joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen3.31
λαʹ . Πρὸς μέντοι τὸν ἔπαρχον τὸν Μονομάχον ἐπιτροπεύοντα Θεσσαλίας καὶ Συναδηνὸν τὸν πρωτοστράτορα Θεσσαλονίκης τότε ἄρχοντα καὶ Συργὴν Ντελενουζίαν τὸν βασιλέως Ἀνδρονίκου ἀνεψιὸν , τὸν Κύπρου ῥηγὸς υἱὸν , Φερῶν καὶ αὐτὸν ἄρχοντα , οὗ καὶ τὴν θυγατέρα , τοῦ βασιλέως Ἀνδρονίκου περιόντος ἔτι , τῷ υἱῷ Μανουὴλ ὁ τότε μέγας δομέστικος κατηγγύησε , πρεσβείαν πέπομφεν ὁ βασιλεὺς , αἰτίας ἑαυτὸν ἐπὶ τοῖς γεγενημένοις ἀπολύων , ὡς οὐκ ἀπὸ γνώμης ἐπιβούλου καὶ πονηρᾶς , οὐδ' ἐπιθυμίᾳ τιμῆς βασιλικῆς τὰ τοιαῦτα νεωτερισθείη , ἀλλ' ὑπὸ τῶν ἐν Βυζαντίῳ πόλεμον ἀκήρυκτον ἐξενεγκόντων κατ' αὐτοῦ , καὶ ἄκων εἰς ταῦτα ἐξενηνεγμένος · ὅθεν καὶ τῶν πραγμάτων ἐπειγόντων , καὶ πρὶν αὐτοῖς κοινώσασθαι τὴν γνώμην , ἃ αὐτῷ τε καὶ πᾶσι τοῖς συνοῦσι λυσιτελεῖν ἐδόκει καταπεπράχθαι . ἠξίου τε μὴ διὰ τὰ τοιαῦτα δυσχεραίνειν ὡς περιοφθέντας , ἀλλ' εἴ τι καὶ τῶν μὴ δεόντων γένοιτο , ἀνάγκῃ τῶν πραγμάτων προσλογίζεσθαι . ἔπαρχος μὲν οὖν οὔτε τὴν πρεσβείαν προσεδέξατο , οὔτ' εὐθὺς πρὸς πόλεμον ἐκινήθη , ἀλλὰ τὴν κοινωνίαν μόνον ἀπηγόρευεν . ὁμοίως δὲ καὶ πρωτοστράτωρ πολλὴν τοῦ βασιλέως ἀμνημοσύνην τῶν φίλων κατηγόρει , ὅτι δὴ αὐτὸν πολλὴν τῆς εἰς ἐκεῖνον εὐνοίας ἐκ πολλῶν ἐτῶν ἀπόδειξιν ἐπιδεδειγμένον , ὥς τινα τῶν πολλῶν ὀλίγον διαφέροντα περιεῖδε , καὶ ταῦτα τοιούτοις μέλλων ἐγχειρεῖν . οὐδὲν μέντοι δεινὸν εἴργαστο τὸν πρεσβευτὴν , ἀλλ' ἐκέλευεν αὖθις ἀναστρέφειν πρὸς τὸν πέμψαντα . Συργὴς δὲ εἴτε καὶ ἐκ προφάσεώς τινος ἀρχαιοτέρας μηνίων , εἴτε καὶ τότε πρῶτον ἐκ τοῦ παρεωρᾶσθαι ὑπωπτευκέναι πρὸς ὀργὴν ἐξήγετο , τούς τε λόγους τῆς πρεσβείας ὡς ἔχοντας οὐδὲν ὑγιὲς , ἀλλ' ἀπάτῃ συνεσκευασμένους , ἀπεπέμπετο , φάσκων ὡς , εἰ καὶ παρ' ἐκείνῳ τῶν μηδενὸς ἀξίων ἐνομίσθη , ἀλλ' αὐτὸς αὐτοῖς ἔργοις ποιήσειν καταφανὲς , ὡς τούς τε φίλους ὠφελεῖν καὶ τοὺς πολεμίους βλάπτειν δύναιτο τὰ μέγιστα · καὶ τοὺς πρέσβεις εἰς τὸ δεσμωτήριον εἰσῆγεν . οἳ Δημήτριός τε ἦσαν ὁ Κασανδρηνὸς καὶ Λάσκαρις , ὃς ἦν μέγας χαρτουλάριος τὴν ἀξίαν . ὄντος δὲ ἐν Φεραῖς οὐ βοσκημάτων μόνον πλήθους Καντακουζηνῷ τῷ βασιλεῖ , ἀλλὰ καὶ πυῤῥῶν καὶ καρπῶν τῶν ἄλλων , διὰ τὸ μεγάλας καὶ πλείστας κτήσεις μᾶλλον , ἢ κατὰ τὰς ἄλλας πόλεις ἐνταυθοῖ κεκτῆσθαι , πάντα ἐποιεῖτο ἴδια εὐθύς · δι' ἃ καὶ μᾶλλον ὑπωπτεύθη τὸν πρὸς ἐκεῖνον πόλεμον ᾑρῆσθαι , συνιδὼν , ὡς ἔοικεν , ὡς ἐκ τῆς διαφορᾶς τῆς πρὸς ἐκεῖνον μείζω δύναιτο καρποῦσθαι , ἢ τῆς ὁμονοίας , εἴγε καὶ τῶν πρώτων καὶ μεγίστων ἀπολαύοι παρ' αὐτῷ τιμῶν . οὐ μόνον γὰρ ἐκείνων τοσούτων ὄντων κύριος ἦν εὐθὺς , ἀλλὰ καὶ τοὺς φίλους διηρεύνα , οἳ ἦσαν ἐν Φεραῖς πολλοί . καὶ πάντων τὰς οὐσίας ἀφαιρούμενος , ἐκόλαζεν ἀπανθρώπως . ἦν γὰρ δὴ πρὸς τοῦτο πρότερόν τε ἔχων μάλιστα ἐπιῤῥεπῶς καὶ τότε μάλιστα ἐφιλονείκησε μηδεμίαν ὠμότητος ὑπερβολὴν ἀπολιπεῖν . πολλῷ γὰρ τῷ μέτρῳ τοὺς ἐν Βυζαντίῳ παρήλασεν ἐν πᾶσι , πλὴν τῆς ὕβρεως · ἐν τούτῳ γὰρ μόνῳ σωφρονοῦντα ἑαυτὸν παρέσχετο . τήν τε μνηστείαν τῆς θυγατρὸς , ἣν πρότερον πρὸς τὸν βασιλέως υἱὸν πεποίητο , διέλυσε . τότε μὲν οὖν χειμῶνος ἐξαισίου ἐπιγενομένου , ἥ τε ἐκ Βυζαντίου καὶ ἡ ἐκ Διδυμοτείχου στρατιὰ ἡσύχαζον , μὴ δυνάμενοι ἀλλήλοις ἀντεπεξιέναι διὰ τὸν χειμῶνα . ἐν τούτῳ δὲ καὶ ὁ πρωτοστράτωρ ἐκ Θεσσαλονίκης , ὅτι τὴν βασιλέως ἀπείπατο πρεσβείαν , μεταμεληθεὶς , τῶν οἰκειοτάτων πέμψας τινὰ , κρύφα διελέγετο ὡς Θεσσαλονίκην παραδώσων . εἶναι γὰρ αὐτῷ τοὺς συμπράττοντας ἐκεῖ πολλούς . συνεβούλευέ τε μὴ μέλλειν , ἀλλ' ἅμα ἦρι ἥκειν πρὸς αὐτὸν , ὡς πολλῆς αὐτῷ ὠφελείας ἐσομένης ἐξ ἐκείνου . ὁμοίως δὲ καὶ Χρέλης , ὃς ἦν πρότερον πρὸς Ἀνδρόνικον τὸν βασιλέα ηὐτομοληκὼς ἐκ Τριβαλῶν , στρατιώτας τε ἔχων χιλίους καὶ πόλεις τρεῖς παραδεδωκὼς , ἃς Ρωμαίων οὔσας ὑπηκόους κατὰ τὸν πρὸς ἀλλήλους τῶν Ἀνδρονίκων βασιλέων πόλεμον κατέσχον οἱ Τριβαλοὶ , τῶν κατεχόντων Ρωμαίων παραδόντων · οὗτος δὴ οὖν ὁ Χρέλης χρήμασί τε ἐῤῥωμένος καὶ στρατιὰν ἔχων ἀξιόλογον ὑφ' ἑαυτῷ καὶ πρότερον βασιλεῖ τῷ Καντακουζηνῷ ἐς τὰ μάλιστα φίλος ὢν , δι' αὐτοῦ γὰρ καὶ Ἀνδρονίκῳ προσῆλθε τῷ βασιλεῖ , πέμψας καὶ αὐτὸς , ὅτι τε αἱροῖτο ἐδήλου τὰ ἐκείνου , καὶ παρῄνει καὶ αὐτὸς πρὸς τὴν ἑσπέραν μᾶλλον τρέπεσθαι , ὡς οὐ φαύλης τινὸς αὐτόθεν ἐσομένης ὠφελείας . βασιλεὺς δὲ ὁ Καντακουζηνὸς , ἐπεὶ ἔαρος ὥρα ἤδη ἦν , ἐκκλησίαν συναγαγὼν ἐκ τῶν συνόντων , πρὸς ὅ,τι χρὴ τρέπεσθαι ἐσκέπτοντο . ὅσοι μὲν οὖν ἐκ Βυζαντίου ἦσαν , τὴν εἰς Βυζάντιον μᾶλλον συνεβούλευον αἱρεῖσθαι εἰσβολὴν , ὡς ἢν κρατήσωσιν ἐκείνου , εἶναι δὲ οὐκ ἀγεννεῖς ἐλπίδας , πολλῶν ἐκεῖ τὰ βασιλέως ᾑρημένων , μεγάλων ἀπαλλαξόμενοι καὶ πόνων καὶ κινδύνων . οἱ δ' ἑσπέριοι τοῖς ἐκ τῆς ἑσπέρας προσέχειν ᾤοντο μᾶλλον πράγμασι δεῖν , ὡς οὐκ ἐκπεπολεμωμένοις βασιλεῖ , ἀλλὰ προσχωρήσουσι διὰ τὴν εὔνοιαν ῥᾳδίως . τὰ δ' ἐν Βυζαντίῳ μεγάλης δεῖσθαι τῆς παρασκευῆς , πολλῶν ὄντων ἐκεῖ τῶν πολεμιωτάτων βασιλεῖ καὶ τοὺς ἄλλους ἐναγόντων πρὸς τὸν πόλεμον . οἷς δεῖ ἐπιστρατεύειν ἐπανήκοντας ἐκ τῆς ἑσπέρας καὶ μεγάλην ἐκεῖθεν περιβεβλημένους δύναμιν . τὸ μέντοι μισθοφορικὸν τῆς στρατιᾶς καὶ ὅσοι τῶν βασιλέως ἦσαν οἰκετῶν , διεφέροντο πρὸς οὐδὲν , ἀλλ' ἕτοιμοι ἦσαν πρὸς ὅ,τι ἂν βασιλεῖ δοκῇ λυσιτελεῖν τρεψόμενοι καὶ αὐτοί . βασιλεὺς δὲ οὐκ ἔφασκε δεῖν τοὺς ἐκ τῆς ἑσπέρας καλοῦντας ὄντας τηλικούτους περιορᾷν . καὶ μὴ καλούντων γὰρ , εἰ μόνον ἐλπίς τις ὑπεφαίνετο βεβαία τοῦ προσάξασθαι αὐτοὺς ἐκεῖ παραγενομένους , ἦμεν ἂν οὐδεμιᾶς ἀπηλλαγμένοι μέμψεως , εἰ τοιαύτην δύναμιν προείμεθα ἑκόντες · νυνὶ δὲ , καλούντων τε αὐτῶν καὶ βεβαίαν τῶν ἐκεῖ πραγμάτων παρεχόντων τὴν παράληψιν , οὔτε λυσιτελὲς , οὔτε σῶφρον παριδεῖν · ἀλλὰ δέον καὶ τὴν ἐκείνων προσλαβόντας δύναμιν , οὕτω χωρεῖν ἐπὶ τοὺς ἄλλους . δέος γὰρ , μὴ καὶ ταύτης ἀμελήσαντες , ἀντὶ συμμάχου καὶ φίλης πολεμίαν πρὸς τοῖς ἄλλοις ἕξομεν . » οὕτως εἰπόντος βασιλέως , καὶ οἱ ἄλλοι ἐπεψηφίζοντο , οἱ μὲν ἑκόντες , οἱ δ' ἀνάγκῃ .
Lemmas: λαός . πρός μέντοι ὁ ἔπαρχος ὁ Μονομάχος ἐπιτροπεύω Θεσσαλία καί Συναδηνός ὁ πρωτοστράτορας Θεσσαλονίκη τότε ἄρχω καί Συργή Ντελενουζίαν ὁ βασιλεύς Ἀνδρόνικος ἀνεψιός , ὁ Κύπρος ῥῆξ υἱός , Φεραί καί αὐτός ἄρχω , ὅς καί ὁ θυγάτηρ , ὁ βασιλεύς Ἀνδρόνικος περίειμι ἔτι , ὁ υἱός Μανουήλ ὁ τότε μέγας δομέστικος κατεγγυάω , πρεσβεία πέμπω ὁ βασιλεύς , αἴτιος ἑαυτοῦ ἐπί ὁ γίγνομαι ἀπολύω , ὡς οὐ ἀπό γνώμη ἐπίβουλος καί πονηρός , οὐδέ ἐπιθυμία τιμή βασιλικός ὁ τοιοῦτος νεωτερίζω , ἀλλά ὑπό ὁ ἐν Βυζάντιον πόλεμος ἀκήρυκτος ἐκφέρω κατά αὐτός , καί ἄκων εἰς οὗτος ἐκφέρω · ὅθεν καί ὁ πρᾶγμα ἐπείγω , καί πρίν αὐτός κοινόω ὁ γνώμη , ὁ αὐτός τε καί πᾶς ὁ σύνειμι λυσιτελέω δοκέω καταπράσσω . ἀξιόω τε μή διά ὁ τοιοῦτος δυσχεραίνω ὡς περιοράω , ἀλλά εἰμί τίς καί ὁ μή δήω γίγνομαι , ἀνάγκη ὁ πρᾶγμα προσλογίζομαι . ἔπαρχος μέν οὖν οὔτε ὁ πρεσβεία προσδέχομαι , οὔτε εὐθύς πρός πόλεμος κινέω , ἀλλά ὁ κοινωνία μόνος ἀπαγορεύω . ὁμοίως δέ καί πρωτοστράτωρ πολύς ὁ βασιλεύς ἀμνημοσύνη ὁ Φίλων κατηγορέω , ὅτι δή αὐτός πολύς ὁ εἰς ἐκεῖνος εὔνοια ἐκ πολύς ἔτος ἀπόδειξις ἐπιδείκνυμι , ὅς τις ὁ πολύς ὀλίγος διαφέρω περιοράω , καί οὗτος τοιοῦτος μέλλω ἐγχειρέω . οὐδείς μέντοι δεινός ἐργάζομαι ὁ πρεσβευτής , ἀλλά κελεύω αὖθις ἀναστρέφω πρός ὁ πέμπω . Συργής δέ εἴτε καί ἐκ πρόφασις τις ἀρχαῖος μῆνις , εἴτε καί τότε πρῶτος ἐκ ὁ παροράω ὑποπτεύω πρός ὀργή ἐξάγω , ὁ τε λόγος ὁ πρέσβυς ὡς ἔχω οὐδείς ὑγιής , ἀλλά ἀπάτη συσκευάζω , ἀποπέμπω , φάσκω ὡς , εἰμί καί παρά ἐκεῖνος ὁ μηδείς ἄξιος νομίζω , ἀλλά αὐτός αὐτός ἔργον ποιέω καταφανής , ὡς ὁ τε φίλος ὠφελέω καί ὁ πολέμιος βλάπτω δύναμαι ὁ μέγας · καί ὁ πρέσβυς εἰς ὁ δεσμωτήριον εἰσάγω . ἕ Δημήτριος τε εἰμί ὁ Κασανδρηνὸς καί Λάσκαρις , ὅς εἰμί μέγας χαρτουλάριος ὁ ἄξιος . εἰμί δέ ἐν Φεραί οὖον βόσκημα μόνος πλῆθος Καντακουζηνός ὁ βασιλεύς , ἀλλά καί πυρρός καί καρπός ὁ ἄλλος , διά ὁ μέγας καί πλεῖστος κτήσεις μᾶλλον , ἢ κατά ὁ ἄλλος πόλις ἐνταυθοῖ κτάομαι , πᾶς ποιέω ἴδιος εὐθύς · διά ὁ καί μᾶλλον ὑποπτεύω ὁ πρός ἐκεῖνος πόλεμος αἱρέω , σύν-εἶδον , ὡς ἔοικα , ὡς ἐκ ὁ διαφορά ὁ πρός ἐκεῖνος μείζων δύναμαι καρπόω , ἢ ὁ ὁμόνοια , εἰ καί ὁ πρῶτος καί μέγας ἀπολαύω παρά αὐτός τιμή . οὖον μόνος γάρ ἐκεῖνος τοσοῦτος εἰμί κύριος εἰμί εὐθύς , ἀλλά καί ὁ φίλος διερευνάω , ἕ εἰμί ἐν Φεραί πολύς . καί πᾶς ὁ οὐσία ἀφαιρέω , κολάζω ἀπάνθρωπος . εἰμί γάρ δή πρός οὗτος πρότερος τε ἔχω μάλιστα ἐπιρρεπής καί τότε μάλιστα φιλονεικέω μηδείς ὠμότης ὑπερβολή ἀπολείπω . πολύς γάρ ὁ μέτρον ὁ ἐν Βυζάντιον παρελαύνω ἐν πᾶς , πλήν ὁ ὕβρις · ἐν οὗτος γάρ μόνος σωφρονέω ἑαυτοῦ παρέχω . ὁ τε μνηστεία ὁ θυγάτηρ , ὅς πρότερος πρός ὁ βασιλεύς υἱός ποιέω , διαλύω . τότε μέν οὖν χειμών ἐξαίσιος ἐπιγίγνομαι , ὅς τε ἐκ Βυζάντιον καί ὁ ἐκ Διδυμότειχο στρατία ἡσυχάζω , μή δύναμαι ἀλλήλων ἀντεπέξειμι διά ὁ χειμών . ἐν οὗτος δέ καί ὁ πρωτοστράτωρ ἐκ Θεσσαλονίκη , ὅτι ὁ βασιλεύς ἀπεῖπον πρεσβεία , μεταμέλομαι , ὁ οἰκεῖος πέμπω τις , κρύφα διαλέγω ὡς Θεσσαλονίκη παραδίδωμι . εἰμί γάρ αὐτός ὁ συμπράσσω ἐκεῖ πολύς . συμβουλεύω τε μή μέλλω , ἀλλά ἅμα ἦρι ἥκω πρός αὐτός , ὡς πολύς αὐτός ὠφέλεια εἰμί ἐκ ἐκεῖνος . ὁμοίως δέ καί Χρέλης , ὅς εἰμί πρότερος πρός Ἀνδρόνικος ὁ βασιλεύς αὐτομολέω ἐκ Τριβαλός , στρατιώτης τε ἔχω χίλιοι καί πόλις τρεῖς παραδίδωμι , ὅς Ῥωμαῖος εἰμί ὑπήκοος κατά ὁ πρός ἀλλήλων ὁ Ἀνδρόνικος βασιλεύς πόλεμος κατέχω ὁ Τριβαλός , ὁ κατέχω Ῥωμαῖος παραδίδωμι · οὗτος δή οὖν ὁ Χρέλης χρῆμα τε ῥώννυμι καί στρατία ἔχω ἀξιόλογος ὑπό ἑαυτοῦ καί πρότερος βασιλεύς ὁ Καντακουζηνός εἰς ὁ μάλιστα φίλος εἰμί , διά αὐτός γάρ καί Ἀνδρόνικος προσέρχομαι ὁ βασιλεύς , πέμπω καί αὐτός , ὅτι τε αἱρέω δηλόω ὁ ἐκεῖνος , καί παραινέω καί αὐτός πρός ὁ ἑσπέρα μᾶλλον τρέπω , ὡς οὖον φαῦλος τις αὐτόθεν εἰμί ὠφέλεια . βασιλεύς δέ ὁ Καντακουζηνός , ἐπεί ἔαρ ὥρα ἤδη εἰμί , ἐκκλησία συνάγω ἐκ ὁ σύνειμι , πρός ὅστις χρή τρέπω σκέπτομαι . ὅσος μέν οὖν ἐκ Βυζάντιον εἰμί , ὁ εἰς Βυζάντιον μᾶλλον συμβουλεύω αἱρέω εἰσβολή , ὡς εἄν κρατέω ἐκεῖνος , εἰμί δέ οὐ ἀγεννής ἐλπίς , πολύς ἐκεῖ ὁ βασιλεύς αἱρέω , μέγας ἀπαλλάσσω καί πόνος καί κίνδυνος . ὁ δέ ἑσπέριος ὁ ἐκ ὁ ἑσπέρα προσέχω οἴομαι μᾶλλον πρᾶγμα δήω , ὡς οὐ ἐκπολεμόω βασιλεύς , ἀλλά προσχωρέω διά ὁ εὔνοια ῥᾳδίως . ὁ δέ ἐν Βυζάντιον μέγας δήω ὁ παρασκευή , πολύς εἰμί ἐκεῖ ὁ πολέμιος βασιλεύς καί ὁ ἄλλος ἐνάγω πρός ὁ πόλεμος . ὅς δεῖ ἐπιστρατεύω ἐπανήκω ἐκ ὁ ἑσπέρα καί μέγας ἐκεῖθεν περιβάλλω δύναμις . ὁ μέντοι μισθοφορικός ὁ στρατιά καί ὅσος ὁ βασιλεύς εἰμί οἰκέτης , διαφέρω πρός οὐδείς , ἀλλά ἑτοῖμος εἰμί πρός ὅστις εἄν βασιλεύς δοκέω λυσιτελέω τρέπω καί αὐτός . βασιλεύς δέ οὐ φάσκω δήω ὁ ἐκ ὁ ἑσπέρα καλέω εἰμί τηλικόσδε περιοράω . καί μή καλέω γάρ , εἰμί μόνος ἐλπίς τις ὑποφαίνω βέβαιος ὁ προσάγω αὐτός ἐκεῖ παραγίγνομαι , εἰμί εἄν οὐδείς ἀπαλλάσσω μέμψις , εἰμί τοιοῦτος δύναμις προΐημι ἑκών · νυνί δέ , καλέω τε αὐτός καί βέβαιος ὁ ἐκεῖ πρᾶγμα παρέχω ὁ παράληψις , οὔτε λυσιτελής , οὔτε σώφρων παρεῖδον · ἀλλά δήω καί ὁ ἐκεῖνος προσλαμβάνω δύναμις , οὗτος χωρέω ἐπί ὁ ἄλλος . δέος γάρ , μή καί οὗτος ἀμελέω , ἀντί σύμμαχος καί φίλος πολέμιος πρός ὁ ἄλλος ἔχω . » οὕτως εἶπον βασιλεύς , καί ὁ ἄλλος ἐπιψηφίζω , ὁ μέν ἑκών , ὁ δέ ἀνάγκη .