joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen1.17
πρῶτον μὲν γὰρ τὸ χεῖρα κινῆσαι κατὰ βασιλέως καὶ τῷ θεῷ κεχρισμένου , καὶ σωτηρίαν ἀποστερῆσαι ψυχῆς , οὐ μόνον πάσης ἐν ἀνθρώποις ἀπεστέρηται συγγνώμης , ἀλλὰ καὶ παρὰ θεῷ τὰς ἐσχάτας τῶν τοιούτων ἔργων πεπείσμεθα κεῖσθαι τὰς ἀντιδόσεις . ἔπειτα δὲ , οὐδὲ τοῦτο ἐξ ἀρχῆς ὑπεθέμεθα , ὥστε τὸν μὲν ἀνελεῖν , τὸν δ' ἐγκαθιδρύσαι τοῖς θρόνοις τῶν βασιλέων · ἀλλὰ πολύν τινα τὸν δικαίου ποιούμενοι λόγον , ἀμύνειν τῷ νέῳ προὐθυμήθημεν βασιλεῖ , ἀδικουμένῳ τε περὶ τὴν ἀρχὴν καὶ δεδοικότι περὶ τὸ ζῆν . ἄτοπον οὖν , τῷ μὲν σὺν τῷ δικαίῳ τὴν ἀρχὴν κατακτᾶσθαι , τὸν δ' ἀδίκως ἀφαιρεῖσθαι καὶ τὴν ζωήν · καὶ ἃ περὶ τὸν ἕνα πραττόντων ἑτέρων , τῶν ἀτοπωτάτων ἐδόκει , τούτων χαλεπώτερα περὶ τὸν ἕτερον ἐξειργασμένους αὐτοὺς ὀφθῆναι , καὶ ὥσπερ ἐν ζυγοῖς τῶν πραγμάτων ἐφ' ἑτέρῳ μέρει βαρυνομένων , ἐπὶ τὴν ἴσην ἀμετρίαν πρὸς τοὐναντίον αὐτοὺς καταπιέσαι , δέον ἐπὶ τὸ ἴσον ἀναγαγεῖν . οὐ μὴν οὐδὲ τὸ δήσαντας φρουρεῖν , τοῦ ἅπαξ ἡμερώτερον ἀποκτεῖναι . τοῖς γὰρ ἐν ἔθει τοῦ θεραπεύεσθαι καὶ δορυφορεῖσθαι , φοβερώτερον τοῦ ἀποθανεῖν , τὸ παρ' ἀξίαν κακοπραγεῖν . διὸ καὶ πολλοὶ τῶν ὑμνουμένων παρὰ Ρωμαίοις αὐτοκρατόρων , μᾶλλον εἵλοντο ἀποθανεῖν , ἢ ζῶντες αἰσχρῶς δουλεύειν ἀτυχήσαντες περὶ τὰς μάχας · καὶ χωρὶς δὲ τούτων , τὸ παρὰ τῶν φυλάκων ὡς δεσμώτῃ προσεχόντων περιυβρίζεσθαι καὶ λοιδορεῖσθαι , παντὸς ἂν εἴη πικρότερον ὕδατος Στυγός . ἔτι δ' οὐδ' ἀσφάλειαν ἡμῖν παρέχει τὸ δήσαντας φρουρεῖν . ἂν γὰρ ὁτῳδήτινι τρόπῳ δυνηθείη τὰ δεσμὰ διαφυγεῖν , ὅπερ ἡμῖν πρόσεστι νῦν , τὸ δοκοῦντας ἀδικεῖσθαι καρποῦσθαι τὴν ἁπάντων εὔνοιαν , ἐκείνῳ περιστήσεται , καὶ σφοδρότερον πολεμήσει , συμμάχοις προθύμοις καὶ τοῖς περιοίκοις βαρβάροις καὶ Ρωμαίοις χρώμενος . ὅτε τοίνυν τὸ μὲν ἀποκτεῖναι ἀλαστόρων καὶ ἀνδροφόνων ἐπιτιμίαν οὐ μόνον ἡμῖν , ἀλλὰ καὶ παισὶν ἡμετέροις ἔπειτα προσάπτει , τὸ δ' εἵρξαντας φρουρεῖν μετὰ τοῦ αἰσχροῦ καὶ τοὺς ἐσχάτους ὑποπτεύει κινδύνους , καὶ λυσιτελὲς ἅμα καὶ δίκαιον εἶναι νομίζω , τῶν προτέρων ἐχομένους λογισμῶν , τὸν ἡμέτερον βασιλέα διασώζειν ἀμυνομένους ἄν τις ἐπίῃ . ἀλλ' ἐρεῖς , Τί οὖν ; ἂν ἐπιστρατεύῃ βασιλεὺς ἡμῖν , οὐ μαχούμεθα αὐτῷ , οὐδ' ἀποκτενοῦμεν , ἂν οὕτω συμβαίη ; Μάλιστα μὲν οὖν ἀμυνούμεθα πάσῃ δυνάμει , ἀλλ' οὐ τὸν αὐτὸν ἔχει τό , τε κατάρχειν καὶ τὸ ἀμύνασθαί τινα , λόγον . τῷ μὲν γὰρ πρὸς τῷ αἰσχρῷ πρόσεστι καὶ τὸ ἀδικεῖν , τὸ δ' ἀμύνασθαι πρὸς τῷ δικαίῳ καὶ τὴν ἀπὸ τῶν ἔργων εὔκλειαν ἔχει . ἂν γὰρ συμβῇ τὸν προκατάρχοντα παθεῖν κακῶς , οὐ τῷ ἀμυνομένῳ τὴν ἀπόβασιν ἀλλὰ τῷ ἐπιόντι λογίζεσθαι τῶν ἔργων δίκαιον . ἡμῖν μὲν οὖν ἐπ' ἀμφότερα γυμνάζουσι τὸν λόγον ἑκατέροις εἴρηται πολλά . βασιλεῖ δὲ πάντων ἀκροωμένῳ ἐξέσται τὸν τῶν ἁλιέων τρόπον τῆς σαγήνης πολλὰ περισχούσης τὰ χρήσιμα ἐκλεξαμένῳ , τῶν ἀχρήστων ἀποσχέσθαι . » ἐπὶ τούτοις καὶ τῶν ἄλλων συνθεμένων καὶ τὴν διάκρισιν τῶν λόγων ἀναθεμένων τῷ βασιλεῖ , εἶπε καὶ αὐτὸς τοιαῦτα ·
Lemmas: πρῶτος μέν γάρ ὁ χείρ κινέω κατά βασιλεύς καί ὁ θεός χρίω , καί σωτηρία ἀποστερέω Ψυχή , οὖον μόνος πᾶς ἐν ἄνθρωπος ἀποστερέω συγγνώμη , ἀλλά καί παρά θεός ὁ ἔσχατος ὁ τοιοῦτος ἔργον πείθω κεῖμαι ὁ ἀντίδοσις . ἔπειτα δέ , οὐδέ οὗτος ἐκ ἀρχή ὑποτίθημι , ὥστε ὁ μέν ἀναιρέω , ὁ δέ ἐγκαθιδρύω ὁ θρόνος ὁ βασιλεύς · ἀλλά πολύς τις ὁ Δίκαιος ποιέω λόγος , ἀμύνω ὁ νέος προθυμέομαι βασιλεύς , ἀδικέω τε περί ὁ ἀρχή καί δείδω περί ὁ ζῶ . ἄτοπος οὖν , ὁ μέν σύν ὁ Δίκαιος ὁ ἀρχή κατακτάομαι , ὁ δέ ἄδικος ἀφαιρέω καί ὁ ζωή · καί ὁ περί ὁ εἷς πράσσω ἕτερος , ὁ ἄτοπος δοκέω , οὗτος χαλεπός περί ὁ ἕτερος ἐξεργάζομαι αὐτός ὁράω , καί ὥσπερ ἐν ζυγόν ὁ πρᾶγμα ἐπί ἕτερος μέρος βαρύνω , ἐπί ὁ ἴσος ἀμετρία πρός ἐναντίος αὐτός καταπίνω , δήω ἐπί ὁ ἴσος ἀνάγω . οὖον μήv οὐδέ ὁ δήω φρουρέω , ὁ ἅπαξ ἥμερος ἀποκτείνω . ὁ γάρ ἐν ἔθος ὁ θεραπεύω καί δορυφορέω , φοβερός ὁ ἀποθνῄσκω , ὁ παρά ἄξιος κακοπραγέω . διό καί πολύς ὁ ὑμνέω παρά Ῥωμαῖος αὐτοκράτωρ , μᾶλλον αἱρέω ἀποθνῄσκω , ἢ ζῶ αἰσχρῶς δουλεύω ἀτυχέω περί ὁ μάχη · καί Χωρὶς δέ οὗτος , ὁ παρά ὁ φύλαξ ὡς δεσμώτης προσέχω περιυβρίζω καί λοιδορέω , πᾶς εἄν εἰμί πικρός ὕδωρ Στύξ . ἔτι δέ οὐδέ ἀσφάλεια ἐγώ παρέχω ὁ δήω φρουρέω . εἄν γάρ ὁτῳδήτινι τρόπος δύναμαι ὁ δεσμός διαφεύγω , ὅσπερ ἐγώ πρόσειμι νῦν , ὁ δοκέω ἀδικέω καρπόω ὁ ἅπας εὔνοια , ἐκεῖνος περιίστημι , καί σφοδρός πολεμέω , σύμμαχος πρόθυμος καί ὁ περίοικος βάρβαρος καί Ῥωμαῖος χράω . ὅτε τοίνυν ὁ μέν ἀποκτείνω ἀλάστωρ καί ἀνδροφόνος ἐπιτιμία οὖον μόνος ἐγώ , ἀλλά καί παῖς ἡμέτερος ἔπειτα προσάπτω , ὁ δέ ἔργω φρουρέω μετά ὁ αἰσχρός καί ὁ ἔσχατος ὑποπτεύω κίνδυνος , καί λυσιτελής ἅμα καί Δίκαιος εἰμί νομίζω , ὁ πρότερος ἔχω λογισμός , ὁ ἡμέτερος βασιλεύς διασῴζω ἀμύνω ἄν τις ἔπειμι . ἀλλά εἴρω , τις οὖν ; εἄν ἐπιστρατεύω βασιλεύς ἐγώ , οὖον μάχομαι αὐτός , οὐδέ ἀποκτείνω , εἄν οὗτος συμβαίνω ; μάλιστα μέν οὖν ἀμύνω πᾶς δύναμις , ἀλλά οὖον ὁ αὐτός ἔχω ὁ , τε κατάρχω καί ὁ ἀμύνω τις , λόγος . ὁ μέν γάρ πρός ὁ αἰσχρός πρόσειμι καί ὁ ἀδικέω , ὁ δέ ἀμύνω πρός ὁ Δίκαιος καί ὁ ἀπό ὁ ἔργον εὔκλεια ἔχω . εἄν γάρ συμβαίνω ὁ προκατάρχομαι πάσχω κακῶς , οὖον ὁ ἀμύνω ὁ ἀπόβασις ἀλλά ὁ ἔπειμι λογίζομαι ὁ ἔργον Δίκαιος . ἐγώ μέν οὖν ἐπί ἀμφότερος γυμνάζω ὁ λόγος ἑκάτερος εἴρω πολύς . βασιλεύς δέ πᾶς ἀκροάομαι ἔξεστι ὁ ὁ ἁλιεύς τρόπος ὁ σαγήνη πολύς περιέχω ὁ χρήσιμος ἐκλέγω , ὁ ἄχρηστος ἀπέχω . » ἐπί οὗτος καί ὁ ἄλλος συντίθημι καί ὁ διάκρισις ὁ λόγος ἀνατίθημι ὁ βασιλεύς , εἶπον καί αὐτός τοιοῦτος ·