joannes-philoponus.in-aristotelis-meteorologicorum-librum-primum-commentarium 1.9
Ὣστε τῶν συμβαινόντων περὶ αὐτὸν πῦρ μὲν καὶ γῆς καὶ τὰ συγγενῆ τούτοις ὡς ἐν ὕλης εἴδει τῶν γινομένων αἴτια χρὴ νομίζειν ( τὸ γὰρ ὑποκείμενον καὶ πάσχον τοῦτον προσαγορεύομεν τὸν τρόπον ) , τὸ δ’ οὕτως αἴτιον , ὅθεν ἡ τῆς κινήσεως ἀρχή , τὴν τῶν ἀεὶ κινουμένων αἰτιατέον δύναμιν . Τίνος ἕνεκεν ἐμνήσθη τῶν πρότερον εἰρημένων ἐν τοῖς Περὶ οὐρανοῦ καὶ ἐν τοῖς Περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς , διδάσκει νῦν · ἵνα δείξῃ , τίς μὲν ἡ τῶν γινομένων καὶ φθειρομένων ἁπάντων ὕλη , ὅτι τὰ τέσσαρα στοιχεῖα , τί δὲ τὸ πρώτως ποιητικὸν αἴτιον αὐτῶν , ὅτι τὰ κύκλῳ κινούμενα . τὸ γὰρ ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς τινων κινήσεως τὸ ποιητικὸν αὐτῶν ἐστιν αἴτιον . δῆλον οὖν ὅτι τὰ αὐτὰ ταῦτα καὶ τῶν ἐν τῷ μετεώρῳ συμβαινόντων παθῶν ἐστιν αἴτια . συγγενῆ δὲ τῷ πυρὶ καὶ τῇ γῇ τὸν ἀέρα φησὶ καὶ τὸ ὕδωρ . περὶ αὐτὸν δὲ λέγει τὸν περὶ τὴν γῆν δηλονότι κόσμον , τουτέστι τὸν ὑπὸ σελήνην , ἐν ᾧ πᾶσα γένεσίς ἐστι καὶ φθορά . εἰπὼν δὲ ὡς ἐν ὕλης εἴδει σαφηνίζει τὸ εἰρημένον , ὡς μὴ λίαν ἔτι γνωρίμου τοῦ τῆς ὕλης ὄντος ὀνόματος · ὅτι γὰρ ἄν , φησίν , ὑπόκειταί τινι εἰς τὸ καταδέξασθαι παθεῖν ἅπερ ἄν ἐκεῖνο ποιῇ , ὕλην τοῦτο προσαγορεύομεν , ὡς τὸν χαλκὸν ὕλην ὑποκεῖσθαι τῷ ἀνδριαντοποιῷ φαμεν εἰς τὸ ποιῆσαι καὶ ἐνθεὶναι τούτῳ τὸ τοῦ ἀνδριάντος εἶδος · αὐτὸ δὲ τὸ ποιοῦν καλοῦμεν τὸ ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως , τὸν ἀνδριαντοποιόν . τῶν δὲ φυσικῶν τὸ πρῶτον αἴτιόν ἐστιν ὡς ἐν σώμασι τὰ κύκλῳ κινούμενα καὶ ἡ ἀπ’ αὐτῶν ἐγγινομένη δύναμις εἰς τὰ γειτνιάζοντα σώματα καὶ τούτων ἁπτόμενα . ταύτην δὲ τὴν δύναμιν , φησὶν ὁ Ἀλέξανδρος , εὐλόγως ἄν τις ὀνομάζοι φύσιν , αἰτίαν οὖσαν πάντων τῶν φύσει καὶ κατὰ φύσιν γίνεσθαι πιστευομένων . τὸ δὲ ὡς ἐν ὕλης εἴδει φησίν , ὅτι ἡ κυρίως ὕλη ἐστὶ τὸ εἰς ὃ ἔσχατον ἀναλύεται τὰ σώματα , ὃ καὶ ἀμετάβλητόν ἐστι , τὰ δὲ στοιχεῖα μεταβάλλει εἰς ἄλληλα μετὰ δὲ ταῦτα πάλιν ἀναλαμβάνει τὰ πρότερον εἰρημένα περὶ τῶν τεσσάρων στοιχείων , ὡς ἐξ ἀλλήλων ἔχει τὴν γένεσιν καὶ ἐν ἑκάστῳ δυνάμει ἐστὶ τὰ λοιπὰ τρία , μιᾶς αὐτοῖς ὑποκειμένης ὕλης · οὐ γὰρ ἄν εἰς ἄλληλα μετέβαλλον μὴ οὕτως ἔχοντα . καὶ γὰρ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἴσα ποιεῖται τὴν εἰς ἄλληλα μεταβολήν , οἷον χαλκοῦς ἵππος εἰ εἰς ἀνδρείκελον μεταβάλοι σχῆμα , μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ὕλην τὸν χαλκὸν ἔχουσιν ὑποκείμενον . ὁμοίως καὶ ἐπὶ τῶν ἐκ χρυσοῦ συνεστώτων καὶ κηροῦ καὶ τῶν τοιούτων · τὸ γὰρ χρυσοῦν πινάκιον γένοιτ’ ἄν ξέστης χρυσοῦς καὶ οὗτος εἰς κρατῆρα μεταβάλοι , καὶ ὁ κήρινος κύβος γένοιτ’ ἄν κηρίνη σφαῖρα . τὸ δὲ εἰς ὃ ἀναλύεται ἔσχατόν φησι , διότι τὸ ζῷον φέρε πρῶτον ἀναλύεται εἰς τὰ ὁμοιομερῆ , καὶ ταῦτα πάλιν εἰς τοὺς τέσσαρας χυμούς , τὰ δὲ στοιχεῖα εἰς ἔσχατον τὴν ὕλην καὶ τὸ εἶδος . τούτων δὲ ἡμᾶς ὑπέμνησεν , ἵνα τὴν μνήμην αὐτῶν ἔναυλον ἔχοντες τοῖς λεχθησομένοις ῥᾷον δυναίμεθα παρακολουθεῖν .
Lemmas: ὥστε ὁ συμβαίνω περί αὐτός πῦρ μέν καί γῆ καί ὁ συγγενής οὗτος ὡς ἐν ὕλη εἶδος ὁ γίγνομαι αἴτιος χρή νομίζω ( ὁ γάρ ὑπόκειμαι καί πάσχω οὗτος προσαγορεύω ὁ τρόπος ) , ὁ δέ οὕτως αἴτιος , ὅθεν ὁ ὁ κίνησις ἀρχή , ὁ ὁ ἀεί κινέω αἰτιατέον δύναμις . τίς ἕνεκα μιμνήσκω ὁ πρότερος εἴρω ἐν ὁ περι οὐρανός καί ἐν ὁ περι γένεσις καί φθορά , διδάσκω νῦν · ἵνα δείκνυμι , τίς μέν ὁ ὁ γίγνομαι καί φθείρω ἅπας ὕλη , ὅτι ὁ τέσσαρες στοιχεῖον , τίς δέ ὁ πρῶτος ποιητικός αἴτιος αὐτός , ὅτι ὁ κύκλος κινέω . ὁ γάρ ὅθεν ὁ ἀρχή ὁ τίνω κίνησις ὁ ποιητικός αὐτός εἰμί αἴτιος . δῆλος οὖν ὅτι ὁ αὐτός οὗτος καί ὁ ἐν ὁ μετέωρος συμβαίνω πάθος εἰμί αἴτιος . συγγενής δέ ὁ πῦρ καί ὁ γῆ ὁ ἀήρ φημί καί ὁ ὕδωρ . περί αὐτός δέ λέγω ὁ περί ὁ γῆ δηλονότι κόσμος , τουτέστι ὁ ὑπό σελήνη , ἐν ὅς πᾶς γένεσις εἰμί καί φθορά . εἶπον δέ ὡς ἐν ὕλη εἶδος σαφηνίζω ὁ εἴρω , ὡς μή λίαν ἔτι γνώριμος ὁ ὁ ὕλη εἰμί ὄνομα · ὅτι γάρ ἄν , φημί , ὑπόκειμαι τις εἰς ὁ καταδέχομαι πάσχω ὅσπερ ἄν ἐκεῖνος ποιέω , ὕλη οὗτος προσαγορεύω , ὡς ὁ χαλκός ὕλη ὑπόκειμαι ὁ ἀνδριαντοποιός φημί εἰς ὁ ποιέω καί ἐντίθημι οὗτος ὁ ὁ ἀνδριάς εἶδος · αὐτός δέ ὁ ποιέω καλέω ὁ ὅθεν ὁ ἀρχή ὁ κίνησις , ὁ ἀνδριαντοποιός . ὁ δέ φυσικός ὁ πρῶτος αἴτιος εἰμί ὡς ἐν σῶμα ὁ κύκλος κινέω καί ὁ ἀπό αὐτός ἐγγίγνομαι δύναμις εἰς ὁ γειτνιάζων σῶμα καί οὗτος ἅπτω . οὗτος δέ ὁ δύναμις , φημί ὁ Ἀλέξανδρος , εὔλογος ἄν τις ὀνομάζω φύσις , αἴτιος εἰμί πᾶς ὁ φύσις καί κατά φύσις γίγνομαι πιστεύω . ὁ δέ ὡς ἐν ὕλη εἶδος φημί , ὅτι ὁ κύριος ὕλη εἰμί ὁ εἰς ὅς ἔσχατος ἀναλύω ὁ σῶμα , ὅς καί ἀμετάβλητος εἰμί , ὁ δέ στοιχεῖον μεταβάλλω εἰς ἀλλήλων μετά δέ οὗτος πάλιν ἀναλαμβάνω ὁ πρότερος εἴρω περί ὁ τέσσαρες στοιχεῖον , ὡς ἐκ ἀλλήλων ἔχω ὁ γένεσις καί ἐν ἕκαστος δύναμις εἰμί ὁ λοιπάς τρεῖς , εἷς αὐτός ὑπόκειμαι ὕλη · οὖον γάρ ἄν εἰς ἀλλήλων μεταβάλλω μή οὕτως ἔχω . καί γάρ ἐπί ὁ ἄλλος ἴσος ποιέω ὁ εἰς ἀλλήλων μεταβολή , οἷος χάλκεος ἵππος εἰμί εἰς ἀνδρείκελον μεταβάλλω σχῆμα , εἷς καί ὁ αὐτός ὕλη ὁ χαλκός ἔχω ὑπόκειμαι . ὁμοίως καί ἐπί ὁ ἐκ χρυσός συνίστημι καί κῆρ καί ὁ τοιοῦτος · ὁ γάρ χρύσεος πινάκιον γίγνομαι ἄν ξέστης χρύσεος καί οὗτος εἰς κρατήρ μεταβάλλω , καί ὁ κήρινος κύβος γίγνομαι ἄν κήρινος σφαῖρα . ὁ δέ εἰς ὅς ἀναλύω ἔσχατος φημί , διότι ὁ ζῷον φέρω πρῶτος ἀναλύω εἰς ὁ ὁμοιομερής , καί οὗτος πάλιν εἰς ὁ τέσσαρες χυμός , ὁ δέ στοιχεῖον εἰς ἔσχατος ὁ ὕλη καί ὁ εἶδος . οὗτος δέ ἐγώ ὑπομιμνῄσκω , ἵνα ὁ μνήμη αὐτός ἔναυλον ἔχω ὁ λέγω ῥᾳδίως δύναμαι παρακολουθέω .