joannes-scylitzes.synopsis-historiarum skylitzes.64
[ Theoph.10 ] Καὶ περὶ μὲν τὰ τοιαῦτα ἐδόκει τε καὶ ἐνομίζετο μεγαλοπρεπής τε καὶ θαυμαστός , περὶ δὲ τοὺς τὰς θείας καὶ ἀχράντους προσκυνοῦντας εἰκόνας λίαν βαρύς τις καὶ αὐστηρὸς καὶ πάντας τοὺς πρὸ αὐτοῦ τυράννους ὠμότητι παρελάσαι φιλονεικῶν . οἱ μὲν γὰρ προλαβόντες Λέων τε ἦσαν καὶ Μιχαὴλ ὁ τούτου πατὴρ ὁ τραυλός . ὁ μὲν ἐθέσπισε μή τινι τῶν γεγραμμένων εἰκόνων , κἄν που γραφόμεναι τύχοιεν , τὴν ἅγιος φωνὴν ἐγχαράττεσθαι ὡς οὐκ ἄλλῳ τινὶ τῆς τοιαύτης ἁρμοζούσης φωνῆς ἢ μόνῳ τῷ θείῳ , οὐκ εὐστόχως βαλὼν τῷ νοΐ . τῆς γὰρ θεὸς φωνῆς τοῖς ἀνθρώποις μεταδοὺς ὁ θεὸς ὑψηλοτέρας οὔσης παρὰ τὸ ἅγιος πρόσρημα , ταπεινοτέρας οὔσης τῆς ἅγιος κατὰ πολύ , οὐκ ἂν τούτους ἀποστερήσειε . πλὴν τοῦτο μὲν οὗτος ἐθέσπισεν , ὁ πρὸ αὐτοῦ δέ , ὁ Λέων , τὸ μηδὲ προσκυνεῖσθαι ὅλως αὐτάς , Θεόφιλος δὲ τὸ μηδὲ χρώμασι ταύτας μορφοῦσθαι . χαμαίζηλον γὰρ τὸ πρὸς τὰ τοιαῦτα ἐπτοῆσθαι , μόνην δὲ σκοπεῖν τὴν ἀλήθειαν . καθῃροῦντο μὲν οὖν ἐντεῦθεν κατὰ πᾶσαν ἐκκλησίαν αἱ θεῖαι μορφαί , θηρία δὲ καὶ ὄρνιθες ἀντὶ τούτων ἀνεστηλοῦντο , τὴν τούτου θηριώδη καὶ ἀνδραποδώδη ἄνοιαν ἐξελέγχοντα . ἐντεῦθεν βεβήλοις χερσὶ τὰ ἅγια καὶ ἱερὰ κειμήλια ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς ἐρριπτοῦντο καὶ ἐφυβρίζοντο . ἐντεῦθεν τὰ τῶν κακούργων ἐπληροῦτο δεσμωτήρια τῶν διὰ τιμῆς ἀγόντων τὰς θείας μορφάς , μοναζόντων , ἐπισκόπων , ποιμαινομένων , καὶ τῶν γραφόντων αὐτῶν . πλήρη δὲ καὶ τὰ ὄρη καὶ σπήλαια τῶν ὡς κακούργων λιμῷ ἀναιρεθέντων καὶ δίψει . ἀβάτους γὰρ τηρεῖσθαι τοῖς μοναχοῖς τὰς πόλεις ἐγκελευσάμενος καὶ πάντα τρόπον αὐτοὺς ἀπελαύνεσθαι θεσπίσας , μᾶλλον δὲ μηδὲ κατὰ χώραν ὁρᾶσθαι τολμᾶν , εἰργάσατο τὰ μοναστήρια καὶ ἡσυχαστήρια περιφανῆ πολυάνδρια , τῶν ἱερῶν ἀνδρῶν προδοῦναι τὴν ἀρετὴν καὶ τὸ ἱερὸν ἔνδυμα μὴ βουλομένων , λιμῷ δὲ καὶ κακουχίαις προαιρουμένων τὴν ζωὴν καταστρέφειν , ἐνίων δὲ περιβολῆς κατολιγωρούντων καὶ παρὰ τοῦτο ἀπολλυμένων . πολλοὶ δὲ καὶ τῶν ῥᾳθυμότερον διαζώντων τὸν ἄνετον καὶ ἐκλελυμένον ἠσπάσαντο βίον , ὕμνων θείων καὶ ᾠδῶν καὶ αὐτοῦ τοῦ σχήματος ἀφειδήσαντες . καὶ γὰρ οὐδὲ τούτους τελεῖσθαι τοὺς συλλόγους ὁ τύραννος συνεχώρησεν , οἳ πολλάκις καὶ μόνοι δύνανται τηρεῖν καὶ οἷον χαλινός τις εἶναι τοῖς πρὸς τὰ πάθη ἀτάκτως κατολισθαίνουσι . πλὴν οὐ παντάπασι τῶν ἀνθρώπων οὐδὲ τότε τὸ παρρησιαστικὸν καὶ ἐλευθέριον ἀπεφοίτησεν , ἀλλά τινες τῶν θερμοτέρων , πολλοὶ μὲν καὶ καθ' ἕκαστον , τινὲς δὲ καὶ κατὰ συστάδην , ὥσπερ οἱ τῆς τῶν Ἀβραμιτῶν ὁρμώμενοι μονῆς μοναχοί , μετὰ παρρησίας ὀφθέντες αὐτῷ λογικῶς ἔκ τε τῶν τοῖς ἁγίοις πατράσιν ἡμῶν εἰρημένων , Διονυσίῳ τῷ μεγάλῳ , Ἱεροθέῳ καὶ Εἰρηναίῳ , ἀπεδείκνυσαν , ὡς οὐ χθὲς καὶ πρῴην ἡ τῶν μοναχῶν πολιτεία τε ἐφεύρηται καὶ κατάστασις , παλαιὰ δέ τις καὶ ἀρχέγονος . οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ τὰ τῶν θείων εἰκόνων μορφώματα ἀπεδείκνυον σύντροφά τε τοῖς ἀποστόλοις καὶ ὁμοδίαιτα , εἴγε Λουκᾶς μὲν ὁ θεῖος ἀπόστολος τὴν τῆς θεοτόκου μορφὴν ἀνετύπωσεν , αὐτὸς δὲ Χριστὸς ὁ δεσπότης ἡμῶν καὶ θεὸς τὴν ἑαυτοῦ ἐπί τινος ὀθόνης ἀπομαξάμενος ἀχειρότευκτον ἡμῖν καταλέλοιπεν . οὗτοι γοῦν οἱ θειότατοι ἄνδρες τὴν τοῦ τυράννου ἄνοιαν ἐξελέγξαντες , καὶ τὴν θηριωδίαν τῷ σφόδρα παρρησιασθῆναι ἐκκαλεσάμενοι μετὰ πολλὰς αἰκίας τε καὶ βασάνους τῆς πόλεως ἐξωρίσθησαν , τὸν δὲ τοῦ προδρόμου θεῖον ναὸν τὸν οὕτω καλούμενον τοῦ Φοβεροῦ κἀν τῷ Εὐξείνῳ διακείμενον πόντῳ καταλαβόντες καὶ ταῖς ἐκ τῶν μαστίγων πληγαῖς τελέως καταπονηθέντες τῆς ἄνω λήξεως ἠξιώθησαν . ὧν καὶ τὰ τίμια σώματα ἄταφα ἐρριμμένα εἰς τοὔδαφος σῶα ἐπὶ πλεῖστον διετηρήθησαν χρόνον , μέχρις ὅτου πιστοί τινες ἀνελόμενοι ταῦτα ἐκήδευσάν τε καὶ καταλλήλως ἐτίμησαν τοῖς ὑπὲρ Χριστοῦ τοῦ θεοῦ μαρτυρήσασιν . ἐφάμιλλα τούτοις καὶ ἀδελφὰ καί τις μοναχὸς ἕτερος ἐπεδείξατο , πρὸς ἀρχὴν ἱερωσύνης ἄρτι ἀναδραμών · ζήλου γὰρ θείου πλησθεὶς κατὰ πρόσωπον ἔστη τοῦ τυράννου καὶ ἄλλα μὲν διεξιὼν οὐκ ὀλίγα καὶ τὸ τοῦ ἀποστόλου δὲ Παύλου ῥητὸν τοῦτο δὴ τὸ φάσκον · ‘εἴ τις ὑμῖν εὐαγγελίζεται , παρ' ὃ παρελάβετε , ἀνάθεμα ἔστω.’ ἀλλὰ καὶ τούτῳ πληγὰς ἐπιθεὶς οὐκ ὀλίγας , ἐπεὶ σταθηρότερος ἔδοξεν ἐν τῇ διαλέξει , πρὸς τὸν Ἰαννῆν ἐξαπεστέλλετο , καθηγητὴν τοῦ τυράννου γεγονότα καὶ διδάσκαλον , διαλεκτικαῖς ἀποδείξεσι τοῦτον πεῖσαι ἐγκελευσάμενος . ἀλλὰ καὶ τοῦτον ὁ γενναῖος ἀγωνιστὴς οὐ σοφιστικαῖς ἢ διαλεκτικαῖς ἀποδείξεσιν , ἀποστολικοῖς δὲ καὶ εὐαγγελικοῖς ῥήμασιν ἀφωνότερον ἰχθύων ἀπέδειξε . καὶ τότε μὲν οὐκ ὀλίγας πάλιν λαβὼν ἐξοστρακίζεται , ὕστερον δὲ τῷ μεγάλῳ συστὰς Ἰγνατίῳ καὶ χρόνον τινὰ συνδιατρίψας αὐτῷ καὶ περὶ τῶν μελλόντων ἀναδιδάξας βασιλέων ( ἦν γὰρ καὶ προορατικοῦ ἠξιωμένος χαρίσματος ) πρὸς κύριον ἐξεδήμησε . ταῖς δὲ θείαις εἰκόσιν ὁ τύραννος ἀπεχθανόμενος ἔσπευδε πάντας ζωγράφους ἐξ ἀνθρώπων ποιεῖν , ἢ τὸ ζῆν αἱρουμένους ἐμπτύειν τε ταύταις καὶ ὡς βέβηλά τινα ἐπ' ἐδάφους καταπατεῖν . πρὸς τοῖς ἄλλοις δὲ συγκατεσχέθη καὶ ὁ μοναχὸς Λάζαρος , περιβόητος τηνικαῦτα κατὰ τὴν ζωγραφικὴν ὑπάρχων τέχνην . καὶ πρότερον μὲν ὁ θεομάχος θωπείαις αὐτὸν ἐπειρᾶτο ὑποποιεῖσθαι . ὡς δὲ κρείττονα τοῦτον ἑώρα κολακείας ἁπάσης , πρὸς τὴν σύντροφον ἀπεῖδε βίαν καὶ τοσοῦτον αὐτὸν ταῖς βασάνοις κατῄκισεν , ὡς μηδὲ περιγενέσθαι ἐκ τούτων νομίζεσθαι , καὶ οὕτως ἔχοντα πονήρως τοῦ σώματος δεσμωτηρίῳ καθείργνυσιν . ἐπεὶ δὲ ἐπύθετο , ὡς ἀναρραΐσας αὖθις ἀναστηλοῖ τὰς θείας μορφάς , ἐκέλευσε πέταλα σιδηρᾶ ἀπανθρακώσαντας ταῖς παλάμαις αὐτοῦ ἐπιτεθῆναι . ἐβόσκετο οὖν τὸ πῦρ τὰς σάρκας , ἄχρι ποτὲ ἀπαγορεύσας ὁ ἀθλητὴς ἔκειτο ἡμιθνής . ἀλλ' ἔδει τοῦτον ὑπὸ τῆς θείας χάριτος διατηρεῖσθαι καὶ τοῖς ὕστερον ἔναυσμα , ὅθεν ὁ τύραννος , ἐπειδὴ τὰ τελευταῖα πνεῖν τὸν θεσπέσιον ἀνεμάνθανεν , ἱκεσίαις τῆς δεσποίνης καί τινων ἄλλων γνησιωτάτων αὐτῷ ἀπολύεται τῆς εἱρκτῆς καὶ πρὸς τὸν ναὸν τοῦ προδρόμου τὸν οὕτω καλούμενον τοῦ Φοβεροῦ ἐναπεκρύβη , καὶ οὕτως , ὡς εἶχε πληγῶν , εἰκόνα διετύπωσε τοῦ προδρόμου μέχρι πολλοῦ διασῳζο -
Lemmas: [ Theoph.10 ] καί περί μέν ὁ τοιοῦτος δοκέω τε καί νομίζω μεγαλοπρεπής τε καί θαυμαστός , περί δέ ὁ ὁ θεῖος καί ἄχραντος προσκυνέω εἰκών λίαν βαρύς τις καί αὐστηρός καί πᾶς ὁ πρό αὐτός τύραννος ὠμότης παρελαύνω φιλονεικέω . ὁ μέν γάρ προλαμβάνω Λέων τε εἰμί καί Μιχαήλ ὁ οὗτος πατήρ ὁ τραυλός . ὁ μέν θεσπίζω μή τις ὁ γράφω εἰκών , ἄν ποῦ γράφω τυγχάνω , ὁ ἅγιος φωνή ἐγχαράσσω ὡς οὐ ἄλλος τις ὁ τοιοῦτος ἁρμόζω φωνή ἢ μόνος ὁ θεῖον , οὐ εὔστοχος βάλλω ὁ νόος . ὁ γάρ θεός φωνή ὁ ἄνθρωπος μεταδίδωμι ὁ θεός ὑψηλός εἰμί παρά ὁ ἅγιος πρόσρημα , ταπεινός εἰμί ὁ ἅγιος κατά πολύς , οὐ εἄν οὗτος ἀποστερέω . πλήν οὗτος μέν οὗτος θεσπίζω , ὁ πρό αὐτός δέ , ὁ Λέων , ὁ μηδέ προσκυνέω ὅλως αὐτός , Θεόφιλος δέ ὁ μηδέ χρῶμα οὗτος μορφόω . χαμαίζηλος γάρ ὁ πρός ὁ τοιοῦτος πτοέω , μόνος δέ σκοπέω ὁ ἀλήθεια . καθαιρέω μέν οὖν ἐντεῦθεν κατά πᾶς ἐκκλησία ὁ θεῖος μορφή , θηρίον δέ καί ὄρνις ἀντί οὗτος ἀναστηλόω , ὁ οὗτος θηριώδης καί ἀνδραποδώδης ἄνοια ἐξελέγχω . ἐντεῦθεν βέβηλος χείρ ὁ ἅγιος καί ἱερόv κειμήλιον ἐπί ὁ ἀγορά ῥίπτω καί ἐφυβρίζω . ἐντεῦθεν ὁ ὁ κακοῦργος πληρόω δεσμωτήριον ὁ διά τιμή ἄγω ὁ θεῖος μορφή , μονάζω , ἐπίσκοπος , ποιμαίνω , καί ὁ γράφω αὐτός . πλήρης δέ καί ὁ ὄρος καί σπήλαιον ὁ ὡς κακοῦργος λιμός ἀναιρέω καί διψάω . ἄβατος γάρ τηρέω ὁ μοναχός ὁ πόλις ἐγκελεύω καί πᾶς τρόπος αὐτός ἀπελαύνω θεσπίζω , μᾶλλον δέ μηδέ κατά χώρα ὁράω τολμάω , ἐργάζομαι ὁ μοναστήριον καί ησυχαστήριο περιφανής πολυανδρεῖον , ὁ ἱερός ἀνήρ προδίδωμι ὁ ἀρετή καί ὁ ἱερόν ἔνδυμα μή βούλομαι , λιμός δέ καί κακουχία προαιρέω ὁ ζωή καταστρέφω , ἔνιοι δέ περιβολή κατολιγωρέω καί παρά οὗτος ἀπόλλυμι . πολύς δέ καί ὁ ῥᾴθυμος διαζῶ ὁ ἀνίημι καί ἐκλύω ἀσπάζομαι βίος , ὕμνος θεῖον καί ᾠδή καί αὐτός ὁ σχῆμα ἀφειδέω . καί γάρ οὐδέ οὗτος τελέω ὁ σύλλογος ὁ τύραννος συγχωρέω , ἕ πολλάκις καί μόνος δύναμαι τηρέω καί οἷος χαλινός τις εἰμί ὁ πρός ὁ πάθος ἄτακτος κατολισθαίνω . πλήν οὖον παντάπασι ὁ ἄνθρωπος οὐδέ τότε ὁ παρρησιαστικός καί Ἐλευθέριον ἀποφοιτάω , ἀλλά τις ὁ θερμός , πολύς μέν καί κατά ἕκαστος , τις δέ καί κατά συστάδην , ὥσπερ ὁ ὁ ὁ αβραμιος ὁρμάω μονή μοναχός , μετά παρρησία ὁράω αὐτός λογικός ἐκ τε ὁ ὁ ἅγιος πατήρ ἐγώ εἴρω , Διονύσιος ὁ μέγας , Ἱερόθεος καί Εἰρηναῖος , ἀποδείκνυμι , ὡς οὖον χθές καί πρώην ὁ ὁ μοναχός πολιτεία τε ἐφευρίσκω καί κατάστασις , παλαιός δέ τις καί Ἀρχέγονος . οὖον μήv δέ ἀλλά καί ὁ ὁ θεῖον εἰκών μόρφωμα ἀποδείκνυμι σύντροφος τε ὁ ἀπόστολος καί ὁμοδίαιτος , εἰ Λουκᾶς μέν ὁ θεῖος ἀπόστολος ὁ ὁ θεοτόκος μορφή ἀνατυπόω , αὐτός δέ Χριστός ὁ δεσπότης ἐγώ καί θεός ὁ ἑαυτοῦ ἐπί τις ὀθόνη ἀπομάσσω ἀχειρότευκτος ἐγώ καταλείπω . οὗτος γοῦν ὁ θεῖος ἀνήρ ὁ ὁ τύραννος ἄνοια ἐξελέγχω , καί ὁ θηριωδία ὁ σφόδρα παρρησιάζω ἐκκαλέω μετά πολύς αἰκία τε καί βάσανος ὁ πόλις ἐξορίζω , ὁ δέ ὁ πρόδρομος θέω ναός ὁ οὗτος καλέω ὁ Φοβερός ἐν ὁ Εὔξεινος διάκειμαι πόντος καταλαμβάνω καί ὁ ἐκ ὁ μάστιξ πληγή τέλειος καταπονέω ὁ ἄνω λῆξις ἀξιόω . ὅς καί ὁ τίμιος σῶμα ἄταφος ῥίπτω εἰς ἔδαφος σῶς ἐπί πλεῖστος διατηρέω χρόνος , μέχρι ὅστις πιστός τις ἀναιρέω οὗτος κηδεύω τε καί κατάλληλος τιμάω ὁ ὑπέρ Χριστός ὁ θεός μαρτυρέω . ἐφάμιλλος οὗτος καί ἀδελφή καί τις μοναχός ἕτερος ἐπιδείκνυμι , πρός ἀρχή ἱερωσύνη ἄρτι ἀνατρέχω · ζηλόω γάρ θεῖον πίμπλημι κατά πρόσωπον ἵστημι ὁ τύραννος καί ἄλλος μέν διέξειμι οὐ ὀλίγος καί ὁ ὁ ἀπόστολος δέ Παῦλος ῥητός οὗτος δή ὁ φάσκω · εἶμι τις σύ εὐαγγελίζω , παρά ὅς παραλαμβάνω , ἀνάθεμα ἵστημι ἀλλά καί οὗτος πληγάς ἐπιτίθημι οὐ ὀλίγος , ἐπεί σταθηρότερος δοκέω ἐν ὁ διαλέγω , πρός ὁ Ἰαννῆς ἐξαποστέλλω , καθηγητής ὁ τύραννος γίγνομαι καί διδάσκαλος , διαλεκτική ἀπόδειξις οὗτος πείθω ἐγκελεύω . ἀλλά καί οὗτος ὁ γενναῖος ἀγωνιστής οὖον σοφιστικός ἢ διαλεκτική ἀπόδειξις , ἀποστολικός δέ καί εὐαγγελικός ῥῆμα ἄφωνος ἰχθύς ἀποδείκνυμι . καί τότε μέν οὐ ὀλίγος πάλιν λαμβάνω ἐξοστρακίζω , ὕστερος δέ ὁ μέγας συνίστημι Ἰγνάτιος καί χρόνος τις συνδιατρίβω αὐτός καί περί ὁ μέλλω ἀναδιδάσκω βασιλεύς ( εἰμί γάρ καί προορατικός ἀξιόω χάρισμα ) πρός κύριος ἐκδημέω . ὁ δέ θεῖος εἰκών ὁ τύραννος ἀπεχθάνομαι σπεύδω πᾶς ζωγράφος ἐκ ἄνθρωπος ποιέω , ἢ ὁ ζῶ αἱρέω ἐμπτύω τε οὗτος καί ὡς βέβηλος τις ἐπί ἔδαφος καταπατέω . πρός ὁ ἄλλος δέ συγκατέχω καί ὁ μοναχός Λάζαρος , περιβόητος τηνικαῦτα κατά ὁ ζωγραφικός ὑπάρχω τέχνη . καί πρότερος μέν ὁ θεομάχος θωπεία αὐτός πειράω ὑποποιέω . ὡς δέ ἀγαθός οὗτος ὁράω κολακεία ἅπας , πρός ὁ σύντροφος ἀφοράω βία καί τοσοῦτος αὐτός ὁ βάσανος καταικίζω , ὡς μηδέ περιγίγνομαι ἐκ οὗτος νομίζω , καί οὕτως ἔχω πονηρός ὁ σῶμα δεσμωτήριον κατείργνυμι . ἐπεί δέ πυνθάνομαι , ὡς ἀναρραίω αὖθις ἀναστηλόω ὁ θεῖος μορφή , κελεύω πέταλος σίδηρος ἀπανθρακόω ὁ παλάμη αὐτός ἐπιτίθημι . βόσκω οὖν ὁ πῦρ ὁ σάρξ , ἄχρι ποτέ ἀπαγορεύω ὁ ἀθλητής κεῖμαι ἡμιθνής . ἀλλά ἐσθίω οὗτος ὑπό ὁ θεῖος χάρις διατηρέω καί ὁ ὕστερος ἔναυσμα , ὅθεν ὁ τύραννος , ἐπεί ὁ τελευταῖος πνέω ὁ θεσπέσιος ἀναμανθάνω , Ἱκεσία ὁ δέσποινα καί τίνω ἄλλος γνήσιος αὐτός ἀπολύω ὁ εἱρκτή καί πρός ὁ ναός ὁ πρόδρομος ὁ οὗτος καλέω ὁ Φοβερός ἐναποκρύπτω , καί οὕτως , ὡς ἔχω πληγή , εἰκών διατυπόω ὁ πρόδρομος μέχρι πολύς διασῴζω -