joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen1.18
ιʹ . « Τοῖς περὶ μεγάλων πραγμάτων βουλευομένοις ἀναγκαῖον εἶναι νομίζω καὶ πολλοῖς εἶναι τὸν ἀριθμόν . διὸ καὶ Ρωμαῖοι καὶ Ἕλληνες τὸ παλαιὸν , καὶ δημοκρατούμενοι καὶ τῶν ἀρίστων ἀρχόντων , ἐκ πλειόνων τὰς βουλὰς συνεκρότουν , τοῦ καλοῦ καὶ συμφέροντος οὕτως οὐκ ἂν οἰόμενοι ῥᾳδίως ἁμαρτεῖν , ὀρθῶς φρονοῦντες . καὶ τῶν παλαιῶν δέ τις σοφὸς τῆς ἡμετέρας αὐλῆς ἐν πολλῇ βουλῇ τὴν σωτηρίαν εἴρηκεν εἶναι , καὶ πολέμιον ἑαυτῷ τὸν ἀσύμβουλον ἀπεφήνατο . καὶ ὑμῶν τοίνυν καὶ πολλῶν καὶ περὶ ταῦτα ἀρίστων ὄντων καὶ λόγοις οὐκ ὀλίγοις περὶ τοῦ πράγματος χρησαμένων , ἐξέσται κἀμοὶ ὃν εἰρήκατε τῶν ἁλιέων τρόπον , πολλὰ τῆς σαγήνης καταγαγούσης , τὰ χρήσιμα ἐκλεξαμένῳ ἀποῤῥίψαι τὰ μὴ τοιαῦτα . ἐρῶ τοίνυν καὶ αὐτὸς ἅ μοι δοκεῖ βέλτιστα εἶναι , ὑμῖν δ' ἐξέσται ἑκάστῳ ἃ δοκεῖ συμφέροντα ἑλέσθαι . οὐ πᾶσιν ἀνθρώποις τὰ αὐτὰ αἱρετὰ καὶ φευκτὰ , καὶ ἡδέα καὶ μὴ τοιαῦτα δοκεῖ , ἀλλ' ὅπως ποτὲ ἔχουσι περὶ αὐτὰ , τοιαύτας καὶ περὶ αὐτῶν ἐξάγουσι τὰς κρίσεις . ὡς ἔχω τοίνυν καὶ αὐτὸς περὶ τῶν προκειμένων ἐρῶ . τοσούτου δέω τοῦ τι τῶν ἀνηκέστων καὶ ζωῆς ἕνεκα καὶ τιμῆς περὶ τὸν ἐμὸν κύριον καὶ βασιλέα γενέσθαι βούλεσθαι , ὥστ' εἰ συμβέβηκε τὸν αὐτὸν ξίφος ὡς ἀποκτενοῦντά με σπασάμενον ἐπιέναι , φυγῇ μὲν ἂν ἐπραγματευσάμην τὴν σωτηρίαν · εἰ δὲ κώλυμά τι μεταξὺ φεύγοντι συμβέβηκε τῆς φυγῆς , τοσοῦτον ἀπέχω τοῦ συστραφεὶς ἀμύνεσθαι βούλεσθαι , ὥστ' ἐγκαλυψάμενος ἐδεχόμην ἂν σιγῇ τὰς πληγὰς , δείσας μὴ πρὸς ἐκεῖνον ὁρῶν καὶ οἷον τῷ πάθει τῶν φρενῶν ἐκκρουσθείς , πρὸς τὸ λαβεῖν ἐξ αὐτοῦ κινηθῶ καὶ μακρὰν ἀποῤῥίψαι τὸ ξίφος , ἐπειδὴ καὶ τοῦτο τῶν ἀνοσίων κρίνω , καθ' ὅντινα τρόπον χεῖρας ἀνασχεῖν τῷ πατρί . τοιαύτην ἔχειν γνώμην περὶ τῆς εἰς τὸν πάππον τιμῆς τὸν πάντα ἐφορῶντα μαρτύρομαι ὀφθαλμὸν τοῦ θεοῦ . διὸ δὴ καὶ ὑμᾶς βούλομαι οὕτως ἔχειν σαφῶς πεισθέντας , μηδένα περὶ τούτου λόγον κινεῖν , μηδὲ μεταπείθειν ἐπιχειρεῖν · ἔσεσθε γὰρ ἠνυκότες πλέον οὐδέν . εἰ μὲν οὖν ἐθελήσετε τῶν ἐξ ἀρχῆς ἐχόμενοι λογισμῶν , τὴν σωτηρίαν ἑαυτοῖς ποριζομένοις φυγῇ τὸν ὑφορώμενον κίνδυνον διαδιδράσκειν , εὖ ἂν ἔχοι , καὶ τὴν κοινωνίαν αὐτὸς ἀσπάζομαι τὴν ὑμετέραν , καὶ συγκινδυνεύειν ὑμῖν αἱροῦμαι · εἰ δὲ τῆς προτέρας ἀτολμίαν καὶ ἀνανδρίαν καταγνόντες βουλῆς , ἐμμένειν ἀσφαλῶς κεκρίκατε τοῖς δευτέροις , μὴ πειθομένου δ' ἐμοῦ , οὐδ' αὐτοὶ λυσιτελεῖν ἑαυτοῖς ἅπερ ἐγὼ βούλομαι ἡγεῖσθε , ἐγὼ μὲν τῶν τοιούτων ἔργων κοινωνεῖν ὑμῖν οὐκ ἂν ἑλοίμην ποτὲ , ὑμᾶς δὲ τὸ οἰκεῖον ἀσφαλὲς ἔξεστι περισώζοντας , ἃ συμφέρειν ὑμῖν οἴεσθε ἑλέσθαι . χάριν δὲ πολλὴν ὁμολογῶ τῷ θεῷ , ὅτι τῆς εἰς ἐμὲ εὐνοίας οὐδὲν οὐδέ πω καὶ νῦν ὑμῖν ἀπήντηκε τῶν δυσχερῶν , οὐδὲ περὶ ὧν ἐβουλευσάμεθα κατάδηλον οὐδὲν γέγονεν οὐδενὶ πλὴν ὑμῶν . ἐγὼ δὲ ὡς ἂν οἷός τε ὦ , καὶ ὡς ἂν ὁ θεὸς διδῷ , τὸν ὑπὲρ ἐμαυτοῦ κίνδυνον διακυβερνήσω . οἶδα μὲν οὖν ὡς , ἂν συμβῇ μαχόμενόν με πεσεῖν , πολλὰ μὲν ἐπιθρηνήσετε κειμένῳ , πολλὰ δὲ πολλάκις ἀνακλαύσεσθε τὸν φίλον , εἰ δή τι καὶ μνήμης ἄξιον ἐνεδειξάμεθα φιλίας εἰς ὑμᾶς . εἰ δ' ἔτι περιόντι πάλιν ἐθελήσετε προσελθεῖν , μηδαμῶς ὑμῖν ἐμπόδιον τὸ νῦν ἡμᾶς χωρίζεσθαι καταστήτω · εὑρήσετε γὰρ ἀεὶ τὸν αὐτὸν ὄντα καὶ φιλικῶς ὥσπερ καὶ νῦν διακείμενον πρὸς ὑμᾶς . μὴ νομίσητε δὲ ἐμὲ μήτε ἀλύπως ἐπὶ τῷ χωρισμῷ ὑμῶν διακεῖσθαι , μήθ' ὡς τοῦ μηδενὸς ἀξίους ὑμᾶς οὕτως ἐκ τοῦ παραυτίκα ἀπωθεῖσθαι . ἐξ ὅτου γὰρ περὶ τῶν τοιούτων ἠρξάμην λέγειν , πολλῶν τὴν διάστασιν ὑμῶν ἐννοῶν αἰσθάνομαι τῶν ἀλγηδόνων · οἶδα δ' ἐν τῷ μετὰ ταῦτα καὶ πλειόνων αἰσθησόμενος καὶ σφοδροτέρων · φέρειν δὲ ἀνάγκη , τῶν πραγμάτων ἀσυμβάτως ἐχόντων · εἰ μὲν οὖν , ὥσπερ εἶπον , ἐθελήσετε τῶν προτέρων ἐχομένους λογισμῶν , ὑπὲρ μὲν τῆς ἡμετέρας σωτηρίας φροντίσαι , μηδὲν δὲ κατὰ βασιλέως βουλεύσασθαι τῶν ἀπεικότων , καὶ ἐμὲ κοινωνὸν ἕξετε τῶν πραττομένων · εἰ δ' ἑτέρως ὑμῖν δοκεῖ , οὐδὲν ἄλλο λοιπὸν , ἢ πολλὰ τῆς εἰς ἐμὲ φιλίας ἐπευξάμενον ἀγαθὰ , καθ' ἑαυτὸν ἅ μοι δοκῶ συμφέροντα πράττειν . » Τοιαῦτα καὶ τοῦ βασιλέως εἰπόντος , ἐπὶ πολὺ μὲν πρὸς ἀλλήλους ἑώρων , τὸ τῆς γνώμης θαυμάζοντες ἐπὶ τὰ καλὰ βεβηκὸς , ὡς μηδὲν τῆς πρὸς τὸν βασιλέα καὶ πάππον αἰδοῦς ὑφεῖναι , καίτοι πολλοῖς αὐτὸν τοῖς λυποῦσιν ἀμειβομένου . εἶθ' ὁ πρωτοστράτωρ ἀπεκρίνατο τοιαῦτα · « ἡμῖν , ὦ βασιλεῦ , τὸ συμφέρον σοί τε καὶ ἡμῖν αὐτοῖς σκοποῦσιν , ἃ λυσιτελεῖν ἐδοκοῦμεν , ἐφθεγξάμεθα . ἃ δὲ περὶ βασιλέως ἐφθεγξάμεθα , οὐκ αὐτὸ τοῦτο μόνον ὅπως κακόν τι πάθοι σκοποῦντες ἐβουλευσάμεθα , ἀλλ' ὅπως μὴ μετὰ τὸ φανερῶς εἰς τὸν πόλεμον καταστῆναι , τὶς ὑπολείποιτο μετὰ σοῦ προσδοκία δεινοῦ · τοῦτο γὰρ ἡμῖν περὶ πλείστου σκοπεῖται . ἐπεὶ δ' ὡς ἠκούσαμεν τῆς εἰς τὸν βασιλέα καὶ πάππον ἀσφαλείας τε καὶ τιμῆς τὴν οἰκείαν σωτηρίαν καὶ ἀσφάλειαν ἐν δευτέρῳ λογίζῃ , θαυμάζειν μὲν ἔπεισι τῆς μεγαλοψυχίας καὶ τῆς δικαιοσύνης , πείθεσθαι δὲ οἷς ἂν ἐθέλῃς , καὶ ταῦτα νομίζειν καὶ δίκαια καὶ συμφέροντα , ἅπερ ἂν καὶ σοὶ συνδοκῇ . εἰ δέ τι καὶ πρότερον διηνέχθημεν περὶ τοὺς λόγους , οὐκ ἀλλήλοις ἐναντία βουλευόμενοι , ἀλλ' ὅπως μηδὲν τῶν δεόντων ἀνεξέταστον διαφύγῃ . τοιγαροῦν ἐπεὶ τῆς ἀμφιβολίας παυσαμένης εἰς ἓν συνήλθομεν ταῖς γνώμαις , οὐδὲν ἄλλο λείπεται ἢ τοὺς λόγους καταλιπόντας , χωρεῖν ἐπὶ τὸ πράττειν τὰ δεδογμένα . »
Lemmas: εἷς . « ὁ περί μέγας πρᾶγμα βουλεύω ἀναγκαῖος εἰμί νομίζω καί πολύς εἰμί ὁ ἀριθμός . διό καί Ρωμαῖος καί Ἕλλην ὁ παλαιός , καί δημοκρατέομαι καί ὁ Ἀρίστων ἄρχω , ἐκ πλείων ὁ βουλή συγκροτέω , ὁ καλός καί συμφέρω οὕτως οὐ εἄν οἴομαι ῥᾳδίως ἁμαρτάνω , ὀρθῶς φρονέω . καί ὁ παλαιός δέ τις σοφός ὁ ἡμέτερος αὐλή ἐν πολύς βουλή ὁ σωτηρία εἴρω εἰμί , καί πολέμιος ἑαυτοῦ ὁ ἀσύμβουλος ἀποφαίνω . καί σύ τοίνυν καί πολύς καί περί οὗτος Ἀρίστων εἰμί καί λόγος οὐ ὀλίγος περί ὁ πρᾶγμα χράω , ἔξεστι ἐγώ ὅς εἴρω ὁ ἁλιεύς τρόπος , πολύς ὁ σαγήνη κατάγω , ὁ χρήσιμος ἐκλέγω ἀπορρίπτω ὁ μή τοιοῦτος . εἴρω τοίνυν καί αὐτός ὅς ἐγώ δοκέω ἀγαθός εἰμί , σύ δέ ἔξεστι ἕκαστος ὁ δοκέω συμφέρω αἱρέω . οὖον πᾶς ἄνθρωπος ὁ αὐτός αἱρετός καί φευκτός , καί ἡδύς καί μή τοιοῦτος δοκέω , ἀλλά ὅπως ποτέ ἔχω περί αὐτός , τοιοῦτος καί περί αὐτός ἐξάγω ὁ κρίσις . ὡς ἔχω τοίνυν καί αὐτός περί ὁ πρόκειμαι εἴρω . τοσοῦτος δήω ὁ τίς ὁ ἀνήκεστος καί ζωή ἕνεκα καί τιμή περί ὁ ἐμός κύριος καί βασιλεύς γίγνομαι βούλομαι , ὥστε εἰμί συμβαίνω ὁ αὐτός ξίφος ὡς ἀποκτείνω ἐγώ σπάω ἔπειμι , φυγή μέν εἄν πραγματεύομαι ὁ σωτηρία · εἰμί δέ κώλυμα τίς μεταξύ φεύγω συμβαίνω ὁ φυγή , τοσοῦτος ἀπέχω ὁ συστρέφω ἀμύνω βούλομαι , ὥστε ἐγκαλύπτω δέχομαι εἄν σιγή ὁ πληγάς , δείδω μή πρός ἐκεῖνος ὁράω καί οἷος ὁ πάθος ὁ φρήν ἐκκρούω , πρός ὁ λαμβάνω ἐκ αὐτός κινέω καί μακράν ἀπορρίπτω ὁ ξίφος , ἐπεί καί οὗτος ὁ ἀνόσιος κρίνω , κατά ὅστις τρόπος χείρ ἀνέχω ὁ πατήρ . τοιοῦτος ἔχω γνώμη περί ὁ εἰς ὁ πάππος τιμή ὁ πᾶς ἐφοράω μαρτύρομαι ὀφθαλμός ὁ θεός . διό δή καί σύ βούλομαι οὕτως ἔχω σαφῶς πείθω , μηδείς περί οὗτος λόγος κινέω , μηδέ μεταπείθω ἐπιχειρέω · εἰμί γάρ ἀνύω πλέω οὐδείς . εἰμί μέν οὖν ἐθέλω ὁ ἐκ ἀρχή ἔχω λογισμός , ὁ σωτηρία ἑαυτοῦ πορίζω φυγή ὁ ὑφοράω κίνδυνος διαδιδράσκω , εὕω εἄν ἔχω , καί ὁ κοινωνία αὐτός ἀσπάζομαι ὁ ὑμέτερος , καί συγκινδυνεύω σύ αἱρέω · εἰμί δέ ὁ πρότερος ἀτολμία καί ἀνανδρία καταγιγνώσκω βουλή , ἐμμένω ἀσφαλῶς κρίνω ὁ δύο , μή πείθω δέ ἐγώ , οὐδέ αὐτός λυσιτελέω ἑαυτοῦ ὅσπερ ἐγώ βούλομαι ἡγέομαι , ἐγώ μέν ὁ τοιοῦτος ἔργον κοινωνέω σύ οὐ εἄν αἱρέω ποτέ , σύ δέ ὁ οἰκέω ἀσφαλής ἔξεστι περισώζω , ὁ συμφέρω σύ οἴομαι αἱρέω . χάρις δέ πολύς ὁμολογέω ὁ θεός , ὅτι ὁ εἰς ἐγώ εὔνοια οὐδείς οὐδέ πω καί νῦν σύ ἀπαντάω ὁ δυσχερής , οὐδέ περί ὅς βουλεύω κατάδηλος οὐδείς γίγνομαι οὐδείς πλήν σύ . ἐγώ δέ ὡς εἄν οἷος τε εἰμί , καί ὡς εἄν ὁ θεός δίδωμι , ὁ ὑπέρ ἐμαυτοῦ κίνδυνος διακυβερνώ . οἶδα μέν οὖν ὡς , εἄν συμβαίνω μάχομαι ἐγώ πίπτω , πολύς μέν ἐπιθρηνέω κεῖμαι , πολύς δέ πολλάκις ἀνακλαίω ὁ φίλος , εἰμί δή τίς καί μνήμη ἄξιος ἐνδείκνυμι φίλιος εἰς σύ . εἰμί δέ ἔτι περίειμι πάλιν ἐθέλω προσέρχομαι , μηδαμῶς σύ ἐμπόδιος ὁ νῦν ἐγώ χωρίζω καθίστημι · εὑρίσκω γάρ ἀεί ὁ αὐτός εἰμί καί φιλικῶς ὥσπερ καί νῦν διάκειμαι πρός σύ . μή νομίζω δέ ἐγώ μήτε ἄλυπος ἐπί ὁ χωρισμός σύ διάκειμαι , μήτε ὡς ὁ μηδείς ἄξιος σύ οὕτως ἐκ ὁ παραυτίκα ἀπωθέω . ἐκ ὅστις γάρ περί ὁ τοιοῦτος ἄρχω λέγω , πολύς ὁ διάστασις σύ ἐννοέω αἰσθάνομαι ὁ ἀλγηδών · οἶδα δέ ἐν ὁ μετά οὗτος καί πλείων αἰσθάνομαι καί σφοδρός · φέρω δέ ἀνάγκη , ὁ πρᾶγμα ἀσύμβατος ἔχω · εἰμί μέν οὖν , ὥσπερ εἶπον , ἐθέλω ὁ πρότερος ἔχω λογισμός , ὑπέρ μέν ὁ ἡμέτερος σωτηρία φροντίζω , μηδείς δέ κατά βασιλεύς βουλεύω ὁ ἀφίημι , καί ἐγώ κοινωνός ἔχω ὁ πράσσω · εἰμί δέ ἑτέρως σύ δοκέω , οὐδείς ἄλλος λοιπός , ἢ πολύς ὁ εἰς ἐγώ φίλιος ἐπεύχομαι ἀγαθός , κατά ἑαυτοῦ ὅς ἐγώ δοκέω συμφέρω πράσσω . » τοιοῦτος καί ὁ βασιλεύς εἶπον , ἐπί πολύς μέν πρός ἀλλήλων ὁράω , ὁ ὁ γνώμη θαυμάζω ἐπί ὁ καλός βαίνω , ὡς μηδείς ὁ πρός ὁ βασιλεύς καί πάππος αἰδώς ὑφίημι , καίτοι πολύς αὐτός ὁ λυπέω ἀμείβω . εἶτα ὁ πρωτοστράτωρ ἀποκρίνω τοιοῦτος · « ἐγώ , εἰμί βασιλεύς , ὁ συμφέρω σύ τε καί ἐγώ αὐτός σκοπέω , ὁ λυσιτελέω δοκέω , φθέγγομαι . ὁ δέ περί βασιλεύς φθέγγομαι , οὐ αὐτός οὗτος μόνος ὅπως κακός τίς πάσχω σκοπός βουλεύω , ἀλλά ὅπως μή μετά ὁ φανερῶς εἰς ὁ πόλεμος καθίστημι , τις ὑπολείπω μετά σύ προσδοκία δεινός · οὗτος γάρ ἐγώ περί πλεῖστος σκοπέω . ἐπεί δέ ὡς ἀκούω ὁ εἰς ὁ βασιλεύς καί πάππος ἀσφάλεια τε καί τιμή ὁ οἰκεῖος σωτηρία καί ἀσφάλεια ἐν δύο λογίζομαι , θαυμάζω μέν ἔπειμι ὁ μεγαλοψυχία καί ὁ δικαιοσύνη , πείθω δέ ὅς εἄν ἐθέλω , καί οὗτος νομίζω καί Δίκαιος καί συμφέρω , ὅσπερ εἄν καί σύ συνδοκέω . εἰμί δέ τίς καί πρότερος διαφέρω περί ὁ λόγος , οὐ ἀλλήλων ἐναντίος βουλεύω , ἀλλά ὅπως μηδείς ὁ δήω ἀνεξέταστος διαφεύγω . τοιγάρ ἐπεί ὁ ἀμφιβολία παύω εἰς εἷς συνέρχομαι ὁ γνώμη , οὐδείς ἄλλος λείπω ἢ ὁ λόγος καταλιμπάνω , χωρέω ἐπί ὁ πράσσω ὁ δοκέω . »