joannes-philoponus.in-aristotelis-meteorologicorum-librum-primum-commentarium 1.2
Λοιπὸν δέ ἐστι μέρος τῆς μεθόδου ταύτης ἔτι θεωρητέον , 35 ὃ πάντες οἱ πρότεροι μετεωρολογίαν ἐκάλουν · ταῦτα δέ ἐστιν , ὅσα συμβαίνει κατὰ φύσιν μέν , ἀτακτοτέραν μέντοι τῆς τοῦ πρώτου στοιχείου τῶν σωμάτων κινήσεως , περὶ τὸν γειτνιῶντα μάλιστα τόπον τῇ φορᾷ τῇ τῶν ἄστρων , περί τε γάλακτος καὶ κομητῶν καὶ τῶν ἐκπυρουμένων καὶ κινουμένων φασμάτων , ὅσα τε θείημεν ἄν ἀέρος εἶναι κοινὰ πάθη καὶ 76v ὕδατος . Τῆς φυσικῆς μεθόδου λοιπὸν εἶναι μέρος φησὶ τὸ μετεωρολογικόν , ὡς πρὸς τὴν ἀκολουθίαν τῶν ἤδη προειρημένων ὕστερον μὲν ἐκείνων τῇ τάξει , οὐ μέντοι πάντων ἔσχατον ὑπάρχον · καὶ γὰρ μετὰ τοῦτο λείπεται τῇ φυσικῇ μεθόδῳ ἡ περὶ ζῴων καὶ φυτῶν καὶ μετάλλων πραγματεία . τίνα δέ ἐστι τὰ ἐν τῷ μετεώρῳ συμβαίνοντα , προστίθησι γενικώτερον · ὅσα συμβαίνει , φησί , κατὰ φύσιν μέν , ἀτακτοτέραν δὲ τῆς τοῦ πρώτου στοιχείου τῶν σωμάτων κινήσεως . πρῶτον δὲ στοιχεῖον τῶν σωμάτων φησὶ τὸ πέμπτον , ἐξ οὗ τὰ κατ’ οὐρανὸν ἅπαντα συνεστάναι βούλεται · στοιχεῖον γὰρ οὐ τῶν συνθέτων αὐτό φησι σωμάτων , ἀλλὰ τοῦ κόσμου παντὸς ὡς ὅλου . πάντα γὰρ εἶναι λέγεται τοῦ κόσμου παντὸς τὰ στοιχεῖα τέσσαρα μὲν τῶν ὑπὸ σελήνην , τὸ δὲ πέμπτον τῶν οὐρανίων . τὸ δὲ ἑξῆς οὕτως ἀναγνωστέον ‘ὅσα συμβαίνει περὶ τὸν γειτνιῶντα μάλιστα τόπον τῇ φορᾷ τῶν ἄστρων , ἅπερ συμβαίνει [ μὲν ] κατὰ φύσιν μέν , ἀτακτοτέραν δὲ τῆς τοῦ πρώτου στοιχείου τῶν σωμάτων κινήσεως᾿ · τὸ δὲ ἀτακτοτέραν οὐ συγκριτικῶς νοητέον , ἀλλὰ μόνως ἄτακτον · οὐδὲν γὰρ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἐστιν ἄτακτον , ἵνα τούτων ἀτακτότερον τὰ ἐν τοῖς μετεώροις γίνεσθαι λέ - γωμεν . ἡ γὰρ ἐν τοῖς οὐρανοῖς τάξις ἀπαράβατός ἐστι καὶ ἀεὶ ὡσαύτως ἔχουσα , καὶ τοσοῦτον ὡς προλέγειν τοὺς ἀστρονόμους τὰ μετὰ πολλοὺς ἐνιαυτοὺς ἐν ἐκείνοις ἐσόμενα , ἡλίου φημὶ καὶ σελήνης συνόδους ἐκλείψεις τε τούτων ἑκατέρου , φάσεις τε τῶν πλανωμένων καὶ στηριγμούς , προποδισμούς τε καὶ ὑποποδισμοὺς καὶ εἰς ταὐτὸ συνεμπτώσεις αὐτῶν , καὶ ὅσα πρὸς ἀλλήλους ποιοῦνται σχήματα , καὶ τοὺς χρόνους ἑκάστου τούτων ἀκριβῶς προαποφαίνονται καὶ τὰς ὥρας μέχρι καὶ τοῦ λεπτοτάτου σχεδὸν καὶ ἀμεροῦς , ἐν ᾧ τῶν εἰρημένων ἕκαστον γίνεται . δυνατὸν δὲ τὸ ἀτακτοτέραν μὴ ἐξακούειν πρὸς τὰ οὐράνια συγκριτικῶς , ἀλλ’ αὐτὰ πρὸς αὑτὰ τὰ ἐν τοῖς μετεώροις συμβαίνοντα . ἔχει μὲν γὰρ καὶ ταῦτα τάξιν ὁλικωτέραν τινά , οἷον πότε γίνεται χειμὼν ἔαρ τε καὶ θέρος καὶ μετόπωρον , καὶ πόθεν ἄρχεται καὶ ποῖ τελευτᾷ τούτων ἕκαστον , καὶ ὡς ἐν μὲν χειμῶνι ὑετὸς γίνεται καὶ χάλαζα καὶ χιών , ἐν θέρει δὲ καύσων , καὶ ἐν τῷδε μὲν τῷ καιρῷ νότια πνεύματα , ἐν ἄλλῳ δὲ βόρεια , καὶ περὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως · ἀλλ’ οὐκ ἀπαράβατος ἡ τούτων τάξις , ἀλλ’ ἀτακτότερον καὶ ταῦτα συμβαίνουσι . δυνατὸν γὰρ ἐν χειμῶνι μὲν καῦμα γίνεσθαι καὶ αὐχμόν , ἐν θέρει δὲ ψῦχος καὶ ὑετὸν καὶ τοὺς καιροὺς ἐναλλάσσειν τὰ πνεύματα . καλῶς δὲ προσέθηκε περὶ τὸν γειτνιῶντα τόπον τῇ φορᾷ τῶν ἄστρων , τουτέστι τὸν πλησιάζοντα τοῖς οὐρανοῖς μᾶλλον τῆς γῆς καὶ τοῦ ὕδατος · τὴν μεγίστην γὰρ ἐξ οὐρανοῦ διέστηκε τὰ βαρέα τῶν σωμάτων . καὶ τοῦτο δικαίως ἐπισημειοῦται · πολλοῖς γὰρ τῶν ἰδιωτικωτέρων ἐν οὐρανῷ δοκεῖ ταῦτα τὰ πάθη γίνεσθαι . ὅτι δὲ πλεῖστον διέστηκε ταῦτα τοῦ οὐρανοῦ καὶ μᾶλλον ἡμῖν ἢ ἐκείνῳ πλησιάζουσιν , ἡ τούτων δηλώσει κίνησις · ταχύτερα γὰρ δοκοῦσι τῶν οὐρανίων , ἡλίου λέγω καὶ σελήνης αὐτῆς τῆς ἀπλανοῦς , ὡς πρὸς τὴν ἡμετέραν αἴσθησίν τε καὶ φαντασίαν . δύο γάρ τινων ἰσοταχῶς κινουμένων τὸ ἐγγυτέρω θᾶττον δοκεῖ τοῦ λοιποῦ κινεῖσθαι , διὰ τὸ καὶ θᾶττον τὰς ἡμετέρας ὄψεις παραλλάττειν , κἂν βραδύτερον δὲ τὸ ἐγγυτέρω κινῆται , τὸ αὐτὸ γίνεται . τίνα δέ ἐστι τὰ ἐν τῷ μετεώρῳ γινόμενα , ὡς ἐν ὑποδείγματι τούτων τινὰ τίθησι περὶ τοῦ γάλακτός φησι , τουτέστι περὶ τοῦ γαλαξίου , ὅς ἐστι τῷ χρώματι λευκός , διὸ καὶ οὕτως ὠνόμασται , ὧς καὶ Ἄρατος αὐτὸν ὀνομάζει · “ κεῖνο περιγληνὲς τροχαλόν · γάλα μιν καλέουσι ” . τῶν τοιούτων εἰσὶ καὶ οἱ κομῆται . ἐκπυρουμένων δέ φησι καὶ κινουμένων φασμάτων τοὺς ἐν ταῖς νυξὶ φαινομένους διᾴττοντας . ἐκπύρωσις γὰρ ὕλης ὑπάρχουσί τινος · ταύτην δὲ τίς ἐστι , μαθησόμεθα . πῶς δὲ φάσματα εἶναί φησι τοὺς διᾴττοντας ; καίτοι γε οὐσιώδη τὴν ὕπαρξιν ἔχουσι καὶ οὐ μέχρι δοκήσεως εἰσι καὶ μόνης . μήποτε οὖν ἐπειδὴ δοκοῦσι τοῖς πολλοῖς ἀστέρες εἶναι , τὴν ἐκείνων ὑπόνοιαν ἐξηγούμενος φάσματα | αὐτοὺς ὠνόμασεν . ἢ πρὸς τὸ κινουμένων φάσματα εἶναί φησιν · οὐ γὰρ κινοῦνταί τινες αὐτῶν κατὰ ἀλήθειαν , ὅλης δέ τινος ἄλλοτε ἄλλης κατὰ μέρος ἐκπυρουμένης συνεχῶς γίνονται καὶ φαντασίαν παρέχουσι κινήσεως . ἀέρος δὲ κοινὰ πάθη φησὶ καὶ ὕδατος , ὅσα μόνον ἔχει φαντασίαν χωρὶς ὑπάρξεως , οἷόν ἐστιν ἅλως , ἶρις , ῥάβδοι , παρήλια . πῶς δέ ἐστι κοινὰ ὕδατός τε καὶ ἀέρος , εἰσόμεθα · χωρὶς γὰρ διύγρων νεφῶν φαντασία τούτων οὐ γίνεται , ἅπερ κατά τι μὲν ἀέρος ἐστὶ διὰ τὴν ἀτμίδα , κατά τι δὲ ὕδατος , ὅταν παχέα ἤδη καὶ ἐγγὺς ὕδατος .
Lemmas: λοιπός δέ εἰμί μέρος ὁ μέθοδος οὗτος ἔτι θεωρητέον , 35 ὅς πᾶς ὁ πρότερος μετεωρολογία καλέω · οὗτος δέ εἰμί , ὅσος συμβαίνω κατά φύσις μέν , ἄτακτος μέντοι ὁ ὁ πρῶτος στοιχεῖον ὁ σῶμα κίνησις , περί ὁ γειτνιάω μάλιστα τόπος ὁ φορός ὁ ὁ ἄστρον , περί τε γάλα καί κοσμητής καί ὁ ἐκπυρόω καί κινέω φάσμα , ὅσος τε τίθημι ἄν ἀήρ εἰμί κοινός πάθος καί 76v ὕδωρ . ὁ φυσικός μέθοδος λοιπός εἰμί μέρος φημί ὁ μετεωρολογικός , ὡς πρός ὁ ἀκολουθία ὁ ἤδη προερέω ὕστερος μέν ἐκεῖνος ὁ τάξις , οὖον μέντοι πᾶς ἔσχατος ὑπάρχω · καί γάρ μετά οὗτος λείπω ὁ φυσικός μέθοδος ὁ περί ζῷον καί φυτός καί μέταλλον πραγματεία . τίς δέ εἰμί ὁ ἐν ὁ μετέωρος συμβαίνω , προστίθημι γενικός · ὅσος συμβαίνω , φημί , κατά φύσις μέν , ἄτακτος δέ ὁ ὁ πρῶτος στοιχεῖον ὁ σῶμα κίνησις . πρῶτος δέ στοιχεῖον ὁ σῶμα φημί ὁ πέμπτος , ἐκ ὅς ὁ κατά οὐρανός ἅπας συνίστημι βούλομαι · στοιχεῖον γάρ οὖον ὁ συντίθημι αὐτός φημί σῶμα , ἀλλά ὁ κόσμος πᾶς ὡς ὅλος . πᾶς γάρ εἰμί λέγω ὁ κόσμος πᾶς ὁ στοιχεῖον τέσσαρες μέν ὁ ὑπό σελήνη , ὁ δέ πέμπτος ὁ οὐράνιος . ὁ δέ ἑξῆς οὕτως ἀναγνωστέον ὅσος συμβαίνω περί ὁ γειτνιάω μάλιστα τόπος ὁ φορός ὁ ἄστρον , ὅσπερ συμβαίνω [ μέν ] κατά φύσις μέν , ἄτακτος δέ ὁ ὁ πρῶτος στοιχεῖον ὁ σῶμα κίνησις · ὁ δέ ἄτακτος οὖον συγκριτικός νοητέον , ἀλλά μόνος ἄτακτος · οὐδείς γάρ ἐν ὁ οὐρανός εἰμί ἄτακτος , ἵνα οὗτος ἄτακτος ὁ ἐν ὁ μετέωρος γίγνομαι λεʹ - γωμεν . ὁ γάρ ἐν ὁ οὐρανός τάξις απαράβατος εἰμί καί ἀεί ὡσαύτως ἔχω , καί τοσοῦτος ὡς προλέγω ὁ ἀστρονόμος ὁ μετά πολύς ἐνιαυτός ἐν ἐκεῖνος εἰμί , ἥλιος φημί καί σελήνη σύνοδος ἔκλειψις τε οὗτος ἑκάτερος , φάσις τε ὁ πλανάω καί στηριγμός , προποδισμός τε καί ὑποποδισμός καί εἰς αὐτός συνέμπτωσις αὐτός , καί ὅσος πρός ἀλλήλων ποιέω σχῆμα , καί ὁ χρόνος ἕκαστος οὗτος ἀκριβῶς προαποφαίνω καί ὁ ὥρα μέχρι καί ὁ λεπτός σχεδόν καί ἀμερής , ἐν ὅς ὁ εἴρω ἕκαστος γίγνομαι . δυνατός δέ ὁ ἄτακτος μή ἐξακούω πρός ὁ οὐράνιος συγκριτικός , ἀλλά αὐτός πρός ἑαυτοῦ ὁ ἐν ὁ μετέωρος συμβαίνω . ἔχω μέν γάρ καί οὗτος τάξις ὁλικός τις , οἷος πότε γίγνομαι χειμών ἔαρ τε καί θέρος καί μετόπωρον , καί πόθεν ἄρχω καί ποῖ τελευτάω οὗτος ἕκαστος , καί ὡς ἐν μέν χειμών ὑετός γίγνομαι καί χάλαζα καί χιών , ἐν θέρος δέ καύσων , καί ἐν ὅδε μέν ὁ καιρός νότιος πνεῦμα , ἐν ἄλλος δέ βόρειος , καί περί ὁ ἄλλος ὁμοίως · ἀλλά οὐ απαράβατος ὁ οὗτος τάξις , ἀλλά ἄτακτος καί οὗτος συμβαίνω . δυνατός γάρ ἐν χειμών μέν καῦμα γίγνομαι καί αὐχμός , ἐν θέρος δέ ψῦχος καί ὑετός καί ὁ καιρός ἐναλλάσσω ὁ πνεῦμα . καλῶς δέ προστίθημι περί ὁ γειτνιάω τόπος ὁ φορός ὁ ἄστρον , τουτέστι ὁ πλησιάζω ὁ οὐρανός μᾶλλον ὁ γῆ καί ὁ ὕδωρ · ὁ μέγας γάρ ἐκ οὐρανός διΐστημι ὁ βαρύς ὁ σῶμα . καί οὗτος δικαίως ἐπισημειόομαι · πολύς γάρ ὁ ἰδιωτικός ἐν οὐρανός δοκέω οὗτος ὁ πάθος γίγνομαι . ὅτι δέ πλεῖστος διΐστημι οὗτος ὁ οὐρανός καί μᾶλλον ἐγώ ἢ ἐκεῖνος πλησιάζω , ὁ οὗτος δήλωσις κίνησις · ταχύς γάρ δοκέω ὁ οὐράνιος , ἥλιος λέγω καί σελήνη αὐτός ὁ ἀπλανής , ὡς πρός ὁ ἡμέτερος αἴσθησις τε καί φαντασία . δύο γάρ τίνω ἰσοταχής κινέω ὁ ἐγγυτέρω ταχύς δοκέω ὁ λοιπός κινέω , διά ὁ καί ταχύς ὁ ἡμέτερος ὄψις παραλλάσσω , κἀν βραδύς δέ ὁ ἐγγυτέρω κινέω , ὁ αὐτός γίγνομαι . τίς δέ εἰμί ὁ ἐν ὁ μετέωρος γίγνομαι , ὡς ἐν ὑπόδειγμα οὗτος τις τίθημι περί ὁ γάλα φημί , τουτέστι περί ὁ γαλαξίας , ὅς εἰμί ὁ χρῶμα λευκός , διό καί οὕτως ὀνομάζω , ὅς καί Ἄρατος αὐτός ὀνομάζω · “ ἐκεῖνος περιγληνής τροχαλός · γάλα ὅς καλέω ” . ὁ τοιοῦτος εἰμί καί ὁ κομέω . ἐκπυρόω δέ φημί καί κινέω φάσμα ὁ ἐν ὁ νύξ φαίνω διαίσσω . ἐκπύρωσις γάρ ὕλη ὑπάρχω τις · οὗτος δέ τίς εἰμί , μανθάνω . πῶς δέ φάσμα εἰμί φημί ὁ διαίσσω ; καίτοι γε οὐσιώδης ὁ ὕπαρξις ἔχω καί οὖον μέχρι δόκησις εἰμί καί μόνος . μήποτε οὖν ἐπεί δοκέω ὁ πολύς ἀστήρ εἰμί , ὁ ἐκεῖνος ὑπόνοια ἐξηγέομαι φάσμα | αὐτός ὀνομάζω . ἢ πρός ὁ κινέω φάσμα εἰμί φημί · οὖον γάρ κινέω τις αὐτός κατά ἀλήθεια , ὅλος δέ τις ἄλλοτε ἄλλος κατά μέρος ἐκπυρόω συνεχῶς γίγνομαι καί φαντασία παρέχω κίνησις . ἀήρ δέ κοινός πάθος φημί καί ὕδωρ , ὅσος μόνος ἔχω φαντασία Χωρὶς ὕπαρξις , οἷος εἰμί ἅλως , ἶρις , ῥάβδος , παρήλιος . πῶς δέ εἰμί κοινός ὕδωρ τε καί ἀήρ , εἶμι · Χωρὶς γάρ δίυγρος νέφος φαντασία οὗτος οὖον γίγνομαι , ὅσπερ κατά τίς μέν ἀήρ εἰμί διά ὁ ἀτμίς , κατά τίς δέ ὕδωρ , ὅταν παχύς ἤδη καί ἐγγύς ὕδωρ .