joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen1.8
ὥσπερ ἔφημεν τοίνυν , ἔτι τοῦ Μιχαὴλ ζῶντος τελουμένων τῶν ὅρκων , μετὰ τὴν ἐκείνου τελευτὴν ὥριστο τοὺς ὀμνύοντας πρὸς μόνον τὸν πρεσβύτερον Ἀνδρόνικον ποιεῖσθαι τοὺς ὅρκους καὶ ὃν ἂν αὐτὸς βασιλέα Ρωμαίων καταστήσῃ , τὸ τοῦ νέου βασιλέως ὄνομα Ἀνδρονίκου παντάπασιν ἐκβαλόντας . τοῦτο πάντας μὲν ἠνίασε τοὺς συνετωτέρους Ρωμαίων , καταστοχαζομένους ἤδη τὴν μέλλουσαν ἔσεσθαι τῶν Ρωμαϊκῶν πραγμάτων φθορὰν ἐκ τῆς ἀναφυομένης μεταξὺ τῶν βασιλέων στάσεως καὶ διαφορᾶς · τῷ δέει μέντοι τοῦ κρατοῦντος ἄκοντες πάντες ὤμνυον ὡς ἐκελεύοντο , πλὴν ἑνὸς μόνου τοῦ Καντακουζηνοῦ Ἀνδρονίκου , τῇ τοῦ παρακοιμωμένου τετιμημένου ἀξίᾳ · οὗτος γὰρ χρησάμενος παῤῥησίᾳ κατὰ καιρὸν , ἀθέτησιν ἔλεγεν εἶναι τοῦ θεοῦ φανερὰν , εἰ μὴ καὶ τὸν νέον βασιλέα Ἀνδρόνικον συμπαραλάβοι τοῖς ὅρκοις · τοῦτον γὰρ τὸν τρόπον καὶ πρότερον ὀμωμοκέναι . διὸ καὶ οἱ ἐπὶ τῆς ὁρκωμοσίας τεταγμένοι , συνιδόντες τὴν ἔνστασιν τοῦ ἀνδρὸς ὡς δικαίαν , ἄκοντες μὲν , ὅμως δ' οὖν συνεχώρησαν αὐτῷ τὸν πρότερον τύπον ἐκθέσθαι τοῦ ὅρκου · τοῦτο δὴ παρ' αὐτῶν γνωρίσας ὁ πάππος καὶ βασιλεὺς , βαρέως μὲν ἤνεγκε τὴν τοῦ ἀνδρὸς παῤῥησίαν , τοῦ δὲ μή τινα ταραχὴν ποιῆσαι τὴν πρὸς ἐκεῖνον ἔνστασιν , συνεχώρησε καὶ αὐτός . Ὁ μέντοι νέος Ἀνδρόνικος ταῦτα μαθὼν , ἐπλήγη μὲν σφοδρῶς τὴν ψυχὴν , τὴν ἀρχὴν τῶν τοιούτων πραγμάτων εἰς αὐτοῦ καταστροφὴν ἀποβλέπουσαν ἐννοῶν , ἔφερε δὲ τὸ ἄλγος σιγῇ , θυμὸν ἔδων , καθ' Ὅμηρον , καὶ οὐδὲ λόγῳ γοῦν ἐθέλων δοκεῖν ἀπαυθαδιάζειν πρὸς τὸν πάππον καὶ βασιλέα . ἐκεῖνος μὲν οὖν οὕτω καθῆστο σιγῇ · εἷς δέ τις τῶν ἐπ' εὐγενείᾳ λαμπρυνομένων , καὶ τὰς σειρὰς ἑλκόντων τοῦ γένους μητρόθεν μὲν ἐξ αἱμάτων βασιλικῶν , πατρὸς δὲ ὢν παῖς τοῦ παρὰ τοῖς Κομάνοις εὐγενεστάτου , οἳ προσεχώρησαν Βατάτζῃ τῷ βασιλεῖ τῆς Ρωμαίων βασιλείας ἐπειλημμένῳ , Συτζιγὰν βαρβαρικῶς καλουμένου , ἐκ δὲ τοῦ ἀπὸ τοῦ ἁγίου φωτίσματος αὐτὸν ἀναδεξαμένου Συργιάννη ἐπικληθέντος · τούτου δὴ τοῦ Συργιάννη παῖς Συργιάννης νυκτὸς τῷ νέῳ βασιλεῖ προσελθὼν , « πάντως ἤκουσταί σοι , βασιλεῦ » ἔφη « τὰ καινουργήματα ταυτὶ τὰ νέα , καὶ στοχάζεσθαι τὸ τέλος τῶν πραγμάτων ἐκ τῆς ἀρχῆς ὄντι συνετῷ σοι προσήκει . οὐ γάρ ἐστιν εἰπεῖν , ὡς ὁ σὸς πάππος καὶ βασιλεὺς ἐξ ἀνοίας ἢ ἀπειρίας τοιαῦτα προήχθη δρᾷν . ὁ παρελθὼν γὰρ χρόνος καὶ ἐμπειρίαν πολλὴν καὶ φρονήσεως αὐτῷ μέγεθος μαρτυρεῖ · ἀλλ' εἰ μὴ πρότερον ὃν μέλλει τῷ τῆς ἁλουργίδος ἄνθει κοσμήσειν , κατέστησεν ἐν βεβαίῳ , οὐκ ἂν ἀπεστέρει σὲ ταύτης ἀναφανδόν . τὸ γὰρ σὲ μὲν ἐκβαλεῖν τῶν ὅρκων , ἀντεισαγαγεῖν δὲ ὃν ἂν αὐτὸς καταστήσῃ , οὐδὲν ἄλλο δύνασθαί μοι δοκεῖ . δεῖ δή σε βουλεύσασθαι περὶ τοῦ πράγματος συνετῶς · οὐ γὰρ περὶ μικρῶν καὶ εὐκαταφρονήτων βουλεύσῃ , ἀλλ' ἢ καλῶς ζῆν , ἢ μὴ ἀτίμως ἀποθανεῖν · ἐγὼ δ' ἐμαυτὸν παρέξω σοι προθυμότατον πρὸς ἅπαν τὸ προσταττόμενον , ἑτοίμως ἔχοντα μὴ πράγματα μόνον καὶ κτήματα , ἀλλὰ καὶ αὐτὴν ζωὴν ὑπὲρ τῆς σῆς προέσθαι τιμῆς . » Τούτων τῶν λόγων ἀκούσας ὁ βασιλεὺς , « τῆς μὲν εἰς ἐμέ σου φιλίας ἕνεκα καὶ προθυμίας ὁμολογῶ σοι χάριν » ἔφη « πολλήν · ἐπεὶ δ' ὁ μέγας δομέστικος ὁ Καντακουζηνὸς Ἰωάννης καὶ σοὶ μὲν οἰκείως διάκειται πάνυ καὶ φιλικῶς , ἐμοὶ δὲ συνδέδεται δεσμοῖς φιλίας ἀῤῥήκτοις , ἐκ βρεφικῆς ἡλικίας ἄχρι καὶ δεῦρο συνηυξημένης ἡμῖν καὶ εἰς βάθος προκοψάσης τοσοῦτον , ὡς δοκεῖν τὴν μὲν ἐμὴν ψυχὴν τὸ ἐκείνου σῶμα κινεῖν , τὴν δ' ἐκείνου ψυχὴν ἐν ἐμοὶ κινεῖσθαι καὶ ταῦτα καὶ λέγειν καὶ πράττειν ἅπερ ἂν ἐγὼ βούλωμαι , καὶ τρόπον τινὰ τὰς ἀμφοτέρων ψυχὰς συντακείσας εἰς μίαν ἀμφότερα τὰ σώματα κινεῖν · ἐπεὶ τοίνυν συμφυῶς οὕτως ἔχομεν πρὸς ἀλλήλους , οὐκ ἀνεκτὸν ἡγοῦμαι μόνος τι βουλεύσασθαι περὶ ἐμαυτοῦ , κἂν ἐν ἐσχάτοις κινδύνοις συμβαίνῃ περιπεσεῖν . ἀλλ' ἐπεὶ σὺ πρὸς Θρᾴκην ἀπέρχῃ τῆς ἐκείνου διάδοχος ἐσόμενος ἀρχῆς , γράμματα πρὸς αὐτὸν λαβὼν τῆς ἐμῆς χειρὸς , ὡς ἂν πιστεύσῃ πρὸς λόγους σοι συνελθεῖν , ἄλλως γὰρ οὐ θαῤῥήσειεν ἂν , ταῦτ' ἐπίδος αὐτῷ · καὶ συνελθόντων ὑμῶν εἰς ἓν καὶ βουλευσαμένων περὶ τῶν προκειμένων , ἅπερ ἂν ὑμῖν δόξῃ λυσιτελῆ καὶ ὠφέλιμα , ταῦτ' ἔσται συνδοκοῦντα κἀμοί . πέπεισμαι γὰρ ἀκριβῶς , ὡς , εἰ μὴ θεὸς οἷς οἶδε τρόποις τὴν ὑμῶν σφήλειε γνῶσιν , οὐκ ἂν ἁμάρτοι τοῦ καλοῦ καὶ λυσιτελοῦντος καὶ ὠφελίμου , καὶ φρονήσεως ὀξείας ἕνεκα καὶ πείρας πραγμάτων πολιτικῶν καὶ τῆς περὶ ἐμὲ φιλίας ἄκρας καὶ συναφείας . » τούτων οὕτω ῥηθέντων , τὰ γράμματα λαβὼν ἐκ βασιλέως ὁ Συργιάννης ἐχώρει πρὸς Θρᾴκην · ἔνθα δὴ τῷ μεγάλῳ συγγενόμενος δομεστίκῳ , καὶ τά τε συμβάντα γνωρίσας αὐτῷ , καὶ τὰ τοῦ βασιλέως γράμματα ἐγχειρίσας , ἐβουλεύοντο περὶ τῶν παρόντων , καὶ δύο καὶ τρισὶν ἐφεξῆς ἡμέραις . καὶ ποικίλης καὶ πολυειδοῦς τῆς βουλῆς γενομένης , ἐπεὶ περὶ τῶν μεγίστων ἦν ὁ ἀγών · καὶ πολλῶν ῥηθέντων παρ' ἀμφοτέρων , ἐπεὶ καὶ φρονήσεως ἕνεκα καὶ πείρας στρατηγικῆς τοῖς μάλιστα πρώτοις τῶν Ρωμαίων συνημιλλῶντο · τέλος ὁ μέγας δομέστικος εἶπε τοιάδε ·
Lemmas: ὥσπερ φημί τοίνυν , ἔτι ὁ Μιχαήλ ζῶ τελέω ὁ Ὅρκος , μετά ὁ ἐκεῖνος τελευτή ὁρίζω ὁ ὄμνυμι πρός μόνος ὁ πρέσβυς Ἀνδρόνικος ποιέω ὁ Ὅρκος καί ὅς εἄν αὐτός βασιλεύς Ῥωμαῖος καθίστημι , ὁ ὁ νέος βασιλεύς ὄνομα Ἀνδρόνικος παντάπασι ἐκβάλλω . οὗτος πᾶς μέν ἀνιάω ὁ συνετός Ῥωμαῖος , καταστοχάζομαι ἤδη ὁ μέλλω εἰμί ὁ ρωμαϊκός πρᾶγμα φθορά ἐκ ὁ ἀναφύω μεταξύ ὁ βασιλεύς στάσις καί διαφορά · ὁ δήω μέντοι ὁ κράτος ἄκων πᾶς ὄμνυμι ὡς κελεύω , πλήν εἷς μόνος ὁ Καντακουζηνός Ἀνδρόνικος , ὁ ὁ παρακοιμώμενος τιμάω ἄξιος · οὗτος γάρ χράω παρρησία κατά καιρός , ἀθέτησις λέγω εἰμί ὁ θεός φανερός , εἰμί μή καί ὁ νέος βασιλεύς Ἀνδρόνικος συμπαραλαμβάνω ὁ Ὅρκος · οὗτος γάρ ὁ τρόπος καί πρότερος ὄμνυμι . διό καί ὁ ἐπί ὁ ὁρκωμοσία τάσσω , συνοράω ὁ ἔνστασις ὁ ἀνήρ ὡς Δίκαιος , ἄκων μέν , ὅμως δέ οὖν συγχωρέω αὐτός ὁ πρότερος τύπος ἐκτίθημι ὁ Ὅρκος · οὗτος δή παρά αὐτός γνωρίζω ὁ πάππος καί βασιλεύς , βαρύς μέν φέρω ὁ ὁ ἀνήρ παρρησία , ὁ δέ μή τις ταραχή ποιέω ὁ πρός ἐκεῖνος ἔνστασις , συγχωρέω καί αὐτός . ὁ μέντοι νέος Ἀνδρόνικος οὗτος μανθάνω , πλήσσω μέν σφοδρός ὁ ψυχή , ὁ ἀρχή ὁ τοιοῦτος πρᾶγμα εἰς αὐτός καταστροφή ἀποβλέπω ἐννοέω , φέρω δέ ὁ ἄλγος σιγή , θυμός ἐσθίω , κατά Ὅμηρος , καί οὐδέ λόγος γοῦν ἐθέλω δοκέω ἀπαυθαδιάζω πρός ὁ πάππος καί βασιλεύς . ἐκεῖνος μέν οὖν οὗτος κάθημαι σιγή · εἷς δέ τις ὁ ἐπί εὐγένεια λαμπρύνω , καί ὁ σειρά ἕλκω ὁ γένος μητρόθεν μέν ἐκ αἷμα βασιλικός , πατήρ δέ εἰμί παῖς ὁ παρά ὁ Κόμανος εὐγενής , ἕ προσχωρέω Βατάτζης ὁ βασιλεύς ὁ Ῥωμαῖος βασίλεια ἐπιλαμβάνω , συτζιγη βαρβαρικός καλέω , ἐκ δέ ὁ ἀπό ὁ ἅγιος φώτισμα αὐτός ἀναδέχομαι Συργιάννη ἐπικαλέω · οὗτος δή ὁ Συργιάννη παῖς Συργιάννης νύξ ὁ νέος βασιλεύς προσέρχομαι , « πάντως ἀκούω σύ , βασιλεύς » φημί « ὁ καινουργήμα οὗτος ὁ νέος , καί στοχάζομαι ὁ τέλος ὁ πρᾶγμα ἐκ ὁ ἀρχή εἰμί συνετός σύ προσήκω . οὖον γάρ εἰμί εἶπον , ὡς ὁ σός πάππος καί βασιλεύς ἐκ ἄνοια ἢ ἀπειρία τοιοῦτος προάγω δράω . ὁ παρέρχομαι γάρ χρόνος καί ἐμπειρία πολύς καί φρόνησις αὐτός μέγεθος μαρτυρέω · ἀλλά εἰμί μή πρότερος ὅς μέλλω ὁ ὁ ἁλουργίς ἄνθος κοσμέω , καθίστημι ἐν βέβαιος , οὐ εἄν ἀποστερέω σύ οὗτος ἀναφανδόν . ὁ γάρ σύ μέν ἐκβάλλω ὁ Ὅρκος , ἀντεισάγω δέ ὅς εἄν αὐτός καθίστημι , οὐδείς ἄλλος δύναμαι ἐγώ δοκέω . δεῖ δή σύ βουλεύω περί ὁ πρᾶγμα συνετός · οὖον γάρ περί μικρός καί εὐκαταφρόνητος βουλεύω , ἀλλά ἢ καλῶς ζῶ , ἢ μή ἄτιμος ἀποθνῄσκω · ἐγώ δέ ἐμαυτοῦ παρέχω σύ πρόθυμος πρός ἅπας ὁ προστάσσω , ἑτοίμως ἔχω μή πρᾶγμα μόνος καί κτῆμα , ἀλλά καί αὐτός ζωή ὑπέρ ὁ σός προΐημι τιμή . » οὗτος ὁ λόγος ἀκούω ὁ βασιλεύς , « ὁ μέν εἰς ἐγώ σύ φίλιος ἕνεκα καί προθυμία ὁμολογέω σύ χάρις » φημί « πολύς · ἐπεί δέ ὁ μέγας δομέστικος ὁ Καντακουζηνός Ἰωάννης καί σύ μέν οἰκεῖος διάκειμαι πάνυ καί φιλικῶς , ἐγώ δέ συνδέω δεσμός φίλιος ἄρρηκτος , ἐκ βρεφικός ἡλικία ἄχρι καί δεῦρο συναυξάνω ἐγώ καί εἰς βάθος προκόπτω τοσοῦτος , ὡς δοκέω ὁ μέν ἐμός ψυχή ὁ ἐκεῖνος σῶμα κινέω , ὁ δέ ἐκεῖνος ψυχή ἐν ἐγώ κινέω καί οὗτος καί λέγω καί πράσσω ὅσπερ εἄν ἐγώ βούλομαι , καί τρόπος τις ὁ ἀμφότερος ψυχή συντήκω εἰς εἷς ἀμφότερος ὁ σῶμα κινέω · ἐπεί τοίνυν συμφυῶς οὕτως ἔχω πρός ἀλλήλων , οὐ ἀνεκτός ἡγέομαι μόνος τίς βουλεύω περί ἐμαυτοῦ , κἀν ἐν ἔσχατος κίνδυνος συμβαίνω περιπίπτω . ἀλλά ἐπεί σύ πρός Θρᾴκη ἀπέρχομαι ὁ ἐκεῖνος διάδοχος εἰμί ἀρχή , γράμμα πρός αὐτός λαμβάνω ὁ ἐμός χείρ , ὡς εἄν πιστεύω πρός λόγος σύ συνέρχομαι , ἄλλως γάρ οὖον θαρσέω εἄν , αὐτός ἐπιδίδωμι αὐτός · καί συνέρχομαι σύ εἰς εἷς καί βουλεύω περί ὁ πρόκειμαι , ὅσπερ εἄν σύ δόξα λυσιτελής καί ὠφέλιμος , αὐτός εἰμί συνδοκέω ἐγώ . πείθω γάρ ἀκριβῶς , ὡς , εἰμί μή θεός ὅς οἶδα τρόπος ὁ σύ σφάλλω γνῶσις , οὐ εἄν ἁμαρτάνω ὁ καλός καί λυσιτελέω καί ὠφέλιμος , καί φρόνησις ὀξύς ἕνεκα καί πείρω πρᾶγμα πολιτικός καί ὁ περί ἐγώ φίλιος ἄκρος καί συνάφεια . » οὗτος οὗτος εἴρω , ὁ γράμμα λαμβάνω ἐκ βασιλεύς ὁ Συργιάννης χωρέω πρός Θρᾴκη · ἔνθα δή ὁ μέγας συγγίγνομαι δομέστικος , καί ὁ τε συμβαίνω γνωρίζω αὐτός , καί ὁ ὁ βασιλεύς γράμμα ἐγχειρίζω , βουλεύω περί ὁ πάρειμι , καί δύο καί τρεῖς ἐφεξῆς ἡμέρα . καί ποικίλος καί πολυειδής ὁ βουλή γίγνομαι , ἐπεί περί ὁ μέγας εἰμί ὁ ἀγών · καί πολύς εἴρω παρά ἀμφότερος , ἐπεί καί φρόνησις ἕνεκα καί πείρω στρατηγικός ὁ μάλιστα πρῶτος ὁ Ῥωμαῖος συναμιλλάομαι · τέλος ὁ μέγας δομέστικος εἶπον τοιόσδε ·