joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen1.14
ζʹ . « Τοῖς ἐξ ὀργῆς ἢ λύπης ἤ τινος τῶν τοιούτων τεταραγμένοις τοὺς λογισμοὺς ἀκόλουθόν ἐστι , μήθ' ὧν λέγουσι μήθ' ὧν δρῶσιν ἐν τοῖς τῆς ταραχῆς καιροῖς παρακατέχειν τὴν μνήμην . ὅπου γὰρ μήθ' ὧν πράττουσιν αἰσθάνονται κἂν πρὸς βραχὺ , σχολῇ γ' ἂν μεμνήσονται λόγων παρεῤῥυηκότος χρόνου . οἱ δέ γε παρά τινος λόγοις ἢ πράγμασιν εὐεργετούμενοι , καὶ εἰς πολλοὺς ἐνιαυτοὺς τὴν μνήμην παρακατέχουσι τῶν εὐεργετημάτων . ἡμέρου γὰρ οὔσης τῆς ψυχῆς καὶ καθεστηκυίας καὶ ταῖς εὐεργεσίαις ἐνηδομένης , ὡς ἐν χαλκῷ συμβαίνει καὶ τῶν λόγων καὶ τῶν ἔργων ἐγκολάπτεσθαι τὰς μνήμας . καὶ αὐτὸς τοίνυν , ὦ βασιλεῦ , ὧν μὲν ἐφθεγξάμην ἐν οἷς ἠγανάκτουν , ἐπιλέλησμαι παντελῶς · ὧν δ' ἠκηκόειν εὐεργετούμενος παρὰ σοῦ , οὕτως ἔχω τὴν μνήμην ἀνθοῦσαν καὶ νεαρὰν , ὡς δοκεῖν οὔπω χθὲς καὶ πρώην ἀκηκοέναι . καὶ σὲ δὲ αὐτὸν ἐλογιζόμην τὸν ἴσον ἐμοὶ διακεῖσθαι τρόπον , καὶ ὧν μὲν ὀργιζόμενος ἐφθέγξω , τὴν ταχίστην τὴν μνήμην ἀποβαλεῖν , ὧν δὲ εὐηργέτηκας , ἀσφαλῶς παρακατέχειν . νῦν δὲ τοὐναντίον ἅπαν ὁρῶ συμβαῖνον . τοὺς γὰρ τῆς εἰρήνης λόγους βυθῷ Λήθης φέρεσθαι παραδοὺς , τοὺς ἐξ ἀμετρίας ἐξενηνεγμένους λύπης εἰς μέσον ἄγεις . ἐγὼ δ' ὅτι μὲν εἰρήκειν , ἀνεμνήσθην ἀκηκοώς · οὐ μὴν ὡς δή τι τῶν αἰσχίστων τὴν βασιλείαν ἀποποιούμενος , τοιαῦτ' εἰρήκειν . ἦ γὰρ ἂν ἦν παντάπασιν ἐστερημένος φρενῶν καὶ ἀχαριστίας ὑπερβολὴν καταλιπὼν οὐδεμίαν , εἰ ἃ θεὸς ὁ βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων καὶ σὺ αὐτὸς ὁ κύριος καὶ πατὴρ πᾶσαν εὐεργεσίαν ὑπερβαίνοντα ἐχαρίσασθε , ταῦτ' αὐτὸς ἀνοήτῳ καὶ παραβόλῳ φρενὶ ὥς τι τῶν ἀχρήστων ἀπεβαλόμην . ἀλλ' ἐκ λίαν ἐνωδύνου καὶ τεταραγμένης ψυχῆς τοὺς τοιούτους λόγους προῄειν , λογιζόμενος ὅτι τὸ λίαν ἐνώδυνον καὶ οἷον πικρίας γέμον τοῦ παιδὸς φθέγμα πρὸς συμπάθειαν κάμψει τὰ σπλάγχνα τὰ πατρικά · ὃ δὴ καὶ κατὰ γνώμην ἐμὴν ἀπέβη , καὶ πολλῆς ἀπέλαυσα μέχρι δεῦρο τῆς εὐμενείας τῆς πατρικῆς . νῦν οὖν εἰ μέν ἐστί τις ἐξελέγξων ἄξιά μέ τινα εἰργασμένον θανάτου , οὐ παραιτήσομαι τὸ δικαίως ἀποθανεῖν . εἰ δ' ἄρα τοιαῦτ' ἔστι τὰ ἐγκλήματα ὡς παιδείας δεῖσθαι καὶ μάστιγος πατρικῆς , τὰ μὲν ἀφήσεις , ὡς καὶ αὐτὸς παρὰ τοῦ μεγάλου βασιλέως καὶ θέσει πατρὸς τὴν τῶν πλημμελημάτων συγχώρησιν ἐξαιτούμενος ὁσημέραι · ὑπὲρ δὲ τῶν ἔξεστί σοι δίκας λαμβάνειν τῶν πλημμελημάτων ἀξίας , τοὺς τοιούτους ἐπαχθεῖς καὶ παντὸς βαρυτέρους φορτίου μακρὰν ἡμῶν ἀπελαύνοντι λόγους . » Τοιαῦτα καὶ Ἀνδρονίκου τοῦ νέου ἀποκριναμένου τῷ πάππῳ , αὐτὸς μὲν πρὸς τὴν ἀπολογίαν ἀντεῖπεν οὐδὲν , βαρεῖαν δ' ἦν τῇ σιγῇ καὶ τοῖς ἤθεσι τὴν ὀργὴν ἐνδεικνύμενος τῷ ἐγγόνῳ . ὁ μέντοι μέγας δομέστικος ἐκ Θρᾴκης ἐλθὼν ἐπεὶ ἐπύθετο τὰ συμβάντα παρὰ βασιλέως τοῦ νέου , πολλὰ θαυμάσας τῶν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως κατορχουμένων κακῶν , καὶ τὴν ἀδικίαν καταμεμψάμενος ὡς καὶ κατ' αὐτῆς τῆς φύσεως ὁπλίζουσαν τοὺς ἁλόντας αὐτῇ καθάπαξ · « κράτιστε βασιλεῦ » ἔφη « τὸ μὲν κακὸν κατάδηλον αὐτόθεν , ὥς ἐστι τῶν ἀνηκέστων · τὴν δὲ πρὸς σέ μου πίστιν καὶ δόλου παντὸς ἀμιγῆ φιλίαν , καὶ ὁ παρελθὼν μὲν χρόνος βεβαιώσασθαι ἱκανὸς , ἡλικιῶτιν καὶ τοῖς σώμασιν ἡμῖν συναυξανομένην ἀποδείξας τρόπον τινά · διόπερ οὐδὲ λόγων δεῖν πρὸς ἀλλήλους ἡμᾶς ἡγοῦμαι , ἑαυτῷ τὸν ἕτερον ἑκατέρους οἰκειουμένους · καὶ ὁ μέλλων δὲ οὐκ ἔλαττον δείξει , φίλων πιστοτάτων δεησόμενος ὡς ὁρῶ . εἰ μὲν οὖν ἑώρων σε κακοηθείᾳ χρώμενον καὶ αὐθαδείᾳ πρὸς βασιλέα τὸν πάππον , τῆς ἀρχῆς ἐκεῖνον μὲν ἀποστερεῖν , σεαυτῷ δὲ μόνῳ περιποιεῖσθαι βούλεσθαι , εὖ ἴσθι , καίτοι λίαν φιλῶν , οὐκ ἂν οὕτως ἀτόπου πράξεως εἱλόμην σοι κοινωνεῖν . ἐπεὶ δ' ἐξ οὐδεμιᾶς αἰτίας τοιαῦθ' ὁρῶ φυόμενα κακὰ κατὰ σοῦ , ὥστ' εἰ μὴ θεὸς ἄνωθεν αὐτὰ διαλύσει , οὐδὲ πάνυ πόῤῥω προσδοκίας εἰς ὕψος ἀρθῆναι βαθὺ , ἑκὼν αὐτὸς ἐπιδίδωμι τοῖς κινδύνοις τοῖς ὑπὲρ σοῦ οὐ χρήματα μόνον καὶ κτῆσιν καὶ οἰκέτας καὶ φίλους , ἀλλ' ἤδη καὶ αὐτὸν ἐμὲ , ὥστε ἔχειν ὅ,τι βουλήσῃ χρῆσθαι . » Ἐπὶ τούτοις τοῦ βασιλέως δομεστίκῳ τῷ μεγάλῳ πολλὴν χάριν ὁμολογήσαντος , καὶ προσθέντος , ὡς « ὁ πάντ' ἀμβλύνων χρόνος καὶ κατὰ μικρὸν ὑποῤῥέειν ποιῶν , τῆς ἡμετέρας ἥττηται πρὸς ἀλλήλους φιλίας , ἐῤῥωμενεστέρας ἀεὶ καὶ ἀκμαιοτέρας προϊόντος φαινομένης » καὶ δένδρῳ προσεικάσαντος ἀεὶ βρίθοντι τοῖς καρποῖς καὶ τὸν παρεληλυθότα τῷ ἐνεστῶτι νικῶντι χρόνῳ , ἐτράποντο πρὸς τὸ βουλεύεσθαι περὶ τῶν παρόντων . καὶ πρῶτον ἐδόκει πάντων , ἐκλογὴν ποιήσασθαι τοῦ μέλλοντος αὐτοὺς ὑποδέξεσθαι φεύγοντας φρουρίου , ἐπικαίρως κεισομένου καὶ πρὸς τὸ φυλάξαι διαδράντας καὶ πρὸς τὸ τοῖς μαχομένοις ἀντεπιχειρεῖν ῥαστώνην παρέχειν . ἐδόκει μὲν οὖν ἑλέσθαι τὴν ἐν Ὀδρυσοῖς ἐπώνυμον Ἀδριανῷ πόλιν , πολλῶν ἕνεκα καὶ ἀναγκαιοτάτων αἰτιῶν . δεδιότες δὲ μὴ καταπόδας τῆς φυγῆς ἐπιστρατεύσαντος αὐτοῖς τοῦ βασιλέως , ἅτε καὶ στρατιὰν ἔχοντος ἐξ ἑτοίμου , καὶ τῆς ὁδοῦ δυοῖν ἢ τριῶν ἡμερῶν ἔλαττον οὔσης , ἁλῶσιν , ἀμύνασθαι μὴ δυνάμενοι τοὺς ἐπιόντας , ἐξεκρούοντο τῶν λογισμῶν , συνετίθεντο δὲ μᾶλλον πρὸς τὴν ἐν Θρᾴκῃ Χριστοῦ πόλιν ἀπελθεῖν . οὕτω περὶ τῶν καθ' ἑαυτοὺς βουλευομένων αὐτῶν , ἀφικνεῖται παρὰ τοῦ Τριβαλῶν ἄρχοντος Κράλη Στεφάνου πρὸς βασιλέα πρεσβεία , ὃς ἦν γεγαμηκὼς τὴν βασιλέως θυγατέρα τὴν Σιμωνίδα . ἡ δὲ τῆς πρεσβείας πρόφασις ἦν , ὅτι ἐκ τῆς αὐτοῦ στρατιᾶς Κομάνων ὀλίγων δέοντας δισχιλίων λαβὼν , οὐκ ἀπέδωκε τοὺς στρατιώτας , ἀλλὰ πείσας μένειν παρακατεῖχεν . ἐφ' οἷς ὁ Κράλης παροξυνόμενος διεπρεσβεύετο πρὸς τὸν κηδεστήν . ὁ πρεσβευτὴς δὲ μοναχὸς ἦν , Καλλίνικος κεκλημένος , τὸ γένος μὲν καὶ αὐτὸς Τριβαλὸς , εὖ δὲ εἰδὼς καιροῖς καὶ πράγμασι πολιτικοῖς χρῆσθαι δι' ἐμπειρίαν . ὃς δὴ τὴν μεταξὺ τῶν βασιλέων ἀναφυομένην στάσιν μὴ ἀγνοήσας , καὶ συνιδὼν , ὡς ἡ τοιαύτη διχοστασία καιρὸν ἂν παράσχῃ τῷ ἰδίῳ δεσπότῃ παρὰ βασιλέως ὧν ἠδίκητο περὶ τὴν στρατιὰν δίκας λαβεῖν , ἐβούλετο κρύφα τῷ νέῳ βασιλεῖ συντυχεῖν .
Lemmas: γῆ . « ὁ ἐκ ὀργή ἢ λύπη ἤ τις ὁ τοιοῦτος ταράσσω ὁ λογισμός ἀκόλουθος εἰμί , μήτε ὅς λέγω μήτε ὅς δράω ἐν ὁ ὁ ταραχή καιρός παρακατέχω ὁ μνήμη . ὅπου γάρ μήτε ὅς πράσσω αἰσθάνομαι κἀν πρός βραχύς , σχολή γε εἄν μιμνήσκω λόγος παραλύω χρόνος . ὁ δέ γε παρά τις λόγος ἢ πρᾶγμα εὐεργετέω , καί εἰς πολύς ἐνιαυτός ὁ μνήμη παρακατέχω ὁ εὐεργέτημα . ἥμερος γάρ εἰμί ὁ Ψυχή καί καθίστημι καί ὁ εὐεργεσία ἐνήδομαι , ὡς ἐν χαλκός συμβαίνω καί ὁ λόγος καί ὁ ἔργον ἐγκολάπτω ὁ μνήμη . καί αὐτός τοίνυν , εἰμί βασιλεύς , ὅς μέν φθέγγομαι ἐν ὅς ἀγανακτέω , ἐπιλανθάνω παντελῶς · ὅς δέ ἀκούω εὐεργετέω παρά σύ , οὕτως ἔχω ὁ μνήμη ἀναθέω καί νεαρός , ὡς δοκέω οὔπω χθές καί πρώην ἀκούω . καί σύ δέ αὐτός λογίζομαι ὁ ἴσος ἐγώ διάκειμαι τρόπος , καί ὅς μέν ὀργίζω φθέγγομαι , ὁ ταχύς ὁ μνήμη ἀποβάλλω , ὅς δέ εὐεργετέω , ἀσφαλῶς παρακατέχω . νῦν δέ ἐναντίος ἅπας ὁράω συμβαίνω . ὁ γάρ ὁ εἰρήνη λόγος βυθός Λήθη φέρω παραδίδωμι , ὁ ἐκ ἀμετρία ἐκφέρω λύπη εἰς μέσος ἄγω . ἐγώ δέ ὅτι μέν εἴρω , ἀναμιμνήσκω ἀκούω · οὖον μήv ὡς δή τίς ὁ αἰσχρός ὁ βασίλειος ἀποποιέω , τοιοῦτος εἴρω . εἰμί γάρ εἄν εἰμί παντάπασι στερέω φρήν καί ἀχαριστία ὑπερβολή καταλείπω οὐδείς , εἰμί ὁ θεός ὁ βασιλεύς ὁ βασιλεύω καί σύ αὐτός ὁ κύριος καί πατήρ πᾶς εὐεργεσία ὑπερβαίνω χαρίζομαι , αὐτός αὐτός ἀνόητος καί παράβολος φρήν ὅς τίς ὁ ἄχρηστος ἀποβάλλω . ἀλλά ἐκ λίαν ενωδυνοος καί ταράσσω Ψυχή ὁ τοιοῦτος λόγος πρόειμι , λογίζομαι ὅτι ὁ λίαν νώδυνος καί οἷος πικρία γέμω ὁ παῖς φθέγμα πρός συμπάθεια κάμπτω ὁ σπλάγχνον ὁ πατρικός · ὅς δή καί κατά γνώμη ἐμός ἀποβαίνω , καί πολύς ἀπολαύω μέχρι δεῦρο ὁ εὐμένεια ὁ πατρικός . νῦν οὖν εἰμί μέν εἰμί τις ἐξελέγχω ἄξιος ἐγώ τις ἐργάζομαι θάνατος , οὖον παραιτέομαι ὁ δικαίως ἀποθνῄσκω . εἰμί δέ ἄρα τοιοῦτος εἰμί ὁ ἔγκλημα ὡς παιδεία δήω καί μάστιξ πατρικός , ὁ μέν ἀφίημι , ὡς καί αὐτός παρά ὁ μέγας βασιλεύς καί θέσις πατήρ ὁ ὁ πλημμέλημα συγχώρησις ἐξαιτέω ὁσημέραι · ὑπέρ δέ ὁ ἔξειμι σύ δίκη λαμβάνω ὁ πλημμέλημα ἄξιος , ὁ τοιοῦτος ἐπαχθής καί πᾶς βαρύς φορτίον μακράν ἐγώ ἀπελαύνω λόγος . » τοιοῦτος καί Ἀνδρόνικος ὁ νέος ἀποκρίνω ὁ πάππος , αὐτός μέν πρός ὁ ἀπολογία ἀντιλέγω οὐδείς , βαρύς δέ εἰμί ὁ σιγή καί ὁ ἦθος ὁ ὀργή ἐνδείκνυμι ὁ ἔγγονος . ὁ μέντοι μέγας δομέστικος ἐκ Θρᾴκη ἔρχομαι ἐπεί πυνθάνομαι ὁ συμβαίνω παρά βασιλεύς ὁ νέος , πολύς θαυμάζω ὁ ὁ ἀνθρώπινος φύσις κατορχέομαι κακός , καί ὁ ἀδικία καταμέμφομαι ὡς καί κατά αὐτός ὁ φύσις ὁπλίζω ὁ ἁλίσκομαι αὐτός καθάπαξ · « ἀγαθός βασιλεύς » φημί « ὁ μέν κακός κατάδηλος αὐτόθεν , ὅς εἰμί ὁ ἀνήκεστος · ὁ δέ πρός σός ἐγώ πίστις καί δόλος πᾶς ἀμιγής φίλιος , καί ὁ παρέρχομαι μέν χρόνος βεβαιόω ἱκανός , ἡλικιῶτις καί ὁ σῶμα ἐγώ συναυξάνω ἀποδείκνυμι τρόπος τις · διόπερ οὐδέ λόγος δήω πρός ἀλλήλων ἐγώ ἡγέομαι , ἑαυτοῦ ὁ ἕτερος ἑκάτερος οἰκειόω · καί ὁ μέλλω δέ οὐ μικρός δείκνυμι , Φίλων πιστός δήω ὡς ὁράω . εἰμί μέν οὖν ὁράω σύ κακοήθεια χράω καί αὐθάδεια πρός βασιλεύς ὁ πάππος , ὁ ἀρχή ἐκεῖνος μέν ἀποστερέω , σεαυτοῦ δέ μόνος περιποιέω βούλομαι , εὕω εἰμί , καίτοι λίαν φίλος , οὐ εἄν οὕτως ἄτοπος πρᾶξις αἱρέω σύ κοινωνέω . ἐπεί δέ ἐκ οὐδείς αἴτιος τοιοῦτος ὁράω φύω κακός κατά σύ , ὥστε εἰμί μή θεός ἄνωθεν αὐτός διαλύω , οὐδέ πάνυ πόρρω προσδοκία εἰς ὕψος ἀραρίσκω βαθύς , ἑκών αὐτός ἐπιδίδωμι ὁ κίνδυνος ὁ ὑπέρ σύ οὖον χρῆμα μόνος καί κτῆσις καί οἰκέτης καί φίλος , ἀλλά ἤδη καί αὐτός ἐγώ , ὥστε ἔχω ὅστις βούλομαι χράω . » ἐπί οὗτος ὁ βασιλεύς δομέστικος ὁ μέγας πολύς χάρις ὁμολογέω , καί προστίθημι , ὡς « ὁ πᾶς ἀμβλύνω χρόνος καί κατά μικρός ὑπορρέω ποιέω , ὁ ἡμέτερος ἡσσάομαι πρός ἀλλήλων φίλιος , ἐῤῥωμενεστέρας ἀεί καί ἀκμαῖος πρόειμι φαίνω » καί δένδρον προσεικάζω ἀεί βρίθω ὁ καρπός καί ὁ παρέρχομαι ὁ ἐνίστημι Νίκη χρόνος , τρέπω πρός ὁ βουλεύω περί ὁ πάρειμι . καί πρῶτος δοκέω πᾶς , ἐκλογή ποιέω ὁ μέλλω αὐτός ὑποδείκνυμι φεύγω φρούριον , ἐπίκαιρος κεῖμαι καί πρός ὁ φυλάσσω διαδιδράσκω καί πρός ὁ ὁ μάχομαι ἀντεπιχειρέω ῥᾳστώνη παρέχω . δοκέω μέν οὖν αἱρέω ὁ ἐν οδρυσος ἐπώνυμος ἀδριανός πόλις , πολύς ἕνεκα καί ἀναγκαῖος αἰτία . δείδω δέ μή καταπόδας ὁ φυγή ἐπιστρατεύω αὐτός ὁ βασιλεύς , ἅτε καί στρατία ἔχω ἐκ ἑτοῖμος , καί ὁ ὁδός δύο ἢ τρεῖς ἡμέρα μικρός εἰμί , ἁλίσκομαι , ἀμύνω μή δύναμαι ὁ ἔπειμι , ἐκκρούω ὁ λογισμός , συντίθημι δέ μᾶλλον πρός ὁ ἐν Θρᾴκη Χριστός πόλις ἀπέρχομαι . οὗτος περί ὁ κατά ἑαυτοῦ βουλεύω αὐτός , ἀφικνέομαι παρά ὁ Τριβαλός ἄρχω Κράλη Στέφανος πρός βασιλεύς πρέσβυς , ὅς εἰμί γαμέω ὁ βασιλεύς θυγάτηρ ὁ Σιμωνίδης . ὁ δέ ὁ πρέσβυς πρόφασις εἰμί , ὅτι ἐκ ὁ αὐτός στρατιά κομάς ὀλίγος δήω δισχίλιοι λαμβάνω , οὐ ἀποδίδωμι ὁ στρατιώτης , ἀλλά πείθω μένω παρακατέχω . ἐπί ὅς ὁ Κράλης παροξύνω διαπρεσβεύομαι πρός ὁ κηδεστής . ὁ πρεσβευτής δέ μοναχός εἰμί , Καλλίνικος καλέω , ὁ γένος μέν καί αὐτός Τριβαλός , εὕω δέ εἰδοί καιρός καί πρᾶγμα πολιτικός χράω διά ἐμπειρία . ὅς δή ὁ μεταξύ ὁ βασιλεύς ἀναφύω στάσις μή ἀγνοέω , καί σύν-εἶδον , ὡς ὁ τοιοῦτος διχοστασία καιρός εἄν παρέχω ὁ ἴδιος δεσπότης παρά βασιλεύς ὅς ἀδικέω περί ὁ στρατία δίκη λαμβάνω , βούλομαι κρύφα ὁ νέος βασιλεύς συντυγχάνω .