joannes-philoponus.in-aristotelis-meteorologicorum-librum-primum-commentarium 1.101
Μενούσης δὲ τῆς γῆς τὸ περὶ αὐτὴν ὑγρὸν ὑπὸ τῶν ἀκτίνων καὶ ὑπὸ τῆς ἄλλης τῆς ἄνωθεν θερμότητος ἀτμιδούμενον φέρεται ἄνω · τῆς δὲ θερμότητος ἀπολειπούσης τῆς ἀναγούσης αὐτό , καὶ τῆς μὲν διασκεδαννυμένης πρὸς ἄνω τόπον , τῆς δὲ καὶ σβεννυμένης διὰ τὸ μετεωρίζεσθαι πορρώτερον εἰς τὸν ὑπὲρ ἰῆς γῆς ἀέρα , συνίσταται πάλιν ἡ ἀτμὶς ψυχομένη διά τε τὴν ἀπόλειψιν τοῦ θερμοῦ καὶ τὸν τόπον , καὶ γίνεται ὕδωρ ἐξ ἀέρος · γενόμενον δὲ φέρεται πάλιν πρὸς τὴν γῆν . Ἐπειδὴ τὴν τοῦ ἡλίου φορὰν αἰτίαν τῆς γενέσεως καὶ τῆς φθορᾶς εἴρηκε τῶν ἐν τῷ ἀέρι γινομένων παθῶν περὶ ὧν ὁ λόγος , πῶς αἰτία ἐστί , λέγει νῦν . εἰ δὲ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν καὶ τὴν γῆν εἶπεν ὑπὸ ἰῆς θερμότητος διίκ̓οιὶοαὅ́νην τὴν ξηρὰν γεννᾶν ἀναθυμίασιν , πῶς ἐνταῦθά φησι μενούσης δὲ τῆς γῆς τὸ περὶ αὐτὴν ὕδωρ ἀτμιδούμενον φέρεσθαι ἄνω , ὡς αὐτῆς μὴ διd̔κ̀ρινοαι έν-ης καὶ φερομένης ἄνω ; εἰ γὰρ τὸ μενούσης ἀκούσειέ τις κατὰ τὴν ὁλότητα , καὶ τὸ ὕδωρ οὐδὲν ἧττον κατὰ τὴν ὁλότητα μένει τὴν αὐτοῦ . μήποτε οὖν ἐπειδὴ φθάσας ἐδίδαξε περὶ τῶν ἐκ ἰῆς ξ-ηρᾶς ἀναθυμιάσεως γινομένων παθῶν , νῦν δὲ <περὶ> τῶν ἀπὸ τῆς ὑγρᾶς μόνης συμβαινόντων διδάξαι βούλεται , διὰ τοῦτο τὴν γῆν ὑπέστειλε τοῦ λόγου . μενούσης οὖν τῆς γῆς ἀκουστέον οἱονεὶ τῷ λόγῳ καὶ ἐν ὑποθέσει νῦν μενούσης ἀμεταβλήτου . τὸ οὖν περὶ τὴν γῆν ὑγρόν , φησίν , ὑπὸ τῶν ἀκτίνων καὶ ὑπὸ τῆς ὰ́λληςτῆςἄνωθενθερμότητοςἀτμιδούμενονφέρεται ἄνω . πῶς μὲν ἡ ἐκ τῶν ἀκτίνων γίνεται θερμότης , ἐδίδαξεν , ὅτι ὁ ἐναπο - λαμβανόμενος μεταξὺ τῆς ἀνακλάσεως αὐτῶν ἀὴρ τῇ ἐξ αὐτῶν κινήσει τε καὶ παρατρίψει θερμαίνεται , οἷόν τι πάσχει καὶ ὁ ἐν τοῖς λίθοις , ἐξ ὧν ἅπτουσι τὸ πῦρ , ἐναπολαμβανόμενος ὑπ’ αὐτῶν καὶ τῇ ἐξ αὐτῶν παρατρίψει λεπτυνόμενος , καὶ ὁ μεταξὺ πάλιν τῶν ἀνακλωμένων ἀκτίνων ἐξ ὕδατος ἢ τῶν πυρίων ἢ ἄλλων τινῶν λείων καὶ στεατίνων σωμάτων . ποίαν δὲ ἄλλην ἄνωθεν θερμότητά φησιν ἢ τὴν κατὰ ποιότητα τοῖς ἐφεξῆς σώμασιν ἐξ ἡλίου καὶ τῶν ἄστρων μεταδιδομένην ; καὶ γὰρ ἐκ πυρὸς μεταδίδοται θερμότης τοῖς ἐφεξῆς σώμασιν , ὡς ἐπὶ τῶν ἑψομένων πρῶτον τῷ λέβητι , εἶτα ἐκ τούτου τοῖς μετ’ αὐτὸν ὑγροῖς ἢ ξηροῖς , καὶ ἐπὶ τῶν βαλανείων πρῶτον ταῖς πλίνθοις , εἶτα τῷ μετ’ αὐτὰς ἀέρι κἀκ τούτου τοῖς ὑπ αὐτοῦ περιεχομένοις σώμασι . τοῦτο δὲ θερμῆς ἄντικρυς οὐσίας τὸν ἥλιον καὶ τὰ ἄστρα δείκνυσι , καὶ διὰ τοῦτο τῆς τοῦ πυρὸς οὐσίας κατὰ Πλάτωνα καὶ οὐ πέμπτης , ὡς Ἀριστοτέλει δοκεῖ , εἰ μή τις ἄνωθεν λέγοι θερμότητα τὴν ἀπὸ τοῦ ὑπεκκαύματος τῷ ἀέρι μεταδιδομένην · καὶ γὰρ ἐξ ὕδατος καὶ γῆς κάτωθεν ψύξεως μεταλαγχάνει . μετὰ οὖν τὸ ἀπενεχθῆναι , φησί , τὴν ἀτμίδα καὶ πόρρω γενέσθαι τῆς γῆς ἀπολιμπάνει αὐτὴν ἡ θερμότης καὶ ψύχεται , ἀπολιμπάνει δὲ κατὰ δύο τρόπους . ἡ μὲν γὰρ αὐτῆς διακρινομένη τῆς συναφερομένης ὑδατώδους οὐσίας βαρείας οὔσης σκεδάννυται καὶ ἀκωλύτως τῇ ἐμφύτῳ κουφότητι ἐπὶ τὴν ἑαυτῆς ὁλότητα φέρεται τὸ ὑπέκκαυμα , ἡ δὲ ὑπολειπομένη βραχεῖα οὖσα δηλονότι καὶ ἄτονος διὰ τὸ μετεωρισθῆναι πόρρω τῆς γῆς ὡς ἐν ψυχρῷ γινομένη τόπῳ σβέννυται παντελῶς . ὁ γὰρ τόπος ἐκεῖνος , ὡς εἶπεν ἤδη καὶ μετ’ ὀλίγον ἐρεῖ , ψυχρός ἐστιν , εἰς ἀχανὲς τῶν ἀνακλασθεισῶν ἀκτίνων διισταμένων καὶ θερμαίνειν τὸν μεταξὺ ἀέρα πολὺν ὄντα τῇ κινήσει τε καὶ παρατρίψει μηκέτι δυναμένων . καὶ διὰ τὴν ἀπόλειψιν οὖν τοῦ θερμοῦ καὶ διὰ τὸν τόπον ἐκεῖνον ἡ ἀτμὶς ψυχομένη γίνεται πάλιν ὕδωρ ἐξ ἀέρος , καὶ τὸ γενόμενον κάτω φέρεται . ὡς γὰρ διὰ τὴν θερμότητα ὁ ἐξ ὕδατος μανωθέντος ἀτμὸς ἥλατο πρὸς τὸ μετέωρον , οὕτως ἔμπαλιν ἡ ἀτμὶς ἄνω ψυχθεῖσα καὶ πεπυκνωμένη παλινδρομεῖ πρὸς τὰ βαρέα τῶν σωμάτων , τὴν γῆν καὶ τὸ ὕδωρ .
Lemmas: Μένων δέ ὁ γῆ ὁ περί αὐτός ὑγρός ὑπό ὁ ἀκτίς καί ὑπό ὁ ἄλλος ὁ ἄνωθεν θερμότης ἀτμιδόομαι φέρω ἄνω · ὁ δέ θερμότης ἀπολείπω ὁ ἀνάγω αὐτός , καί ὁ μέν διασκεδάννυμι πρός ἄνω τόπος , ὁ δέ καί σβέννυμι διά ὁ μετεωρίζω πρόσω εἰς ὁ ὑπέρ εἷς γῆ ἀήρ , συνίστημι πάλιν ὁ ἀτμίς ψύχω διά τε ὁ ἀπόλειψις ὁ θερμός καί ὁ τόπος , καί γίγνομαι ὕδωρ ἐκ ἀήρ · γίγνομαι δέ φέρω πάλιν πρός ὁ γῆ . ἐπεί ὁ ὁ ἥλιος φορά αἴτιος ὁ γένεσις καί ὁ φθορά εἴρω ὁ ἐν ὁ ἀήρ γίγνομαι πάθος περί ὅς ὁ λόγος , πῶς αἰτία εἰμί , λέγω νῦν . εἰμί δέ ἐν ὁ ἔμπροσθεν καί ὁ γῆ εἶπον ὑπό εἷς θερμότης διώκω ὁ ξηρός γεννάω ἀναθυμίασις , πῶς ἐνταῦθα φημί Μένων δέ ὁ γῆ ὁ περί αὐτός ὕδωρ ἀτμιδόομαι φέρω ἄνω , ὡς αὐτός μή διdκρινοη ένη καί φέρω ἄνω ; εἰμί γάρ ὁ Μένων ἀκούω τις κατά ὁ ὁλότης , καί ὁ ὕδωρ οὐδείς κακός κατά ὁ ὁλότης μένω ὁ αὐτός . μήποτε οὖν ἐπεί φθάνω διδάσκω περί ὁ ἐκ εἷς ξηρός ἀναθυμίασις γίγνομαι πάθος , νῦν δέ <περὶ> ὁ ἀπό ὁ ὑγρός μόνος συμβαίνω διδάσκω βούλομαι , διά οὗτος ὁ γῆ ὑποστέλλω ὁ λόγος . Μένων οὖν ὁ γῆ ἀκούω οἱονεί ὁ λόγος καί ἐν ὑπόθεσις νῦν Μένων ἀμετάβλητος . ὁ οὖν περί ὁ γῆ ὑγρός , φημί , ὑπό ὁ ἀκτίς καί ὑπό ὁ ὰ́λληςτῆςἄνωθενθερμότητοςἀτμιδούμενονφέρεται ἄνω . πῶς μέν ὁ ἐκ ὁ ἀκτίς γίγνομαι θερμότης , διδάσκω , ὅτι ὁ ἐναπο - λαμβάνω μεταξύ ὁ ἀνάκλασις αὐτός ἀήρ ὁ ἐκ αὐτός κινέω τε καί παράτριψις θερμαίνω , οἷος τίς πάσχω καί ὁ ἐν ὁ λίθος , ἐκ ὅς ἅπτω ὁ πῦρ , ἐναπολαμβάνω ὑπό αὐτός καί ὁ ἐκ αὐτός παράτριψις λεπτύνω , καί ὁ μεταξύ πάλιν ὁ ἀνακλάω ἀκτίς ἐκ ὕδωρ ἢ ὁ Πυρίων ἢ ἄλλος τις λεῖος καί στεάτινος σῶμα . ποῖος δέ ἄλλος ἄνωθεν θερμότης φημί ἢ ὁ κατά ποιότης ὁ ἐφεξῆς σῶμα ἐκ ἥλιος καί ὁ ἄστρον μεταδίδωμι ; καί γάρ ἐκ πυρός μεταδίδωμι θερμότης ὁ ἐφεξῆς σῶμα , ὡς ἐπί ὁ ἕψω πρῶτος ὁ λέβης , εἶτα ἐκ οὗτος ὁ μετά αὐτός ὑγρός ἢ ξηρός , καί ἐπί ὁ βαλανεῖον πρῶτος ὁ πλίνθος , εἶτα ὁ μετά αὐτός ἀήρ ἐκ οὗτος ὁ ὑπό αὐτός περιέχω σῶμα . οὗτος δέ θερμός ἄντικρυς οὐσία ὁ ἥλιος καί ὁ ἄστρον δείκνυμι , καί διά οὗτος ὁ ὁ πυρός οὐσία κατά Πλάτων καί οὖον πέμπτος , ὡς Ἀριστοτέλης δοκέω , εἰμί μή τις ἄνωθεν λέγω θερμότης ὁ ἀπό ὁ ὑπέκκαυμα ὁ ἀήρ μεταδίδωμι · καί γάρ ἐκ ὕδωρ καί γῆ κάτωθεν ψῦξις μεταλαγχάνω . μετά οὖν ὁ ἀποφέρω , φημί , ὁ ἀτμίς καί πόρρω γίγνομαι ὁ γῆ ἀπολείπω αὐτός ὁ θερμότης καί ψύχω , ἀπολείπω δέ κατά δύο τρόπος . ὁ μέν γάρ αὐτός διακρίνω ὁ συναφερομενω ὑδατώδης οὐσία βαρύς εἰμί σκεδάννυμι καί ἀκωλύτως ὁ ἔμφυτος κουφότης ἐπί ὁ ἑαυτοῦ ὁλότης φέρω ὁ ὑπέκκαυμα , ὁ δέ ὑπολείπω βραχύς εἰμί δηλονότι καί ἄτονος διά ὁ μετεωρίζω πόρρω ὁ γῆ ὡς ἐν ψυχρός γίγνομαι τόπος σβέννυμι παντελῶς . ὁ γάρ τόπος ἐκεῖνος , ὡς εἶπον ἤδη καί μετά ὀλίγος εἴρω , ψυχρός εἰμί , εἰς ἀχανής ὁ ἀνακλάω ἀκτίς διίστημι καί θερμαίνω ὁ μεταξύ ἀήρ πολύς εἰμί ὁ κινέω τε καί παράτριψις μηκέτι δύναμαι . καί διά ὁ ἀπόλειψις οὖν ὁ θερμός καί διά ὁ τόπος ἐκεῖνος ὁ ἀτμίς ψύχω γίγνομαι πάλιν ὕδωρ ἐκ ἀήρ , καί ὁ γίγνομαι κάτω φέρω . ὡς γάρ διά ὁ θερμότης ὁ ἐκ ὕδωρ μανόω ἀτμός ἅλλομαι πρός ὁ μετέωρος , οὕτως ἔμπαλιν ὁ ἀτμίς ἄνω ψύχω καί πυκνόω παλινδρομέω πρός ὁ βαρύς ὁ σῶμα , ὁ γῆ καί ὁ ὕδωρ .