joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen2.11
ιαʹ . Παρεσκευάζετο μὲν οὖν στόλος πέντε καὶ ἑκατὸν νεῶν , ὧν ἦσαν ὀλίγῳ ἐλάσσους εἰς τὰς δύο μοίρας διήρεις καὶ τριήρεις , ἐξ ὧν ἦσαν ἱππαγωγοὶ ὀκτὼ ἄγουσαι τριακοσίαν ἵππον · αἱ λοιπαὶ δὲ μονήρεις ἦσαν . ἐπεὶ δὲ παρεσκευασμέναι ἦσαν , τήν τε ἵππον ἐσεκόμιζον καὶ τὰ ἄλλα ἐπιτήδεια . ἦν τε ἅμιλλα πολλὴ τοῖς τριηράρχαις , ἑκάστου φιλονεικοῦντος πολυτελείᾳ καὶ λαμπρότητι παρασκευῆς τοὺς ἄλλους ὑπερβαλέσθαι · καὶ τά τε ἄλλα ἐξηρτύοντο πρὸς τὸ μεγαλοπρεπέστερον καὶ τὰ πληρώματα ἐκόσμουν ἰδίοις παρασήμοις ἔν τε ὅπλοις καὶ ἀσπίσιν . ἦσαν γὰρ οὐ τῶν τυχόντων , ἀλλὰ τῶν τε εὐγενῶν καὶ μεγάλα δυναμένων . συνέπλεον δὲ τῷ βασιλεῖ οὐ μόνον ὁπλῖται καὶ ψιλὸς πολὺς , ἀλλὰ τῶν τε συγκλητικῶν οὐκ ὀλίγοι , καὶ στρατιωτῶν οὐ μόνον οἱ χρησόμενοι τοῖς ἵπποις , ἀλλὰ καὶ ἄλλος ὅμιλος πολύς . ἐπεὶ δὲ πάντα ἤδη ἐπεπόριστο καὶ οὐδὲν ἐνέδει ἔτι , ἄραντες ἐκ Βυζαντίου ἔπλεον ἐπὶ Χίον . γνώμην δὲ εἶχεν ὁ βασιλεὺς , ὡς ἢν ὁ Μαρτῖνος τὸν ἐπίπλουν πυθόμενος , πρὶν εἰς τὴν νῆσον κατᾶραι , ἀφίκηται πρὸς αὐτὸν καὶ δεηθῇ περὶ αὐτῆς , τὴν μὲν ἀκρόπολιν , ἣν αὐτὸς ᾠκοδόμει , τὰ ἐλλείποντα ἐπισκευάσας , κατασχεῖν φρουρᾷ τῆς εἰσέπειτα ἀσφαλείας ἕνεκα · Μαρτίνῳ δὲ τῆς ἄλλης νήσου ἐπιτρέψαι ἄρχειν , ἀποδιδόντι ἐτησίως Μπενέτῳ ἃ πρότερον χρήματα ἀπεστέρει . ὁ δ' οὐ μόνον ἐποίει τῶν δεόντων οὐδὲν , ἀλλ' ἐπεὶ ἐπύθετο ὅσον οὐδέπω ἐπιπλέοντα τὸν στόλον , τὰς μὲν τριήρεις ἃς εἶχε τρεῖς δὲ ἦσαν , εἰς τὴν θάλασσαν κατέδυσε κενάς · Ρωμαίων τε τοῖς τὴν νῆσον κατοικοῦσι μηδενὶ ἐκέλευσεν ἐξεῖναι ὅπλοις χρῆσθαι , θάνατον δὲ εἶναι τὴν ζημίαν τῷ χρωμένῳ . αὐτὸς δὲ τάς τε πύλας τῆς πόλεως ἀσφαλισάμενος καὶ τὰ ἄλλα καταστήσας ᾗ αὐτῷ ἄριστα ἐδόκει ἔχειν , ἅμα ὀκτακοσίοις οὓς εἶχε , φραξάμενοι ἀνῆλθον εἰς τὰ τείχη ὡς ἀμυνούμενοι ἐπιόντα βασιλέα . ἤδη γὰρ ἀνθίσταντο ἀναφανδὸν , καὶ οὐδὲ σημαίας τὰς βασιλικὰς ἠξίωσαν ἀναγαγεῖν ἐπὶ τὰ τείχη , ὥσπερ ἦν ἔθος , ἀλλὰ τὰς Μαρτίνου μόνας , ὡς βεβαίως ἤδη τῆς νήσου ἐχομένης . Καλόθετος δ' ἅμα τοῖς περὶ αὐτὸν , ὅπλοις μὲν οὐκ ἐτόλμων χρῆσθαι τῷ δέει τῶν Λατίνων · παρεσκευασμένοι δὲ ἦσαν ὡς ἐπιθησόμενοι αὐτοῖς , ἐπειδὰν ὁ βασιλεὺς εἰς τειχομαχίαν καταστῇ . Μαρτῖνος μὲν οὖν οὕτω τοῖς ὀκτακοσίοις πεποιθὼς , ἀντικατέστη πρὸς τὴν μάχην . βασιλεὺς δὲ τῇ νήσῳ ὡς προσέσχεν , ἀπόβασίν τε ἐποιεῖτο τῆς γῆς εὐθὺς κρατῶν , καὶ τὴν ἵππον ἐξάγων παρεσκευάζετο πρὸς τὴν τειχομαχίαν . Μπενέτος δὲ ὁ Μαρτίνου ἀδελφὸς φρούριόν τι καὶ αὐτὸς κατέχων οὐ μακρὰν τῆς ἄλλης πόλεως ᾠκοδομημένον , ἀλλ' ὅσον ἀφ' ἑκατέρου πρὸς τὸ ἕτερον λίθῳ σχεδὸν ἐξικνεῖσθαι , ἐνεχείρισεν ἐλθὼν τῷ βασιλεῖ , πολλὰ τοῦ ἀδελφοῦ κατηγορῶν ὡς καὶ ἀνόητα καὶ ἄδικα πράττειν ἐγνωκότος · τοῦτο μὲν , εἰ πρὸς τοσαύτην δύναμιν ἀντισχήσειν ἤλπισε , μὴ αὐτὸς ἐξ ἴσης ὁρμώμενος παρασκευῆς · ἀδικίαν δὲ κατεγίνωσκεν αὐτοῦ , εἰ πολλὰ πρὸς βασιλέως εὐεργετηθεὶς , Χίον διενοήθη αὐτοῦ ἀποστερῆσαι . βασιλεὺς μὲν οὖν εἰς τὸ φρούριον εἰσῆλθε , Μπενέτον τῆς εἰς αὐτὸν εὐνοίας ἐπαινέσας , καὶ μετὰ μικρὸν ἐξελθὼν διεκόσμει τὴν στρατιὰν ὡς ἐς τειχομαχίαν . Μαρτῖνος δὲ πρός τε τὴν βασιλέως στρατιὰν ἤδη ἑαυτὸν οὐκ ἀξιόμαχον ὁρῶν , ἔκ τε τῶν Χίων ἐπικουρίαν οὐδεμίαν προσδοκῶν διὰ τὸ οὐχ ἧσσον αὐτοῦ ἀφεστηκέναι ταῖς γνώμαις ἢ καθ' ὅσον εὖνοι ἦσαν βασιλεῖ ὑπωπτευκέναι , ἄλλως τε καὶ Μπενέτου προσχωρήσαντος καὶ τὸ φρούριον παραδόντος , ὃ οὐκ ἔλαττον ἠδύνατο ἀποτειχισμοῦ οὕτω πλησίον ᾠκοδομημένον , σφοδρῶς τε ἐθορυβεῖτο καὶ τὰς σωζούσας ἀπεγίνωσκεν ἐλπίδας . ἐπεὶ δὲ τά τε σημεῖα ἤδη ᾔρετο καὶ ἦρχον μάχης οἱ Ρωμαῖοι , πρεσβείαν πέμψας ὁ Μαρτῖνος , ἐδεῖτο βασιλέως συγγνώμης τυχεῖν καὶ πρὸς συμβάσεις χωρῆσαι οἵας ἂν δοκῇ βασιλεῖ . βασιλεὺς δὲ ἀπεώσατό τε τὴν πρεσβείαν καὶ οὐκ ἔφασκε δεῖν , τῆς στρατιᾶς πρὸς τὴν μάχην παρατεταγμένης , διαλέγεσθαι περὶ συμβάσεων . πρότερον γὰρ αὐτῷ ἐξῆν πρὶν ἐνθάδε ἥκειν συγγνώμην τε αἰτεῖν καὶ σπονδὰς τίθεσθαι εἰρηνικὰς , νῦν δὲ ὅπως ἂν αὐτῷ δοκῇ ποιεῖν , ἐπεὶ τῇ σφετέρᾳ πεποιθὼς δυνάμει ὅπλα αὐτῷ ἀντῆρε . Βασιλεὺς μὲν οὖν τοιαῦτα εἶπε · Μαρτῖνος δὲ ἤδη πᾶσαν ἐλπίδα περιῃρημένος σωτηρίας , δείσας μὴ καὶ τὸ ζῆν ἀφαιρεθείη , ἑαυτὸν ἐνεχείρισε βασιλεῖ καὶ τὴν στρατιὰν , τῆς πόλεως ἐξελθών . οἱ Χῖοι δὲ αὐτὸν ὁρῶντες ἤδη πρὸς αἰχμαλώτου τύχην καταστάντα , ὥρμησαν ὡς ἐπὶ τοῦ βασιλέως ἀποκτενοῦντες . ὁ μέγας δὲ δομέστικος ἀπειλήσας αὐτοὺς τὰ δεινότατα διαθήσειν , εἴ τι νεωτερίζοιεν περὶ αὐτὸν , ἀπαθῆ διετήρησε κακῶν . βασιλεὺς δὲ αὐτὸν πολλὰ καταμεμψάμενος τῆς ἀβουλίας , ὅμως οὐ διέθηκεν αὐτὸν κακῶς , ἀλλὰ τὴν μὲν γυναῖκα αὐτοῦ ἐκέλευσε καὶ παῖδας , ἔτι δὲ καὶ θεραπαινίδας ὅσαι ἦσαν , αὐτὰς μὲν ἐπιφορτίσασθαι ὅσον ἀνύσαι δυνατὸν ἐκ τῶν ἐκείνῳ προσόντων χρημάτων τε καὶ ἄλλων ἐπίπλων καὶ σκευῶν πολυτελῶν , τοὺς δὲ δούλους στρώματά τε καὶ τάπητας ἆραι καὶ ἄλλα ὅσα ἐπιτήδεια πρὸς τὸ καθεύδειν τῆς νυκτὸς , καὶ ἐξελθόντας Χίου πορεύεσθαι ὅποι ἂν δοκῇ · Μαρτῖνον δὲ ἐκέλευσεν εἱρχθῆναι . καὶ τοῦτο μὲν τοῦτον ἐπράχθη τὸν τρόπον , καὶ σχεδὸν ὅσα Μαρτίνῳ ἦσαν αἱ θεραπαινίδες ἅμα γυναικὶ ἐπεφορτίσαντο · τοὺς συνόντας δὲ αὐτῷ ὀκτακοσίους συγγνώμης τε ἠξίωσεν ὁ βασιλεὺς , ἀδικήσας μηδὲν , καὶ προὔθηκεν αἵρεσιν αὐτοῖς τοιαύτην , ὥστε τοῖς τε βουλομένοις τὰ ὄντα λαβόντας ἐξεῖναι ἀναχωρεῖν , τοῖς τε μένειν ἐθέλουσι μηδένα ἐνοχλεῖν , ἀλλὰ τὴν μισθοφορὰν λαμβάνοντας , δουλεύειν βασιλεῖ . ὀλίγοι μὲν οὖν ἐκείνων ἀπῆραν ἐκ τῆς Χίου , οἱ λοιποὶ δὲ , οἱ μὲν ἔμειναν ἐν Χίῳ αὖθις μισθοφοροῦντες , οἱ δὲ τοῖς βασιλέως συνηριθμήθησαν οἰκέταις . Χίος μὲν οὖν οὕτως αὖθις γέγονεν ὑπὸ Ρωμαίοις . βασιλεὺς δὲ Μπενέτον τε δίκαιον ἔκρινεν ἀμείβεσθαι τῆς εὐνοίας καὶ τῆς προθυμίας τῆς εἰς αὐτὸν , καὶ τῶν Χίων τοὺς δυνατοὺς καὶ τὸν δῆμον . εἰ γὰρ καὶ μηδὲν εἰς τὸν πρὸς Μαρτῖνον πόλεμον εἰσήνεγκαν αὐτοὶ , ἀλλὰ ταῖς γνώμαις οὕτως ἦσαν παρεσκευασμένοι , ὡς ἢν δέῃ , πᾶσαν ἐπιδειξόμενοι σπουδὴν καὶ προθυμίαν ὑπὲρ βασιλέως . διὸ καὶ Καλόθετον μὲν καὶ γένος τά τε ἐν Διδυμοτείχῳ προεπηγγελμένα , ὅτε περὶ Χίου κρύφα διειλέχθη , καὶ προσέτι πλείω εὐηργέτει , καὶ τοὺς ἄλλους καὶ τιμαῖς ἠμείβετο καὶ δωρεαῖς · τὸν δῆμον δὲ τῶν δημοσίων ἀνῆκεν εἰσφορῶν , ὅσαι μάλιστα ἐπίεζον .
Lemmas: ἰά . παρασκευάζω μέν οὖν στόλος πέντε καί ἑκατόν νέος , ὅς εἰμί ὀλίγος μικρός εἰς ὁ δύο μοῖρα διαιρέω καί τριήρης , ἐκ ὅς εἰμί ἱππαγωγός ὀκτώ ἄγω τριακοσία ἵππος · ὁ λοιπός δέ μονήρης εἰμί . ἐπεί δέ παρασκευάζω εἰμί , ὁ τε ἵππος εἰσκομίζω καί ὁ ἄλλος ἐπιτήδειος . εἰμί τε ἅμιλλα πολύς ὁ τριηράρχης , ἕκαστος φιλονεικέω πολυτέλεια καί λαμπρότης παρασκευή ὁ ἄλλος ὑπερβάλλω · καί ὁ τε ἄλλος ἐξαρτύω πρός ὁ μεγαλοπρεπής καί ὁ πλήρωμα κοσμέω ἴδιος παράσημον ἐν τε ὅπλον καί ἀσπίς . εἰμί γάρ οὖον ὁ τυγχάνω , ἀλλά ὁ τε εὐγενής καί μέγας δύναμαι . συμπλέω δέ ὁ βασιλεύς οὖον μόνος ὁπλίτης καί ψιλός πολύς , ἀλλά ὁ τε συγκλητικός οὐ ὀλίγος , καί στρατιώτης οὖον μόνος ὁ χράω2 ὁ ἵππος , ἀλλά καί ἄλλος ὅμιλος πολύς . ἐπεί δέ πᾶς ἤδη πορίζω καί οὐδείς ἐνδέω ἔτι , ἀείρω ἐκ Βυζάντιον πλέω ἐπί Χίος . γνώμη δέ ἔχω ὁ βασιλεύς , ὡς εἄν ὁ Μαρτῖνος ὁ ἐπιπλέω πυνθάνομαι , πρίν εἰς ὁ νῆσος καταίρω , ἀφικνέομαι πρός αὐτός καί δήω περί αὐτός , ὁ μέν ἀκρόπολις , ὅς αὐτός οἰκοδομέω , ὁ ἐλλείπω ἐπισκευάζω , κατέχω φρουρά ὁ εἰσέπειτα ἀσφάλεια ἕνεκα · Μαρτῖνος δέ ὁ ἄλλος νῆσος ἐπιτρέπω ἄρχω , ἀποδίδωμι ετησίως Μπενέτος ὁ πρότερος χρῆμα ἀποστερέω . ὁ δέ οὖον μόνος ποιέω ὁ δήω οὐδείς , ἀλλά ἐπεί πυνθάνομαι ὅσος οὐδέπω ἐπιπλέω ὁ στόλος , ὁ μέν τριήρης ὅς ἔχω τρεῖς δέ εἰμί , εἰς ὁ θάλασσα καταδύω κενός · Ῥωμαῖος τε ὁ ὁ νῆσος κατοικέω μηδείς κελεύω ἔξεστι ὅπλον χράω , θάνατος δέ εἰμί ὁ ζημία ὁ χράω . αὐτός δέ ὁ τε πύλη ὁ πόλις ἀσφαλίζω καί ὁ ἄλλος καθίστημι ὅς αὐτός ἀγαθός δοκέω ἔχω , ἅμα ὀκτακόσιοι ὅς ἔχω , φράσσω ἀνέρχομαι εἰς ὁ τεῖχος ὡς ἀμύνω ἔπειμι βασιλεύς . ἤδη γάρ ἀνθίστημι ἀναφανδά , καί οὐδέ σημεῖον ὁ βασιλικός ἀξιόω ἀνάγω ἐπί ὁ τεῖχος , ὥσπερ εἰμί ἔθος , ἀλλά ὁ Μαρτῖνος μόνος , ὡς βεβαίως ἤδη ὁ νῆσος ἔχω . Καλόθετος δέ ἅμα ὁ περί αὐτός , ὅπλον μέν οὐ τολμάω χράω ὁ δήω ὁ Λατῖνος · παρασκευάζω δέ εἰμί ὡς ἐπιτίθημι αὐτός , ἐπειδάν ὁ βασιλεύς εἰς τειχομαχία καθίστημι . Μαρτῖνος μέν οὖν οὗτος ὁ ὀκτακόσιοι Πεποιθὼς , ἀντικαθίστημι πρός ὁ μάχη . βασιλεύς δέ ὁ νῆσος ὡς προσέχω , ἀπόβασις τε ποιέω ὁ γῆ εὐθύς κράτος , καί ὁ ἵππος ἐξάγω παρασκευάζω πρός ὁ τειχομαχία . Μπενέτος δέ ὁ Μαρτῖνος ἀδελφός φρούριον τίς καί αὐτός κατέχω οὖον μακράν ὁ ἄλλος πόλις οἰκοδομέω , ἀλλά ὅσος ἀπό ἑκάτερος πρός ὁ ἕτερος λίθος σχεδόν ἐξικνέομαι , ἐγχειρίζω ἔρχομαι ὁ βασιλεύς , πολύς ὁ ἀδελφός κατηγορέω ὡς καί ἀνόητος καί ἄδικος πράσσω γιγνώσκω · οὗτος μέν , εἰμί πρός τοσοῦτος δύναμις ἀντέχω ἐλπίζω , μή αὐτός ἐκ ἴσος ὁρμάω παρασκευή · ἀδικία δέ καταγιγνώσκω αὐτός , εἰμί πολύς πρός βασιλεύς εὐεργετέω , Χίος διανοέομαι αὐτός ἀποστερέω . βασιλεύς μέν οὖν εἰς ὁ φρούριον εἰσέρχομαι , Μπένετον ὁ εἰς αὐτός εὔνοια ἐπαινέω , καί μετά μικρός ἐξέρχομαι διακοσμέω ὁ στρατία ὡς εἰς τειχομαχία . Μαρτῖνος δέ πρός τε ὁ βασιλεύς στρατία ἤδη ἑαυτοῦ οὐ ἀξιόμαχος ὁράω , ἐκ τε ὁ Χῖος ἐπικουρία οὐδείς προσδοκάω διά ὁ οὐ κακός αὐτός ἀφίστημι ὁ γνώμη ἢ κατά ὅσος εὔνους εἰμί βασιλεύς ὑποπτεύω , ἄλλως τε καί Μπενέτου προσχωρέω καί ὁ φρούριον παραδίδωμι , ὅς οὐ μικρός δύναμαι ἀποτειχισμός οὗτος πλησίος οἰκοδομέω , σφοδρός τε θορυβέω καί ὁ σῴζω ἀπογιγνώσκω ἐλπίς . ἐπεί δέ ὁ τε σημεῖον ἤδη ἀείρω καί ἄρχω μάχη ὁ Ρωμαῖος , πρεσβεία πέμπω ὁ Μαρτῖνος , δήω βασιλεύς συγγνώμη τυγχάνω καί πρός σύμβασις χωρέω οἷος εἄν δοκέω βασιλεύς . βασιλεύς δέ ἀπωθέω τε ὁ πρεσβεία καί οὐ φάσκω δήω , ὁ στρατιά πρός ὁ μάχη παρατεταγμένος , διαλέγω περί σύμβασις . πρότερος γάρ αὐτός ἔξεστι πρίν ἐνθάδε ἥκω συγγνώμη τε αἰτέω καί σπονδή τίθημι εἰρηνικός , νῦν δέ ὅπως εἄν αὐτός δοκέω ποιέω , ἐπεί ὁ σφέτερος Πεποιθὼς δύναμις ὅπλον αὐτός ἀνταίρω . Βασιλεύς μέν οὖν τοιοῦτος εἶπον · Μαρτῖνος δέ ἤδη πᾶς ἐλπίς περιαιρέω σωτηρία , δείδω μή καί ὁ ζῶ ἀφαιρέω , ἑαυτοῦ ἐγχειρίζω βασιλεύς καί ὁ στρατία , ὁ πόλις ἐξέρχομαι . ὁ Χῖος δέ αὐτός ὁράω ἤδη πρός αἰχμάλωτος Τύχη καθίστημι , ὁρμάω ὡς ἐπί ὁ βασιλεύς ἀποκτείνω . ὁ μέγας δέ δομέστικος ἀπειλέω αὐτός ὁ δεινός διατίθημι , εἰμί τίς νεωτερίζω περί αὐτός , ἀπαθής διατηρέω κακός . βασιλεύς δέ αὐτός πολύς καταμέμφομαι ὁ ἀβουλία , ὅμως οὖον διατίθημι αὐτός κακῶς , ἀλλά ὁ μέν γυνή αὐτός κελεύω καί παῖς , ἔτι δέ καί θεραπαινίς ὅσος εἰμί , αὐτός μέν ἐπιφορτίζω ὅσος ἀνύω δυνατός ἐκ ὁ ἐκεῖνος πρόσειμι χρῆμα τε καί ἄλλος ἔπιπλα καί σκεῦος πολυτελής , ὁ δέ δοῦλος στρῶμα τε καί τάπης ἀείρω καί ἄλλος ὅσος ἐπιτήδειος πρός ὁ καθεύδω ὁ νύξ , καί ἐξέρχομαι Χίος πορεύω ὅποι εἄν δοκέω · Μαρτῖνος δέ κελεύω ἔργω . καί οὗτος μέν οὗτος πράσσω ὁ τρόπος , καί σχεδόν ὅσος Μαρτῖνος εἰμί ὁ θεραπαινίς ἅμα γυνή φορτίζω · ὁ σύνειμι δέ αὐτός ὀκτακόσιοι συγγνώμη τε ἀξιόω ὁ βασιλεύς , ἀδικέω μηδείς , καί προτίθημι αἵρεσις αὐτός τοιοῦτος , ὥστε ὁ τε βούλομαι ὁ εἰμί λαμβάνω ἔξεστι ἀναχωρέω , ὁ τε μένω ἐθέλω μηδείς ἐνοχλέω , ἀλλά ὁ μισθοφορά λαμβάνω , δουλεύω βασιλεύς . ὀλίγος μέν οὖν ἐκεῖνος ἀπαίρω ἐκ ὁ Χίος , ὁ λοιπός δέ , ὁ μέν μένω ἐν Χίος αὖθις μισθοφορέω , ὁ δέ ὁ βασιλεύς συναριθμέω οἰκέτης . Χίος μέν οὖν οὕτως αὖθις γίγνομαι ὑπό Ῥωμαῖος . βασιλεύς δέ Μπένετον τε Δίκαιος κρίνω ἀμείβω ὁ εὔνοια καί ὁ προθυμία ὁ εἰς αὐτός , καί ὁ Χῖος ὁ δυνατός καί ὁ δῆμος . εἰμί γάρ καί μηδείς εἰς ὁ πρός Μαρτῖνος πόλεμος εἰσφέρω αὐτός , ἀλλά ὁ γνώμη οὕτως εἰμί παρασκευάζω , ὡς εἄν δήω , πᾶς ἐπιδείκνυμι σπουδή καί προθυμία ὑπέρ βασιλεύς . διό καί Καλόθετος μέν καί γένος ὁ τε ἐν διδυμοτειχεω προεπαγγέλλω , ὅτε περί Χίος κρύφα διαιλέγω , καί προσέτι πλείων εὐεργετέω , καί ὁ ἄλλος καί τιμή ἀμείβω καί δωρεά · ὁ δῆμος δέ ὁ δημόσιος ἀνίημι εἰσφορά , ὅσος μάλιστα πιέζω .