joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen1.35
κϛʹ . Ἠσχολεῖτο δ' ὁ βασιλεὺς κατ' ἐκεῖνο καιροῦ , ὅπως τὸν μὲν υἱὸν αὐτοῦ Κωνσταντῖνον τὸν δεσπότην τριήρεσι μακραῖς πρὸς ἑσπέραν ἐκπέμψῃ , Θεσσαλονίκης καὶ τῶν ἄλλων ἑσπερίων πόλεων ἐπιτροπεύσοντα , βασιλίδα δὲ τὴν Μιχαὴλ μὲν τοῦ βασιλέως γαμετὴν , Ἀνδρονίκου δὲ τοῦ νέου μητέρα , ἐκεῖθεν εἰς Βυζάντιον ἀναγάγῃ . ὃ δὲ καὶ γεγονὸς κατὰ τὸ ἐπίταγμα βασιλέως , ἐλύπησεν οὐ μετρίως τὸν υἱὸν αὐτῆς Ἀνδρόνικον τὸν βασιλέα , βίᾳ τὴν μητέρα ἑλκυσθεῖσαν ἀκηκοότα . ὡς γὰρ ἡ βασιλὶς τὴν αἰτίαν ἐπύθετο , δι' ἣν ὁ δεσπότης ἀφῖκτο , καὶ ἡ κυρία παρῆν , ἐν ᾗ πρὸς τὸν πλοῦν ἔδει καλεῖσθαι , εἰσελθοῦσα τὸν ἱερὸν καὶ τῇ τῆς θεομήτορος εἰκόνι προσφῦσα , οὐδ' ἂν εἴ τι γένοιτο μεθήσειν ἔφασκεν . ὁ δεσπότης δὲ ἐλθὼν , πρῶτα μὲν λόγοις ἐπεχείρει πείθειν · ὡς δ' οὐκ ἔπειθεν , ἐβιάζετο καὶ χερσίν . ὡς δ' ἤνυε καὶ οὕτως οὐδὲν , τῷ μεγάλῳ παπίᾳ Παλαιολόγῳ καὶ τῷ πρωταλλαγάτορι Σεναχηρεὶμ καὶ Ἰωάννῃ Ζαρίδῃ τὸν ἑλκυσμὸν ἐπέτρεπε τῆς βασιλίδος . οἳ δὴ καὶ βίᾳ τῆς εἰκόνος ἀποσπάσαντες εἰς θάλασσάν τε καταγαγόντες , ἐπέτρεψαν τοῖς τριηράρχαις ἀχθησομένην ὡς βασιλέα . ἐδόκει μὲν οὖν τῷ τῆς βασιλίδος υἱῷ βασιλεῖ τῷ νέῳ καὶ τοῦτο δεινὸν , τὸ καὶ αὐτὸν δεσπότην χεῖρα βιαίαν ἐπενεγκεῖν τῇ μητρί . εἰ γὰρ καὶ ἀδελφοῦ γαμετὴ , ἀλλὰ τῷ βασιλικῷ νόμῳ καὶ δεσπότις ἦν αὐτοῦ · τὸ δὲ καὶ ἑτέροις ἐπιτρέψαι τὸ ἔργον οὐδενὸς ἐνομίσθη δεύτερον εἰς ὕβρεως ὑπερβολήν . ἀλλὰ ταῦτα μὲν ὕστερον . βασιλεὺς δ' ὁ πρεσβύτερος ὡς ἀπηλλάγη τῶν περὶ τῆς ἑσπέρας φροντίδων , τὸν Καλοχαιρέτην μεταπεμψάμενος , ἐζήτει τε τὰ γράμματα τοῦ ἐγγόνου καὶ εἴ τι διὰ στόματος ἔχει λέγειν , ἐκέλευεν ἀπαγγέλλειν . ὁ δ' ἔλεγε μήτε γράμματα μήτε λόγους τοῦ νέου βασιλέως κομίζειν , ἀλλὰ τῶν αὐτῷ συνόντων συγκλητικῶν καὶ τῶν ἄλλων ἡγεμόνων τῆς στρατιᾶς · ἐπεδίδου δὲ ἅμα καὶ τὸ βιβλίον . διελθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς τὰ ἐγγεγραμμένα , καὶ ἅμα καὶ τὰς ὑπογραφὰς ἰδὼν , « ἐκεῖνοι μὲν » εἶπεν « ἀπειλοῦσιν ἐμοὶ ὅσα δὴ βούλονται , ἐγὼ δ' ἀνθ' ὧν τολμῶσι δίκας τίσουσί φημι τὰς ἐσχάτας . » « οὐκ ἀπειλοῦσιν , » εἶπεν « ὦ βασιλεῦ , » ὁ Καλοχαιρέτης « ἀλλὰ δέονται πρῶτον · ἂν δ' ἐφ' οἷς ἱκετεύουσι μὴ εἰσακούωνται , τὰ μέλλοντα συμβήσεσθαι ἀπαγγέλλουσι . καὶ ἐγὼ δὲ αὐτὸς καὶ δέομαί σου καὶ συμβουλεύω , κράτιστε βασιλεῦ , μὴ περιϊδεῖν αὐτῶν τὴν ἱκετείαν · ἀλλ' ἀσπάσασθαι τὴν εἰρήνην , οὐ μόνον τῷ ὑπηκόῳ λυσιτελοῦσαν , ἀλλὰ καὶ σοὶ , καὶ μὴ παρὰ πάντων κακῶς ἀκούειν τὰ μέγιστα συναιρομένην . ὅτε γὰρ ὁ σὸς ἔγγονος βασιλεὺς ὁ νέος σου τὸ πρῶτον ἀποστὰς εἰς Ἀδριανούπολιν ἀφῖκτο , οἱ μὲν αὐτῷ τὰς αἰτίας ἀνετίθεσαν τῆς ἀποστασίας , ἕτεροι δὲ σοί · καὶ ἦν τοῖς ἀνθρώποις ἀμφίβολος ἡ περὶ τούτων γνῶσις . ὡς δ' ἐπιστρατεύσαντος ἐκείνου , σύ τε ἐμνήσθης εἰρήνης , ἐκεῖνός τε ἄσμενος προσεδέχετο μηδὲν μελλήσας , καὶ ἐγεγέννηντο αἱ σπονδαὶ , πάντες μὲν ἐπῄνεσαν ὑμᾶς τῆς τε εὐβουλίας καὶ τῆς πρὸς τὰ βελτίω μεταβολῆς · ἑορτῆς δὲ ἡμέραν ἦγον τὴν ἡμέραν ἐκείνην , τῶν ἐκ τοῦ ἐμφυλίου κακῶν πολέμου νομίσαντες ἀπηλλάχθαι . νῦν δ' ὅτε βασιλεὺς ὁ σὸς ἔγγονος τὴν ἀποτεταγμένην αὐτῷ τῆς ἀρχῆς μοῖραν περιϊὼν , τήν τε στρατιὰν ἠξίωσε προνοίας οὐ τῆς τυχούσης , καὶ τὰ πεπονηκότα τῷ χρόνῳ τείχη τῶν πόλεων ἐπέταξεν ἀνακτᾶσθαι , καὶ τῆς πολιτικῆς εὐνομίας καὶ τῆς ὅλης τῶν πραγμάτων ἐπιδόσεως , ὅσον ἐξῆν , ἐπεμελήθη , αὖθις ἐξαίφνης ὁ πόλεμος ἀνεῤῥάγη , μηδεμίαν μήτ' ἐκείνου μήτε τῶν συνόντων αἰτίαν παρασχομένων . ὥστ' ἐκείνῳ μὲν συμβήσεται καὶ ἐπὶ τοῖς προτέροις αἰτίας πάσης ἀπολελύσθαι , καὶ τῶν νῦν ἕνεκα ἐπαινεῖσθαι ὡς ἀμυνομένῳ καὶ οὐ κατάρχοντι πολέμου , καὶ τὴν παρὰ πάντων εὔνοιαν καρποῦσθαι ὡς ἀδικουμένῳ συναλγούντων · σὲ δ' ἁπάσαις ψήφοις καὶ νῦν καὶ πρότερον ἁλίσκεσθαι ἀδικοῦντα . ἐννόησον οὖν ἡλίκη τῶν συμβησομένων κακῶν καὶ πρὸς θεοῦ τίσις καὶ πρὸς ἀνθρώπων ἕψεται μέμψις . διὸ δὴ καὶ αὖθίς σου δέομαι , βασιλεῦ , καὶ τῶν ὑπηκόων ἔλεον σχόντα καὶ τοῦ βασιλέως τε καὶ παιδὸς καὶ αὐτοῦ δὲ σοῦ , οὕτω παρὰ Ρωμαίοις πᾶσιν ἐπαινουμένου καὶ ὥς τινος τῶν κρειττόνων θαυμαζομένου , τὸν πόλεμον καταλῦσαι , προσδεξάμενον τὴν εἰρήνην · καὶ μὴ περιϊδεῖν τὸ μὲν ὑπήκοον ὑπὸ τοῦ πολέμου διαφθαρὲν , τὸν δὲ σὸν ἔγγονον καὶ βασιλέα ἢ νικήσαντα πάσης ἥττης αἰσχίω νικῆσαι νίκην , πατέρα γὰρ νικήσει , ἢ ἡττηθέντα ἀδίκως τε ὁμοῦ καὶ παρὰ πατρὸς ἀποθανεῖν , τό , τε σὸν ὄνομα τὸ παρὰ πάντων ᾀδόμενον σὺν εὐφημίᾳ , διαβαλλόμενον ἐξ ἀντιστρόφου . » Τοιαῦτα εἰπὼν ὁ Καλοχαιρέτης , καὶ πρὸς τὰς ἐκ βασιλέως καὶ τῶν παρόντων πεύσεις καὶ ἀντιθέσεις συνετῶς ἄγαν τὰς ἀποκρίσεις ἀνθυπενεγκὼν , τελευταῖον ἑαυτὸν πρὸς τοὺς βασιλέως κατακλίνας πόδας , ἐδεῖτο μεθ' ὅσης σπουδῆς μὴ ἀπώσασθαι τὴν εἰρήνην , μηδὲ τὸν ἐξ ἀρχῆς ἀνθρωποκτόνον καὶ φθονερὸν , ἀλλὰ τὸν εἰρηνοποιὸν Χριστὸν , τὸν τὰ διεστῶτα συνάψαντα , σχεῖν τὸ πλέον . ἀναστήσας δὲ αὐτὸν ὁ βασιλεὺς καὶ εὐχαριστεῖν εἰπὼν , « ὅτι ἐλθὼν ἐδίδαξας ἡμᾶς ἀρκούντως » , τοῖς ἀπεσταλκόσιν ἐκέλευεν ἀπαγγέλλειν , ὡς ἀσύνετα διαπρεσβευομένοις οὐδ' αὐτὸς ἂν ἀπόκρισιν δοίη · ἀποκρινεῖται δ' αὖθις , ἂν καὶ αὐτοὶ πρεσβεύσωνται συνετῶς . οὕτω μὲν ὁ Καλοχαιρέτης ἄπρακτος ἀπῆλθεν ἐκ Βυζαντίου . ὁ δέ γε βασιλεὺς ὁ νέος ἄρας ἐκ Τζουρουλόης εἰς Ἡράκλειαν , ἀφίκετο τὴν τῆς Θρᾴκης , καὶ Συργιάννην ἐκεῖ κατακλείσας ἅμα τῷ ἐκ Βυζαντίου στρατῷ , ἐπολιόρκησεν ἐφ' ἡμέρᾳ μιᾷ . κἀκεῖθεν αὖθις ἀπαναστὰς , ἐστρατοπέδευσε περὶ Δάνειον , ἐς τὴν ὑστεραίαν δ' εἴχετο τῆς φερούσης πρὸς τὸ Βυζάντιον . καὶ γενομένῳ κατὰ τὸ Ρήγιον ὁ Καλοχαιρέτης ἐνέτυχεν ἀπαγγέλλων ὡς ἄπρακτος ἐπανήκει .
Lemmas: κϛʹ . ἀσχολέω δέ ὁ βασιλεύς κατά ἐκεῖνος καιρός , ὅπως ὁ μέν υἱός αὐτός Κωνσταντῖνος ὁ δεσπότης τριήρης μακρός πρός ἑσπέρα ἐκπέμπω , Θεσσαλονίκη καί ὁ ἄλλος ἑσπέριος πόλις ἐπιτροπεύω , βασιλίς δέ ὁ Μιχαήλ μέν ὁ βασιλεύς γαμετή , Ἀνδρόνικος δέ ὁ νέος μήτηρ , ἐκεῖθεν εἰς Βυζάντιον ἀνάγω . ὅς δέ καί γίγνομαι κατά ὁ ἐπίταγμα βασιλεύς , λυπέω οὖον μέτριος ὁ υἱός αὐτός Ἀνδρόνικος ὁ βασιλεύς , βία ὁ μήτηρ ἕλκω ἀκούω . ὡς γάρ ὁ βασιλίς ὁ αἴτιος πυνθάνομαι , διά ὅς ὁ δεσπότης ἀφικνέομαι , καί ὁ κύριος πάρειμι , ἐν ὅς πρός ὁ πλόος ἐσθίω καλέω , εἰσέρχομαι ὁ ἱερόν καί ὁ ὁ θεομήτωρ εἰκών προσφύω , οὐδέ εἄν εἰμί τίς γίγνομαι μεθίημι φάσκω . ὁ δεσπότης δέ ἔρχομαι , πρῶτος μέν λόγος ἐπιχειρέω πείθω · ὡς δέ οὐ πείθω , βιάζομαι καί χείρ . ὡς δέ ἀνύω καί οὕτως οὐδείς , ὁ μέγας παπίας Παλαιολόγος καί ὁ πρωταλλαγάτωρ Σεναχηρείμ καί Ἰωάννης Ζαρίδη ὁ ἑλκυσμός ἐπιτρέπω ὁ βασιλίς . ἕ δή καί βία ὁ εἰκών ἀποσπάω εἰς θάλασσα τε κατάγω , ἐπιτρέπω ὁ τριηράρχης ἄχθομαι ὡς βασιλεύς . δοκέω μέν οὖν ὁ ὁ βασιλίς υἱός βασιλεύς ὁ νέος καί οὗτος δεινός , ὁ καί αὐτός δεσπότης χείρ βίαιος ἐπιφέρω ὁ μήτηρ . εἰμί γάρ καί ἀδελφός γαμετή , ἀλλά ὁ βασιλικός νόμος καί δεσπότης εἰμί αὐτός · ὁ δέ καί ἕτερος ἐπιτρέπω ὁ ἔργον οὐδείς νομίζω δύο εἰς ὕβρις ὑπερβολή . ἀλλά οὗτος μέν ὕστερος . βασιλεύς δέ ὁ πρέσβυς ὡς ἀπαλλάσσω ὁ περί ὁ ἑσπέρα φροντίς , ὁ Καλοχαιρέτης μεταπέμπω , ζητέω τε ὁ γράμμα ὁ ἔγγονος καί εἰμί τίς διά στόμα ἔχω λέγω , κελεύω ἀπαγγέλλω . ὁ δέ λέγω μήτε γράμμα μήτε λόγος ὁ νέος βασιλεύς κομίζω , ἀλλά ὁ αὐτός σύνειμι συγκλητικός καί ὁ ἄλλος ἡγεμών ὁ στρατιά · ἐπιδίδωμι δέ ἅμα καί ὁ βιβλίον . διέρχομαι δέ ὁ βασιλεύς ὁ ἐγγράφω , καί ἅμα καί ὁ ὑπογραφή εἶδον , « ἐκεῖνος μέν » εἶπον « ἀπειλέω ἐγώ ὅσος δή βούλομαι , ἐγώ δέ ἀντί ὅς τολμάω δίκη τίνω φημί ὁ ἔσχατος . » « οὐ ἀπειλέω , » εἶπον « εἰμί βασιλεύς , » ὁ Καλοχαιρέτης « ἀλλά δήω πρῶτος · εἄν δέ ἐπί ὅς ἱκετεύω μή εἰσακούω , ὁ μέλλω συμβαίνω ἀπαγγέλλω . καί ἐγώ δέ αὐτός καί δέω2 σύ καί συμβουλεύω , ἀγαθός βασιλεύς , μή περιοράω αὐτός ὁ Ἱκεσία · ἀλλά ἀσπάζομαι ὁ εἰρήνη , οὖον μόνος ὁ ὑπήκοος λυσιτελέω , ἀλλά καί σύ , καί μή παρά πᾶς κακῶς ἀκούω ὁ μέγας συναίρω . ὅτε γάρ ὁ σός ἔγγονος βασιλεύς ὁ νέος σύ ὁ πρῶτος ἀφίστημι εἰς Ἀδριανούπολις ἀφικνέομαι , ὁ μέν αὐτός ὁ αἴτιος ἀνατίθημι ὁ ἀποστασία , ἕτερος δέ σύ · καί εἰμί ὁ ἄνθρωπος ἀμφίβολος ὁ περί οὗτος γνῶσις . ὡς δέ ἐπιστρατεύω ἐκεῖνος , σῦς τε μιμνήσκω εἰρήνη , ἐκεῖνος τε ἄσμενος προσδέχομαι μηδείς μέλλω , καί γεννάω ὁ σπονδή , πᾶς μέν ἐπαινέω σύ ὁ τε εὐβουλία καί ὁ πρός ὁ ἀγαθός μεταβολεύς · ἑορτή δέ ἡμέρα ἄγω ὁ ἡμέρα ἐκεῖνος , ὁ ἐκ ὁ ἐμφύλιος κακός πόλεμος νομίζω ἀπαλλάσσω . νῦν δέ ὅτε βασιλεύς ὁ σός ἔγγονος ὁ ἀποτάσσω αὐτός ὁ ἀρχή μοῖρα περίειμι , ὁ τε στρατία ἀξιόω πρόνοια οὖον ὁ τυγχάνω , καί ὁ πονέω ὁ χρόνος τεῖχος ὁ πόλις ἐπιτάσσω ἀνακτάομαι , καί ὁ πολιτικός εὐνομία καί ὁ ὅλος ὁ πρᾶγμα ἐπίδοσις , ὅσος ἔξεστι , ἐπιμελέομαι , αὖθις ἐξαπίνης ὁ πόλεμος ἀναλέγω , μηδείς μήτε ἐκεῖνος μήτε ὁ σύνειμι αἴτιος παρέχω . ὥστε ἐκεῖνος μέν συμβαίνω καί ἐπί ὁ πρότερος αἴτιος πᾶς ἀπολύω , καί ὁ νῦν ἕνεκα ἐπαινέω ὡς ἀμύνω καί οὖον κατάρχω πόλεμος , καί ὁ παρά πᾶς εὔνοια καρπόω ὡς ἀδικέω συναλγέω · σύ δέ ἅπας ψῆφος καί νῦν καί πρότερος ἁλίσκομαι ἀδικέω . ἐννοέω οὖν ἡλίκος ὁ συμβαίνω κακός καί πρός θεός τίσις καί πρός ἄνθρωπος ἕπω μέμψις . διό δή καί αὖθις σύ δήω , βασιλεύς , καί ὁ ὑπήκοος ἔλεος ἔχω καί ὁ βασιλεύς τε καί παῖς καί αὐτός δέ σύ , οὗτος παρά Ῥωμαῖος πᾶς ἐπαινέω καί ὅς τις ὁ ἀγαθός θαυμάζω , ὁ πόλεμος καταλύω , προσδέχομαι ὁ εἰρήνη · καί μή περιοράω ὁ μέν ὑπήκοος ὑπό ὁ πόλεμος διαφθείρω , ὁ δέ σός ἔγγονος καί βασιλεύς ἢ νικάω πᾶς ἧσσα αἰσχρός νικάω Νίκη , πατήρ γάρ νικάω , ἢ ἡττάω ἄδικος τε ὁμοῦ καί παρά πατήρ ἀποθνῄσκω , ὁ , τε σός ὄνομα ὁ παρά πᾶς ἀείδω σύν Εὐφημία , διαβάλλω ἐκ ἀντίστροφος . » τοιοῦτος εἶπον ὁ Καλοχαιρέτης , καί πρός ὁ ἐκ βασιλεύς καί ὁ πάρειμι Πεύσεις καί ἀντίθεσις συνετός ἄγαν ὁ ἀπόκρισις ἀνθυποφέρω , τελευταῖος ἑαυτοῦ πρός ὁ βασιλεύς κατακλίνω πούς , δήω μετά ὅσος σπουδή μή ἀπωθέω ὁ εἰρήνη , μηδέ ὁ ἐκ ἀρχή ἀνθρωποκτόνος καί φθονερός , ἀλλά ὁ εἰρηνοποιός Χριστός , ὁ ὁ διίστημι συνάπτω , ἔχω ὁ πλέω . ἀνίστημι δέ αὐτός ὁ βασιλεύς καί εὐχαριστέω εἶπον , « ὅτι ἔρχομαι διδάσκω ἐγώ ἀρκούντως » , ὁ ἀποστέλλω κελεύω ἀπαγγέλλω , ὡς ἀσύνετος διαπρεσβεύομαι οὐδέ αὐτός εἄν ἀπόκρισις δήω · ἀποκρίνω δέ αὖθις , εἄν καί αὐτός πρεσβεύω συνετός . οὗτος μέν ὁ Καλοχαιρέτης ἄπρακτος ἀπέρχομαι ἐκ Βυζάντιον . ὁ δέ γε βασιλεύς ὁ νέος ἀείρω ἐκ τζουρουλουω εἰς Ἡράκλεια , ἀφικνέομαι ὁ ὁ Θρᾴκη , καί Συργιάννης ἐκεῖ κατακλείω ἅμα ὁ ἐκ Βυζάντιον στρατός , πολιορκέω ἐπί ἡμέρα εἷς . ἐκεῖθεν αὖθις ἀπανίστημι , στρατοπεδεύω περί δάνειον , εἰς ὁ ὑστεραῖος δέ ἔχω ὁ φέρω πρός ὁ Βυζάντιον . καί γίγνομαι κατά ὁ Ῥήγιον ὁ Καλοχαιρέτης ἐντυγχάνω ἀπαγγέλλω ὡς ἄπρακτος ἐπανακέω .