joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen1.24
ιεʹ . Ἔνδον μὲν οὖν τοιαῦτα παρ' ἀμφοῖν τοῖν βασιλέοιν ἐλέχθη . ὁ μέγας δὲ δομέστικος καὶ ὁ πρωτοστράτωρ ἐν τῷ ἐξωτέρῳ , καθάπερ ἔφθημεν εἰπόντες , διατρίβοντες οἴκῳ , καὶ τοῦ πρεσβυτέρου βασιλέως τραχύτερον ἀκούσαντες φθεγξαμένου , ἐπὶ κακῷ τε τοῦ νέου βασιλέως τὴν τραχύτητα τῆς φωνῆς οἰηθέντες εἶναι , ἐκινήθησαν μὲν ὅθεν ἐκάθηντο , καὶ προῆλθον ἐπὶ μικρὸν ἀμύνειν ὡρμημένοι τῷ νέῳ βασιλεῖ . τῆς ταραχῆς δὲ πεπαυμένης , αὖθις ἡσύχασαν καὶ αὐτοί . τρεῖς δ' αὐτοῖς ἐκεῖ συμπαρόντες τῶν οἰκειοτάτων τῷ πρεσβυτέρῳ τῶν βασιλέων , ὅ , τε Μελιτηνιώτης Ἰωάννης , Ἀνδρόνικός τε ὁ Ἐξώτροχος καὶ τρίτος ὁ Βάρδας , καὶ τὴν ὁρμὴν αὐτῶν ὑποπτεύσαντες ὡς ὑπὲρ Ἀνδρονίκου τοῦ νέου γεγεννημένην , λέγουσιν αὐτοῖς προσελθόντες , ὡς « τῶν βασιλέων πρὸς ἀλλήλους περί τινων ἀδήλων διαλεγομένων , δέον ὑμᾶς ἀποστάντας τῶν ὧδε , πρὸς τὴν ἐν βασιλείοις αὐλὴν χωρεῖν . » τῶν δ' αὐτοῖς δριμύτερον ἐνιδόντων , καὶ τὸ θυμοῦσθαι καὶ ὀφθαλμοῖς καὶ λόγοις ἐνδεικνυμένων , ἐξίστασθαί τε καὶ μὴ παρενοχλεῖν κελευσάντων , οἱ δύο μὲν πάλιν ἡσύχασαν καθεσθέντες , ὁ Μελιτηνιώτης δὲ ἔνδον πρὸς τὸν πρεσβύτερον τῶν βασιλέων ἐλθών · « σκεπτέον σοι » πρὸς οὖς εἶπεν « ὅ , τι μέλλεις δρᾷν , ὦ βασιλεῦ . πρὸς γὰρ θύραις ταῖς σαῖς ἐφεστήκασι τῶν τῆς συγκλήτου τινὲς , πάντα δρᾷν ὑπὲρ τοῦ νέου βασιλέως ἕτοιμοι καὶ πάσχειν ὄντες . » τούτων ἀκούσας ὁ βασιλεὺς ἀνέστη τε αὐτίκα τοῦ θρόνου , καὶ πρὸς τὸν ἐνδότερον οἰκίσκον ἐχώρει , τὸν νέον βασιλέα τοῖς ἀκροωμένοις ἅμα παρὰ τὸν ἔξω καταλιπών . τὸν μέγαν δὲ μετακαλεσάμενος λογοθέτην τὸν Μετοχίτην , καὶ ὅσα ἦν αὐτῷ βουλομένῳ διαλεχθεὶς , εἶτα δι' αὐτοῦ μηνύει τῷ ἐγγόνῳ καὶ βασιλεῖ · « σὺ μὲν οἷσπερ εἶπον καὶ πλείοσιν ἐνέχῃ κακοῖς · ἐγὼ δ' ἅπαντα παριδὼν , ἀξιώσω συγγνώμης , ἂν ἃ λέγω ποιήσῃς αὐτός . ταῦτα δ' ἐστί · πρῶτον μὲν ὅρκῳ πιστώσασθαι τὴν πίστιν καθαρὰν τῷ Χριστῷ τηρεῖν · ἔπειτα μετὰ τοῦτο , μηδὲ περὶ ἐμὲ κακὸν ὀφθήσεσθαι γεγενημένον · τρίτον μετὰ τοῦτο , καταδήλους ἐμοὶ ποιῆσαι τοὺς σοὶ συμπράττειν καὶ προσκεῖσθαι προῃρημένους · τέταρτον δὲ , ὅρκῳ πιστώσασθαι δρασμῷ χρήσεσθαι μηδαμῶς . » πρὸς ταῦτα βασιλεὺς ὁ νέος ἀπεκρίνατο τοιαῦτα · « κράτιστε βασιλεῦ , τὸ τὴν πίστιν ὅρκοις ἀπαιτεῖν βεβαιοῦν , πρὸς τῷ σκληρὸν ἐμοὶ φαίνεσθαι καὶ τὴν ψυχὴν δεινῶς ἐκταράττειν , ἔτι καὶ ἑαυτῷ περιπίπτει . εἰ μὲν γὰρ ἐν τοῖς ἱεροῖς τὸν ὅρκον εὐαγγελίοις καὶ ταῖς σεβασμίαις εἰκόσι κελεύεις πιστὸν ποιεῖν , αὐτῷ τούτῳ περὶ τὸν θεὸν πιστὸν , καὶ τὸν Χριστὸν ἀποδεικνύεις ἐνδεδυμένον ἐμέ . εἰ δ' ἄλλῳ τινὶ σεβάσματι προσέχειν ἐμὲ νομίζεις , τῶν ἀνονήτων καὶ περιττῶν , ὧν ἠθέτησα τὴν πίστιν , ταῦτ' εἰς ὅρκον ἐμοὶ προβάλλειν · ῥᾳδίως γὰρ ἂν καταψεύσομαι τῶν μὴ τιμωμένων . διὸ δή σου δέομαι , βασιλεῦ , μὴ περὶ τῶν τοιούτων λόγους κινεῖν · χάριτι γὰρ Χριστοῦ καὶ Χριστιανός εἰμι καὶ τῶν ὀρθοδόξων . κατὰ σοῦ δὲ μήτε δράσαι μήτε βουλεύσασθαί τι κακὸν , καὶ νῦν μὲν ὄμνυμι τὸν οὐρανοῦ καὶ γῆς ποιητὴν , ὡς οὔτε πρότερον εἰς λογισμοὺς ὑπήχθην τοιούτους , οὔτ' ἐν τῷ μέλλοντι κακὸς ὀφθῆναι βούλομαι περὶ σέ · σὸν δ' ἐπίταγμα ἐκπληρῶν , καὶ αὖθις ὀμοῦμαι . περὶ δὲ τοῦ καταδήλους τοὺς ἐμοὶ συνόντας καὶ ταὐτὰ βουλομένους σοὶ θέσθαι , ἐκεῖνο λέγω , ὡς αὐτὸς ἂν εἰδείης μᾶλλον ἐμοῦ , ὁποίους τινὰς εἰκὸς εἶναι τοὺς προσκειμένους ἐμοί . ὅπου γὰρ χρημάτων μέν μοι πόρος οὐδεὶς , οἷς ἂν ἴσως πείσαιμι τῶν ἀξίων μοι λόγου τινὰς προσέχειν , παῤῥησίας τε πρὸς σὲ μέτεστιν οὐδεμιᾶς , δι' ἧς εὐεργετῶν ἐμαυτῷ κτήσομαι φίλους τινὰς τῶν δεομένων ὠφελείας , συνορᾷν ἐστιν ἐκ τῶν πραγμάτων τῷ βουλομένῳ παντὶ τοὺς ἠθροισμένους περὶ ἐμέ . εἰ δ' ἄρα καί τινες εἶεν εὐνοϊκῶς ἐμοὶ διακείμενοι , οὐκ ὀφείλοντες τὴν εὔνοιαν , ἀλλὰ μᾶλλον χάριτος κατάρχοντές εἰσιν · ὧν οὕτω βελτίστων περὶ ἐμὲ προῖκα γεγενημένων , οὐκ ἂν ἐλλίπῃ μοχθηρίας ὑπερβολὴν τὸ κάκιστον αὑτὸν καὶ προδότην ὀφθῆναι περὶ αὐτούς . καίτοι γε καὶ αὐτοὶ οὐδὲν ἄλλο μοι προσιόντες πείθειν ἐπιχειροῦσιν , ἢ σοὶ , τῷ βασιλεῖ καὶ πατρὶ , ὑπέχειν ἐμαυτὸν καὶ καταδουλοῦν καὶ μὴ παρέχειν αἰτίας , ὥστ' ἐμαυτῷ τὴν σὴν γαληνότητα ἐξοργίζειν . ἐμοῦ δ' ἰσχυριζομένου τοιοῦτον ἐμαυτῷ συνειδέναι μηδὲν καὶ πολλοὺς εἰς ἀπολογίαν συνείροντος λόγους , οὐδὲν αὐτοῖς εἰς πειθῶ νομίζεται ἀξιόχρεων , ὅπερ ἐστὶν εἰκὸς λογιζομένοις , ὡς οὐκ ἂν οὕτως ἡ φύσις πρὸς ἑαυτὴν ἐκπολεμωθείη , μὴ τῶν αἰτίων ὄντων ὑπερφυῶν . οὐδὲ γὰρ οὐδὲ τῶν θηρίων τὰ χαλεπώτατα τοῖς τέκνοις ἐπεβούλευσάν ποτε τοῖς ἰδίοις . εἰ δέ τινες ἐν αὐτοῖς εἶεν καὶ μὴ τοιοῦτοι , οὕτω δοκεῖς ἐμὲ κακὸν καὶ ἀγνώμονα εἶναι περὶ τοὺς φίλους , ὥστε τῆς εἰς ἐμὲ φιλίας προδοσίαν παρασχεῖν ἀντιμισθίαν ; οὐκ ἔστιν οὐδαμῶς . ῥᾷον γὰρ ἂν αὐτὸς οὐχ ὑπὲρ πάντων ὁμοῦ , ἀλλὰ καὶ ἑνὸς αὐτῶν τὴν ἐμὴν προήσομαι σωτηρίαν , ἢ ταύτην περιποιούμενος ἐκείνους ἐθελήσω καὶ μικροῖς τισι προσομιλῆσαι κακοῖς . ἔτι πρὸς τούτοις καὶ ὅρκοις ἐπέταξας τὸ μὴ δρασμῷ χρήσασθαι ἀσφαλίσασθαι · ὄμνυμι δή σοι τὸν ἁπάντων κύριον καὶ βασιλέα θεὸν , ὡς ἄν τι φωράσω περὶ ἐμὲ βουλευόμενον κίνδυνον ἀπειλοῦν , πάσῃ δυνάμει καὶ ὅλῳ ποδὶ χρήσομαι πρὸς φυγήν . »
Lemmas: ἵημι . ἔνδον μέν οὖν τοιοῦτος παρά ἄμφω ὁ βασιλεύς λέγω . ὁ μέγας δέ δομέστικος καί ὁ πρωτοστράτωρ ἐν ὁ ἐξώτερος , καθάπερ φθάνω εἶπον , διατρίβω οἶκος , καί ὁ πρέσβυς βασιλεύς τραχύς ἀκούω φθέγγομαι , ἐπί κακός τε ὁ νέος βασιλεύς ὁ τραχύτης ὁ φωνή οἴομαι εἰμί , κινέω μέν ὅθεν κάθημαι , καί προέρχομαι ἐπί μικρός ἀμύνω ὁρμάω ὁ νέος βασιλεύς . ὁ ταραχή δέ παύω , αὖθις ἡσυχάζω καί αὐτός . τρεῖς δέ αὐτός ἐκεῖ συμπάρειμι ὁ οἰκεῖος ὁ πρέσβυς ὁ βασιλεύς , ὅς , τε Μελιτηνιώτης Ἰωάννης , Ἀνδρόνικος τε ὁ Ἐξώτροχος καί τρίτος ὁ Βάρδας , καί ὁ ὁρμή αὐτός ὑποπτεύω ὡς ὑπέρ Ἀνδρόνικος ὁ νέος γεννάω , λέγω αὐτός προσέρχομαι , ὡς « ὁ βασιλεύς πρός ἀλλήλων περί τίνω ἄδηλος διαλέγω , δήω σύ ἀφίστημι ὁ ὧδε , πρός ὁ ἐν βασίλειος αὐλή χωρέω . » ὁ δέ αὐτός δριμύς ἐνδίδομαι , καί ὁ θυμόω καί ὀφθαλμός καί λόγος ἐνδείκνυμι , ἐξίστημι τε καί μή παρενοχλέω κελεύω , ὁ δύο μέν πάλιν ἡσυχάζω καθέζομαι , ὁ Μελιτηνιώτης δέ ἔνδον πρός ὁ πρέσβυς ὁ βασιλεύς ἔρχομαι · « σκεπτέος σύ » πρός οὖς εἶπον « ὅς , τίς μέλλω δράω , εἰμί βασιλεύς . πρός γάρ θύρα ὁ σός ἐφίστημι ὁ ὁ σύγκλητος τις , πᾶς δράω ὑπέρ ὁ νέος βασιλεύς ἑτοῖμος καί πάσχω εἰμί . » οὗτος ἀκούω ὁ βασιλεύς ἀνίστημι τε αὐτίκα ὁ θρόνος , καί πρός ὁ ἔνδος οἰκίσκος χωρέω , ὁ νέος βασιλεύς ὁ ἀκροάομαι ἅμα παρά ὁ ἔξω καταλείπω . ὁ μέγας δέ μετακαλέω λογοθέτης ὁ Μετοχίτης , καί ὅσος εἰμί αὐτός βούλομαι διαλέγω , εἶτα διά αὐτός μηνύω ὁ ἔγγονος καί βασιλεύς · « σύ μέν ὅσπερ εἶπον καί πλείων ἐνέχω κακός · ἐγώ δέ ἅπας παρεῖδον , ἀξιόω συγγνώμη , εἄν ὁ λέγω ποιέω αὐτός . οὗτος δέ εἰμί · πρῶτος μέν Ὅρκος πιστόω ὁ πίστις καθαρός ὁ Χριστός τηρέω · ἔπειτα μετά οὗτος , μηδέ περί ἐγώ κακός ὁράω γίγνομαι · τρίτος μετά οὗτος , κατάδηλος ἐγώ ποιέω ὁ σύ συμπράσσω καί πρόσκειμαι προλέγω · τέταρτος δέ , Ὅρκος πιστόω δρασμός χράω μηδαμῶς . » πρός οὗτος βασιλεύς ὁ νέος ἀποκρίνω τοιοῦτος · « ἀγαθός βασιλεύς , ὁ ὁ πίστις Ὅρκος ἀπαιτέω βεβαιόω , πρός ὁ σκληρός ἐγώ φαίνω καί ὁ ψυχή δεινῶς ἐκταράσσω , ἔτι καί ἑαυτοῦ περιπίπτω . εἰμί μέν γάρ ἐν ὁ ἱερός ὁ Ὅρκος εὐαγγέλιον καί ὁ σεβάσμιος εἰκών κελεύω πιστόν ποιέω , αὐτός οὗτος περί ὁ θεός πιστόν , καί ὁ Χριστός ἀποδείκνυμι ἐνδύω ἐγώ . εἰμί δέ ἄλλος τις σέβασμα προσέχω ἐγώ νομίζω , ὁ ἀνόνητος καί περισσός , ὅς ἀθετέω ὁ πίστις , αὐτός εἰς Ὅρκος ἐγώ προβάλλω · ῥᾳδίως γάρ εἄν καταψεύδομαι ὁ μή τιμάω . διό δή σύ δήω , βασιλεύς , μή περί ὁ τοιοῦτος λόγος κινέω · χάρις γάρ Χριστός καί Χριστιανός εἰμί καί ὁ ὀρθόδοξος . κατά σύ δέ μήτε δράω μήτε βουλεύω τίς κακός , καί νῦν μέν ὄμνυμι ὁ οὐρανός καί γῆ ποιητής , ὡς οὔτε πρότερος εἰς λογισμός ὑπάγω τοιοῦτος , οὔτε ἐν ὁ μέλλω κακός ὁράω βούλομαι περί σός · σός δέ ἐπίταγμα ἐκπληρόω , καί αὖθις ὄμνυμι . περί δέ ὁ κατάδηλος ὁ ἐγώ σύνειμι καί αὐτός βούλομαι σύ τίθημι , ἐκεῖνος λέγω , ὡς αὐτός εἄν οἶδα μᾶλλον ἐγώ , ὁποῖος τις εἰκός εἰμί ὁ πρόσκειμαι ἐγώ . ὅπου γάρ χρῆμα μέν ἐγώ πόρος οὐδείς , ὅς εἄν ἴσως πείθω ὁ ἄξιος ἐγώ λόγος τις προσέχω , παρρησία τε πρός σύ μέτειμι οὐδείς , διά ὅς εὐεργέτης ἐμαυτοῦ κτάομαι φίλος τις ὁ δήω ὠφέλεια , συνοράω εἰμί ἐκ ὁ πρᾶγμα ὁ βούλομαι πᾶς ὁ ἀθροίζω περί ἐγώ . εἰμί δέ ἄρα καί τις ἄγω εὐνοικός ἐγώ διάκειμαι , οὐ ὀφείλω ὁ εὔνοια , ἀλλά μᾶλλον χάρις κατάρχω εἰμί · ὅς οὗτος ἀγαθός περί ἐγώ προίξ γίγνομαι , οὐ εἄν ἐλλείπω μοχθηρία ὑπερβολή ὁ κακός ἑαυτοῦ καί προδότης ὁράω περί αὐτός . καίτοι γε καί αὐτός οὐδείς ἄλλος ἐγώ πρόσειμι πείθω ἐπιχειρέω , ἢ σύ , ὁ βασιλεύς καί πατήρ , ὑπέχω ἐμαυτοῦ καί καταδουλόω καί μή παρέχω αἴτιος , ὥστε ἐμαυτοῦ ὁ σός γαληνότητα ἐξοργίζω . ἐγώ δέ ἰσχυρίζομαι τοιοῦτος ἐμαυτοῦ σύνοιδα μηδείς καί πολύς εἰς ἀπολογία συνείρω λόγος , οὐδείς αὐτός εἰς πειθώ νομίζω ἀξιόχρεως , ὅσπερ εἰμί εἰκός λογίζομαι , ὡς οὐ εἄν οὕτως ὁ φύσις πρός ἑαυτοῦ ἐκπολεμόω , μή ὁ αἴτιος εἰμί ὑπερφυής . οὐδέ γάρ οὐδέ ὁ θηρίον ὁ χαλεπός ὁ τέκνον ἐπιβουλεύω ποτός ὁ ἴδιος . εἰμί δέ τις ἐν αὐτός ἄγω καί μή τοιοῦτος , οὗτος δοκέω ἐγώ κακός καί ἀγνώμων εἰμί περί ὁ φίλος , ὥστε ὁ εἰς ἐγώ φίλιος προδοσία παρέχω ἀντιμισθία ; οὐ εἰμί οὐδαμῶς . ῥᾳδίως γάρ εἄν αὐτός οὐ ὑπέρ πᾶς ὁμοῦ , ἀλλά καί εἷς αὐτός ὁ ἐμός προΐημι σωτηρία , ἢ οὗτος περιποιέω ἐκεῖνος ἐθέλω καί μικρός τις προσομιλέω κακός . ἔτι πρός οὗτος καί Ὅρκος ἐπιτάσσω ὁ μή δρασμός χράω ἀσφαλίζω · ὄμνυμι δή σύ ὁ ἅπας κύριος καί βασιλεύς θεός , ὡς ἄν τίς φωράω περί ἐγώ βουλεύω κίνδυνος ἀπειλέω , πᾶς δύναμις καί ὅλος πούς χράω πρός φυγή . »