joannes-philoponus.in-aristotelis-meteorologicorum-librum-primum-commentarium 1.88
Πρὸς δὲ τούτοις , εἰ καθάπερ δείκνυται ἐν τοῖς περὶ ἀστρολογίαν θεωρήμασιν , οὕτως ἔχει , καὶ τό τε τοῦ ἡλίου μέγεθος μεῖζόν ἐστιν ἢ τὸ τῆς γῆς καὶ τὸ διάστημα πολλαπλασίως μεῖζον τὸ τῶν ἄστρων πρὸς τὴν γῆν ἢ <τὸ τοῦ ἡλίου> τὸ τοῦ ἡλίου πρὸς τὴν γῆν ἢ τὸ τῆς σελήνης , οὐκ ἂν πόρρω που ἀπὸ τῆς γῆς ὁ κῶνος ἀπὸ τοῦ ἡλίου συμβάλλοι τὰς ἀκτῖνας , οὐδ’ ἂν ἡ σκιὰ πρὸς τοῖς ἄστροις εἴη τῆς γῆς , ἡ καλουμένη νύξ , ἀλλ᾿ ἀνάγκη πάντα τὸν ἥλιον τὰ ἄστρα περιορᾶν , καὶ μηδενὶ τὴν γῆν ἀντιφράττειν αὐτῶν . Κατὰ ἔνστασιν καὶ ἀντιπαράστασιν τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν ἤλεγξε , πρῶτον μὲν τῇ ἀντιπαραστάσει χρησάμενος καὶ συγχωρήσας τινὰ τῶν ἄστρων ὑπὸ τῆς γῆς ἀντιφράττεσθαι , ὡς τοῦ κώνου τῆς σκιᾶς μέχρι τῆς ἀπλανοῦς κατ’ αὐτοὺς διατείνοντος καὶ εἰς αὐτὸν ἄστρων τινῶν ἐμπιπτόντων , ὡς καὶ ἐπὶ τῶν σεληνιακῶν ἐκλείψεων γίνεται , τῆς σελήνης εἰς αὐτὸν τὸν κῶνον ἐμπιπτούσης καὶ διὰ τοῦτο τῶν αὐγῶν τότε τῶν ἡλιακῶν οὐ μετεχούσης · διὸ καὶ ἐκλείπειν . νυνὶ δὲ τῇ ἐνστάσει χρώμενος ἄγνοιαν τῶν ἀστρονομικῶν θεωρημάτων κατηγορεῖ τῶν οἰομένων μέχρι τῆς ἀπλανοῦς τὸ σκίασμα διήκειν τῆς γῆς , ὡς καί τινα τῶν ἄστρων ὑπ’ αὐτοῦ ἀντιφράττε - σθαι καὶ τῶν ἡλιακῶν διὰ τοῦτο μὴ μετέχειν ἀκτίνων . δείκνυται γὰρ ἐν τοῖς ἀστρονομικοῖς θεωρήμασι πρῶτον μὲν ὅτι ἑκατονταπλασίων ἐστὶ τῆς γῆς ὁ ἥλιος ἢ ἀπλῶς πολλῷ μείζων , καὶ διὰ τοῦτο κωνοειδὲς γίνεται τὸ σκίασμα τῆς γῆς . συμβαίνει γὰρ οὕτως , ὅταν ἐλάττων σφαῖρα φωτίζηται ὑπὸ μείζονος , τῶν ἀκτίνων τοῦ ἡλίου τῶν ὑπερεκπιπτουσῶν τὴν γῆν κατὰ μικρὸν συνιουσῶν · τοσούτῳ γὰρ προίασιν , ἕως ἄν εἰς ἓν συνελθοῦσαι ση - μεῖον τὴν σκιὰν λύσωσι . διικνεῖσθαι οὖν φασι τὸν κῶνον τοῦτον μέχρι μόνης τῆς Ἑρμαϊκῆς σφαίρας καὶ τοῦτον οὐχ ὑπερεκπίπτει ὥστε τῶν ἀνωτέρω ταύτης μηδὲν σκιάζεσθαι , πάντα δὲ τῶν ἡλιακῶν ἀεὶ μετέχειν αὐγῶν . καὶ τοῦτο πάλιν δείκνυται ὅτι ὅσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τοῦ κέντρου τῆς γῆς ἐπὶ τὴν ἐπιφάνειαν αὐτῆς διάστημα , τοσοῦτόν ἐστιν ἑξηκοντάκις τὸ ἀπὸ τοῦ κέντρου διῆκον ἐπὶ τὴν σεληνιακὴν σφαῖραν . ὁ δὲ ἥλιος ἀπὸ τῆς γῆς διέστηκε τοσοῦτον χιλιάκις καὶ διακοσιάκις καὶ δεκάκις . ἐὰν οὖν τούτων ἀφέλῃς ἀπὸ τοῦ κέντρου μέχρι σελήνης ἑξήκοντα , περιλείπεται χίλια ἑκατὸν πεντήκοντα , ἅπερ ἀφέστηκεν ἀπὸ σελήνης ὁ ἥλιος . γίνεται οὖν τὸ ἀπὸ σελήνης ἐπὶ τὸν ἥλιον , ὅπερ ἦν χιλίων ἑκατὸν πεντήκοντα , τοῦ ἀπὸ τοῦ κέντρου ἐπὶ τὴν σελήνην , ὅπερ ἦν ἑξήκοντα , ἔλαττον μὲν ἢ εἰκοσαπλάσιον , μεῖζον δὲ ἢ ἐννεακαιδεκαπλάσιον . ὁ δὲ τῆς γῆς σκιᾶς κῶνος διήκει μέχρι μόνων διακοσίων ἑξήκοντα ὀκτὼ τοσούτων διαστημάτων , ὅσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τοῦ κέντρου τῆς γῆς ἐπὶ τὴν ἐπιφάνειαν αὐτῆς . ὑφαιρουμένων τοίνυν ἀπὸ τῶν χιλίων ἑκατὸν πεντήκοντα τῶν διακοσίων ἑξήκοντα ὀκτώ , τὸ λειπόμενον ἔσται ὀκ|τακόσια καὶ ὀγδοήκοντα καὶ δύο , ἅπερ διέστηκε τοῦ πέρατος τῆς ἀπὸ τῆς γῆς σκιᾶς ὁ ἥλιος . πόσον οὖν εἰκὸς εἶναι τὸ μέχρι τῆς ἀπλανοῦς ἄλλαις τρισὶ μεσολαβουμένης σφαίραις , τῇ τε Ἄρεος καλουμένῃ καὶ τῇ Δῖός καὶ τῇ τοῦ Κρόνου , ὅπερ οὐδὲ λογίσασθαι διὰ τὴν ἄφατον ὑπερβολὴν αἱ ἀστρολογικαὶ δεδύνηνται μέθοδοι ; οὐδὲν οὖν τῶν μετὰ τὴν Ἑρμαϊκὴν σκιάζεται παντελῶς . πολλῷ οὖν μᾶλλον ἡ ἀπλανὴς τούτου κεχώρισται , ἀλλὰ πᾶσαι διὰ παντὸς τῶν ἡλιακῶν ἀκτίνων μετέχουσι . πάντα γάρ , φησί , τὰ ἄστρα ὁ ἥλιος ἐξ ἀνάγκης περιορᾷ , καὶ οὐδὲν αὐτὸν ἀποκέκρυπται . ὥστε οἱ λέγοντες ἀντιφράττεσθαι ὑπὸ τῆς γῆς τῶν ἀπλανῶν τινας εὐήθεις εἰσὶ καὶ τῶν ἀστρονομικῶν μεθόδων παντάπασιν ἀνεννόητοι .
Lemmas: πρός δέ οὗτος , εἰμί καθάπερ δείκνυμι ἐν ὁ περί ἀστρολογία θεώρημα , οὕτως ἔχω , καί ὁ τε ὁ ἥλιος μέγεθος μέγας εἰμί ἢ ὁ ὁ γῆ καί ὁ διάστημα πολλαπλάσιος μείζων ὁ ὁ ἄστρον πρός ὁ γῆ ἢ ὅς ὁ ἁλίζω ὁ ὁ ἥλιος πρός ὁ γῆ ἢ ὁ ὁ σελήνη , οὐ εἄν πόρρω ποῦ ἀπό ὁ γῆ ὁ κῶνος ἀπό ὁ ἥλιος συμβάλλω ὁ ἀκτίς , οὐδέ εἄν ὁ σκιά πρός ὁ ἄστρον εἰμί ὁ γῆ , ὁ καλέω νύξ , ἀλλά ἀνάγκη πᾶς ὁ ἥλιος ὁ ἄστρον περιοράω , καί μηδείς ὁ γῆ ἀντιφράσσω αὐτός . κατά ἔνστασις καί ἀντιπαράστασις ὁ πρόκειμαι ὑπόθεσις ἐλέγχω , πρῶτος μέν ὁ ἀντιπαράστασις χράω καί συγχωρέω τις ὁ ἄστρον ὑπό ὁ γῆ ἀντιφράσσω , ὡς ὁ κῶνος ὁ σκιά μέχρι ὁ ἀπλανής κατά αὐτός διατείνω καί εἰς αὐτός ἄστρον τις ἐμπίπτω , ὡς καί ἐπί ὁ σεληνιακός ἔκλειψις γίγνομαι , ὁ σελήνη εἰς αὐτός ὁ κῶνος ἐμπίτνω καί διά οὗτος ὁ αὐγή τότε ὁ ἡλιακός οὖον μετέχω · διό καί ἐκλείπω . νυνί δέ ὁ ἔνστασις χράω ἄγνοια ὁ ἀστρονομικός θεώρημα κατηγορέω ὁ οἴομαι μέχρι ὁ ἀπλανής ὁ σκίασμα διήκω ὁ γῆ , ὡς καί τις ὁ ἄστρον ὑπό αὐτός ἀντιφράσσω - ἕπομαι καί ὁ ἡλιακός διά οὗτος μή μετέχω ἀκτίς . δείκνυμι γάρ ἐν ὁ ἀστρονομικός θεώρημα πρῶτος μέν ὅτι ἑκατονταπλασίων εἰμί ὁ γῆ ὁ ἥλιος ἢ ἀπλόος πολύς μείζων , καί διά οὗτος κωνοειδής γίγνομαι ὁ σκίασμα ὁ γῆ . συμβαίνω γάρ οὕτως , ὅταν μικρός σφαῖρα φωτίζω ὑπό μείζων , ὁ ἀκτίς ὁ ἥλιος ὁ ὑπερεκπίπτω ὁ γῆ κατά μικρός συνέρχομαι · τοσοῦτος γάρ πρόειμι , ἠώς ἄν εἰς εἷς συνέρχομαι σός - μείων ὁ σκιά λύω . διικνέομαι οὖν φημί ὁ κῶνος οὗτος μέχρι μόνος ὁ ερμαϊκός σφαῖρα καί οὗτος οὐ ὑπερεκπίπτω ὥστε ὁ ἀνωτέρω οὗτος μηδείς σκιάζω , πᾶς δέ ὁ ἡλιακός ἀεί μετέχω αὐγή . καί οὗτος πάλιν δείκνυμι ὅτι ὅσος εἰμί ὁ ἀπό ὁ κέντρον ὁ γῆ ἐπί ὁ ἐπιφάνεια αὐτός διάστημα , τοσοῦτόν εἰμί ἑξηκοντάκις ὁ ἀπό ὁ κέντρον διήκω ἐπί ὁ σεληνιακός σφαῖρα . ὁ δέ ἥλιος ἀπό ὁ γῆ διΐστημι τοσοῦτος χιλιάκις καί διακοσιάκις καί δέκα . ἐάν οὖν οὗτος ἀφαιρέω ἀπό ὁ κέντρον μέχρι σελήνη ἑξήκοντα , περιλείπομαι χίλιοι ἑκατόν πεντήκοντα , ὅσπερ ἀφίστημι ἀπό σελήνη ὁ ἥλιος . γίγνομαι οὖν ὁ ἀπό σελήνη ἐπί ὁ ἥλιος , ὅσπερ εἰμί χίλιοι ἑκατόν πεντήκοντα , ὁ ἀπό ὁ κέντρον ἐπί ὁ σελήνη , ὅσπερ εἰμί ἑξήκοντα , μικρός μέν ἢ εἰκοσαπλάσιος , μείζων δέ ἢ ἐννεακαιδεκαπλάσιος . ὁ δέ ὁ γῆ σκιά κῶνος διήκω μέχρι μόνος διακόσιοι ἑξήκοντα ὀκτώ τοσοῦτος διάστημα , ὅσος εἰμί ὁ ἀπό ὁ κέντρον ὁ γῆ ἐπί ὁ ἐπιφάνεια αὐτός . ὑφαιρέω τοίνυν ἀπό ὁ χίλιοι ἑκατόν πεντήκοντα ὁ διακόσιοι ἑξήκοντα ὀκτώ , ὁ λείπω εἰμί οκ|τακοθεος καί ὀγδοήκοντα καί δύο , ὅσπερ διΐστημι ὁ πέρας ὁ ἀπό ὁ γῆ σκιά ὁ ἥλιος . πόσος οὖν εἰκός εἰμί ὁ μέχρι ὁ ἀπλανής ἄλλος τρεῖς μεσολαβέω σφαῖρα , ὁ τε Ἄρης καλέω καί ὁ Δῖος καί ὁ ὁ Κρόνος , ὅσπερ οὐδέ λογίζομαι διά ὁ ἄφατος ὑπερβολή ὁ ἀστρολογικός δύναμαι μέθοδος ; οὐδείς οὖν ὁ μετά ὁ Ἑρμαϊκός σκιάζω παντελῶς . πολύς οὖν μᾶλλον ὁ ἀπλανής οὗτος χωρίζω , ἀλλά πᾶς διά πᾶς ὁ ἡλιακός ἀκτίς μετέχω . πᾶς γάρ , φημί , ὁ ἄστρον ὁ ἥλιος ἐκ ἀνάγκη περιοράω , καί οὐδείς αὐτός ἀποκρύπτω . ὥστε ὁ λέγω ἀντιφράσσω ὑπό ὁ γῆ ὁ ἀπλανής τις εὐήθης εἰμί καί ὁ ἀστρονομικός μέθοδος παντάπασι ἀνεννόητος .