joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen1.61
νβʹ . Ἐπεὶ δὲ συνήθροιστο ἡ στρατιὰ , τὸν μὲν πρωτοστράτορα βασιλεὺς τῆς Θρᾴκης ἀπέδειξεν ἐπίτροπον πάσης , καταλιπὼν αὐτῷ καὶ μέρος τῆς στρατιᾶς , ὥστε δύνασθαι πρὸς τοὺς ἐκ Βυζαντίου ἀντέχειν · αὐτὸς δὲ ἅμα τῷ μεγάλῳ δομεστίκῳ τὴν ἐπίλοιπον παραλαβὼν , πρὸς Μακεδονίαν ἐχώρει , ὡς ἐκεῖ μαχούμενος τοῖς ἐκ τῆς ἑσπέρας τοῦ πρεσβυτέρου βασιλέως στρατηγοῖς . ἐπύθετο γὰρ , αὐτοὺς ἐκ τῶν ἑσπερίων πόλεων στρατιὰν οὐκ εὐκαταφρόνητον συνηθροικότας , ἅμα δὲ καὶ Τριβαλῶν οὐκ ὀλίγην συμμαχίαν ἐπαγομένους , χωρεῖν κατ' αὐτοῦ . βασιλίδα δὲ τὴν αὐτοῦ γαμετὴν ἐν Διδυμοτείχῳ καταλέλοιπεν ἅμα τῇ αὐτοῦ θείᾳ Θεοδώρᾳ τῇ Καντακουζηνῇ τῇ τοῦ μεγάλου δομεστίκου μητρί . γενόμενος δὲ ἐν Γρατζιάνου πόλει περὶ ἐκβολὰς τῆς Θρᾴκης κειμένῃ , Ξένην αὐτοῦ μητέρα τὴν βασιλίδα τὴν ἐκ Βυζαντίου ἐπάνοδον αὐτοῦ περιμένουσαν εὗρεν . αὕτη γὰρ ἔτι τῶν πρὸς ἀλλήλους τοῖς βασιλεῦσι σπονδῶν οὐσῶν , πρὸς βασιλέως ᾐτήσατο τοῦ κηδεστοῦ πρὸς Θεσσαλονίκην ἐν ᾧ φροντιστηρίῳ τὸ μοναχικὸν ἠμφιάσατο σχῆμα πάλιν ἐπανελθεῖν · καὶ ἐπετράπη . ὡς δὲ μεταξὺ τῆς ὁδοῦ ὁ πρὸς ἀλλήλους τῶν βασιλέων πόλεμος ἀνεῤῥιπίσθη , ἔμεινεν ἐν Γρατζιάνου , δείσασα τὴν ἀταξίαν τῶν ἑσπερίων . ὡς γὰρ ἠγγέλθη αὐτοῖς , ὅτι διελέλυντο αἱ σπονδαὶ , τοὺς τῷ νέῳ βασιλεῖ προσκειμένους εἷρξάν τε πάντας καὶ εἶχον ἐν φρουρᾷ . ἡμέρας δὲ ὀλίγας ἅμα τῇ μητρὶ διατρίψας αὐτοῦ , ἐπεὶ ἡ ἐκ τῆς ἑσπέρας στρατιὰ ἠγγέλθη περὶ Δράμαν καὶ τὴν Φιλίππου , πόλεις Μακεδονικὰς , ἐστρατοπεδευκέναι , θεῷ καὶ τῇ πανάγνῳ αὐτοῦ μητρὶ εὐξάμενος καὶ θυσίαν αἰνέσεως αὐτοῖς θύσας , τοὺς ἐπὶ ταῖς σπονδαῖς γεγενημένους τοῦ πρεσβυτέρου βασιλέως ὅρκους , οὓς αὐτὸς ᾤετο εὐορκεῖν , ἐκέλευσεν ἐπὶ τῆς σημαίας ἀναθέντας , εὐθὺ χωρεῖν τῶν πολεμίων . ἐστρατήγουν δὲ αὐτῶν ὅ,τε τοῦ πρεσβυτέρου βασιλέως ἀνεψιὸς Ἀσάνης Μιχαὴλ καὶ ὁ ὕπαρχος Μονομάχος καὶ ὁ πρωτοβεστιάριος Παλαιολόγος Ἀνδρόνικος , καὶ ἐπὶ τούτοις Δημήτριος ὁ δεσπότης ὁ τοῦ βασιλέως υἱός . τοῦ δὲ ἐκ τῶν Τριβαλῶν συμμαχικοῦ , δυοκαίδεκα ταγμάτων ὄντων , ὁ Χρέλης ἐστρατήγει , τῶν τε παρὰ Τριβαλοῖς εὐπατριδῶν καὶ ἀνδρίας καὶ ἐμπειρίας στρατηγικῆς τὰ πρῶτα φέρων παρ' αὐτοῖς . ἅμα δὲ τῷ ἅψασθαι τῆς ἐπ' ἐκείνους ὁδοῦ ὁ βασιλεὺς πρόσταγμα πέπομφε πρὸς αὐτοὺς , περιέχον τοιαῦτα · « θεῖέ μου δεσπότη καὶ ὑμεῖς θεῖοί μου καὶ οἱ λοιποὶ ἄρχοντες τῆς στρατιᾶς . ὁποίαν τινὰ εὐπείθειαν καὶ αἰδῶ καὶ φιλίαν πρὸς τὸν ἐμὸν πάππον καὶ βασιλέα ἐν παντὶ τῷ παρασχόντι ἐπεδεικνύμην , ὅπως τε οὐδεμίαν αὐτῷ παρέσχον ἀφορμὴν πολέμου , ἀλλὰ μᾶλλον πᾶσαν ἐπίνοιαν ἐκίνησα καὶ μηχανὴν , ὥστε μηδὲ τὴν ἀρχὴν κινηθῆναι τὸν πόλεμον τουτονὶ , θεός τε οἶδεν ὁ πάντα εἰδὼς καὶ αὐτὸς σύνοιδα ἐμαυτῷ . βασιλέα μὲν οὖν πεῖσαι ταῖς συνθήκαις ἐμμένειν οὐκ ἠδυνήθην , πολλὰ δεηθεὶς , ταῖς ἐπαγγελίαις πεποιθότα , ἃς αὐτῷ ἐπηγγείλασθε ὑμεῖς κατ' ἐμοῦ . πυθόμενος δὲ , καὶ ὑμᾶς τὰ κατὰ τὴν ἑσπέραν ὡς ἂν ὑμῖν ἄριστα εἶχεν οἰκονομησαμένους , νῦν ἥκειν ἄχρι Δράμας καὶ τῆς Φιλίππου , ὅπερ ἔστιν ὑπενόησα , ἐμὲ ζητοῦντας ἄχρι τούτου ἐλθεῖν . ἐπεὶ δὲ νεώτερος ὑμῶν ἐγὼ τὴν ἡλικίαν οὐ δέον ἐλογισάμην αἴτιος ὑμῖν πλειόνων γενέσθαι πόνων , ἐπὶ τῆς Θρᾴκης μένων , ἐπὶ τῆς σημαίας τῆς ἐμῆς τοὺς τοῦ βασιλέως ὅρκους ἀναθεὶς , οὓς ἐπὶ ταῖς συνθήκαις ὀμώμοκεν ἐμοὶ , τῆς πρὸς ὑμᾶς φερούσης ἡψάμην , ὡς ὅπου περ ἂν ἐντύχω μαχούμενος ὑμῖν · ὃ δὴ καὶ ὑμεῖς εἰδότες ἤδη , παρασκευάσασθε πρὸς μάχην . » τοιαῦτα μὲν ἐδήλου τὰ γράμματα · οἱ δ' ἐπεὶ ἔγνωσαν ἀδύνατοι εἶναι ἀντιπαρατάξασθαι πρὸς μάχην , ἐπύθοντο δὲ , μέχρι Ξανθείας βασιλέα ἐφθακέναι , οὐκ ἐδόκει λυσιτελεῖν ἐπὶ τῆς αὐτῆς μένειν στρατοπεδείας , ἀλλ' ἄραντες ἐκεῖθεν , ἦλθον εἰς Φερὰς , ἅμα μὲν καὶ διὰ τὸ τὴν πόλιν ὀχυρὰν εἶναι καρτερωτάτων τειχῶν περιβολαῖς καὶ ἀφθονίαν τῶν ἐπιτηδείων δυναμένην χορηγεῖν τῇ στρατιᾷ τοσαύτῃ οὔσῃ , ἅμα δὲ ἐλπίσαντες , καὶ βασιλέα , ἂν αὐτοὺς πύθηται ὥσπερ στρατοπέδῳ τῇ Φεραίων χρωμένους καὶ ἀφθονίαν ἔχοντας σίτου , ὥσπερ ἀποδειλιάσαντα τὸ ἐξ ὀχυροῦ αὐτοὺς ὁρμᾶσθαι στρατοπέδου , πρὸς Χριστούπολιν μενεῖν . βασιλεὺς δὲ ὡς ἐγένετο ἐν Χριστουπόλει , ἐπεὶ ἐπύθετο αὐτοὺς ἀφιγμένους εἰς Φερὰς , ᾔει καὶ αὐτὸς αὐτῶν κατόπιν καὶ ἐστρατοπέδευσεν ἐν πολιχνίῳ τινὶ Ζίχνα προσαγορευομένῳ , ἐγγὺς Φερῶν . οἱ δὲ Ζίχνιοι καὶ πρότερον μὲν ἀφεστηκότες ἤδη ταῖς γνώμαις πρὸς βασιλέα τὸν νέον , Ἀλεξίου Τζαμπλάκωνος τοῦ μεγάλου παπίου ἐνάγοντος πρὸς τοῦτο , ἐκ Χριστουπόλεως κρύφα πρὸς αὐτὸν διαλεγομένου , τότε δὲ οὐκ ἐν ἐλπίσιν , ἀλλ' ἐν βεβαίῳ ἤδη τὴν βοήθειαν ὁρῶντες , ἀπέστησαν ἀναφανδὸν , καὶ βασιλεῖ προσεχώρησαν τῷ νέῳ καὶ τὸ πόλισμα ἐνεχείρισαν . στρατοπεδεύσας δὲ ὁ βασιλεὺς ἐν Ζίχνα ἡμέρας δύο , ὡς ἂν ἔκ τε τῶν τῆς ὁδοιπορίας πόνων καὶ τῶν ὑετῶν καὶ τῶν χειμώνων ἡ στρατιὰ ἀνακτήσηται ἑαυτήν · ἦν γὰρ δὴ κατὰ μῆνα Ἰανουάριον ἡ τοῦ χειμῶνος ὥρα · τῇ τρίτῃ ἅμα ἕῳ ὁπλίζεσθαι τὴν στρατιὰν τῇ σάλπιγγι ἐκέλευσε σημῆναι . ἐπεὶ δὲ περιέθεντο τὰ ὅπλα , ταξάμενοι ὡς ἐς μάχην , ᾔεσαν εὐκόσμως ἅμα καὶ μετὰ σιγῆς . ὡς δὲ ἐγένοντο ἐγγὺς Φερῶν , διαβάντες ποτάμιόν τι λεγόμενον Λιβοβιστὸν , ἔστησαν παρατεταγμένοι ὡς τοῖς ἐναντίοις συμβαλοῦντες . καὶ διημερεύσαντες ἐκεῖ , ἐπεὶ οὐδεὶς αὐτοῖς ἀντεπεξῆλθεν , ἐστρατοπεδεύσαντό τε καὶ διενυκτέρευσαν ἐκεῖ . οἱ δὲ τῆς ἑσπερίου στρατιᾶς ἡγεμόνες ἐκκλησιάσαντες τῆς αὐτῆς νυκτὸς ἅμα Χρέλῃ , τῷ τῶν συμμάχων Τριβαλῶν στρατηγῷ , ἐβουλεύοντο , εἰ δέοι μάχεσθαι βασιλεῖ · καὶ ἔδοξεν ἀλυσιτελὲς καὶ Ρωμαίοις καὶ τοῖς συμμάχοις . ἡ γὰρ εὐταξία καὶ ἡ σιωπὴ καὶ ἡ καρτερία τῆς βασιλέως στρατιᾶς δέος αὐτοῖς οὐ μετρίως ἐνεποίει , ὡς οὐκ ἂν αὐτοῖς οὕτως ὁρμὴ παρέστη δαιμονία πλείοσί τε μάχεσθαι ἑαυτῶν καὶ παρὰ πόλει τῇ σφετέρᾳ στρατοπεδευομένοις , εἰ μὴ πρότερον οὕτω παρεσκεύασαν ἑαυτοὺς , ὡς ἢ νικήσοντες μαχόμενοι ἢ πεσούμενοι παρὰ τὴν μάχην . ἔδοξε δὲ αὐτοῖς λυσιτελεῖν , τειχήρη κατέχοντας τὴν στρατιὰν , φρουρεῖν τὴν πόλιν καὶ ὑπομένειν τὴν πολιορκίαν , ὡς τοῦ βασιλέως οὐ περιμενοῦντος ἐνταυθοῖ , ἀλλ' ἐπαναστρέψοντος ταχέως . ἅμα δὲ ἕῳ εἰς τὴν ὑστεραίαν ὁ βασιλεὺς τὴν στρατιὰν ὡπλισμένην παρατάξας ὡς ἐς μάχην , ἄχρι μεσεμβρίας ἔμεινε πρὸ τῶν τειχῶν , ἐλπίζων ἐς μάχην προκαλέσασθαι τοὺς ἔνδον . ὡς δὲ οὐδεὶς αὐτοῖς ἀντεπεξίοι , τὸν Λουκᾶν Γεώργιον πέπομφε πρὸς αὐτοὺς ὁ βασιλεὺς , ἐκ τῶν οἰκετῶν μὲν ὄντα τῶν αὐτοῦ , συνετὸν δὲ ἄλλως καὶ πρὸς πρεσβείας ἔχοντα ἐπιτηδείως . ὃν γενόμενον πρὸς ταῖς πύλαις οἱ μὲν δεῖν ἔφασαν δέχεσθαι εἰς τὴν πόλιν , οἱ δὲ ἀντέλεγον . ἐπεὶ δὲ καὶ ὁ τῶν Τριβαλῶν στρατηγὸς ὁ Χρέλης τῶν ἀξιούντων ἦν δέχεσθαι τὸν βασιλέως πρεσβευτὴν , εἰσεδέξαντο αὐτὸν , τοῦ μὴ δοκεῖν ἐξεπίτηδες τὸν σύμμαχον ἀνιᾷν . γενόμενος δὲ πρὸς αὐτοὺς ὁ Λουκᾶς , πάντας προσηγόρευεν ἐκ βασιλέως · ἔλεγέ τε πρὸς αὐτοὺς , ὡς « βασιλεὺς ὁ ἐμὸς δεσπότης πολλὴν ὑμῶν ἀναλγησίαν κατεγνωκὼς , ὅτι χειμῶνος ὥρᾳ ἐν ἡμέραις ἤδη δυσὶ πρὸς ταῖς πύλαις ἑστηκὼς ὑμῶν , καὶ πολλὴν , ὡς εἰκὸς ἐν ὥρᾳ τοιαύτῃ , ταλαιπορίαν ὑπὸ κρύους ὑπομένων , οὐδεμιᾶς ἠξίωται προνοίας παρ' ὑμῶν , ἔπεμψεν ἐμὲ τὴν μικρολογίαν ὑμῖν ὀνειδιοῦντα καὶ ἅμα ἀξιώσοντα , ἢ βασιλέα τὸν ἐμὸν δεσπότην ἐντὸς τειχῶν αὐτοὺς φιλοφροσύνης ἕνεκα καλεῖν , ἢ αὐτοὺς ἔξω πρὸς αὐτὸν ἐλθεῖν τῆς αὐτῆς ἕνεκα αἰτίας . ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἐμοὶ παίζοντι μᾶλλον , ἔφη , λέλεκται ῥᾳστώνης χάριν . βασιλεὺς δὲ ὑμῖν μηνύει , ὡς , ὁ ἐμὸς πάππος καὶ βασιλεὺς ὑπὸ τῶν ἐμὲ πρὸς αὐτὸν διαβαλλόντων ἐναχθεὶς , τὰς μὲν συνθήκας , ἃς πρὸς ἀλλήλους τῆς εἰρήνης ἕνεκα ἐθέμεθα , διαλύσας , τὸν πόλεμον τουτονὶ κεκίνηκε κατ' ἐμοῦ μηδὲν μήτε ἀδικήσαντος , μήτε παραβεβηκότος τὰς συνθήκας . καὶ πολλὰ πολλάκις ἐμοῦ δεηθέντος καὶ πάντα κάλων κινήσαντος ὥστε μὴ λυθῆναι τὴν εἰρήνην , οὐκ ἠνέσχετο αὐτὸς , ἐμοὶ δοκεῖν , ἀποβλέπων πρὸς ὑμᾶς καὶ ἐλπίζων , ῥᾳδίως ἂν ἐμὲ κατεργάσεσθαι ἐν τῷ πολέμῳ δι' ὑμῶν . ἐπεὶ δὲ , ὡς ὁρᾶτε , οὐχ ᾗ αὐτὸς προσεδόκα τὰ πράγματα ἀπέβη , ἀλλὰ καὶ ἣν εἶχε πρὸς ὑμᾶς ἤδη βεβαίως περιῄρηται ἐλπὶς , δέομαι ὑμῶν , τοῦ κοινοῦ παντὸς τῶν Ρωμαίων ἔλεον λαβόντας , οὕτω δεινῶς ὑπ' ἀλλήλων φθειρομένων διὰ τὸν πόλεμον ἡμῶν τὸν πρὸς ἀλλήλους , πέμψαι πρὸς βασιλέα τινὰ διδάξοντα περὶ τῶν ἐνταυθοῖ πραγμάτων τἀληθές . οἴομαι γὰρ , ἂν πύθηται τὰ ἐνταῦθα πράγματα οἷ κεχώρηκε , μᾶλλον ὑφήσειν τῆς πρὸς ἐμὲ ὀργῆς καὶ τὸν πόλεμον ἐθελήσειν καταθέσθαι , οὐκέθ' ὁμοίως ὥσπερ καὶ πρότερον τὰς πρὸς τὸν πόλεμον ἐλπίδας ἔχων . ἐγὼ δὲ πρῶτον μὲν ἄπρακτος καθεδοῦμαι , μηδὲν κινῶν ὅσον ἂν συμβῶμεν χρόνον , ἕως ἂν ὁ πεμφθεὶς πρὸς βασιλέα ἐπανήξῃ . κἂν μὲν αὖθις ὁ βασιλεὺς μὴ προσδέξηται τὴν εἰρήνην , ἅπτεσθαι τοῦ πολέμου · ἂν δὲ , θεοῦ συνευδοκοῦντος , τὸν πόλεμον ἐθελήσῃ καταθέσθαι , παρέξομαι ὑμῖν ἐγὼ πίστεις ἰσχυρὰς δι' ὅρκον τοῦ μηδενὶ μνησικακήσειν , εἴ τις καὶ τοῦ παρόντος ἔδοξεν αἰτιώτατος γενέσθαι πολέμου , ἀλλὰ πᾶσιν εὐμενῶς διατεθεὶς , ἀσφάλειαν καὶ ἀμνηστίαν παρέξειν τῶν κακῶν . » Τοιαῦτα μὲν πρὸς αὐτοὺς ὁ Λουκᾶς ἐκ βασιλέως εἶπε τοῦ νέου . οἱ δὲ μεταστήσαντες αὐτὸν ἐπὶ μικρὸν , ὥστε βουλεύσασθαι ἐφ' ἑαυτῶν , πάλιν μετακαλεσάμενοι , μὴ δύνασθαι μηδὲν εἶπον ὧν βασιλεὺς προκαλεῖται πρᾶξαι . τό,τε γὰρ ἐκεῖνον εἰς τὴν πόλιν δέξασθαι παντελῶς ἔξω καιροῦ · αὐτοί τε οὐκ ἐξελεύσονται μάχῃ διακριθῆναι πρὸς αὐτόν . εἰ γὰρ ἔμελλον , τῇ προτεραίᾳ ἂν ἅμα τῷ αὐτὸν ἐλθεῖν ἡ μάχη συνήφθη · ἂν δέ τις αὐτοῖς ἐπίῃ , ἀμυνοῦνται ἀναγκαίως ἀπὸ τῶν τειχῶν . τό γε μὴν εἰς Βυζάντιον πρὸς βασιλέα ἀποστεῖλαι τὸν ἀπαγγελοῦντα περὶ τῶν ἐνταυθοῖ πραγμάτων οὐ προσήκειν αὐτοῖς . ὑποχείριοι γὰρ ὄντες βασιλέως , νῦν τε ἃ προσετάχθησαν ποιεῖν καὶ εἰς τοὐπιὸν ἅττα ἂν τὰ πράγματα καὶ ὁ καιρὸς ὑφηγεῖται πράξειν · αὐτῷ δὲ ἐξεῖναι ἃ βούλοιτο καὶ νομίζοι λυσιτελοῦντα ἑαυτῷ ταῦτα καὶ ποιεῖν . τοιαῦτα μὲν οἱ τοῦ πρεσβυτέρου βασιλέως ἀπεκρίναντο στρατηγοί . ἐπεὶ δὲ ὁ Λουκᾶς ἐλθὼν ἀπήγγειλε ταῦτα τῷ νέῳ βασιλεῖ , συναγαγὼν τοὺς ἐν τέλει πάντας , ἐβουλεύετο ὅ,τι δέοι ποιεῖν αὐτούς . συνεβούλευε δὲ ὁ μέγας δομέστικος ἀναχωρεῖν , καὶ μὴ πονεῖν εἰκῆ καὶ μάτην , τῶν δεόντων πράττοντας οὐδέν . οὔτε γὰρ αὐτοὺς Φερὰς δυνατὸν παραστήσασθαι τειχομαχίᾳ · ἥ τε ἔνδον ἅμα στρατηγοῖς πολιορκουμένη στρατιὰ οὐδ' ἂν αὐτοὶ ἀρνηθεῖεν τὸ μὴ οὐκ ἐκ παρατάξεως τολμῆσαι ἄν ποτε εἰς χεῖρας αὐτοῖς ἰέναι . καίτοι γε εἴποι τις ἂν , ὡς οὐ χρὴ πιστεύειν τοῖς τῶν πολεμίων λόγοις ἀεὶ τἀναντία λεγόντων ὧν διανοοῦνται πράττειν · ἐγὼ δὲ ἐκ τῶν πραγμάτων αὐτῶν , ἀλλ' οὐκ ἐξ ὧν ἐκεῖνοι λέγουσι , στοχάζομαι πολιορκεῖσθαι μᾶλλον ἢ μάχεσθαι ἡμῖν αἱρουμένους . ὅτε τοίνυν οὔτε βίᾳ ἑλεῖν αὐτοὺς ἐγχωρεῖ τειχήρεις ὄντας , οὔτε μηχανῇ τινι καὶ στρατηγίᾳ τῶν τειχῶν ἀποστήσαντας ἀναγκάσαι μάχεσθαι ἡμῖν , οὐκ ἀναγκαῖον ἐνταῦθα τόν τε χρόνον παραναλίσκειν ἐν ᾧ τῶν δεόντων ἐξέσται τι πρᾶξαι , καὶ τὴν στρατιὰν ἀνονήτοις κατατείνειν πόνοις . ἀλλ' ἀπαγαγόντας ἐντεῦθεν , ὅπου τῶν ἐπιτηδείων τὴν ἀποκομιδὴν ἕξουσι ῥᾳδίαν στρατοπεδεῦσαι · εἶθ' ἑξῆς ἃ δοκεῖ λυσιτελεῖν ἐκ τῶν παρόντων πράττειν . τοιαῦτα τοῦ μεγάλου δομεστίκου βουλευσαμένου , ὅ,τε βασιλεὺς τὴν βουλὴν ἐπῄνει καὶ οἱ ἐν τέλει συνεπεψηφίζοντο πάντες . καὶ ἀναστρέψαντες ἐκεῖθεν , ἐστρατοπεδεύσαντο πάλιν ἐν Ζίχνα ἐν ἡμέραις δυσίν .
Lemmas: νβʹ . ἐπεί δέ συναθροίζω ὁ στρατία , ὁ μέν πρωτοστράτορας βασιλεύς ὁ Θρᾴκη ἀποδείκνυμι ἐπίτροπος πᾶς , καταλείπω αὐτός καί μέρος ὁ στρατιά , ὥστε δύναμαι πρός ὁ ἐκ Βυζάντιον ἀντέχω · αὐτός δέ ἅμα ὁ μέγας δομέστικος ὁ ἐπίλοιπος παραλαμβάνω , πρός Μακεδονία χωρέω , ὡς ἐκεῖ μάχομαι ὁ ἐκ ὁ ἑσπέρα ὁ πρέσβυς βασιλεύς στρατηγός . πυνθάνομαι γάρ , αὐτός ἐκ ὁ ἑσπέριος πόλις στρατία οὐ εὐκαταφρόνητος συναθροίζω , ἅμα δέ καί Τριβαλός οὐ ὀλίγος συμμαχία ἐπάγω , χωρέω κατά αὐτός . βασιλίς δέ ὁ αὐτός γαμετή ἐν διδυμοτειχεω καταλείπω ἅμα ὁ αὐτός θεῖος Θεοδώρα ὁ Καντακουζηνή ὁ ὁ μέγας δομέστικος μήτηρ . γίγνομαι δέ ἐν γρατζιανω πόλις περί ἐκβολή ὁ Θρᾴκη κεῖμαι , ξένος αὐτός μήτηρ ὁ βασιλίς ὁ ἐκ Βυζάντιον ἐπάνοδος αὐτός περιμένω εὑρίσκω . οὗτος γάρ ἔτι ὁ πρός ἀλλήλων ὁ βασιλεύς σπονδή εἰμί , πρός βασιλεύς αἰτέω ὁ κηδεστής πρός Θεσσαλονίκη ἐν ὅς φροντιστήριον ὁ μοναχικός ἀμφιάζω σχῆμα πάλιν ἐπανέρχομαι · καί ἐπιτρέπω . ὡς δέ μεταξύ ὁ ὁδός ὁ πρός ἀλλήλων ὁ βασιλεύς πόλεμος ἀναλέγω , μένω ἐν γρατζιανω , δείδω ὁ ἀταξία ὁ ἑσπέριος . ὡς γάρ ἀγγέλλω αὐτός , ὅτι διαλύω ὁ σπονδή , ὁ ὁ νέος βασιλεύς πρόσκειμαι εἴργω τε πᾶς καί ἔχω ἐν φρουρά . ἡμέρα δέ ὀλίγος ἅμα ὁ μήτηρ διατρίβω αὐτός , ἐπεί ὁ ἐκ ὁ ἑσπέρα στρατία ἀγγέλλω περί Δράμα καί ὁ Φίλιππος , πόλις Μακεδονικός , στρατοπεδεύω , θεός καί ὁ πάναγνος αὐτός μήτηρ εὔχομαι καί θυσία αἴνεσις αὐτός θύω , ὁ ἐπί ὁ σπονδή γίγνομαι ὁ πρέσβυς βασιλεύς Ὅρκος , ὅς αὐτός οἴομαι εὐορκέω , κελεύω ἐπί ὁ σημεῖον ἀνατίθημι , εὐθύς2 χωρέω ὁ πολέμιος . στρατηγέω δέ αὐτός ὁράω ὁ πρέσβυς βασιλεύς ἀνεψιός Ἀσάνης Μιχαήλ καί ὁ ὕπαρχος Μονομάχος καί ὁ πρωτοβεστιάριος Παλαιολόγος Ἀνδρόνικος , καί ἐπί οὗτος Δημήτριος ὁ δεσπότης ὁ ὁ βασιλεύς υἱός . ὁ δέ ἐκ ὁ Τριβαλός συμμαχικός , δώδεκα τάγμα εἰμί , ὁ Χρέλης στρατηγέω , ὁ τε παρά Τριβαλός εὐπατρίδης καί Ἀνδρίας καί ἐμπειρία στρατηγικός ὁ πρῶτος φέρω παρά αὐτός . ἅμα δέ ὁ ἅπτω ὁ ἐπί ἐκεῖνος ὁδός ὁ βασιλεύς πρόσταγμα πέμπω πρός αὐτός , περιέχω τοιοῦτος · « θεῖος ἐγώ δεσπότης καί σύ θεῖος ἐγώ καί ὁ λοιπός ἄρχω ὁ στρατιά . ὁποῖος τις εὐπείθεια καί αἰδώς καί φίλιος πρός ὁ ἐμός πάππος καί βασιλεύς ἐν πᾶς ὁ παρέχω ἐπιδείκνυμι , ὅπως τε οὐδείς αὐτός παρέχω ἀφορμή πόλεμος , ἀλλά μᾶλλον πᾶς ἐπίνοια κινέω καί μηχανή , ὥστε μηδέ ὁ ἀρχή κινέω ὁ πόλεμος οὗτος , θεός τε οἶδα ὁ πᾶς εἰδοί καί αὐτός σύνοιδα ἐμαυτοῦ . βασιλεύς μέν οὖν πείθω ὁ συνθήκη ἐμμένω οὐ δύναμαι , πολύς δέω , ὁ ἐπαγγελία πείθω , ὅς αὐτός ἐπαγγέλλω σύ κατά ἐγώ . πυνθάνομαι δέ , καί σύ ὁ κατά ὁ ἑσπέρα ὡς εἄν σύ ἀγαθός ἔχω οἰκονομέω , νῦν ἥκω ἄχρι Δράμα καί ὁ Φίλιππος , ὅσπερ εἰμί ὑπονοέω , ἐγώ ζητέω ἄχρι οὗτος ἔρχομαι . ἐπεί δέ νέος σύ ἐγώ ὁ ἡλικία οὖον δήω λογίζομαι αἴτιος σύ πλείων γίγνομαι πόνος , ἐπί ὁ Θρᾴκη Μένων , ἐπί ὁ σημεῖον ὁ ἐμός ὁ ὁ βασιλεύς Ὅρκος ἀνατίθημι , ὅς ἐπί ὁ συνθήκη ὄμνυμι ἐγώ , ὁ πρός σύ φέρω ἅπτω , ὡς ὅπου περ εἄν ἐντυγχάνω μάχομαι σύ · ὅς δή καί σύ οἶδα ἤδη , παρασκευάζω πρός μάχη . » τοιοῦτος μέν δηλόω ὁ γράμμα · ὁ δέ ἐπεί γιγνώσκω ἀδύνατος εἰμί ἀντιπαρατάσσομαι πρός μάχη , πυνθάνομαι δέ , μέχρι Ξανθείας βασιλεύς φθάνω , οὐ δοκέω λυσιτελέω ἐπί ὁ αὐτός μένω στρατοπεδεία , ἀλλά ἀείρω ἐκεῖθεν , ἔρχομαι εἰς Φεραί , ἅμα μέν καί διά ὁ ὁ πόλις ὀχυρός εἰμί καρτερός τεῖχος περιβολή καί ἀφθονία ὁ ἐπιτήδειος δύναμαι χορηγέω ὁ στρατιά τοσοῦτος εἰμί , ἅμα δέ ἐλπίζω , καί βασιλεύς , εἄν αὐτός πυνθάνομαι ὥσπερ στρατόπεδον ὁ Φεραῖος χράω καί ἀφθονία ἔχω σῖτος , ὥσπερ ἀποδειλιάω ὁ ἐκ ὀχυρός αὐτός ὁρμάω στρατόπεδον , πρός Χριστόπολις μένω . βασιλεύς δέ ὡς γίγνομαι ἐν χριστουπολις , ἐπεί πυνθάνομαι αὐτός ἀφικνέομαι εἰς Φεραί , ἔρχομαι καί αὐτός αὐτός κατόπιν καί στρατοπεδεύω ἐν πολίχνιον τις Ζίχνα προσαγορεύω , ἐγγύς Φεραί . ὁ δέ Ζίχνιοι καί πρότερος μέν ἀφίστημι ἤδη ὁ γνώμη πρός βασιλεύς ὁ νέος , Ἀλέξιος Τζαμπλάκων ὁ μέγας παπίας ἐνάγω πρός οὗτος , ἐκ χριστουπολις κρύφα πρός αὐτός διαλέγω , τότε δέ οὐ ἐν ἐλπίς , ἀλλά ἐν βέβαιος ἤδη ὁ βοήθεια ὁράω , ἀφίστημι ἀναφανδά , καί βασιλεύς προσχωρέω ὁ νέος καί ὁ πόλισμα ἐγχειρίζω . στρατοπεδεύω δέ ὁ βασιλεύς ἐν Ζίχνα ἡμέρα δύο , ὡς εἄν ἐκ τε ὁ ὁ ὁδοιπορία πόνος καί ὁ ὑετός καί ὁ χειμών ὁ στρατία ἀνακτάομαι ἑαυτοῦ · εἰμί γάρ δή κατά μείς Ἰανουάριος ὁ ὁ χειμών ὥρα · ὁ τρίτος ἅμα ἠώς ὁπλίζω ὁ στρατία ὁ σάλπιγξ κελεύω σημαίνω . ἐπεί δέ περιτίθημι ὁ ὅπλον , τάσσω ὡς εἰς μάχη , ἔρχομαι εὔκοσμος ἅμα καί μετά σιγή . ὡς δέ γίγνομαι ἐγγύς Φεραί , διαβαίνω ποτάμιος τίς λέγω λιβοβιστων , ἵστημι παρατάσσω ὡς ὁ ἐναντίος συμβάλλω . καί διημερεύω ἐκεῖ , ἐπεί οὐδείς αὐτός ανταπεξέρχομαι , στρατοπεδεύω τε καί διανυκτερεύω ἐκεῖ . ὁ δέ ὁ ἑσπέριος στρατιά ἡγεμών ἐκκλησιάζω ὁ αὐτός νύξ ἅμα Χρέλῃ , ὁ ὁ σύμμαχος Τριβαλός στρατηγός , βουλεύω , εἰμί δήω μάχομαι βασιλεύς · καί δοκέω ἀλυσιτελής καί Ῥωμαῖος καί ὁ σύμμαχος . ὁ γάρ εὐταξία καί ὁ σιωπή καί ὁ καρτερία ὁ βασιλεύς στρατιά δέος αὐτός οὖον μέτριος ἐμποιέω , ὡς οὐ εἄν αὐτός οὕτως ὁρμή παρίστημι δαιμόνιος πλείων τε μάχομαι ἑαυτοῦ καί παρά πόλις ὁ σφέτερος στρατοπεδεύω , εἰμί μή πρότερος οὗτος παρασκευάζω ἑαυτοῦ , ὡς ἢ νικάω μάχομαι ἢ πίπτω παρά ὁ μάχη . δοκέω δέ αὐτός λυσιτελέω , τειχήρης κατέχω ὁ στρατία , φρουρέω ὁ πόλις καί ὑπομένω ὁ πολιορκία , ὡς ὁ βασιλεύς οὖον περιμένω ἐνταυθοῖ , ἀλλά ἐπαναστρέφω ταχέως . ἅμα δέ ἠώς εἰς ὁ ὑστεραῖος ὁ βασιλεύς ὁ στρατία ὁπλίζω παρατάσσω ὡς εἰς μάχη , ἄχρι μεσέμβρια μένω πρό ὁ τεῖχος , ἐλπίζω εἰς μάχη προκαλέω ὁ ἔνδον . ὡς δέ οὐδείς αὐτός ἀντεπέξειμι , ὁ Λουκᾶς Γεώργιος πέμπω πρός αὐτός ὁ βασιλεύς , ἐκ ὁ οἰκέτης μέν εἰμί ὁ αὐτός , συνετός δέ ἄλλως καί πρός πρέσβυς ἔχω ἐπιτηδείως . ὅς γίγνομαι πρός ὁ πύλη ὁ μέν δήω φημί δέχομαι εἰς ὁ πόλις , ὁ δέ ἀντιλέγω . ἐπεί δέ καί ὁ ὁ Τριβαλός στρατηγός ὁ Χρέλης ὁ ἀξιόω εἰμί δέχομαι ὁ βασιλεύς πρεσβευτής , εἰσδέχομαι αὐτός , ὁ μή δοκέω ἐξεπίτηδες ὁ σύμμαχος ἀνιάω . γίγνομαι δέ πρός αὐτός ὁ Λουκᾶς , πᾶς προσαγορεύω ἐκ βασιλεύς · λέγω2 τε πρός αὐτός , ὡς « βασιλεύς ὁ ἐμός δεσπότης πολύς σύ ἀναλγησία καταγιγνώσκω , ὅτι χειμών ὥρα ἐν ἡμέρα ἤδη δύο πρός ὁ πύλη ἵστημι σύ , καί πολύς , ὡς εἰκός ἐν ὥρα τοιοῦτος , ταλαιπορία ὑπό κρύος ὑπομένω , οὐδείς ἀξιόω πρόνοια παρά σύ , πέμπω ἐγώ ὁ μικρολογία σύ ὀνειδίζω καί ἅμα ἀξιόω , ἢ βασιλεύς ὁ ἐμός δεσπότης ἐντός τεῖχος αὐτός φιλοφροσύνη ἕνεκα καλέω , ἢ αὐτός ἔξω πρός αὐτός ἔρχομαι ὁ αὐτός ἕνεκα αἴτιος . ἀλλά οὗτος μέν ἐγώ παίζω μᾶλλον , φημί , λέγω ῥᾳστώνη χάρις . βασιλεύς δέ σύ μηνύω , ὡς , ὁ ἐμός πάππος καί βασιλεύς ὑπό ὁ ἐγώ πρός αὐτός διαβάλλω ἐνάγω , ὁ μέν συνθήκη , ὅς πρός ἀλλήλων ὁ εἰρήνη ἕνεκα τίθημι , διαλύω , ὁ πόλεμος οὗτος κινέω κατά ἐγώ μηδείς μήτε ἀδικέω , μήτε παραβαίνω ὁ συνθήκη . καί πολύς πολλάκις ἐγώ δήω καί πᾶς καλός κινέω ὥστε μή λύω ὁ εἰρήνη , οὐ ἀνέχω αὐτός , ἐγώ δοκέω , ἀποβλέπω πρός σύ καί ἐλπίζω , ῥᾳδίως εἄν ἐγώ κατεργάζομαι ἐν ὁ πόλεμος διά σύ . ἐπεί δέ , ὡς ὁράω , οὐ ὅς αὐτός προσδοκάω ὁ πρᾶγμα ἀποβαίνω , ἀλλά καί ὅς ἔχω πρός σύ ἤδη βεβαίως περιλέγω Ἐλπὶς , δήω σύ , ὁ κοινός πᾶς ὁ Ῥωμαῖος ἔλεος λαμβάνω , οὗτος δεινῶς ὑπό ἀλλήλων φθείρω διά ὁ πόλεμος ἐγώ ὁ πρός ἀλλήλων , πέμπω πρός βασιλεύς τις διδάσκω περί ὁ ἐνταυθοῖ πρᾶγμα ἀληθής . οἴομαι γάρ , εἄν πυνθάνομαι ὁ ἐνταῦθα πρᾶγμα οἷ χωρέω , μᾶλλον ὑφάω ὁ πρός ἐγώ ὀργή καί ὁ πόλεμος ἐθέλω κατατίθημι , οὐκέτι ὁμοίως ὥσπερ καί πρότερος ὁ πρός ὁ πόλεμος ἐλπίς ἔχω . ἐγώ δέ πρῶτος μέν ἄπρακτος καθεδοῦμαι , μηδείς κινέω ὅσος εἄν συμβαίνω χρόνος , ἠώς εἄν ὁ πέμπω πρός βασιλεύς ἐπανήκω . κἀν μέν αὖθις ὁ βασιλεύς μή προσδέχομαι ὁ εἰρήνη , ἅπτω ὁ πόλεμος · εἄν δέ , θεός συνευδοκέω , ὁ πόλεμος ἐθέλω κατατίθημι , παρέχω σύ ἐγώ πίστις ἰσχυρός διά Ὅρκος ὁ μηδείς μνησικακέω , εἰμί τις καί ὁ πάρειμι δοκέω αἴτιος γίγνομαι πόλεμος , ἀλλά πᾶς εὐμενής διατίθημι , ἀσφάλεια καί ἀμνηστία παρέχω ὁ κακός . » τοιοῦτος μέν πρός αὐτός ὁ Λουκᾶς ἐκ βασιλεύς εἶπον ὁ νέος . ὁ δέ μεθίστημι αὐτός ἐπί μικρός , ὥστε βουλεύω ἐπί ἑαυτοῦ , πάλιν μετακαλέω , μή δύναμαι μηδείς εἶπον ὅς βασιλεύς προκαλέω πράσσω . ἔρχομαι γάρ ἐκεῖνος εἰς ὁ πόλις δέχομαι παντελῶς ἔξω καιρός · αὐτός τε οὐ ἐξέρχομαι μάχομαι διακρίνω πρός αὐτός . εἰμί γάρ μέλλω , ὁ προτεραῖος εἄν ἅμα ὁ αὐτός ἔρχομαι ὁ μάχη συνάπτω · εἄν δέ τις αὐτός ἔπειμι , ἀμύνω ἀναγκαῖος ἀπό ὁ τεῖχος . ὁ γε μήv εἰς Βυζάντιον πρός βασιλεύς ἀποστέλλω ὁ ἀπαγγέλλω περί ὁ ἐνταυθοῖ πρᾶγμα οὖον προσήκω αὐτός . ὑποχείριος γάρ εἰμί βασιλεύς , νῦν τε ὁ προστάσσω ποιέω καί εἰς ἔπειμι ὅστις εἄν ὁ πρᾶγμα καί ὁ καιρός ὑφηγέομαι πράσσω · αὐτός δέ ἔξεστι ὁ βούλομαι καί νομίζω λυσιτελέω ἑαυτοῦ οὗτος καί ποιέω . τοιοῦτος μέν ὁ ὁ πρέσβυς βασιλεύς ἀποκρίνω στρατηγός . ἐπεί δέ ὁ Λουκᾶς ἔρχομαι ἀπαγγέλλω οὗτος ὁ νέος βασιλεύς , συνάγω ὁ ἐν τέλος πᾶς , βουλεύω ὅστις δήω ποιέω αὐτός . συμβουλεύω δέ ὁ μέγας δομέστικος ἀναχωρέω , καί μή πονέω εἰκῇ καί μάτην , ὁ δήω πράσσω οὐδείς . οὔτε γάρ αὐτός Φεραί δυνατός παρίστημι τειχομαχία · ὅς τε ἔνδον ἅμα στρατηγός πολιορκέω στρατία οὐδέ εἄν αὐτός ἀρνέομαι ὁ μή οὐ ἐκ παράταξις τολμάω ἄν ποτός εἰς χείρ αὐτός εἶμι . καίτοι γε εἶπον τις εἄν , ὡς οὖον χρή πιστεύω ὁ ὁ πολέμιος λόγος ἀεί τἀναντία λέγω ὅς διανοέομαι πράσσω · ἐγώ δέ ἐκ ὁ πρᾶγμα αὐτός , ἀλλά οὐ ἐκ ὅς ἐκεῖνος λέγω , στοχάζομαι πολιορκέω μᾶλλον ἢ μάχομαι ἐγώ αἱρέω . ὅτε τοίνυν οὔτε βία αἱρέω αὐτός ἐγχωρέω τειχήρης εἰμί , οὔτε μηχανή τις καί στρατηγία ὁ τεῖχος ἀφεστήξω ἀναγκάζω μάχομαι ἐγώ , οὐ ἀναγκαῖος ἐνταῦθα ὁ τε χρόνος παραναλίσκω ἐν ὅς ὁ δήω ἔξεστι τίς πράσσω , καί ὁ στρατία ἀνόνητος κατατείνω πόνος . ἀλλά ἀπάγω ἐντεῦθεν , ὅπου ὁ ἐπιτήδειος ὁ ἀποκομιδή ἔχω ῥᾴδιος στρατοπεδεύω · εἶτα ἑξῆς ὁ δοκέω λυσιτελέω ἐκ ὁ πάρειμι πράσσω . τοιοῦτος ὁ μέγας δομέστικος βουλεύω , ὁράω βασιλεύς ὁ βουλή ἐπαινέω καί ὁ ἐν τέλος συνεπιψηφίζω πᾶς . καί ἀναστρέφω ἐκεῖθεν , στρατοπεδεύω πάλιν ἐν Ζίχνα ἐν ἡμέρα δύο .