joannes-philoponus.in-aristotelis-meteorologicorum-librum-primum-commentarium 1.10
Πρῶτον μὲν οὖν ἀπορήσειεν ἄν τις περὶ τὸν καλούμενον 78v ἀέρα , τίνα τε χρὴ λαβεῖν αὐτοῦ τὴν φύσιν ἐν τῷ περιέχοντι 40 κόσμῳ τὴν γῆν , καὶ πῶς ἔχει τῇ τάξει πρὸς τὰ ἄλλα τὰ λεγόμενα στοιχεῖα τῶν σωμάτων . Διδάξας καθόλου περὶ τῶν τοῦ κόσμου στοιχείων ὅτι πέντε τὸν ἀριθμόν εἰσιν , ἓν μὲν τὸ τῶν κυκλοφορουμένων , τὰ δὲ λοιπὰ τέσσαρα τῶν ὑπὸ σελήνην , ἐν οἷς πᾶσα γένεσις θεωρεῖται καὶ φθορά ( ταῦτα γὰρ εἶπε τὰς ἐξ ἀρχῆς θέσεις , ἃς δεῖ προχείρους ἔχειν πρὶν εἰσβαλεῖν εἰς τὸ προκείμενον ) ἀπορίαν τινὰ χρησιμεύουσαν εἰς τὰ λεχθησόμενα προαπορεῖ τε καὶ ἐπιλύεται , ποίων σωμάτων ὁ ἀπὸ γῆς τόπος μέχρι τῆς ἐσχάτης ἐπιφανείας τῆς ἀπλανοῦς πεπλήρωται , πότερον ἑνὸς ἢ πλειόνων , καὶ εἰ πλειόνων , πόσων τε καὶ τίνων καὶ ποίαν ἐχόντων τάξιν πρὸς ἄλληλα . περιεχομένης γὰρ τῆς γῆς ὑπὸ τῶν οὐρανίων καὶ τῆς τοῦ πυρὸς οὐσίας καὶ τοῦ ἀέρος , τῆς δὲ αἰσθήσεως ἡμῶν ἀέρος ἀντιλαμβανομένης καὶ μόνου , ζητήσειεν ἄν τις εἰκότως , τίς ἡ τούτου τοῦ ἀέρος περὶ τἆλλα φύσις καὶ τίς ἡ πρὸς τὰ λοιπὰ τούτου τάξις καὶ μέχρι τίνος διήκει . καλῶς δὲ εἶπε τὰ λεγόμενα στοιχεῖα · οὐ γάρ ἐστι ταῦτα στοιχεῖα κυρίως , ἀλλ’ ἡ ὕλη καὶ τὸ εἶδος , ἐξ ὧν ἁπλῶν ὄντων συνετέθη ταῦτα . τὸ δὲ τίνα χρὴ λαβεῖν αὐτοῦ τὴν φύσιν οἶμαι μὴ περὶ τῆς οὐσίας αὐτοῦ τίς ποτέ ἐστι , λέγειν ( οὐδὲ γὰρ φαίνεται τοῦτο νῦν ζητῶν ἐν τῷ Περὶ γενέσεως ἤδη καὶ φθορᾶς εἰρημένον ) ἀλλὰ περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ μεγέθους αὐτοῦ , καὶ μέχρι τίνος ἀφικνεῖται , ὡς τὸ συνεχὲς τῆς διδασ|καλίας συμβαίνει . αὐτὸς γὰρ ἤδη τὰ δοκοῦντα κοῦντα περὶ τούτων ἐδίδαξεν , ὡς πέντε μέν εἰσι τοῦ παντὸς κόσμου τὰ στοιχεῖα , καὶ τίς ἡ φύσις αὐτῶν καὶ ὅπως ἔχουσι πρὸς ἄλληλα τάξεως · ἐπειδὴ δὲ ἄλλως περὶ αὐτῶν τινες δοξάζουσιν , εὔλογον ἡγεῖται τὰς ἐκείνων πρότερον ὑπονοίας ἐλέγξαι . ἐκ διαιρέσεως δὲ πρόεισιν ὁ λόγος αὐτῷ . ὁ μὲν γὰρ τῆς γῆς ὄγκος , φησί , δῆλος ὑπάρχει καὶ τὸ ἐν τοῖς κοιλώμασιν αὐτῆς συρρεῦσαν ὕδωρ , ἐξ ὧν ἁπτομένων εἷς ὄγκος γίνεται ἐξ ἀμφοῖν σφαιροειδὴς τὸ τοῦ παντὸς ἐπέχων μέσον . τὸ δὲ μετὰ τοῦτο λοιπὸν ἕως τοῦ ἐσχάτου οὐρανοῦ ἢ πῦρ εἶναι καὶ μόνον ἀνάγκη ἢ ἀέρα μόνον ἢ ἀμφότερα ἀέρα καὶ πῦρ , ἢ τὸ λειπόμενον καὶ αὐτῷ δοκοῦν ἐξ ἀέρος τε καὶ πυρὸς καὶ τρίτου τινὸς ἑτέρου , τοῦ πέμπτου σώματος . ταύτης οὖν οὕτως ἐχούσης τῆς διαιρέσεως δείξει προϊὼν ὡς οὔτε ἐκ μόνου πυρὸς ἀπὸ τῆς γῆς συνέστηκεν οὔτε ἐξ ἀέρος μόνου οὔτε ἐκ μόνων τῶν δύο πυρὸς καὶ ἀέρος , ἀλλὰ τὸν μὲν ἀέρα καὶ τὴν τοῦ πυρὸς ἐφεξῆς οὐσίαν , πῦρ δὲ τὸ στοιχειῶδές φημι , μέχρι σελήνης διήκειν , τὸ δὲ λοιπὸν διάστημα τὸ μέχρι τῶν ἄστρων , ἐκ τοῦ πέμπτου συνεστηκέναι σώματος . τὰ δὲ καθ’ ἕκαστα τῶν ἀποδείξεων τὴν λέξιν ἐπιόντες εἰσόμεθα .
Lemmas: Πρῶτος μέν οὖν ἀπορέω ἄν τις περί ὁ καλέω 78v ἀήρ , τίς τε χρή λαμβάνω αὐτός ὁ φύσις ἐν ὁ περιέχω 40 κόσμος ὁ γῆ , καί πῶς ἔχω ὁ τάξις πρός ὁ ἄλλος ὁ λέγω στοιχεῖον ὁ σῶμα . διδάσκω καθόλου περί ὁ ὁ κόσμος στοιχεῖον ὅτι πέντε ὁ ἀριθμός εἰμί , εἷς μέν ὁ ὁ κυκλοφορέω , ὁ δέ λοιπάς τέσσαρες ὁ ὑπό σελήνη , ἐν ὅς πᾶς γένεσις θεωρέω καί φθορά ( οὗτος γάρ εἶπον ὁ ἐκ ἀρχή θέσις , ὅς δεῖ πρόχειρος ἔχω πρίν εἰσβάλλω εἰς ὁ πρόκειμαι ) ἀπορία τις χρησιμεύω εἰς ὁ λέγω3 προαπορέω τε καί ἐπιλύω , ποῖος σῶμα ὁ ἀπό γῆ τόπος μέχρι ὁ ἔσχατος ἐπιφάνεια ὁ ἀπλανής πληρόω , πότερος εἷς ἢ πλείων , καί εἰμί πλείων , πόσος τε καί τίνω καί ποῖος ἔχω τάξις πρός ἀλλήλων . περιέχω γάρ ὁ γῆ ὑπό ὁ οὐράνιος καί ὁ ὁ πυρός οὐσία καί ὁ ἀήρ , ὁ δέ αἴσθησις ἐγώ ἀήρ ἀντιλαμβάνω καί μόνος , ζητέω ἄν τις εἰκότως , τίς ὁ οὗτος ὁ ἀήρ περί ἄλλος φύσις καί τίς ὁ πρός ὁ λοιπάς οὗτος τάξις καί μέχρι τίς διήκω . καλῶς δέ εἶπον ὁ λέγω στοιχεῖον · οὖον γάρ εἰμί οὗτος στοιχεῖον κύριος , ἀλλά ὁ ὕλη καί ὁ εἶδος , ἐκ ὅς ἁπλόος εἰμί συντίθημι οὗτος . ὁ δέ τίς χρή λαμβάνω αὐτός ὁ φύσις οἴομαι μή περί ὁ οὐσία αὐτός τίς ποτός εἰμί , λέγω ( οὐδέ γάρ φαίνω οὗτος νῦν ζητέω ἐν ὁ περι γένεσις ἤδη καί φθορά εἴρω ) ἀλλά περί ὁ ποσός ὁ μέγεθος αὐτός , καί μέχρι τίς ἀφικνέομαι , ὡς ὁ συνεχής ὁ διδασκαλία συμβαίνω . αὐτός γάρ ἤδη ὁ δοκέω Κούντα περί οὗτος διδάσκω , ὡς πέντε μέν εἰμί ὁ πᾶς κόσμος ὁ στοιχεῖον , καί τίς ὁ φύσις αὐτός καί ὅπως ἔχω πρός ἀλλήλων τάξις · ἐπεί δέ ἄλλως περί αὐτός τις δοξάζω , εὔλογος ἡγέομαι ὁ ἐκεῖνος πρότερος ὑπόνοια ἐλέγχω . ἐκ διαίρεσις δέ πρόειμι ὁ λόγος αὐτός . ὁ μέν γάρ ὁ γῆ ὄγκος , φημί , δῆλος ὑπάρχω καί ὁ ἐν ὁ κοίλωμα αὐτός συρρέω ὕδωρ , ἐκ ὅς ἅπτω εἷς ὄγκος γίγνομαι ἐκ ἄμφω σφαιροειδής ὁ ὁ πᾶς ἐπέχω μέσος . ὁ δέ μετά οὗτος λοιπός ἠώς ὁ ἔσχατος οὐρανός ἢ πῦρ εἰμί καί μόνος ἀνάγκη ἢ ἀήρ μόνος ἢ ἀμφότερος ἀήρ καί πῦρ , ἢ ὁ λείπω καί αὐτός δοκέω ἐκ ἀήρ τε καί πυρός καί τρίτος τις ἕτερος , ὁ πέμπτος σῶμα . οὗτος οὖν οὕτως ἔχω ὁ διαίρεσις δείκνυμι προέρχομαι ὡς οὔτε ἐκ μόνος πυρός ἀπό ὁ γῆ συνίστημι οὔτε ἐκ ἀήρ μόνος οὔτε ἐκ μόνος ὁ δύο πυρός καί ἀήρ , ἀλλά ὁ μέν ἀήρ καί ὁ ὁ πυρός ἐφεξῆς οὐσία , πῦρ δέ ὁ στοιχειώδης φημί , μέχρι σελήνη διήκω , ὁ δέ λοιπός διάστημα ὁ μέχρι ὁ ἄστρον , ἐκ ὁ πέμπτος συνίστημι σῶμα . ὁ δέ κατά ἕκαστος ὁ ἀπόδειξις ὁ λέξις ἔπειμι εἶμι .