joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen1.9
γʹ . « Πολλῶν ἂν ἠλλαξάμην πραγμάτων , ὦ βέλτιστε φίλων , ἢ μᾶλλον καὶ αὐτῆς τῆς ζωῆς οὐκ ὀλίγου μέρους τινὸς , μὴ τὴν βουλὴν ἡμῖν περὶ πραγμάτων προκεῖσθαι τοιούτων , ὥστ' ἀμφοτέρωθεν ἔχειν τὸ ἐπικίνδυνον οὐκ ὀλίγον , ὅπως ἂν ἀποβαίη . ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν ἄλλων πραγμάτων βουλευομένοις ἐστὶ συνάγειν ἐκ λογισμῶν , ὡς , ὡδὶ μὲν ἀπαντησάντων , σχήσει καλῶς , μὴ οὕτω δὲ , τοὐναντίον ἅπαν ἂν ἀποβαίη · ἐφ' οὗ δὲ νῦν βουλευόμεθα , εἰ μὲν νικήσει τὰ χείρω , τῆς ζωῆς ἐστιν ἐκπεσεῖν · εἰ δὲ τὰ δοκοῦντα βελτίω γένηται κρείττω , κακῶν ἐσμὸν προσδοκᾷν ἀνάγκη . τοῦ βασιλέως γὰρ ἡμῶν τοιαῦτα βουλευομένου περὶ τοῦ ἐγγόνου καὶ βασιλέως , εἰ μὲν εἰς πέρας ἔλθῃ τὰ μελετώμενα , οὐδεμίαν ὑπερβολὴν ἐλλείψει κακῶν . ἄνθρωπον γὰρ πολλῶν ἀντάξιον ἄλλων , φρονήσει μὲν τοῖς πρώτοις τῶν πρωτείων ἀμφισβητοῦντα , ἀνδρίᾳ δὲ ψυχῆς πολλῷ τῷ μέσῳ τοὺς ἄλλους ὑπερνικῶντα , ἐλευθερίᾳ δὲ γνώμης καὶ φύσεως ἐπιτηδειότητι τῷ τοσούτῳ μεγέθει προσήκοντα τῆς ἀρχῆς , φιλίας δὲ εἰδότα καὶ τηροῦντα θεσμοὺς , ὅλως δὲ κοινὸν ἄγαλμα τῆς φύσεως ὄντα , οὕτως ἐρήμην ἐπὶ τοῖς μεγίστοις ἁλῶναι συμβαίνει , καὶ ἢ ζῆν παντὸς θανάτου βαρυτέραν ζωὴν , ὁ χθὲς καὶ πρώην ὡς βασιλεὺς καὶ προσκυνούμενος καὶ τιμώμενος , σήμερον καταφρονούμενος καὶ περιυβριζόμενος καὶ τῶν ἀγοραίων καὶ τοῦ δήμου νομιζόμενος εἷς , ἢ τεθνάναι παντὸς ἔξω καὶ δικαίου καὶ λόγου . εἰ δὲ δυνηθείη τρόπῳ δή τινι τὸν κίνδυνον ἐκφυγεῖν , τότ' ἤδη τραγικοῦ τινος δεησόμεθα ποιητοῦ τὰς συμβησομένας παρ' ἀλλήλων Ρωμαίοις ἐκτραγῳδήσοντος συμφοράς . τίς γὰρ οὐκ ἐννοεῖ , κἂν ἀψύχων ἀναισθητότερος ᾖ , ὡς διαστάντων τῶν βασιλέων , ἀνάγκη συνδιαστῆναι καὶ τὴν ἀρχὴν , καὶ μάχας συῤῥαγῆναι παρ' ἀμφοτέρων μερῶν , καὶ ὥσπερ ἐν νυκτομαχίᾳ συμπεσόντας ἀλλήλοις συγγενικῶν αἱμάτων ἐμπλησθῆναι καὶ φιλικῶν ; καὶ ἐῶ λεηλασίας καὶ πραγμάτων φθορὰς , ἐν αἷς διαφθεροῦμεν τὴν οἰκείαν ὡς πολεμίαν . τί οὖν ἄν τις βουλεύσαιτο πρὸς τοσαύτην ἀνακύπτουσαν βλάστην κακῶν ; τὸ μὲν γὰρ τὸν νέον βασιλέα περιϊδεῖν οὕτως ἐξ οὐδεμιᾶς αἰτίας προπηλακισθέντα καὶ τὴν βασιλείαν ἀφαιρεθέντα , ἴσως δὲ καὶ περὶ τὸ ζῆν κινδυνεύσοντα , οὐδὲν ἔμοιγε ἧττον θανάτου · τὸ δ' αὖ πάλιν πρὸ τοῦ προσήκοντος χρόνου πρὸς πόλεμον ἑτοίμους ὀφθῆναι , ὡς δοκεῖν καὶ τοῖς ἔξωθεν αὐτοὺς ἡμᾶς ἐξεπίτηδες τὸν βασιλέα παρορμᾷν πρὸς ἀποστασίαν τοῦ πάππου καὶ βασιλέως , ἀβουλίας εἶναί μοι δοκεῖ τῆς ἐσχάτης . ἐγὼ γὰρ τοσούτου δέω πρὸς ἀποστασίαν τοῦ βασιλέως τὸν ἔγγονον αὐτοῦ καὶ βασιλέα παρακινεῖν , ὥστε , καίτοι τοῦτον πάνυ φιλῶν καὶ , ὡς ὁρᾷς , ἕτοιμος ὢν καὶ τὴν ψυχὴν αὐτὴν ὑπὲρ αὐτοῦ προέσθαι , εὖ ἴσθι σαφῶς , οὐκ ἂν αὐτῷ συνέπραξα πρὸς οὐδὲν , εἴγε τῆς ἀρχῆς αὐτὸν ἑώρων προθυμούμενον ἀποστερῆσαι τὸν βασιλέα χρησάμενον πλεονεξίᾳ καὶ ἁρπαγῇ .
Lemmas: γε . « πολλες εἄν ἀλλάσσω πρᾶγμα , εἰμί ἀγαθός Φίλων , ἢ μᾶλλον καί αὐτός ὁ ζωή οὐ ὀλίγος μέρος τις , μή ὁ βουλή ἐγώ περί πρᾶγμα πρόκειμαι τοιοῦτος , ὥστε ἀμφοτέρωθεν ἔχω ὁ ἐπικίνδυνος οὐ ὀλίγος , ὅπως εἄν ἀποβαίνω . ἐπί μέν γάρ ὁ ἄλλος πρᾶγμα βουλεύω εἰμί συνάγω ἐκ λογισμός , ὡς , ὡδί μέν ἀπαντάω , ἔχω καλῶς , μή οὗτος δέ , ἐναντίος ἅπας εἄν ἀποβαίνω · ἐπί ὅς δέ νῦν βουλεύω , εἰμί μέν νικάω ὁ χείρων , ὁ ζωή εἰμί ἐκπίπτω · εἰμί δέ ὁ δοκέω ἀγαθός γίγνομαι ἀγαθός , κακός ἑσμός προσδοκάω ἀνάγκη . ὁ βασιλεύς γάρ ἐγώ τοιοῦτος βουλεύω περί ὁ ἔγγονος καί βασιλεύς , εἰμί μέν εἰς πέρας ἔρχομαι ὁ μελετάω , οὐδείς ὑπερβολή ἔλλειψις κακός . ἄνθρωπος γάρ πολύς ἀντάξιος ἄλλος , φρόνησις μέν ὁ πρῶτος ὁ πρωτεῖος ἀμφισβητέω , ἀνδρεία δέ Ψυχή πολύς ὁ μέσος ὁ ἄλλος ὑπερνικάω , ἐλευθερία δέ γνώμη καί φύσις ἐπιτηδειότης ὁ τοσοῦτος μέγεθος προσήκω ὁ ἀρχή , φίλιος δέ οἶδα καί τηρέω θεσμός , ὅλως δέ κοινός ἄγαλμα ὁ φύσις εἰμί , οὕτως ἐρῆμος ἐπί ὁ μέγας ἁλίσκομαι συμβαίνω , καί ἢ ζῶ πᾶς θάνατος βαρύς ζωή , ὁ χθές καί πρώην ὡς βασιλεύς καί προσκυνέω καί τιμάω , σήμερον καταφρονέω καί περιυβρίζω καί ὁ ἀγοραῖος καί ὁ δῆμος νομίζω εἷς , ἢ θνήσκω πᾶς ἔξω καί Δίκαιος καί λόγος . εἰμί δέ δύναμαι τρόπος δή τις ὁ κίνδυνος ἐκφεύγω , τότε ἤδη τραγικός τις δήω ποιητής ὁ συμβαίνω παρά ἀλλήλων Ῥωμαῖος ἐκτραγῳδέω συμφορά . τίς γάρ οὐ ἐννοέω , κἀν ἄψυχος ἀναίσθητος εἰμί , ὡς διΐστημι ὁ βασιλεύς , ἀνάγκη συνδιαστῆναι καί ὁ ἀρχή , καί μάχη συρρήγνυμι παρά ἀμφότερος μέρος , καί ὥσπερ ἐν νυκτομαχία συμπίτνω ἀλλήλων συγγενικός αἷμα ἐμπίμπλημι καί φιλικός ; καί ἐάω λεηλασία καί πρᾶγμα φθορά , ἐν ὅς διαφθείρω ὁ οἰκεῖος ὡς πολέμιος . τίς οὖν ἄν τις βουλεύω πρός τοσοῦτος ἀνακύπτω βλάστη κακός ; ὁ μέν γάρ ὁ νέος βασιλεύς περιοράω οὕτως ἐκ οὐδείς αἴτιος προπηλακίζω καί ὁ βασίλειος ἀφαιρέω , ἴσως δέ καί περί ὁ ζῶ κινδυνεύω , οὐδείς ἐγώ κακός θάνατος · ὁ δέ αὖος πάλιν πρό ὁ προσήκω χρόνος πρός πόλεμος ἑτοῖμος ὁράω , ὡς δοκέω καί ὁ ἔξωθεν αὐτός ἐγώ ἐξεπίτηδες ὁ βασιλεύς παρορμάω πρός ἀποστασία ὁ πάππος καί βασιλεύς , ἀβουλία εἰμί ἐγώ δοκέω ὁ ἔσχατος . ἐγώ γάρ τοσοῦτος δήω πρός ἀποστασία ὁ βασιλεύς ὁ ἔγγονος αὐτός καί βασιλεύς παρακινέω , ὥστε , καίτοι οὗτος πάνυ φίλος καί , ὡς ὁράω , ἑτοῖμος εἰμί καί ὁ ψυχή αὐτός ὑπέρ αὐτός προΐημι , εὕω εἰμί σαφῶς , οὐ εἄν αὐτός συμπράσσω πρός οὐδείς , εἰ ὁ ἀρχή αὐτός ὁράω προθυμέομαι ἀποστερέω ὁ βασιλεύς χράω πλεονεξία καί ἁρπαγή .