joannes-philoponus.in-aristotelis-meteorologicorum-librum-primum-commentarium 1.18
Ὁρῶμεν δὲ οὐκ ἐν τοσούτῳ μεγέθει γινομένην τὴν ὑπεροχὴν τῶν ὄγκων , ὅταν ἐξ ὕδατος ἀὴρ γίνηται διακριθέντος ἡ πῦρ ἐξ ἀέρος . ἀνάγκη δὲ τὸν αὐτὸν ἔχειν λόγον ὃν ἐχεῖτό τοσόνδε καὶ μικρὸν ὕδωρ πρὸς τὸν ἐξ αὐτοῦ γινόμενον αέρα , καὶ τὸν πάντα πρὸς τὸ πᾶν ὕδωρ . Εἰπὼν ὡς οὐκ ἐνδέχεταί τι τῶν στοιχείων τὴν πρὸς τὰ λοιπὰ συμμετρίαν ὑπερβαλεῖν , εἰ δέοι σωθῆναι δηλονότι τὸ πᾶν καὶ μένειν ὡς ἔχει φύσεως , αὐτό γε τοῦτο ἐπ’ αὐτῶν δείκνυσι τῶν στοιχείων διὰ τῆς κατὰ μόρια τούτων εἰς ἄλληλα μεταβολῆς . εὔλογον γάρ , φησίν , οἶμαι δὲ καὶ ἀναγκαῖον , ὃν ἔχει λόγον κατὰ τὸν ὄγκον ὁ ἐξ ὕδατός τινος ἐν τῇ μεταβολῇ γενόμενος ἀήρ , τὸν αὐτὸν ἔχειν καὶ τὸν ὅλον ἀέρα πρὸς τὸ ὕδωρ ἅπαν , οἷον εἰ κυαθιαῖον ὕδωρ εἰς δεκαπλασίονα τυχὸν ἀέρος ὄγκον μεταβάλοι , καὶ τὸν ὅλον ἀέρα δεκαπλασίονα τοῦ . παντὸς εἶναι ὕδατος . τὸ αὐτὸ δὲ καὶ ἐπὶ ἀέρος καὶ πυρός · εἰ γὰρ ὁ ξεστιαῖος ἀὴρ μεταβαλὼν εἰς πῦρ εἰκοσαπλασίονα φέρε πυρὸς ὄγκον ποιήσει , καὶ τὸ πῦρ ὅλον ἀνάγκη τοῦ ἀέρος εἰκοσαπλάσιον εἶναι . καὶ ἐπὶ πάσης αὐτῶν τῆς εἰς ἄλληλα μεταβολῆς ὁμοίως · τὰ παχύτερα γὰρ ἐν τῇ διακρίσει καὶ μανώσει αὐτῶν εἰς λεπτότερα ποιούμενα τὴν μεταβολὴν πάντως μὲν ὄγκον ἀποτελεῖ μείζονα , λόγον δέ τινα καὶ συμμετρίαν πρὸς τὸν ἐξ οὗ μτέβαλεν ἔχοντα , | ὡς αὐτὴ τούτων ἡ πρὸς ἄλληλα μεταβολὴ δέδειχεν . εἰ γὰρ τὸ κυαθιαῖον ὕδωρ δεκαπλασίονα πεποίηκεν ἀέρα , δῆλον ὡς εἰ καὶ τὸ ὅλον ὕδωρ οἶόν τε ἦν εἰς ἀέρα μεταβαλεῖν , ἐν τῷ δεκαπλασίονι πάντως ἂν ὄγκῳ μετέβαλεν . οὐκοῦν καὶ ἡ πρώτη γένεσις αὐτῶν ἐν ὄγκῳ τοσούτῳ τὴν ὑπεροχὴν ἔσχε πρὸς ἄλληλα . ἀλλὰ μὴν ὁ τῆς γῆς ἅμα καὶ τοῦ ὕδατος ὄγκος ἐν οὐδενι λόγῳ σχεδὸν πρὸς τὸ περιέχον ἐστίν . οὐδενὸς ἄρα στοιχείου τὸ μετὰ τὴν γῆν ἅπαν διάστημα οὐδὲ δύο καὶ μόνων εἶναι πλῆρες δυνατόν · ὡς ἐντεῦθεν λοιπὸν συνάγειν ἀέρος μὲν καὶ πυρὸς πλῆρες εἶναι μέχρι σελήνης , τρίτου δέ τινος τὸ μετὰ τοῦτο . περὶ δὲ τούτων ἁπάντων ἑτέρωθι τὰ δοτῆς τὰς παρεκβάσεις νῦν ποιώμεθα .
Lemmas: ὁράω δέ οὐ ἐν τοσοῦτος μέγεθος γίγνομαι ὁ ὑπεροχή ὁ ὄγκος , ὅταν ἐκ ὕδωρ ἀήρ γίγνομαι διακρίνω ὁ πῦρ ἐκ ἀήρ . ἀνάγκη δέ ὁ αὐτός ἔχω λόγος ὅς χέω τοσόσδε καί μικρός ὕδωρ πρός ὁ ἐκ αὐτός γίγνομαι ἀήρ , καί ὁ πᾶς πρός ὁ πᾶς ὕδωρ . εἶπον ὡς οὐ ἐνδέχομαι τίς ὁ στοιχεῖον ὁ πρός ὁ λοιπάς συμμετρία ὑπερβάλλω , εἰμί δήω σῴζω δηλονότι ὁ πᾶς καί μένω ὡς ἔχω φύσις , αὐτός γε οὗτος ἐπί αὐτός δείκνυμι ὁ στοιχεῖον διά ὁ κατά μόριον οὗτος εἰς ἀλλήλων μεταβολεύς . εὔλογος γάρ , φημί , οἴομαι δέ καί ἀναγκαῖος , ὅς ἔχω λόγος κατά ὁ ὄγκος ὁ ἐκ ὕδωρ τις ἐν ὁ μεταβολή γίγνομαι ἀήρ , ὁ αὐτός ἔχω καί ὁ ὅλος ἀήρ πρός ὁ ὕδωρ ἅπας , οἷος εἰμί κυαθιαῖος ὕδωρ εἰς δεκαπλασίων τυγχάνω ἀήρ ὄγκος μεταβάλλω , καί ὁ ὅλος ἀήρ δεκαπλασίων ὁ . πᾶς εἰμί ὕδωρ . ὁ αὐτός δέ καί ἐπί ἀήρ καί πῦρ · εἰμί γάρ ὁ ξεστιαῖος ἀήρ μεταβάλλω εἰς πῦρ εἰκοσαπλασίων φέρω πυρός ὄγκος ποιέω , καί ὁ πῦρ ὅλος ἀνάγκη ὁ ἀήρ εἰκοσαπλάσιος εἰμί . καί ἐπί πᾶς αὐτός ὁ εἰς ἀλλήλων μεταβολεύς ὁμοίως · ὁ παχύς γάρ ἐν ὁ διάκρισις καί μάνωσις αὐτός εἰς λεπτός ποιέω ὁ μεταβολή πάντως μέν ὄγκος ἀποτελέω μείζων , λόγος δέ τις καί συμμετρία πρός ὁ ἐκ ὅς μεταβάλλω ἔχω , | ὡς αὐτός οὗτος ὁ πρός ἀλλήλων μεταβολή δείκνυμι . εἰμί γάρ ὁ κυαθιαῖος ὕδωρ δεκαπλασίων ποιέω ἀήρ , δῆλος ὡς εἰμί καί ὁ ὅλος ὕδωρ οἶος τε εἰμί εἰς ἀήρ μεταβάλλω , ἐν ὁ δεκαπλάσιος πάντως εἄν ὄγκος μεταβάλλω . οὐκοῦν καί ὁ πρῶτος γένεσις αὐτός ἐν ὄγκος τοσοῦτος ὁ ὑπεροχή ἔχω πρός ἀλλήλων . ἀλλά μήv ὁ ὁ γῆ ἅμα καί ὁ ὕδωρ ὄγκος ἐν οὐδείς λόγος σχεδόν πρός ὁ περιέχω εἰμί . οὐδείς ἄρα στοιχεῖον ὁ μετά ὁ γῆ ἅπας διάστημα οὐδέ δύο καί μόνος εἰμί πλήρης δυνατός · ὡς ἐντεῦθεν λοιπός συνάγω ἀήρ μέν καί πυρός πλήρης εἰμί μέχρι σελήνη , τρίτος δέ τις ὁ μετά οὗτος . περί δέ οὗτος ἅπας ἑτέρωθι ὁ δοτός ὁ παρέκβασις νῦν ποιέω .