joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen4.16
ιϛʹ . Τότε δὲ ἐπεὶ Ἰσίδωρος ὁ πατριάρχης ἐτεθνήκει , τοῖς θρόνοις ἐπ' ἔτεσι δυσὶν ἐνδιαπρέψας καὶ τὸ ποίμνιον ποιμάνας θεοφιλῶς , τὸν Κάλλιστον ὁ βασιλεὺς τοῖς πατριαρχικοῖς θρόνοις ἐφιστᾷ , τῇ κατὰ τὸν Ἄθω μονῇ τῶν Ἰβήρων μετὰ τὴν ἐκ τοῦ κόσμου ἀναχώρησιν ἐνδιατρίψαντα . ὃν ἐπεὶ ἐπύθετο ἀρετῆς ἀντιποιεῖσθαι καὶ πρὸς τὴν τοιαύτην διακονίαν εἶναι ἐπιτήδειον , ἤγαγεν εἰς Βυζάντιον τριήρη πέμψας . ἀχθομένων δὲ τῶν ἀρχιερέων πρὸς τὴν αἵρεσιν , οὐ πάντων , καὶ ἄλλων ἄλλον προβαλλομένων , σπουδὴν πολλὴν εἰσενεγκὼν , πάντας ἔπειθεν ὁ βασιλεὺς συνθέσθαι · καὶ ἐχειροτονεῖτο τῶν ἄλλων προκριθείς . ὁ βασιλεὺς δὲ καὶ πρότερον καὶ κατὰ τὸν τοῦ πολέμου χρόνον , ἐπεὶ ὑπὸ Ρωμαίων κατεστασιάσθη , ἄκων μὲν καὶ πρὸς ἀνάγκην πολέμοις προσέχων καὶ λεηλασίαις , ἄλλως γὰρ αὐτόν τε καὶ τοὺς συνόντας οὐδαμῶς διασώζεσθαι ἐνῆν , ἡδέως δὲ ἔχων πραγμάτων ἀπαλλάττεσθαι , καὶ τοῦ παντὸς τιμώμενος τὸ συζῇν ἀπραγμοσύνῃ , καὶ ὕστερον μετὰ τὸ τῶν πραγμάτων ἄρξαι ἀχθόμενος πρὸς τὸν θόρυβον τὸν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς , καὶ βίου γαληνοῦ καὶ ἀπράγμονος ἐρῶν , ἐσκέψατο μετὰ Εἰρήνης βασιλίδος τῆς γυναικὸς τὴν μὲν βασιλείαν γαμβρῷ τῷ βασιλεῖ παραδοῦναι , αὐτοὺς δὲ ἀναχωρεῖν τῶν πραγμάτων καὶ μοναχῶν ἑλέσθαι βίον . καὶ βασιλίδα μὲν συνέθεντο τὴν Εἰρήνην πρὸς τὸ τῆς Μάρθας προσαγορευόμενον μοναστήριον , ἣ βασιλέως ἦν ἀδελφὴ τοῦ πρώτου τῶν Παλαιολόγων Μιχαὴλ , γενέσθαι , ὡς βασιλεῖ προσῆκον ἐκ πρώτου κλήρου , καὶ μοναχῶν ἐνδυσαμένην σχῆμα , τὸν ἐπίλοιπον βίον διανύειν · βασιλέα δὲ τῷ τῆς Ἡρακλείας ἐπισκόπῳ τῆς ἐν Θρᾴκῃ φιλοθέῳ ὑποτάξαντα ἑαυτὸν , οὐ μόνον διὰ τὴν ἄλλην σύνεσιν καὶ παιδείαν τήν τε ἔξω καὶ τὴν καθ' ἡμᾶς , ἀλλ' ὅτι καὶ τῷ μονήρει βίῳ ἐκ πρώτης ἡλικίας , ὡς εἰπεῖν , ἐκδοὺς , τῇ τε σπουδῇ καὶ τῷ περὶ τὴν ἄσκησιν χρονίῳ πολλὴν περὶ τὰ τοιαῦτα πεῖραν ἔσχεν , ὡς καὶ τῆς ἱερᾶς ἐξηγεῖσθαι λαύρας τῆς ἐν Ἄθῳ παρὰ τῶν ἐκεῖ πατέρων ἐγκριθῆναι , καὶ πρὶν ἐπίσκοπον γενέσθαι , καὶ ἑτέροις ἐδόκει τὰ τοιαῦτα παιδοτριβεῖν εἶναι ἱκανὸς , παρὰ τὸ τοῦ ἁγίου Μάμαντος φροντιστήριον θέσεως ἔχον εὐφυῶς , καὶ ἐρημίας ἀπολαῦον ὡς ἐν πόλει μάλιστα , τῆς ψυχῆς ἐκεῖ φροντίζειν γενομένους , καὶ περὶ τῶν τῇδε πεπραγμένων ἐξιλάσκεσθαι θεόν . συνείποντο δὲ αὐτῷ πρὸς τὴν ἐκ τοῦ βίου ἀναχώρησιν καὶ Καβάσιλας Νικόλαος καὶ Δημήτριος ὁ Κυδώνης , σοφίας μὲν εἰς ἄκρον τῆς ἔξωθεν ἐπειλημμένοι , οὐχ ἧττον δὲ καὶ ἔργοις φιλοσοφοῦντες καὶ τὸν σώφρονα βίον καὶ τῶν ἐκ τοῦ γάμου κακῶν ἀπηλλαγμένον ᾑρημένοι . δι' ἃ καὶ πολλῆς αὐτοὺς ὁ βασιλεὺς ἠξίου εὐμενείας καὶ ἐν τοῖς πρώτοις μάλιστα τῶν φίλων ἦγε καὶ τῶν ὁμιλητῶν . πρῶτα μὲν οὖν ἐδόκει πᾶσι κοινῇ βουλευσαμένοις , παρὰ τὸ τοῦ ἁγίου Μάμαντος φροντιστήριον τὴν κατὰ τὸν βίον φιλοσοφίαν ἐπιδείκνυσθαι καὶ τὸν ἀκύμαντον καὶ θορύβων ἀπηλλαγμένον βίον διανύειν . ἔπειτα μεταβουλευσάμενοι , τὴν Μαγγάνων μᾶλλον εἵλοντο μονὴν , καὶ ἐκεκύρωτο τὸ δόξαν . διὸ καὶ ὁ βασιλεὺς κτήσεις πολλὰς προσῆγε τῇ μονῇ καὶ ὡς μάλιστα ἐπεμελεῖτο , ἵν' ἐκεῖθεν τὴν εὐπορίαν τῶν ἐπιτηδείων ἔχοιεν . ᾔδεσαν μέντοι τὰ πραττόμενα οὐδένες πλὴν τῶν κεκοινωνηκότων τῆς βουλῆς . ἐπεὶ δὲ πάντα παρεσκευασμένα ἦσαν , καὶ ἔδει μόνον εὖ τὰ κατὰ τὴν βασιλείαν διαθέμενον , ἵνα μηδεμία τοῖς παισὶν ἀμφισβήτησις ἐκείνου τῶν πραγμάτων ἀπολίποιτο ἀναχωρήσαντος , μηδὲ πρόφασιν πολέμου αὖθις σχοῖεν ἐμφυλίου διὰ τὸ αὐτὸν ἀναχωρεῖν , καὶ ἔμελλεν ἤδη ἔργου ἔχεσθαι , γράμματα ἀφῖκτο ἐκ Θεσσαλονίκης , τῶν τε ἄλλων πολιτῶν καὶ πρωτοσεβάστου τοῦ Μετοχίτου , τὴν μὲν προτέραν ἀγνωμοσύνην καὶ ἀναισχυντίαν Ἀνδρέᾳ προσάπτοντα , ὡς πάντων αἰτίῳ , τῷ Παλαιολόγῳ , αὐτοῦ δὲ δεόμενα τὴν δυνατὴν καὶ ταχίστην πρόνοιαν ὑπὲρ τῆς πόλεως ποιεῖσθαι , καὶ μὴ περιορᾷν ὑπὸ Τριβαλοῖς ὅσον οὐδέπω ἐσομένην , ἢν μὴ αὐτὸς ἐπικουροίη , μηδ' ἑτερόφθαλμον τὴν Ρωμαίων γεγενημένην ἀνέχεσθαι ἰδεῖν ἀρχὴν , μάλιστα Παλαιολόγου ἐξεληλαμένου , καὶ τῶν ἄλλων πολιτῶν ἁπάντων πλὴν τῶν μάλιστα πονηροτάτων Ζηλωτῶν προθύμως δεχομένων καὶ τὴν πόλιν παραδιδόντων . ὡς γὰρ ἐν μέσῃ πόλει , ὥσπερ ἔφημεν , τὰ βασιλικὰ γράμματα , δι' ὧν κοινῇ τε καὶ ἰδίᾳ πολλὰ τὴν πόλιν εὐηργέτει , κατεφλέχθη ὑπὸ Ζηλωτῶν καὶ Παλαιολόγου , πρωτοσέβαστος ὁ Μετοχίτης ἐν δεινῷ ἐτίθετο καὶ ἀποστασίαν ᾤετο παντάπασι τῆς Ρωμαίων βασιλείας εἶναι . διὸ καὶ τοῖς ἄλλοις πολίταις κρύφα διαλεχθεὶς περὶ τοῦ πεπραγμένου , καὶ συναγανακτοῦντας πάντας εὑρηκὼς , ἔχων καὶ τὴν στρατιὰν αὐτῷ προσέχουσαν , διηνέχθη φανερῶς πρὸς Παλαιολόγον καὶ τοὺς Ζηλωτάς . Παλαιολόγος δὲ ὁρῶν ἐπ' αὐτὸν συνισταμένους τοὺς πολίτας , τοὺς παραθαλασσίους κατελάμβανεν , ὥσπερ καὶ τὸ πρότερον , καὶ πρὸς ὅπλα ἐκέλευε χωρεῖν , ὡς πρωτοσεβάστῳ τε καὶ τοῖς ἄλλοις ἀντικαταστησόμενος πολίταις . ἐκεῖνοι δὲ ἐκ τῶν προτέρων τὰ δέοντα δεδιδαγμένοι , οὐ πρὸς ἀσχολίας ἐτράποντο καὶ μέλλησιν , ἀλλ' ἅμα τε ᾐσθάνοντο μετὰ τῶν παραθαλασσίων ὁπλιζόμενον νυκτὸς , καὶ αὐτοὶ ἐπῄεσαν , μὴ περιμείναντες τὴν ἡμέραν , καὶ περιγενόμενοι , ἐξέωσαν τῆς πόλεως , τήν τε οἰκίαν ἐκείνου διήρπασεν ὁ δῆμος καὶ τὰς παραθαλασσίων · ἀπέθανε δὲ οὐδεὶς κατὰ τὴν μάχην . ὁ μὲν οὖν Παλαιολόγος εὐθὺς πρὸς πᾶσαν πεῖραν ἀπειπὼν , ἐπεὶ ἐξηλαύνετο τῆς πόλεως , πρὸς Κράλην ἦλθεν , ἔπειτα ἐκεῖθεν εἰς Ἄθω τὸν ἱερόν . οἱ Ζηλωταὶ δὲ ἐπεὶ τὸν δῆμον ἄγειν ἠδύναντο οὐκέτι , οὐδὲ διαρπάζειν τὰς οἰκίας τῶν ἐχόντων , τὴν προτέραν ἀποθέμενοι ὑπόκρισιν , ὡς ὑπὲρ βασιλέως ἀγωνίζονται τοῦ νέου , ἔπρασσον , ὅπως ἡ πόλις προδοθείη Τριβαλοῖς . Κράλης γὰρ οὐδαμῶς ἐφείδετο χρημάτων , ἀλλὰ παρεῖχέ τε πολλὰ , καὶ πλείω ἐπηγγέλλετο . ἦν γὰρ καὶ ἄλλως μὲν πρὸς εὐεργεσίας ὁ ἀνὴρ φιλότιμος , μάλιστα δὲ πρὸς τὴν Θεσσαλονίκης αἵρεσιν πάντα δεύτερα ἡγεῖτο , εἰδὼς , ὡς , εἰ γένοιτο κύριος τῆς πόλεως , τά τε ἀναλωθέντα ἀνασώσεται , καὶ μέρος οὐ μικρὸν τῆς Ρωμαίων ἡγεμονίας ἕξει , τηλικαύτην πόλιν ταῖς προκατειλημμέναις τοσαύταις οὔσαις ἐπιθείς . ἀφειδῶς οὖν ἐκκενῶν τὰ χρήματα , τούς τε Ζηλωτὰς καὶ δι' ἐκείνων οὐκ ὀλίγους ἔπεισε τῶν πολιτῶν αὐτῷ προσέχειν , ὥστε καὶ ἀναφανδὸν ἐδικαιολόγουν ὑπὲρ τοῦ δεῖν ἐκείνῳ προσχωρεῖν , βλάπτειν τὰ μέγιστα δυναμένῳ διὰ τὸ τὴν χώραν ἅπασαν ἔχειν ὑφ' ἑαυτὸν καὶ δύνασθαι πολιορκεῖν , καὶ ὠφελεῖν ἐθέλοντι , εἰ προσχωροῖεν . αὐτός τε ὁ Κράλης , ἐκείνων ἐναγόντων , περιεστρατοπεδεύετο καὶ ἐπολιόρκει . ἃ πρωτοσέβαστός τε ὁρῶν καὶ οἱ φιλοῤῥώμαιοι τῶν πολιτῶν , οὔτε περιγίνεσθαι τῶν προδιδόντων ἦσαν δυνατοὶ διὰ τὴν ἔξωθεν ἐπικειμένην δύναμιν , ἄλλως τε καὶ τοῦ δήμου πρὸς τὴν πολιορκίαν ἀχθομένου καὶ λύσιν οἰομένου τῶν κακῶν τὴν ὑπὸ Τριβαλοῖς δουλείαν ἔσεσθαι , οὔτε ἠνείχοντο τήν τε πόλιν Ρωμαίους οὖσαν τηλικαύτην ἀποστερηθῆναι καὶ αὐτοὺς ἐν ἀνδραπόδων μοίρᾳ δουλεύειν τοῖς βαρβάροις . διὰ ταῦτα ἐδέοντο βασιλέως , μὴ σφᾶς περιιδεῖν , ἀλλὰ τὴν ταχίστην ἐπιβοηθεῖν , ὡς εἴσω ὀλίγων ἡμερῶν , εἰ μὴ ἐπικουροίη , τῆς πόλεως ἁλωσομένης . τοιαῦτα μὲν ἐκεῖνοι ἔγραφον . βασιλεῖ δὲ τότε τοιαύτης πόλεως κινδυνευούσης μηδεμίαν πρόνοιαν ποιήσασθαι δεινὸν ἐδόκει , καὶ πρὸς τὸ τῶν δεδογμένων ἀμελήσαντα αὖθις ἐπὶ πολέμους τρέπεσθαι καὶ στρατηγίας ἐδυσχέραινεν . ὅμως τῆς κοινῆς ὠφελείας Ρωμαίων τὴν ἰδίαν δευτέραν θέμενος , αὖθις ἔπραττεν , ὅπως μὴ ἀπόλοιτο Θεσσαλονίκη . καὶ ἔγραφε μὲν ἐκείνοις , ἀνθίστασθαι τοῖς προδιδοῦσι καὶ μὴ ῥᾳθυμεῖν , ὡς καὶ αὐτοῦ τὴν βοήθειαν ὀξεῖαν ποιησομένου . ἔπεμπε δὲ καὶ πρὸς Ὀρχάνην τὸν γαμβρὸν πρεσβείαν , στρατιὰν αἰτῶν πρὸς συμμαχίαν . ὁ δὲ αὐτίκα τὸν υἱὸν ἐκέλευε Σουλιμὰν δισμυρίους ἱππέας ἔχοντα ἐπὶ Τριβαλοὺς συστρατεύεσθαι τῷ βασιλεῖ . ὁ βασιλεὺς δὲ βουλόμενος καὶ βασιλέα τὸν γαμβρὸν ἐπὶ τὴν εἰς Θεσσαλονίκην ἐπάγεσθαι στρατείαν , ἐφώπλιζε τριήρεις , ὡς ἀσφαλῶς ἐν αὐταῖς ἅμα ἐκείνῳ εἰς Μακεδονίαν καταπλεύσων . ᾔδη γὰρ τοὺς βαρβάρους ζηλοτυποῦντας πρὸς τὸν νέον βασιλέα καὶ ῥᾳδίως ἀποκτενοῦντας , εἰ γένοιντο ἐν ἐφικτῷ . νόμος γάρ ἐστιν αὐτοῖς βαρβαρικὸς πάντα τὸν πρὸς τὴν ἀρχὴν ἀμφισβητήσοντα ἀποκτιννύναι , καὶ μηδεμιᾶς φείδεσθαι μήτε ἡλικίας , μήτε συγγενείας . διὸ καὶ κατὰ τὰς ἀρχὰς μάλιστα τῶν βασιλέων τῆς εἰρήνης , μετὰ τὸ τὸν νέον βασιλέα Ἑλένῃ τῇ βασιλίδι συνοικεῖν , νομίσας ὁ Ὀρχάνης φίλα πράττειν βασιλεῖ τῷ κηδεστῇ , εἰ τρόπῳ δή τινι τὸν νέον βασιλέα ἀποκτείνοιεν , ἐκτομίαν τινὰ Μερτζιάνην προσαγορευόμενον , καὶ ἑτέρους οὐκ ὀλίγους ἔχοντα , ἐπὶ ῥώμῃ σώματος καὶ εὐτολμίᾳ παρ' αὐτοῖς θαυμαζομένους , ἔπεμπεν ὡς βασιλέα , πρόφασιν μὲν , ὡς ἀναγκαίων τινῶν πρεσβευσομένους πέρι , τῇ δ' ἀληθείᾳ , ἵν' , εἰ δύναιντο , βασιλέα τὸν νέον ἀποκτείνοιεν . ἀπιστεῖν δὲ οὐ χρὴ λογιζομένους , ὡς οὐκ ἐξῆν τοιαῦτα ἀκινδύνως τολμᾷν ἐν μέσοις Ρωμαίοις . ἔθος γὰρ αὐτοῖς οὐ πρὸς ἀλλοφύλους μόνον , ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὺς ὁμοφύλους τοιαῦτα πράττειν , καὶ ἑκοντὶ τὸν θάνατον αἱρεῖσθαι ὑπὲρ τοῦ τὸν πολέμιον τῷ σφετέρῳ δυνάστῃ ἀνελόντας , χάριν μεγίστην καταθέσθαι καὶ παισὶ καὶ τοῖς οἰκείοις τὴν ἐκείνου εὔνοιαν καταλιπεῖν , ὥσπερ δῆτα καὶ ὁ Μερτζιάνης οὗτος σαφέστατα εἰδὼς , ὅτι καὶ αὐτὸς ἀποθανεῖται , ὅμως ὑφίστατο τὴν ἐπιχείρησιν , διὰ τὴν πρὸς τὸν Ὀρχάνην εὔνοιαν τὴν οἰκείαν σωτηρίαν καταπροδιδούς . βασιλεὺς δὲ ὁ Καντακουζηνὸς , ἐπεὶ ἠσθάνετο μηνυθεῖσαν τὴν τοῦ παιδὸς ἐπιβουλὴν , ἐκεῖνον μὲν ἐκέλευε μὴ χωρὶς αὐτοῦ προβαίνειν βασιλείων μήτε νῦν , μήθ' ὕστερον , Βυζαντίῳ μάλιστα ἐκ τῶν βαρβάρων πρέσβεων ἐπιδημούντων · Μερτζιάνην δὲ , ταχεῖαν τὴν ἀπόκρισιν ποιησάμενος ἐφ' οἷς ἐπρέσβευεν , ἀπέπεμπε . διὰ ταύτην οὖν τὴν πρὸς τὸν νέον βασιλέα τῶν βαρβάρων δυσμένειαν τὰς τριήρεις ἐφοπλίσας παρεσκευάζετο καὶ αὐτός . γνώμην δὲ εἶχεν , ὡς νῦν μὲν ἐξ ἐφόδου κακουργήσων τε τὰ Τριβαλῶν καὶ Θεσσαλονίκην τῶν κινδύνων ἀπαλλάξων · ἤδη γὰρ καὶ περὶ ἐκβολὰς τοῦ φθινοπώρου ἡ ὥρα ἦν · ἔπειτα βασιλέα μὲν τὸν νέον ἐκεῖσε καταλείπειν , αὐτὸς δὲ εἰς Βυζάντιον ἐπανελθὼν καὶ παρασκευασάμενος τοῦ χειμῶνος , μετὰ μείζονος τῆς παρασκευῆς καὶ χρονισούσης ἐπελθεῖν . ἃ τῇ βασιλίδι Ἄννῃ οὐκ ἤρεσκε παντάπασιν , ἀλλὰ ἐδεῖτο βασιλέως καὶ παρῄνει , μὴ τὸν υἱὸν ἐκεῖσε καταλείπειν , ἀλλ' ἔχοντα ἐπαναστρέφειν . δεδιέναι γὰρ ἔφασκεν οὐ μᾶλλον τοῦ παιδὸς τὴν ἡλικίαν οὖσαν εὐεξαπάτητον , ὅσον τῶν ἑσπερίων τὴν μοχθηρίαν καὶ τὴν ἑτοιμότητα πρὸς νεωτερισμούς · ἃ φυλάττεσθαι παρῄνει , μὴ , ὑπ' ἐκείνων ἐξαπατηθέντος τοῦ νέου βασιλέως , στάσις αὖθις καὶ πόλεμος μεταξὺ Ρωμαίων ἐξαφθῇ , καὶ τοῖς πράγμασι καὶ σφίσιν αὐτοῖς λυμήνηται τὰ μέγιστα . βασιλεὺς δὲ ἐπῄνει τε τῆς παραινέσεως τὴν βασιλίδα , ὡς ἀληθοῦς καὶ δικαίας οὔσης καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν φιλίας ἄκρως ἐχομένης καὶ κηδεμονίας τῶν κοινῶν , καὶ παρῄνει καὶ αὐτὸς θαῤῥεῖν , ὡς μετὰ τὴν εἰς Θεσσαλονίκην ἐπιδημίαν , ὅ,τι ἂν δοκοίη μάλιστα λυσιτελεῖν ποιήσοντος . οὐδὲ γὰρ οὐδ' αὐτῷ μάλιστα τῶν ἀγαθῶν δοκεῖν βασιλέα τὸν υἱὸν μόνον καταλείπειν μέλλοντα ἐπιπολὺ ἀπέσεσθαι αὐτοῦ · ἀλλὰ νῦν μὲν ὥσπερ ἔφοδον ποιεῖσθαι διὰ τὸν Θεσσαλονίκης κίνδυνον ὀξὺν ὑποπτευόμενον · ὃν οὐχ ἡ ἀδυναμία τῶν ἐνοικούντων μᾶλλον ἐπήγαγεν , ἢ ἡ μοχθηρία · ἐκεῖσε δὲ γενόμενον καὶ τοὺς προδιδόντας τοῖς Τριβαλοῖς τὴν πόλιν ἐξελάσαντα , βασιλέα μὲν τῇ πόλει καταλείπειν τοῦ χειμῶνος κωλύσοντα τοὺς προδιδόντας , εἴ τινες ὑπολειφθεῖεν ἔτι · οὐ γὰρ δὴ κοινῇ παρόντος αὐτοῦ βουλήσονται αὐτόν τε καὶ τὴν πόλιν προδιδόναι , κἂν εἰς ἄκρον μάλιστα ἐλάσωσι μοχθηρίας · ἔπειτα ἅμα ἦρι μετὰ πλείονος ἐπελθόντα τῆς παρασκευῆς καὶ αὐτὸν , τότ' ἤδη θεοῦ συναιρομένου , οὐ περὶ Θεσσαλονίκης μόνον ποιήσεσθαι τὸν λόγον , ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς ἄλλης Μακεδονίας καὶ Θετταλίας καὶ Ἀκαρνανίας , ἃς ἔχουσιν οἱ Τριβαλοὶ κατασχόντες ἐπὶ τὸν τοῦ πολέμου χρόνον . τοιούτοις μὲν δὴ λόγοις ἔπειθε τὴν βασιλίδα , οὐ πάνυ πειθομένην .
Lemmas: ιϛʹ . τότε δέ ἐπεί Ἰσίδωρος ὁ πατριάρχης θνῄσκω , ὁ θρόνος ἐπί ἔτος δύο ἐνδιαπρέπω καί ὁ ποίμνη ποιμαίνω θεοφιλῶς , ὁ Κάλλιστος ὁ βασιλεύς ὁ πατριαρχικός θρόνος ἐφίστημι , ὁ κατά ὁ Ἄθως μονή ὁ Ἴβηρ μετά ὁ ἐκ ὁ κόσμος ἀναχώρησις ἐνδιατρίβω . ὅς ἐπεί πυνθάνομαι ἀρετή ἀντιποιέω καί πρός ὁ τοιοῦτος διακονία εἰμί ἐπιτήδειος , ἄγω εἰς Βυζάντιον τριήρης πέμπω . ἄχθομαι δέ ὁ ἀρχιερεύς πρός ὁ αἵρεσις , οὖον πᾶς , καί ἄλλος ἄλλος προβάλλω , σπουδή πολύς εἰσφέρω , πᾶς πείθω ὁ βασιλεύς συντίθημι · καί χειροτονέω ὁ ἄλλος προκρίνω . ὁ βασιλεύς δέ καί πρότερος καί κατά ὁ ὁ πόλεμος χρόνος , ἐπεί ὑπό Ῥωμαῖος καταστασιάζω , ἄκων μέν καί πρός ἀνάγκη πόλεμος προσέχω καί λεηλασία , ἄλλως γάρ αὐτός τε καί ὁ σύνειμι οὐδαμῶς διασῴζω ἐν-εἰμί , ἡδύς δέ ἔχω πρᾶγμα ἀπαλλάσσω , καί ὁ πᾶς τιμάω ὁ συζάω ἀπραγμοσύνη , καί ὕστερος μετά ὁ ὁ πρᾶγμα ἄρχω ἄχθομαι πρός ὁ θόρυβος ὁ ἀπό ὁ ἀρχή , καί βίος γαληνός καί ἀπράγμων ἐράω , σκέπτομαι μετά Εἰρήνη βασιλίς ὁ γυνή ὁ μέν βασίλειος γαμβρός ὁ βασιλεύς παραδίδωμι , αὐτός δέ ἀναχωρέω ὁ πρᾶγμα καί μοναχός αἱρέω βίος . καί βασιλίς μέν συντίθημι ὁ Εἰρήνη πρός ὁ ὁ Μάρθα προσαγορεύω μοναστήριον , ὅς βασιλεύς εἰμί ἀδελφή ὁ πρῶτος ὁ παλαιολογέω Μιχαήλ , γίγνομαι , ὡς βασιλεύς προσήκω ἐκ πρῶτος κλῆρος , καί μοναχός ἐνδύω σχῆμα , ὁ ἐπίλοιπος βίος διανύω · βασιλεύς δέ ὁ ὁ Ἡράκλεια ἐπίσκοπος ὁ ἐν Θρᾴκη φιλόθεος ὑποτάσσω ἑαυτοῦ , οὖον μόνος διά ὁ ἄλλος σύνεσις καί παιδεία ὁ τε ἔξω καί ὁ κατά ἐγώ , ἀλλά ὅτι καί ὁ μονήρης βίος ἐκ πρῶτος ἡλικία , ὡς εἶπον , ἐκδίδωμι , ὁ τε σπουδή καί ὁ περί ὁ ἄσκησις χρόνιος πολύς περί ὁ τοιοῦτος πείρω ἔχω , ὡς καί ὁ ἱερός ἐξηγέομαι λαύρα ὁ ἐν Ἄθως παρά ὁ ἐκεῖ πατήρ ἐγκρίνω , καί πρίν ἐπίσκοπος γίγνομαι , καί ἕτερος δοκέω ὁ τοιοῦτος παιδοτριβέω εἰμί ἱκανός , παρά ὁ ὁ ἅγιος Μάμαντος φροντιστήριον θέσις ἔχω εὐφυής , καί ἐρημία ἀπολαύω ὡς ἐν πόλις μάλιστα , ὁ Ψυχή ἐκεῖ φροντίζω γίγνομαι , καί περί ὁ ὅδε πράσσω ἐξιλάσκομαι θεός . συνέπομαι δέ αὐτός πρός ὁ ἐκ ὁ βίος ἀναχώρησις καί Καβάσιλας Νικόλαος καί Δημήτριος ὁ Κυδώνης , σοφία μέν εἰς ἄκρος ὁ ἔξωθεν ἐπιλαμβάνω , οὐ κακός δέ καί ἔργον φιλοσοφέω καί ὁ σώφρων βίος καί ὁ ἐκ ὁ γάμος κακός ἀπαλλάσσω αἱρέω . διά ὁ καί πολύς αὐτός ὁ βασιλεύς ἀξιόω εὐμένεια καί ἐν ὁ πρῶτος μάλιστα ὁ Φίλων ἄγω καί ὁ ὁμιλητής . πρῶτος μέν οὖν δοκέω πᾶς κοινός βουλεύω , παρά ὁ ὁ ἅγιος Μάμαντος φροντιστήριον ὁ κατά ὁ βίος φιλοσοφία ἐπιδείκνυμι καί ὁ ἀκύμαντος καί θόρυβος ἀπαλλάσσω βίος διανύω . ἔπειτα μεταβουλεύω , ὁ μάγγανον μᾶλλον αἱρέω μονή , καί κυρόω ὁ δόξα . διό καί ὁ βασιλεύς κτήσεις πολύς προσάγω ὁ μονή καί ὡς μάλιστα ἐπιμελέομαι , ἵνα ἐκεῖθεν ὁ εὐπορία ὁ ἐπιτήδειος ἔχω . οἶδα μέντοι ὁ πράσσω οὐδείς πλήν ὁ κοινωνέω ὁ βουλή . ἐπεί δέ πᾶς παρασκευάζω εἰμί , καί ἐσθίω μόνος εὕω ὁ κατά ὁ βασίλειος διατίθημι , ἵνα μηδείς ὁ παῖς ἀμφισβήτησις ἐκεῖνος ὁ πρᾶγμα ἀπολείπω ἀναχωρέω , μηδέ πρόφασις πόλεμος αὖθις ἔχω ἐμφύλιος διά ὁ αὐτός ἀναχωρέω , καί μέλλω ἤδη ἔργον ἔχω , γράμμα ἀφικνέομαι ἐκ Θεσσαλονίκη , ὁ τε ἄλλος πολίτης καί πρωτοσεβαστός ὁ Μετοχίτης , ὁ μέν πρότερος ἀγνωμοσύνη καί ἀναισχυντία Ἀνδρέας προσάπτω , ὡς πᾶς αἴτιος , ὁ Παλαιολόγος , αὐτός δέ δήω ὁ δυνατός καί ταχύς πρόνοια ὑπέρ ὁ πόλις ποιέω , καί μή περιοράω ὑπό Τριβαλός ὅσος οὐδέπω εἰμί , εἄν μή αὐτός ἐπικουρέω , μηδέ ἑτερόφθαλμος ὁ Ῥωμαῖος γίγνομαι ἀνέχω ὁράω ἀρχή , μάλιστα Παλαιολόγος ἐξελαύνω , καί ὁ ἄλλος πολίτης ἅπας πλήν ὁ μάλιστα πονηρός Ζηλωτής προθύμως δέχομαι καί ὁ πόλις παραδίδωμι . ὡς γάρ ἐν μέσος πόλις , ὥσπερ φημί , ὁ βασιλικός γράμμα , διά ὅς κοινός τε καί ἴδιος πολύς ὁ πόλις εὐεργετέω , καταφλέγω ὑπό Ζηλωτής καί Παλαιολόγος , πρωτοσεβαστός ὁ Μετοχίτης ἐν δεινός τίθημι καί ἀποστασία οἴομαι παντάπασι ὁ Ῥωμαῖος βασίλεια εἰμί . διό καί ὁ ἄλλος πολίτης κρύφα διαλέγω περί ὁ πράσσω , καί συναγανακτέω πᾶς εὑρίσκω , ἔχω καί ὁ στρατία αὐτός προσέχω , διαφέρω φανερῶς πρός Παλαιολόγος καί ὁ Ζηλωτής . Παλαιολόγος δέ ὁράω ἐπί αὐτός συνίστημι ὁ πολίτης , ὁ παραθαλάσσιος καταλαμβάνω , ὥσπερ καί ὁ πρότερος , καί πρός ὅπλον κελεύω χωρέω , ὡς πρωτοσεβαστός τε καί ὁ ἄλλος ἀντικαθίστημι πολίτης . ἐκεῖνος δέ ἐκ ὁ πρότερος ὁ δήω διδάσκω , οὖον πρός ἀσχολία τρέπω καί μέλλησις , ἀλλά ἅμα τε αἰσθάνομαι μετά ὁ παραθαλάσσιος ὁπλίζω νύξ , καί αὐτός ἔπειμι , μή περιμένω ὁ ἡμέρα , καί περιγίγνομαι , ἐξωθέω ὁ πόλις , ὁ τε οἰκίον ἐκεῖνος διαρπάζω ὁ δῆμος καί ὁ παραθαλάσσιος · ἀποθνῄσκω δέ οὐδείς κατά ὁ μάχη . ὁ μέν οὖν Παλαιολόγος εὐθύς πρός πᾶς πείρω ἀπεῖπον , ἐπεί ἐξελαύνω ὁ πόλις , πρός Κράλης ἔρχομαι , ἔπειτα ἐκεῖθεν εἰς Ἄθως ὁ ἱερός . ὁ Ζηλωτής δέ ἐπεί ὁ δῆμος ἄγω δύναμαι οὐκέτι , οὐδέ διαρπάζω ὁ οἰκίον ὁ ἔχω , ὁ πρότερος ἀποτίθημι ὑπόκρισις , ὡς ὑπέρ βασιλεύς ἀγωνίζομαι ὁ νέος , πράσσω , ὅπως ὁ πόλις προδίδωμι Τριβαλός . Κράλης γάρ οὐδαμῶς φείδομαι χρῆμα , ἀλλά παρέχω τε πολύς , καί πλείων ἐπαγγέλλω . εἰμί γάρ καί ἄλλως μέν πρός εὐεργεσία ὁ ἀνήρ φιλότιμος , μάλιστα δέ πρός ὁ Θεσσαλονίκη αἵρεσις πᾶς δύο ἡγέομαι , εἰδοί , ὡς , εἰμί γίγνομαι κύριος ὁ πόλις , ὁ τε ἀναλίσκω ἀνασῴζω , καί μέρος οὖον μικρός ὁ Ῥωμαῖος ἡγεμονία ἔχω , τηλικόσδε πόλις ὁ προκαταλαμβάνω τοσοῦτος εἰμί ἐπιτίθημι . ἀφειδής οὖν ἐκκενόω ὁ χρῆμα , ὁ τε Ζηλωτής καί διά ἐκεῖνος οὐ ὀλίγος πείθω ὁ πολίτης αὐτός προσέχω , ὥστε καί ἀναφανδά δικαιολογώ ὑπέρ ὁ δήω ἐκεῖνος προσχωρέω , βλάπτω ὁ μέγας δύναμαι διά ὁ ὁ χώρα ἅπας ἔχω ὑπό ἑαυτοῦ καί δύναμαι πολιορκέω , καί ὠφελέω ἐθέλω , εἰμί προσχωρέω . αὐτός τε ὁ Κράλης , ἐκεῖνος ἐνάγω , περιστρατοπεδεύω καί πολιορκέω . ὁ πρωτοσεβαστός τε ὁράω καί ὁ φιλοῤῥώμαιοι ὁ πολίτης , οὔτε περιγίγνομαι ὁ προδίδωμι εἰμί δυνατός διά ὁ ἔξωθεν ἐπίκειμαι δύναμις , ἄλλως τε καί ὁ δῆμος πρός ὁ πολιορκία ἄχθομαι καί λύσις οἴομαι ὁ κακός ὁ ὑπό Τριβαλός δουλεία εἰμί , οὔτε ἀνέχω ὁ τε πόλις Ῥωμαῖος εἰμί τηλικόσδε ἀποστερέω καί αὐτός ἐν ἀνδράποδον μοῖρα δουλεύω ὁ βάρβαρος . διά οὗτος δήω βασιλεύς , μή σφεῖς περιοράω , ἀλλά ὁ ταχύς ἐπιβοηθέω , ὡς εἴδομαι ὀλίγος ἡμέρα , εἰμί μή ἐπικουρέω , ὁ πόλις ἁλίσκομαι . τοιοῦτος μέν ἐκεῖνος γράφω . βασιλεύς δέ τότε τοιοῦτος πόλις κινδυνεύω μηδείς πρόνοια ποιέω δεινός δοκέω , καί πρός ὁ ὁ δοκέω ἀμελέω αὖθις ἐπί πόλεμος τρέπω καί στρατηγία δυσχεραίνω . ὅμως ὁ κοινός ὠφέλεια Ῥωμαῖος ὁ ἴδιος δύο τίθημι , αὖθις πράσσω , ὅπως μή ἀπόλλυμι Θεσσαλονίκη . καί γράφω μέν ἐκεῖνος , ἀνθίστημι ὁ προδίδωμι καί μή ῥᾳθυμέω , ὡς καί αὐτός ὁ βοήθεια ὀξύς ποιέω . πέμπω δέ καί πρός ὁρκάνη ὁ γαμβρός πρεσβεία , στρατία αἰτέω πρός συμμαχία . ὁ δέ αὐτίκα ὁ υἱός κελεύω Σουλιμάν δισμύριοι ἱππεύς ἔχω ἐπί Τριβαλός συστρατεύομαι ὁ βασιλεύς . ὁ βασιλεύς δέ βούλομαι καί βασιλεύς ὁ γαμβρός ἐπί ὁ εἰς Θεσσαλονίκη ἐπάγω στρατεία , ἐφοπλίζω τριήρης , ὡς ἀσφαλῶς ἐν αὐτός ἅμα ἐκεῖνος εἰς Μακεδονία καταπλέω . οἶδα γάρ ὁ βάρβαρος ζηλοτυπέω πρός ὁ νέος βασιλεύς καί ῥᾳδίως ἀποκτείνω , εἰμί γίγνομαι ἐν ἐφικτός . νόμος γάρ εἰμί αὐτός βαρβαρικός πᾶς ὁ πρός ὁ ἀρχή ἀμφισβητέω ἀποκτείνω , καί μηδείς φείδομαι μήτε ἡλικία , μήτε συγγένεια . διό καί κατά ὁ ἀρχή μάλιστα ὁ βασιλεύς ὁ εἰρήνη , μετά ὁ ὁ νέος βασιλεύς Ἑλένη ὁ βασιλίδι συνοικέω , νομίζω ὁ ὁρκάνη φίλος πράσσω βασιλεύς ὁ κηδεστής , εἰμί τρόπος δή τις ὁ νέος βασιλεύς ἀποκτείνω , ἐκτομίας τις Μερτζιάνης προσαγορεύω , καί ἕτερος οὐ ὀλίγος ἔχω , ἐπί ῥώμη σῶμα καί εὐτολμία παρά αὐτός θαυμάζω , πέμπω ὡς βασιλεύς , πρόφασις μέν , ὡς ἀναγκαῖος τις πρεσβεύω περί , ὁ δέ ἀλήθεια , ἵνα , εἰμί δύναμαι , βασιλεύς ὁ νέος ἀποκτείνω . ἀπιστέω δέ οὖον χρή λογίζομαι , ὡς οὐ ἔξεστι τοιοῦτος ἀκίνδυνος τολμάω ἐν μέσος Ῥωμαῖος . ἔθος γάρ αὐτός οὖον πρός ἀλλόφυλος μόνος , ἀλλά καί πρός ὁ ὁμόφυλος τοιοῦτος πράσσω , καί ἑκοντί ὁ θάνατος αἱρέω ὑπέρ ὁ ὁ πολέμιος ὁ σφέτερος δυνάστης ἀναιρέω , χάρις μέγας κατατίθημι καί παῖς καί ὁ οἰκέω ὁ ἐκεῖνος εὔνοια καταλείπω , ὥσπερ δῆτα καί ὁ Μερτζιάνης οὗτος σαφής εἰδοί , ὅτι καί αὐτός ἀποθνῄσκω , ὅμως ὑφίστημι ὁ ἐπιχείρησις , διά ὁ πρός ὁ ὁρκάνη εὔνοια ὁ οἰκεῖος σωτηρία καταπροδίδωμι . βασιλεύς δέ ὁ Καντακουζηνός , ἐπεί ἀσθάνομαι μηνύω ὁ ὁ παῖς ἐπιβουλή , ἐκεῖνος μέν κελεύω μή Χωρὶς αὐτός προβαίνω βασίλειος μήτε νῦν , μήτε ὕστερος , Βυζάντιον μάλιστα ἐκ ὁ βάρβαρος πρέσβυς ἐπιδημέω · Μερτζιάνης δέ , ταχύς ὁ ἀπόκρισις ποιέω ἐπί ὅς πρεσβεύω , ἀποπέμπω . διά οὗτος οὖν ὁ πρός ὁ νέος βασιλεύς ὁ βάρβαρος δυσμένεια ὁ τριήρης ἐφοπλίζω παρασκευάζω καί αὐτός . γνώμη δέ ἔχω , ὡς νῦν μέν ἐκ ἔφοδος κακουργέω τε ὁ Τριβαλός καί Θεσσαλονίκη ὁ κίνδυνος ἀπαλλάσσω · ἤδη γάρ καί περί ἐκβολή ὁ φθινόπωρον ὁ ὥρα εἰμί · ἔπειτα βασιλεύς μέν ὁ νέος ἐκεῖσε καταλείπω , αὐτός δέ εἰς Βυζάντιον ἐπανέρχομαι καί παρασκευάζω ὁ χειμών , μετά μείζων ὁ παρασκευή καί χρονίζω ἐπέρχομαι . ὁ ὁ βασιλίδι Ἄννα οὐ ἀρέσκω παντάπασι , ἀλλά δήω βασιλεύς καί παραινέω , μή ὁ υἱός ἐκεῖσε καταλείπω , ἀλλά ἔχω ἐπαναστρέφω . δείδω γάρ φάσκω οὖον μᾶλλον ὁ παῖς ὁ ἡλικία εἰμί εὐεξαπάτητος , ὅσος ὁ ἑσπέριος ὁ μοχθηρία καί ὁ ἑτοιμότης πρός νεωτερισμός · ὁ φυλάσσω παραινέω , μή , ὑπό ἐκεῖνος ἐξαπατάω ὁ νέος βασιλεύς , στάσις αὖθις καί πόλεμος μεταξύ Ῥωμαῖος ἐξάπτω , καί ὁ πρᾶγμα καί σφεῖς αὐτός λυμαίνομαι ὁ μέγας . βασιλεύς δέ ἐπαινέω τε ὁ παραίνεσις ὁ βασιλίς , ὡς ἀληθής καί Δίκαιος εἰμί καί ὁ πρός αὐτός φίλιος ἄκρως ἔχω καί κηδεμονία ὁ κοινός , καί παραινέω καί αὐτός θαρσέω , ὡς μετά ὁ εἰς Θεσσαλονίκη ἐπιδημία , ὅστις εἄν δοκέω μάλιστα λυσιτελέω ποιέω . οὐδέ γάρ οὐδέ αὐτός μάλιστα ὁ ἀγαθός δοκέω βασιλεύς ὁ υἱός μόνος καταλείπω μέλλω ἐπιπολύ ἄπειμι αὐτός · ἀλλά νῦν μέν ὥσπερ ἔφοδος ποιέω διά ὁ Θεσσαλονίκη κίνδυνος ὀξύς ὑποπτεύω · ὅς οὐ ὁ ἀδυναμία ὁ ἐνοικέω μᾶλλον ἐπάγω , ἢ ὁ μοχθηρία · ἐκεῖσε δέ γίγνομαι καί ὁ προδίδωμι ὁ Τριβαλός ὁ πόλις ἐξελαύνω , βασιλεύς μέν ὁ πόλις καταλείπω ὁ χειμών κωλύω ὁ προδίδωμι , εἰμί τις ὑπολείπω ἔτι · οὖον γάρ δή κοινός πάρειμι αὐτός βούλομαι αὐτός τε καί ὁ πόλις προδίδωμι , κἀν εἰς ἄκρος μάλιστα ἐλαύνω μοχθηρία · ἔπειτα ἅμα ἦρι μετά πλείων ἐπέρχομαι ὁ παρασκευή καί αὐτός , τότε ἤδη θεός συναίρω , οὖον περί Θεσσαλονίκη μόνος ποιέω ὁ λόγος , ἀλλά καί περί ὁ ἄλλος Μακεδονία καί Θεσσαλία καί Ἀκαρνανία , ὅς ἔχω ὁ Τριβαλός κατέχω ἐπί ὁ ὁ πόλεμος χρόνος . τοιοῦτος μέν δή λόγος πείθω ὁ βασιλίς , οὖον πάνυ πείθω .