joannes-vi-cantacuzenus.historiae kantakouzen1.13
ϛʹ . Ὅμως δ' ἑαυτὸν τῆς πολλῆς ἀθυμίας ἀναλαβὼν , ἔγνω δεῖν πρεσβείᾳ χρήσασθαί τινι πρὸς τὸν πάππον καὶ βασιλέα , ἅμα μὲν καὶ τὴν ὀργὴν ἐκμειλιξόμενος τὴν ἐκείνου καὶ πρᾳότερον καταστήσων , ἅμα δὲ καὶ τὴν αἰτίαν ἐθέλων μαθεῖν , δι' ἣν πρὸς αὐτὸν ὁ βασιλεὺς οὕτως ἐκπεπολέμωτο . πέμπει δή τινα τῶν ἐπ' ἀρετῇ καὶ φιλοσοφίᾳ γνωρίμων καὶ παρὰ τοῖς ἁπάντων στόμασι κείμενον Ἰωσὴφ , ὃς ἐφιλονείκησε μὲν , τό γε εἰς αὐτὸν ἧκον , τὸν λύχνον ὑπὸ τὸν μόδιον κρύψαι , οὐκ ἠδυνήθη δὲ , τοῦ δεσποτικοῦ λόγου πάντως μὴ δυναμένου διαπεσεῖν , ἀλλ' εἰς τοσοῦτον ἦλθε περιφανείας , ὡς ψήφῳ κοινῇ βασιλέως τε καὶ συνόδου τῆς ἱερᾶς , ἔτι δὲ καὶ συγκλήτου πάσης , τῶν ἐκκλησιαστικῶν θρόνων τῆς νέας ταυτησὶ Ρώμης ἄξιος ἀποδειχθῆναι , κἂν αὐτὸς τῷ λίαν ταπεινῷ καὶ μετρίῳ τοῦ ἤθους ἀπώσατο τὴν ἀξίαν , τὸ τῆς καθέδρας ὕψος καὶ τὸ μέγεθος εὐλαβηθεὶς τῆς ἀρχῆς . τούτῳ δὴ χρησάμενος πρεσβευτῇ , ἀναφέρει δι' αὐτοῦ τῷ βασιλεῖ καὶ πάππῳ τοιάδε · « Τῶν γεγεννηκότων πάντων πρὸς τοὺς ἐξ αὐτῶν φυσικῇ τινι κεκρατημένων στοργῇ , εἰκός ἐστι δήπου καὶ τὰ τῶν παίδων ἐλαττώματα συσκιάζειν ἐθέλειν . κἄν τις ὑπὲρ τοῦ παιδὸς πολλούς τινας διεξέλθῃ καὶ θαυμασίους ἐπαίνους , ὑποψίαν οὐ μικρὰν τοῖς ἀκούουσι παρέχει ὡς οὐ τοῦ παιδὸς ὄντος τοιούτου , ἀλλὰ πολλῷ τῷ μέτρῳ λειπομένου τῶν ἐπαίνων , αὐτοῦ δὲ ἀπατωμένου διὰ τὴν σχέσιν τὴν πρὸς αὐτόν · ἂν δ' ὁ πατὴρ τῷ παιδί τινα καὶ μικρὸν προστρίψηται ψόγον , πάλιν ἐκ διαμέτρου πολλαπλασίονα τὸν ψόγον ὑπονοοῦσι , τὴν ἴσην προστιθέντες αἰτίαν . σοῦ τοίνυν τοῦ πατρὸς κατ' ἐμοῦ τοῦ παιδὸς οὕτως ἐξωργισμένου , καὶ πολλὰς καὶ ποικίλας ὁσημέραι καταχέοντος τὰς λοιδορίας καὶ τὰ ὀνείδη , καὶ , τὸ πάντων ἐμοὶ βαρύτατον καὶ ὃ μήτ' ἀκούειν μήτε λέγειν ἀνεκτὸν ἐμοὶ , κατὰ σεαυτοῦ πολλάκις τὰ δεινότατα ἐπαρωμένου , εἴποτ' ἐγὼ πρός τι τῶν χρησίμων εὐφυῶς ἔχων φανείην · τὸ δ' ἔτι ὂν θανάτου πικρότερον , τὸ καὶ μικρά τινα συμβάματα , ὡς ἔτυχεν ἐκ τοῦ συμπεσόντος γεγενημένα , θεοσημείας καὶ θεοῦ βουλῆς ἀποκαλύψεις ἡγεῖσθαι , ἐμὲ τῆς βασιλείας οὐκ ἄξιον ἀποδεικνύντος , τίς ἔσται Ρωμαίων , ὃς ταῦτα ἀκούων , οὐ θαλάσσας ὅλας κακῶν ἐμοὶ συνειδέναι λογιεῖται τὸν πατέρα ; καὶ διὰ τοῦτο καὶ μικρά τινα προχεῖσθαι τοῖς ἔξω , δεῖγμα τοῦ κεκρυμμένου πλήθους τῶν ἀφορήτων κακῶν καὶ σοὶ τῷ πατρί · ὅπου γε καὶ θαυμάζοντός σου καὶ πολλοὺς ἐπαίνους διεξιόντος καὶ πλέον σεμνύνοντος ἢ προσῆκε , τούτους δὲ εἰκὸς ἦν τὸν ἔπαινον ὑποπτεύειν , τῇ πρὸς τὸν παῖδα διαθέσει τοῦτο λογιζομένους . ταῦτ' ἔστιν ἅ με λυπεῖ καὶ τὴν ζωὴν ἀηδεστέραν ποιεῖ θανάτου . ἁμαρτάνειν μὲν οὖν ὁμολογῶ καὶ πληγῶν ἄξια καὶ μαστίγων , καὶ ἦν ἂν ἐμοὶ τῶν εὐεργεσιῶν ἡ μεγίστη , εἴ γε ἐν τῷ κεκρυμμένῳ παρὰ σοῦ τοῦ πατρὸς τῶν σφαλμάτων χάριν ἐμαστιγούμην · τὸ δ' εἰς τοσοῦτον ἐξάγεσθαι τὴν ὀργὴν , ὡς καὶ πολλῶν παρόντων οὕτω προπηλακίζεσθαι , πάντων ἀνιαρώτερον . ἂν τοίνυν ἵλεων ἐπιβλέψας ὁ θεὸς ταῖς ἐμαῖς ἁμαρτίαις , ὁδηγήσει καὶ σὲ πρᾳότερόν μοι γενέσθαι καὶ συμπαθεῖν ὡς υἱῷ , τοῦτ' ἂν εἴη βέλτιστον · εἰ δ' ὁμοίως ὥσπερ νῦν , κἀν τοῖς ἐφεξῆς τελεῖσθαι μέλλει , ἕτερος προβληθήτω σοι βασιλεὺς , ὃς ἄν σοι δόξῃ χρήσιμος καὶ καλός . » Ταῦτα διαπρεσβευσαμένου Ἰωσὴφ ἐξ Ἀνδρονίκου βασιλέως πρὸςτὸν πάππον καὶ βασιλέα , εἶτα καὶ παρ' ἑαυτοῦ συχνούς τινας ἐγκωμίων λόγους τοῦ νέου βασιλέως διεξελθόντος καὶ πρᾴως πως καθαψαμένου τοῦ βασιλέως , ὡς τραχύτερον ἢ προσήκει προσφερομένου τῷ νέῳ , ἀντεμήνυσε καὶ αὐτὸς τοιαῦτα · « Τῶν ἄλλων πάντων πατέρων ἅμα τῇ τῶν παίδων γεννήσει τὸ πρὸς αὐτοὺς φίλτρον κτωμένων καὶ συναυξανόντων αὐξανομένοις , αὐτὸς οὕτως ἐφίλησά σε καὶ πρὶν εἰς φῶς προελθεῖν , ὡς καὶ πολλοὺς τῶν διαβεβοημένων ἐπ' ἀρετῇ καὶ θεῷ προσεγγίζοντα βίον ζῶντας μάρτυρας ἔχειν τοῦ φίλτρου . οὐ γάρ ἐστιν , οὐκ ἔστιν οὐδεὶς , ὃν οὐ πολλὰ πολλάκις ἱκέτευσα , θερμοτέρας καὶ συχνὰς ὑπὲρ σοῦ θεῷ προσάγειν εὐχὰς , ὡς μὴ μόνον μηδὲν δυσχερὲς ἀπαντῆσαι τῇ σῇ γεννήσει , ἀλλὰ καὶ τεχθέντα , πάντα ἄριστον καὶ τῶν τοσούτων εὐχῶν ἄξιον ἀποδειχθῆναι . καὶ αὐτὸς δὲ ἐγὼ προπετῶς μὲν διὰ τὸ μὴ τὸ θαῤῥεῖν ἔχειν ἐκ τῆς τοῦ βίου διαστροφῆς , ἔπραττον δ' οὖν ὅμως , πολλὰ πολλάκις ἐδάκρυσα προσευχόμενος τῷ θεῷ , ὥστε σε καὶ γεννηθῆναι , καὶ γεννηθέντα τῶν ἐμῶν εὐχῶν ἄξιον ἀποβῆναι . ὃν οὖν ἔτι τοῖς μητρικοῖς θαλάμοις ἐνδιατρίβοντα οὕτως ἐφίλησα καὶ ὑπὲρ τὸ μέτρον , πῶς εἰς τοσοῦτον ἡλικίας προήκοντα νῦν μισεῖν εἶχον καὶ ἀποσείεσθαι ; οὐκ ἔστι σὺν λόγῳ φθέγγεσθαι ταῦτα . τὸ δέ με τραχυτέραις χρῆσθαι ταῖς διορθώσεσι καὶ δάκνουσι καθάπτεσθαι λόγοις , οὐ μίσους τεκμήριον χρὴ ποιεῖσθαι , ἄκρας δὲ μᾶλλον ἀγάπης καὶ κηδεμονίας πατρὶ πρεπούσης , βουλομένῳ τὸν υἱὸν διὰ πάντων ἄριστον εἶναι , καὶ μάλιστα πρὸς ὄγκον τηλικαύτης ἀρχῆς ἐπιβαίνοντα ἤδη . ἐν ἐκείνῳ γὰρ καὶ τὸ φαυλότατον τῶν ἁμαρτημάτων παρ' εὖ φρονοῦσι μέγιστον ἂν κριθείη , ὡς μίμημα παντὸς καλοῦ πᾶσι κειμένῳ καὶ διὰ τοῦτο εἰς κάλλος ἀπεξέσθαι διὰ πάντων δικαίῳ ὄντι . » Ταύταις ταῖς ἀποκρίσεσιν οὕτως ἡμέροις οὔσαις καὶ προσηνέσι καὶ ὁ νέος χαριεστέρας ἀντέπεμπε τῷ βασιλεῖ τὰς εὐχαριστίας , καὶ δυσὶν ἔτεσιν ἐφεξῆς ἐλώφησε τὸ κακὸν , τοῦ βασιλέως εὐμενέστερον ἐπιβλέποντος τῷ ἐγγόνῳ , εἰ δέ ποτε καὶ ἐπιπλήττειν ἔδει , συμμέτρως τοῦτο ποιοῦντος , ὡς καὶ τὸν νέον , οἷα δὴ νουθετούμενον , χάριν ὁμολογεῖν . ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἔτι περιόντος βασιλέως τοῦ Μιχαήλ · ἐπεὶ δ' ἐτεθνήκει , τά τε ἄλλα ἐκπεπολέμωτο πρὸς τὸν ἔγγονον ὁ βασιλεὺς , καὶ δὴ καὶ , ὃ μικρῷ πρόσθεν εἴρηται , μεμνημένος , ὡς ὁ νέος Ἀνδρόνικος ἀλγυνόμενος ταῖς πέρα τοῦ δέοντος ἐπιπλήξεσι μεμήνυκε πρὸς αὐτὸν , ὡς « εἰ μὲν μεταβάλοις τῆς εἰς ἐμὲ πικρίας · εἰ δ' οὖν , ἀλλ' ἕτερος ὃν ἂν ἐθέλῃς προβεβλήσθω σοι βασιλεύς . » ἀντεμήνυσεν αὐτῷ νῦν καὶ αὐτὸς , ὡς « ὃ πρόσθεν ἐζήτεις , γενήσεται νῦν , καὶ ἕτερος ἀντὶ σοῦ προβληθήσεται βασιλεὺς , σοῦ τὰς πρώτας παρ' αὐτοῦ τιμὰς καρπουμένου . » πρὸς ταῦθ' ὁ νέος Ἀνδρόνικος ἀπεκρίνατο τοιαῦτα ·
Lemmas: ϛυʹ . ὅμως δέ ἑαυτοῦ ὁ πολύς ἀθυμία ἀναλαμβάνω , γιγνώσκω δήω πρέσβυς χράω2 τις πρός ὁ πάππος καί βασιλεύς , ἅμα μέν καί ὁ ὀργή ἐκμειλίσσω ὁ ἐκεῖνος καί πρᾶος καθίστημι , ἅμα δέ καί ὁ αἴτιος ἐθέλω μανθάνω , διά ὅς πρός αὐτός ὁ βασιλεύς οὕτως ἐκπολεμόω . πέμπω δή τις ὁ ἐπί ἀρετή καί φιλοσοφία γνώριμος καί παρά ὁ ἅπας στόμα κεῖμαι Ἰωσήφ , ὅς φιλονεικέω μέν , ὁ γε εἰς αὐτός ἥκω , ὁ λύχνος ὑπό ὁ μόδιος κρύπτω , οὐ δύναμαι δέ , ὁ δεσποτικός λόγος πάντως μή δύναμαι διαπίπτω , ἀλλά εἰς τοσοῦτος ἔρχομαι περιφάνεια , ὡς ψῆφος κοινός βασιλεύς τε καί σύνοδος ὁ ἱερός , ἔτι δέ καί σύγκλητος πᾶς , ὁ ἐκκλησιαστικός θρόνος ὁ νέος οὗτος Ῥώμη ἄξιος ἀποδείκνυμι , κἀν αὐτός ὁ λίαν ταπεινός καί μέτριος ὁ ἦθος ἀπωθέω ὁ ἄξιος , ὁ ὁ καθέδρα ὕψος καί ὁ μέγεθος εὐλαβέομαι ὁ ἀρχή . οὗτος δή χράω πρεσβευτής , ἀναφέρω διά αὐτός ὁ βασιλεύς καί πάππος τοιόσδε · « ὁ γεννάω πᾶς πρός ὁ ἐκ αὐτός φυσικός τις κρατέω στοργή , εἰκός εἰμί δήπου καί ὁ ὁ παῖς ἐλάττωμα συσκιάζω ἐθέλω . ἄν τις ὑπέρ ὁ παῖς πολύς τις διεξέρχομαι καί θαυμάσιος ἔπαινος , ὑποψία οὖον μικρός ὁ ἀκούω παρέχω ὡς οὖον ὁ παῖς εἰμί τοιοῦτος , ἀλλά πολύς ὁ μέτρον λείπω ὁ ἔπαινος , αὐτός δέ ἀπατάω διά ὁ σχέσις ὁ πρός αὐτός · εἄν δέ ὁ πατήρ ὁ παῖς τις καί μικρός προστρίβω ψόγος , πάλιν ἐκ διάμετρος πολλαπλασίων ὁ ψόγος ὑπονοέω , ὁ ἴσος προστίθημι αἴτιος . σύ τοίνυν ὁ πατήρ κατά ἐγώ ὁ παῖς οὕτως ἐξοργίζω , καί πολύς καί ποικίλος ὁσημέραι κατηχέω ὁ λοιδορία καί ὁ ὄνειδος , καί , ὁ πᾶς ἐγώ βαρύς καί ὅς μήτε ἀκούω μήτε λέγω ἀνεκτός ἐγώ , κατά σεαυτοῦ πολλάκις ὁ δεινός ἐπαράομαι , εἴποτε ἐγώ πρός τίς ὁ χρήσιμος εὐφυής ἔχω φαίνω · ὁ δέ ἔτι εἰμί θάνατος πικρός , ὁ καί μικρός τις σύμβαμα , ὡς τυγχάνω ἐκ ὁ συμπίτνω γίγνομαι , θεοσημεία καί θεός βουλή ἀποκάλυψις ἡγέομαι , ἐγώ ὁ βασίλεια οὐ ἄξιος ἀποδείκνυμι , τίς εἰμί Ῥωμαῖος , ὅς οὗτος ἀκούω , οὖον θάλασσα ὅλος κακός ἐγώ σύνοιδα λογίζομαι ὁ πατήρ ; καί διά οὗτος καί μικρός τις προχέω ὁ ἔξω , δεῖγμα ὁ κρύπτω πλῆθος ὁ ἀφόρητος κακός καί σύ ὁ πατήρ · ὅπου γε καί θαυμάζω σύ καί πολύς ἔπαινος διέξειμι καί πλέω σεμνύνω ἢ προσήκω , οὗτος δέ εἰκός εἰμί ὁ ἔπαινος ὑποπτεύω , ὁ πρός ὁ παῖς διάθεσις οὗτος λογίζομαι . αὐτός εἰμί ὅς ἐγώ λυπέω καί ὁ ζωή ἀηδής ποιέω θάνατος . ἁμαρτάνω μέν οὖν ὁμολογέω καί πληγή ἄξιος καί μάστιξ , καί εἰμί εἄν ἐγώ ὁ εὐεργεσία ὁ μέγας , εἰμί γε ἐν ὁ κρύπτω παρά σύ ὁ πατήρ ὁ σφάλμα χάρις μαστιγόω · ὁ δέ εἰς τοσοῦτος ἐξάγω ὁ ὀργή , ὡς καί πολύς πάρειμι οὗτος προπηλακίζω , πᾶς ἀνιαρός . εἄν τοίνυν ἵλαος ἐπιβλέπω ὁ θεός ὁ ἐμός ἁμαρτία , ὁδηγέω καί σύ πρᾶος ἐγώ γίγνομαι καί συμπαθέω ὡς υἱός , οὗτος εἄν εἰμί ἀγαθός · εἰμί δέ ὁμοίως ὥσπερ νῦν , ἐν ὁ ἐφεξῆς τελέω μέλλω , ἕτερος προβάλλω σύ βασιλεύς , ὅς ἄν σύ δόξα χρήσιμος καί καλός . » οὗτος διαπρεσβεύομαι Ἰωσήφ ἐκ Ἀνδρόνικος βασιλεύς πρὸςτὸν πάππος καί βασιλεύς , εἶτα καί παρά ἑαυτοῦ συχνός τις ἐγκώμιον λόγος ὁ νέος βασιλεύς διεξέρχομαι καί πρᾶος πως καθάπτω ὁ βασιλεύς , ὡς τραχύς ἢ προσήκω προσφέρω ὁ νέος , ἀντιμηνύω καί αὐτός τοιοῦτος · « ὁ ἄλλος πᾶς πατήρ ἅμα ὁ ὁ παῖς γεννάω ὁ πρός αὐτός φίλτρον κτάομαι καί συναυξάνω αὐξάνω , αὐτός οὕτως φιλέω σύ καί πρίν εἰς φάος προέρχομαι , ὡς καί πολύς ὁ διαβοάω ἐπί ἀρετή καί θεός προσεγγίζω βίος ζῶ μάρτυς ἔχω ὁ φίλτρον . οὖον γάρ εἰμί , οὐ εἰμί οὐδείς , ὅς οὖον πολύς πολλάκις ἱκετεύω , θερμός καί συχνός ὑπέρ σύ θεός προσάγω εὐχή , ὡς μή μόνος μηδείς δυσχερής ἀπαντάω ὁ σός γεννάω , ἀλλά καί τίκτω , πᾶς ἀγαθός καί ὁ τοσοῦτος εὖχος ἄξιος ἀποδείκνυμι . καί αὐτός δέ ἐγώ προπετῶς μέν διά ὁ μή ὁ θαρσέω ἔχω ἐκ ὁ ὁ βίος διαστροφή , πράσσω δέ οὖν ὅμως , πολύς πολλάκις δάκρυ προσεύχομαι ὁ θεός , ὥστε σύ καί γεννάω , καί γεννάω ὁ ἐμέω εὖχος ἄξιος ἀποβαίνω . ὅς οὖν ἔτι ὁ μητρικός θάλαμος ἐνδιατρίβω οὕτως φιλέω καί ὑπέρ ὁ μέτρον , πῶς εἰς τοσοῦτος ἡλικία προήκω νῦν μισέω ἔχω καί ἀποσείω ; οὐ εἰμί σύν λόγος φθέγγομαι οὗτος . ὁ δέ ἐγώ τραχύς χράω ὁ διόρθωσις καί δάκνω καθάπτω λόγος , οὖον μῖσος τεκμήριον χρή ποιέω , ἄκρος δέ μᾶλλον ἀγάπη καί κηδεμονία πατήρ πρέπω , βούλομαι ὁ υἱός διά πᾶς ἀγαθός εἰμί , καί μάλιστα πρός ὄγκος τηλικόσδε ἀρχή ἐπιβαίνω ἤδη . ἐν ἐκεῖνος γάρ καί ὁ φαῦλος ὁ ἁμάρτημα παρά εὕω φρονέω μέγας εἄν κρίνω , ὡς μίμημα πᾶς καλός πᾶς κεῖμαι καί διά οὗτος εἰς κάλλος ἀπεξίημι διά πᾶς Δίκαιος εἰμί . » οὗτος ὁ ἀπόκρισις οὕτως ἥμερος εἰμί καί προσηνής καί ὁ νέος χαρίεις ἀντιπέμπω ὁ βασιλεύς ὁ εὐχαριστία , καί δύο ἔτος ἐφεξῆς λωφάω ὁ κακός , ὁ βασιλεύς εὐμενής ἐπιβλέπω ὁ ἔγγονος , εἰμί δέ ποτός καί ἐπιπλήσσω ἐσθίω , σύμμετρος οὗτος ποιέω , ὡς καί ὁ νέος , οἷος δή νουθετέω , χάρις ὁμολογέω . ἀλλά οὗτος μέν ἔτι περίειμι βασιλεύς ὁ Μιχαήλ · ἐπεί δέ θνῄσκω , ὁ τε ἄλλος ἐκπολεμόω πρός ὁ ἔγγονος ὁ βασιλεύς , καί δή καί , ὅς μικρός πρόσθεν εἴρω , μιμνήσκω , ὡς ὁ νέος Ἀνδρόνικος ἀλγύνω ὁ πέρα ὁ δήω ἐπίπληξις μηνύω πρός αὐτός , ὡς « εἰμί μέν μεταβάλλω ὁ εἰς ἐγώ πικρία · εἰμί δέ οὖν , ἀλλά ἕτερος ὅς εἄν ἐθέλω προβάλλω σύ βασιλεύς . » ἀντιμηνύω αὐτός νῦν καί αὐτός , ὡς « ὅς πρόσθεν ζητέω , γίγνομαι νῦν , καί ἕτερος ἀντί σύ προβάλλω βασιλεύς , σύ ὁ πρῶτος παρά αὐτός τιμή καρπούμενος . » πρός αὐτός ὁ νέος Ἀνδρόνικος ἀποκρίνω τοιοῦτος ·