joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen4.48
μηʹ . Καντακουζηνὸς δὲ ὁ βασιλεὺς γενόμενος ἐν Ἐπιβάταις , ἐπεὶ πύθοιτο τοιαῦτα περὶ τοῦ υἱοῦ , πείθειν ἐπεχείρει , ὡς οὐ προσήκοντα αἱρεῖται . πρῶτον μὲν γὰρ εἶναι μηδὲν τῶν πάντων , ἔφασκεν , ὃ μὴ τῇ θεοῦ προνοίᾳ διοικεῖται , μάλιστα δὲ εἰ τὰ κατ' αὐτὸν ἕκαστα σκοποίη , πάνθ' εὑρήσει τῇ τοῦ θεοῦ σοφῇ προνοίᾳ εἰργασμένα εὐθὺς ἐξαρχῆς σκοπῶν . τὸ γὰρ τοὺς ἐκ Φωκαίας πειρατὰς Βιθυνίαν παραπλέοντας ἐφ' ἁρπαγῇ καὶ μέγιστον κέρδος ἡγουμένους καὶ τῶν φαυλοτάτων τινὰς ἐξανδραποδίζειν , ἀθρόον οὕτω καὶ πέρα προσδοκίας εὐτυχηκέναι , ὥστε τὸν μυρίων μὲν ἀνθρώπων ἄρχοντα καὶ δύναμιν μεγάλην περιβεβλημένον , μεγάλοις δὲ στρατοπέδοις δυνάμενον ἀντικαθίστασθαι , συλλαβεῖν ἀπονητὶ , Ὀρχάνην δὲ τὸν πατέρα τῇ πρὸς τὸν παῖδα συμπαθείᾳ πολλὰ δεηθῆναι βασιλέως , ὥστε τὸν υἱὸν ἀπαλλάττειν τῆς αἰχμαλωσίας , καὶ μεγάλας τῆς εὐεργεσίας ταύτης ὑποσχέσθαι ἀμοιβὰς , ἑτέρως γὰρ ἑώρα οὐκ ἐνὸν τὸν υἱὸν ἀπαλλάττειν τῶν δεσμῶν , βασιλέα δὲ συνιδόντα καὶ αὐτὸν , ὡς τοῦτον τὸν τρόπον μάλιστα δυνήσεται Ὀρχάνην πείθειν αὐτῷ προσέχειν καὶ τοῦ σοὶ κατ' ἐκείνου συμμαχεῖν ἀναγκάζειν ἀποσχέσθαι , καὶ ταύτης τῆς ἐλπίδος ἕνεκα τριήρεις ἐφοπλίσαντα προσέχειν ἀεὶ θαλάσσῃ καὶ πειρᾶσθαι τὸν Ὀρχάνη παῖδα ἀνασώζειν , ὑπὸ δὲ τὸν αὐτὸν χρόνον καὶ σὲ ὑπὸ Τριβαλῶν προσκεκλημένον , μόνους ἔχοντα βαρβάρους , ἐξεστρατευκέναι πρὸς Μακεδονίαν , οὕτως ὑπ' ἀνάγκης περισχεθέντα , ὥστε τὴν οὖσαν ἐκ Ρωμαίων στρατιὰν ἀπολιπεῖν , Τριβαλοὺς δὲ τοὺς πρότερον οὐδ' ἀντιβλέπειν πρὸς τοὺς Πέρσας πώποτε τετολμηκότας ὀλίγους παρὰ δόξαν πρὸς πολλαπλασίους ἀντικαταστῆναι , τοὺς Πέρσας δὲ , καίτοι κρείττους τῶν πολεμίων γενομένους , αὐτοὺς ὑφ' ἑαυτῶν διαφθαρῆναι τραπομένους πρὸς φυγὴν , σὲ δὲ ὑπολειφθέντα μόνον , ἁλῶναί τε ὑπὸ τῶν πολεμίων καὶ δεσμώτην ἀπαχθῆναι πρὸς βασιλέα τὸν γαμβρὸν , ἐπιστρατεύσαντα αὐτίκα ταῖς πόλεσι ταῖς ὑπὸ σὲ καὶ σὺν ῥᾳστώνῃ πάσῃ χειρωσάμενον καὶ γυναῖκα καὶ παῖδας τοὺς σοὺς ὑφ' ἑαυτὸν πεποιημένον , καὶ πάντα ὥσπερ ἐκ συνθήματος συνδραμεῖν , οὐδένα οἴομαι τῶν πάντων , εἰ μὴ φρενῶν ἀπεστέρηται παντάπασι καὶ λογισμῶν ὀρθῶν , μὴ κατὰ θείαν πρόνοιαν οἰήσεσθαι συμβεβηκέναι . ἃ καὶ σὲ πεπεισμένον , οὐχ ἑτέρως ἐσχηκέναι δέον τοῖς ἐψηφισμένοις στέργειν τῷ θεῷ καὶ μὴ μετὰ τὴν φιλάνθρωπον παιδείαν ταύτην , πεπαίδευκε γάρ σε φιλανθρώπως τῷ θανάτῳ μὴ παραδοὺς , ἀναίνεσθαι τὴν ἀνάκλησιν , εἰ μὴ καὶ τῆς βασιλικῆς ἔξεστιν εὐδοξίας ἀπολαύειν , ὥσπερ πρότερον . καίτοι καὶ τὸ πρὸς πᾶσαν ἑτέραν δόξαν τὴν παρὰ τόνδε τὸν βίον ἐπίκηρον οὖσαν καὶ διαῤῥέου σαν ἐπτοῆσθαι , οὐκ ἀνδρῶν ἐχόντων νοῦν καὶ προσεχόντων ἀληθέσι λογισμοῖς . ἡ δὲ ἐκ τῆς βασιλείας ταύτης καὶ κίνδυνον οὐ τὸν τυχόντα τῷ μὴ καλῶς τοῖς πράγμασι χρωμένῳ καὶ προσηκόντως ἂν ἐνέγκοι . οὐ γὰρ ὥσπερ ἐν τοῖς ἄλλοις , ἂν ῥᾳθύμως , οὕτω δὴ καὶ βασιλεῦσιν ἐφ' ἑαυτοὺς ἡ βλάβη περιγίνεται , βιοτεύωσιν · ἀλλὰ τά τε ἀγαθὰ ὁμοίως κοινὰ τοῖς ὑπηκόοις καὶ τὰ φαῦλα , καὶ δέον ἀγαθοῦ παντὸς ἀρχέτυπον τὴν βασιλέως καθεστάναι ψυχήν · εἰ δὲ μὴ , οὐ τῆς σφετέρας μόνον ῥᾳθυμίας ὀφλήσει δίκας , ἀλλὰ καὶ τῆς τῶν πολλῶν . ἃ τίς ἂν νοῦν ἔχων ἐννοήσας , οὐκ ἂν ἕλοιτο μᾶλλον ἀφανείᾳ πολλῇ συζῇν , τῆς ζημίας οὐκ εἴς τι τῶν φαυλοτέρων , ἀλλ' εἰς αὐτὴν τὴν ψυχὴν διαβαινούσης , ᾗ τά τε ἀγαθὰ ὁμοίως καὶ τὰ φαῦλα ἀθάνατα συνέσται ; ἐπὶ τούτοις δὲ καὶ κατὰ τὸν τῇδε βίον πολλῶν ἀγώνων καὶ πόνων καὶ κινδύνων τῷ βασιλεύοντι δεήσει , εἰ μέλλοι μὴ παρέργως , ἀλλὰ κατὰ τὸν λόγον χρῆσθαι τῇ ἀρχῇ . προκινδυνεύειν γὰρ τῶν ὑπηκόων δίκαιον ἀεὶ καὶ μὴ ἐν τῷ ἰδίῳ ἀσφαλεῖ προΐεσθαι τὴν ἐκείνων σωτηρίαν · καὶ πάντα πόνον ὑπομένειν καὶ πρὸς τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν καὶ πρὸς τῶν πολεμίων τὴν ἀντίστασιν , τῶν τε ἔξωθεν ἐπιόντων καὶ τῶν ἔνδοθεν ὁμοίως ἐπιβουλευόντων . ἂν δέ τις ἔροιτο , ὅτου χάριν πολλὴν τῷ πράγματι δυσχέρειαν συνειδὼς καὶ τοσούτων πόνων καὶ ἀγώνων τὴν βασιλέως δεομένην ψυχὴν , αὐτὸς , ἐνὸν ἐν ἰδιώτου μοίρᾳ πάντων ἀπηλλάχθαι , τοσαῦτα ὑπὲρ τοῦ τυχεῖν εἱλόμην ὑπομένειν καὶ κινδύνοις φοβεροῖς καὶ περιστάσεσι ποικίλαις προηκάμην ἐμαυτὸν , ἐκεῖνο ἂν ἀποκριναίμην φιλαληθῶς , ὅτι μὴ βασιλικῆς ἀρχῆς ἐρῶν , μηδὲ πρὸς τὴν ἐκ ταύτης δόξαν κεχηνὼς , ἑκὼν εἶναι καθῆκα ἐμαυτὸν εἰς τοὺς ἀγῶνας , ἀλλ' ὑπὸ τῶν ὁμοφύλων ἐπιβουλευθεὶς , πολλὰς συκοφαντίας καὶ διαβολὰς συσκευασάντων , καὶ εἰς αὐτὸν τὸν κολοφῶνα τῶν κακῶν συνελαθεὶς , οὐδεμία γὰρ ἐλπὶς ὑπελείπετο πονηροτέρα , καὶ συνιδὼν , ὡς οὐχ ἀγαπήσουσιν , ἂν αὐτοῖς παραχωρήσω τῶν πραγμάτων τῆς ἀρχῆς , ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ δοκεῖν δικαίως πεπολεμηκέναι ὠμῶς ἀποκτενοῦσιν , ὡς τὰ ἔσχατα ἠδικηκότα , καὶ παῖδας διαφθεροῦσι καὶ οἰκείους καὶ τοὺς ἄλλους , ὅσοι πρότερον ἔτεσι πολλοῖς εὔνως ἔχειν ἐδόκουν πρὸς ἐμὲ , ὄντες οὐκ ὀλίγοι τινὲς , οὐδὲ εὐκαταφρόνητοι , ἀλλ' οἱ πλείους καὶ περιφανέστεροι Ρωμαίων , ὑπὲρ τῆς σφετέρας τε καὶ τῶν συνόντων σωτηρίας εἱλόμην τὴν βασιλέως προσηγορίαν , καίτοι πρὸ πολλοῦ τοῦ χρόνου τῶν πραγμάτων ἄρχων καθεστὼς , οὐ δόξης ἕνεκα τῆς ἐκ τῆς βασιλείας ἐσομένης · οὐδὲ τοῦ τοῖς παισὶν ὥσπερ τινὰ πατρῷον κλῆρον καταλείπειν τὴν ἀρχήν . καὶ τούτου δείγματα παρεσχόμην ἐναργέστατα διὰ παντὸς τοῦ χρόνου οὐ μόνον πρὶν ἁπάσης ἐγκρατὴς γενέσθαι τῆς ἡγεμονίας , δεομένων γὰρ ἁπάντων τῶν συνόντων καὶ σὲ αἱρεῖσθαι βασιλέα , οὐκ ἠθέλησα , ἀλλὰ καὶ μετὰ τὸ πᾶσαν ποιήσασθαι ὑπ' ἐμαυτόν · δεηθέντων γὰρ πολλῶν , καὶ μάλιστα τῶν ἐπιφανεστάτων , τὰ ἴσα αὖθις περὶ σοῦ , τοσοῦτον τοῦ πεισθήσεσθαί ποτε ἀπέσχον , οἷς αὐτοὶ ἠξίουν , ὥσθ' ἅμα τῷ πᾶσαν ἔχειν καὶ τῆς μοχθηρίας τῶν συκοφαντῶν ἐναργεστάτας παρασχέσθαι ἀποδείξεις , πᾶσαν ἐπενόουν μηχανὴν καὶ πάντα ἔπραττον , ὥστε τῶν ἐκ τῆς ἀρχῆς θορύβων ἀπαλλάξας , ἀπραγμοσύνῃ τὸν ἐπίλοιπον συνεῖναι βίον καὶ πρὸς τὴν ἄλυτον ἐκείνην καὶ μὴ διαῤῥέουσαν ζωὴν πᾶσαν μεταθέσθαι καὶ φροντίδα καὶ σπουδήν . οὐ μὴν ἀλλ' εἰ καὶ μάλιστά τις φαίη τῆς δόξης ἕνεκα καὶ τῆς τρυφῆς καὶ τῶν ἄλλων τῶν δοκούντων ἐκ τῆς βασιλείας ἀγαθῶν τοὺς πόνους ἐμὲ καὶ τοὺς κινδύνους τοὺς τοσούτους ὑποστῆναι , μάλιστ' ἂν ἔγωγε φαίην ἀξιόχρεως καὶ διὰ τοῦτο τοῖς ἄλλοις εἶναι παιδευτής . σαφέστατα γὰρ ἐκ τῶν πραγμάτων συνιδὼν , ὡς τὸ τηλικαύτην ἀρχὴν διέπειν καλῶς καὶ προσηκόντως καὶ κατὰ μίμησιν τοῦ πάντων βασιλεύοντος θεοῦ , οὐκ ἂν εἴη παντὸς τοῦ βουλομένου , ἀλλ' ὅσοι πνεύματι θεοῦ ἀγόμενοι , πάντα πράττουσιν , ὅπως ἂν τῷ ἄγοντι δοκοίη · οἷος ἦν Δαυὶδ καὶ Κωνσταντῖνος ὁ μέγας ἐν βασιλεῦσι καὶ ὅσοι κατ' ἐκείνους τὴν ἀρετὴν , ἀσφαλέστατ' ἂν συμβουλεύσαιμι τοῖς μὴ τοιούτοις καὶ τῆς πρώτης πείρας ἀποσχέσθαι , μέλλουσιν οὐκ ἐλάττω βλάπτεσθαι ἐκ τῆς ἀρχῆς , ἢ ὅσα νομίζουσιν ὠφελεῖσθαι , σφᾶς αὐτοὺς ἐξαπατῶντες , τὴν τρυφὴν καὶ τὴν βλακείαν καὶ τὴν ἄλλην πρὸς τὸν βίον ῥᾳθυμίαν νομίζοντες τῶν ἀγαθῶν . ταῦτα μὲν οὖν ἄν τις φαίη καὶ τὰ πλείω τούτων παραπλήσια , πειρώμενος ἀποτρέπειν τοῦ μὴ σφόδρα κεχηνέναι πρὸς τὴν δόξαν ταύτην τὴν κάτω καὶ πατουμένην , ἣν καὶ χρόνος διαλύειν δύναιτ' ἂν καὶ μεταβολὴ πραγμάτων καὶ μοχθηρία πονηρῶν ἀνθρώπων καὶ μυρία ἕτερά τινα · ἂν μέντοι πρὸς τούτοις καὶ θεὸς ἄνωθεν ἐπιψηφίζηται καὶ κελεύῃ φανερῶς ἐξίστασθαι τῆς ἀρχῆς , οὐ πάντα πράξομεν τὰ θεῷ δοκοῦντα μετ' εὐγνωμοσύνης , ἀλλὰ φιλονεικήσομεν , ἢ διὰ βίου βασιλεύειν , ἢ εἰ μὴ παρείη μηδὲ ζῇν , μηδὲ τὸν ἥλιον ὁρᾷν τουτονὶ , ἀλλ' ὑπὸ ζόφον βιοῦν αἱρεῖσθαι ; καίτοι εἰ μὲν ἔκ τινων λογισμῶν ἀναμφιβόλων σαφέστατα ἐξῆν εἰδέναι , ὅτι τοὺς ἁπανταχοῦ βαρβάρους γῆς διαφθερεῖς καὶ τρόπαια λαμπρά τινα καὶ περιφανῆ στήσεις ἀπὸ πάντων πολεμίων καὶ τὴν ἀρχαίαν εὐδαιμονίαν τοῖς Ρωμαίων ἀνασώσεις πράγμασι καὶ κυρίους γῆς καὶ θαλάσσης ἀποδείξεις , ὥσπερ ἦσαν ἐν τοῖς ἄνω χρόνοις , ὅτε ἤκμαζεν αὐτῶν ἡ δύναμις , λόγον ἄν τινα ἐδόκει ἔχειν ἡ πρὸς τὴν παραίτησιν τῆς βασιλείας ἔνστασις . εἰ δὲ τὰ τοιαῦτα εὐτυχήματα ὀνειρώττειν , ἢ καὶ νήφοντα ἀναλογίζεσθαι διενήνοχεν οὐδέν , τί δεῖ τοσαῦτα ὑπὲρ τῶν ἐσομένων μηδέποτε φιλονεικεῖν ; ἐγὼ δὲ ἀπορῶ παντάπασιν ὁποίοις ἄν τισι χρησάμενος σώφροσι λογισμοῖς , μᾶλλον αἱρήσῃ διὰ βίου δεσμωτήριον οἰκεῖν , ἢ τὴν βασιλικὴν ἀξίαν ἀποθέσθαι . εἰ γὰρ μὴ νῦν ὑπείκειν ἐθελήσεις πρὸς τὴν βασιλέως τοῦ γαμβροῦ ἀξίωσιν , δυοῖν θάτερον ἀνάγκη , ἢ δεσμοῖς ἐναποθνήσκειν , ἢ πειρᾶσθαι τρόπῳ δή τινι τὸ δεσμωτήριον ἀποδράντα , τὴν ἀρχὴν ἀνακαλεῖσθαι . τούτων μὲν οὖν ἑκάτερον εἴ ποτε ἐξέσται , ἐν ἀδήλῳ κεῖται · ὅτι δὲ , εἰ κατασταίης αὖθις πρὸς τὸν πόλεμον , πολλῶν δεήσῃ πόνων καὶ κινδύνων καὶ πολλοῖς τῶν ὁμοφύλων αἵμασι τὴν ψυχὴν καταχρανεῖς καὶ μυρίων κακῶν καὶ ἀνδραποδισμῶν Ρωμαίοις αἴτιος ὀφθήσῃ , δῆλον μάλιστα αὐτόθεν καὶ οὐδὲ ὀλίγου λόγου πρὸς ἀπόδειξιν δεόμενον . τὸ γὰρ ἐκεῖνον συμπάντων ὄντα πραγμάτων κύριον πειρᾶσθαι παραλύειν τῆς ἀρχῆς οὐδαμῶς τις ἑτέρως ἂν ἐξεῖναι οἰηθείη , ἢ διαστήσαντα τοὺς ὑπηκόους καὶ πόλεμον ἐμφύλιον κεκινηκότα , ἢ δύναμίν ποθεν ἐπαγαγόντα ἢ Ἑλλήνων ἢ βαρβάρων , οἳ τὰς πόλεις ἐκπολιορκήσουσιν ἀνθισταμένας καὶ τοὺς μὲν ἀποκτενοῦσι τῶν ἁλισκομένων , τοὺς δὲ καταδουλώσονται καὶ ἀναγκάσουσι πρὸς βίαν σοι προσέχειν · ὧν ἑκάτερον οὐδενὸς τῶν ἀτοπωτάτων ἀποδεῖ πρὸς ἀδοξίας λόγον . ὁπότε οὖν τὸ μὲν εὐδοκιμεῖν , εἴ ποτε καὶ κατὰ γνώμην τὰ πραττόμενα ἀποβαίη , πολλὴν τὴν ἀδηλίαν ἔχει , ἡ ἀδοξία δὲ ἐξαρχῆς καὶ τῶν χειρίστων ἀναφαίνεται ἡ ἐπιχείρησις , οὐ τὰ πρὸς εὐδοξίαν μᾶλλον ἄγοντα καὶ βέβαια τῶν ἀδήλων ἀνθαιρήσῃ ; οὐ μὴν ἀλλ' εἰ καὶ βασιλεὺς αὐτὸς πολλῇ χρησάμενος ἐπιεικείᾳ καὶ μεγαλοψυχίᾳ , τὴν μὲν τιμήν σοι συγχωρήσει τὴν βασιλικὴν , ὅσην ἐν ἐνδύμασι καὶ λόγοις , οὐκέτι δὲ προσήσεται κοινωνὸν καὶ τῆς ἀρχῆς , οὐδέ τινας παρέξεται τῶν ὑπηκόων πόλεων , ἐφ' αἷς βασιλεύσεις καὶ αὐτὸς , οὐδεὶς γὰρ ἂν βιάσαιτο πρὸς ταῦτα , εἰ μὴ βούλοιτο ἑκὼν , οὐδὲν ἄλλο λείπεται , ἢ γῆν ζητεῖν ἑτέραν καὶ πόλεις , ὧν προστήσῃ · οὗ καὶ μόνον ἐννοῆσαι πᾶς τις ἂν ἀπόσχοιτο , εἰ σωφρονοίη · ἢ μένοντα ἐνταῦθα , ὄνομα κεκτῆσθαι μόνον ἔρημον πραγμάτων , καὶ τὴν δοκοῦσαν τιμὴν ἀδοξίας ἔχειν ἀφορμήν . οὐ γὰρ ὥσπερ ἡ ἀπὸ τῶν ἔργων εὐδοξία εὖ τε φερομένοις καὶ δυσπραγοῦσι τοῖς ἀνθρώποις περισώζεται , ψυχῆς γάρ ἐστιν ἀρεταῖς κεκοσμημένης , οὕτω δὴ καὶ ἡ ἀπὸ συνθήματος γινομένη τῶν ἀνθρώπων βέβαιον ἔχει τι , μὴ καὶ τῶν πραγμάτων συναιρομένων , ἀλλ' ὥσπερ συνέστη τὴν ἀρχὴν , οὕτω δὴ καὶ διαλύεται ἀπὸ συνθήματος · περὶ ἣν οὐ μάλιστα σπουδάζειν χρὴ , οὐδ' ἂν τὸ διάδημά τις ἔχῃ , ἢ οὐδὲν διοίσει λίθων , ὧν τοὺς μὲν ἐν τοῖς τιμιωτάτοις ἄγουσιν οἱ ἄνθρωποι , τοὺς δὲ ἐν τοῖς ἀτιμοτάτοις , οὕτω δόξαν · αὐτοὶ δὲ κατὰ τὴν φύσιν οὐδὲν μᾶλλον ἕτερός ἐστιν ἑτέρου τιμιώτερος , ἀνδρία δὲ καὶ φρόνησις καὶ σωφροσύνη καὶ δικαιοσύνη οὐ τῶν ἀλόγων μόνων τοὺς ἀνθρώπους ὑπερέχειν ἀποφαίνουσιν , ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς ἀλλήλων , καὶ τοσοῦτον τούτων ἑκατέρων ἀποδείκνυται τὸ μέσον , ὡς τοὺς μὲν θαυμάζεσθαι , εἰ τύχοι καὶ παρ' αὐτῶν τῶν πολεμιωτάτων , τοὺς ἑτέρους δὲ ὁμοίως παρὰ πάντων ἀτιμάζεσθαι καὶ καταφρονεῖσθαι καὶ ὀλίγα ἢ οὐδὲν νομίζεσθαι ἀλόγων διαφέρειν . περὶ ἣν οἴομαι δίκαιον καὶ σὲ καὶ πάντα ὁντινοῦν ἡττᾶσθαι . τὸ γὰρ μὴ ἡττᾶσθαι τοῦ ἡττᾶσθαι αἴσχιον ὂν , οὐ μᾶλλον νικᾷν , ἢ ἐν ἅπασιν ἡττᾶσθαι πείθει τοῖς αἰσχροῖς . εἰ δέ τις καὶ τὴν μείζω καὶ θαυμασιωτέραν τιμὴν ἐπιζητοίη καὶ τὴν μάλιστα προσήκουσαν ἀνθρώπῳ , ἣ καὶ τοῦ παρόντος βίου λυομένου παραμένει καὶ πολλήν τινα καὶ θαυμαστὴν ὠφέλειαν παρέχεται τοῖς ἔχουσι , ἐκείνην εἶναι ἴστω , ἣν θεὸς παρέξεται τοῖς ἀγαπήσασιν αὐτὸν καὶ διὰ βίου πᾶσαν πρὸς ἐκεῖνον ἐπιδεδειγμένοις ἐπιείκειαν καὶ τήρησιν τῶν προσταγμάτων . ὅτε τοίνυν τῶν μὲν πάνυ βελτιόνων ἔξεστί σοι τιμῶν μετέχειν , καὶ οὐδεὶς ἂν ἀποστερήσειεν ἐθέλοντα οὔτε βασιλεὺς , οὔτε ἰδιώτης , τῆς δ' ἀτιμοτέρας ταύτης καὶ οὐ πολλοῦ τινος ἀξίας λόγου παρ' εὐφρονοῦσιν αὐτὰ τὰ πράγματα καταναγκάζουσι καταφρονεῖν , θεῷ τε πειστέον , πρῶτον οὕτω τὰ ἡμέτερα ἐψηφισμένῳ , καὶ ἐμοὶ τῷ συμβουλεύοντι . οἴομαι δὲ οὐδένα ἕτερον μήτε οἰκειότερον , μήτε λυσιτελέστερον παραινέσαι , μήτε σὲ μᾶλλον ἑτέρῳ ἢ ἐμοὶ πεισθῆναι ὄντα δίκαιον . » τοσαῦτα μὲν Καντακουζηνὸς ὁ βασιλεὺς διειλέχθη πρὸς τὸν υἱὸν , πείθων μὴ πάνυ τῆς βασιλικῆς τιμῆς ἀντιποιεῖσθαι , ἀλλ' ἀποστάντα ταύτης ἑκοντὶ , τοῦ δεσμωτηρίου ἀπαλλάττεσθαι καὶ τῶν παρόντων δυσχερῶν .
Lemmas: μῆον . Καντακουζηνός δέ ὁ βασιλεύς γίγνομαι ἐν Ἐπιβάτης , ἐπεί πυνθάνομαι τοιοῦτος περί ὁ υἱός , πείθω ἐπιχειρέω , ὡς οὖον προσήκω αἱρέω . πρῶτος μέν γάρ εἰμί μηδείς ὁ πᾶς , φάσκω , ὅς μή ὁ θεός πρόνοια διοικέω , μάλιστα δέ εἰμί ὁ κατά αὐτός ἕκαστος σκοπέω , πᾶς εὑρίσκω ὁ ὁ θεός σοφός πρόνοια ἐργάζομαι εὐθύς ἐξαρχῆς σκοπός . ὁ γάρ ὁ ἐκ Φώκαια πειρατής Βιθυνία παραπλέω ἐπί ἁρπαγή καί μέγας κέρδος ἡγέομαι καί ὁ φαῦλος τις ἐξανδραποδίζω , ἀθρόος οὗτος καί πέρα προσδοκία εὐτυχέω , ὥστε ὁ μυρίος μέν ἄνθρωπος ἄρχω καί δύναμις μέγας περιβάλλω , μέγας δέ στρατόπεδον δύναμαι ἀντικαθίστημι , συλλαμβάνω ἀπονητί , ὁρκάνη δέ ὁ πατήρ ὁ πρός ὁ παῖς συμπάθεια πολύς δήω βασιλεύς , ὥστε ὁ υἱός ἀπαλλάσσω ὁ αἰχμαλωσία , καί μέγας ὁ εὐεργεσία οὗτος ὑπισχνέομαι ἀμοιβή , ἑτέρως γάρ ὁράω οὐ ἐν-εἰμί ὁ υἱός ἀπαλλάσσω ὁ δεσμός , βασιλεύς δέ συνοράω καί αὐτός , ὡς οὗτος ὁ τρόπος μάλιστα δύναμαι ὁρκάνη πείθω αὐτός προσέχω καί ὁ σύ κατά ἐκεῖνος συμμαχέω ἀναγκάζω ἀπέχω , καί οὗτος ὁ ἐλπίς ἕνεκα τριήρης ἐφοπλίζω προσέχω ἀεί θάλασσα καί πειράω ὁ Ὀρχάνη παῖς ἀνασῴζω , ὑπό δέ ὁ αὐτός χρόνος καί σύ ὑπό Τριβαλός προσκαλέω , μόνος ἔχω βάρβαρος , ἐκστρατεύω πρός Μακεδονία , οὕτως ὑπό ἀνάγκη περισχίσκε , ὥστε ὁ εἰμί ἐκ Ῥωμαῖος στρατία ἀπολείπω , Τριβαλός δέ ὁ πρότερος οὐδέ ἀντιβλέπω πρός ὁ Πέρσης πώποτε τολμάω ὀλίγος παρά δόξα πρός πολλαπλάσιος ἀντικαθίστημι , ὁ Πέρσης δέ , καίτοι ἀγαθός ὁ πολέμιος γίγνομαι , αὐτός ὑπό ἑαυτοῦ διαφθείρω τρέπω πρός φυγή , σύ δέ ὑπολείπω μόνος , ἁλίσκομαι τε ὑπό ὁ πολέμιος καί δεσμώτης ἀπάγω πρός βασιλεύς ὁ γαμβρός , ἐπιστρατεύω αὐτίκα ὁ πόλις ὁ ὑπό σύ καί σύν ῥᾳστώνη πᾶς χειρόομαι καί γυνή καί παῖς ὁ σός ὑπό ἑαυτοῦ ποιέω , καί πᾶς ὥσπερ ἐκ σύνθημα συντρέχω , οὐδείς οἴομαι ὁ πᾶς , εἰμί μή φρήν ἀποστερέω παντάπασι καί λογισμός ὀρθός , μή κατά θεῖος πρόνοια οἴομαι συμβαίνω . ὁ καί σύ πείθω , οὐ ἑτέρως ἔχω δήω ὁ ψηφίζω στέργω ὁ θεός καί μή μετά ὁ φιλάνθρωπον παιδεία οὗτος , παιδεύω γάρ σύ φιλάνθρωπος ὁ θάνατος μή παραδίδωμι , ἀναίνομαι ὁ ἀνάκλησις , εἰμί μή καί ὁ βασιλικός ἔξεστι εὐδοξία ἀπολαύω , ὥσπερ πρότερος . καίτοι καί ὁ πρός πᾶς ἕτερος δόξα ὁ παρά ὅδε ὁ βίος ἐπικηρος εἰμί καί διαρρέω σάω πτοέω , οὐ ἀνήρ ἔχω νόος καί προσέχω ἀληθής λογισμός . ὁ δέ ἐκ ὁ βασίλεια οὗτος καί κίνδυνος οὖον ὁ τυγχάνω ὁ μή καλῶς ὁ πρᾶγμα χράω καί προσήκω εἄν φέρω . οὖον γάρ ὥσπερ ἐν ὁ ἄλλος , εἄν ῥᾴθυμος , οὗτος δή καί βασιλεύς ἐπί ἑαυτοῦ ὁ βλάβη περιγίγνομαι , βιοτεύω · ἀλλά ὁ τε ἀγαθός ὁμοίως κοινός ὁ ὑπήκοος καί ὁ φαῦλος , καί δήω ἀγαθός πᾶς ἀρχέτυπος ὁ βασιλεύς καθίστημι Ψυχή · εἰμί δέ μή , οὖον ὁ σφέτερος μόνος ῥᾳθυμία ὄφλησις δίκη , ἀλλά καί ὁ ὁ πολύς . ὁ τίς εἄν νόος ἔχω ἐννοέω , οὐ εἄν αἱρέω μᾶλλον ἀφάνεια πολύς συζάω , ὁ ζημία οὐ εἰς τίς ὁ φαῦλος , ἀλλά εἰς αὐτός ὁ ψυχή διαβαίνω , ὅς ὁ τε ἀγαθός ὁμοίως καί ὁ φαῦλος ἀθάνατος σύνειμι ; ἐπί οὗτος δέ καί κατά ὁ ὅδε βίος πολύς ἀγών καί πόνος καί κίνδυνος ὁ βασιλεύω δήω , εἰμί μέλλω μή πάρεργον , ἀλλά κατά ὁ λόγος χράω ὁ ἀρχή . προκινδυνεύω γάρ ὁ ὑπήκοος Δίκαιος ἀεί καί μή ἐν ὁ ἴδιος ἀσφαλής προΐημι ὁ ἐκεῖνος σωτηρία · καί πᾶς πόνος ὑπομένω καί πρός ὁ διοίκησις ὁ κοινός καί πρός ὁ πολέμιος ὁ ἀντίστασις , ὁ τε ἔξωθεν ἔπειμι καί ὁ ἔνδοθεν ὁμοίως ἐπιβουλεύω . εἄν δέ τις ἔρομαι , ὅστις χάρις πολύς ὁ πρᾶγμα δυσχέρεια σύνοιδα καί τοσοῦτος πόνος καί ἀγών ὁ βασιλεύς δήω ψυχή , αὐτός , ἐν-εἰμί ἐν ἰδιώτης μοῖρα πᾶς ἀπαλλάσσω , τοσοῦτος ὑπέρ ὁ τυγχάνω αἱρέω ὑπομένω καί κίνδυνος φοβερός καί περίστασις ποικίλος προΐημι ἐμαυτοῦ , ἐκεῖνος εἄν ἀποκρίνω φιλαλήθης , ὅτι μή βασιλικός ἀρχή ἐράω , μηδέ πρός ὁ ἐκ οὗτος δόξα χάσκω , ἑκών εἰμί καθίημι ἐμαυτοῦ εἰς ὁ ἀγών , ἀλλά ὑπό ὁ ὁμόφυλος ἐπιβουλεύω , πολύς συκοφαντία καί διαβολή συσκευάζω , καί εἰς αὐτός ὁ κολοφών ὁ κακός συνελαύνω , οὐδείς γάρ Ἐλπὶς ὑπολείπω πονηρός , καί σύν-εἶδον , ὡς οὐ ἀγαπάω , εἄν αὐτός παραχωρέω ὁ πρᾶγμα ὁ ἀρχή , ἀλλά ὑπέρ ὁ δοκέω δικαίως πολεμέω ὠμός ἀποκτείνω , ὡς ὁ ἔσχατος ἀδικέω , καί παῖς διαφθείρω καί οἰκεῖος καί ὁ ἄλλος , ὅσος πρότερος ἔτος πολύς εὔνως ἔχω δοκέω πρός ἐγώ , εἰμί οὐ ὀλίγος τις , οὐδέ εὐκαταφρόνητος , ἀλλά ὁ πλείων καί περιφανής Ῥωμαῖος , ὑπέρ ὁ σφέτερος τε καί ὁ σύνειμι σωτηρία αἱρέω ὁ βασιλεύς προσηγορία , καίτοι πρό πολύς ὁ χρόνος ὁ πρᾶγμα ἄρχω καθίστημι , οὖον δόξα ἕνεκα ὁ ἐκ ὁ βασίλεια εἰμί · οὐδέ ὁ ὁ παῖς ὥσπερ τις πατρῷος κλῆρος καταλείπω ὁ ἀρχή . καί οὗτος δεῖγμα παρέχω ἐναργής διά πᾶς ὁ χρόνος οὖον μόνος πρίν ἅπας ἐγκρατής γίγνομαι ὁ ἡγεμονία , δήω γάρ ἅπας ὁ σύνειμι καί σύ αἱρέω βασιλεύς , οὐ ἐθέλω , ἀλλά καί μετά ὁ πᾶς ποιέω ὑπό ἐμαυτοῦ · δήω γάρ πολύς , καί μάλιστα ὁ ἐπιφανής , ὁ ἴσος αὖθις περί σύ , τοσοῦτος ὁ πείθω ποτός ἀπέχω , ὅς αὐτός ἀξιόω , ὥστε ἅμα ὁ πᾶς ἔχω καί ὁ μοχθηρία ὁ συκοφάντης ἐναργής παρέχω ἀποδείκνυμι , πᾶς ἐπινοέω μηχανή καί πᾶς πράσσω , ὥστε ὁ ἐκ ὁ ἀρχή θόρυβος ἀπαλλάσσω , ἀπραγμοσύνη ὁ ἐπίλοιπος συνίημι βίος καί πρός ὁ ἄλυτος ἐκεῖνος καί μή διαρρέω ζωή πᾶς μετατίθημι καί φροντίς καί σπουδή . οὖον μήv ἀλλά εἰμί καί μάλα τις φημί ὁ δόξα ἕνεκα καί ὁ τρυφή καί ὁ ἄλλος ὁ δοκέω ἐκ ὁ βασίλεια ἀγαθός ὁ πόνος ἐγώ καί ὁ κίνδυνος ὁ τοσοῦτος ὑφίστημι , μάλιστα εἄν ἔγωγε φημί ἀξιόχρεως καί διά οὗτος ὁ ἄλλος εἰμί παιδευτής . σαφής γάρ ἐκ ὁ πρᾶγμα σύν-εἶδον , ὡς ὁ τηλικόσδε ἀρχή διέπω καλῶς καί προσήκω καί κατά μίμησις ὁ πᾶς βασιλεύω θεός , οὐ εἄν εἰμί πᾶς ὁ βούλομαι , ἀλλά ὅσος πνεῦμα θεός ἄγω , πᾶς πράσσω , ὅπως εἄν ὁ ἄγω δοκέω · οἷος εἰμί Δαυίδ καί Κωνσταντῖνος ὁ μέγας ἐν βασιλεύς καί ὅσος κατά ἐκεῖνος ὁ ἀρετή , ἀσφαλής εἄν συμβουλεύω ὁ μή τοιοῦτος καί ὁ πρῶτος πείρω ἀπέχω , μέλλω οὐ μικρός βλάπτω ἐκ ὁ ἀρχή , ἢ ὅσος νομίζω ὠφελέω , σφεῖς αὐτός ἐξαπατάω , ὁ τρυφή καί ὁ βλακεία καί ὁ ἄλλος πρός ὁ βίος ῥᾳθυμία νομίζω ὁ ἀγαθός . οὗτος μέν οὖν ἄν τις φημί καί ὁ πλείων οὗτος παραπλήσιος , πειράω ἀποτρέπω ὁ μή σφόδρα χάσκω πρός ὁ δόξα οὗτος ὁ κάτω καί πατέω , ὅς καί χρόνος διαλύω δύο εἄν καί μεταβολή πρᾶγμα καί μοχθηρία πονηρός ἄνθρωπος καί μυρίος ἕτερος τις · εἄν μέντοι πρός οὗτος καί θεός ἄνωθεν ἐπιψηφίζω καί κελεύω φανερῶς ἐξίστημι ὁ ἀρχή , οὖον πᾶς πράσσω ὁ θεός δοκέω μετά εὐγνωμοσύνη , ἀλλά φιλονεικέω , ἢ διά βίος βασιλεύω , ἢ εἰμί μή πείρω μηδέ ζάω , μηδέ ὁ ἥλιος ὁράω οὗτος , ἀλλά ὑπό ζόφος βιόω αἱρέω ; καίτοι εἰμί μέν ἐκ τίνω λογισμός αναμφίβολος σαφής ἔξεστι οἶδα , ὅτι ὁ ἁπανταχοῦ βάρβαρος γῆ διαφθείρω καί τρόπαιον λαμπρός τις καί περιφανής ἵστημι ἀπό πᾶς πολέμιος καί ὁ ἀρχαῖος εὐδαιμονία ὁ Ῥωμαῖος ἀνασῴζω πρᾶγμα καί κύριος γῆ καί θάλασσα ἀποδείκνυμι , ὥσπερ εἰμί ἐν ὁ ἄνω χρόνος , ὅτε ἀκμάζω αὐτός ὁ δύναμις , λόγος ἄν τις δοκέω ἔχω ὁ πρός ὁ παραίτησις ὁ βασίλεια ἔνστασις . εἰμί δέ ὁ τοιοῦτος εὐτύχημα ὀνειρώσσω , ἢ καί νήφω ἀναλογίζομαι διαφέρω οὐδείς , τίς δεῖ τοσοῦτος ὑπέρ ὁ εἰμί μηδέποτε φιλονεικέω ; ἐγώ δέ ἀπορέω παντάπασι ὁποῖος ἄν τις χράω σώφρων λογισμός , μᾶλλον αἱρέω διά βίος δεσμωτήριον οἰκέω , ἢ ὁ βασιλικός ἄξιος ἀποτίθημι . εἰμί γάρ μή νῦν ὑπείκω ἐθέλω πρός ὁ βασιλεύς ὁ γαμβρός ἀξίωσις , δύο ἕτερος ἀνάγκη , ἢ δεσμός ἐναποθνῄσκω , ἢ πειράω τρόπος δή τις ὁ δεσμωτήριον ἀποδιδράσκω , ὁ ἀρχή ἀνακαλέω . οὗτος μέν οὖν ἑκάτερος εἰμί ποτός ἔξεστι , ἐν ἄδηλος κεῖμαι · ὅτι δέ , εἰμί καθίστημι αὖθις πρός ὁ πόλεμος , πολύς δήω πόνος καί κίνδυνος καί πολύς ὁ ὁμόφυλος αἷμα ὁ ψυχή καταχραίνω καί μυρίος κακός καί ανδραποδισμός Ῥωμαῖος αἴτιος ὁράω , δῆλος μάλιστα αὐτόθεν καί οὐδέ ὀλίγος λόγος πρός ἀπόδειξις δήω . ὁ γάρ ἐκεῖνος σύμπας εἰμί πρᾶγμα κύριος πειράω παραλύω ὁ ἀρχή οὐδαμῶς τις ἑτέρως εἄν ἔξεστι οἴομαι , ἢ διίστημι ὁ ὑπήκοος καί πόλεμος ἐμφύλιος κινέω , ἢ δύναμις πόθεν ἐπάγω ἢ Ἕλλην ἢ βάρβαρος , ἕ ὁ πόλις ἐκπολιορκέω ἀνθίστημι καί ὁ μέν ἀποκτείνω ὁ ἁλίσκομαι , ὁ δέ καταδουλόω καί ἀναγκάζω πρός βία σύ προσέχω · ὅς ἑκάτερος οὐδείς ὁ ἄτοπος ἀποδεῖ πρός ἀδοξία λόγος . ὁπότε οὖν ὁ μέν εὐδοκιμέω , εἰμί ποτός καί κατά γνώμη ὁ πράσσω ἀποβαίνω , πολύς ὁ ἀδηλία ἔχω , ὁ ἀδοξία δέ ἐξαρχῆς καί ὁ κακός ἀναφαίνω ὁ ἐπιχείρησις , οὖον ὁ πρός εὐδοξία μᾶλλον ἄγω καί βέβαιος ὁ ἄδηλος ἀνθαιρέω ; οὖον μήv ἀλλά εἰμί καί βασιλεύς αὐτός πολύς χράω ἐπιείκεια καί μεγαλοψυχία , ὁ μέν τιμή σύ συγχωρέω ὁ βασιλικός , ὅσος ἐν ἔνδυμα καί λόγος , οὐκέτι δέ προσίημι κοινωνός καί ὁ ἀρχή , οὐδέ τις παρέχω ὁ ὑπήκοος πόλις , ἐπί ὅς βασιλεύω καί αὐτός , οὐδείς γάρ εἄν βιάζομαι πρός οὗτος , εἰμί μή βούλομαι ἑκών , οὐδείς ἄλλος λείπω , ἢ γῆ ζητέω ἕτερος καί πόλις , ὅς προΐστημι · ὅς καί μόνος ἐννοέω πᾶς τις εἄν ἀπέχω , εἰμί σωφρονέω · ἢ Μένων ἐνταῦθα , ὄνομα κτάομαι μόνος ἐρῆμος πρᾶγμα , καί ὁ δοκέω τιμή ἀδοξία ἔχω ἀφορμή . οὖον γάρ ὥσπερ ὁ ἀπό ὁ ἔργον εὐδοξία εὕω τε φέρω καί δυσπραγέω ὁ ἄνθρωπος περισῴζω , Ψυχή γάρ εἰμί ἀρετή κοσμέω , οὗτος δή καί ὁ ἀπό σύνθημα γίγνομαι ὁ ἄνθρωπος βέβαιος ἔχω τίς , μή καί ὁ πρᾶγμα συναίρω , ἀλλά ὥσπερ συνίστημι ὁ ἀρχή , οὗτος δή καί διαλύω ἀπό σύνθημα · περί ὅς οὖον μάλιστα σπουδάζω χρή , οὐδέ εἄν ὁ διάδημα τις ἔχω , ἢ οὐδείς διαφέρω λίθος , ὅς ὁ μέν ἐν ὁ τίμιος ἄγω ὁ ἄνθρωπος , ὁ δέ ἐν ὁ ἄτιμος , οὗτος δόξα · αὐτός δέ κατά ὁ φύσις οὐδείς μᾶλλον ἕτερος εἰμί ἕτερος τίμιος , Ἀνδρία δέ καί φρόνησις καί σωφροσύνη καί δικαιοσύνη οὖον ὁ ἄλογος μόνος ὁ ἄνθρωπος ὑπερέχω ἀποφαίνω , ἀλλά καί αὐτός ἀλλήλων , καί τοσοῦτος οὗτος ἑκάτερος ἀποδείκνυμι ὁ μέσος , ὡς ὁ μέν θαυμάζω , εἰμί τυγχάνω καί παρά αὐτός ὁ πολέμιος , ὁ ἕτερος δέ ὁμοίως παρά πᾶς ἀτιμάζω καί καταφρονέω καί ὀλίγος ἢ οὐδείς νομίζω ἄλογος διαφέρω . περί ὅς οἴομαι Δίκαιος καί σύ καί πᾶς ὅστις ἡσσάομαι . ὁ γάρ μή ἡσσάομαι ὁ ἡσσάομαι αἰσχρός εἰμί , οὖον μᾶλλον νικάω , ἢ ἐν ἅπας ἡσσάομαι πείθω ὁ αἰσχρός . εἰμί δέ τις καί ὁ μείζων καί θαυμάσιος τιμή ἐπιζητέω καί ὁ μάλιστα προσήκω ἄνθρωπος , ὅς καί ὁ πάρειμι βίος λύω παραμένω καί πολύς τις καί θαυμαστός ὠφέλεια παρέχω ὁ ἔχω , ἐκεῖνος εἰμί οἶδα , ὅς θεός παρέχω ὁ ἀγαπάω αὐτός καί διά βίος πᾶς πρός ἐκεῖνος ἐπιδείκνυμι ἐπιείκεια καί τήρησις ὁ πρόσταγμα . ὅτε τοίνυν ὁ μέν πάνυ ἀγαθός ἔξειμι σύ τιμή μετέχω , καί οὐδείς εἄν ἀποστερέω ἐθέλω οὔτε βασιλεύς , οὔτε ἰδιώτης , ὁ δέ ἄτιμος οὗτος καί οὖον πολύς τις ἄξιος λόγος παρά εὐφρονέω αὐτός ὁ πρᾶγμα καταναγκάζω καταφρονέω , θεός τε πειστέον , πρῶτος οὗτος ὁ ἡμέτερος ψηφίζω , καί ἐγώ ὁ συμβουλεύω . οἴομαι δέ οὐδείς ἕτερος μήτε οἰκεῖος , μήτε λυσιτελής παραινέω , μήτε σύ μᾶλλον ἕτερος ἢ ἐγώ πείθω εἰμί Δίκαιος . » τοσοῦτος μέν Καντακουζηνός ὁ βασιλεύς διαιλέγω πρός ὁ υἱός , πείθω μή πάνυ ὁ βασιλικός τιμή ἀντιποιέω , ἀλλά ἀφίστημι οὗτος ἑκοντί , ὁ δεσμωτήριον ἀπαλλάσσω καί ὁ πάρειμι δυσχερής .