joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen3.22
κβʹ . Ἐπὶ τούτοις ὥσπερ ὑπὸ λύπης ἡ βασιλὶς καταβαπτισθεῖσα τὴν ψυχὴν , καὶ μήθ' ὡς ἀπιστεῖν τοῖς ὑπὸ πολλῶν καὶ οὕτως ἀξιόχρεων πρὸς πίστιν εἰρημένοις ἔχουσα , μήθ' ὥστε πιστεύειν μηδεμίαν ἐλλείπουσι κακίας ὑπερβολὴν , ἐφ' ἱκανὸν πολλὰ τῶν ὀφθαλμῶν καταγαγοῦσα δάκρυα , ἔπειθ' ὥσπερ ἐκ τῆς ἀθυμίας ἀνενεγκοῦσα , « ἔτι μὲν » ἔφη « τῶν προτέρων ἔχομαι λογισμῶν , καὶ οὐ δύναμαι παραδέξασθαι ὡς ἀληθῆ τὰ κατὰ μεγάλου δομεστίκου εἰρημένα . μαρτύρομαι γὰρ τὸν πάντα γινώσκοντα καὶ πρὶν γενέσθαι θεὸν , ὡς οὐδέποτε ᾠήθην ἀμελέστερον ἐκεῖνον διακείσεσθαι περὶ ἐμὲ , ἢ περὶ μητέρα τὴν ἰδίαν ἢ γνησιωτάτην ἀδελφὴν , καὶ τῶν βασιλέως παίδων οὐχ ἧττον προνοήσεσθαι , ἢ βασιλεὺς αὐτὸς , εἰ περιῆν , οὐ μόνον τὴν αὐτοῦ καὶ βασιλέως πρὸς ἀλλήλους μικροῦ καὶ ἀπιστουμένην φιλίαν ἐννοοῦσα , ἀλλὰ καὶ τὴν ἡμετέραν πρὸς αὐτόν . ἐπεὶ δ' αὐτὸς οὐκ ἄλλοθέν ποθεν , ἢ θεοῦ παραχωροῦντος ἐπὶ τῷ Ρωμαίους ὑπὸ πολέμων ἐμφυλίων διαφθείρεσθαι , πρὸς τοιαύτην ἀτοπίαν ἐξήχθη λογισμῶν καὶ οὕτως ἄδικα καὶ βίαια διενοήθη , ἐκείνῳ μὲν θεὸς , ὁ πάντα ἄνωθεν ἐφορῶν , τῆς ἐπιβουλῆς δικάσαι καὶ τῶν πραττομένων ἀξίας παράσχοιτο τὰς ἀντιδόσεις . ἐγὼ δ' ὑμῖν ἐμαυτὴν καὶ τέκνα ἐπιτρέπω μετὰ θεὸν , ἵν' ὑπ' ἐκείνῳ μάρτυρι πάντα καὶ διανοῆσθε καὶ πράττητε ὑπὲρ ἡμῶν , ὡς τὸν ἴσον τρόπον , ὃν αὐτοὶ πρὸς ἐμὲ καὶ τέκνα , διακεισομένῳ πρὸς ὑμᾶς . » ἐκείνη μὲν οὖν περίδακρυς τοιαῦτα εἶπεν , ἀγνοήσασα , οἷ κακῶν ὑπὸ συκοφαντίας κατηνέχθη καὶ διαβολῆς . οἱ δ' ὑφ' ἡδονῆς οὐδὲ κατέχειν ἑαυτοὺς ἐπιπλέον δυνηθέντες , ᾗ τάχους εἶχον , ἀναστάντες καὶ τοῖς ἄλλοις , οἳ τῶν ἀποῤῥήτων ἐκοινώνουν , πάντα ἀπαγγείλαντες , ἔγνωσαν δεῖν μηκέτι διαμέλλειν , ἀλλ' ὁμόσε πρὸς τὸν πόλεμον χωρεῖν , ἵνα μή τι συμβὰν τὰ μελετώμενα κωλύσῃ . αὐτίκα δὲ τὴν μὲν μητέρα τοῦ μεγάλου δομεστίκου καὶ Ἀνδρόνικον τὸν υἱὸν καὶ τὴν γυναῖκα Ματθαίου τοῦ πρώτου τῶν υἱῶν , ἐν Βυζαντίῳ οὖσαν καὶ αὐτὴν , φρουρὰν περιστήσαντες , ἐφύλαττον οἴκοι διατρίβοντας . Ἀπόκαυκον δὲ τὸν παρακοιμώμενον ἄρχοντα Βυζαντίου ἀποδείξαντες , ἐκέλευον τὸν πόλεμον κινεῖν , ὅθεν ἂν αὐτῷ δοκοίη βέλτιον . καὶ ἤρχετο ὁ πόλεμος ἀρχομένου Ὀκτωβρίου . Ἀπόκαυκος δὲ τοὺς ἐν λόγῳ μάλιστα πάντας εἰδὼς οὐκ ἂν ἀνασχομένους ὑπ' ἐκείνου ἄγεσθαι , ἔγνω δεῖν τὸν δῆμον ἐρεθίζειν πρὸς τὸν πόλεμον , οὐ μόνον ἀλόγως πρὸς πᾶν ὁτιοῦν φερόμενον κέρδους ἕνεκα ὀλίγου , ἀλλὰ καὶ ῥᾳδίως ὑποκεισόμενον τοῖς προστάγμασιν ἐκείνου . καὶ πρῶτα μὲν ἀπόρους τινὰς καὶ λάλους περιέστησεν ἑαυτῷ , ἑτοίμως ἔχοντας ὑπὸ πενίας καὶ τῶν δεινοτάτων κατατολμᾷν . ἔπειτα δι' ἐκείνων τὸν δῆμον συνταράξας καὶ πλῆθος ἐπαγαγόμενος πολὺ , πρὸς τὴν οἰκίαν ἀφῖκτο τὴν μεγάλου δομεστίκου καὶ διαρπάζειν ἐκέλευε τὰ ὄντα καὶ τὴν οἰκίαν καταστρέφειν . οἱ δὲ τῶν συνεσκευασμένων συνειδότες μηδὲν καὶ τὴν μεγάλου δομεστίκου δύναμιν κατεπτηχότες ἔτι , μέχρι μὲν αὐλῆς προῆλθον , ἔπειθ' ἔστησαν , ἀπορούμενοι πρὸς ὅ,τι τράπωνται . τῆς μεγάλου δομεστίκου δὲ μητρὸς ἄνωθεν ἐκ τῶν οἰκημάτων τὴν ἄφιξιν αὐτῶν πυνθανομένης ὅ , τι εἴη , σωφρόνως ἐκεῖνοι καὶ συνετῶς , ἀγνοεῖν μὲν ἐφ' ὅ , τι , ἔφασαν , κληθεῖεν · νυνὶ δὲ γνόντες , ἀναχωρεῖν , μὴ τοιούτοις ἐπιχειρεῖν τολμῶντες . οἱ μὲν οὖν , τῆς μεγάλου δομεστίκου μητρὸς χάριτας αὐτοῖς ὁμολογούσης τῆς εἰς αὐτὴν αἰδοῦς , ἐκεῖθεν ἀνεχώρουν καὶ διελύοντο κατ' οἴκους . πατριάρχης δὲ καὶ ἡ συνωμοσία , ἐπεὶ μὴ κατὰ νοῦν αὐτοῖς ἡ τοῦ δήμου κίνησις ἐτελεύτα , πρὸς τοὺς ἐπιτηδείως ἔχοντας ἐτράποντο τῷ μεγάλῳ δομεστίκῳ , καί τινας κρατήσαντες αὐθημερὸν , ἐνέθεσαν φρουρᾷ καὶ διήρπαζον τὰς οὐσίας . οἱ δὲ λοιποὶ σφᾶς αὐτοὺς ὁρῶντες ἐν χρῷ κινδύνου καθεστῶτας ἤδη καὶ δείσαντες , μὴ καὶ αὐτοὶ κατασχεθέντες μυρίοις προσπαλαίσωσι κακοῖς , κοινὴ γὰρ εὐθὺς πανωλεθρία τῶν μεγάλου δομεστίκου φίλων κατεψηφίσθη , τὴν τοῦ Πορφυρογεννήτου προσαγορευομένην πυλίδα διατεμόντες , ἦσαν δὲ δύο καὶ τεσσαράκοντα τὸν ἀριθμὸν , Ἀπελμενὲ πρὸς τὴν πρᾶξιν ἡγουμένου , ὃς τῶν οἰκειοτάτων τῷ μεγάλῳ δομεστίκῳ ἦν , ἔξω τειχῶν ἐγένοντο Βυζαντίου . ἐπεὶ δὲ τῶν προσδοκωμένων ἀπηλλάττοντο δεινῶν , ἐδόκει δεῖν πρεσβείαν ποιεῖσθαι πρὸς τὴν βασιλίδα , τοῦτο μὲν ὑπὲρ τῶν τετολμημένων παραιτούμενοι , ὡς οὐ διὰ κακίαν , ἀλλὰ δείσαντες τὸν κίνδυνον τολμήσαιεν , τοῦτο δὲ καὶ δεόμενοι αὐτῆς , ὡς , εἰ παράσχοιτο συγγνώμην , ἐπανήξοντες πρὸς τὰς οἰκίας . ἐδεδίεσαν γὰρ , μὴ , καίτοι πρὸς ἀνάγκην εἰς τοιαῦτα συνελαθέντες , καὶ παρὰ μεγάλῳ δομεστίκῳ τῶν τετολμημένων ἕνεκα ὡς νεωτερίζοντες εὐθύνοιντο . ἐπεὶ δὲ τοιαῦτα ἔδοξε , τὸν Καντακουζηνὸν ἀπολεξάμενοι Νικηφόρον , ὃς ἐξάδελφος τῷ μεγάλῳ δομεστίκῳ ἦν , καὶ Γαβαλᾶν , οὔπω μέχρι τότε τῷ μεγάλῳ δομεστίκῳ πολέμιον ἀναδεδειγμένον φανερῶς , ἀλλ' ἔτι τοῖς ἐκείνου φίλοις συνεξετάζεσθαι δοκοῦντα , πέμπουσι πρὸς βασιλίδα . ἐπεὶ δὲ ἀφίκοντο , Γαβαλᾶς μὲν , οἷα δὴ τὰ ἀπόῤῥητα ἐκείνοις συνειδὼς , τῶν τε διαδράντων ἀπιστίαν κατηγόρει προφανῶς καὶ κατὰ μεγάλου δομεστίκου τὰ ἴσα τοῖς ἄλλοις λέγων , ἐδόκει ἀξιόχρεως εἰς πίστιν βασιλίδι . καὶ πατριάρχῃ καὶ τοῖς ἄλλοις φανερῶς συντεταγμένος , τό γε εἰς αὐτὸν ἧκον οὐδὲν ἠμέλει τῶν κατὰ μεγάλου δομεστίκου πραττομένων . ὅθεν καὶ τῆς εἰς βασιλίδα εὐνοίας ἆθλον , τὸ πρωτοσεβαστοῦ ἀξίωμα εἰλήφει , χρόνῳ δὲ ὕστερον καὶ τὸ μεγάλου λογοθέτου . Νικηφόρος δὲ ὁ Καντακουζηνὸς ἐν δεσμωτηρίῳ κατακλείεται .
Lemmas: κβʹ . ἐπί οὗτος ὥσπερ ὑπό λύπη ὁ βασιλίς καταβαπτίζω ὁ ψυχή , καί μήτε ὡς ἀπιστέω ὁ ὑπό πολύς καί οὕτως ἀξιόχρεως πρός πίστις εἴρω ἔχω , μήτε ὥστε πιστεύω μηδείς ἐλλείπω κακία ὑπερβολή , ἐπί ἱκανός πολύς ὁ ὀφθαλμός κατάγω δάκρυ , ἔπειτα ὥσπερ ἐκ ὁ ἀθυμία ἀναφέρω , « ἔτι μέν » φημί « ὁ πρότερος ἔχω λογισμός , καί οὖον δύναμαι παραδέχομαι ὡς ἀληθής ὁ κατά μέγας δομέστικος εἴρω . μαρτύρομαι γάρ ὁ πᾶς γιγνώσκω καί πρίν γίγνομαι θεός , ὡς οὐδέποτε οἴομαι ἀμελής ἐκεῖνος διάκειμαι περί ἐγώ , ἢ περί μήτηρ ὁ ἴδιος ἢ γνήσιος ἀδελφή , καί ὁ βασιλεύς παῖς οὐ κακός προνοέω , ἢ βασιλεύς αὐτός , εἰμί περίειμι , οὖον μόνος ὁ αὐτός καί βασιλεύς πρός ἀλλήλων μικρός καί ἀπιστέω φίλιος ἐννοέω , ἀλλά καί ὁ ἡμέτερος πρός αὐτός . ἐπεί δέ αὐτός οὐ ἄλλοθεν πόθεν , ἢ θεός παραχωρέω ἐπί ὁ Ῥωμαῖος ὑπό Πολέμων ἐμφύλιος διαφθείρω , πρός τοιοῦτος ἀτοπία ἐξάγω λογισμός καί οὕτως ἄδικος καί βίαιος διανοέομαι , ἐκεῖνος μέν θεός , ὁ πᾶς ἄνωθεν ἐφοράω , ὁ ἐπιβουλή δικάζω καί ὁ πράσσω ἄξιος παρέχω ὁ ἀντίδοσις . ἐγώ δέ σύ ἐμαυτοῦ καί τέκνον ἐπιτρέπω μετά θεός , ἵνα ὑπό ἐκεῖνος μάρτυς πᾶς καί διανοέομαι καί πράσσω ὑπέρ ἐγώ , ὡς ὁ ἴσος τρόπος , ὅς αὐτός πρός ἐγώ καί τέκνον , διακεισομένῳ πρός σύ . » ἐκεῖνος μέν οὖν περίδακρυς τοιοῦτος εἶπον , ἀγνοέω , οἷ κακός ὑπό συκοφαντία καταφέρω καί διαβολή . ὁ δέ ὑπό ἡδονή οὐδέ καταχέω ἑαυτοῦ ἐπιπλέω δύναμαι , ὅς τάχος ἔχω , ἀνίστημι καί ὁ ἄλλος , ἕ ὁ ἀπόρρητος κοινωνέω , πᾶς ἀπαγγέλλω , γιγνώσκω δήω μηκέτι διαμέλλω , ἀλλά ὁμόσε πρός ὁ πόλεμος χωρέω , ἵνα μή τίς συμβαίνω ὁ μελετάω κωλύω . αὐτίκα δέ ὁ μέν μήτηρ ὁ μέγας δομέστικος καί Ἀνδρόνικος ὁ υἱός καί ὁ γυνή Ματθαῖος ὁ πρῶτος ὁ υἱός , ἐν Βυζάντιον εἰμί καί αὐτός , φρουρά περιίστημι , φυλάσσω οἴκοι διατρίβω . Ἀπόκαυκος δέ ὁ παρακοιμώμενος ἄρχω Βυζάντιον ἀποδείκνυμι , κελεύω ὁ πόλεμος κινέω , ὅθεν εἄν αὐτός δοκέω ἀγαθός . καί ἄρχω ὁ πόλεμος ἄρχω Ὀκτώβριος . Απόκαυκος δέ ὁ ἐν λόγος μάλιστα πᾶς εἰδοί οὐ εἄν ἀνέχω ὑπό ἐκεῖνος ἄγω , γιγνώσκω δήω ὁ δῆμος ἐρεθίζω πρός ὁ πόλεμος , οὖον μόνος ἄλογος πρός πᾶς ὁστισοῦν φέρω κέρδος ἕνεκα ὀλίγος , ἀλλά καί ῥᾳδίως ὑπόκειμαι ὁ πρόσταγμα ἐκεῖνος . καί πρῶτος μέν ἄπορος τις καί λάλος περιίστημι ἑαυτοῦ , ἑτοίμως ἔχω ὑπό πενία καί ὁ δεινός κατατολμάω . ἔπειτα διά ἐκεῖνος ὁ δῆμος συνταράσσω καί πλῆθος ἐπάγω πολύς , πρός ὁ οἰκίον ἀφικνέομαι ὁ μέγας δομέστικος καί διαρπάζω κελεύω ὁ εἰμί καί ὁ οἰκίον καταστρέφω . ὁ δέ ὁ συσκευάζω σύνοιδα μηδείς καί ὁ μέγας δομέστικος δύναμις καταπτήσσω ἔτι , μέχρι μέν αὐλή προέρχομαι , ἔπειτα ἵστημι , ἀπορέω πρός ὅστις τρέπω . ὁ μέγας δομέστικος δέ μήτηρ ἄνωθεν ἐκ ὁ οἴκημα ὁ ἄφιξις αὐτός πυνθάνομαι ὅς , τίς εἰμί , σωφρόνως ἐκεῖνος καί συνετός , ἀγνοέω μέν ἐπί ὅς , τίς , φημί , καλέω · νυνί δέ γιγνώσκω , ἀναχωρέω , μή τοιοῦτος ἐπιχειρέω τολμάω . ὁ μέν οὖν , ὁ μέγας δομέστικος μήτηρ χάρις αὐτός ὁμολογέω ὁ εἰς αὐτός αἰδώς , ἐκεῖθεν ἀναχωρέω καί διαλύω κατά οἶκος . πατριάρχης δέ καί ὁ συνωμοσία , ἐπεί μή κατά νόος αὐτός ὁ ὁ δῆμος κίνησις τελευτάω , πρός ὁ ἐπιτηδείως ἔχω τρέπω ὁ μέγας δομέστικος , καί τις κρατέω αὐθήμερος , ἐντίθημι φρουρά καί διαρπάζω ὁ οὐσία . ὁ δέ λοιπός σφεῖς αὐτός ὁράω ἐν χράω κίνδυνος καθίστημι ἤδη καί δείδω , μή καί αὐτός κατέχω μυρίος προσπαλαίω κακός , κοινός γάρ εὐθύς πανωλεθρία ὁ μέγας δομέστικος Φίλων καταψηφίζομαι , ὁ ὁ Πορφυρογέννητος προσαγορεύω πυλίς διατέμνω , εἰμί δέ δύο καί τεσσαράκοντα ὁ ἀριθμός , Ἀπελμενὲ πρός ὁ πρᾶξις ἡγέομαι , ὅς ὁ οἰκεῖος ὁ μέγας δομέστικος εἰμί , ἔξω τεῖχος γίγνομαι Βυζάντιον . ἐπεί δέ ὁ προσδοκάω ἀπαλλαξείω δεινός , δοκέω δήω πρεσβεία ποιέω πρός ὁ βασιλίς , οὗτος μέν ὑπέρ ὁ τολμάω παραιτέομαι , ὡς οὖον διά κακία , ἀλλά δείδω ὁ κίνδυνος τολμάω , οὗτος δέ καί δήω αὐτός , ὡς , εἰμί παρέχω συγγνώμη , ἐπανήκω πρός ὁ οἰκίον . δείδω γάρ , μή , καίτοι πρός ἀνάγκη εἰς τοιοῦτος συνελαύνω , καί παρά μέγας δομέστικος ὁ τολμάω ἕνεκα ὡς νεωτερίζω εὐθύνω . ἐπεί δέ τοιοῦτος δοκέω , ὁ Καντακουζηνός ἀπολέγω Νικηφόρος , ὅς ἐξάδελφος ὁ μέγας δομέστικος εἰμί , καί γαβαλάν , οὔπω μέχρι τότε ὁ μέγας δομέστικος πολέμιος ἀναδείκνυμι φανερῶς , ἀλλά ἔτι ὁ ἐκεῖνος φίλος συνεξετάζω δοκέω , πέμπω πρός βασιλίς . ἐπεί δέ ἀφικνέομαι , Γαβαλᾶς μέν , οἷος δή ὁ ἀπόρρητος ἐκεῖνος σύνοιδα , ὁ τε διαδιδράσκω ἀπιστία κατηγορέω προφανῶς καί κατά μέγας δομέστικος ὁ ἴσος ὁ ἄλλος λέγω , δοκέω ἀξιόχρεως εἰς πίστις βασιλίδι . καί πατριάρχης καί ὁ ἄλλος φανερῶς συντάσσω , ὁ γε εἰς αὐτός ἥκω οὐδείς ἀμελέω ὁ κατά μέγας δομέστικος πράσσω . ὅθεν καί ὁ εἰς βασιλίς εὔνοια ἆθλος , ὁ πρωτοσεβαστός ἀξίωμα λαμβάνω , χρόνος δέ ὕστερος καί ὁ μέγας λογοθέτης . Νικηφόρος δέ ὁ Καντακουζηνός ἐν δεσμωτήριον κατακλείω .