joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen1.23
ιδʹ . Οἱ μὲν οὖν ἑταῖροι τοῦ βασιλέως ἔμειναν ἔξω · αὐτὸς δ' εἰσελθὼν τὸν οἶκον τῆς δίκης , τοῦ πάππου καὶ βασιλέως ἐπὶ τοῦ θρόνου καθημένου , αὐτὸς ἐπὶ τοῦ προειρημένου σκίμποδος ἐκαθέσθη . καὶ οἱ προσκληθέντες δὲ τῆς δίκης ἀκροαταὶ , ἐφ' ᾧ προσῆκεν ἕκαστος ἐκαθέσθησαν . ἦσαν δ' οὗτοι · Γεράσιμός τε ὁ πατριάρχης , χαρίτων μὲν θείων πεπληρωμένος καὶ τῆς μοναδικῆς πολιτείας εἰς ἄκρον ἐληλακὼς , πολιτικῶν δὲ πραγμάτων καὶ δημοσίων παντάπασιν ἀπείρως ἔχων · καὶ ὁ τὸν τῆς Φιλαδελφείας θρόνον κοσμῶν Θεόληπτος , καὶ αὐτὸς μὲν εἰς ἄκρον ἀρετῆς ἥκων , καὶ πολιτείας ἀκρίβειαν μοναδικῆς οὐ μόνον κατωρθωκὼς , ἀλλὰ καὶ ἑτέρους ἱκανῶς ἔχων διδάξαι · ἔτι δὲ καὶ φρονήσεως εὖ ἔχων , καὶ παιδείας τῆς ἔξωθεν οὐκ ὀλίγον μεταλαβών . ἀπὸ δὲ τῶν τῆς συγκλήτου παρῆσαν ὅ , τε μέγας λογοθέτης ὁ Μετοχίτης , ὃν ἐδήλωσε φθάσας ὁ λόγος , καὶ ὁ ἐπὶ τοῦ Κανικλείου Νικηφόρος ὁ Χοῦμνος , σοφὸς ἀνὴρ καὶ θαυμάσιος ἐν φρονήσει , πολλῆς τε ἀπολαύων πρὸς βασιλέως εὐνοίας τε καὶ τιμῆς · δι' ἣν καὶ τὴν αὐτοῦ θυγατέρα Εἰρήνην τῷ υἱῷ αὐτοῦ τῷ δεσπότῃ Ἰωάννῃ πρὸς γάμου κοινωνίαν ἤγαγεν ὁ βασιλεύς . ὃς δὴ πρότερον μὲν ἦν μεσάζων καὶ αὐτὸς πρὸς τὰ πράγματα βασιλεῖ , τότε δὲ ὑπὸ νόσου , ποδαλγία δὲ ἦν , τῆς μὲν ὑπηρεσίας ἐπέπαυτο , τιμῆς δ' ἀπέλαυε τῆς παρὰ βασιλέως πολλῆς . πρὸς τούτοις δὲ καὶ ὁ Ἀκροπολίτης ἦν Κωνσταντῖνος , μέγας λογοθέτης ὢν καὶ αὐτός . ἐπ' ὀλίγον δὲ σιγῆς γενομένης , ὁ τῶν Ἀνδρονίκων πρεσβύτερος λόγου ἥπτετο βασιλεὺς τοιούτου · « δέσποτα πατριάρχα καὶ ὑμεῖς οἱ παρόντες , ὁ ἄνθρωπος οὗτος περὶ τοῦ ἐγγόνου δηλῶν , ἔστι μὲν σκληρὸς καὶ τοὺς τρόπους αὐθάδης · ἔτι δὲ καὶ παρήκοος , καὶ οὐδαμῶς ὑπείκων ἐμοὶ , ἀλλ' ἃ βούλοιτο πράττων , τοῦ ἡμετέρου λόγον θελήματος ποιούμενος οὐδ' ὀλίγον . διὰ τοῦτο»–μέχρι μὲν οὖν τούτου σιωπῶν βασιλεὺς ὁ νέος καθῆστο · τὸ « διὰ τοῦτο » δὲ ἀρχὴν ἀποφάσεως εἶναι νομίσας , « δέομαί σου , θειότατέ μοι καὶ κύριε βασιλεῦ » εἶπε « μικρὸν ἐπισχόντα , λόγου χρόνον ὀλίγον ἐμοὶ χαρίσασθαι · ἃ δὲ βούλομαι διεξελθόντι ὡς ἐν βραχεῖ , τοῦ λόγου τὸ λοιπὸν αὐτὸς περανεῖς . » τοῦ δ' ἐπιτρέψαντος ἃ βούλοιτο λέγειν , « τὸν θεὸν , » ὁ νέος Ἀνδρόνικος ἔφη , « τῶν παρόντων λόγων μάρτυρα προκαλοῦμαι , ὡς οὐδὲν ὧν ἐγκαλοῦμαι ἐμαυτῷ σύνοιδα εἰργασμένῳ . τὸ δ' αὐτὸ καὶ πρότερον ἐδήλωσα τῷ σῷ κράτει , τῷ θαυμασίῳ Ἰωσὴφ χρησάμενος πρεσβευτῇ . τοῦτο δὴ καὶ νῦν αὖθις διϊσχυρίζομαι , καὶ ὅρκοις πιστούμενος τοὺς λόγους , ὡς οὔτε νῦν οὔτε τότε τῶν ἐγκαλουμένων ἐμαυτῷ τι σύνοιδα εἰργασμένῳ . ἐξαμαρτάνειν μέντοι γε καὶ πάνυ πείθομαι τοιαῦτα , οἷον , εἴγε σοὶ μὲν οὐκ ἤρεσκε πρὸς κυνηγεσίαν ἀπελθεῖν , ἐγὼ δὲ ἀπῆλθον · εἰ ἐπὶ πλείονα χρόνον ἐχρησάμην ἵππῳ , σοὶ τούτου ἴσως οὐ καλῶς ἔχειν δοκοῦντος · ἢ εἰ δή τι τοιοῦτον ἕτερον · καὶ τοῦτο δὲ οὐ προσταττόμενος παρὰ σοῦ , ἔπειτ' εἰς οὐδὲν τὸ ἐπίταγμα τιθέμενος ἐποίουν · ἀλλ' ἐγὼ μὲν ἐποίουν μηδὲν εἰδώς · σοὶ δ' ἴσως ἂν ἐμὲ ἁμαρτάνειν ἐδόκει . ᾧ δὴ καὶ πείθων ἐμαυτὸν ἀδικεῖν μηδὲν , κατὰ γνώμην , ἔλεγον , ἐμοὶ γένοιτ' ἂν ἐπὶ τοῦ κυρίου καὶ βασιλέως δίκης τυχεῖν , πρὸς οὓς ἐποιούμην τοὺς λόγους · εἰ γὰρ τοῦτο γένοιτο , πρὸς οὐδὲν μὲν τῶν ἐγκαλουμένων ἐλεγχόμενος αὐτὸς φανεῖσθαι · τὸν βασιλέα δὲ τὴν περὶ τοῦ ἁμαρτάνειν ἐμὲ ὑπόνοιαν ἀποθέμενον , τῆς ὀργῆς ἂν ὑφεῖναι . οἶσθα γὰρ αὐτὸς , ὦ βασιλεῦ , ὅτι μετὰ τὴν τοῦ ἐμοῦ βασιλέως καὶ πατρὸς τελευτὴν ἄχρι καὶ νῦν τοσαύτῃ χρώμενος ἐφαίνου τῇ μήνιδι κατ' ἐμοῦ , ὡς ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον οὐδὲ λόγου γοῦν ἀξιῶσαί τινος · ὃ καὶ θανάτου βαρύτερον ἐμοὶ λογιζομένῳ , τοιαῦτ' ἐπῄει λέγειν , οἰομένῳ καιροῦ τινος πρὸς ἀπολογίαν τυχεῖν κατὰ τὸν ἐπικρατοῦντα νόμον ταῖς δίκαις . καίτοι γ' ἔφασκον ἐμὲ , πρὸς οὓς διελεγόμην , παντάπασιν ἁμαρτάνειν περὶ τῶν πραγμάτων γνώμης ὀρθῆς , εἰ τοῦ αὐτοῦ δικάζοντος ὄντος καὶ ἐγκαλοῦντος , ἐρήμην οὐκ οἴομαι ἁλώσεσθαι , ἀλλ' ἐλέγχων δεήσεσθαι καὶ ἀποδείξεων πρὸς τὴν καταδίκην . ἐγὼ δὲ οὐκ ἐπειθόμην . νυνὶ δ' ἐπὶ τῶν πραγμάτων , ὥσπερ ἔλεγον , συμβαῖνον ὁρῶν , πρὶν γὰρ εἰς λόγους ἥκειν , παρὰ σοὶ κριτῇ ταῖς ἁπάσαις ἑάλων , καὶ τεκμήριον ἀψευδὲς , εἰς ἣν κατεδικάσθην καθέδραν , νοῦν μὲν ἔσχον μόλις συνετωτέρους ἐκείνους ἐμαυτοῦ κρίνειν · βέλτιον δ' ἦν , ὥσπερ ἔπειθον ἐμαυτὸν ἐγὼ , οὕτω καὶ τὴν ἀπόβασιν ὀφθῆναι γενομένην τῶν πραγμάτων · ἐῶ γὰρ εἰπεῖν δίκαιον . ἐπεὶ δ' αἱ δυσπραγίαι τοσοῦτον ἔπνευσαν βαρὺ κατ' ἐμοῦ , ὥστε μοι καὶ τὰ πατρὸς σπλάγχνα τοσοῦτον ἐκπεπολεμῶσθαι , ὡς μηδὲ τῆς ὁτῳοῦν προσηκούσης ἐλευθερίας τυγχάνειν ἐπὶ τὸ τὰ ἐγκλήματα ἀπολύσασθαι , δέομαι τοῦ σοῦ κράτους , ὦ βασιλεῦ , μὴ πρότερον ψῆφον ἐξενεγκεῖν , πρὶν ἂν τὰ ἐγκλήματα , ἅπερ ἐμοῦ κατηγόρηκας , βασάνῳ δοκιμασθῇ . κἂν μέν τι φαίνωμαι τούτων ἐξειργασμένος , τὴν ἐσχάτην δοῦναι δίκην ἀποθανόντα · ἂν δ' ἐλεύθερος ἐκ πάντων τούτων ἀποδειχθῶ , ὅπερ οἶμαι καὶ σὲ βούλεσθαι καὶ δι' εὐχῆς ποιεῖσθαι , τότ' ἐξέσται πάλιν πατρί γε ὄντι σοὶ καὶ κυρίῳ πράττειν τὰ κατὰ γνώμην . » Τούτοις τοῖς λόγοις εἰς ὀργὴν ἐξαφθεὶς ἐπιπλέον ὁ πρεσβύτερος βασιλεὺς , τραχυτέρᾳ τοῦ δέοντος χρησάμενος τῇ φωνῇ , μὴ οἴεσθαι αὐτὸν ἔλεγε τῶν καλουμένων ἀπὸ Χριστοῦ . ὁ νέος δὲ Ἀνδρόνικος εὐθὺς πρὸς τὸν τοιοῦτον ἀπαντῶν λόγον , « κράτιστε βασιλεῦ » ἔφη « τῶν ἐμοὶ νῦν ἐπενεχθέντων ἐγκλημάτων πολλῶν ὄντων καὶ χαλεπῶν , ἔτι καὶ πλείω καὶ χαλεπώτερα σοῦ προτάξαντος ἤνεγκα ἂν σιγῇ . ὃ δὲ νῦν ἔφης , μὴ οἴεσθαί με Χριστιανὸν , τοσοῦτον ἀπέχω τοῦ σιγῇ φέρειν ἢ πρὸς ἐμὲ εἰρῆσθαι νομίζειν , ὥστ' ἐμπίδος ἤ τινος τῶν φαυλοτέρων τὴν φωνὴν ταύτην νομίζω . ἀλλ' εἰ καὶ αὐτός , φημι , οὐχ ἡγῇ με Χριστιανὸν , ἀλλ' ὅγε τὸ σεβάσμιον αὐτοῦ αἷμα ὑπὲρ ἐμοῦ φιλανθρώπως ἐκχέας Χριστὸς , ὑπὲρ οὗ καὶ αὐτὸς ἕτοιμος εἶναι τὸ ἴδιον ἀποδοῦναι , καιροῦ καλοῦντος , θαῤῥούντως φημὶ , ἑαυτοῦ καὶ οἴεταί με καὶ ὀνομάζει . καί τις χρεία τοιούτων λόγων ; εἰ μὲν δικάζεις , δίκαζε κατὰ νόμους , εἰ δὲ πρὶν δικάσαι καταψηφίζῃ , οὐδὲν ἢ δίκας λοιπὸν λαμβάνειν . πράττε τοιγαροῦν ἅ σοι κεχαρισμένα · χάριτας δέ σοι τὰς μεγίστας ὁμολογῶ τῷ καὶ λέγειν καὶ πράττειν ἐπὶ τῶν παρόντων τουτωνὶ , ἃ δὴ καὶ λέγεις καὶ πράττεις . ἐμοὶ γὰρ ἄν τι καὶ τῶν ἀδοκήτων ἀπό γε τοῦ νῦν ἐπίῃ , οὐ σφόδρα λυπήσει , πολλοὺς ἔχοντι μάρτυρας τῆς ἀδικίας .
Lemmas: ἴδη . ὁ μέν οὖν ἑταῖρος ὁ βασιλεύς μένω ἔξω · αὐτός δέ εἰσέρχομαι ὁ οἶκος ὁ δίκη , ὁ πάππος καί βασιλεύς ἐπί ὁ θρόνος κάθημαι , αὐτός ἐπί ὁ προερέω σκίμπους καθέζομαι . καί ὁ προσκαλέω δέ ὁ δίκη ἀκροατής , ἐπί ὅς προσήκω ἕκαστος καθέζομαι . εἰμί δέ οὗτος · Γεράσιμος τε ὁ πατριάρχης , Χαρίτων μέν θεῖον πληρόω καί ὁ μοναδικός πολιτεία εἰς ἄκρος ἐλαύνω , πολιτικός δέ πρᾶγμα καί δημόσιος παντάπασι ἤπειρος ἔχω · καί ὁ ὁ ὁ Φιλαδέλφεια θρόνος κοσμέω Θεόληπτος , καί αὐτός μέν εἰς ἄκρος ἀρετή ἥκω , καί πολιτεία ἀκρίβεια μοναδικός οὖον μόνος κατορθόω , ἀλλά καί ἕτερος ἱκανῶς ἔχω διδάσκω · ἔτι δέ καί φρόνησις εὕω ἔχω , καί παιδεία ὁ ἔξωθεν οὐ ὀλίγος μεταλαμβάνω . ἀπό δέ ὁ ὁ σύγκλητος πάρειμι ὅς , τε μέγας λογοθέτης ὁ Μετοχίτης , ὅς δηλόω φθάνω ὁ λόγος , καί ὁ ἐπί ὁ κανίκλειον Νικηφόρος ὁ Χούμνος , σοφός ἀνήρ καί θαυμάσιος ἐν φρόνησις , πολύς τε ἀπολαύω πρός βασιλεύς εὔνοια τε καί τιμή · διά ὅς καί ὁ αὐτός θυγάτηρ Εἰρήνη ὁ υἱός αὐτός ὁ δεσπότης Ἰωάννης πρός γάμος κοινωνία ἄγω ὁ βασιλεύς . ὅς δή πρότερος μέν εἰμί μεσάζω καί αὐτός πρός ὁ πρᾶγμα βασιλεύς , τότε δέ ὑπό νόσος , ποδαλγία δέ εἰμί , ὁ μέν ὑπηρεσία παύω , τιμή δέ ἀπολαύω ὁ παρά βασιλεύς πολύς . πρός οὗτος δέ καί ὁ ἀκροπολίτης εἰμί Κωνσταντῖνος , μέγας λογοθέτης εἰμί καί αὐτός . ἐπί ὀλίγος δέ σιγή γίγνομαι , ὁ ὁ Ἀνδρόνικος πρέσβυς λόγος ἅπτω βασιλεύς τοιοῦτος · « δεσπότης πατριάρχης καί σύ ὁ πάρειμι , ὁ ἄνθρωπος οὗτος περί ὁ ἔγγονος δηλόω , εἰμί μέν σκληρός καί ὁ τρόπος αὐθάδης · ἔτι δέ καί παρήκοος , καί οὐδαμῶς ὑπείκω ἐγώ , ἀλλά ὁ βούλομαι πράσσω , ὁ ἡμέτερος λόγος θέλημα ποιέω οὐδέ ὀλίγος . διά τοῦτος μέν οὖν οὗτος σιωπή βασιλεύς ὁ νέος κάθημαι · ὁ « διά οὗτος » δέ ἀρχή ἀπόφασις εἰμί νομίζω , « δέω2 σύ , θειότατος ἐγώ καί κύριος βασιλεύς » εἶπον « μικρός ἐπέχω , λόγος χρόνος ὀλίγος ἐγώ χαρίζομαι · ὁ δέ βούλομαι διεξέρχομαι ὡς ἐν βραχύς , ὁ λόγος ὁ λοιπός αὐτός περαίνω . » ὁ δέ ἐπιτρέπω ὁ βούλομαι λέγω , « ὁ θεός , » ὁ νέος Ἀνδρόνικος φημί , « ὁ πάρειμι λόγος μάρτυς προκαλέω , ὡς οὐδείς ὅς ἐγκαλέω ἐμαυτοῦ σύνοιδα ἐργάζομαι . ὁ δέ αὐτός καί πρότερος δηλόω ὁ σός κράτος , ὁ θαυμάσιος Ἰωσήφ χράω πρεσβευτής . οὗτος δή καί νῦν αὖθις διϊσχυρίζομαι , καί Ὅρκος πιστόω ὁ λόγος , ὡς οὔτε νῦν οὔτε τότε ὁ ἐγκαλέω ἐμαυτοῦ τίς σύνοιδα ἐργάζομαι . ἐξαμαρτάνω μέντοι γε καί πάνυ πείθω τοιοῦτος , οἷος , εἰ σύ μέν οὐ ἀρέσκω πρός κυνηγεσία ἀπέρχομαι , ἐγώ δέ ἀπέρχομαι · εἰμί ἐπί πλείων χρόνος χράω ἵππος , σύ οὗτος ἴσως οὖον καλῶς ἔχω δοκέω · ἢ εἰμί δή τίς τοιοῦτος ἕτερος · καί οὗτος δέ οὖον προστάσσω παρά σύ , ἔπειτα εἰς οὐδείς ὁ ἐπίταγμα τίθημι ποιέω · ἀλλά ἐγώ μέν ποιέω μηδείς οἶδα · σύ δέ ἴσως εἄν ἐγώ ἁμαρτάνω δοκέω . ὅς δή καί πείθω ἐμαυτοῦ ἀδικέω μηδείς , κατά γνώμη , λέγω , ἐγώ γίγνομαι εἄν ἐπί ὁ κύριος καί βασιλεύς δίκη τυγχάνω , πρός ὅς ποιέω ὁ λόγος · εἰμί γάρ οὗτος γίγνομαι , πρός οὐδείς μέν ὁ ἐγκαλέω ἐλέγχω αὐτός φαίνω · ὁ βασιλεύς δέ ὁ περί ὁ ἁμαρτάνω ἐγώ ὑπόνοια ἀποτίθημι , ὁ ὀργή εἄν ὑφίημι . οἶδα γάρ αὐτός , εἰμί βασιλεύς , ὅτι μετά ὁ ὁ ἐγώ βασιλεύς καί πατήρ τελευτή ἄχρι καί νῦν τοσοῦτος χράω φαίνω ὁ μῆνις κατά ἐγώ , ὡς ἐπί τοσοῦτος χρόνος οὐδέ λόγος γοῦν ἀξιόω τις · ὅς καί θάνατος βαρύς ἐγώ λογίζομαι , τοιοῦτος ἔπειμι λέγω , οἴομαι καιρός τις πρός ἀπολογία τυγχάνω κατά ὁ ἐπικρατέω νόμος ὁ δίκη . καίτοι γε φάσκω ἐγώ , πρός ὅς διαλέγω , παντάπασι ἁμαρτάνω περί ὁ πρᾶγμα γνώμη ὀρθός , εἰμί ὁ αὐτός δικάζω εἰμί καί ἐγκαλέω , ἐρῆμος οὐ οἴομαι ἁλίσκομαι , ἀλλά ἐλέγχω δήω καί ἀπόδειξις πρός ὁ δίκη . ἐγώ δέ οὐ πείθω . νυνί δέ ἐπί ὁ πρᾶγμα , ὥσπερ λέγω , συμβαίνω ὁράω , πρίν γάρ εἰς λόγος ἥκω , παρά σύ κριτής ὁ ἅπας ἁλίσκομαι , καί τεκμήριον ἀψευδής , εἰς ὅς καταδικάζω καθέδρα , νόος μέν ἔχω μόλις συνετός ἐκεῖνος ἐμαυτοῦ κρίνω · ἀγαθός δέ εἰμί , ὥσπερ πείθω ἐμαυτοῦ ἐγώ , οὗτος καί ὁ ἀπόβασις ὁράω γίγνομαι ὁ πρᾶγμα · ἐάω γάρ εἶπον Δίκαιος . ἐπεί δέ ὁ δυσπραγία τοσοῦτος πνέω βαρύς κατά ἐγώ , ὥστε ἐγώ καί ὁ πατήρ σπλάγχνον τοσοῦτος ἐκπολεμόω , ὡς μηδέ ὁ ὅστις προσήκω ἐλευθερία τυγχάνω ἐπί ὁ ὁ ἔγκλημα ἀπολύω , δήω ὁ σύ κράτος , εἰμί βασιλεύς , μή πρότερος ψῆφος ἐκφέρω , πρίν εἄν ὁ ἔγκλημα , ὅσπερ ἐγώ κατηγορέω , βάσανος δοκιμάζω . κἀν μέν τίς φαίνω οὗτος ἐξεργάζομαι , ὁ ἔσχατος δίδωμι δίκη ἀποθνῄσκω · εἄν δέ ἐλεύθερος ἐκ πᾶς οὗτος ἀποδείκνυμι , ὅσπερ οἴομαι καί σύ βούλομαι καί διά εὐχή ποιέω , τότε ἔξεστι πάλιν πατήρ γε εἰμί σύ καί κύριος πράσσω ὁ κατά γνώμη . » οὗτος ὁ λόγος εἰς ὀργή ἐξάπτω ἐπιπλέω ὁ πρέσβυς βασιλεύς , τραχύς ὁ δήω χράω ὁ φωνή , μή οἴομαι αὐτός λέγω ὁ καλέω ἀπό Χριστός . ὁ νέος δέ Ἀνδρόνικος εὐθύς πρός ὁ τοιοῦτος ἀπαντάω λόγος , « ἀγαθός βασιλεύς » φημί « ὁ ἐγώ νῦν ἐπιφέρω ἔγκλημα πολύς εἰμί καί χαλεπός , ἔτι καί πλείων καί χαλεπός σύ προτάσσω φέρω εἄν σιγή . ὅς δέ νῦν φημί , μή οἴομαι ἐγώ Χριστιανός , τοσοῦτος ἀπέχω ὁ σιγή φέρω ἢ πρός ἐγώ εἴρω νομίζω , ὥστε ἐμπίς ἤ τις ὁ φαῦλος ὁ φωνή οὗτος νομίζω . ἀλλά εἰμί καί αὐτός , φημί , οὐ ἡγέομαι ἐγώ Χριστιανός , ἀλλά ὅσγε ὁ σεβάσμιος αὐτός αἷμα ὑπέρ ἐγώ φιλάνθρωπος ἐκχέω Χριστός , ὑπέρ ὅς καί αὐτός ἑτοῖμος εἰμί ὁ ἴδιος ἀποδίδωμι , καιρός καλέω , θαρσούντως φημί , ἑαυτοῦ καί οἴομαι ἐγώ καί ὀνομάζω . καί τις χρεία τοιοῦτος λόγος ; εἰμί μέν δικάζω , δικάζω κατά νόμος , εἰμί δέ πρίν δικάζω καταψηφίζω , οὐδείς ἢ δίκη λοιπός λαμβάνω . πράσσω τοιγάρ ὅς σύ χαρίζομαι · χάρις δέ σύ ὁ μέγας ὁμολογέω ὁ καί λέγω καί πράσσω ἐπί ὁ πάρειμι οὗτος , ὁ δή καί λέγω καί πράσσω . ἐγώ γάρ ἄν τίς καί ὁ ἀδόκητος ἀπό γε ὁ νῦν ἔπειμι , οὖον σφόδρα λυπέω , πολύς ἔχω μάρτυς ὁ ἀδικία .