joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen3.76
οϛʹ . Βασιλεὺς δὲ καὶ τὴν μεγάλην εἷλε Καρύαν φρούριόν τι ὁμολογίᾳ . ἔνθα διατρίβοντι καὶ πρωτοκυνηγὸς ὁ Βατάτζης προσεχώρησε μετὰ τῶν συγγενῶν ὄντων οὐκ ὀλίγων · καὶ τό τε Πολύβοτον , πόλιν Θρᾳκικὴν ὑπὸ τῶν συγγενῶν κατεχομένην , προσῆγε βασιλεῖ , καὶ Τηρίστασιν τὸ φρούριον , ὃ πρότερον αὐτὸς ἔτι βασιλέως Ἀνδρονίκου περιόντος οἰκείοις ἀναλώμασιν ἐτείχισεν . ἔφασκέ τε , ὡς ἐν μὲν ταῖς ἀρχαῖς τοῦ πολέμου μάλιστα , νομίσας περὶ βασιλέα ἠγνωμονηκέναι καὶ τοῖς ἐκείνου παισὶν ἀδίκως ἐπιβουλεύειν καὶ παραιρεῖσθαι τὴν ἀρχὴν , ἀποστῆναί τε αὐτοῦ διὰ τὴν νομιζομένην ἀδικίαν καὶ πολεμεῖν ἁπάσῃ δυνάμει . τοῦ χρόνου δὲ τριβομένου καὶ τῶν Ρωμαίων ἀπολλυμένων ἀκλεῶς ὑπὸ τοῦ πολέμου , ὁρῶν ὡς βασιλεῖ μὲν τά τε Ρωμαίοις κοινῇ συνοίσοντα καὶ τοῖς βασιλέως σπουδάζεται παισὶ , παρακοιμωμένῳ δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς ἄγουσι τῶν Ρωμαίων τὴν ἡγεμονίαν , οὐδέν ἐστι προὔργου , ἢ πάντας διαφθείραντας ἐκείνους ἄρχειν , βασιλέως δὲ τοῦ παιδὸς ὀλίγα ἢ οὐδὲν φροντίζοντας , καὶ τῆς τῶν ἄλλων σωτηρίας , συνιδών τε ἐκ τῶν γινομένων ὡς ἐκεῖνοι ἀδικοῖεν καὶ διαφθείροιεν φαυλότητι τρόπων τὴν ἀρχὴν Ρωμαίων , ἀποστῆναί τε ἐκείνων καὶ προσχωρῆσαι βασιλεῖ , καίτοι γε μεγάλας ἀφορμὰς ἔχων τῆς πρὸς αὐτοὺς εὐνοίας . τῷ τε γὰρ υἱῷ συνῴκισε τὴν πατριάρχου θυγατέρα , καὶ τὴν αὐτοῦ τῷ μεγάλου δουκὸς υἱῷ ἐξέδωκε πρὸς γάμον . ἀλλὰ καὶ οὕτως ἔχων συγγενείας πρὸς αὐτοὺς καὶ οἰκειότητος , βδελύξασθαί τε τοὺς τρόπους καὶ τὴν παρὰ βασιλεῖ διατριβὴν ἑλέσθαι μᾶλλον . βασιλεὺς δὲ ἀσμένως τε ἐδέξατο καὶ τῶν τε λόγων καὶ τῆς κρίσεως χάριν ὡμολόγει · καὶ τῆς εἰς αὐτὸν εὐνοίας καὶ τοῦ προσκεχωρηκέναι ἀμειβόμενος , αὐτῷ μὲν τὴν μεγάλου στρατοπεδάρχου παρείχετο ἀξίαν , τοῖς ἄλλοις δὲ τῶν συγγενῶν ἑκάστῳ ἀναλόγως καὶ τιμὰς παρείχετο καὶ προσόδους ἐτησίους . εἶτα σὺν ἐκείνῳ εἰς Τηρίστασιν ἐλθὼν , ἐκείνην τε παρελάμβανεν ἐκείνου παραδιδόντος , καὶ τὰ περὶ αὐτὴν πολίχνια καὶ τὰ φρούρια προσεχώρουν . Καλλιούπολις δὲ καὶ Ἐξαμίλιον ἀντεῖχον καὶ πᾶσαν δεῖν ᾤοντο μᾶλλον ὑπομένειν πολιορκίαν , ἢ προσχωρεῖν τῷ βασιλεῖ . ἔτι δὲ αὐτῷ περὶ Χεῤῥόνησον διατρίβοντι Σουλιμὰν , τῶν κατὰ τὴν Ἀσίαν σατραπῶν εἷς , εἰς Χεῤῥόνησον μετὰ στρατιᾶς περαιωθεὶς , συνεγένετο τῷ βασιλεῖ ἐν Αἰγὸς ποταμοῖς , καὶ ἵππους τε παρείχετο καὶ ὅπλα δῶρα καὶ στρατιὰν οὐκ ὀλίγην συμμαχεῖν . φιλοφρονηθεὶς δὲ ὑπὸ βασιλέως καὶ αὐτὸς , ἀνέστρεφεν εἰς τὴν Ἀσίαν . βασιλεὺς δὲ τὰ μήπω προσχωρήσαντα πολίχνια ἐπῄει καὶ κατεδουλοῦτο , καὶ πρὸς Μυριόφυτον ἐλθὼν ηὐλίσατο τὴν νύκτα ἐν οἰκίᾳ μεγάλῃ διωρόφῳ . εἴθιστο δὲ διά τε τὴν βραχύτητα τῆς ἡμέρας · χειμὼν γὰρ ἦν · καὶ τὸ ἀνάγκην ἔχειν ἄχρι νυκτὸς ἔφιππον εἶναι , οὐ γὰρ ἦν ὅποι τῶν ἵππων ἀποβάντας ἄριστον αἱρεῖσθαι , τῆς Θρᾴκης ἁπάσης ὑπὸ τοῦ πολέμου ἀοικήτου γενομένης πλὴν τῶν πόλεων , ἀρχομένης εὐθὺς ἡμέρας ἀριστᾷν καὶ οὕτω διημερεύειν . οἱ περὶ αὐτὸν δὲ κατὰ τὸ ἔθος ἀναγκάζοντες ποιεῖν , οὐκ ἠθέλησε , δεῖσθαι μὲν τροφῆς εἰπὼν , ἀναχωρεῖν δὲ ἐπείγεσθαι οὕτως αὐτομάτως · αὐτίκα τε ἐπέβησαν τῶν ἵππων , κελεύσαντος ἐκείνου , καὶ πρὸς ἑτέραν πολίχνην οὐ πολὺ διέχουσαν Μυριοφύτου , Χώραν προσαγορευομένην , ἦλθον , ἔτι μήπω προσχωρήσασαν . πέμψας τε ὁ βασιλεὺς προσηγόρευε τοὺς πολίτας καὶ παρῄνει προσχωρεῖν . οἱ δ' ἀντὶ προσηγορίας κακῶς ἥκειν ἔφασαν αὐτόν . αὐτοὺς δὲ ἀμυνεῖσθαι προθυμότατα , ἂν ἐπίῃ , ἀπὸ τῶν τειχῶν . τοῦ πρεσβευομένου δὲ κατηγοροῦντος , ὅτι ἀνοήτως καὶ θρασέως ἀποκρίνοιντο βασιλεῖ προσαγορεύοντι , ἕτερον ἔφασαν ἐκεῖνοι βασιλέα ἔχειν , αὐτὸν δὲ ἐν οὐδένων ἄγειν μοίρᾳ , καὶ ὕβρεις αὐτίκα κατέχεον αὐτοῦ πολλάς . ἔτι δὲ περὶ τὰς ὕβρεις ἐκείνων ὄντων , σεισμὸς ἐγίνετο ἐξαίσιος οἷος , καὶ τά τε τείχη κατέπιπτε τῆς πόλεως καὶ τῶν οἰκιῶν ὑπὲρ τὰς δύο μοίρας , καὶ κατεχώσθησαν ὑπό τε τῶν τειχῶν καὶ τῶν οἰκιῶν ὑπὲρ τριακοσίους . ὅσοι δὲ διέφυγον τὸν κίνδυνον , βασιλεῖ προσέδραμον ἐξελθόντες , καὶ ἐδέοντο μὴ σφᾶς καὶ τέκνα περιιδεῖν ὑπὸ τῶν βαρβάρων ἀνδραποδισθέντας ἄν . τῆς αὐτῆς δὲ ὥρας ὑπὸ τοῦ σεισμοῦ ἐκείνου καὶ ἡ οἰκία , εἰς ἣν ηὐλίσατο ὁ βασιλεὺς τὴν νύκτα , κατέπεσεν ἐκ θεμελίων , καὶ ἡ περὶ βασιλέα τοῦ θεοῦ πρόνοια ἐγίνετο καταφανὴς , οὕτως ἐκ προδήλου κινδύνου ῥυσαμένου . εἰ γὰρ , ὥσπερ οἱ περὶ αὐτὸν παρῄνουν , ἀριστᾷν ἐπείθετο ἐκεῖ , οὐδὲν ἂν ἐκώλυε μὴ αὐτόν τε καὶ τῶν συνόντων οὐκ ὀλίγους ὑπὸ τῆς οἰκίας καταχωσθῆναι · οὕτως ἦν βραχὺς ὁ μεταξὺ χρόνος παρεληλυθώς . τῆς δὲ περὶ αὐτὸν στρατιᾶς ὡρμημένης τὴν πολίχνην , ὡς πολεμίαν , διαρπάζειν , καὶ τῶν Περσῶν τοὺς ὑπολειπομένους ἀνδραποδίζειν ἐπιχειρούντων , ἐκώλυσεν ὁ βασιλεὺς ἐλθὼν καὶ περιέσωσε τὴν πολίχνην . καὶ διπλᾶς ἀπεδίδου τὰς εὐχαριστίας τῷ θεῷ , τοῦ τε ἀπὸ τῆς καταπεσούσης οἰκίας αὐτὸν καὶ τοὺς συνόντας περισωθῆναι , καὶ τοῦ τὴν Χώραν οὕτως ἑτοίμην προκειμένην ἐπὶ τὴν διαρπαγὴν περισῶσαι δυνηθῆναι . ἔπειτα αὐτοῖς τῶν εἰς ἐκεῖνον ὕβρεων συγγνώμην παρασχόμενος καὶ ἄρχοντας ἐπιστήσας , οἳ τὰ τείχη ἀναστήσουσιν , ἀπῇρεν ἐκεῖθεν πρὸς τὰς ἄλλας πόλεις . οἱ δὲ ἐπιτεταγμένοι πρὸς τὸν τειχισμὸν κατὰ τὸ βασιλέως πρόσταγμα πολλὴν εἰσενεγκάμενοι σπουδὴν , ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ τῶν προτέρων ἀνέστησαν βελτίω καὶ ἐῤῥωμενέστερα . ἐπεὶ δὲ οὐδενὸς ἐνέδει πρὸς ἀπαρτισμὸν αὐτοῖς , ἐπιβουλεύσαντες οἱ κατὰ τὴν πολίχνην , ἐξήλασαν τοὺς βασιλέως αὖθις καὶ βασιλίδι προσεχώρησαν · καὶ πρὸς πολλῶν δυσχερῶν ἐλθόντες πεῖραν , ἄχρις οὗ καὶ Βυζαντίου βασιλεὺς ἐκράτησε , διέμειναν πολιορκούμενοι καὶ κακῶς πάσχοντες ὑπὸ τῶν περιοικίδων πόλεων .
Lemmas: οϛʹ . Βασιλεύς δέ καί ὁ μέγας αἱρέω Καρύα φρούριον τίς ὁμολογία . ἔνθα διατρίβω καί πρωτοκυνηγός ὁ Βατάτζης προσχωρέω μετά ὁ συγγενής εἰμί οὐ ὀλίγος · καί ὁ τε πολύβοτος , πόλις Θρᾳκικός ὑπό ὁ συγγενής κατέχω , προσάγω βασιλεύς , καί τηριστασις ὁ φρούριον , ὅς πρότερος αὐτός ἔτι βασιλεύς Ἀνδρόνικος περίειμι οἰκέω ἀνάλωμα τειχίζω . φάσκω τε , ὡς ἐν μέν ὁ ἀρχή ὁ πόλεμος μάλιστα , νομίζω περί βασιλεύς ἀγνωμονέω καί ὁ ἐκεῖνος παῖς ἄδικος ἐπιβουλεύω καί παραιρέω ὁ ἀρχή , ἀφίστημι τε αὐτός διά ὁ νομίζω ἀδικία καί πολεμέω ἅπας δύναμις . ὁ χρόνος δέ τρίβω καί ὁ Ῥωμαῖος ἀπόλλυμι ἀκλεής ὑπό ὁ πόλεμος , ὁράω ὡς βασιλεύς μέν ὁ τε Ῥωμαῖος κοινός συμφέρω καί ὁ βασιλεύς σπουδάζω παῖς , παρακοιμώμενος δέ καί ὁ ἄλλος ὁ ἄγω ὁ Ῥωμαῖος ὁ ἡγεμονία , οὐδείς εἰμί προὔργου , ἢ πᾶς διαφθείρω ἐκεῖνος ἄρχω , βασιλεύς δέ ὁ παῖς ὀλίγος ἢ οὐδείς φροντίζω , καί ὁ ὁ ἄλλος σωτηρία , σύν-εἶδον τε ἐκ ὁ γίγνομαι ὡς ἐκεῖνος ἀδικέω καί διαφθείρω φαυλότης τρόπος ὁ ἀρχή Ῥωμαῖος , ἀφίστημι τε ἐκεῖνος καί προσχωρέω βασιλεύς , καίτοι γε μέγας ἀφορμή ἔχω ὁ πρός αὐτός εὔνοια . ὁ τε γάρ υἱός συνοικίζω ὁ πατριάρχης θυγάτηρ , καί ὁ αὐτός ὁ μέγας δούξ υἱός ἐκδίδωμι πρός γάμος . ἀλλά καί οὕτως ἔχω συγγένεια πρός αὐτός καί οἰκειότης , βδελύσσομαι τε ὁ τρόπος καί ὁ παρά βασιλεύς διατριβή αἱρέω μᾶλλον . βασιλεύς δέ ἄσμενος τε δέχομαι καί ὁ τε λόγος καί ὁ κρίσις χάρις ὁμολογέω · καί ὁ εἰς αὐτός εὔνοια καί ὁ προσχωρέω ἀμείβω , αὐτός μέν ὁ μέγας στρατοπεδάρχης παρέχω ἄξιος , ὁ ἄλλος δέ ὁ συγγενής ἕκαστος ἀνάλογος καί τιμή παρέχω καί πρόσοδος ἐτήσιος . εἶτα σύν ἐκεῖνος εἰς τηριστασις ἔρχομαι , ἐκεῖνος τε παραλαμβάνω ἐκεῖνος παραδίδωμι , καί ὁ περί αὐτός πολίχνιον καί ὁ φρούριον προσχωρέω . Καλλιούπολις δέ καί Ἐξαμίλιον ἀντέχω καί πᾶς δήω οἴομαι μᾶλλον ὑπομένω πολιορκία , ἢ προσχωρέω ὁ βασιλεύς . ἔτι δέ αὐτός περί Χερσόνησος διατρίβω Σουλιμάν , ὁ κατά ὁ Ἀσία σατράπης εἷς , εἰς Χερσόνησος μετά στρατιά περαιόω , συγγίγνομαι ὁ βασιλεύς ἐν Αἴξ ποταμός , καί ἵππος τε παρέχω καί ὅπλον Δῶρα καί στρατία οὐ ὀλίγος συμμαχέω . φιλοφρονέομαι δέ ὑπό βασιλεύς καί αὐτός , ἀναστρέφω εἰς ὁ Ἀσία . βασιλεύς δέ ὁ μήπω προσχωρέω πολίχνιον ἔπειμι καί καταδουλόω , καί πρός Μυριόφυτος ἔρχομαι αὐλίζομαι ὁ νύξ ἐν οἰκίον μέγας διωροφόω . ἐθίζω δέ διά τε ὁ βραχύτης ὁ ἡμέρα · χειμών γάρ εἰμί · καί ὁ ἀνάγκη ἔχω ἄχρι νύξ Ἔφιππος εἰμί , οὖον γάρ εἰμί ὅποι ὁ ἵππος ἀποβαίνω ἀγαθός αἱρέω , ὁ Θρᾴκη ἅπας ὑπό ὁ πόλεμος ἀοίκητος γίγνομαι πλήν ὁ πόλις , ἄρχω εὐθύς ἡμέρα ἀριστάω καί οὗτος διημερεύω . ὁ περί αὐτός δέ κατά ὁ ἔθος ἀναγκάζω ποιέω , οὐ ἐθέλω , δήω μέν τροφή εἶπον , ἀναχωρέω δέ ἐπείγω οὕτως αὐτόματος · αὐτίκα τε ἐπιβαίνω ὁ ἵππος , κελεύω ἐκεῖνος , καί πρός ἕτερος Πολίχνα οὖον πολύς διέχω Μυριοφύτου , Χώρα προσαγορεύω , ἔρχομαι , ἔτι μήπω προσχωρέω . πέμπω τε ὁ βασιλεύς προσαγορεύω ὁ πολίτης καί παραινέω προσχωρέω . ὁ δέ ἀντί προσηγορία κακῶς ἥκω φημί αὐτός . αὐτός δέ ἀμύνω πρόθυμος , εἄν ἔπειμι , ἀπό ὁ τεῖχος . ὁ πρεσβεύω δέ κατηγορέω , ὅτι ἀνόητος καί θρασύς ἀποκρίνω βασιλεύς προσαγορεύω , ἕτερος φημί ἐκεῖνος βασιλεύς ἔχω , αὐτός δέ ἐν οὐδείς ἄγω μοῖρα , καί ὕβρις αὐτίκα καταχέω αὐτός πολύς . ἔτι δέ περί ὁ ὕβρις ἐκεῖνος εἰμί , σεισμός γίγνομαι ἐξαίσιος οἷος , καί ὁ τε τεῖχος καταπίπτω ὁ πόλις καί ὁ οἰκίον ὑπέρ ὁ δύο μοῖρα , καί καταχώζω ὑπό τε ὁ τεῖχος καί ὁ οἰκίον ὑπέρ τριακόσιοι . ὅσος δέ διαφεύγω ὁ κίνδυνος , βασιλεύς προστρέχω ἐξέρχομαι , καί δήω μή σφεῖς καί τέκνον περιοράω ὑπό ὁ βάρβαρος ἀνδραποδίζω ἄν . ὁ αὐτός δέ ὥρα ὑπό ὁ σεισμός ἐκεῖνος καί ὁ οἰκίον , εἰς ὅς αὐλίζομαι ὁ βασιλεύς ὁ νύξ , καταπίπτω ἐκ θεμέλιος , καί ὁ περί βασιλεύς ὁ θεός πρόνοια γίγνομαι καταφανής , οὕτως ἐκ πρόδηλος κίνδυνος ἐρύω . εἰμί γάρ , ὥσπερ ὁ περί αὐτός παραινέω , ἀριστάω πείθω ἐκεῖ , οὐδείς εἄν κωλύω μή αὐτός τε καί ὁ σύνειμι οὐ ὀλίγος ὑπό ὁ οἰκίον καταχώννυμι · οὕτως εἰμί βραχύς ὁ μεταξύ χρόνος παρέρχομαι . ὁ δέ περί αὐτός στρατιά ὁρμάω ὁ Πολίχνα , ὡς πολέμιος , διαρπάζω , καί ὁ Πέρσης ὁ ὑπολείπω ἀνδραποδίζω ἐπιχειρέω , κωλύω ὁ βασιλεύς ἔρχομαι καί περισῴζω ὁ Πολίχνα . καί διπλόος ἀποδίδωμι ὁ εὐχαριστία ὁ θεός , ὁ τε ἀπό ὁ καταπίπτω οἰκίον αὐτός καί ὁ σύνειμι περισῴζω , καί ὁ ὁ Χώρα οὕτως ἑτοῖμος πρόκειμαι ἐπί ὁ διαρπαγή περισώζω δύναμαι . ἔπειτα αὐτός ὁ εἰς ἐκεῖνος ὕβρις συγγνώμη παρέχω καί ἄρχω ἐφίστημι , ἕ ὁ τεῖχος ἀνίστημι , ἀπαίρω ἐκεῖθεν πρός ὁ ἄλλος πόλις . ὁ δέ ἐπιτάσσω πρός ὁ τειχισμός κατά ὁ βασιλεύς πρόσταγμα πολύς εἰσφέρω σπουδή , ἐν ὀλίγος χρόνος ὁ πρότερος ἀνίστημι ἀγαθός καί ἐῤῥωμενέστερα . ἐπεί δέ οὐδείς ἐνδέω πρός ἀπαρτισμός αὐτός , ἐπιβουλεύω ὁ κατά ὁ Πολίχνα , ἐξελαύνω ὁ βασιλεύς αὖθις καί βασιλίδι προσχωρέω · καί πρός πολύς δυσχερής ἔρχομαι πείρω , ἄχρι ὅς καί Βυζάντιον βασιλεύς κρατέω , διαμένω πολιορκέω καί κακῶς πάσχω ὑπό ὁ περιοικίς πόλις .