joannes-philoponus.in-aristotelis-meteorologicorum-librum-primum-commentarium 1.100
Περὶ δὲ τοῦ τῇ θέσει μὲν δευτέρου τόπου μετὰ τοῦτον , πρώτου δὲ περὶ τὴν γῆν λέγωμεν · οὗτος γὰρ κοινὸς ὕδατός τε τόπος καὶ ἀέρος καὶ τῶν συμβαινόντων περὶ τὴν ἄνω γένεσιν αὐτοῦ . ὅλος γὰρ ὁ μετὰ τὸ ὑπέκκαυμα τόπος μέχρι γῆς κοινός ἐστιν ἀέρο,ς τε καὶ ὕδατος . καὶ γὰρ ἐν μὲν ἀέρι συνίσταται ὕδωρ ὡς ὑετὸς καὶ ὲν ὕδασιν ἀήρ , ὡς αἱ ἐν τούτοις γινόμεναι δηλοῦσι πομφόλυγες , καὶ μέχρι τῶν ἐπιφανειῶν τῆς τε γῆς καὶ τοὐ ὕδατος ὁ ἀὴρ διατέταται διδάξει δὲ καὶ τὰ περὶ τὸν ἀέρα καὶ τὸ ὕδωρ συμβαίνοντα πάθη , καὶ ἔτι πέρι , γῆν καὶ ὑπὸ γῆν . ἀλλ’ ἐπειδὴ νῦν περὶ μόνων τῶν ἐν ἀέρι γινομένων εστιν ἡ πρόθεσις , ἀναγκαίως προσέθηκε καὶ τῶν συμβαινόντων περὶ τὴν ἄνω γένεσιν αὐτοῦ · ὑετοὶ γὰρ καὶ χιόνες καὶ χάλαζαι καὶ δρόσοι καὶ πάχναι , περὶ ὧν ἐδίδαξε νῦν , ἐν τοῖς μέρεσι τοῦ ἀέρος τοῖς μετεωροτέροις συμβαίνουσιν · ὧν τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς αἰτίας διδάξαι βούλεται . Ἡ μὲν οὖν ὠς κινοῦσα καὶ κυρία καὶ πρώτη τῶν ἀρχῶν ὁ κύκλος ἐστιν , ἐν ᾧ φανερῶς ἡ τοῦ ἡλίου φορὰ διακρίνουσα καὶ συγκρίνουσα τῷ γίνεσθαι πλησίον ἢ πορρώτερον αἰτία τῆς γενέσεως καὶ τῆς φθορᾶς ἐστι . Κινοῦσαν αἰτίαν καὶ ἀρχὴν εἴωθε λέγειν τὴν ποιητικην · ταυτην δὲ εἶναι τὸν κύκλον . καὶ κύκλον δὲ λέγοι ἂν ἡ καθόλου τὴν τῶν οὐρανίων κυκλοφορίαν ἢ κύκλον τὸν ζῳδιακόν , ὡς καὶ τὸ ἐπαγόμενον ἐδήλωσεν · ἐν ᾧ , φησί , φανερῶς ἐστιν ἡ τοῦ ἡλίου φορὰ διακρίνουσα τὰ ὑπὸ σελήνην σώματα καὶ συγκρίνουσα . πλησιάζων μὲν γὰρ θερμαίνει τὰ οἷς ἐπλησίασε , καὶ τῇ θερμότητι διακρίνει πάντως ἐκ παχυτέρων λεπτύνουσα , οὐ τὰ μόνον εἴς ἀτμούς , ὡς καὶ ἐπὶ τῶν ἑψομένων ὑγρῶν ὁρῶμεν γινόμενον , ἀλλὰ καὶ τὰ ξηρά , λέγω τὴν γῆν , ἀναθυμιῶσα · καὶ τοῦτο πάλιν ἐπὶ θυμιωμένων ἁπάντων φαίνεται συμβαῖνον · ἀφιστάμενος δὲ τοὐναντίον ψύχει καὶ συγκρίνει τὰ διακεκριμένα καὶ εἰς παχύτερα μεταβάλλει , παλινδρομούσης αὐτῶν τῆς μεταβολῆς ὁμοίως τῇ κινήσει τοῦ μεταβάλλοντος . καλῶς δὲ κυρίαν καὶ πρώτην εἶπεν ἐκείνην · προσεχὴς γὰρ καὶ δευτέρα τῶν μὲν ἐν τῷ ἀέρι θερμότης ἐκ τοῦ πλησιάζειν τὸν ἥλιον γινομένη , τῶν δὲ ἡ ψῦξις ἐκ τοῦ πάλιν αὐτὸν διεστάναι τούτων καὶ ἣν ἔδωκε παρὼν ἀφαιρεῖσθαι θερμότητα . ἐπεὶ οὖν καὶ τῶν προσεχεστέρων αἰτιῶν ἡ κυκλοφορία ἐστὶν αἴτιον , εἰκότως πρώτην αὐτὴν τῶν ἀρχῶν εἴρηκεν . ἢ πρώτην ἀπλῶς ἀκουστέον ὡς ποιητικήν , ἐπεὶ καὶ ἡ ὕλη αἰτία ἐστὶ καὶ ἀρχή , ἀλλ’ οὐ πρώτη ἀλλὰ δευτέρα ὡς συναιτία . καὶ γὰρ τῆς γενέσεως τοῦ οἴκου φέρε καὶ ἡ ὕλη αἰτία , λίθοι καὶ ξύλα καὶ τὰ σὺν αὐτοῖς , καὶ ὁ οἰκοδόμος , ἀλλὰ πρώτη ὁ οἰκοδόμος , ἐκεῖνα δ’ ὡς συναίτια δεύτερα . καὶ αὐτὴν γὰρ τὴν ὕλην τὸ ποιητικὸν αἴτιον προπαρασκευάζει · οὐ γὰρ ἁπλῶς λίθοι καὶ ξύλα τῆς οἰκίας εἰσὶν ὕλη , ἀλλὰ τὰ τοιῶσδε παρασκευασθέντα . οὕτως οὖν καὶ τῶν ἐν τῷ μετεώρῳ γινομένων οὐχ ὕλη προσεχὴς τὰ ὑγρὰ καὶ ξηρὰ σώματα , ἀλλὰ τὰ τοιώσδε συγκρινομενα τούτων ἡ διακρινόμενα . συγκρίσεως δὲ καὶ διακρίσεως θερμότης αἴτιον καὶ ψῦξις , τούτων δὲ πλησιάζων ὁ ἥλιος καὶ ἀφιστάμενος , τοῦ δὲ πλησιάζειν τὸν ἥλιον καὶ ἀφίστασθαι καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ ζῳδιακοῦ φορὰ τούτου καὶ κίνησις . πρῶτον οὖν αἴτιον ὁ κύκλος , πρῶτον δὲ ὡς ἐν φυσικοῖς δηλονότι · εἰ γάρ τις καὶ ἐπὶ τὴν αἰτίαν τῆς κύκλῳ κινήσεως ἀναδράμοι , τὸ ἐξῃρημένον αἴτιον ζητεῖ καὶ οὐ φυσικόν · φυσικοῦ δὲ φυσικὰς αἰτίας ἀποδιδόναι . εἰπὼν δὲ πάλιν ἡ τοῦ ἡλίου φορὰ διακρίνουσα καὶ συγκρίνουσα τῷ γίνεσθαι πλησίον ἢ πορρώτερον , καὶ ὀφείλων ἐπαγαγεῖν αἰτία τῶν ἐν τοῖς μετεώροις ἐστὶ παθῶν , περὶ ὧν καὶ ἡ προκειμένη φυσιολογία , ἐπὶ τὸ καθολικώτερον ἀναδραμών φησιν αἰτία τῆς γενέσεως ἐστι καὶ τῆς φθοράς · οὐ γὰρ μόνον τούτων περὶ ὧν ὁ λόγος , ἀλλὰ καὶ πάσης γενέσεως ἀπλῶς καὶ πάσης φθορᾶς ἐστιν αἰτία . πλησιάζων μὲν γὰρ τῆς γενέσεως ἐστιν αἴτιος · ἡ γὰρ τῶν καρπῶν γένεσις τότε πλήθει καὶ τὸ οἰκεῖον ἀπολαμβάνει τέλος , λέγω δὴ τὸ εἶδος , ἕκαστον τὸ ἑαυτοῦ ( καὶ τὰ ζῷα γὰρ τότε μάλιστα ἡ ὅτι ἐκ τῶν καρπῶν τροφαί , ἐκ | δὲ τούτων ζωή , καὶ τὸ σπέρμα τὸ τῆς διαδοχῆς αἴτιον · ἀφιστάμενος δὲ φθορὰν ποιεῖ · φθίνει γὰρ τότε πάντα σχεδὸν καὶ τῆς βλάστης καὶ τῆς γενέσεως παύεται . ὡς γὰρ τὸ θερμὸν ζωῆς , οὕτω τὸ ψυχρὸν φθορᾶς ἐστιν αἴτιον . εἰ δὲ βούλει καθολικώτερον καὶ ἀνενδοίαστον ποιῆσαι τὸν λόγον , λέγε τὸν ἥλιον πλησιάζοντα μὲν γενέ - σεως αἴτιον , διότι τὰ παχύτερα τότε καὶ βαρύτερα σώματα εἰς λεπτότερα μεταβάλλει καὶ κοῦφα , ἀφιστάμενον δὲ φθορᾶς · τοὐναντίον γὰρ εἰς παχύ - τέρα καὶ βαρέα τὰ λεπτομερῆ καὶ κοῦφα μεταποιεῖ . τὰ μὲν γὰρ κοῦφα καὶ λεπτὰ ἔξωθεν περιεκτικά ἐστι τῶν βαρέων καὶ οἷον συνέχει ταῦτα , τὸ δὲ συνέχον καὶ κοσμοῦν εἶδός ἐστι , τὸ δὲ συνεχόμενον ὕλη · γένεσις δέ ἐστιν ἐπὶ τὸ εἶδος ἐκ τῆς ὕλης μεταβολή , φθορὰ δ’ ἡ ἐκ τοῦ εἰδοπεπιημένου εἰς τὴν ὕλην ἀνάλυσις . διόπερ ἡ μὲν ἀπὸ τῶν βαρυτέρων ἐπὶ τὰ κουφότερα μεταβολὴ ἀνάλογόν ἐστι γενέσει , ἡ δὲ τοὔμπαλιν τῶν κουφοτέρων εἰς τὰ βαρότεραφθορᾷ . δυνατὸνδὲτὸαἰτίαιῆςγενέσεωςκαὶτῆςφθορᾶς διὰ τὸ ἄρθρον μὴ καθολικῶς ἀκούειν πάσης γενέσεως καὶ φθορᾶς , ἀλλὰ ὑετοῦ , χιόνος καὶ τῶν λοιπῶν . τοῦτο δὲ οἶμαι καὶ διὰ τῶν ἐπαγομένων ἐδήλωσεν εἰπών ·
Lemmas: περι δέ ὁ ὁ θέσις μέν δύο τόπος μετά οὗτος , πρῶτος δέ περί ὁ γῆ λέγω · οὗτος γάρ κοινός ὕδωρ τε τόπος καί ἀήρ καί ὁ συμβαίνω περί ὁ ἄνω γένεσις αὐτός . ὅλος γάρ ὁ μετά ὁ ὑπέκκαυμα τόπος μέχρι γῆ κοινός εἰμί ἀείρω τε καί ὕδωρ . καί γάρ ἐν μέν ἀήρ συνίστημι ὕδωρ ὡς ὑετός καί εἰμί ὕδωρ ἀήρ , ὡς ὁ ἐν οὗτος γίγνομαι δηλόω πομφόλυξ , καί μέχρι ὁ ἐπιφάνεια ὁ τε γῆ καί ὁ ὕδωρ ὁ ἀήρ διατείνω διδάσκω δέ καί ὁ περί ὁ ἀήρ καί ὁ ὕδωρ συμβαίνω πάθος , καί ἔτι περί , γῆ καί ὑπό γῆ . ἀλλά ἐπεί νῦν περί μόνος ὁ ἐν ἀήρ γίγνομαι εἰμί ὁ πρόθεσις , ἀναγκαῖος προστίθημι καί ὁ συμβαίνω περί ὁ ἄνω γένεσις αὐτός · ὑετός γάρ καί χιών καί χάλαζα καί δρόσος καί πάχνη , περί ὅς διδάσκω νῦν , ἐν ὁ μέρος ὁ ἀήρ ὁ μετέωρος συμβαίνω · ὅς ὁ ἀρχή καί ὁ αἴτιος διδάσκω βούλομαι . ὁ μέν οὖν ὡς κινέω καί κύριος καί πρῶτος ὁ ἀρχή ὁ κύκλος εἰμί , ἐν ὅς φανερῶς ὁ ὁ ἥλιος φορά διακρίνω καί συγκρίνω ὁ γίγνομαι πλησίος ἢ πρόσω αἰτία ὁ γένεσις καί ὁ φθορά εἰμί . κινέω αἴτιος καί ἀρχή εἴωθα λέγω ὁ ποιητικός · οὗτος δέ εἰμί ὁ κύκλος . καί κύκλος δέ λέγω εἄν ὁ καθόλου ὁ ὁ οὐράνιος κυκλοφορία ἢ κύκλος ὁ ζῳδιακός , ὡς καί ὁ ἐπάγω δηλόω · ἐν ὅς , φημί , φανερῶς εἰμί ὁ ὁ ἥλιος φορά διακρίνω ὁ ὑπό σελήνη σῶμα καί συγκρίνω . πλησιάζω μέν γάρ θερμαίνω ὁ ὅς πλησιάζω , καί ὁ θερμότης διακρίνω πάντως ἐκ παχύς λεπτύνω , οὖον ὁ μόνος εἰς ἀτμός , ὡς καί ἐπί ὁ ἕψω ὑγρός ὁράω γίγνομαι , ἀλλά καί ὁ ξηρός , λέγω ὁ γῆ , ἀναθυμιάω · καί οὗτος πάλιν ἐπί θυμιάω ἅπας φαίνω συμβαίνω · ἀφίστημι δέ ἐναντίος ψύχω καί συγκρίνω ὁ διακρίνω καί εἰς παχύς μεταβάλλω , παλινδρομέω αὐτός ὁ μεταβολεύς ὁμοίως ὁ κινέω ὁ μεταβάλλω . καλῶς δέ κύριος καί πρῶτος εἶπον ἐκεῖνος · προσεχής γάρ καί δύο ὁ μέν ἐν ὁ ἀήρ θερμότης ἐκ ὁ πλησιάζω ὁ ἥλιος γίγνομαι , ὁ δέ ὁ ψῦξις ἐκ ὁ πάλιν αὐτός διίστημι οὗτος καί ὅς δίδωμι πάρειμι ἀφαιρέω θερμότης . ἐπεί οὖν καί ὁ προσεχής αἰτία ὁ κυκλοφορία εἰμί αἴτιος , εἰκότως πρῶτος αὐτός ὁ ἀρχή εἴρω . ἢ πρῶτος ἀπλόος ἀκούω ὡς ποιητικός , ἐπεί καί ὁ ὕλη αἰτία εἰμί καί ἀρχή , ἀλλά οὖον πρῶτος ἀλλά δύο ὡς συναίτιος . καί γάρ ὁ γένεσις ὁ οἶκος φέρω καί ὁ ὕλη αἰτία , λίθος καί ξύλον καί ὁ σύν αὐτός , καί ὁ οἰκοδόμος , ἀλλά πρῶτος ὁ οἰκοδόμος , ἐκεῖνος δέ ὡς συναίτιος δύο . καί αὐτός γάρ ὁ ὕλη ὁ ποιητικός αἴτιος προπαρασκευάζω · οὖον γάρ ἁπλόος λίθος καί ξύλον ὁ οἰκίον εἰμί ὕλη , ἀλλά ὁ τοιῶσδε παρασκευάζω . οὕτως οὖν καί ὁ ἐν ὁ μετέωρος γίγνομαι οὐ ὕλη προσεχής ὁ ὑγρός καί ξηρός σῶμα , ἀλλά ὁ τοῖος συγκρίνω οὗτος ὁ διακρίνω . σύγκρισις δέ καί διάκρισις θερμότης αἴτιος καί ψῦξις , οὗτος δέ πλησιάζω ὁ ἥλιος καί ἀφίστημι , ὁ δέ πλησιάζω ὁ ἥλιος καί ἀφίστημι καί ὁ ἐπί ὁ ζῳδιακός φορά οὗτος καί κίνησις . πρῶτος οὖν αἴτιος ὁ κύκλος , πρῶτος δέ ὡς ἐν φυσικός δηλονότι · εἰμί γάρ τις καί ἐπί ὁ αἴτιος ὁ κύκλος κίνησις ἀνατρέχω , ὁ ἐξαιρέω αἴτιος ζητέω καί οὖον φυσικός · φυσικός δέ φυσικός αἴτιος ἀποδίδωμι . εἶπον δέ πάλιν ὁ ὁ ἥλιος φορά διακρίνω καί συγκρίνω ὁ γίγνομαι πλησίος ἢ πρόσω , καί ὀφείλω ἐπάγω αἰτία ὁ ἐν ὁ μετέωρος εἰμί πάθος , περί ὅς καί ὁ πρόκειμαι φυσιολογία , ἐπί ὁ καθολικός ἀνατρέχω φημί αἰτία ὁ γένεσις εἰμί καί ὁ φθορά · οὖον γάρ μόνος οὗτος περί ὅς ὁ λόγος , ἀλλά καί πᾶς γένεσις ἀπλόος καί πᾶς φθορά εἰμί αἰτία . πλησιάζω μέν γάρ ὁ γένεσις εἰμί αἴτιος · ὁ γάρ ὁ καρπός γένεσις τότε πλῆθος καί ὁ οἰκέω ἀπολαμβάνω τέλος , λέγω δή ὁ εἶδος , ἕκαστος ὁ ἑαυτοῦ ( καί ὁ ζῷον γάρ τότε μάλιστα ὁ ὅτι ἐκ ὁ καρπός τροφή , ἐκ | δέ οὗτος ζωή , καί ὁ σπέρμα ὁ ὁ διαδοχή αἴτιος · ἀφίστημι δέ φθορά ποιέω · φθίω γάρ τότε πᾶς σχεδόν καί ὁ βλαστάνω καί ὁ γένεσις παύω . ὡς γάρ ὁ θερμός ζωή , οὗτος ὁ ψυχρός φθορά εἰμί αἴτιος . εἰμί δέ βούλομαι καθολικός καί ἀνενδοίαστος ποιέω ὁ λόγος , λέγω ὁ ἥλιος πλησιάζω μέν γενή - σέως αἴτιος , διότι ὁ παχύς τότε καί βαρύς σῶμα εἰς λεπτός μεταβάλλω καί κοῦφος , ἀφίστημι δέ φθορά · ἐναντίος γάρ εἰς παχύς - τέρας καί βαρύς ὁ λεπτομερής καί κοῦφος μεταποιέω . ὁ μέν γάρ κοῦφος καί λεπτόν ἔξωθεν περιεκτικός εἰμί ὁ βάρος καί οἷος συγχέω οὗτος , ὁ δέ συνέχω καί κοσμέω εἶδος εἰμί , ὁ δέ συνέχω ὕλη · γένεσις δέ εἰμί ἐπί ὁ εἶδος ἐκ ὁ ὕλη μεταβολή , φθορά δέ ὁ ἐκ ὁ ειδοπεπιημαι εἰς ὁ ὕλη ἀνάλυσις . διόπερ ὁ μέν ἀπό ὁ βαρύς ἐπί ὁ κοῦφος μεταβολή ἀνάλογος εἰμί γένεσις , ὁ δέ ἔμπαλιν ὁ κοῦφος εἰς ὁ βαρότεραφθορᾷ . δυνατονδετοαιτιαιηςγενεσεωςκαιτηςφθοηρα διά ὁ ἄρθρον μή καθολικός ἀκούω πᾶς γένεσις καί φθορά , ἀλλά ὑετός , χιών καί ὁ λοιπός . οὗτος δέ οἴομαι καί διά ὁ ἐπάγω δηλόω εἶπον ·