joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen1.12
εʹ . Ὁ δέ γε πρεσβύτερος τῷ πρὸς τὸν ἔγγονον μίσει τὴν καρδίαν μᾶλλον οἰδαίνων , ἀγγέλλει διά τινος αὐτῷ τῶν συγκλητικῶν · « οἶσθα πρὸ καιροῦ τινος αἰτησάμενός με τὸ βασιλικὸν ἀποθέσθαι σχῆμα καὶ εἰς ἰδιώτου τάξιν τελεῖν . ἐγὼ δὲ τότε μὲν ἀπεκρινάμην ὅσα προσῆκε , νῦν δ' ἐξετάσει τὸ πρᾶγμα δοὺς καὶ καλῶς ἔχειν ἡγησάμενος ὅπερ αἰτεῖς , καὶ βούλομαι τοῦτο καὶ σοὶ δῆλον ποιῶ . ὁ μέντοι τὴν βασιλείαν διαδεξόμενος ἐν τῇ πρώτῃ σε τιμῇ καὶ ἀγάπῃ τηρήσει . καὶ οὐχ ὑπαναστήσεται μὲν , σοῦ προσιόντος , τοῦ θρόνου · οὐδὲ γὰρ ἔθος βασιλεῦσιν ἐξανίστασθαι ἰδιώταις · εὑρήσεις μέντοι προσιὼν ὀρθὸν ἑστηκότα , ὡς ἂν καὶ σοὶ τὸ τῆς τιμῆς κἀκείνῳ τὸ τῆς βασιλείας δίκαιον περισώζοιτο . ταῦτ' ἔδοξε καὶ ἔσο ταῦτα εἰδώς . » πρὸς ταῦτ' ἀπεκρίνατο μὲν ὁ νέος Ἀνδρόνικος ἃ μετὰ μικρὸν ἐροῦμεν · νυνὶ δὲ ἄξιον ἱστορῆσαι , ὅθεν κἀκ τίνος αἰτίας εἰς τούτους προήχθη τοὺς λόγους ὁ βασιλεύς . Ὁ νέος Ἀνδρόνικος , ἕν που καὶ εἴκοσι γεγονὼς ἔτη , περὶ τὸ Βυζάντιον ἀεὶ διέτριβε μηδαμῆ συγχωρούμενος περαιτέρω προβαίνειν . οἷα δὲ σφριγῶν νεότητι καὶ φύσεως ὀξύτητι τὸ ἀκάθεκτον ἔχων , ἐδυσχέραινε μὲν εἰργόμενος μακροτέρας τὰς ἀποδημίας ποιεῖσθαι , καὶ οὐδὲν ἄμεινον διέκειτο τῶν κατακεκλεισμένων φρουρᾷ · ἔστεργε δὲ ὅμως , τοῖς τοῦ βασιλέως καὶ πάππου προστάγμασι πειθόμενος ἀναγκαίως . ὅμως δὲ αὑτῷ τινα παραμυθίαν ἐκ τῶν ἐνόντων κατασκευάζων , κυνηγεσίαις ἐσχόλαζε καὶ ἱπποδρομίαις , ὡς δοκεῖν μηδὲ ὕπνου μεταλαγχάνειν τῇ ἀσχολίᾳ τῇ περὶ ταῦτα · ἐν οἷς ὑπεραχθόμενος ὁ πάππος καὶ βασιλεὺς τραχύτερον ἐπέπληττε τὸν νέον ὀνειδιστικοῖς τοῖς σκώμμασι βάλλων , οὐκ ἰδίᾳ μόνον , ἀλλὰ καὶ πολλῶν παρόντων καὶ τῶν τῆς συγκλήτου καὶ τῶν κατὰ γένος προσηκόντων αὐτῷ . πάντα μὲν οὖν ἐλύπει τὴν τοῦ νέου ψυχὴν οὕτως ὑπὸ τοῖς ἁπάντων ὀφθαλμοῖς δοκοῦντος περιυβρίζεσθαι · ὃ δὲ τῶν ἄλλων μᾶλλον ἠνία , τοῦτ' ἦν , ὅτι πρὸς τοὺς παρόντας μαρτυρόμενος τὸ τοῦ ἐγγόνου διάστροφον δῆθεν ὁ βασιλεὺς ἔλεγεν · « εἰ πρός τι τῶν ἀναγκαίων χρήσιμος οὗτος ἀποδειχθῇ , ζῶν μὲν ἄξιος βληθῆναι λίθοις ἐγὼ , ἀποθανὼν δὲ ἀνορυχθῆναι καὶ παραδοθῆναι πυρί . » μεταξὺ δὲ τῶν σκωμμάτων τούτων καί τι τοιοῦτον συνηνέχθη γενέσθαι . ἦλθέ ποτε βασιλεὺς ὁ νέος τὴν συνήθη προσκύνησιν ἀποδώσων τῷ πάππῳ · εἰσιὼν δὲ τοῦ οἰκίσκου τὴν θύραν , ἐν ᾧ καθῆστο συνήθως ὁ βασιλεὺς , ἐκ μαρμάρων οὖσαν τὴν φλοιὰν ἡρμοσμένην , συμβέβηκε τὸν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς λίθον τῷ μαρμάρῳ προσαῤῥαχθῆναι , ἐφ' ᾧ διαταραχθεὶς οὐκ ὀλίγον ὁ βασιλεὺς , καὶ σιγῇ μὴ δυνηθεὶς καρτερῆσαι , « ὁρᾷς » , εἶπε μεγάλῃ τῇ φωνῇ , « ὡς , ὅπερ ἐγὼ λέγω , καὶ θεὸς ἐπιμαρτυρόμενος ἄνωθεν ἀνάξιον κέκρικέ σε τῆς βασιλείας , καὶ διὰ τοῦτό σε τὸ σύμβολον αὐτῆς τῇ πέτρᾳ προσαῤῥάξαι παρακεχώρηκε ; » τοῦτο παντὸς βέλους πικρότερον ἐλυμήνατο καὶ κατέτρωσε τὰ σπλάγχνα τοῦ νέου , καὶ πρὸς τὴν οἰκίαν τὴν ἑαυτοῦ ἀπελθὼν , ἔκειτο βαρέα στενάχων , ψυχὴν ἐρευγόμενος , ποιητικῶς εἰπεῖν .
Lemmas: εἰ . ὁ δέ γε πρέσβυς ὁ πρός ὁ ἔγγονος μισέω ὁ Καρδία μᾶλλον οἰδάνω , ἀγγέλλω διά τις αὐτός ὁ συγκλητικός · « οἶδα πρό καιρός τις αἰτέω ἐγώ ὁ βασιλικός ἀποτίθημι σχῆμα καί εἰς ἰδιώτης τάξις τελέω . ἐγώ δέ τότε μέν ἀποκρίνω ὅσος προσήκω , νῦν δέ ἐξέτασις ὁ πρᾶγμα δίδωμι καί καλῶς ἔχω ἡγέομαι ὅσπερ αἰτέω , καί βούλομαι οὗτος καί σύ δῆλος ποιέω . ὁ μέντοι ὁ βασίλειος διαδέχομαι ἐν ὁ πρῶτος σύ τιμή καί ἀγάπη τηρέω . καί οὐ ὑπανίσταμαι μέν , σύ πρόσειμι , ὁ θρόνος · οὐδέ γάρ ἔθος βασιλεύς ἐξανίστημι ἰδιώτης · εὑρίσκω μέντοι προσέρχομαι ὀρθός ἵστημι , ὡς εἄν καί σύ ὁ ὁ τιμή ἐκεῖνος ὁ ὁ βασίλεια Δίκαιος περισώζω . αὐτός δοκέω καί εἰμί οὗτος οἶδα . » πρός αὐτός ἀποκρίνω μέν ὁ νέος Ἀνδρόνικος ὁ μετά μικρός εἴρω · νυνί δέ ἄξιος ἱστορέω , ὅθεν ἐκ τίς αἴτιος εἰς οὗτος προάγω ὁ λόγος ὁ βασιλεύς . ὁ νέος Ἀνδρόνικος , εἷς ποῦ καί εἴκοσι γίγνομαι ἔτος , περί ὁ Βυζάντιον ἀεί διατρίβω μηδαμῆ συγχωρώ περαιτέρω προβαίνω . οἷος δέ σφριγάω νεότης καί φύσις ὀξύτης ὁ ἀκάθεκτος ἔχω , δυσχεραίνω μέν εἴργω μακρός ὁ ἀποδημία ποιέω , καί οὐδείς ἀγαθός διάκειμαι ὁ κατακλείω φρουρά · στέργω δέ ὅμως , ὁ ὁ βασιλεύς καί πάππος πρόσταγμα πείθω ἀναγκαῖος . ὅμως δέ ἑαυτοῦ τις παραμυθία ἐκ ὁ ἔνειμι κατασκευάζω , κυνηγεσία σχολάζω καί ἱπποδρομία , ὡς δοκέω μηδέ ὕπνος μεταλαγχάνω ὁ ἀσχολία ὁ περί οὗτος · ἐν ὅς ὑπεράχθομαι ὁ πάππος καί βασιλεύς τραχύς ἐπιπλήσσω ὁ νέος ὀνειδιστικός ὁ σκῶμμα βάλλω , οὐ ἴδιος μόνος , ἀλλά καί πολύς πάρειμι καί ὁ ὁ σύγκλητος καί ὁ κατά γένος προσήκω αὐτός . πᾶς μέν οὖν λυπέω ὁ ὁ νέος ψυχή οὕτως ὑπό ὁ ἅπας ὀφθαλμός δοκέω περιυβρίζω · ὅς δέ ὁ ἄλλος μᾶλλον ἀνιάω , οὗτος εἰμί , ὅτι πρός ὁ πάρειμι μαρτύρομαι ὁ ὁ ἔγγονος διάστροφος δῆθεν ὁ βασιλεύς λέγω · « εἰμί πρός τίς ὁ ἀναγκαῖος χρήσιμος οὗτος ἀποδείκνυμι , ζῶ μέν ἄξιος βάλλω λίθος ἐγώ , ἀποθνήσκω δέ ἀνορύσσω καί παραδίδωμι πῦρ . » μεταξύ δέ ὁ σκῶμμα οὗτος καί τίς τοιοῦτος συμφέρω γίγνομαι . ἔρχομαι ποτός βασιλεύς ὁ νέος ὁ συνήθης προσκύνησις ἀποδίδωμι ὁ πάππος · εἴσειμι δέ ὁ οἰκίσκος ὁ θύρα , ἐν ὅς κάθημαι συνήθης ὁ βασιλεύς , ἐκ μάρμαρος εἰμί ὁ φλοιά ἁρμόζω , συμβαίνω ὁ ἐπί ὁ κεφαλή λίθος ὁ μάρμαρος προσαράσσω , ἐπί ὅς διαταράσσω οὐ ὀλίγος ὁ βασιλεύς , καί σιγή μή δύναμαι καρτερέω , « ὁράω » , εἶπον μέγας ὁ φωνή , « ὡς , ὅσπερ ἐγώ λέγω , καί θεός ἐπιμαρτύρομαι ἄνωθεν ἀνάξιος κρίνω σύ ὁ βασίλεια , καί διά οὗτος σύ ὁ σύμβολον αὐτός ὁ πέτρα προσαράσσω παραχωρέω ; » οὗτος πᾶς βέλος πικρός λυμαίνομαι καί κατατιτρώσκω ὁ σπλάγχνον ὁ νέος , καί πρός ὁ οἰκίον ὁ ἑαυτοῦ ἀπέρχομαι , κεῖμαι βαρύς στενάχω , ψυχή ἐρεύγομαι , ποιητικός εἶπον .