joannes-philoponus.in-aristotelis-meteorologicorum-librum-primum-commentarium 1.11
Ὁ μὲν γὰρ δὴ τῆ γῆς ὄγκος πηλίκος ἄν τις εἴη πρὸς τὰ 79r περιέχοντα μεγέθη , οὐκ ἄδηλον · ἤδη γὰρ ὦπται διὰ τῶν ἀστρολογικῶν θεωρημάτων ἡμῖν ὅτι πολὺ καὶ τῶν ἄστρων ἐνίων ἐλάσσων ἐστί . Πρὸς μὲν τὸν πάντα οὐρανὸν σημείου καὶ κέντρου λόγον ἔχουσα δέδεικται . καὶ τὴν περίμετρον αὐτῆς εὗρον · δύο γὰρ ἀστέρας μετριάζον ἀπέχοντας ἀλλήλων διάστημα λαβόντες καὶ τὴν ὑποτείνουσαν τούτους γραμμὴν ἐν τῇ γῇ μετρήσαντες πεντακοσίων σταδίων ἔχουσαν ταύτην εὗρον διάστημα · τοῦ μεγίστου δὲ κύκλου εἰς τριακοσίας ἑξήκοντα μοίρας διαιρουμένου ταύτας ἐπὶ τοὺς πεντακοσίους σταδίους πολυπλασιάσαντες δέκα ὀκτὼ μυριάδων σταδίων τὴν πᾶσαν αὐτῆς περίμετρον εὗρον ὑπάρχουσαν , δηλονότι συναπειλημμένου καὶ τοῦ παντὸς ὕδατος συνερρυηκότος ἐν τοῖς αὐτῆς κοιλώμασιν . Ἀρριανὸς δὲ ἐν τῷ Περὶ μετεώρων φησὶν ὡς Ἐρατοσθένης ὁ Κυρηναῖος ἰσχυρίζεται εἴκοσι καὶ πέντε μυριάδας σταδίων ἔχειν τὴν περίμετρον τοῦ μεγίστου τῆς γῆς κύκλου . εὑρεθείσης δὲ τῆς περιμέτρου καὶ ἡ διάμετρος αὐτῆς ἐστιν δήλη · κύκλου γὰρ παντὸς ἡ περίμετρος τριπλασιεφέβδομός ἐστι τῆς διαμέτρου . ἐξ ὧν καὶ τὸ στερεὸν αὐτῆς ἅπαν κατείληπται . ἀλλ’ ὅμως τηλικαύτη οὖσα μόνου τοῦ ἡλίου πολλῷ λίαν ἐλάττων ὑπάρχουσα δέδεικται καί τινων ἀστέρων τοῦ κυνός , φασί , καὶ τοῦ Κανώβου καὶ εἴ τινες εἶεν ἕτεροι τοὐ μεγέθους αὐτοῦ , οὐ μὴν ἁπάντων ἐλάττων . τῆς γοῦν σελήνης μείζων φαίνεται · εἰς τὸ σκίασμα γὰρ τῆς γῆς ἐμπίπτει πᾶσα καὶ χρόνον ἐν ταῖς ἐκλείψεσιν ἐν αὐτῷ τινα ποιεῖται , μέχρις ἂν αὐτὸ παραλλάξῃ . εἶπον δὲ ἤδη ὅτι συμπεριείληφε τοῖς κοιλώμασιν ἑαυτῆς τὴν οὐσίαν ὅλην τοῦ ὕδατος · ἀφωρισμένον γὰρ ὕδωρ καὶ καθ ἑαυτὸ συνεστὸς ἔξω τοῦ κέντρου οὔτε ἔστιν οὔτε εἶναι τῶν ἐνδεχομένων ἐστί · δεῖται γὰρ στερεμνίου τοῦ συνέχοντος , οὐδὲν δὲ τοιοῦτόν ἐστιν ἕτερον παρὰ τὴν γῆν . ὡς ἓν οὖν τι σῶμα καὶ ὄγκος εἰς τὸ συναμφότερον ἐμετρήθη .
Lemmas: ὁ μέν γάρ δή τῆ γῆ ὄγκος πηλίκος ἄν τις εἰμί πρός ὁ 79r περιέχω μέγεθος , οὐ ἄδηλος · ἤδη γάρ ὁράω διά ὁ ἀστρολογικός θεώρημα ἐγώ ὅτι πολύς καί ὁ ἄστρον ἔνιοι μικρός εἰμί . πρός μέν ὁ πᾶς οὐρανός σημεῖον καί κέντρον λόγος ἔχω δείκνυμι . καί ὁ περίμετρον αὐτός εὑρίσκω · δύο γάρ ἀστήρ μετριάζω ἀπέχω ἀλλήλων διάστημα λαμβάνω καί ὁ ὑποτείνω οὗτος γραμμή ἐν ὁ γῆ μετρέω πεντακόσιοι στάδιος ἔχω οὗτος εὑρίσκω διάστημα · ὁ μέγας δέ κύκλος εἰς τριακόσιοι ἑξήκοντα μοῖρα διαιρέω οὗτος ἐπί ὁ πεντακόσιοι στάδιον πολυπλασιάζω δέκα ὀκτώ μυριάς στάδιος ὁ πᾶς αὐτός περίμετρον εὑρίσκω ὑπάρχω , δηλονότι συναπολαμβάνω καί ὁ πᾶς ὕδωρ συρρέω ἐν ὁ αὐτός κοίλωμα . Ἀρριανός δέ ἐν ὁ περι μετέωρος φημί ὡς Ἐρατοσθένης ὁ Κυρηναῖος ἰσχυρίζομαι εἴκοσι καί πέντε μυριάς στάδιος ἔχω ὁ περίμετρον ὁ μέγας ὁ γῆ κύκλος . εὑρίσκω δέ ὁ περίμετρον καί ὁ διάμετρος αὐτός εἰμί δῆλος · κύκλος γάρ πᾶς ὁ περίμετρος τριπλασιεφέβδομος εἰμί ὁ διάμετρος . ἐκ ὅς καί ὁ στερεός αὐτός ἅπας καταλαμβάνω . ἀλλά ὅμως τηλικόσδε εἰμί μόνος ὁ ἥλιος πολύς λίαν μικρός ὑπάρχω δείκνυμι καί τίνω ἀστήρ ὁ κύω , φημί , καί ὁ Κάνωβος καί εἰμί τις ἄγω ἕτερος ὁ μέγεθος αὐτός , οὖον μήv ἅπας μικρός . ὁ γοῦν σελήνη μείζων φαίνω · εἰς ὁ σκίασμα γάρ ὁ γῆ ἐμπίπτω πᾶς καί χρόνος ἐν ὁ ἔκλειψις ἐν αὐτός τις ποιέω , μέχρι εἄν αὐτός παραλήγω . εἶπον δέ ἤδη ὅτι συμπεριλαμβάνω ὁ κοίλωμα ἑαυτοῦ ὁ οὐσία ὅλος ὁ ὕδωρ · ἀφορίζω γάρ ὕδωρ καί καθά ἑαυτοῦ συνίστημι ἔξω ὁ κέντρον οὔτε εἰμί οὔτε εἰμί ὁ ἐνδέχομαι εἰμί · δήω γάρ στερέμνιος ὁ συνέχω , οὐδείς δέ τοιοῦτος εἰμί ἕτερος παρά ὁ γῆ . ὡς εἷς οὖν τίς σῶμα καί ὄγκος εἰς ὁ συναμφότεροι μετρέω .