joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen4.2
βʹ . Πυθόμενος δὲ παρὰ Βαρθολομαίου τινὸς , ὡς Καντακουζηνὸς ὁ βασιλεὺς Βυζάντιόν τε ἤδη καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν Ρωμαίων ἀρχὴν ὑποποιήσαιτο , ἀπέσχετο τοῦ ἔργου . Βαρθολομαῖος γὰρ οὑτοσὶν , ἐκ Δελφίνου Ντεβιάνα πρὸς Ἄνναν τὴν βασιλίδα ἥκων πρεσβευτὴς , ἐπεὶ μεταξὺ πρεσβεύοντος Καντακουζηνὸς ὁ βασιλεὺς ἐκράτει Βυζαντίου , εἰς λόγους ἐλθὼν καὶ τὴν βασιλέως σύνεσιν θαυμάσας , πάπᾳ τε τῷ Κλήμεντι καὶ τῷ πέμψαντι Δελφίνῳ ἔγραφεν ἐπιστολὰς , ἃς ὥσπερ εἶχον προσεθήκαμεν τῇ διηγήσει . εἶχεν οὖν ἡ πρὸς μὲν πάπαν οὕτως . « ἀγαλλιάσθωσαν πᾶς ὁ λαὸς τῆς τῶν Ρωμαίων ἀρχῆς , καὶ τῆς νίκης ἕνεκεν τοῦ τοσούτου βασιλέως εὐφρανθήτωσαν σύμπας ὁ κόσμος . ἡγιασμένη γὰρ ἡμέρα πᾶσι Χριστιανοῖς ἀνατέταλκε κατὰ τὴν τρίτην τοῦ Φεβρουαρίου , ἐν ᾗ δὴ ἐξαπέστειλεν ὁ θεὸς τὸν ἑαυτοῦ ἄγγελον κατασκευάσοντα τὴν ὁδὸν αὐτοῦ ἔμπροσθεν αὐτοῦ καὶ τῷ οἰκείῳ διαυγεστάτῳ φωτὶ πόῤῥω ποιησόμενον τὸ τῆς μάχης σκότος , ἀγαγόντα καθάπερ κλάδος χλοαζούσης ἐλαίας τὴν εἰρήνην . οὗτος γάρ ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῆς εἰρήνης , ὁ δεύτερος Σολομὼν , οὗ τὸ πρόσωπον ἐπιθυμεῖ βλέπειν πᾶσα κτίσις . ἰδοὺ γὰρ , ἵνα δείξῃ κύριος , ὡς οὐκ ἐν ἰσχύϊ ἵππου , οὐκ ἐν δυναστείᾳ ἀνθρώπου , ἀλλ' ἐν δυνάμει θεοῦ γέγονε τὸ τρόπαιον τουτὶ παρὰ τοῦ ὑψηλοτάτου καὶ νικητικωτάτου βασιλέως καὶ αὐτοκράτορος κυρίου Ἰωάννου τοῦ Καντακουζηνοῦ , ἀνέῳξε τοὺς τῆς ἑαυτοῦ δυνάμεως θησαυροὺς , ἐγχέας ἐπ' αὐτὸν τὰ δῶρα τῶν ἑαυτοῦ χαρισμάτων , τὴν βασιλίδα δηλαδὴ ταύτην τῶν πόλεων , τὴν Κωνσταντίνου φημὶ , καὶ παρασχὼν ὁλόκληρον αὐτῷ βασιλείαν τῇ θείᾳ αὐτοῦ δυνάμει ἐν δυναστείᾳ ὅπλων καὶ ἐκτεταμένῳ βραχίονι , ἵν' ἐν αὐτῷ μᾶλλον φανῶσιν οἱ διὰ παντὸς ῥέοντες ποταμοὶ τῶν αὐτοῦ χαρισμάτων καὶ τοῦ ἐλέους . αὐτὸς γάρ ἐστι , περὶ οὗ γέγραπται , ὅτι ἠδυνήθη παραβῆναι , καὶ οὐ παρέβη , καὶ κακὸν ποιῆσαι , καὶ οὐκ ἐποίησε · μᾶλλον δὲ ἑπόμενος τῷ Χριστῷ ἀνταπέδωκεν ἀγαθὸν ἀντὶ κακοῦ , μνησθεὶς ἐλέους καὶ ἐπιλαθόμενος ἀνομίας . ὅς γε καὶ γέγονεν ἀγαθὸς στρατιώτης κατὰ τὸν πρώτως ἀθλήσαντα Στέφανον , ὑπὲρ τῶν λίθοις βαλλόντων αὐτὸν διωκτῶν προσευξάμενον , καὶ « μὴ στήσῃς αὐτοῖς , » εἰρηκότα , « δέσποτα , τὴν ἁμαρτίαν ταύτην · οὐ γὰρ οἴδασι , τί ἐποίησαν . » οὐδέποτ' ἀπ' αἰῶνος ἤκουσται τοσαύτην ἀνδρὸς ἀρετὴν γεγονέναι , οὔτ' Ὀκταβιανῷ τῷ βασιλεῖ , οὔτε Θεοδοσίῳ , οὔτε μὴν Αὐγούστῳ τῷ Καίσαρι , ὡς οὓς ἠδυνήθη τῇ τῶν ὅπλων δυνάμει καταστρωννύναι εἰς γῆν , τούτοις δοῦναι τὸν ἑαυτοῦ χρηστὸν ἔλεον , ἐπιλαθόμενος τῶν εἰς αὐτὸν πάντων κακῶν . ταῦτά τοι καὶ χαῖρε , ἁγιώτατε δέσποτα , τῇ οὕτως εὐτυχεῖ , οὕτω νικητικωτάτῃ εἰσόδῳ ἀναιμάκτῳ τε καὶ ἀζημίῳ τοῦ Χριστιανικοῦ λαοῦ . καὶ αὖθις χαῖρε , ὅτι ἡ ἀλήθεια δι' ἀληθείας ἐδείχθη . ἡ γὰρ τοῦ Χριστοῦ ἀλήθεια ἔδειξε τὴν τοῦ ἀθώου τούτου βασιλέως ἀλήθειαν ἐπὶ τῷ ἀπαντῆσαι τὴν ἀλήθειαν αὐτῷ καὶ τὸν ἔλεον καὶ καταφιλῆσαι εἰρήνην τε καὶ δικαιοσύνην . ἐγὼ δὴ πέποιθα τοῦτ' εἶναι μᾶλλον ὑπὲρ εἰρήνης καὶ καταστάσεως τοῦ σύμπαντος Χριστιανικοῦ λαοῦ καὶ εἰς ἐπίδοσιν τοῦ κατὰ τῶν ἐχθρῶν τοῦ σταυροῦ τροπαίου , ὥσπερ οὐ μικρὰν τὴν ζημίαν εἰργάσατο τοῖς βασιλεῦσι Ρωμανίας ἡ χρόνον ἐπὶ πλεῖστον αὐξηθεῖσα διχόνοια . τοίνυν εἰ καί τινα δεδήλωται τῇ σῇ ἁγιότητι ἀῤῥητουργήματα κατὰ τοῦ προῤῥηθέντος γαληνοτάτου βασιλέως καὶ αὐτοκράτορος Ρωμαίων κυρίου Ἰωάννου τοῦ Καντακουζηνοῦ , τοῦ καὶ πατρὸς νῦν τοῦ γαληνοτάτου βασιλέως καὶ αὐτοκράτορος Ρωμαίων κυρίου Ἰωάννου τοῦ Παλαιολόγου , ἀλλ' οὖν μηδαμῶς εἶεν δεκτέα ἢ πιστευτέα κατά τινα τρόπον . οἶμαι γὰρ , ὡς ἐν τούτῳ θήσεται ἡ σὴ ἁγιότης περὶ τούτων καλῶς παρὰ τῶν προῤῥηθέντων τούτων κυρίων καὶ βασιλέων , ἢ διὰ πρέσβεων , ἢ διὰ γραμμάτων ἀληθέστερόν τε καὶ καθαρώτερον . » τοιαῦτα μὲν οὖν πρὸς πάπαν Κλήμεντα ἕκτον ὁ Βαρθολομαῖος ἔγραψε περὶ τῶν βασιλέων . Ἰνιμπέρτῳ δὲ Δελφίνῳ Ντεβιάνᾳ , παρ' οὗ καὶ πρεσβευτὴς πρὸς Ἄνναν ἧκε τὴν βασιλίδα , οὕτως . « ἀλλαλαξάτωσαν ἄσμενοι τῶν πιστῶν ἅπας ὁ δῆμος · ψαλάτωσαν ὁ χορὸς τῆς τῶν Χριστιανῶν πίστεως · ἀνακαινιζέσθωσαν ἐν ταῖς ἱεραῖς καὶ ἁγίαις ἐκκλησίαις περιφανεῖς ἑορταί · ἠχείτωσαν εἰς τὸ ὕψος αἱ ψαλμῳδίαι · τὰ τῶν μοναχῶν ὄργανα πληττέτωσαν τὸν ἀέρα , καὶ διὰ στόματος ἴτωσαν πάντων , καὶ πᾶσαν τὴν περίχωρον διατρεχέτωσαν αἱ προσηνεῖς αὗται πανηγύρεις , ὅπως ἡ τῶν χαιρόντων κραυγὴ μὴ μόνον παρὰ τῶν ἐπιγείων , ἀλλ' ἔτι καὶ παρὰ τῶν οὐρανίων ἀκούηται πολιτῶν . ἀκούσατε τοίνυν οὐρανοὶ , καὶ λαλήσω · καὶ ἀκουέτω γῆ ῥήματα ἐκ στόματός μου . ἀλλὰ τίς οὐκ ἂν ἀσμένως ἀκούσαι , τίς οὐκ ἠκριβωμένως προσέξοι τοῖς λεγομένοις , ὅτι χεὶρ κυρίου ἐγένετο ἐπὶ τῇ βασιλείᾳ Ρωμαίων , ἐπὶ τῷ τὴν ἡμέραν καταφωτίσαι τὴν νύκτα , καὶ τὴν λαμπρότητα πόῤῥω τὸ σκότος ποιήσασθαι , καὶ τοῖς καθημένοις ἐν σκότει καὶ σκιᾷ τοῦ θανάτου φῶς ἐξ οὐρανῶν ἀνατεταλκέναι ; ὁρᾶτε γοῦν , ὅπως τουτὶ τὸ φῶς ἀνατέταλκεν ἄνωθεν , ὡς οὐ τῇ μεγάλῃ τῶν ὅπλων κατασκευῇ τὸν ἐπὶ πάντας καθήμενον ὕψιστον , τῇ οἰκείᾳ δυνάμει παρεσχηκέναι τῷ μεγάλῳ περιφανεστάτῳ βασιλεῖ κυρίῳ Ἰωάννῃ τῷ Καντακουζηνῷ , τῷ καὶ τῆς βασιλείας καὶ τοῦ βασιλέως πατρὶ , τὴν ἁπασῶν βασιλεύουσαν ταυτηνὶ πόλιν , καὶ μέχρι καὶ εἰς δεῦρο διατηρεῖσθαι τὸν τοῦ δικαίου κριτὴν τῷ τοιούτῳ βασιλεῖ τὸ παρὸν τῆς ἀρχῆς δώρημα , ἵνα γνῶσι σαφῶς ἅπαντες τοῦτο παρὰ κυρίου τοῦ θεοῦ γεγονὸς , καὶ οὐ παρὰ ἀνθρώπου . φησὶ γὰρ ὁ σοφώτατος Σολομών · « καιρὸς τῷ ὑπὸ τὸν οὐρανὸν παντὶ πράγματι , καὶ πάντα καλὰ ἐν καιρῷ αὐτῶν . καιρὸς θρήνου καὶ καιρὸς χαρμονῆς . » οὕτως εἴρηκέ ποτε καὶ ὁ Χριστός · « οὐκέτι ἦλθεν ἡ ὥρα μου . » καὶ ἀλλαχοῦ λέγει · « πάτερ , ἔρχεται ὥρα , καὶ νῦν ἔστιν , ἵνα δοξασθῇ ὁ υἱός σου · » καὶ παραχρῆμα ἡ πατρικὴ φωνὴ τῷ υἱῷ ἀπεκρίνατο · « καὶ ἐδόξασα καὶ πάλιν δοξάσω . » οὐχὶ δὲ καὶ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ἀνέγνωμεν , ὁπηνίκα ὁ Ἰωάννης εἴρηκε τῷ Χριστῷ ἡμῶν ἐν τῷ Ἰορδάνῃ · « ἐγὼ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι , καὶ σὺ ἔρχῃ πρός με ; » τί Χριστὸς ἀπεκρίνατο ; « ἄφες γάρ , » φησιν , « ὦ Ἰωάννη , ἄφες ἄρτι . οὕτω γὰρ δεῖ πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην · » τοιγαροῦν « ἄφες ἄρτι » δηλοῦντος τοῦ λόγου , ὡς οὔπω καιρὸς ὑψώσεως , οὐδὲ δόξης , ὡς οὔπω ἐληλύθει ἡ τῆς εὐλογίας καὶ τῆς χάριτος ὥρα . αὕτη τοίνυν ἡ τοῦ φωτὸς ὥρα ἡ τῇ βασιλείᾳ Ρωμαίων τηρηθεῖσα , ἵνα μὴ ἀθρόον ἐπιστὰν τοῖς πιστοῖς τὸ δῶρον εὐτελὲς νομισθῇ · οὗτός ἐστιν ὁ μετὰ τὸ νέφος αἰθρίαν δούς · οὗτός ἐστιν ὁ μετὰ τὸν ὀδυρμὸν καὶ τοὺς θρήνους ἀγαλλίαμα ἐγχέων . τίνα γὰρ τῶν ἁγίων πατέρων ὕψωσεν ἐν δόξῃ , μὴ προτέρων θλίψεων ἡγησαμένων , καθὰ καὶ ἡ γραφὴ διαῤῥήδην βοᾷ · « πᾶς υἱὸς ὑψούμενος παρὰ κυρίου πρῶτον παιδεύεται . » καὶ ὁ θεὸς λέγει · « οὓς ἀγαπῶ , διορθοῦμαί τε καὶ παιδεύω . » οὕτω καὶ ὁ ψαλμῳδὸς καὶ κιθαρῳδὸς οὐράνιος ἐκεῖνος Δαβὶδ ᾖσε · « παιδεύων ἐπαίδευσέ με ὁ κύριος , τῷ δὲ θανάτῳ οὐ παρέδωκέ με . » καὶ ἀλλαχοῦ · « ὁ πατήρ μου καὶ ἡ μήτηρ μου καὶ πάντες οἱ γνωστοί μου ἐγκατέλιπόν με , ὁ δὲ κύριος προσελάβετό με . » προσλαμβάνου τοίνυν καὶ αὐτὸς , ἐρασμιώτατε δοὺξ , τὸν ῥηθέντα τουτονὶ βασιλέα , ὅνπερ ὁ θεὸς προσελάβετο εἰς τὴν τῆς βασιλείας κατάστασιν , καὶ τοῦτον ἐν τοῖς μάλιστα τάττε , ὃν ὁ θεὸς διετήρησεν εἰς τὴν βασιλείαν . πᾶσα γὰρ ἐξουσία εἰς ἀγαθὸν παρὰ κυρίου τοῦ θεοῦ ἐστιν · ὁ δὲ τῇ τοῦ βασιλεύοντος ἀνθιστάμενος ἐξουσίᾳ κατὰ τὸν ἀπόστολον τῇ τοῦ θεοῦ βουλήσει ἀνθίσταται . ὅρα δὲ , μή ποτε ᾖς καὶ αὐτὸς εἶς ἐκείνων τῶν παρὰ τοῦ δικαίου Ἰὼβ ἐλεγχομένων , λέγοντος · « οὗτοί εἰσιν οἱ ἀνθιστάμενοι τῷ φωτὶ , οὗτοί εἰσιν οἱ τοῦ φωτὸς ἀποστάται , ὅπερ ἐν τῷ σκότει φαῖνον οὐ φέρει αἰτίαν · εἴγε ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβεν . » ἐν μέντοι γε διηνεκοῦς μνήμης ἄξιον ὑπόδειγμα τοῖς τῷ Χριστῷ λατρεύουσι δήλου , ὡς ὁ μέγας οὑτοσὶ βασιλεὺς τὴν τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου ἐν ἑαυτῷ φέρει χρηστότητα , ᾗτινι φονευθῆναι τοὺς παῖδας ἀπεῖρξεν , ὧν ἐν τῷ αἵματι θεραπεύεσθαι ἔμελλεν ἀπὸ τῆς λέπρας . τὸ τοῦ μετὰ Ἰούλιον Καίσαρα βεβασιλευκότος Ὀκταβιανοῦ φιλάνθρωπον , ᾧτινι καὶ φιλανθρωπότητος ἐκεῖνος κέκληται βασιλεὺς , ὁ παρὼν βασιλεὺς ὑπερήλασεν · ἴσος , εἰ μὴ καὶ μείζων , ἐστὶν εἰς θεοσέβειαν τῷ καλῶς ἄρξαντι Θεοδοσίῳ · ὑπερέβη τὴν ἐπιείκειάν τε καὶ χρηστότητα τοῦ Ἀφρικανοῦ Σκηπίωνος τοῦ τοῖς ἡμετέροις Ἰταλοῖς τὴν Ἀφρικὴν ὑποτάξαντος . πολλῶν γὰρ ἀνθρώπων καὶ κατὰ διαφόρους τρόπους τῷ τοιούτῳ βασιλεῖ προσκεκρουκότων , οἵ γε καὶ εἰκότως ὤφειλον τὸν τοῦ θανάτου κίνδυνον δειλιᾷν , ἐπείπερ ἐν ὅπλων δυνάμει ἐντὸς γένοιτο , οὐδενὶ κακόν τι ἐπαγαγὼν ἐλυμήνατο · πάντας δ' εὐεργετεῖν βούλεται ἀγαθούς τε καὶ πονηροὺς , ζηλῶν ἐπὶ τούτῳ θεὸν τὸν ἀνατέλλειν ποιοῦντα ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς . πῶς οὖν οὐκ ἂν ἀγαθὸν βουλοίμην τοῖς Χριστιανοῖς τούτοις ; πῶς τὸ τῶν Ρωμαίων γένος τὸ τὸν ἐσταυρωμένον Χριστὸν προσκυνοῦν , ᾧ γε καὶ ἡ παλαιὰ καὶ νέα διαθήκη καὶ ἀναγινώσκει καὶ ἕπεται , οὐκ ἂν θείην ἐν μέσῳ τῆς καρδίας μου ; δι' ὃν οὔθ' αἵματι ἀνθρωπίνῳ λυθροῦται μάχαιρα , οὔτε μὴν κακὸν ἀντὶ κακοῦ , μᾶλλον δ' ἀγαθὸν ἀντὶ πονηροῦ ἀποδίδοται . διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν σὴν δουκικὴν ἐξουσίαν , ἵνα τὸν τοιοῦτον βασιλέα Ἰωάννην , τὸν χάριν θεοῦ μεθερμηνευόμενον , ἐν μεγάλοις φιλίας τάττῃς θεσμοῖς , καὶ μηδὲν κατ' αὐτοῦ καινότερον ἢ πράττειν ἢ ἀκούειν . οὗτος γὰρ ὁ Ἰωάννης χάρις λέγεται , καὶ εἰκότως , πᾶσι χαρίεις γε ὢν καὶ μετὰ τοῦ ἀποστόλου δυνάμενος λέγειν · « χάριτι θεοῦ εἰμι , ὅ εἰμι · καὶ ἡ χάρις τοῦ θεοῦ ἐν ἐμοὶ κενὴ οὐ γέγονεν , ἀλλὰ διὰ παντὸς ἐν ἐμοὶ μένει . » ἐπεὶ γὰρ ἐκ τοῦ καρποῦ τὸ δένδρον γινώσκεται καὶ ὁ καρπὸς ἐκ τοῦ δένδρου λαμβάνει τὸν ἔπαινον , πέποιθα ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ δυνάμει , ὡς ὁ προῤῥηθεὶς βασιλεὺς ἐκ τοῦ καρποῦ τῶν ἀγαθῶν ἔργων γνωσθήσεται . καὶ γὰρ παντὸς τοῦ αὐτῷ γε ἀναφέροντος μακροθύμως ἀκούει , ἐπιεικῶς ἀποκρίνεται , σοφῶς ἐξετάζει , κρίνει δικαίως . ταῦτά ἐστι τὰ τέσσαρα , ἅπερ οἱ βασιλεύοντες κατέχειν ὀφείλουσιν ἐπιμήκιστον · αὗταί εἰσιν αἱ ἀρεταὶ αἱ ζητούμεναι ἐν ταῖς τῶν σοφῶν πρυτανέων ἀρχαῖς · περὶ ὧν Πλάτων ὁ φιλόσοφος λέγει , εὐδαίμονα τὰ τῶν πραγμάτων δημόσια εἶναι , ὁπηνίκα οἱ τούτων διοικηταὶ σοφίᾳ κεκόσμηνται . ἧς δὴ σοφίας μέγα τὸ ἀξίωμα , ἣ δὴ καὶ τὸν Ἀθηναῖον Σωκράτην τῷ ἄκρῳ θεῷ ἴσον πεποίηκεν . ἐγὼ μὲν οὖν ἐλπίδας φέρω , ὡς ἡ βασιλεία τούτου ἔσται ὑπὲρ τῆς τῶν Χριστιανῶν εἰρήνης , καὶ τῶν Ἰσμαηλιτῶν ἀποσόβησις , ἔσται ὑπὲρ τῆς δικαιοσύνης τοῦ λαοῦ δι' ἔλεον τοῦ ὑπηκόου παντὸς , ὡς γέγραπται ἐν τῷ ἑκατοστῷ εἰκοστῷ κεφαλαίῳ τῶν παροιμιῶν · « ἔλεος καὶ ἀλήθεια τηροῦσι τὸν βασιλέα , καὶ στερεωθήσεται ἐν δικαιοσύνῃ ὁ θρόνος αὐτοῦ . » τοιαῦτα μὲν ἔγραψε καὶ πρὸς Ἰνιμπέρτον · ταῦτα δὲ ἡμῖν οὐκ ἀργῶς , οὐδὲ ἀκαίρως παρείληπται πρὸς τὴν ἱστορίαν , ἀλλ' ἵν' ἐπιδείξωμεν , ὡς διὰ τῶν εἰς βασιλέα τουτωνὶ ἐπαίνων μαρκέσης ἐκωλύθη μὴ Ρωμαίοις στόλῳ μεγάλῳ ἐπιέναι . πρότερον γὰρ ἀκούοντες περὶ βασιλέως πολλὰ καὶ δεινὰ , πάπας τε ὁμοίως καὶ οἱ κατὰ τὴν Ἰταλίαν δυναστεύοντες ἐπέτρεπον τὴν ἔφοδον τῷ μαρκέσῃ . ἐπεὶ δὲ τὰ γράμματα ταῦτα ἧκε παρὰ ἀνδρὸς αὐτοῖς ἀξιόχρεω πρὸς πίστιν , οἵ τε ἄλλοι ἀπηγόρευον τὴν ἔφοδον , καὶ αὐτὸς μαρκέσης ἠμβλύνθη τὴν ὁρμὴν , οὐ τὴν ἀρετὴν μόνον βασιλέως αἰδεσθεὶς , ἀλλ' ἤδη καὶ τὸ μέγα τι κατορθοῦν ἀπαγορεύσας , βασιλέως ἤδη τὴν σύμπασαν Ρωμαίων ἔχοντος ἡγεμονίαν , ὃν ἐν στρατηγίαις μέγαν παρὰ πάντων ἐπυνθάνετο . ἐκεῖνος μὲν οὖν ἐκ τούτων ἐκωλύθη , καὶ διέλυε τὴν στρατιάν .
Lemmas: βε . πύθω δέ παρά Βαρθολομαῖος τις , ὡς Καντακουζηνός ὁ βασιλεύς Βυζάντιος τε ἤδη καί ὁ ἄλλος ἅπας Ῥωμαῖος ἀρχή ὑποποιέω , ἀπέχω ὁ ἔργον . Βαρθολομαῖος γάρ οὗτος , ἐκ Δελφίνο Ντεβιάνα πρός Ἄννα ὁ βασιλίς ἥκω πρεσβευτής , ἐπεί μεταξύ πρεσβεύω Καντακουζηνός ὁ βασιλεύς κρατέω Βυζάντιον , εἰς λόγος ἔρχομαι καί ὁ βασιλεύς σύνεσις θαυμάζω , πάππας τε ὁ Κλήμης καί ὁ πέμπω δελφίνος γράφω ἐπιστολή , ὅς ὥσπερ ἔχω προστίθημι ὁ διήγησις . ἔχω οὖν ὁ πρός μέν πάππας οὕτως . « ἀγαλλιάω πᾶς ὁ λαός ὁ ὁ Ῥωμαῖος ἀρχή , καί ὁ Νίκη ἕνεκα ὁ τοσοῦτος βασιλεύς εὐφραίνω σύμπας ὁ κόσμος . ἁγίζω γάρ ἡμέρα πᾶς Χριστιανός ἀνατέλλω κατά ὁ τρίτος ὁ Φεβρουάριος , ἐν ὅς δή ἐξαποστέλλω ὁ θεός ὁ ἑαυτοῦ ἄγγελος κατασκευάζω ὁ ὁδός αὐτός ἔμπροσθεν αὐτός καί ὁ οἰκεῖος διαυγής φάος πόρρω ποιέω ὁ ὁ μάχη σκότος , ἄγω καθάπερ κλάδος χλοάζω ἐλαία ὁ εἰρήνη . οὗτος γάρ εἰμί ὁ βασιλεύς ὁ εἰρήνη , ὁ δύο Σολομών , ὅς ὁ πρόσωπον ἐπιθυμέω βλέπω πᾶς κτίσις . ἰδού γάρ , ἵνα δείκνυμι κύριος , ὡς οὐ ἐν ἰσχύς ἵππος , οὐ ἐν δυναστεία ἄνθρωπος , ἀλλά ἐν δύναμις θεός γίγνομαι ὁ τρόπαιον οὗτος παρά ὁ ὑψηλός καί νικητικός βασιλεύς καί αὐτοκράτωρ κύριος Ἰωάννης ὁ Καντακουζηνός , ἀνοίγω ὁ ὁ ἑαυτοῦ δύναμις θησαυρός , ἐγχέω ἐπί αὐτός ὁ Δῶρα ὁ ἑαυτοῦ χάρισμα , ὁ βασιλίς δηλαδή οὗτος ὁ πόλις , ὁ Κωνσταντῖνος φημί , καί παρέχω ὁλόκληρος αὐτός βασίλειος ὁ θεῖος αὐτός δύναμις ἐν δυναστεία ὅπλον καί ἐκτείνω βραχύς , ἵνα ἐν αὐτός μᾶλλον φαίνω ὁ διά πᾶς ῥέω ποταμός ὁ αὐτός χάρισμα καί ὁ ἔλεος . αὐτός γάρ εἰμί , περί ὅς γράφω , ὅτι δύναμαι παραβαίνω , καί οὖον παραβαίνω , καί κακός ποιέω , καί οὐ ποιέω · μᾶλλον δέ ἕπω ὁ Χριστός ἀνταποδίδωμι ἀγαθός ἀντί κακός , μιμνήσκω ἔλεος καί ἐπιλανθάνομαι ἀνομία . ὅς γε καί γίγνομαι ἀγαθός στρατιώτης κατά ὁ πρῶτος ἀθλέω Στέφανος , ὑπέρ ὁ λίθος βάλλω αὐτός διώκτης προσεύχομαι , καί « μή ἵστημι αὐτός , » ἐρῶ , « δεσπότης , ὁ ἁμαρτία οὗτος · οὖον γάρ οἶδα , τίς ποιέω . » οὐδέποτε ἀπό αἰών ἀκούω τοσοῦτος ἀνήρ ἀρετή γίγνομαι , οὔτε Ὀκταβιανός ὁ βασιλεύς , οὔτε Θεοδόσιος , οὔτε μήv Αὔγουστος ὁ Καῖσαρ , ὡς ὅς δύναμαι ὁ ὁ ὅπλον δύναμις καταστρώννυμι εἰς γῆ , οὗτος δίδωμι ὁ ἑαυτοῦ χρηστός ἔλεος , ἐπιλανθάνομαι ὁ εἰς αὐτός πᾶς κακός . οὗτος ὅς καί χαίρω , ἁγιώτατε δεσπότης , ὁ οὕτως εὐτυχέω , οὗτος νικητικός εἴσοδος ἀναίμακτος τε καί ἀζήμιος ὁ Χριστιανικός λαός . καί αὖθις χαίρω , ὅτι ὁ ἀλήθεια διά ἀλήθεια δείκνυμι . ὁ γάρ ὁ Χριστός ἀλήθεια δείκνυμι ὁ ὁ ἀθῶος οὗτος βασιλεύς ἀλήθεια ἐπί ὁ ἀπαντάω ὁ ἀλήθεια αὐτός καί ὁ ἔλεος καί καταφιλέω εἰρήνη τε καί δικαιοσύνη . ἐγώ δή πείθω οὗτος εἰμί μᾶλλον ὑπέρ εἰρήνη καί κατάστασις ὁ σύμπας Χριστιανικός λαός καί εἰς ἐπίδοσις ὁ κατά ὁ ἐχθρός ὁ σταυρός τρόπαιον , ὥσπερ οὖον μικρός ὁ ζημία ἐργάζομαι ὁ βασιλεύς Ῥωμανία ὁ χρόνος ἐπί πλεῖστος αὐξάνω διχόνοια . τοίνυν εἰμί καί τις δηλόω ὁ σός ἁγιότης ἀρρητούργημα κατά ὁ προλέγω γαληνότατος βασιλεύς καί αὐτοκράτωρ Ῥωμαῖος κύριος Ἰωάννης ὁ Καντακουζηνός , ὁ καί πατήρ νῦν ὁ γαληνότατος βασιλεύς καί αὐτοκράτωρ Ῥωμαῖος κύριος Ἰωάννης ὁ Παλαιολόγος , ἀλλά οὖν μηδαμῶς ἄγω δεκτέος ἢ πιστευτέος κατά τις τρόπος . οἴομαι γάρ , ὡς ἐν οὗτος τίθημι ὁ σός ἁγιότης περί οὗτος καλῶς παρά ὁ προερέω οὗτος κύριος καί βασιλεύς , ἢ διά πρέσβυς , ἢ διά γράμμα ἀληθής τε καί καθαρός . » τοιοῦτος μέν οὖν πρός πάππας Κλήμης ἕκτος ὁ Βαρθολομαῖος γράφω περί ὁ βασιλεύς . Ἰνιμπέρτῳ δέ δελφίνος Ντεβιάνᾳ , παρά ὅς καί πρεσβευτής πρός Ἄννα ἵημι ὁ βασιλίς , οὕτως . « ἀλλάσσω ἄσμενος ὁ πιστός ἅπας ὁ δῆμος · ψάλλω ὁ χορός ὁ ὁ Χριστιανός πίστις · ἀνακαινίζω ἐν ὁ ἱερός καί ἅγιος ἐκκλησία περιφανής ἑορτή · ἠχέω εἰς ὁ ὕψος ὁ ψαλμῳδία · ὁ ὁ μοναχός ὄργανον πλήσσω ὁ ἀήρ , καί διά στόμα ἔρχομαι πᾶς , καί πᾶς ὁ περίχωρος διατρέχω ὁ προσηνής οὗτος πανήγυρις , ὅπως ὁ ὁ χαίρω κραυγή μή μόνος παρά ὁ ἐπίγειος , ἀλλά ἔτι καί παρά ὁ οὐράνιος ἀκούω πολίτης . ἀκούω τοίνυν οὐρανός , καί λαλέω · καί ἀκούω γῆ ῥῆμα ἐκ στόμα ἐγώ . ἀλλά τίς οὐ εἄν ἄσμενος ἀκούω , τίς οὐ ἠκριβωμένως προσέχω ὁ λέγω , ὅτι χείρ κύριος γίγνομαι ἐπί ὁ βασίλεια Ῥωμαῖος , ἐπί ὁ ὁ ἡμέρα καταφωτίζω ὁ νύξ , καί ὁ λαμπρότης πόρρω ὁ σκότος ποιέω , καί ὁ κάθημαι ἐν σκότος καί σκιά ὁ θάνατος φάος ἐκ οὐρανός ἀνατέλλω ; ὁράω γοῦν , ὅπως οὗτος ὁ φάος ἀνατέλλω ἄνωθεν , ὡς οὖον ὁ μέγας ὁ ὅπλον κατασκευή ὁ ἐπί πᾶς κάθημαι ὕψιστος , ὁ οἰκεῖος δύναμις παρέχω ὁ μέγας περιφανής βασιλεύς κύριος Ἰωάννης ὁ Καντακουζηνός , ὁ καί ὁ βασίλεια καί ὁ βασιλεύς πατήρ , ὁ ἅπας βασιλεύω οὗτος πόλις , καί μέχρι καί εἰς δεῦρο διατηρέω ὁ ὁ Δίκαιος κριτής ὁ τοιοῦτος βασιλεύς ὁ πάρειμι ὁ ἀρχή δώρημα , ἵνα γνῶσις σαφῶς ἅπας οὗτος παρά κύριος ὁ θεός γίγνομαι , καί οὖον παρά ἄνθρωπος . φημί γάρ ὁ σοφός Σολομών · « καιρός ὁ ὑπό ὁ οὐρανός πᾶς πρᾶγμα , καί πᾶς καλός ἐν καιρός αὐτός . καιρός θρῆνος καί καιρός χαρμονή . » οὕτως λέγω ποτός καί ὁ Χριστός · « οὐκέτι ἔρχομαι ὁ ὥρα ἐγώ . » καί ἀλλαχοῦ λέγω · « πατήρ , ἔρχομαι ὥρα , καί νῦν εἰμί , ἵνα δοξάζω ὁ υἱός σύ · » καί παραχρῆμα ὁ πατρικός φωνή ὁ υἱός ἀποκρίνω · « καί δοξάζω καί πάλιν δοξάζω . » οὐ δέ καί ἐν ὁ εὐαγγέλιον ἀναγιγνώσκω , ὁπηνίκα ὁ Ἰωάννης εἴρω ὁ Χριστός ἐγώ ἐν ὁ Ἰορδάνης · « ἐγώ χρεία ἔχω ὑπό σύ βαπτίζω , καί σύ ἔρχομαι πρός ἐγώ ; » τίς Χριστός ἀποκρίνω ; « ἀφίημι γάρ , » φημί , « εἰμί Ἰωάννης , ἀφίημι ἄρτι . οὗτος γάρ δεῖ πληρόω πᾶς δικαιοσύνη · » τοιγάρ « ἀφίημι ἄρτι » δηλόω ὁ λόγος , ὡς οὔπω καιρός ὕψωσις , οὐδέ δόξα , ὡς οὔπω ἔρχομαι ὁ ὁ εὐλογία καί ὁ χάρις ὥρα . οὗτος τοίνυν ὁ ὁ φάος ὥρα ὁ ὁ βασίλεια Ῥωμαῖος τηρέω , ἵνα μή ἀθρόος ἐφίστημι ὁ πιστός ὁ δῶρον εὐτελής νομίζω · οὗτος εἰμί ὁ μετά ὁ νέφος αἰθρία δίδωμι · οὗτος εἰμί ὁ μετά ὁ ὀδυρμός καί ὁ θρῆνος ἀγαλλίαμα ἔγχος . τίς γάρ ὁ ἅγιος πατήρ ὑψόω ἐν δόξα , μή πρότερος θλῖψις ἡγέομαι , καθά καί ὁ γραφή διαρρήδην βοάω · « πᾶς υἱός ὑψόω παρά κύριος πρῶτος παιδεύω . » καί ὁ θεός λέγω · « ὅς ἀγαπάω , διορθόω τε καί παιδεύω . » οὗτος καί ὁ ψαλμῳδός καί κιθαρῳδός οὐράνιος ἐκεῖνος Δαυίδ ἀείδω · « παιδεύω παιδεύω ἐγώ ὁ κύριος , ὁ δέ θάνατος οὖον παραδίδωμι ἐγώ . » καί ἀλλαχοῦ · « ὁ πατήρ ἐγώ καί ὁ μήτηρ ἐγώ καί πᾶς ὁ γνωστός ἐγώ ἐγκαταλείπω ἐγώ , ὁ δέ κύριος προσλαμβάνω ἐγώ . » προσλαμβάνω τοίνυν καί αὐτός , ἐράσμιος δούξ , ὁ εἴρω οὗτος βασιλεύς , ὅσπερ ὁ θεός προσλαμβάνω εἰς ὁ ὁ βασίλεια κατάστασις , καί οὗτος ἐν ὁ μάλιστα τάσσω , ὅς ὁ θεός διατηρέω εἰς ὁ βασίλειος . πᾶς γάρ ἐξουσία εἰς ἀγαθός παρά κύριος ὁ θεός εἰμί · ὁ δέ ὁ ὁ βασιλεύω ἀνθίστημι ἐξουσία κατά ὁ ἀπόστολος ὁ ὁ θεός βούλομαι ἀνθίστημι . ὁράω δέ , μή ποτός εἰμί καί αὐτός εἰμί ἐκεῖνος ὁ παρά ὁ Δίκαιος Ἰώβ ἐλέγχω , λέγω · « οὗτος εἰμί ὁ ἀνθίστημι ὁ φάος , οὗτος εἰμί ὁ ὁ φάος ἀποστάτης , ὅσπερ ἐν ὁ σκότος φαίνω οὖον φέρω αἴτιος · εἰ ὁ σκοτία αὐτός οὖον καταλαμβάνω . » ἐν μέντοι γε διηνεκής μνήμη ἄξιος ὑπόδειγμα ὁ ὁ Χριστός λατρεύω δῆλος , ὡς ὁ μέγας οὗτος βασιλεύς ὁ ὁ μέγας Κωνσταντῖνος ἐν ἑαυτοῦ φέρω χρηστότης , ὅστις φονεύω ὁ παῖς ἀπείργω , ὅς ἐν ὁ αἷμα θεραπεύω μέλλω ἀπό ὁ λέπρα . ὁ ὁ μετά Ἰούλιος Καῖσαρ βασιλεύω Ὀκταβιανός φιλάνθρωπον , ὅστις καί φιλανθρωπότης ἐκεῖνος καλέω βασιλεύς , ὁ πάρειμι βασιλεύς ὑπερελαύνω · ἴσος , εἰμί μή καί μείζων , εἰμί εἰς θεοσέβεια ὁ καλῶς ἄρχω Θεοδόσιος · ὑπερβαίνω ὁ ἐπιείκεια τε καί χρηστότης ὁ Ἀφρικανός Σκηπίων ὁ ὁ ἡμέτερος Ἰταλός ὁ Ἀφρική ὑποτάσσω . πολύς γάρ ἄνθρωπος καί κατά διάφορος τρόπος ὁ τοιοῦτος βασιλεύς προσκρούω , ὁ γε καί εἰκότως ὀφείλω ὁ ὁ θάνατος κίνδυνος δειλία , ἐπεί ἐν ὅπλον δύναμις ἐντός γίγνομαι , οὐδείς κακός τίς ἐπάγω λυμαίνομαι · πᾶς δέ εὐεργετέω βούλομαι ἀγαθός τε καί πονηρός , ζηλόω ἐπί οὗτος θεός ὁ ἀνατέλλω ποιέω ἐπί πονηρός καί ἀγαθός . πῶς οὖν οὐ εἄν ἀγαθός βούλομαι ὁ Χριστιανός οὗτος ; πῶς ὁ ὁ Ῥωμαῖος γένος ὁ ὁ σταυρόω Χριστός προσκυνέω , ὅς γε καί ὁ παλαιός καί νέος διαθήκη καί ἀναγιγνώσκω καί ἕπω , οὐ εἄν τίθημι ἐν μέσος ὁ Καρδία ἐγώ ; διά ὅς οὔτε αἷμα ἀνθρώπινος λυθρόω μάχαιρα , οὔτε μήv κακός ἀντί κακός , μᾶλλον δέ ἀγαθός ἀντί πονηρός ἀποδίδωμι . διά οὗτος παρακαλέω ὁ σός δουκικός ἐξουσία , ἵνα ὁ τοιοῦτος βασιλεύς Ἰωάννης , ὁ χάρις θεός μεθερμηνεύω , ἐν μέγας φίλιος τάσσω θεσμός , καί μηδείς κατά αὐτός καινός ἢ πράσσω ἢ ἀκούω . οὗτος γάρ ὁ Ἰωάννης χάρις λέγω , καί εἰκότως , πᾶς χαρίεις γε εἰμί καί μετά ὁ ἀπόστολος δύναμαι λέγω · « χάρις θεός εἰμί , ὅς εἰμί · καί ὁ χάρις ὁ θεός ἐν ἐγώ κενός οὖον γίγνομαι , ἀλλά διά πᾶς ἐν ἐγώ μένω . » ἐπεί γάρ ἐκ ὁ καρπός ὁ δένδρον γιγνώσκω καί ὁ καρπός1 ἐκ ὁ δένδρον λαμβάνω ὁ ἔπαινος , πείθω ἐν ὁ ὁ Χριστός δύναμις , ὡς ὁ προρρηθείς βασιλεύς ἐκ ὁ καρπός ὁ ἀγαθός ἔργον γιγνώσκω . καί γάρ πᾶς ὁ αὐτός γε ἀναφέρω μακροθύμως ἀκούω , ἐπιεικής ἀποκρίνω , σοφός ἐξετάζω , κρίνω δικαίως . οὗτος εἰμί ὁ τέσσαρες , ὅσπερ ὁ βασιλεύω καταχέω ὀφείλω επιμακρος · οὗτος εἰμί ὁ ἀρετή ὁ ζητέω ἐν ὁ ὁ σοφός πρυτανεύς ἀρχή · περί ὅς Πλάτων ὁ φιλόσοφος λέγω , εὐδαίμων ὁ ὁ πρᾶγμα δημόσιος εἰμί , ὁπηνίκα ὁ οὗτος διοικητής σοφία κοσμέω . ὅς δή σοφία μέγας ὁ ἀξίωμα , ὅς δή καί ὁ Ἀθηναῖος Σωκράτης ὁ ἄκρος θεός ἴσος ποιέω . ἐγώ μέν οὖν ἐλπίς φέρω , ὡς ὁ βασίλειος οὗτος εἰμί ὑπέρ ὁ ὁ Χριστιανός εἰρήνη , καί ὁ Ἰσμαηλίτης ἀποσόβησις , εἰμί ὑπέρ ὁ δικαιοσύνη ὁ λαός διά ἔλεος ὁ ὑπήκοος πᾶς , ὡς γράφω ἐν ὁ ἑκατοστός εἰκοστός κεφάλαιος ὁ παροιμία · « ἔλεος καί ἀλήθεια τηρέω ὁ βασιλεύς , καί στερεόω ἐν δικαιοσύνη ὁ θρόνος αὐτός . » τοιοῦτος μέν γράφω καί πρός Ἰνιμπέρτον · οὗτος δέ ἐγώ οὐ ἀργός , οὐδέ ἄκαιρος παραλαμβάνω πρός ὁ ἱστορία , ἀλλά ἵνα ἐπιδείκνυμι , ὡς διά ὁ εἰς βασιλεύς οὗτος ἔπαινος Μαρκέσης κωλύω μή Ῥωμαῖος στόλος μέγας ἔπειμι . πρότερος γάρ ἀκούω περί βασιλεύς πολύς καί δεινός , πάππας τε ὁμοίως καί ὁ κατά ὁ Ἰταλία δυναστεύω ἐπιτρέπω ὁ ἔφοδος ὁ Μαρκέσης . ἐπεί δέ ὁ γράμμα οὗτος ἵημι παρά ἀνήρ αὐτός ἀξιόχρεως πρός πίστις , ὁ τε ἄλλος ἀπαγορεύω ὁ ἔφοδος , καί αὐτός Μαρκέσης ἀμβλύνω ὁ ὁρμή , οὖον ὁ ἀρετή μόνος βασιλεύς αἰδέομαι , ἀλλά ἤδη καί ὁ μέγας τίς κατορθόω ἀπαγορεύω , βασιλεύς ἤδη ὁ σύμπας Ῥωμαῖος ἔχω ἡγεμονία , ὅς ἐν στρατηγία μέγας παρά πᾶς πυνθάνομαι . ἐκεῖνος μέν οὖν ἐκ οὗτος κωλύω , καί διαλύω ὁ στρατιά .