἐλπίζω καί αὐτός οὖον μόνος οὐδείς ἀδικέω , ἀλλά καί φιλοπάτωρ καί ὁ προσήκω αἰδώς καί εὐπείθεια μέχρι πᾶς ἐπιδείκνυμι ἀποδείκνυμι . εἰμί δέ ἀμφότερος οὗτος καταφρονέω , πείθω ὁ συκοφαντέω , ἐγώ μέν ὁ θεός οὖον περιοράω ἀδικέω · σύ δέ ὅποι ὁ πρᾶγμα τελευτάω , ἐγώ μέν ἀγαθός σιωπάω , ὁ πείρω δέ διδάσκω σαφῶς . πλήν ὁ πάρειμι ἐγώ γράμμα τηρέω δήω ἐν ἀσφαλής , ὅπως ἐκ ὁ ἀποβαίνω εἰμί ἀγαθός σύμβουλος ἐγώ φαίνω . »