joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen1.28
ιθʹ . Τούτοις τοῖς λόγοις καὶ τῶν παρόντων συνειπόντων συγκλητικῶν , ὁ βασιλεὺς τῆς μὲν πρὸς τὴν δίωξιν βουλῆς ἀπέστη , ὀμνύναι δ' ἐκέλευσε πάντας τοὺς ὑπ' αὐτὸν , ὡς οὐδεὶς ἂν ἕλοιτο τὰ Παλαιολόγου τοῦ Ἀνδρονίκου , οὕτω γὰρ προσετέτακτο μηκέτι βασιλέα κατονομάζειν , ἀλλὰ πολέμιον ἡγεῖσθαι ὡς τοῦ βασιλέως ἀφεστηκότα . οἱ ὅρκοι μὲν οὖν ἐτελοῦντο , ἤνυον δὲ πλέον οὐδέν . οὐ μόνον γὰρ ἐκ Βυζαντίου καὶ τῆς συγκλήτου καὶ τῆς στρατιᾶς ὁσημέραι πολλοὶ πρὸς τὸν νέον Ἀνδρόνικον ἠυτομόλουν , ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν τε καὶ πόλεων τῶν ὑπηκόων Ρωμαίοις συνέῤῥεον κατὰ συστάσεις , ὡς ἐν ὀλίγῳ περὶ αὐτὸν στρατιὰν ἀξιόμαχον ἀθροισθῆναι . ἐγένοντο μέντοι πρὸς τὸν νεωτερισμὸν ἁρπαγαὶ καὶ φθοραὶ πραγμάτων οὐχὶ συχναί . τούς τε γὰρ πράττοντας τοὺς δημοσίους φόρους ἀπεστέρησαν τῶν ὄντων οἱ προστυχόντες , εἰ μή που καὶ αὐτοὶ προαισθόμενοι κατέκρυψαν ἐν ἀσφαλεῖ · καὶ αὐτοὶ δὲ πολλὰ ἑαυτοῖς περιεποιήσαντο ἀποστερήσαντες βασιλέα , ὡς δῆθεν ἀφῃρημένοι παρὰ τῶν προστυχόντων · καὶ εἴ τις πρός τινα τῶν τῷ πρεσβυτέρῳ βασιλεῖ προσκειμένων διαφορὰν ἔχων ἰδίων ἕνεκα ἐγκλημάτων , ἠμύνατο , τοῦ καιροῦ συμμαχοῦντος , εἰς ἁρπαγὴν καρπῶν καὶ βοῶν καὶ προβάτων περιστήσαντες τὴν ζημίαν . ὁ δὲ πρεσβύτερος βασιλεὺς , ὡς ἐναντίως ἢ αὐτὸς προσεδόκα τὰ πράγματα ἐχώρει , συναγαγὼν τοὺς ἐν τῇ Κωνσταντίνου τότε διατρίβοντας ἀρχιερέας , ὁ πατριάρχης γὰρ Γεράσιμος ἔφθασε τελευτήσας ἐν ᾗ νυκτὶ καὶ ὁ νέος βασιλεὺς ἐξῆλθε τοῦ Βυζαντίου , καὶ διαλεχθεὶς αὐτοῖς ἃ ἐδόκει δίκαια εἶναι , πείθει χωρισμὸν ἀπὸ θεοῦ ἐκφωνῆσαι κατὰ παντὸς ἀνθρώπου τοῦ τε νῦν τῷ ἐγγόνῳ συνόντος τοῦ τ' ἐσομένου . ὡς δὲ μηδὲ τοῦτ' ἐπισχεῖν ἠδυνήθη τὰς τῶν ἀφισταμένων ὁρμὰς , δείσας ὁ πρεσβύτερος βασιλεὺς , μὴ καὶ εἰς πέρας ἀφίκηται τὰ πράγματα κακὸν , οὕτως ἐναντίως ἢ αὐτὸς προσεδόκησε χωροῦντα , τὸν Φιλαδελφείας Θεόληπτον καὶ τὸν τοῦ κοιτῶνος προκαθήμενον , Καλλικρηνίτην , πρέσβεις πρὸς τὸν ἔγγονον ἀποστείλας , πρὸς ξυμβάσεις ἐχώρει , ἐπαγγειλάμενος , ὡς ὅπερ ἂν ὁ ἔγγονος ἐθέλοι γράμμασι δηλώσας , αὐτὸς ἂν εἰς πέρας ἀγάγοι . οἱ μὲν οὖν πρέσβεις εἰς Ἀδριανοῦ πόλιν ἐλθόντες , ἐπεὶ καὶ βασιλεὺς ὁ νέος ἔτυχε πρὸ τῆς πόλεως ἐπισκεπτόμενος τὴν στρατιὰν , προσῄεσαν ὡς προσκυνήσοντες καὶ τὰ τῆς πρεσβείας ἀπαγγελοῦντες . τὸ δὲ πλῆθος περιστάντες αὐτοὺς γυμνοῖς τοῖς ξίφεσιν , ὡς ἐπύθοντο ὑπὲρ εἰρήνης ἀφιγμένους , ἐκέλευον ἀλλήλοις ἀποκτιννύναι . ὁ μὲν οὖν Καλλικρηνίτης τῷ δέει κατασεισθεὶς τὴν ψυχὴν , τοῦ ἵππου τε ἀπεπήδησε , καὶ ἀμφοτέραις περισχὼν τὸν βασιλέως πόδα , ἵστατο περιδεὴς , ὅσον οὔπω νομίζων ἀποθανεῖσθαι · ὁ Φιλαδελφείας δὲ , ὥσπερ δι' ἀψύχων τινῶν παριὼν καὶ ψόφων κενῶν ἀκούων , ἀκατάπληκτος ἦν πρὸς πᾶν ὁτιοῦν . ἰδὼν δὲ τὸν Καλλικρηνίτην ὥσπερ ἀποτεθνηκότα τῷ δέει , « οὐ δέον » εἶπεν « ὦ θαυμάσιε σὺ , οὕτω κατάκρας πρὸς τὸν θάνατον κατεπτηχέναι , μέλλοντας , εἰ μὴ νῦν , ἀλλ' οὖν ὕστερόν ποτε ἀποθανεῖσθαι . εἰ οὖν τοῦτο πᾶσα ἀνάγκη , βέλτιον , ὅτε καὶ πρόφασίς τινος κέρδους , ἢ ὅτε μή . τούτου δ' οὕτως ἔχοντος , ποία πρόφασις εὐλογωτέρα , ἢ ὑπὲρ εἰρήνης πρεσβεύοντας τελευτῆσαι ; » εἶτ' ἐπιστραφεὶς πρὸς τὸν μέγαν δομέστικον καὶ Συργιάννην καὶ πρωτοστράτορα , οὗτοι γὰρ αὐτὸν περιέστησαν , ὅπως μή τι περὶ αὐτὸν τολμηθῇ , « εἰ μὲν ἔξεστιν ὑμῖν » ἔφη « τοὺς ἀνοήτους τουτουσὶ καὶ θρασεῖς καταστέλλειν , πράττετε ἃ προσήκει · εἰ δ' οὖν , ἀλλ' οὗτοί γε δρώντων ἃ προθυμοῦνται . πάντως οὐδὲν ἂν εἴη τῶν ἀβουλήτων θεῷ . » ἐπὶ τούτοις ὁ ἀνὴρ ἐθαυμάζετο τῆς μεγαλοψυχίας ἕνεκα , καὶ καρτερίας πρὸς τὰ δεινά . μέχρι μὲν οὖν τινος βοή τις θορυβώδης ἐξηχεῖτο διὰ τοῦ πλήθους · εἶτα κατεσταλμένης , ὁ βασιλεὺς τοὺς πρέσβεις ἰδίᾳ παραλαβὼν , καὶ περὶ ὧν ἥκουσιν ἐκμαθὼν , ἀντεμήνυσε δι' αὐτῶν τῷ βασιλεῖ καὶ πάππῳ τοιάδε · « τὸ καταπίπτειν ἐν τοῖς δεινοῖς καὶ ἀγεννῆ τινα καὶ πράττειν καὶ φθέγγεσθαι , φαύλων τινῶν καὶ μικροψύχων καὶ αὐτὸς εἶναι κρίνων , τὸ δ' ἐν ταῖς εὐτυχίαις φυσᾶσθαι καὶ μεῖζον ἢ προσήκει φρονεῖν , ἀμαθῶν καὶ θρασέων , ὁμοίους δὲ ἔν τε τοῖς δεινοῖς εἶναι καὶ τοῖς ἐναντίοις , ἀνδρείων καὶ νοῦν ἐχόντων , οὔθ' ὅτ' ἐδικαζόμην παρὰ σοὶ κριτῇ , βασιλεῦ , δειλίᾳ τινὶ ληφθεὶς ἔλεγον ἅπερ εἶπον , ὑποκρινόμενος τὴν ἀλήθειαν , οὔτε νῦν , ὅτ' ἐν τῷ ἀσφαλεῖ δοκῶ καθεστάναι , ἕτερα φθέγξομαι τῶν προτέρων , ἀλλ' ἐπὶ μάρτυρι πάλιν φθέγγομαι τῷ θεῷ , ὡς οὐδὲν ἐμαυτῷ σύνοιδα τῶν ἐγκαλουμένων , οὐδέ τι τοιοῦτον ἡμαρτηκότι , ὥστ' εἰς τοσαύτην ὑπερβολὴν ὀργῆς τὴν σὴν γαληνότητα ἐρεθίσαι . τὸ μὲν οὖν εἰς διαλλαγὰς χωρῆσαι καὶ τὴν πατρικὴν εὐμένειαν αὖθις ἀνακαλέσασθαι , εὐχῆς ἔργον ἐμοί . νῦν δὲ ἀδυνάτου φαινομένου τοῦ εἰπεῖν τι καίριον ἢ καταπράξασθαι διὰ τὴν ἀταξίαν τῆς στρατιᾶς πολλήν τινα γεγενημένην , ὡς ἀπὸ τῶν πρέσβεων μαθήσῃ , κατ' ἐμαυτὸν διασκεψάμενος , ἐπεὶ καὶ τὴν σὴν βούλησιν ἐπυθόμην , ταῦτα καταπράξομαι , ἅπερ ἂν ἥδιστα καὶ αὐτῷ σοὶ φανείη . » τοῖς μὲν δὴ πρέσβεσι τοιαῦτα διαλεχθεὶς ὁ βασιλεὺς , καὶ χρησταῖς ἐλπίσι μετεωρίσας , ἐς Βυζάντιον ἐκέλευεν ἀναστρέφειν . οἳ δὴ καὶ ἀφικόμενοι πρὸς βασιλέα , καὶ τήν τε τῆς στρατιᾶς ὑπὲρ τοῦ νέου βασιλέως σπουδήν τε καὶ προθυμίαν , καὶ τὴν κατ' αὐτῶν ὁρμὴν καὶ μανίαν ἀπηγγελκότες , οὐκ ὀλίγην ἐνεποίησαν ταραχήν · εἶτ' αὖθις καὶ τοῖς τοῦ νέου βασιλέως χρησάμενοι λόγοις , παρεσκεύασαν χρηστότερα ἐλπίζειν . ἔνδον μέντοι καὶ αὐτοῦ Βυζαντίου τὰ μὲν τοῦ νέου βασιλέως ηὔξανε σφόδρα καὶ ἰσχὺν προσελάμβανεν οὔτοι μετρίαν · τὰ δὲ τοῦ πρεσβυτέρου ὑπέῤῥει τε κατὰ μικρὸν καὶ ἀσθενέστερα ἀπεδείκνυτο . ἀλλὰ τὰ μὲν κατὰ Βυζάντιον τοιαῦτα .
Lemmas: εὐθύς . οὗτος ὁ λόγος καί ὁ πάρειμι συλλέγω συγκλητικός , ὁ βασιλεύς ὁ μέν πρός ὁ δίωξις βουλή ἀφίστημι , ὄμνυμι δέ κελεύω πᾶς ὁ ὑπό αὐτός , ὡς οὐδείς εἄν αἱρέω ὁ Παλαιολόγος ὁ Ἀνδρόνικος , οὗτος γάρ προστάσσω μηκέτι βασιλεύς κατονομάζω , ἀλλά πολέμιος ἡγέομαι ὡς ὁ βασιλεύς ἀφίστημι . ὁ Ὅρκος μέν οὖν τελέω , ἀνύω δέ πλέω οὐδείς . οὖον μόνος γάρ ἐκ Βυζάντιον καί ὁ σύγκλητος καί ὁ στρατιά ὁσημέραι πολύς πρός ὁ νέος Ἀνδρόνικος αὐτομολέω , ἀλλά καί ἐκ ὁ ἄλλος ἐπαρχία τε καί πόλις ὁ ὑπήκοος Ῥωμαῖος συρρέω κατά σύστασις , ὡς ἐν ὀλίγος περί αὐτός στρατία ἀξιόμαχος ἀθροίζω . γίγνομαι μέντοι πρός ὁ νεωτερισμός ἁρπαγή καί φθορά πρᾶγμα οὐ συχνός . ὁ τε γάρ πράσσω ὁ δημόσιος φόρος ἀποστερέω ὁ εἰμί ὁ προστυγχάνω , εἰμί μή ποῦ καί αὐτός προαισθάνομαι κατακρύπτω ἐν ἀσφαλής · καί αὐτός δέ πολύς ἑαυτοῦ περιποιέω ἀποστερέω βασιλεύς , ὡς δῆθεν ἀφαιρέω παρά ὁ προστυγχάνω · καί εἰμί τις πρός τις ὁ ὁ πρέσβυς βασιλεύς πρόσκειμαι διαφορά ἔχω ἴδιος ἕνεκα ἔγκλημα , ἀμύνω , ὁ καιρός συμμαχέω , εἰς ἁρπαγή καρπός καί βοῦς καί πρόβατον περιίστημι ὁ ζημία . ὁ δέ πρέσβυς βασιλεύς , ὡς ἐναντίος ἢ αὐτός προσδοκάω ὁ πρᾶγμα χωρέω , συνάγω ὁ ἐν ὁ Κωνσταντῖνος τότε διατρίβω ἀρχιερεύς , ὁ πατριάρχης γάρ Γεράσιμος φθάνω τελευτάω ἐν ὅς νύξ καί ὁ νέος βασιλεύς ἐξέρχομαι ὁ Βυζάντιον , καί διαλέγω αὐτός ὁ δοκέω Δίκαιος εἰμί , πείθω χωρισμός ἀπό θεός ἐκφωνέω κατά πᾶς ἄνθρωπος ὁ τε νῦν ὁ ἔγγονος σύνειμι1 ὁ τε εἰμί . ὡς δέ μηδέ οὗτος ἐπέχω δύναμαι ὁ ὁ ἀφίστημι ὁρμή , δείδω ὁ πρέσβυς βασιλεύς , μή καί εἰς πέρας ἀφικνέομαι ὁ πρᾶγμα κακός , οὕτως ἐναντίος ἢ αὐτός προσδοκάω χωρέω , ὁ Φιλαδέλφεια Θεόληπτος καί ὁ ὁ κοιτών προκάθημαι , καλλικρηνιος , πρέσβυς πρός ὁ ἔγγονος ἀποστέλλω , πρός σύμβασις χωρέω , ἐπαγγέλλω , ὡς ὅσπερ εἄν ὁ ἔγγονος ἐθέλω γράμμα δηλόω , αὐτός εἄν εἰς πέρας ἄγω . ὁ μέν οὖν πρέσβυς εἰς Ἀδριανός πόλις ἔρχομαι , ἐπεί καί βασιλεύς ὁ νέος τυγχάνω πρό ὁ πόλις ἐπισκέπτομαι ὁ στρατία , πρόσειμι ὡς προσκυνέω καί ὁ ὁ πρέσβυς ἀπαγγέλλω . ὁ δέ πλῆθος περιίστημι αὐτός γυμνός ὁ ξίφος , ὡς πυνθάνομαι ὑπέρ εἰρήνη ἀφικνέομαι , κελεύω ἀλλήλων ἀποκτείνω . ὁ μέν οὖν καλλικρηνιος ὁ δήω κατασείω ὁ ψυχή , ὁ ἵππος τε ἀποπηδάω , καί ἀμφότερος περιέχω ὁ βασιλεύς πούς , ἵστημι περιδεής , ὅσος οὔπω νομίζω ἀποθνῄσκω · ὁ Φιλαδέλφεια δέ , ὥσπερ διά ἄψυχος τις πάρειμι1 καί ψόφος κενός ἀκούω , ἀκατάπληκτος εἰμί πρός πᾶς ὁστισοῦν . εἶδον δέ ὁ καλλικρηνιος ὥσπερ ἀποθνῄσκω ὁ δήω , « οὖον δήω » εἶπον « εἰμί θαυμάσιος σύ , οὗτος κατάκρας πρός ὁ θάνατος καταπτήσσω , μέλλω , εἰμί μή νῦν , ἀλλά οὖν ὕστερον ποτός ἀποθνῄσκω . εἰμί οὖν οὗτος πᾶς ἀνάγκη , ἀγαθός , ὅτε καί πρόφασις τις κέρδος , ἢ ὅτε μή . οὗτος δέ οὕτως ἔχω , ποῖος πρόφασις εὔλογος , ἢ ὑπέρ εἰρήνη πρεσβεύω τελευτάω ; » εἶτα ἐπιστρέφω πρός ὁ μέγας δομέστικος καί Συργιάννης καί πρωτοστράτορας , οὗτος γάρ αὐτός περιίστημι , ὅπως μή τίς περί αὐτός τολμάω , « εἰμί μέν ἔξεστι σύ » φημί « ὁ ἀνόητος οὗτος καί θρασύς καταστέλλω , πράσσω ὁ προσήκω · εἰμί δέ οὖν , ἀλλά οὗτος γε δράω ὁ προθυμέομαι . πάντως οὐδείς εἄν εἰμί ὁ ἀβούλητος θεός . » ἐπί οὗτος ὁ ἀνήρ θαυμάζω ὁ μεγαλοψυχία ἕνεκα , καί καρτερία πρός ὁ δεινός . μέχρι μέν οὖν τις βοή τις θορυβώδης ἐξηχέω διά ὁ πλῆθος · εἶτα κατεσταλμένος , ὁ βασιλεύς ὁ πρέσβυς ἴδιος παραλαμβάνω , καί περί ὅς ἥκω ἐκμανθάνω , ἀντιμηνύω διά αὐτός ὁ βασιλεύς καί πάππος τοιόσδε · « ὁ καταπίπτω ἐν ὁ δεινός καί ἀγεννής τις καί πράσσω καί φθέγγομαι , φαῦλος τις καί μικρόψυχος καί αὐτός εἰμί κρίνω , ὁ δέ ἐν ὁ εὐτυχία φυσάω καί μείζων ἢ προσήκω φρονέω , ἀμαθής καί θρασύς , ὅμοιος δέ ἐν τε ὁ δεινός εἰμί καί ὁ ἐναντίος , ἀνδρεῖος καί νόος ἔχω , οὔτε ὅτι δικάζω παρά σύ κριτής , βασιλεύς , δειλία τις λαμβάνω λέγω ὅσπερ εἶπον , ὑποκρίνομαι ὁ ἀλήθεια , οὔτε νῦν , ὅτι ἐν ὁ ἀσφαλής δοκέω καθίστημι , ἕτερος φθέγγομαι ὁ πρότερος , ἀλλά ἐπί μάρτυς πάλιν φθέγγομαι ὁ θεός , ὡς οὐδείς ἐμαυτοῦ σύνοιδα ὁ ἐγκαλέω , οὐδέ τίς τοιοῦτος ἁμαρτάνω , ὥστε εἰς τοσοῦτος ὑπερβολή ὀργή ὁ σός γαληνότητα ἐρεθίζω . ὁ μέν οὖν εἰς διαλλαγή χωρέω καί ὁ πατρικός εὐμένεια αὖθις ἀνακαλέω , εὐχή ἔργον ἐγώ . νῦν δέ ἀδύνατος φαίνω ὁ εἶπον τίς καίριος ἢ καταπράσσω διά ὁ ἀταξία ὁ στρατιά πολύς τις γίγνομαι , ὡς ἀπό ὁ πρέσβυς μανθάνω , κατά ἐμαυτοῦ διασκέπτομαι , ἐπεί καί ὁ σός βούλησις πυνθάνομαι , οὗτος καταπράσσω , ὅσπερ εἄν ἡδύς καί αὐτός σύ φαίνω . » ὁ μέν δή πρέσβυς τοιοῦτος διαλέγω ὁ βασιλεύς , καί χρηστός ἐλπίς μετεωρίζω , εἰς Βυζάντιον κελεύω ἀναστρέφω . ἕ δή καί ἀφικνέομαι πρός βασιλεύς , καί ὁ τε ὁ στρατιά ὑπέρ ὁ νέος βασιλεύς σπουδή τε καί προθυμία , καί ὁ κατά αὐτός ὁρμή καί μανία ἀπαγγέλλω , οὐ ὀλίγος ἐμποιέω ταραχή · εἶτα αὖθις καί ὁ ὁ νέος βασιλεύς χράω λόγος , παρασκευάζω χρηστός ἐλπίζω . ἔνδον μέντοι καί αὐτός Βυζάντιον ὁ μέν ὁ νέος βασιλεύς αὐξάνω σφόδρα καί ἰσχύς προσλαμβάνω οὔτοι μέτριος · ὁ δέ ὁ πρέσβυς ὑπερρέω τε κατά μικρός καί ἀσθενής ἀποδείκνυμι . ἀλλά ὁ μέν κατά Βυζάντιον τοιοῦτος .