joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen1.58
μθʹ . Τοσαῦτα μὲν βασιλεὺς ὁ νέος ἀπολογούμενος εἶπε · Κωκαλᾶς δὲ μεταξὺ βασιλέως ἀπολογουμένου , πρὶν μὲν τὰ πρὸς τὸν πρωτοβεστιάριον γράμματα ἀναγνωσθῆναι , πολὺς ἦν ἐγκείμενος αὐτῷ , αὐτὸν τοῦ πολέμου φάσκων αἴτιον εἶναι , ἀνθρώποις πειθόμενον συκοφάνταις , τόν τε βασιλέα διαβάλλουσι πρὸς αὐτὸν καὶ πρωτοβεστιάριον καὶ τοὺς ἄλλους τοὺς ἐν τέλει ὡς βεβουλευμένους πόλεμον κινεῖν . ἐπεὶ δὲ τά τε γράμματα ἀνεγνώσθη , καὶ ἀπεδείχθη καὶ αὐτὸς τῶν ἄλλων οὐχ ἧττον τὴν εἰρήνην καταλύων , αὐτὸς μὲν οὐδὲν ἔχων ἀντειπεῖν , οὕτως ἐξεληλεγμένος φανερῶς , καθῆστο σιωπῶν . βασιλεὺς δὲ ἐπιστραφεὶς πρὸς αὐτὸν , « ὦ μέγα λογαριαστὰ » εἶπε « τὸ μὲν ἁμαρτάνειν τινὰ καὶ τὸν πλησίον ἀδικεῖν καὶ πλεονεκτεῖν , θαυμαστὸν οὐδέν · ἄνθρωποι γὰρ ἅπαντες τοῖς ὁμοίοις ὑποκείμεθα πάθεσι καὶ πρὸς κακίαν πρόχειροι μᾶλλον ἢ πρὸς ἀρετήν ἐσμεν · τὸ δ' ἀδικοῦντα καὶ ἐπιορκοῦντα καὶ ψευδόμενον , ἔπειτα δόλους ῥάπτειν καὶ συκοφαντίας καὶ παντὶ σθένει πειρᾶσθαι τὰς αἰτίας εἰς τοὺς ἀθώους περιτρέπειν , ὡς ἂν πρὸς τῷ ἀποκτεῖναι καὶ δίκαια δοκῇ ποιεῖν , οὐκ ἀνθρώπου πάντως , ἀλλὰ τοῦ ἐξ ἀρχῆς ἔργον ἀνθρωποκτόνου . » παρὼν δὲ καὶ ὁ λογοθέτης τοῦ στρατιωτικοῦ Θεόδωρος ὁ Καβασίλας , συνετὸς μὲν ὢν καὶ σοφὸς καὶ παρὰ τῷ πρεσβυτέρῳ βασιλεῖ πολλῆς ἀπολαύων εὐμενείας καὶ οἰκειότητος , οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ παρὰ τῷ νέῳ , ἐκ τῶν ἀπεσταλμένων παρὰ βασιλέως ὢν , καὶ φίλος ἐς τὰ μάλιστα Κωκαλᾷ , τὸν νέον βασιλέα ἰδὼν πρὸς τοὺς διαβάλλοντας διαταραχθέντα καὶ βουληθεὶς εὐτραπελίᾳ λόγων τὸ βασιλέως ἦθος εἰς ἡμερότητα μεταβαλεῖν , « οὐ θαυμάζειν » εἶπεν « ὦ βασιλεῦ , χρεών · τοιαῦτα γὰρ τὰ τοῦ πλάνου ἔνεδρα καὶ σκάμματα . » ἦν γὰρ δὴ ὁ Κωκαλᾶς ἐν ταῖς παιδιαῖς ὑπὸ τῶν ἡλικιωτῶν πλάνος ὠνομασμένος . καὶ ἔδοξε καιρίως εἰρῆσθαι · μετέβαλε γὰρ τὸ τοῦ βασιλέως ἦθος ἐκ τοῦ ἐμβριθοῦς πρὸς μειδίαμα σεμνόν . ἀλλὰ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον . τοῖς δ' ἀρχιερεῦσιν ἐκέλευεν ὁ βασιλεὺς , εἰ ἀδικῶν αὐτὸς καὶ ἐπιορκῶν φαίνοιτο , καταψηφίζεσθαι . οἱ δ' ἔφασαν , ἔχειν μὲν αὐτοῦ καταψηφίζεσθαι μηδὲν , δεῖσθαι δὲ μόνον αὐτοῦ , τρόπους τινὰς καὶ ἐπινοίας , ὥσπερ καὶ πρότερον , ἐξευρεῖν , ἐξ ὧν ἂν τὰ προσδοκώμενα κακὰ διαλυθείη . « καὶ σφόδρα γε » εἶπεν ὁ βασιλεὺς « μηδὲ τὴν ἀρχὴν ἐβουλόμην τὸν πόλεμον κεκινῆσθαι , ἢ κινηθέντα τάχιστα καταλυθῆναι . ὅτι δὲ οὐχ ὑπόκρισις οὐδ' εἰρωνεία τὰ τοιαῦτα , ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων ἐναργῆ πάρεστι τὴν ἀπόδειξιν λαβεῖν · τρίτον γὰρ ἤδη μῆνα κάθημαι ἐνταῦθα δεόμενος βασιλέως , τὸν πόλεμον καταθέσθαι καὶ μὴ διὰ φιλονεικίαν τὴν Ρωμαίων ἡγεμονίαν περιϊδεῖν ἀνηκέστοις κακοῖς περιπεσοῦσαν · ἀλλ' οὐδεὶς ὁ εἰσακούων · καὶ ταῦτα πεπεισμένος φανερῶς , ὡς ἐπιβουλεύομαι , μηδὲν ἀδικῶν . οὐ γὰρ πάνυ ἀγνοῶ , ὅτι μὴ ταῦτα μόνον , ἅπερ ἀκηκόατε , γράμματα ἐπέμφθησαν κατ' ἐμοῦ , ἀλλ' ἐκ πολλῶν τῶν διασωθέντων ἑάλωσαν ὀλίγα . τῷ σφόδρα δὲ βούλεσθαι τὴν εἰρήνην , τήν τε ἐμαυτοῦ καὶ τῶν συνόντων ἀσφάλειαν τιθέμενος ἐν δευτέρῳ , θεῷ δὲ μόνῳ τὰς ἐλπίδας ἀναθεὶς , ὃν εὐορκῶ , κατὰ τὸ ἐνὸν ἐμοὶ τὰ προσδοκώμενα κακὰ ἐκ μέσου ποιεῖν πειρῶμαι . ἡγοῦμαι δὲ , ἂν καὶ βασιλεὺς ἐθελήσῃ τῶν ὀφειλομένων χρημάτων τὰ ἡμίση ἀποδοῦναι τῇ στρατιᾷ , ἐκείνους τε μηδὲν πλέον πολυπραγμονήσειν ἀγαπήσαντας , καὶ ἡμᾶς τῶν ἐκ τοῦ πολέμου προσδοκωμένων ἀπαλλάξεσθαι κακῶν . » εἰπόντων δὲ τῶν ἀρχιερέων , ὡς νῦν μὲν οὐκ ἂν εἴη ῥᾴδιον ἀπορίᾳ χρημάτων τοσαῦτα ὄντα ἀποδοθῆναι , ὅσα δ' ἂν ἐξῇ λαβόντας νῦν , τὰ λειπόμενα κομίσασθαι χρόνῳ ῥητῷ · « οὐκοῦν » ὁ βασιλεὺς ἔφη « εἰ τοῦτο δυσχερὲς δοκεῖ , καὶ τὰ ἡμίση καταλιπόντες τούτων , τῷ τετάρτῳ μορίῳ τοῦ ὅλου ἀρκεσθησόμεθα τῆς εἰρήνης καὶ τῆς ὁμονοίας χάριν . » οἱ δὲ ἀκούσαντες ἐπῄνεσάν τε ὡς κρείττω χρημάτων τὸν βασιλέα , καὶ ἀναμφιβόλως ἔφασκον ἀποδοθήσεσθαι τὰ εἰρημένα . ὡς δὲ εἶδεν ἐπὶ τούτοις συνθεμένους , βουλόμενος ὁ βασιλεὺς , ὡς καὶ τῶν πᾶσι δοκούντων μετριωτάτων διὰ τὸ τὸν πόλεμον καταλυθῆναι ἐξίσταται ἑκὼν , ποιῆσαι φανερὸν , « δέον » ἔφη « καὶ ὑμῖν , κατά τε τὴν ὁδὸν πεπονηκόσι καὶ ἀσιτίᾳ προσταλαιπωρήσασιν ὅλην τὴν ἡμέραν , χάριν καταθεῖναί τινα . οὐκοῦν καὶ τὸ τέταρτον τῶν ὀφειλομένων χρημάτων ἀφίημι ὑμῶν χάριν , καὶ οὐδὲν παρὰ βασιλέως ἀπαιτῶ πλὴν ὅσα οἱ τὰ δημόσια διοικοῦντες αἰτίας τινὰς πλασάμενοι ψευδεῖς , ἀποστερήσαντες βασιλέως ἔχουσιν αὐτοὶ , ἀποδείξεως γενομένης ἐναργοῦς , ταῦτα λαβόντα διανεῖμαι τῇ στρατιᾷ μικρᾶς ἕνεκά τινος παραμυθίας . μὴ θαυμάσητε δὲ , εἰ περὶ τοῦ μὴ δεῖν ἐπὶ ταῖς ἑτέρων κακοπραγίαις ἕτερον μεγαλοψυχεῖν καὶ φιλοτιμεῖσθαι πολλὰ πρότερον εἰπὼν , νῦν οὕτω ῥᾳδίως τὰ τοῖς στρατιώταις ὀφειλόμενα χρήματα πρόειμαι . ἐὰν γὰρ εἰς τὸν ἐφεξῆς χρόνον κατὰ τοὺς ὅρκους καὶ τὰς συνθήκας ἡ τεταγμένη μισθοφορὰ παρέχηται αὐτοῖς , τὰ ὀφειλόμενα ἐπὶ τῷ προτοῦ πάνυ φιλοῦντες ἐμοὶ χαριοῦνται χρόνῳ . ἄλλως τε ἔδεισα μή τις καὶ διὰ ταῦτα γένηται ἀναβολὴ πρὸς τὴν εἰρήνην , καὶ δόξωμεν μᾶλλον ἐξεπίτηδες τὸν πόλεμον αἱρεῖσθαι . καὶ διὰ τοῦτο δεῖν ᾠήθην πᾶν ζήτημα καὶ ἀμφιβολίαν ποιῆσαι ἐκποδὼν , καὶ μᾶλλον τοῖς ἡμετέροις φανῆναι φορτικὸς καὶ ἐπαχθὴς , ἢ πρὸς τὸν πόλεμον αἰτίαν παρασχεῖν . » τοιαῦτα βασιλέως εἰπόντος τοῦ νέου , οἱ παρὰ τοῦ πρεσβυτέρου ἀπεσταλμένοι ἀρχιερεῖς καὶ συγκλητικοὶ θαυμάσαντες τῆς μεγαλοψυχίας τὸν βασιλέα καὶ τοῦ σφόδρα οὕτω τὴν εἰρήνην αἱρεῖσθαι , χάριν ὁμολογήσαντες πολλὴν , χαίροντες ᾐτοῦντο τὴν ἐπάνοδον ἐπιτραπῆναι , νομίζοντες , ὡς ἅμα τῷ τὰ πεπραγμένα ἀπαγγεῖλαι βασιλεῖ κώλυμα οὐδὲν ἔσται τῇ εἰρήνῃ ὥστε εἶναι . ἐκείνοις μὲν οὖν ὥσπερ ᾐτοῦντο ἐπέτρεπεν ἐπανελθεῖν . δι' αὐτῶν δὲ πρὸς βασιλέα τὸν πάππον ἐπρεσβεύετο τοιάδε · « τὴν μὲν ἐμὴν πρὸς τὸ σὲ τὴν Ρωμαίων ἔχειν ἡγεμονίαν σπουδήν τε καὶ προθυμίαν θεός τε οἶδε καλῶς ὁ πάντα εἰδὼς , καὶ αὐτὸς ἂν ἐπιμαρτυρήσαις . ἐνὸν γὰρ , εἴγε ἐβουλόμην , σὲ λυπεῖν καὶ κατὰ τοὺς προτέρους πολέμους ἢ συμπάσης ἢ τῆς πλείονος ἀρχῆς κρατεῖν , οὐκ ἠθέλησα ἑκὼν , ἀλλὰ σοὶ νομίζων εἶναι δίκαιον ἐξίστασθαι ταύτης ὄντι πατρὶ , ἕως ἂν περιῇς , δυνάμενος κατασχεῖν , παρεχώρησα ἑκὼν εἶναι · καὶ τοῦτό γε οὐκ ἄνευ πόνων καὶ κινδύνων . τῶν γὰρ σὺν ἐμοὶ πολεμουμένων πάντων τοὺς μὲν πόνους καὶ τοὺς κινδύνους ἐν τῷ πολεμεῖν ὑφισταμένων , τῶν ἄθλων δὲ καὶ τῶν γερῶν ἀποστερουμένων , διὰ τὸ ἐμὲ , σοῦ προστάττοντος , εὐθὺς ἄσμενον χωρεῖν πρὸς τὴν εἰρήνην καὶ πάντων σοι παραχωρεῖν , ὧν ἐκτήσαντο αὐτοὶ κρατοῦντες ἐν τῷ πολέμῳ , ἀμφοτέρωθεν ἐμοὶ συνέβαινε τὸ θορυβεῖσθαι . τό , τε γὰρ πείθειν καταθέσθαι τὸν πόλεμον , ἐπίπονον ἦν , αὐτῶν δίκαια λέγειν ἰσχυριζομένων καὶ μέχρι παντὸς ἐπεξιέναι τοὺς πολεμοῦντας ἀξιούντων πολέμου νόμῳ , τό , τε ἀκόντων αὐτῶν τι ποιεῖν , οὐκ ἀδεές . φιλίᾳ γὰρ ξυστρατευόντων τῶν πλειόνων καὶ ἐλπίδι τοῦ ἄρξαντα ἀντευποιήσειν , εἰ μὴ γνώμῃ αὐτῶν ἐπράττετο τὰ τῆς εἰρήνης , εἰκὸς ἦν αὐτοὺς περικακήσαντας χωρεῖν πρὸς τοὺς ἐναντίους , ὅπερ ἀκινδύνως οὐκ ἂν ἐπράττετο ἐμοί . ἐγὼ δὲ τοῦ τὰ φίλα ἕνεκα πράττειν σοὶ τούς τε πόνους ὑφιστάμην ἐν τῷ πείθειν , ἑνός τινος ἢ καὶ δύο συναιρομένων , καὶ τῶν ὑφορωμένων κινδύνων κατεφρόνουν , νομίζων , ἂν αὐτοῖς ἔργοις ἀποδειχθῶ εὔνους ἐς τὰ μάλιστά σοι καὶ ἐν τοῖς κατεπείγουσι καιροῖς οὐ πολεμίως , ἀλλὰ φιλίως διακείμενος , θαῤῥῆσαι ἂν ἐμοὶ καὶ τὴν ἔχθραν καταλῦσαι . τὸ δ' ἐναντίως ἔχον νῦν ἢ προσεδόκων αὐτὸς ὁρᾶται . πάντα γὰρ ἐκεῖνα καὶ , τὸ μέγιστον , αὐτὴν ἀλήθειαν θέμενος ἐν οὐδενὶ , ἀνθρώποις δὲ διεφθορόσι καὶ ψευδομένοις καὶ μηδὲν ἐξ ὧν ἂν τὰ κοινὰ βέλτιον σχοίη , ἀλλ' ἐξ ὧν ἂν ἰδίᾳ τι ὠφεληθεῖεν αὐτοὶ , σκοποῦσι πεισθεὶς , εἵλου μᾶλλον πολεμεῖν ἐμοί · ἐγὼ δὲ καίτοι δίκαιος ὢν οἷα προεπιβουλευόμενος καὶ παρασπονδούμενος , ἑτοιμότερον πρὸς τὸν πόλεμον χωρεῖν , αἰδοῖ τε τῇ περί σε καὶ πόθῳ ἀσχέτῳ τῷ πρὸς τὴν εἰρήνην τρίτον ἤδη μῆνα κάθημαι ἐνταῦθ' ἱκετεύων καὶ παραιτούμενος τὴν σὴν ὀργήν . νυνὶ δὲ τῶν ὑπό σου ἀρχιερέων καὶ τῶν ἄλλων συγκλητικῶν ἀπεσταλμένων ἐπὶ τὸ τὰ ἐγκλήματα τὰ ἐμὰ ἐξετάσαι ἡκόντων , αὐτὸς μὲν πολλῆς ἐνεπλήσθην ἡδονῆς , ὡς καιρὸν ἀπολογίας εὑρηκώς · ἐκκλησίας δὲ γενομένης , τὴν ἀπολογίαν ἐφ' οἷς ἐνεκαλούμην ἀληθῆ καὶ δικαίαν ἐποιησάμην . ἃ μὲν οὖν εἶπον πρὸς τὰ ἐγκλήματα , αὐτοὶ ἐλθόντες ἀπαγγελοῦσιν · ἐγὼ δ' αὖθίς σου δέομαι , βασιλεῦ , μήθ' ἡμᾶς μήτε τοὺς ἄλλους περιϊδεῖν Ρωμαίους διὰ τὸν πρὸς ἀλλήλους ἡμῶν πόλεμον φθειρομένους , ἀλλ' ἐν ἡμέραις ὀκτὼ τά τε δέοντα σκέψασθαι καὶ ἡμῖν ὡς ἔχεις γνώμης δηλῶσαι . ἂν μὲν οὖν , καὶ θεοῦ τοῦ χορηγοῦ τῆς εἰρήνης συνευδοκοῦντος , πρᾳότερον ἡμῖν διατεθῇς καὶ μᾶλλον ἕλοιο τὴν εἰρήνην , πανταχόθεν ἂν ἔχοι καλῶς · ἂν δ' ἡ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων πληθὺς καὶ τὸ μάλιστα βούλεσθαι διαφθαρέντας ἡμᾶς ἰδεῖν πρὸς τὸ πολεμεῖν μᾶλλον παρασκευάσωσιν ὁρμῆσαι , καὶ οὕτως ἐγώ σοι τρόπον ὑφηγήσομαι ἰσχυρότατον τοῦ πρὸς ἐμὲ πολέμου , ὡς ἂν τάχιστά τε καὶ χωρὶς κινδύνων πραγμάτων ἀπαλλαγῇς . θεὸς ὁ χορηγὸς πάντων τῶν ἀγαθῶν , ὁ πατὴρ πάντων καὶ κύριος τῶν βασιλέων , ἄμαχόν τινα καὶ θαυμασίαν παρέσχετο δύναμίν σοι , πρὸς ἣν οὐχ ὅτι γε ἀντιστῆναι , ἀλλ' οὐδ' ἀντιβλέψαι δυνατὸς εἶναι ὁμολογῶ . ἔστι δ' αὕτη τις , τὸ σὲ μὲν εἶναι κύριον καὶ πατέρα , ἐμὲ δὲ υἱὸν καὶ δοῦλον ἀκριβῶς . ταύτῃ δὴ χρησάμενος τῇ δυνάμει , ἐν ὀλίγῳ πᾶν , ὃ βούλει , ῥᾳδίως ἔσῃ κατωρθωκώς . ἐὰν γὰρ κελεύσῃς ὡς πατὴρ , κλοιὰ περιθέμενον αὐτόθι δεσμωτήριον οἰκεῖν ἐλθόντα , ἑτοιμότατα τὸ κελευόμενον ποιήσω . καὶ τί λέγω δεσμωτήριον καὶ κλοιά ; καὶ εἴ τι βούλει τῶν αἰσχροτάτων ἕτερον , προθύμως σοῦ κελεύοντος ὑπομενῶ · ἂν δὲ ταύτην ἀφεὶς τὴν δύναμιν , ἐπὶ τὴν ἑτέραν , ἣν ἐκ πολλοῦ λανθάνειν οἰόμενος παρεσκεύασας σεαυτῷ , τραπῇς , ἐλπίζων ἐμὲ κατεργάσεσθαι πολέμῳ , ὀκνῶ μὲν εἰπεῖν , εἰρήσεται δὲ ὅμως , δέδοικα μὴ , ὥσπερ καὶ πρότερον , ἐπὶ τῶν ἔργων αὐτῶν ἀλυσιτελῶς σεαυτῷ βεβουλευμένος φανῇς . τότε μὲν οὖν θεοῦ τε συναιρομένου καὶ τῶν ἐμὲ πάνυ φιλούντων τουτωνὶ συμπραττόντων , ἱδρῶσι πολλοῖς καὶ πόνοις οὐχ ὅπερ αὐτὸς ἔργον εὐχῆς ἡγοῦ τελεσθῆναι , ἀλλ' ὅπερ σὺ μὲν οὐδὲ ἐνεθυμήθης , ἐμοὶ δὲ ἦν διὰ σπουδῆς , κατωρθώθη · νῦν δὲ δέδοικα , ἂν τὰ πράγματα ἑτέρως ἢ αὐτὸς ἐλπίζῃς ἀποβῇ , μὴ καὶ αὕτη ἡ ἐλπὶς περιαιρεθῇ . διὸ καὶ δέομαι αὖθις καὶ συμβουλεύω , ἢ τὴν εἰρήνην ἑλέσθαι , ἢ εἴγε πάντως ὥρμησαι πρὸς τὸ πολεμεῖν , τῇ μεγάλῃ χρήσεσθαι ἰσχύϊ , ἣν ἔχεις ὡς πατὴρ , δι' ἧς ῥᾳδίως ἅπαν ἄν σοι τὸ βουλόμενον κατορθωθείη , ἴστω δὲ θεὸς ὡς ἀληθῆ λέγω , καὶ μὴ τῇ συκίνῃ θαῤῥεῖν ἐπικουρίᾳ , τοῖς ἐκπεμφθεῖσιν ἐπὶ τὴν ἑσπέραν ἄρχουσιν ἐπὶ τὸ τὸν κατ' ἐμοῦ πόλεμον ἐξαρτύσασθαι . πολλῶν γὰρ ὄντων , ὡς αὐτὸς οἴει , καὶ θαυμασίων στρατηγῶν , πολλῷ τῷ μέτρῳ διαφέροντας ἴσθι ἐμὲ καὶ τοὺς μετ' ἐμοῦ . ἂν μὲν οὖν ἐμοὶ πεισθεὶς , ἐπιψηφίσῃ τὴν εἰρήνην , θεόν τε εὐφρανεῖς καὶ τοὺς ἀγαθοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ , καὶ ἡμᾶς πολέμων καὶ κινδύνων ἀπαλλάξεις . ἂν δ' ἑτέρως βουλεύσῃ , ἐγὼ μὲν ἐπιμαρτύρομαι τὸν πάντα ἐφορῶντα ὀφθαλμὸν καὶ τὰς διοικούσας τὰ ἡμέτερα πράγματα δυνάμεις οὐρανίους , ὡς καὶ ἀδικούμενος καὶ παρασπονδούμενος , ὅμως ἀσπάζομαι τὴν εἰρήνην · αὐτὸς δ' ἂν εἰδείης ὅ,τι καὶ σεαυτῷ συμφέρον καὶ τοῖς ἄλλοις Ρωμαίοις καὶ βουλεύσασθαι καὶ πρᾶξαι . » Τοιαῦτα μὲν βασιλεὺς ὁ νέος διεπρεσβεύσατο πρὸς βασιλέα τὸν πάππον .
Lemmas: μθʹ . τοσοῦτος μέν βασιλεύς ὁ νέος ἀπολογέομαι εἶπον · Κωκαλᾶς δέ μεταξύ βασιλεύς ἀπολογέομαι , πρίν μέν ὁ πρός ὁ πρωτοβεστιάριος γράμμα ἀναγιγνώσκω , πολύς εἰμί ἔγκειμαι αὐτός , αὐτός ὁ πόλεμος φάσκω αἴτιος εἰμί , ἄνθρωπος πείθω συκοφάντης , ὁ τε βασιλεύς διαβάλλω πρός αὐτός καί πρωτοβεστιάριος καί ὁ ἄλλος ὁ ἐν τέλος ὡς βουλεύω πόλεμος κινέω . ἐπεί δέ ὁ τε γράμμα ἀναγιγνώσκω , καί ἀποδείκνυμι καί αὐτός ὁ ἄλλος οὐ κακός ὁ εἰρήνη καταλύω , αὐτός μέν οὐδείς ἔχω ἀντιλέγω , οὕτως ἐξελέγχω φανερῶς , κάθημαι σιωπή . βασιλεύς δέ ἐπιστρέφω πρός αὐτός , « εἰμί μέγας λογαριαστής » εἶπον « ὁ μέν ἁμαρτάνω τις καί ὁ πλησίος ἀδικέω καί πλεονεκτέω , θαυμαστός οὐδείς · ἄνθρωπος γάρ ἅπας ὁ ὅμοιος ὑπόκειμαι πάθος καί πρός κακία πρόχειρος μᾶλλον ἢ πρός ἀρετή εἰμί · ὁ δέ ἀδικέω καί ἐπιορκέω καί ψεύδω , ἔπειτα δόλος ῥάπτω καί συκοφαντία καί πᾶς σθένος πειράω ὁ αἴτιος εἰς ὁ ἄθωος περιτρέπω , ὡς εἄν πρός ὁ ἀποκτείνω καί Δίκαιος δοκέω ποιέω , οὐ ἄνθρωπος πάντως , ἀλλά ὁ ἐκ ἀρχή ἔργον ἀνθρωποκτόνος . » πάρειμι δέ καί ὁ λογοθέτης ὁ στρατιωτικός Θεόδωρος ὁ Καβάσιλας , συνετός μέν εἰμί καί σοφός καί παρά ὁ πρέσβυς βασιλεύς πολύς ἀπολαύω εὐμένεια καί οἰκειότης , οὐδείς δέ κακός καί παρά ὁ νέος , ἐκ ὁ ἀποστέλλω παρά βασιλεύς εἰμί , καί φίλος εἰς ὁ μάλιστα Κωκαλᾷ , ὁ νέος βασιλεύς εἶδον πρός ὁ διαβάλλω διαταράσσω καί βούλομαι εὐτραπελία λόγος ὁ βασιλεύς ἦθος εἰς ἡμερότης μεταβάλλω , « οὖον θαυμάζω » εἶπον « εἰμί βασιλεύς , χρέος · τοιοῦτος γάρ ὁ ὁ πλάνος ἔνεδρον καί σκάμμα . » εἰμί γάρ δή ὁ Κωκαλᾶς ἐν ὁ παιδιά ὑπό ὁ ἡλικιώτης πλάνος ὀνομάζω . καί δοκέω καίριος εἴρω · μεταβάλλω γάρ ὁ ὁ βασιλεύς ἦθος ἐκ ὁ ἐμβριθής πρός μειδίαμα σεμνός . ἀλλά οὗτος μέν εἰς τοσοῦτος . ὁ δέ ἀρχιερεύς κελεύω ὁ βασιλεύς , εἰμί ἀδικέω αὐτός καί ἐπιορκέω φαίνω , καταψηφίζομαι . ὁ δέ φημί , ἔχω μέν αὐτός καταψηφίζομαι μηδείς , δήω δέ μόνος αὐτός , τρόπος τις καί ἐπίνοια , ὥσπερ καί πρότερος , ἐξευρίσκω , ἐκ ὅς εἄν ὁ προσδοκάω κακός διαλύω . « καί σφόδρα γε » εἶπον ὁ βασιλεύς « μηδέ ὁ ἀρχή βούλομαι ὁ πόλεμος κινέω , ἢ κινέω ταχύς καταλύω . ὅτι δέ οὐ ὑπόκρισις οὐδέ εἰρωνεία ὁ τοιοῦτος , ἐκ αὐτός ὁ πρᾶγμα ἐναργής πάρειμι ὁ ἀπόδειξις λαμβάνω · τρίτος γάρ ἤδη μείς κάθημαι ἐνταῦθα δήω βασιλεύς , ὁ πόλεμος κατατίθημι καί μή διά φιλονεικία ὁ Ῥωμαῖος ἡγεμονία περιοράω ἀνήκεστος κακός περιπίπτω · ἀλλά οὐδείς ὁ εἰσακούω · καί οὗτος πείθω φανερῶς , ὡς ἐπιβουλεύω , μηδείς ἀδικέω . οὖον γάρ πάνυ ἀγνοέω , ὅτι μή οὗτος μόνος , ὅσπερ ἀκούω , γράμμα πέμπω κατά ἐγώ , ἀλλά ἐκ πολύς ὁ διασῴζω ἁλίσκομαι ὀλίγος . ὁ σφόδρα δέ βούλομαι ὁ εἰρήνη , ὁ τε ἐμαυτοῦ καί ὁ σύνειμι ἀσφάλεια τίθημι ἐν δύο , θεός δέ μόνος ὁ ἐλπίς ἀνατίθημι , ὅς εὐορκέω , κατά ὁ ἐν-εἰμί ἐγώ ὁ προσδοκάω κακός ἐκ μέσος ποιέω πειράω . ἡγέομαι δέ , εἄν καί βασιλεύς ἐθέλω ὁ ὀφείλω χρῆμα ὁ ἥμισυς ἀποδίδωμι ὁ στρατιά , ἐκεῖνος τε μηδείς πλέω πολυπραγμονέω ἀγαπάω , καί ἐγώ ὁ ἐκ ὁ πόλεμος προσδοκάω ἀπαλλάσσω κακός . » εἶπον δέ ὁ ἀρχιερεύς , ὡς νῦν μέν οὐ εἄν εἰμί ῥᾴδιος ἀπορία χρῆμα τοσοῦτος εἰμί ἀποδίδωμι , ὅσος δέ εἄν ἔξεστι λαμβάνω νῦν , ὁ λείπω κομίζω χρόνος ῥητός · « οὐκοῦν » ὁ βασιλεύς φημί « εἰμί οὗτος δυσχερής δοκέω , καί ὁ ἥμισυς καταλείπω οὗτος , ὁ τέταρτος μόριον ὁ ὅλος ἀρκέω ὁ εἰρήνη καί ὁ ὁμόνοια χάρις . » ὁ δέ ἀκούω ἐπαινέω τε ὡς ἀγαθός χρῆμα ὁ βασιλεύς , καί ἀναμφιβόλως φάσκω ἀποδίδωμι ὁ εἴρω . ὡς δέ ὁράω ἐπί οὗτος συντίθημι , βούλομαι ὁ βασιλεύς , ὡς καί ὁ πᾶς δοκέω μέτριος διά ὁ ὁ πόλεμος καταλύω ἐξίστημι ἑκών , ποιέω φανερός , « δήω » φημί « καί σύ , κατά τε ὁ ὁδός πονέω καί ἀσιτία προσταλαιπωρέω ὅλος ὁ ἡμέρα , χάρις κατατίθημι τις . οὐκοῦν καί ὁ τέταρτος ὁ ὀφείλω χρῆμα ἀφίημι σύ χάρις , καί οὐδείς παρά βασιλεύς ἀπαιτέω πλήν ὅσος ὁ ὁ δημόσιος διοικέω αἴτιος τις πλάσσω ψευδής , ἀποστερέω βασιλεύς ἔχω αὐτός , ἀπόδειξις γίγνομαι ἐναργής , οὗτος λαμβάνω διανέμω ὁ στρατιά μικρός ἕνεκα τις παραμυθία . μή θαυμάζω δέ , εἰμί περί ὁ μή δήω ἐπί ὁ ἕτερος κακοπραγία ἕτερος μεγαλοψυχέω καί φιλοτιμέομαι πολύς πρότερος εἶπον , νῦν οὗτος ῥᾳδίως ὁ ὁ στρατιώτης ὀφείλω χρῆμα προΐημι . ἐάν γάρ εἰς ὁ ἐφεξῆς χρόνος κατά ὁ Ὅρκος καί ὁ συνθήκη ὁ τάσσω μισθοφορά παρέχω αὐτός , ὁ ὀφείλω ἐπί ὁ προτοῦ πάνυ φιλέω ἐγώ χαρίζομαι χρόνος . ἄλλως τε δείδω μή τις καί διά οὗτος γίγνομαι ἀναβολή πρός ὁ εἰρήνη , καί δοκέω μᾶλλον ἐξεπίτηδες ὁ πόλεμος αἱρέω . καί διά οὗτος δήω οἴομαι πᾶς ζήτημα καί ἀμφιβολία ποιέω ἐκποδών , καί μᾶλλον ὁ ἡμέτερος φαίνω φορτικός καί ἐπαχθής , ἢ πρός ὁ πόλεμος αἴτιος παρέχω . » τοιοῦτος βασιλεύς εἶπον ὁ νέος , ὁ παρά ὁ πρέσβυς ἀποστέλλω ἀρχιερεύς καί συγκλητικός θαυμάζω ὁ μεγαλοψυχία ὁ βασιλεύς καί ὁ σφόδρα οὗτος ὁ εἰρήνη αἱρέω , χάρις ὁμολογέω πολύς , χαίρω αἰτέω ὁ ἐπάνοδος ἐπιτρέπω , νομίζω , ὡς ἅμα ὁ ὁ πράσσω ἀπαγγέλλω βασιλεύς κώλυμα οὐδείς εἰμί ὁ εἰρήνη ὥστε εἰμί . ἐκεῖνος μέν οὖν ὥσπερ αἰτέω ἐπιτρέπω ἐπανέρχομαι . διά αὐτός δέ πρός βασιλεύς ὁ πάππος πρεσβεύω τοιόσδε · « ὁ μέν ἐμός πρός ὁ σύ ὁ Ῥωμαῖος ἔχω ἡγεμονία σπουδή τε καί προθυμία θεός τε οἶδα καλῶς ὁ πᾶς εἰδοί , καί αὐτός εἄν ἐπιμαρτυρέω . ἐν-εἰμί γάρ , εἰ βούλομαι , σύ λυπέω καί κατά ὁ πρότερος πόλεμος ἢ σύμπας ἢ ὁ πλείων ἀρχή κρατέω , οὐ ἐθέλω ἑκών , ἀλλά σύ νομίζω εἰμί Δίκαιος ἐξίστημι οὗτος εἰμί πατήρ , ἠώς εἄν περιέρχομαι , δύναμαι κατέχω , παραχωρέω ἑκών εἰμί · καί οὗτος γε οὐ ἄνευ πόνος καί κίνδυνος . ὁ γάρ σύν ἐγώ πολεμέω πᾶς ὁ μέν πόνος καί ὁ κίνδυνος ἐν ὁ πολεμέω ὑφίστημι , ὁ ἆθλος δέ καί ὁ γέρας ἀποστερέω , διά ὁ ἐγώ , σύ προστάσσω , εὐθύς ἄσμενος χωρέω πρός ὁ εἰρήνη καί πᾶς σύ παραχωρέω , ὅς κτάομαι αὐτός κράτος ἐν ὁ πόλεμος , ἀμφοτέρωθεν ἐγώ συμβαίνω ὁ θορυβέω . ὁ , τε γάρ πείθω κατατίθημι ὁ πόλεμος , ἐπίπονος εἰμί , αὐτός Δίκαιος λέγω ἰσχυρίζομαι καί μέχρι πᾶς ἐπέξειμι ὁ πολεμέω ἀξιόω πόλεμος νόμος , ὁ , τε ἄκων αὐτός τίς ποιέω , οὐ ἀδεής . φίλιος γάρ συστρατεύω ὁ πλείων καί ἐλπίς ὁ ἄρχω ἀντευποιέω , εἰμί μή γνώμη αὐτός πράσσω ὁ ὁ εἰρήνη , εἰκός εἰμί αὐτός περικακέω χωρέω πρός ὁ ἐναντίος , ὅσπερ ἀκίνδυνος οὐ εἄν πράσσω ἐγώ . ἐγώ δέ ὁ ὁ φίλος ἕνεκα πράσσω σύ ὁ τε πόνος ὑφίστημι ἐν ὁ πείθω , εἷς τις ἢ καί δύο συναίρω , καί ὁ ὑφοράω κίνδυνος καταφρονέω , νομίζω , εἄν αὐτός ἔργον ἀποδείκνυμι Εὔνους εἰς ὁ μάλα σύ καί ἐν ὁ κατεπείγω καιρός οὖον πολέμιος , ἀλλά φίλιος διάκειμαι , θαρσέω εἄν ἐγώ καί ὁ ἔχθρα καταλύω . ὁ δέ ἐναντίος ἔχω νῦν ἢ προσδοκάω αὐτός ὁράω . πᾶς γάρ ἐκεῖνος καί , ὁ μέγας , αὐτός ἀλήθεια τίθημι ἐν οὐδείς , ἄνθρωπος δέ διαφθείρω καί ψεύδω καί μηδείς ἐκ ὅς εἄν ὁ κοινός ἀγαθός ἔχω , ἀλλά ἐκ ὅς εἄν ἴδιος τίς ὠφελέω αὐτός , σκοπέω πείθω , αἱρέω μᾶλλον πολεμέω ἐγώ · ἐγώ δέ καίτοι δίκαιος εἰμί οἷος προεπιβουλεύω καί παρασπονδέω , ἑτοῖμος πρός ὁ πόλεμος χωρέω , αἰδώς τε ὁ περί σύ καί πόθος ἄσχετος ὁ πρός ὁ εἰρήνη τρίτος ἤδη μείς κάθημαι ἐνταῦθα ἱκετεύω καί παραιτέομαι ὁ σός ὀργή . νυνί δέ ὁ ὑπό σύ ἀρχιερεύς καί ὁ ἄλλος συγκλητικός ἀποστέλλω ἐπί ὁ ὁ ἔγκλημα ὁ ἐμός ἐξετάζω ἥκω , αὐτός μέν πολύς ἐμπίμπλημι ἡδονή , ὡς καιρός ἀπολογία εὑρίσκω · ἐκκλησία δέ γίγνομαι , ὁ ἀπολογία ἐπί ὅς ἐγκαλέω ἀληθής καί Δίκαιος ποιέω . ὁ μέν οὖν εἶπον πρός ὁ ἔγκλημα , αὐτός ἔρχομαι ἀπαγγέλλω · ἐγώ δέ αὖθις σύ δήω , βασιλεύς , μήτε ἐγώ μήτε ὁ ἄλλος περιοράω Ῥωμαῖος διά ὁ πρός ἀλλήλων ἐγώ πόλεμος φθείρω , ἀλλά ἐν ἡμέρα ὀκτώ ὁ τε δήω σκέπτομαι καί ἐγώ ὡς ἔχω γνώμη δηλόω . εἄν μέν οὖν , καί θεός ὁ χορηγός ὁ εἰρήνη συνευδοκέω , πρᾶος ἐγώ διατίθημι καί μᾶλλον αἱρέω ὁ εἰρήνη , πανταχόθεν εἄν ἔχω καλῶς · εἄν δέ ὁ ὁ ἡμέτερος ἁμάρτημα πληθύς καί ὁ μάλιστα βούλομαι διαφθείρω ἐγώ ὁράω πρός ὁ πολεμέω μᾶλλον παρασκευάζω ὁρμάω , καί οὕτως ἐγώ σύ τρόπος ὑφηγέομαι ἰσχυρός ὁ πρός ἐγώ πόλεμος , ὡς εἄν τάχιστος τε καί Χωρὶς κίνδυνος πρᾶγμα ἀπαλλάσσω . θεός ὁ χορηγός πᾶς ὁ ἀγαθός , ὁ πατήρ πᾶς καί κύριος ὁ βασιλεύς , ἄμαχος τις καί θαυμάσιος παρέχω δύναμις σύ , πρός ὅς οὐ ὅτι γε ἀνθίστημι , ἀλλά οὐδέ ἀντιβλέπω δυνατός εἰμί ὁμολογέω . εἰμί δέ οὗτος τις , ὁ σύ μέν εἰμί κύριος καί πατήρ , ἐγώ δέ υἱός καί δοῦλος ἀκριβῶς . οὗτος δή χράω ὁ δύναμις , ἐν ὀλίγος πᾶς , ὅς βούλομαι , ῥᾳδίως εἰμί κατορθόω . ἐάν γάρ κελεύω ὡς πατήρ , κλοιός περιτίθημι αὐτόθι δεσμωτήριον οἰκέω ἔρχομαι , ἑτοῖμος ὁ κελεύω ποιέω . καί τίς λέγω δεσμωτήριον καί κλοιόν ; καί εἰμί τίς βούλομαι ὁ αἰσχρός ἕτερος , προθύμως σύ κελεύω ὑπομένω · εἄν δέ οὗτος ἀφίημι ὁ δύναμις , ἐπί ὁ ἕτερος , ὅς ἐκ πολύς λανθάνω οἴομαι παρασκευάζω σεαυτοῦ , τρέπω , ἐλπίζω ἐγώ κατεργάζομαι πόλεμος , ὀκνέω μέν εἶπον , εἴρω δέ ὅμως , δείδω μή , ὥσπερ καί πρότερος , ἐπί ὁ ἔργον αὐτός ἀλυσιτελῶς σεαυτοῦ βουλεύω φαίνω . τότε μέν οὖν θεός τε συναίρω καί ὁ ἐγώ πάνυ φιλέω οὗτος συμπράσσω , ἱδρόω πολύς καί πόνος οὐ ὅσπερ αὐτός ἔργον εὐχή ἡγέομαι τελέω , ἀλλά ὅσπερ σύ μέν οὐδέ ἐνθυμέομαι , ἐγώ δέ εἰμί διά σπουδή , κατορθόω · νῦν δέ δείδω , εἄν ὁ πρᾶγμα ἑτέρως ἢ αὐτός ἐλπίζω ἀποβαίνω , μή καί οὗτος ὁ Ἐλπὶς περιαιρέω . διό καί δήω αὖθις καί συμβουλεύω , ἢ ὁ εἰρήνη αἱρέω , ἢ εἰ πάντως ὁρμάω πρός ὁ πολεμέω , ὁ μέγας χράω ἰσχύς , ὅς ἔχω ὡς πατήρ , διά ὅς ῥᾳδίως ἅπας ἄν σύ ὁ βούλομαι κατορθόω , οἶδα δέ θεός ὡς ἀληθής λέγω , καί μή ὁ σύκινος θαρσέω ἐπικουρία , ὁ ἐκπέμπω ἐπί ὁ ἑσπέρα ἄρχω ἐπί ὁ ὁ κατά ἐγώ πόλεμος ἐξαρτύω . πολύς γάρ εἰμί , ὡς αὐτός οἴομαι , καί θαυμάσιος στρατηγός , πολύς ὁ μέτρον διαφέρω εἰμί ἐγώ καί ὁ μετά ἐγώ . εἄν μέν οὖν ἐγώ πείθω , ἐπιψηφίζω ὁ εἰρήνη , θεός τε εὐφραίνω καί ὁ ἀγαθός ἄγγελος αὐτός , καί ἐγώ Πολέμων καί κίνδυνος ἀπαλλάσσω . εἄν δέ ἑτέρως βουλεύω , ἐγώ μέν ἐπιμαρτύρομαι ὁ πᾶς ἐφοράω ὀφθαλμός καί ὁ διοικέω ὁ ἡμέτερος πρᾶγμα δύναμις οὐράνιος , ὡς καί ἀδικέω καί παρασπονδέω , ὅμως ἀσπάζομαι ὁ εἰρήνη · αὐτός δέ εἄν οἶδα ὅστις καί σεαυτοῦ συμφέρω καί ὁ ἄλλος Ῥωμαῖος καί βουλεύω καί πράσσω . » τοιοῦτος μέν βασιλεύς ὁ νέος διαπρεσβεύομαι πρός βασιλεύς ὁ πάππος .