joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen3.21
καʹ . Ὁ πατριάρχης δὲ ἐλέγχους πυθόμενος καὶ δίκην , πολλήν τε ἑαυτῷ καὶ τοῖς ἄλλοις συνειδὼς συκοφαντίαν , καὶ τὸν κίνδυνον συνορῶν , ὅσος αὐτοῖς μετὰ τῆς συκοφάνταις προσηκούσης αἰσχύνης περιέσται , ἠγωνία τε οὐ μετρίως καὶ τῷ πλείστῳ μέρει ἦν ὑπὸ δέους ἀποτεθνηκώς . ἔτι δὲ οὐ παντάπασι πρὸς τὸ κακουργεῖν ἀπειρηκὼς , ὥσπερ τὴν ἀπόνοιαν βασιλίδος οἰκτιζόμενος , « ἐν οἷς » ἔφασκε « πράγμασι καὶ ὁ θεὸς ἄνωθεν συνεφάπτεται , εὔδρομα πάντα καὶ λεῖα καὶ κατορθούμενα ἀπονητί · ὧν δ' αὐτὸς ἑκὼν μεθίεται πρὸς τὸ διαφθαρῆναι , τοὐναντίον ἅπαν , δυσκολίας γέμοντα καὶ ταραχῆς . ἐγὼ δὲ καίτοι κινδύνοις τοῖς ἐσχάτοις διὰ τὴν εἰς ὑμᾶς εὔνοιαν ἐμαυτὸν περιβαλὼν , οὐ τοσοῦτον ἐν δεινῷ τὴν κακοπραγίαν τίθεμαι τὴν ἐμαυτοῦ , ἄχρι καθαιρέσεως τῶν θρόνων καὶ δεσμωτηρίου ἐσομένην , ὅσῳ τὴν ὑμετέραν , οὐκ ἀφαίρεσιν μόνον μέλλουσιν ὑφίστασθαι τῆς Ρωμαίων ἡγεμονίας , ἀλλὰ καὶ αὐτῆς ζωῆς ἀκλεῶς ἅμα καὶ παρανόμως ἀποστερεῖσθαι . θαυμάζειν δέ μοι καὶ σοῦ παρίσταται πολλὰ , εἰ νῦν , ἀπόντος ἐκείνου Βυζαντίου καὶ λίαν ὄντος εὐεπιχειρήτου διὰ τὸ μηδὲν εἰδέναι τῶν πραττομένων , οὕτω πέφρικας τὸν πρὸς ἐκεῖνον πόλεμον · μετὰ δὲ χρόνον τοσοῦτον , ἐν ᾧ τῶν τε εἰρημένων μηδὲν ἐκείνῳ ἐξέσται ἀγνοεῖν , οὐκ ὀλίγων ἐνταυθοῖ διατριβόντων τῶν ἡδέως ἂν ὑπὲρ ἐκείνου καὶ τὰς ψυχὰς προησομένων καὶ παρασκευάσασθαι πρὸς ἕκαστα , ὡς ἂν ἄριστα αὐτῷ δοκῇ , ῥᾳδίως ἤλπισας περιγενήσεσθαι . οὐ γὰρ ὡς αὐτή τε οἴει κἀκεῖνος φενακίζων ἡμᾶς ἀπεσεμνύνετο , οὕτω πρὸς Βυζάντιον ἐπανήξει , τοὺς φίλους καταλιπὼν καὶ τὴν πολλὴν θεραπείαν τὴν περὶ αὐτὸν , ὥστε σε ἔχειν ὅ,τι βούλει χρήσασθαι αὐτῷ . ἀλλ' εἰδὼς , ὡς ὑποπτεύεται , οὐ τῶν εὐγενεστέρων μόνον πείσει πολλοὺς ὑποσχέσεσι καὶ δωρεαῖς μεγάλων ἀγαθῶν , ἀλλὰ καὶ στρατιὰν ἅπασαν αὐτῷ προσέχειν παρασκευάσει χρήμασι διαφθείρας . ἔχων δὲ μεγάλην δύναμιν περὶ αὐτὸν , οὐ μόνον ἡμᾶς τοὺς ᾑρημένους ἐκείνῳ πολεμεῖν τῆς εἰς ὑμᾶς εὐνοίας ἕνεκα διαφθερεῖ ῥᾳδίως , ἀλλὰ καὶ σοὶ καὶ τέκνοις , μηδενὸς τοῦ βοηθοῦντος ὄντος , ὃν αὐτῷ τρόπον λυσιτελήσειν χρήσεται οἰήσεται , πᾶσιν ἐκείνοις τοῖς σεμνολογήμασι καὶ ταῖς ἀπάταις καὶ ταῖς εἰρωνείαις χαίρειν εἰπὼν μακρά . ἃ οὐκ οἶδ' ὅπως οὐ συνορᾷς αὐτὴ , οὐδὲ σωτηρίαν ἑαυτῇ τε καὶ τέκνοις ἐκ τῶν ἐνόντων ἐκπορίζειν βούλει , ἀλλὰ δίκας ὀνειροπολεῖς καὶ συκοφαντίας καὶ ἐλέγχους , οὐδ' αὐτὸ τοῦτο βουλομένη ἐννοεῖν , ὅτι φθάσαις ἂν διαφθαρεῖσα πρὶν εἰς ταῦτα ἥκειν . ἐγὼ μὲν οὖν , ἃ καὶ πρότερον ἔφθην εἰπὼν , οὐ τῆς βασιλέως μόνον εὐμενείας μεμνημένος , ὑφ' οὗ πολλῶν ἀπήλαυσα καὶ μεγάλων εὐεργετημάτων , ἀλλὰ καὶ τῆς σῆς , ἄλλως θ' ὅτι καὶ νόμων αὐτῶν καὶ δικαίων προβεβλημένος , πᾶσιν ἀνάγκην ἔχων τοῖς ὁπωσοῦν ἀδικουμένοις συναίρεσθαι τὰ δυνατὰ , ἐκείνου τε ἀπεσχόμην τῆς φιλίας , ἄδικα καὶ παράνομα διανοηθέντος , καίτοι πολλὰς ἀφορμὰς τῆς εἰς ἐκεῖνον εὐνοίας ἐσχηκὼς , καὶ σοὶ τὰ λυσιτελοῦντα συμβεβούλευκα , κύβον , ὅ φασι , ῥίψας , καὶ σὺν ὑμῖν ἑλόμενος ἢ ζῇν νικώντων , ἢ ἀποθνήσκειν , ἂν τῆς ἐναντίας πειρᾶσθαι συμβαίνῃ τύχης . θειοτέρᾳ δέ τινι καὶ τοῦδε παρόντος τύχῃ , ὃς ἐκείνου τε οὐκ ἄν ποτε ἕλοιτο καταψεύδεσθαι συνοικοῦντος θυγατρὶ , καὶ σοὶ βουλεύσαιτο τὰ δέοντα οὐ μόνον διὰ τῶν πραγμάτων τὴν ἐμπειρίαν καὶ τὴν σύνεσιν , ἣν ὁ πολὺς αὐτῷ τῆς ἡλικίας χρόνος ἐστὶ συνειλοχὼς , ἀλλὰ καὶ τὴν εἰς βασιλέα καὶ τοὺς παῖδας τοὺς ἐκείνου εὔνοιαν καὶ πίστιν ἄδολον καὶ καθαρὰν , ἄξιον πυνθάνεσθαι καὶ πείθεσθαι παραινοῦντι , οὐδὲν ἄδικον , οὐδ' ἐπισφαλὲς βουλησομένῳ συμβουλεύειν . » Ἀσάνης δ' ὥσπερ οἱ ἐν τοῖς γυμνικοῖς ἀγῶσιν ἐφεδρεύοντες , ὥστε τοῖς νικῶσιν αὐτοὶ συμπλέκεσθαι , πρὸς τοὺς λόγους παρεσκευασμένος ὢν , « τὴν μὲν ἐμὴν » ἔφη « πρὸς τὸν μέγαν δομέστικον γνησιότητα καὶ πατρικὴν στοργὴν , ἣν ἔχω πρὸς ἐκεῖνον , τῇ φιλτάτῃ συνοικοῦντα θυγατρὶ , οὐδεὶς ἀγνοεῖ δήπου . ὅθεν οὐδ' ἐξαρνεῖσθαι τὰ πᾶσι φανερὰ προσῆκον ἥγημαι ἐμοί . εὔδηλον οὖν , ὡς , ἐκείνου κατωρθωκότος , ἃ διανοεῖται , βασιλεὺς μὲν ἐκεῖνος ἔσται καὶ βασιλίδι τῇ ἐμῇ θυγατρὶ συνοικῶν , ἐγὼ δὲ πατὴρ βασιλέων καὶ τὴν ἀρχὴν συμμεριζόμενος αὐτοῖς καὶ ἐπὶ μέγα ἥκων καὶ δόξης καὶ πλούτου καὶ περιφανείας . ἀλλὰ τὰ λαμπρὰ ταῦτα καὶ σεμνὰ , ἅπερ ἑτέρῳ παντί τῳ ἤρκεσαν ἂν εἰς εὐδοξίαν , ἐμοὶ τῶν παρόντων ἀποδέοντα φαίνεται πολλῷ . τῇ γὰρ εἰς βασιλέας εὐνοίᾳ καὶ πίστει καθαρᾷ ἐκ πρώτης ἡλικίας συντραφεὶς , μᾶλλον ἂν βουλοίμην ἐκείνοις συνὼν κακοπραγεῖν , ἢ τοῖς ἐπιβουλεύουσι προσθέμενος , τῶν πρώτων τιμῶν καὶ δωρεῶν παρ' ἐκείνοις ἀπολαύειν . περὶ μὲν οὖν τοῦ μεγάλου δομεστίκου ὅσα τε πατριάρχῃ καὶ τοῖς ἐμοῖς ἀδελφοῖς καὶ τοῖς ἄλλοις εἴρηται , πάντα σύνοιδα ὡς ἀληθῆ , καὶ περὶ οὐδενὸς ἐκείνων σὲ προσῆκον ἀμφιβάλλειν , ἀλλ' ἐμοὶ πείθεσθαι πάντα ἀκριβῶς ἐπισταμένῳ . εἰ δέ σοι ταῦτα πρὸς ἀπόδειξιν τῶν εἰρημένων ἀσθενῆ δοκεῖ , ἀλλ' ἐκεῖνό σε πειθέτω πάντως τὸ μὴ μέτριά τινα περὶ σοῦ καὶ τῶν παίδων τὸν ἄνθρωπον διανοεῖσθαι . σοῦ γὰρ πρὶν ἐνθένδε ἀπελθεῖν τὴν θυγατέρα τῷ σῷ υἱῷ καὶ βασιλεῖ πρὸς γάμου κοινωνίαν συνάπτειν καταναγκαζούσης , οὐκ ἠθέλησεν ἐκεῖνος , ἀλλ' εἰς τὴν ἐκ τῆς ἑσπέρας ἐπάνοδον ἀνεβάλλετο τὴν πρᾶξιν . ἠσχύνετο γὰρ μετὰ τοσαύτας ἀποδείξεις τῆς εἰς ἐκεῖνον εὐμενείας παρὰ σοῦ πολεμιώτατος ὀφθῆναι , καὶ ὃν πρὸ μικροῦ τῇ θυγατρὶ πρὸς γάμου συνῆπτε κοινωνίαν , οὐ μόνον βασιλείας , ἀλλὰ καὶ ζωῆς ἀποστερῶν . οὐ γὰρ δὴ ἐκεῖνο φαίη τις ἂν νοῦν ἔχων , ὡς περιφανέστερον ἢ θαυμασιώτερον ἐκείνου νυμφίον ἀγαγέσθαι ποτὲ ᾠήθη τῇ θυγατρί . ὅθεν οὐδὲ σὲ τῆς σωτηρίας χρὴ καταμελεῖν , ἀλλὰ πάντα πράττειν σὺν σπουδῇ , ὅθεν ἂν γένοιτο ἐπιβουλεύοντος ἐκείνου περιγενέσθαι . ἐγὼ δὲ καὶ ὅσοι τῶν ἐπιφανεστέρων νῦν ἐπιδημοῦσι Βυζαντίῳ , οὐ χρήματα μόνον καὶ σώματα καὶ οἰκέτας , ἀλλὰ καὶ ψυχὰς αὐτὰς , εἰ δέοι , ὑπὲρ τῶν σοὶ καὶ τέκνοις συμφερόντων προησόμεθα προθύμως .
Lemmas: καί . ὁ πατριάρχης δέ ἔλεγχος πυνθάνομαι καί δίκη , πολύς τε ἑαυτοῦ καί ὁ ἄλλος σύνοιδα συκοφαντία , καί ὁ κίνδυνος σύνορος , ὅσος αὐτός μετά ὁ συκοφάντης προσήκω αἰσχύνη περίειμι , ἀγωνιάω τε οὖον μέτριος καί ὁ πλεῖστος μέρος εἰμί ὑπό δέος ἀποθνῄσκω . ἔτι δέ οὖον παντάπασι πρός ὁ κακουργέω ἀπολέγω , ὥσπερ ὁ ἀπόνοια βασιλίς οἰκτίζω , « ἐν ὅς » φάσκω « πρᾶγμα καί ὁ θεός ἄνωθεν συνεφάπτομαι , εύδρομος πᾶς καί λεῖος καί κατορθόω ἀπονητί · ὅς δέ αὐτός ἑκών μεθίημι πρός ὁ διαφθείρω , ἐναντίος ἅπας , δυσκολία γέμω καί ταραχή . ἐγώ δέ καίτοι κίνδυνος ὁ ἔσχατος διά ὁ εἰς σύ εὔνοια ἐμαυτοῦ περιβάλλω , οὖον τοσοῦτος ἐν δεινός ὁ κακοπραγία τίθημι ὁ ἐμαυτοῦ , ἄχρι καθαίρεσις ὁ θρόνος καί δεσμωτήριον εἰμί , ὅσος ὁ ὑμέτερος , οὐ ἀφαίρεσις μόνος μέλλω ὑφίστημι ὁ Ῥωμαῖος ἡγεμονία , ἀλλά καί αὐτός ζωή ἀκλεής ἅμα καί παρανόμως ἀποστερέω . θαυμάζω δέ ἐγώ καί σύ παρίστημι πολύς , εἰμί νῦν , ἄπειμι ἐκεῖνος Βυζάντιον καί λίαν εἰμί εὐεπιχείρητος διά ὁ μηδείς οἶδα ὁ πράσσω , οὗτος φρίσσω ὁ πρός ἐκεῖνος πόλεμος · μετά δέ χρόνος τοσοῦτος , ἐν ὅς ὁ τε εἴρω μηδείς ἐκεῖνος ἔξεστι ἀγνοέω , οὐ ὀλίγος ἐνταυθοῖ διατρίβω ὁ ἡδύς εἄν ὑπέρ ἐκεῖνος καί ὁ ψυχή προΐημι καί παρασκευάζω πρός ἕκαστος , ὡς εἄν ἀγαθός αὐτός δοκέω , ῥᾳδίως ἐλπίζω περιγίγνομαι . οὖον γάρ ὡς αὐτός τε οἴομαι ἐκεῖνος φενακίζω ἐγώ ἀποσεμνύνω , οὗτος πρός Βυζάντιον ἐπανήκω , ὁ φίλος καταλείπω καί ὁ πολύς θεραπεία ὁ περί αὐτός , ὥστε σύ ἔχω ὅστις βούλομαι χράω αὐτός . ἀλλά εἰδοί , ὡς ὑποπτεύω , οὖον ὁ εὐγενής μόνος πείθω πολύς ὑπόσχεσις καί δωρεά μέγας ἀγαθός , ἀλλά καί στρατία ἅπας αὐτός προσέχω παρασκευάζω χρῆμα διαφθείρω . ἔχω δέ μέγας δύναμις περί αὐτός , οὖον μόνος ἐγώ ὁ αἱρέω ἐκεῖνος πολεμέω ὁ εἰς σύ εὔνοια ἕνεκα διαφθείρω ῥᾳδίως , ἀλλά καί σύ καί τέκνον , μηδείς ὁ βοηθός εἰμί , ὅς αὐτός τρόπος λυσιτελέω χράω οἴομαι , πᾶς ἐκεῖνος ὁ σεμνολόγημα καί ὁ ἀπάτη καί ὁ εἰρωνεία χαίρω εἶπον μακρός . ὁ οὐ οἶδα ὅπως οὖον συνοράω αὐτός , οὐδέ σωτηρία ἑαυτοῦ τε καί τέκνον ἐκ ὁ ἔνειμι ἐκπορίζω βούλομαι , ἀλλά δίκη ὀνειροπολέω καί συκοφαντία καί ἔλεγχος , οὐδέ αὐτός οὗτος βούλομαι ἐννοέω , ὅτι φθάνω εἄν διαφθείρω πρίν εἰς οὗτος ἥκω . ἐγώ μέν οὖν , ὁ καί πρότερος φθάνω εἶπον , οὖον ὁ βασιλεύς μόνος εὐμένεια μιμνήσκω , ὑπό ὅς πολύς απολαμβάνω καί μέγας εὐεργέτημα , ἀλλά καί ὁ σός , ἄλλως ὁ ὅτι καί νόμος αὐτός καί Δίκαιος προβάλλω , πᾶς ἀνάγκη ἔχω ὁ ὁπωσοῦν ἀδικέω συναίρω ὁ δυνατός , ἐκεῖνος τε ἀπέχω ὁ φίλιος , ἄδικος καί παράνομος διανοέομαι , καίτοι πολύς ἀφορμή ὁ εἰς ἐκεῖνος εὔνοια ἔχω , καί σύ ὁ λυσιτελέω συμβουλεύω , κύβος , ὅς φημί , ῥίπτω , καί σύν σύ αἱρέω ἢ ζάω νικάω , ἢ ἀποθνήσκω , εἄν ὁ ἐναντίος πειράω συμβαίνω τυγχάνω . θεῖος δέ τις καί ὅδε πάρειμι τυγχάνω , ὅς ἐκεῖνος τε οὐ ἄν ποτός αἱρέω καταψεύδομαι συνοικέω θυγάτηρ , καί σύ βουλεύω ὁ δήω οὖον μόνος διά ὁ πρᾶγμα ὁ ἐμπειρία καί ὁ σύνεσις , ὅς ὁ πολύς αὐτός ὁ ἡλικία χρόνος εἰμί συλλέγω , ἀλλά καί ὁ εἰς βασιλεύς καί ὁ παῖς ὁ ἐκεῖνος εὔνοια καί πίστις ἄδολος καί καθαρός , ἄξιος πυνθάνομαι καί πείθω παρανέω , οὐδείς ἄδικος , οὐδέ ἐπισφαλής βουλέω συμβουλεύω . » Ἀσάνης δέ ὥσπερ ὁ ἐν ὁ γυμνικός ἀγών ἐφεδρεύω , ὥστε ὁ νικάω αὐτός συμπλέκω , πρός ὁ λόγος παρασκευάζω εἰμί , « ὁ μέν ἐμός » φημί « πρός ὁ μέγας δομέστικος γνησιότης καί πατρικός στοργή , ὅς ἔχω πρός ἐκεῖνος , ὁ φίλος συνοικέω θυγάτηρ , οὐδείς ἀγνοέω δήπου . ὅθεν οὐδέ ἐξαρνέομαι ὁ πᾶς φανερός προσήκω ἡγέομαι ἐγώ . εὔδηλος οὖν , ὡς , ἐκεῖνος κατορθόω , ὁ διανοέομαι , βασιλεύς μέν ἐκεῖνος εἰμί καί βασιλίδι ὁ ἐμέω θυγάτηρ συνοικέω , ἐγώ δέ πατήρ βασιλεύς καί ὁ ἀρχή συμμερίζω αὐτός καί ἐπί μέγας ἥκω καί δόξα καί πλοῦτος καί περιφάνεια . ἀλλά ὁ λαμπρός οὗτος καί σεμνός , ὅσπερ ἕτερος πᾶς ὁ ἀρκέω εἄν εἰς εὐδοξία , ἐγώ ὁ πάρειμι ἀποδέω φαίνω πολύς . ὁ γάρ εἰς βασιλεύς εὔνοια καί πίστις καθαρός ἐκ πρῶτος ἡλικία συντρέφω , μᾶλλον εἄν βούλομαι ἐκεῖνος σύνειμι κακοπραγέω , ἢ ὁ ἐπιβουλεύω προστίθημι , ὁ πρῶτος τιμή καί δωρεά παρά ἐκεῖνος ἀπολαύω . περί μέν οὖν ὁ μέγας δομέστικος ὅσος τε πατριάρχης καί ὁ ἐμέω ἀδελφός καί ὁ ἄλλος εἴρω , πᾶς σύνοιδα ὡς ἀληθής , καί περί οὐδείς ἐκεῖνος σύ προσήκω ἀμφιβάλλω , ἀλλά ἐγώ πείθω πᾶς ἀκριβῶς ἐφίστημι . εἰμί δέ σύ οὗτος πρός ἀπόδειξις ὁ εἴρω ἀσθενής δοκέω , ἀλλά ἐκεῖνος σύ πείθω πάντως ὁ μή μέτριος τις περί σύ καί ὁ παῖς ὁ ἄνθρωπος διανοέομαι . σύ γάρ πρίν ἐνθένδε ἀπέρχομαι ὁ θυγάτηρ ὁ σός υἱός καί βασιλεύς πρός γάμος κοινωνία συνάπτω καταναγκάζω , οὐ ἐθέλω ἐκεῖνος , ἀλλά εἰς ὁ ἐκ ὁ ἑσπέρα ἐπάνοδος ἀναβάλλω ὁ πρᾶξις . αἰσχύνω γάρ μετά τοσοῦτος ἀποδείκνυμι ὁ εἰς ἐκεῖνος εὐμένεια παρά σύ πολέμιος ὁράω , καί ὅς πρό μικρός ὁ θυγάτηρ πρός γάμος συνάπτω κοινωνία , οὖον μόνος βασίλεια , ἀλλά καί ζωή ἀποστερέω . οὖον γάρ δή ἐκεῖνος φημί τις εἄν νόος ἔχω , ὡς περιφανής ἢ θαυμάσιος ἐκεῖνος νυμφίος ἄγω ποτέ οἴομαι ὁ θυγάτηρ . ὅθεν οὐδέ σύ ὁ σωτηρία χρή καταμελέω , ἀλλά πᾶς πράσσω σύν σπουδή , ὅθεν εἄν γίγνομαι ἐπιβουλεύω ἐκεῖνος περιγίγνομαι . ἐγώ δέ καί ὅσος ὁ ἐπιφανής νῦν ἐπιδημέω Βυζάντιον , οὖον χρῆμα μόνος καί σῶμα καί οἰκέτης , ἀλλά καί ψυχή αὐτός , εἰμί δήω , ὑπέρ ὁ σύ καί τέκνον συμφέρω προΐημι προθύμως .