joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen2.8
ηʹ . Ὀρχάνης δὲ , ἐπεὶ ἐπελάβετο ἡ νὺξ , τοὺς ὑπ' αὐτὸν σατράπας πάντας συναγαγὼν , « τὴν μὲν ἐμπειρίαν » εἶπε « καὶ τὴν τόλμαν τῶν Ρωμαίων τὴν κατὰ τὰς μάχας οὐδένα σήμερον ὑμῶν οἴομαι ἠγνοηκέναι . δοκῶ δέ μοι καὶ αὐτοὺς ἂν ἐμοὶ συνομολογῆσαι , ὡς οὔτ' ἐφ' ἡμῶν , οὔτ' ἐπὶ τῶν ἡμετέρων προγόνων ἕτεροί τινες Ρωμαίων οὕτως εὐκλεῶς ἄγαν ἠγωνίσαντο καὶ μετὰ πάσης ἐμπειρίας . διὰ πάσης γὰρ ἡμέρας ἡμῶν ἢ ἀπάτῃ ἢ ἐκπλήξει ἢ ὁρμῇ καὶ θρασύτητι παραβόλῳ ἢ ἑνί γέ τῳ τρόπῳ εἰς ἀταξίαν αὐτοὺς πειρωμένων ἐμβαλεῖν , οἱ δ' οὐδὲν μᾶλλον ἐκινήθησαν τοῦ προσήκοντος φρονήματος αὐτοῖς , ἀλλ' ἐμπειρίᾳ μὲν ἐφύλαξαν τὴν τάξιν , ἀνδρίᾳ δὲ καὶ εὐψυχίᾳ κρείττους ἀεὶ φαινόμενοι ἡμῶν , ἀπέκτειναν μὲν πολλοὺς ἡμῶν , ἐκείνων δὲ ἀπέθανον οὐδὲ ὀλίγοι . καὶ τὸ δὴ θαυμαστότερον , ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἀνάζευξιν τῆς στρατιᾶς ὀλίγων τινῶν ὀπίσω ὑπολιπομένων , πολλαπλασίους ἐκ τῶν ἡμετέρων ἐπιθέμενοι αὐτοῖς , οὐ μόνον οὐ περιεγένοντο αὐτῶν , ἀλλὰ καὶ τῶν οἰκείων ἀπέβαλον τοὺς ἀνδρίᾳ μάλιστα προέχοντας καὶ τόλμῃ . καὶ μετ' αὐτοὺς πάλιν ἑτέρων καίτοι γε ἀνοήτως προσβαλόντων καὶ φαύλως ἀγωνισαμένων τὸ δοκεῖν , ὡς ἐμὲ οἰηθῆναι πάντας αὐτοὺς διαφθερεῖν ἡμᾶς , ὅμως πλὴν ὀλίγων τῶν πεσόντων , οἱ ἄλλοι πάντες παρὰ δόξαν διεσώθησαν · ὧν μοι καὶ δοκεῖ τὸν στρατηγὸν ὁ βασιλεὺς τῆς ἀταξίας ἕνεκα εἰς τὴν σωτηρίαν ζημιώσειν . ἐκ τοίνυν τούτων πάντων εἰκὸς τὸν βασιλέα οἴεσθαι εἰς τὴν ὑστεραίαν μᾶλλον ἢ πρότερον θαῤῥοῦντα ἡμῖν ἐπιστρατεύσειν , ἡμᾶς δὲ μὴ δυναμένους πρὸς τὴν μάχην ἀντισχεῖν , φεύγειν ἀνάγκῃ ἡττηθέντας αἰσχρῶς καὶ ἀγεννῶς . εἰ δὲ παρὸν ἀκινδύνως σώζεσθαι καὶ προσέτι καὶ τὴν ἐκ τῆς ἥττης ἀδοξίαν διαφυγεῖν , οὐδεὶς γὰρ ἂν ἡμῖν μέμψαιτο τῶν νοῦν ἐχόντων τὸν προῦπτον παραιτησαμένοις κίνδυνον , ἔπειθ' ὑπὸ φιλονεικίας εἰς τοὺς ἐσχάτους ἑαυτοὺς καταστήσομεν κινδύνους , οὐκ ἄρα δόξομεν ἀνοηταίνειν καὶ ἐπιβουλεύειν ἑαυτοῖς ; διὸ δή μοι καὶ δοκεῖ , τουτὶ μὲν τὸ στρατόπεδον καταλιπεῖν , ἑτέρας δὲ πολλὰς ἀναχωρήσεις ὀχυρωτάτας καὶ δυσπροσόδους ἔχοντος τοῦ τόπου , εἴς τινα αὐτῶν ἐλθεῖν κἀκεῖ τὸ ἀποβησόμενον περιμένειν . βέλτιον γὰρ μετὰ ἀδείας ἀναχωρεῖν , ἢ φεύγειν , τῶν Ρωμαίων διωκόντων . » Τοιαῦτα μὲν Ὀρχάνης μετὰ τῶν ἐν τέλει ἐβουλεύετο Περσῶν , καὶ ἐδόκει ἄριστα εἶναι καὶ λυσιτελοῦντα ἑαυτοῖς καὶ ἐπεψηφίζοντο πάντες . Κολαούζης δὲ Σαλιγγαρὶ καὶ Καταιγίαλος Πατατούρης , ἔξωροι μὲν ἤδη τὰς ἡλικίας ὄντες καὶ Ἀτουμάνῳ τῷ Ὀρχάνη πατρὶ ἡλικιῶται , πολλῶν δὲ ἔμπειροι πολέμων καὶ κινδύνων , οὐκ ἔφασαν αὐτοῖς ἀρέσκειν τὰ βεβουλευμένα , οὐδὲ , ἐξὸν ἀκινδύνως ἀποπειρᾶσθαι Ρωμαίων , ἔτι ὑπὸ κακοβουλίας ἀναιμωτὶ τὴν νίκην αὐτοῖς παραδιδόναι . τὸ γὰρ τὸ στρατόπεδον ἐκλιπεῖν οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ ἡττῆσθαι προφανῶς . τὸ μὲν οὖν μὴ ἀντιστῆναι δύνασθαι πρὸς βασιλέα , οὐδ' αὐτοὶ ἀρνηθείημεν , εἶπον , ἂν , καὶ πάντα μᾶλλον διανοητέον ἢ κατὰ στόμα προσυπαντᾷν Ρωμαίοις . τὸ δὲ φεύγειν , ἀνάγκης μὴ παρούσης , μηδ' ἐπὶ μικρὸν λυσιτελεῖν . ἀλλ' ὅσα μὲν περιττὰ καὶ τὴν ἄλλην τῶν στρατιωτῶν ἀποσκευὴν ἐν ἀσφαλείᾳ καθιστᾷν ὅποι ἂν δοκῇ , αὐτὸν δὲ εὐσταλῆ καὶ κούφην ἔχοντα τὴν στρατιὰν , ἐπὶ τῶν αὐτῶν τόπων μένειν . ἐμφανῆ μέντοι μηδαμῶς ποιεῖν τὴν στρατιὰν , ἀλλ' ἐν νάπαις καὶ ταῖς κοιλάσι κατακρύπτειν , ἐπιεικῶς πρὸς τοῦτο ἔχοντος τοῦ τόπου εὐφυῶς . ὥσπερ δέ τινας σκοποὺς ἑκατὸν ἀπολεξάμενον στρατιώτας , ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἑστάναι τόπων κελεύειν , οὗ αὐτὸς παρετάττετο τῇ προτεραίᾳ , καὶ εἰ μὲν βασιλεὺς ἐν τῷ στρατοπέδῳ ἡσυχάζοι , καὶ αὐτοὺς ἐνταῦθα κρύπτεσθαι ἄχρις ἂν ἡμῖν ἐμφανὲς καταστῇ πρὸς ὅ , τι τράπηται κἀκεῖνος . ἐὰν δὲ ἡμῖν ἐπίῃ , πρῶτον μὲν οὐ δυνατὸν αὐτοὺς κατὰ πρόσωπον ἐλθεῖν , τὰς δυσχωρίας παραιτουμένους καὶ τὰς ὀχυρότητας τὰς ἐκ τῶν τόπων . ἐμπειρίας γὰρ ἴδιον στρατηγικῆς οὐ μόνον τὴν στρατιὰν διατάττειν κοσμίως , ἀλλὰ καὶ καιρῶν στοχάζεσθαι καὶ τόπων , ἐξ ὧν πλεῖστα τούς τε πολεμίους δυνήσονται βλάψαι καὶ τοὺς φίλους ὠφελῆσαι . εἰ δ' ἄρα τοσοῦτον ἐκστήσονται τῶν ὀρθῶς ἐχόντων λογισμῶν , ὥσθ' ἑαυτοὺς θρασέως οὑτωσὶ καὶ παραβόλως ἐπὶ τὰ κρημνὰ τῶν ὀρῶν καὶ τὰς χαράδρας εἰσωθεῖν , τοῦτ' ἂν μάλιστα βουλοίμεθα ἡμεῖς καὶ εὐχῆς ἂν ἔργον ἰδεῖν γεγενημένον εἴη . τὴν νίκην γὰρ ἡμῖν παραδώσουσιν ἀπονητὶ διαφθαρέντες . τοῦτο μὲν οὖν τοιοῦτον ὂν οὐδὲ αὐτοὺς οἰόμεθα ἀγνοῆσαι , πεῖραν ὡς ὁρῶμεν πολεμίων ἔργων ἔχοντας . λείπεται δὴ περιελθόντας τὴν ἄκραν τῶν ὀρῶν , ἐκ θατέρου μέρους προσβαλεῖν ἡμῖν , πεδινοῦ τε ὄντος καὶ ῥᾳδίαν παρέχοντος τὴν ἐπιχείρησιν αὐτοῖς . στοχάζεσθαι δὲ ἔξεστι παντὶ τῷ βουλομένῳ , ὡς ἄχρις ἂν αὐτοῖς ἡ ὁδὸς διανυσθῇ , δυνατὸν ἡμῖν ἔξω τε κινδύνων καὶ φόβου παντὸς ἑαυτοὺς καθιστᾷν πρὸς τὰ καρτερώτατα ἀναχωρήσαντας , καὶ προσέτι προσέσται τὸ μὴ διὰ τὴν ἐκείνων ὀῤῥωδίαν φεύγειν δοκεῖν , ἐν ᾧ μάλιστά ἐστι τὸ αἰσχρὸν , ἀλλ' ἐμπειρίᾳ στρατηγῶν χρωμένους , τὴν ἀσφάλειαν τοῖς οἰκείοις ἐκπορίζειν . οὓς μέντοι ἔφημεν ὥσπερ σκοποὺς ἑστάναι ἑκατὸν , τὸν βασιλέα περιμείναντας ἄχρις ἂν ἐγγὺς γένηται αὐτῶν , τότ' ἤδη καὶ αὐτοὺς ἀσφαλῶς ἀποχωρεῖν , οὐδενὸς ἂν ἐπιθησομένου διὰ τὸ εὐσταλεῖς εἶναι καὶ κούφους καὶ ἵπποις χρῆσθαι ἀγαθοῖς . Τοιαῦτα τῶν βαρβάρων βουλευσαμένων , Ὀρχάνης τε ἐπείθετο καὶ οἱ ἄλλοι , καὶ ἐδέδοκτο μένειν ὡς ἐς τὴν ὑστεραίαν τὰ βεβουλευμένα ἐκτελέσοντας . εἰς δὲ τὸ Ρωμαίων στρατόπεδον διῄει φήμη , ὡς βασιλεὺς ἀπὸ τοῦ τραύματος πονήρως ἔχει , καιρίως πληγείς . ὅσοι δὲ ἦσαν ἔτι καὶ τῷ πρεσβυτέρῳ βασιλεῖ προσκείμενοι τὰς γνώμας , διεφήμισαν ὡς τεθνηξόμενον ὅσον οὐδέπω βασιλέα · εἴτε δὲ καὶ ἀληθῶς οὕτως ἔχειν οἰηθέντες , εἴτε καὶ πρὸς ἔχθραν τὰ τοιαῦτα διεθρύλλησαν , ἐν ἀδήλῳ κατελείφθη , τοῦ βασιλέως ὕστερον διὰ τὸ μὴ δοκεῖν τῆς εἰς τὸν πάππον ἕνεκα εὐνοίας ἀμύνεσθαι αὐτοὺς ἀβασάνιστον καταλιπόντος τὸ τοιοῦτον . τέως οὖν διεθρυλλήθη παρ' αὐτῶν , καὶ τοῖς ἐκ Βυζαντίου στρατιώταις συνεβούλευον , τοῦ στρατοπέδου πρὸς τὰς παρακειμένας τῆς Βιθυνίας ἀναχωρεῖν πόλεις , ὡς εἴ τι συμβαίη περὶ βασιλέα πάντων αὐτῶν ὑπὸ Περσῶν διαφθαρησομένων . ἔνιοι δὲ αὐτῶν καὶ πρὸς τὸν μέγαν δομέστικον ἐλθόντες , οἷα δὴ εὖνοι , συνεβούλευον ἀπαγαγεῖν τὴν στρατιὰν πρὸς τὰς πλησίον πόλεις ὡς ἤδη τεταραγμένην ὑπὸ τῆς φήμης καὶ ὅσον οὔπω καὶ ἀταξίᾳ χρησομένην . ὁ δὲ ἀνένευέ τε πρὸς τὸν λόγον καὶ μὴ λυσιτελοῦντα ἔφασκε βουλεύεσθαι αὐτούς · ὡς δὲ οὐκ ἔπειθον πολλὰ δεόμενοι , καὶ βασιλεῖ κοινοῦσθαι τὴν γνώμην ὑπετίθεντο , ὡς ὅ , τι ἂν αὐτῷ δοκοίη πραχθησομένου . τοῦτο μὲν δὴ ἔπειθον οἰόμενον καὶ αὐτὸν ἀναγκαῖον τὰ γινόμενα γνωρίσαι βασιλεῖ . καὶ δὴ πρὸς βασιλέα ἀπελθὼν , ἀπήγγειλεν ὅσα οἱ ἐν τέλει εἶπον περὶ τοῦ λυσιτελεῖν δοκοῦντος . βασιλεὺς δὲ ἀσυμφορώτατόν τε ἡγεῖτο καὶ ἐδυσχέραινεν οὐ μετρίως , ἐκέλευέ τε ὅτι τάχιστα πρὸς τοῦ στρατοπέδου τὴν εἰσβολὴν ἐλθόντα , κατέχειν τὴν στρατιὰν καὶ μηδαμῶς ἀτακτεῖν ἐᾷν , ὡς ἄνευ πολεμίων αὐτοὺς ἐφ' ἑαυτοὺς διαφθαρησομένους . τοῦτο μὲν οὖν ᾗ προσετέτακτο ἐποίει κατὰ τάχος . ἐλθὼν δὲ παρὰ τὴν εἰσβολὴν , τὴν στρατιὰν εὗρε πᾶσαν ἤδη ὡρμημένην πρὸς τὰς πόλεις φεύγειν . οἱ γὰρ ἐκ Βυζαντίου μηδὲ τὴν ἐκ βασιλέως ἐπάνοδον περιμείναντες αὐτοῦ , ἀλλὰ νομίσαντες τεθνηκέναι βασιλέα , σκηνάς τε καὶ ἄλλα ὅσα ἐπεφέροντο ἀράμενοι , ἐχώρουν πρὸς τὰς εἰρημένας πόλεις . ὁρῶντες δὲ καὶ οἱ λοιποὶ , οὐκέτι μένειν οὐδὲ αὐτοὶ ἐδύναντο ἐπὶ τοῦ στρατοπέδου , ἀλλὰ κεκίνητο ἤδη πᾶσα πρὸς φυγὴν ἡ στρατιά . ὁ μέγας δὲ δομέστικος ἐν δεινῷ μὲν τὰ γινόμενα ἐποιεῖτο καὶ ὥρμητο τοὺς πρώτους τῆς φυγῆς ἀρξαμένους ἀναστρέφειν . ὡς δὲ οὐδὲν τῶν προσηκόντων ἴσχυε πράττειν , πᾶσα γὰρ ἤδη κεκίνητο ἡ στρατιὰ , τῶν ἄλλων ἀμελήσας , διὰ σπουδῆς ἐποιεῖτο πάσης καὶ φροντίδος τὴν βασιλέως σωτηρίαν , καὶ ᾗ τάχιστα εἶχε , πρὸς τὴν βασιλέως σκηνὴν ἐλθὼν , τοῦτον μὲν οὐχ εὗρεν . ἡ γὰρ θεραπεία ἡ περὶ αὐτὸν τὴν μὲν στρατιὰν ἤδη πᾶσαν ὁρῶντες ὡρμημένην πρὸς φυγὴν καὶ τὸ στρατόπεδον ἔρημον καταλειφθὲν , τόν τε βασιλέα ἀδυνάτως ἔχοντα διὰ τὸ τραῦμα ἵππῳ χρῆσθαι , δείσαντες περὶ αὐτῷ , ἄραντες ἐπὶ τάπητος , ἑνὶ τῶν παρατυχόντων ἐνέβαλον λέμβῳ καὶ ἐκέλευον τοῖς ναύταις εἰς Βυζάντιον ἐλαύνειν . ἀναστρέψας δὲ ἐχώρει καὶ αὐτὸς εἰς Φιλοκρήνην . εἰς τέτταρα δὲ ἡ στρατιὰ διαιρεθεῖσα , τὸ μὲν αὐτῆς ἐχώρησεν εἰς Φιλοκρήνην , εἰς Νικητιάτου δὲ τὸ λοιπὸν , εἰς Δακίβιζαν δὲ τὸ τρίτον , καὶ τὸ τέταρτον εἰς τὸ Ριτζίου . Ὀρχάνης δὲ τῶν γινομένων μηδὲν εἰδὼς , ὅμως Παρζαλοῦν τὸν ἀδελφὸν μετά τινων Περσῶν ὀλίγων ἐκέλευσεν ἐλθόντα κατασκέψασθαι τὴν βασιλέως στρατιάν . ᾤετο γὰρ αὐτοὺς οὐδὲ τὴν νύκτα καθευδήσειν ἀμερίμνως , ἀλλ' ἐπιχειρήσειν τι πρὸς κάκωσιν αὐτῶν . ὁ δ' ὑπὸ τὸ σκότος ὡς ἐνῆν μάλιστα λαθὼν καὶ γενόμενος ἐγγὺς τοῦ στρατοπέδου , ἐπεὶ ᾐσθάνετο τὴν στρατιὰν κεκινημένην , ταχέως Ὀρχάνῃ τῷ ἀδελφῷ ἐδήλου . τῷ δ' ἐδόκει μὲν εὐθὺς οὐκ ἐπ' ἀγαθῷ τῷ σφετέρῳ κίνησις τῆς στρατιᾶς καὶ διεσέσειστο τοὺς λογισμούς · μετὰ μικρὸν δὲ Παρζαλοῦς καὶ δεύτερον πέμψας ἄγγελον , ἐδήλου τὴν Ρωμαίων στρατιὰν ἀτάκτως καὶ πεφυρμένως ἀναστᾶσαν ἐκ τοῦ στρατοπέδου , μὴ τὴν εἰς Βυζάντιον τραπέσθαι , ἀλλὰ τὴν πρὸς τὰς εἰρημένας τῆς Βιθυνίας πόλεις . ὁ δ' ἐπεὶ ἐπύθετο , ἐπεὶ καὶ περὶ ὄρθρον ἦν ἡ νὺξ , ἄρας καὶ αὐτὸς πανστρατιᾷ , ἦλθεν εἰς Φιλοκρήνην περὶ ὥραν τῆς ἡμέρας μάλιστα δευτέραν . Ρωμαῖοι δὲ οἱ εἰς αὐτὴν ἐλθόντες , ἐπεὶ συνέβη τὸ κλεῖθρον τῆς πύλης ἀπολέσθαι , ἀναμὶξ ἑστῶτες μετὰ τῶν σκευοφόρων , ὡς οἱ Πέρσαι ἤδη κατάδηλοι ἦσαν ἐπιόντες , πρῶτα μὲν οὐκ ἠδυνήθησαν εἰς τάξιν καταστῆναι καὶ ἀμύνασθαι τοὺς βαρβάρους , κωλυόμενοι ὑπό τε τῶν ἀχθοφόρων καὶ τοῦ ἄλλου οἰκετικοῦ ἀναπεφυρμένου αὐτοῖς . ἐπεὶ δὲ τῶν κλείθρων εὑρημένων , ἀνεῴχθησαν αἱ πύλαι , οἱ πλείους ἀθρόοι ὥρμησαν ἐντὸς ἐλθεῖν . γενομένου δὲ ὠθισμοῦ πολλοῦ κατὰ τὴν εἴσοδον καὶ συνθλιβομένων ὑπ' ἀλλήλων καὶ συμπατουμένων , ἀπέθανον μὲν τρεῖς κατὰ τὰς πύλας , τῶν ἄλλων εἰσελθόντων , ἔξω δὲ ὑπὸ τῶν βαρβάρων δύο μὲν ἀπέθανον καὶ τριάκοντα · ἐξ ὧν ἦσαν δύο τῶν ἐπιφανῶν , Μανουὴλ ὁ Ταρχανειώτης καὶ ὁ Καντακουζηνὸς Νικηφόρος , τοῦ μεγάλου δομεστίκου καὶ ἀμφότεροι τυγχάνοντες ἀνεψιοί . ἑάλωσαν δὲ καὶ ζῶντες πεντήκοντα καὶ ἑκατὸν , ὧν οἱ πλείους ἐκ τῶν ὑπηρετούντων τοῖς στρατιώταις ἦσαν . ἵπποι δὲ οἱ ἀφαιρεθέντες ἐγένοντο ὡς τετρακόσιοι . ἔπειτα οἱ ἄλλοι συστραφέντες , συνεπλάκησάν τε τοῖς βαρβάροις καὶ ἀπέκτειναν ἐξ αὐτῶν ὀλίγῳ δέοντας διακοσίων . Ὀρχάνης δὲ ὁρῶν ἤδη τοὺς Ρωμαίους ἀμυνομένους , μὴ δυνάμενός τι δράσαι πλέον , ἀπήγαγέ τε τὴν στρατιὰν τῆς Φιλοκρήνης καὶ ἐστρατοπέδευσεν ἐκεῖ . τοσοῦτοι μὲν ἀπέθανον κατὰ τὴν Φιλοκρήνην καὶ ἑάλωσαν ζῶντες . τῇ προτεραίᾳ δὲ κατὰ τὰς μάχας οἱ σύμπαντες ἀπέθανον ἱππεῖς τε καὶ πεζοὶ ἑπτὰ καὶ τεσσαράκοντα , καὶ ὁ μέγας ἑταιρειάρχης Ἐξώτροχος κατὰ τὴν τελευταίαν συμπλοκὴν , ὃς καὶ ἐλέγετο οὐχ ὑπὸ βαρβάρου , ἀλλ' ὑπὸ Ρωμαίου τινὸς πληγῆναι , εἴτε ἀγνοήσαντος αὐτὸν , ἤδη γὰρ ἐπελάβετο ἡ νὺξ , εἴτε καὶ κατά τινα διαφορὰν ἀμυνομένου , τοῦ σκότους συνεπικρύπτοντος τὴν κακουργίαν . ὑπωπτεύθη δὲ ὑπὸ Ρωμαίου πληγῆναι , ὅτι ἀνακεχωρηκότες ἤδη οἱ Πέρσαι ἦσαν , ὅτε ἐκεῖνος τὴν κεφαλὴν εὑρέθη πεπληγμένος ξίφει , ἔφιππος ἔτι ὢν , ἀφωνίᾳ δὲ κατεσχέθη , τοῦ ἐγκεφάλου ἁψαμένης τῆς πληγῆς , καὶ ἐτελεύτησε μετὰ μικρόν . ἡ μέντοι κατὰ τὰς ἄλλας πόλεις διεσκεδασμένη στρατιὰ Ρωμαίων τῆς αὐτῆς ἡμέρας ὥσπερ ἐκ συνθήματος εἰς Φιλοκρήνην συνελθόντες , ἐκεῖθέν τε οὐ πολὺ ἄπωθεν τοῦ στρατοπέδου Ὀρχάνη παριόντες , ἦλθον εἰς Σκουτάριον καὶ ἐπεραιώθησαν εἰς Βυζάντιον ἀδεῶς ἐκεῖθέν τε ἀνεχώρησαν ἕκαστος ἐπ' οἴκου . βασιλεὺς δὲ τοὺς εἰς τὸ στρατόπεδον διαθρυλλήσαντας ὡς ἐτεθνήκει , ἐν αἰτίαις μὲν ἐποιήσατο καὶ κατηγόρησε πολλὰ , οὐκέτι δὲ καὶ ἐτιμωρήσατο ἀξίως τῆς κακουργίας ἑαυτῶν , δέει τοῦ μὴ δοκεῖν τῷ πρὸς τὸν πάππον καὶ βασιλέα ἔχθει ἀμύνεσθαι αὐτούς .
Lemmas: ἤ . ὁρκάνη δέ , ἐπεί ἐπιλαμβάνω ὁ νύξ , ὁ ὑπό αὐτός σατράπης πᾶς συνάγω , « ὁ μέν ἐμπειρία » εἶπον « καί ὁ τόλμα ὁ Ῥωμαῖος ὁ κατά ὁ μάχη οὐδείς σήμερον σύ οἴομαι ἀγνοέω . δοκέω δέ ἐγώ καί αὐτός εἄν ἐγώ συνομολογέω , ὡς οὔτε ἐπί ἐγώ , οὔτε ἐπί ὁ ἡμέτερος πρόγονος ἕτερος τις Ῥωμαῖος οὕτως εὐκλεής ἄγαν ἀγωνίζομαι καί μετά πᾶς ἐμπειρία . διά πᾶς γάρ ἡμέρα ἐγώ ἢ ἀπάτη ἢ ἔκπληξις ἢ ὁρμή καί θρασύτης παράβολος ἢ εἷς γε ὁ τρόπος εἰς ἀταξία αὐτός πειράω ἐμβάλλω , ὁ δέ οὐδείς μᾶλλον κινέω ὁ προσήκω φρόνημα αὐτός , ἀλλά ἐμπειρία μέν φυλάσσω ὁ τάξις , ἀνδρεία δέ καί εὐψυχία ἀγαθός ἀεί φαίνω ἐγώ , ἀποκτείνω μέν πολύς ἐγώ , ἐκεῖνος δέ ἀποθνῄσκω οὐδέ ὀλίγος . καί ὁ δή θαυμαστός , ὅτι καί μετά ὁ ἀνάζευξις ὁ στρατιά ὀλίγος τις ὀπίσω ὑπολείπω , πολλαπλάσιος ἐκ ὁ ἡμέτερος ἐπιτίθημι αὐτός , οὖον μόνος οὖον περιγίγνομαι αὐτός , ἀλλά καί ὁ οἰκέω ἀποβάλλω ὁ ἀνδρεία μάλιστα προέχω καί τόλμα . καί μετά αὐτός πάλιν ἕτερος καίτοι γε ἀνόητος προσβάλλω καί φαῦλος ἀγωνίζομαι ὁ δοκέω , ὡς ἐγώ οἴομαι πᾶς αὐτός διαφθείρω ἐγώ , ὅμως πλήν ὀλίγος ὁ πίπτω , ὁ ἄλλος πᾶς παρά δόξα διασῴζω · ὅς ἐγώ καί δοκέω ὁ στρατηγός ὁ βασιλεύς ὁ ἀταξία ἕνεκα εἰς ὁ σωτηρία ζημιόω . ἐκ τοίνυν οὗτος πᾶς εἰκός ὁ βασιλεύς οἴομαι εἰς ὁ ὑστεραῖος μᾶλλον ἢ πρότερος ῥαίνω ἐγώ ἐπιστρατεύω , ἐγώ δέ μή δύναμαι πρός ὁ μάχη ἀντέχω , φεύγω ἀνάγκη ἡσσάομαι αἰσχρῶς καί ἀγεννής . εἰμί δέ πάρειμι ἀκίνδυνος σῴζω καί προσέτι καί ὁ ἐκ ὁ ἧσσα ἀδοξία διαφεύγω , οὐδείς γάρ εἄν ἐγώ μέμφομαι ὁ νόος ἔχω ὁ πρόοπτος παραιτέομαι κίνδυνος , ἔπειτα ὑπό φιλονεικία εἰς ὁ ἔσχατος ἑαυτοῦ καθίστημι κίνδυνος , οὐ ἄρα δοκέω ἀνοηταίνω καί ἐπιβουλεύω ἑαυτοῦ ; διό δή ἐγώ καί δοκέω , οὗτος μέν ὁ στρατόπεδον καταλείπω , ἕτερος δέ πολύς ἀναχωρέω ὀχυρός καί δυσπρόσοδος ἔχω ὁ τόπος , εἰς τις αὐτός ἔρχομαι ἐκεῖ ὁ ἀποβαίνω περιμένω . ἀγαθός γάρ μετά ἄδεια ἀναχωρέω , ἢ φεύγω , ὁ Ῥωμαῖος διώκω . » τοιοῦτος μέν ὁρκάνη μετά ὁ ἐν τέλος βουλεύω Πέρσης , καί δοκέω ἀγαθός εἰμί καί λυσιτελέω ἑαυτοῦ καί ἐπιψηφίζω πᾶς . Κολαούζης δέ Σαλιγγαρὶ καί Καταιγίαλος πατατουρεω , ἔξωρος μέν ἤδη ὁ ἡλικία εἰμί καί Ἀτουμάνῳ ὁ Ὀρχάνη πατήρ ἡλικιώτης , πολύς δέ ἔμπειρος Πολέμων καί κίνδυνος , οὐ φημί αὐτός ἀρέσκω ὁ βουλεύω , οὐδέ , ἔξεστι ἀκίνδυνος ἀποπειράομαι Ῥωμαῖος , ἔτι ὑπό κακοβουλία ἀναιμωτί ὁ Νίκη αὐτός παραδίδωμι . ὁ γάρ ὁ στρατόπεδον ἐκλείπω οὐδείς ἄλλος εἰμί ἢ ἡσσάομαι προφανῶς . ὁ μέν οὖν μή ἀνθίστημι δύναμαι πρός βασιλεύς , οὐδέ αὐτός ἀρνέομαι , εἶπον , εἄν , καί πᾶς μᾶλλον διανοητέον ἢ κατά στόμα προσυπαντάω Ῥωμαῖος . ὁ δέ φεύγω , ἀνάγκη μή πάρειμι , μηδέ ἐπί μικρός λυσιτελέω . ἀλλά ὅσος μέν περισσός καί ὁ ἄλλος ὁ στρατιώτης ἀποσκευή ἐν ἀσφάλεια καθιστάω ὅποι εἄν δοκέω , αὐτός δέ εὐσταλής καί κοῦφος ἔχω ὁ στρατία , ἐπί ὁ αὐτός τόπος μένω . ἐμφανής μέντοι μηδαμῶς ποιέω ὁ στρατία , ἀλλά ἐν νάπη καί ὁ κοιλάς κατακρύπτω , ἐπιεικής πρός οὗτος ἔχω ὁ τόπος εὐφυής . ὥσπερ δέ τις σκοπός ἑκατόν ἀπολέγω στρατιώτης , ἐπί ὁ αὐτός ἵστημι τόπος κελεύω , ὅς αὐτός παρατάσσω ὁ προτεραῖος , καί εἰμί μέν βασιλεύς ἐν ὁ στρατόπεδον ἡσυχάζω , καί αὐτός ἐνταῦθα κρύπτω ἄχρι εἄν ἐγώ ἐμφανής καθίστημι πρός ὅς , τίς τρέπω ἐκεῖνος . ἐάν δέ ἐγώ ἔπειμι , πρῶτος μέν οὖον δυνατός αὐτός κατά πρόσωπον ἔρχομαι , ὁ δυσχωρία παραιτέομαι καί ὁ ὀχυρότης ὁ ἐκ ὁ τόπος . ἐμπειρία γάρ ἴδιος στρατηγικός οὖον μόνος ὁ στρατία διατάσσω κόσμιος , ἀλλά καί καιρός στοχάζομαι καί τόπος , ἐκ ὅς πλεῖστος ὁ τε πολέμιος δύναμαι βλάπτω καί ὁ φίλος ὠφελέω . εἰμί δέ ἄρα τοσοῦτος ἐξίστημι ὁ ὀρθῶς ἔχω λογισμός , ὥστε ἑαυτοῦ θρασύς οὑτωσί καί παράβολος ἐπί ὁ Κρῆμνα ὁ ὄρος καί ὁ χαράδρα εἰσωθέω , οὗτος εἄν μάλιστα βούλομαι ἐγώ καί εὐχή εἄν ἔργον ὁράω γίγνομαι εἰμί . ὁ Νίκη γάρ ἐγώ παραδίδωμι ἀπονητί διαφθείρω . οὗτος μέν οὖν τοιοῦτος εἰμί οὐδέ αὐτός οἴομαι ἀγνοέω , πείρω ὡς ὁράω πολέμιος ἔργον ἔχω . λείπω δή περιέρχομαι ὁ ἄκρος ὁ ὄρος , ἐκ θατέρου μέρος προσβάλλω ἐγώ , πεδινός τε εἰμί καί ῥᾴδιος παρέχω ὁ ἐπιχείρησις αὐτός . στοχάζομαι δέ ἔξεστι πᾶς ὁ βούλομαι , ὡς ἄχρι εἄν αὐτός ὁ ὁδός διανύω , δυνατός ἐγώ ἔξω τε κίνδυνος καί φόβος πᾶς ἑαυτοῦ καθιστάω πρός ὁ καρτερός ἀναχωρέω , καί προσέτι πρόσειμι ὁ μή διά ὁ ἐκεῖνος ὀρρωδία φεύγω δοκέω , ἐν ὅς μάλα εἰμί ὁ αἰσχρός , ἀλλά ἐμπειρία στρατηγός χράω , ὁ ἀσφάλεια ὁ οἰκέω ἐκπορίζω . ὅς μέντοι φημί ὥσπερ σκοπός ἵστημι ἑκατόν , ὁ βασιλεύς περιμένω ἄχρι εἄν ἐγγύς γίγνομαι αὐτός , τότε ἤδη καί αὐτός ἀσφαλῶς ἀποχωρέω , οὐδείς εἄν ἐπιτίθημι διά ὁ εὐσταλής εἰμί καί κοῦφος καί ἵππος χράω ἀγαθός . τοιοῦτος ὁ βάρβαρος βουλεύω , ὁρκάνη τε πείθω καί ὁ ἄλλος , καί δοκέω μένω ὡς εἰς ὁ ὑστεραῖος ὁ βουλεύω ἐκτελέω . εἰς δέ ὁ Ῥωμαῖος στρατόπεδον δίειμι φήμη , ὡς βασιλεύς ἀπό ὁ τραῦμα πονηρός ἔχω , καίριος πλήσσω . ὅσος δέ εἰμί ἔτι καί ὁ πρέσβυς βασιλεύς πρόσκειμαι ὁ γνώμη , διαφημίζω ὡς θνῄσκω ὅσος οὐδέπω βασιλεύς · εἴτε δέ καί ἀληθής οὕτως ἔχω οἴομαι , εἴτε καί πρός ἔχθρα ὁ τοιοῦτος διεθρύλλησαν , ἐν ἄδηλος καταλείπω , ὁ βασιλεύς ὕστερος διά ὁ μή δοκέω ὁ εἰς ὁ πάππος ἕνεκα εὔνοια ἀμύνω αὐτός ἀβασάνιστος καταλείπω ὁ τοιοῦτος . τέως οὖν διαθρυλέω παρά αὐτός , καί ὁ ἐκ Βυζάντιον στρατιώτης συμβουλεύω , ὁ στρατόπεδον πρός ὁ παράκειμαι ὁ Βιθυνία ἀναχωρέω πόλις , ὡς εἰμί τίς συμβαίνω περί βασιλεύς πᾶς αὐτός ὑπό Πέρσης διαφθείρω . ἔνιοι δέ αὐτός καί πρός ὁ μέγας δομέστικος ἔρχομαι , οἷος δή εὔνους , συμβουλεύω ἀπάγω ὁ στρατία πρός ὁ πλησίος πόλις ὡς ἤδη ταράσσω ὑπό ὁ φήμη καί ὅσος οὔπω καί ἀταξία χράω . ὁ δέ ἀνανεύω τε πρός ὁ λόγος καί μή λυσιτελέω φάσκω βουλεύω αὐτός · ὡς δέ οὐ πείθω πολύς δήω , καί βασιλεύς κοινόω ὁ γνώμη ὑποτίθημι , ὡς ὅς , τίς εἄν αὐτός δοκέω πράσσω . οὗτος μέν δή πείθω οἴομαι καί αὐτός ἀναγκαῖος ὁ γίγνομαι γνωρίζω βασιλεύς . καί δή πρός βασιλεύς ἀπέρχομαι , ἀπαγγέλλω ὅσος ὁ ἐν τέλος εἶπον περί ὁ λυσιτελέω δοκέω . βασιλεύς δέ ἀσύμφορος τε ἡγέομαι καί δυσχεραίνω οὖον μέτριος , κελεύω τε ὅτι ταχύς πρός ὁ στρατόπεδον ὁ εἰσβολή ἔρχομαι , καταχέω ὁ στρατία καί μηδαμῶς ἀτακτέω ἐάω , ὡς ἄνευ πολέμιος αὐτός ἐπί ἑαυτοῦ διαφθείρω . οὗτος μέν οὖν ὅς προστάσσω ποιέω κατά τάχος . ἔρχομαι δέ παρά ὁ εἰσβολή , ὁ στρατία εὑρίσκω πᾶς ἤδη ὁρμάω πρός ὁ πόλις φεύγω . ὁ γάρ ἐκ Βυζάντιον μηδέ ὁ ἐκ βασιλεύς ἐπάνοδος περιμένω αὐτός , ἀλλά νομίζω θνῄσκω βασιλεύς , σκηνή τε καί ἄλλος ὅσος ἐπιφέρω ἀείρω , χωρέω πρός ὁ εἴρω πόλις . ὁράω δέ καί ὁ λοιπός , οὐκέτι μένω οὐδέ αὐτός δύναμαι ἐπί ὁ στρατόπεδον , ἀλλά κινέω ἤδη πᾶς πρός φυγή ὁ στρατιά . ὁ μέγας δέ δομέστικος ἐν δεινός μέν ὁ γίγνομαι ποιέω καί ὁρμέω ὁ πρῶτος ὁ φυγή ἄρχω ἀναστρέφω . ὡς δέ οὐδείς ὁ προσήκω ἰσχύω πράσσω , πᾶς γάρ ἤδη κινέω ὁ στρατία , ὁ ἄλλος ἀμελέω , διά σπουδή ποιέω πᾶς καί φροντίς ὁ βασιλεύς σωτηρία , καί ὅς ταχύς ἔχω , πρός ὁ βασιλεύς σκηνή ἔρχομαι , οὗτος μέν οὐ εὑρίσκω . ὁ γάρ θεραπεία ὁ περί αὐτός ὁ μέν στρατία ἤδη πᾶς ὁράω ὁρμάω πρός φυγή καί ὁ στρατόπεδον ἐρῆμος καταλιμπάνω , ὁ τε βασιλεύς ἀδύνατος ἔχω διά ὁ τραῦμα ἵππος χράω , δείδω περί αὐτός , ἀείρω ἐπί τάπης , εἷς ὁ παρατυγχάνω ἐμβάλλω λέμβος καί κελεύω ὁ ναύτης εἰς Βυζάντιον ἐλαύνω . ἀναστρέφω δέ χωρέω καί αὐτός εἰς φιλοκρηνη . εἰς τέσσαρες δέ ὁ στρατία διαιρέω , ὁ μέν αὐτός χωρέω εἰς φιλοκρηνη , εἰς Νικητιάτης δέ ὁ λοιπός , εἰς δακιβιζευς δέ ὁ τρίτος , καί ὁ τέταρτος εἰς ὁ Ριτζίου . ὁρκάνη δέ ὁ γίγνομαι μηδείς εἰδοί , ὅμως Παρζαλοῦν ὁ ἀδελφός μετά τίνω Πέρσης ὀλίγος κελεύω ἔρχομαι κατασκέπτομαι ὁ βασιλεύς στρατιά . οἴομαι γάρ αὐτός οὐδέ ὁ νύξ καθεύδω ἀμέριμνος , ἀλλά ἐπιχειρέω τίς πρός κάκωσις αὐτός . ὁ δέ ὑπό ὁ σκότος ὡς ἐν-εἰμί μάλιστα λανθάνω καί γίγνομαι ἐγγύς ὁ στρατόπεδον , ἐπεί αἰσθάνομαι ὁ στρατία κινέω , ταχέως Ὀρχάνῃ ὁ ἀδελφός δηλόω . ὁ δέ δοκέω μέν εὐθύς οὐ ἐπί ἀγαθός ὁ σφέτερος κίνησις ὁ στρατιά καί διασείω ὁ λογισμός · μετά μικρός δέ Παρζαλοῦς καί δύο πέμπω ἄγγελος , δηλόω ὁ Ῥωμαῖος στρατία ἄτακτος καί πεφυρμένως ἀνίστημι ἐκ ὁ στρατόπεδον , μή ὁ εἰς Βυζάντιον τρέπω , ἀλλά ὁ πρός ὁ εἴρω ὁ Βιθυνία πόλις . ὁ δέ ἐπεί πυνθάνομαι , ἐπεί καί περί ὄρθρος εἰμί ὁ νύξ , ἀείρω καί αὐτός πανστρατιᾷ , ἔρχομαι εἰς φιλοκρηνη περί ὥρα ὁ ἡμέρα μάλιστα δύο . Ρωμαῖος δέ ὁ εἰς αὐτός ἔρχομαι , ἐπεί συμβαίνω ὁ κλεῖθρον ὁ πύλη ἀπόλλυμι , ἀναμίξ ἵστημι μετά ὁ σκευόφορος , ὡς ὁ Πέρσης ἤδη κατάδηλος εἰμί ἔπειμι , πρῶτος μέν οὐ δύναμαι εἰς τάξις καθίστημι καί ἀμύνω ὁ βάρβαρος , κωλύω ὑπό τε ὁ ἀχθοφόρος καί ὁ ἄλλος οἰκετικός ἀναφύρω αὐτός . ἐπεί δέ ὁ κλεῖθρον εὑρίσκω , ἀνοίγω ὁ Πύλαι , ὁ πλείων ἀθρόος ὁρμάω ἐντός ἔρχομαι . γίγνομαι δέ ὠθισμός πολύς κατά ὁ εἴσοδος καί συνθλίβω ὑπό ἀλλήλων καί συμπατέω , ἀποθνῄσκω μέν τρεῖς κατά ὁ πύλη , ὁ ἄλλος εἰσέρχομαι , ἔξω δέ ὑπό ὁ βάρβαρος δύο μέν ἀποθνῄσκω καί τριάκοντα · ἐκ ὅς εἰμί δύο ὁ ἐπιφανής , Μανουήλ ὁ Ταρχανειώτης καί ὁ Καντακουζηνός Νικηφόρος , ὁ μέγας δομέστικος καί ἀμφότερος τυγχάνω ἀνεψιός . ἁλίσκομαι δέ καί ζῶ πεντήκοντα καί ἑκατόν , ὅς ὁ πλείων ἐκ ὁ ὑπηρετέω ὁ στρατιώτης εἰμί . ἵππος δέ ὁ ἀφαιρέω γίγνομαι ὡς τετρακόσιοι . ἔπειτα ὁ ἄλλος συστρέφω , συμπλέκομαι τε ὁ βάρβαρος καί ἀποκτείνω ἐκ αὐτός ὀλίγος δήω διακόσιοι . ὁρκάνη δέ ὁράω ἤδη ὁ Ῥωμαῖος ἀμύνω , μή δύναμαι τίς δράω πλέω , ἀπάγω τε ὁ στρατία ὁ φιλοκρηνη καί στρατοπεδεύω ἐκεῖ . τοσοῦτος μέν ἀποθνῄσκω κατά ὁ φιλοκρηνη καί ἁλίσκομαι ζῶ . ὁ προτεραῖος δέ κατά ὁ μάχη ὁ σύμπας ἀποθνῄσκω ἱππεύς τε καί πεζός ἑπτά καί τεσσαράκοντα , καί ὁ μέγας ἑταιρειάρχης Ἐξώτροχος κατά ὁ τελευταῖος συμπλοκή , ὅς καί λέγω οὐ ὑπό βάρβαρος , ἀλλά ὑπό Ῥωμαῖος τις πλήσσω , εἴτε ἀγνοέω αὐτός , ἤδη γάρ ἐπιλαμβάνω ὁ νύξ , εἴτε καί κατά τις διαφορά ἀμύνω , ὁ σκότος συνεπικρύπτω ὁ κακουργία . ὑποπτεύω δέ ὑπό Ῥωμαῖος πλήσσω , ὅτι ἀναχωρέω ἤδη ὁ Πέρσης εἰμί , ὅτε ἐκεῖνος ὁ κεφαλή εὑρίσκω πλήσσω ξίφος , Ἔφιππος ἔτι εἰμί , ἀφωνία δέ κατέχω , ὁ ἐγκέφαλος ἅπτω ὁ πληγή , καί τελευτάω μετά μικρός . ὁ μέντοι κατά ὁ ἄλλος πόλις διασκεδάννυμι στρατία Ῥωμαῖος ὁ αὐτός ἡμέρα ὥσπερ ἐκ σύνθημα εἰς φιλοκρηνη συνέρχομαι , ἐκεῖθεν τε οὖον πολύς ἄπωθεν ὁ στρατόπεδον Ὀρχάνη πάρειμι , ἔρχομαι εἰς σκουτάριον καί περαιόω εἰς Βυζάντιον ἀδεῶς ἐκεῖθεν τε ἀναχωρέω ἕκαστος ἐπί οἶκος . βασιλεύς δέ ὁ εἰς ὁ στρατόπεδον διαθρυλέω ὡς θνῄσκω , ἐν αἴτιος μέν ποιέω καί κατηγορέω πολύς , οὐκέτι δέ καί τιμωρέω ἀξίως ὁ κακουργία ἑαυτοῦ , δήω ὁ μή δοκέω ὁ πρός ὁ πάππος καί βασιλεύς ἔχθω ἀμύνω αὐτός .