joannes-philoponus.in-aristotelis-meteorologicorum-librum-primum-commentarium 1.42
Δεῖ δὲ νοῆσαι τὸ ὑπέκκαυμα ὃ νῦν εἴπομεν πῦρ , περιτετάσθαι τῆς περὶ τὴν γῆν σφαίρας ἔσχατον , ὥστε μικρᾶς κινήσεως τυχὸν ἐκκαίεσθαι πολλάκις ὥσπερ τὸν καπνόν · ἔστι γὰρ ἡ φλὸξ πνεύματος ξηροῦ ζέσις . ἐὰν οὖν μάλιστα εὐκαίρως ἔχῃ ἡ τοιαύτη σύστασις , ὅταν ὑπὸ τῆς περιφορᾶς κινηθῇ πως , ἐκκαίεται . Τοῦτο , φησί , τὸ κοινότερον ὅπερ ἡμεῖς ὑπέκκαυμα προσηγορεύσαμεν διὰ τὸ μὴ εὑρεῖν σὐτῷ παρὰ τοῖς παλαιοῖς κείμενον ὄνομα ( πῦρ γὰρ τὴν φλόγα προσαγορεύουσι ) , δεῖ νοεῖν ἔσχατον περιτετάσθαι πάσης τῆς περὶ γῆν σφαίρας · αὕτη δέ ἐστιν ὅλον τὸ μετὰ τὴν σελήνην , ἐν ᾧ πᾶσα γένεσίς ἐστί καὶ φθορά . μία γὰρ ἐκ τῶν τεσσάρων στοιχείων ναστὴ γίνεται σφαῖρα · ἐν μὲν γὰρ τοῖς κοιλώμασι τῆς γῆς συνερρυηκὸς τὸ ὕδωρ μίαν ἅμα τοῖς πέρασιν αὐτῆς ἐποίησεν ἐπιφάνειαν , μετὰ δὲ ταύτην ὁ μεταξὺ τῆς τῶν ὀρῶν ἐπαναστάσεως λιμνάζων ἀὴρ πάλιν ἑτέραν ἅμα ταῖς κορυφαῖς αὐτῶν ἀπετέλεσεν ἐπιφάνειαν · τὸ δὲ μετὰ τοῦτο πᾶν ἔκ τε τοῦ λοιποῦ ἀέρος συνεστὸς καὶ τοῦ ὑπεκκαύματος συσχηματιζόμενον τῇ κοίλῃ τῆς σεληνιακῆς σφαίρας ἐπιφανείᾳ μίαν τῶν ἐντὸς ἁπάντων σωμάτων ναστὴν σφαῖραν εἰργάσατο , καὶ δῆλον ὡς ἁπτομένων τῶν μορίων αὐτῆς καὶ μίαν ἐχόντων συνέχειαν . τοῦτο οὖν τὸ ἔσχατον τῆς σφαίρας ταύτης , ὃ καλοῦμεν ὑπέκκαυμα , περιτεταμένον ἅπασι τοῖς ἐντὸς καὶ τῶν κυκλοφορουμένων ἀμέσως ἁπτόμενον σωμάτων εἰ μικρᾶς ἀπὸ τῆς κινήσεως αὐτῶν αἰτίας τύχοι , εὐθὺς ἐξάπτεται καὶ γίνεται πῦρ . καὶ τούτου τὸν καπνὸν πίστιν ἐπάγεται · καὶ γὰρ οὗτος ξηρὸς ὢν καὶ θερμὸς εἰ πυρὸς τύχοι γειτνιάζοντος , ῥᾳδίως ἐξάπτεται . εἰ γὰρ λύχνον ἐσβεσμένον καὶ ἔτι καπνίζοντα ὑποθείης ἄλλῳ καιομένῳ οὕτως , ὡς τὸν ἀνιόντα καπνὸν ὁμιλεῖν τῇ φλογὶ τοῦ καιομένου λύχνου , ὄψει τὸν καπνὸν ἐξαπτόμενον ἄνωθεν καὶ τὴν φλόγα κατὰ συνέχειαν δι’ αὐτοῦ κάτω φερομένην , μέχρις ἂν αὐτὴν ἐξάψῃ τὴν θρυαλλίδα τοῦ σβεσθέντος λύχνου . καὶ δαλὸν δὲ καπνίζοντα εἰ μικρὸν ἐγγυτέρω θείης πυρὸς οὕτως , ὥστε τὸν καπνὸν ἐπὶ τὴν φλόγα παρακλίνειν , τὸ αὐτὸ πάλιν ὄψει γινόμενον , καὶ τὸν καπνὸν ἐξαπτόμενον καὶ τὸν δαλὸν συνεξάπτοντα . ἀλλ’ εἰ καὶ τὸν δαλὸν περιστρέφων κινήσαις , σφοδρότερον τὸ αὐτὸ περισταίη τῇ κινήσει τοῦ πνεύματος ἐξαπτόμενος . εἰ οὖν ἐκ τῆς καπνώδους ἀναθυμιάσεως συνέστηκε τὸ ὑπέκκαυμα , πῶς οὐκ ἀνάγκη καὶ τοῦτο δι’ ἡντιναοῦν αἰτίαν κινήσεως τυχὸν τοῦ συνήθους σφοδροτέρας ἀξάπτεσθαι ; ἔστι γὰρ ἡ φλὸξ πνεύματος ξηροῦ ζέσις . εἰ γὰρ τὸ πνεῦμα ξηρόν ἐστι καὶ θερμόν , τοιαύτη δὲ καὶ ἡ φλὸξ ἐπιτεταμένας ταύτας ἔχουσα τὰς ποιότητας , εἰκότως ἐξ οἵας δή ποτε ἐμπιπτούσης αἰτίας ἐκζέσειε τὸ πνεῦμα , φλὸξ γίνεται . ὥστε ὑπέκκαυμα τοὐ πυρός ἐστι τὸ πνεῦμα , ταὐτὸν δ’ εἰπεῖν ἡ καπνώδης ἀναθυμίασις . [ τὸ δὲ κῶλον ἰάμβου μέτρον ἐπλήρωσεν . ] ἐὰν οὖν μάλιστα εὐκαίρως ἔχῃ ἡ τοιαύτη σύστασις , ὅταν ὑπὸ τῆς περιφορᾶς κινηθῇ πως , ἐκκαίεται . ἀντιπίπτοντος λύσις ἐστὶ τὸ προκείμενον . ἠπόρησε γὰρ ἄν τις , εἰ ὅλον τῆς αὐτῆς φύσεως ἐστι τὸ ὑπέκκαυμα ( πνεῦμα γάρ ἐστι θερμὸν καὶ ξηρὸν ἡ καπνώδης ἀναθυμίασις , ἥτις ἐστὶν ὕλη πυρός ) , ἀλλὰ καὶ τὸ ποιητικὸν ἕν ἐστι καὶ ταὐτὸν ἡ τῶν οὐρανίων κίνησις , καὶ μία ἐστὶν αὕτη καὶ ὁμαλὴ ἀεί , διὰ τί τὸ μὲν ἐξάπτεται τοῦ ὑπεκκαύματος μόριον , τὸ δὲ οὔ , καὶ ἄλλοτε ἄλλο τοῦτο πάσχει . φησὶν οὖν ὡς οὐ παρὰ τὸ ποιητικὸν αἴτιον τὴν κυκλοφορίαν ἡ ἀνωμαλία τούτων ἐστίν , ἀλλὰ παρὰ τὸ ὑλικόν · ὃ γὰρ ἂν τούτου μόριον ἐπιτηδείως ἔχῃ πρὸς ἔκ - καυσιν , τοῦτο τῇ κ‘νήσει τοῦ περιέχοντος ἐκφλογοῦται · οὐδὲ γὰρ ἀ,παθὲς τὸ ὑπέκκαυμα οὐδ’ ἀναλλοίωτόν ἐστιν , ἀλλὰ καὶ λίαν εὐπαθὲς διὰ τὴν λεπτομέρειαν . καὶ γὰρ τῶν ἡμετέρων μορίων ἄλλοτε ἄλλο θερμαίνεται , καὶ τὸ μὲν ἀσθενῆσαν δι’ ὁτιοῦν ἐπιρρεῖ τε καὶ φλεγμαίνει , τὸ δὲ ἐρρωμένον καὶ τὸ ἐπιὸν ἀπωθεῖται ῥεῦμα . τί οὖν ξένον , εἰ καὶ τὰ τοῦ ὑπεκκαύματος μόρια τὸ αὐτὸ τοῦτο πάσχει , καὶ ἄλλοτε ἄλλο τούτου μέρος ἐκ - φλογοῦται διὰ τὰς ἐκ τῆς γῆς ἀναθυμιάσεις πλείους ποτὲ γινομένας ἢ διὰ τὸ μανοῦσθαι τυχὸν ἢ πυκνοῦσθαι μᾶλλον , ἢ διὰ τὸ τῇ κινήσει πολλάκις ἀπορραγέν τι | μόριον τῆς συνεχείας τοῦ ὅλου καὶ οἷον ἐξακοντιζόμενον ἐκφλογοῦσθαι ἢ διά τινας ἑτέρας τοιαύτας αἰτίας . καὶ μάνωσις γὰρ ἔσθ’ ὅτε καὶ πύκνωσις τὰ ὑποκείμενα ποιεῖ πρὸς ἔξαψιν ἐπιτήδεια . πυκνοῦται δὲ τὸ ὑπέκκαυμα ἢ διὰ τὴν ὑγρότητα τοὐ ὑποκειμένου ἀέρος ἢ διὰ τὸ πολλὴν γίνεσθαι κάτωθεν ἀναθυμίασιν πιλούμενον , ἡ διὰ τὴν τοῦ ἡλίου ἀπόστασιν ἄλλοτε ἐξ ἄλλου μέρους αὐτοῦ γινομένην . ἀλλὰ καὶ μανότερον ἔσθ’ ὅτε γίνεται ἤτοι πάλιν διὰ τὴν τοῦ πέριξ κίνησιν θερμαινόμενον ἔτι ἢ διὰ τὸ πλησιάζειν αὐτῷ τὸν ἥλιον . οὔτε δὲ τὰ κατάξηρα λίαν ἐξάπτεται , οἷά ἐστι τὰ σεσηπότα τῶν ξύλων , οὔτε τὰ λίαν ὑγρά , ὡς τὰ νεωστὶ τετμημένα . καὶ ἡ πυκνότης δὲ πολλάκις οὐ ῥᾳδίαν ποιεῖ τὴν ἔξαψιν καὶ τοὐναντίον ἡ μανότης οὖσα πολλή . οὔτε γὰρ σπόγγος ἐξάπτεται ῥᾳδίως οὔτε φελλὸς οὔτε ἔβενος ἢ ἐλέφας , τὰ μὲν διὰ τὴν πύκνωσιν , τὰ δὲ διὰ τὴν μάνωσιν πολλὴν οὖσαν . πάσχει δὲ τοῦτο τὰ συμμέτρως καθ’ ἑκάστην τούτων ἔχοντα τῶν ποιοτήτων πρὸς ἔξαψιν . αὕτη μὲν οὖν ἡ αἰτία τῶν ἐν τῷ συνισταμένων παθημάτων · τὰς δὲ τούτων διαφορὰς αὐτὸς ἐφεξῆς διδάσκει , λέγω δὴ φλογῶν καὶ δαλῶν καὶ αἰγῶν καὶ διᾳττόντων .
Lemmas: Δεύς δέ νοέω ὁ ὑπέκκαυμα ὅς νῦν εἶπον πῦρ , περιτείνω ὁ περί ὁ γῆ σφαῖρα ἔσχατος , ὥστε μικρός κίνησις τυγχάνω ἐκκαίω πολλάκις ὥσπερ ὁ καπνός · εἰμί γάρ ὁ φλόξ πνεῦμα ξηρός ζέσις . ἐάν οὖν μάλιστα εὔκαιρος ἔχω ὁ τοιοῦτος σύστασις , ὅταν ὑπό ὁ περιφορά κινέω πως , ἐκκαίω . οὗτος , φημί , ὁ κοινός ὅσπερ ἐγώ ὑπέκκαυμα προσαγορεύω διά ὁ μή εὑρίσκω οὐτάω παρά ὁ παλαιός κεῖμαι ὄνομα ( πῦρ γάρ ὁ φλόξ προσαγορεύω ) , δεῖ νοέω ἔσχατος περιτείνω πᾶς ὁ περί γῆ σφαῖρα · οὗτος δέ εἰμί ὅλος ὁ μετά ὁ σελήνη , ἐν ὅς πᾶς γένεσις εἰμί καί φθορά . εἷς γάρ ἐκ ὁ τέσσαρες στοιχεῖον ναστός γίγνομαι σφαῖρα · ἐν μέν γάρ ὁ κοίλωμα ὁ γῆ συρρέω ὁ ὕδωρ εἷς ἅμα ὁ πέρας αὐτός ποιέω ἐπιφάνεια , μετά δέ οὗτος ὁ μεταξύ ὁ ὁ ὄρος ἐπανάστασις λιμνάζω ἀήρ πάλιν ἕτερος ἅμα ὁ κορυφή αὐτός ἀποτελέω ἐπιφάνεια · ὁ δέ μετά οὗτος πᾶς ἐκ τε ὁ λοιπός ἀήρ συνίστημι καί ὁ ὑπέκκαυμα συσχηματίζω ὁ κοῖλος ὁ σεληνιακός σφαῖρα ἐπιφάνεια εἷς ὁ ἐντός ἅπας σῶμα ναστός σφαῖρα ἐργάζομαι , καί δῆλος ὡς ἅπτω ὁ μόριον αὐτός καί εἷς ἔχω συνέχεια . οὗτος οὖν ὁ ἔσχατος ὁ σφαῖρα οὗτος , ὅς καλέω ὑπέκκαυμα , περιτείνω ἅπας ὁ ἐντός καί ὁ κυκλοφορέω ἀμέσως ἅπτω σῶμα εἰμί μικρός ἀπό ὁ κίνησις αὐτός αἴτιος τυγχάνω , εὐθύς ἐξάπτω καί γίγνομαι πῦρ . καί οὗτος ὁ καπνός πίστις ἐπάγω · καί γάρ οὗτος ξηρός εἰμί καί θερμός εἰμί πυρός τυγχάνω γειτνιάζων , ῥᾳδίως ἐξάπτω . εἰμί γάρ λύχνος σβέννυμι καί ἔτι καπνίζω ὑποτίθημι ἄλλος καίω οὕτως , ὡς ὁ ἀνέρχομαι καπνός ὁμιλέω ὁ φλόξ ὁ καίω λύχνος , ὁράω ὁ καπνός ἐξάπτω ἄνωθεν καί ὁ φλόξ κατά συνέχεια διά αὐτός κάτω φέρω , μέχρι εἄν αὐτός ἐξάπτω ὁ θρυαλλίς ὁ σβέννυμι λύχνος . καί δαλός δέ καπνίζω εἰμί μικρός ἐγγυτέρω τίθημι πυρός οὕτως , ὥστε ὁ καπνός ἐπί ὁ φλόξ παρακλίνω , ὁ αὐτός πάλιν ὁράω γίγνομαι , καί ὁ καπνός ἐξάπτω καί ὁ δαλός συνεξάπτω . ἀλλά εἰμί καί ὁ δαλός περιστρέφω κινέω , σφοδρός ὁ αὐτός περιίστημι ὁ κινέω ὁ πνεῦμα ἐξάπτω . εἰμί οὖν ἐκ ὁ καπνώδης ἀναθυμίασις συνίστημι ὁ ὑπέκκαυμα , πῶς οὐ ἀνάγκη καί οὗτος διά ὁστισοῦν αἴτιος κίνησις τυγχάνω ὁ συνήθης σφοδρός ἀξάπτεσθαι ; εἰμί γάρ ὁ φλόξ πνεῦμα ξηρός ζέσις . εἰμί γάρ ὁ πνεῦμα ξηρός εἰμί καί θερμός , τοιοῦτος δέ καί ὁ φλόξ ἐπιτείνω οὗτος ἔχω ὁ ποιότης , εἰκότως ἐκ οἷος δή ποτός ἐμπίτνω αἴτιος ἐκζέω ὁ πνεῦμα , φλόξ γίγνομαι . ὥστε ὑπέκκαυμα ὁ πῦρ εἰμί ὁ πνεῦμα , αὐτός δέ εἶπον ὁ καπνώδης ἀναθυμίασις . [ ὁ δέ κῶλον ἴαμβος μέτρον πληρόω . ] ἐάν οὖν μάλιστα εὔκαιρος ἔχω ὁ τοιοῦτος σύστασις , ὅταν ὑπό ὁ περιφορά κινέω πως , ἐκκαίω . ἀντιπίπτω λύσις εἰμί ὁ πρόκειμαι . ἀπορέω γάρ ἄν τις , εἰμί ὅλος ὁ αὐτός φύσις εἰμί ὁ ὑπέκκαυμα ( πνεῦμα γάρ εἰμί θερμός καί ξηρός ὁ καπνώδης ἀναθυμίασις , ὅστις εἰμί ὕλη πῦρ ) , ἀλλά καί ὁ ποιητικός εἷς εἰμί καί αὐτός ὁ ὁ οὐράνιος κίνησις , καί εἷς εἰμί οὗτος καί ὁμαλός ἀεί , διά τίς ὁ μέν ἐξάπτω ὁ ὑπέκκαυμα μόριον , ὁ δέ οὖον , καί ἄλλοτε ἄλλος οὗτος πάσχω . φημί οὖν ὡς οὖον παρά ὁ ποιητικός αἴτιος ὁ κυκλοφορία ὁ ἀνωμαλία οὗτος εἰμί , ἀλλά παρά ὁ ὑλικός · ὅς γάρ εἄν οὗτος μόριον ἐπιτηδείως ἔχω πρός ἐκ - καῦσις , οὗτος ὁ κνάω ὁ περιέχω ἐκφλογόω · οὐδέ γάρ ἀπαθής ὁ ὑπέκκαυμα οὐδέ ἀναλλοίωτος εἰμί , ἀλλά καί λίαν εὐπαθής διά ὁ λεπτομέρεια . καί γάρ ὁ ἡμέτερος μόριον ἄλλοτε ἄλλος θερμαίνω , καί ὁ μέν ἀσθενέω διά ὁστισοῦν ἐπιρρέω τε καί φλεγμαίνω , ὁ δέ ῥώννυμι καί ὁ ἔπειμι2 ἀπωθέω ῥεῦμα . τίς οὖν ξένος , εἰμί καί ὁ ὁ ὑπέκκαυμα μόριον ὁ αὐτός οὗτος πάσχω , καί ἄλλοτε ἄλλος οὗτος μέρος ἐκ - φλογόω διά ὁ ἐκ ὁ γῆ ἀναθυμίασις πλείων ποτέ γίγνομαι ἢ διά ὁ μανόω τυγχάνω ἢ πυκνόω μᾶλλον , ἢ διά ὁ ὁ κινέω πολλάκις ἀπορράσσω τίς | μόριον ὁ συνέχεια ὁ ὅλος καί οἷος ἐξακοντίζω ἐκφλογόω ἢ διά τις ἕτερος τοιοῦτος αἴτιος . καί μάνωσις γάρ ἔστω ὅτε καί πύκνωσις ὁ ὑπόκειμαι ποιέω πρός ἔξαψις ἐπιτήδειος . πυκνόω δέ ὁ ὑπέκκαυμα ἢ διά ὁ ὑγρότης ὁ ὑπόκειμαι ἀήρ ἢ διά ὁ πολύς γίγνομαι κάτωθεν ἀναθυμίασις πιλέω , ὁ διά ὁ ὁ ἥλιος ἀπόστασις ἄλλοτε ἐκ ἄλλος μέρος αὐτός γίγνομαι . ἀλλά καί μανός ἔστω ὅτε γίγνομαι ἤτοι πάλιν διά ὁ ὁ πέριξ κίνησις θερμαίνω ἔτι ἢ διά ὁ πλησιάζω αὐτός ὁ ἥλιος . οὔτε δέ ὁ κατάξηρος λίαν ἐξάπτω , οἷος εἰμί ὁ σήπω ὁ ξύλον , οὔτε ὁ λίαν ὑγρός , ὡς ὁ νεωστί τέμνω . καί ὁ πυκνότης δέ πολλάκις οὖον ῥᾴδιος ποιέω ὁ ἔξαψις καί ἐναντίος ὁ μανότης εἰμί πολύς . οὔτε γάρ σπόγγος ἐξάπτω ῥᾳδίως οὔτε φελλός οὔτε ἔβενος ἢ ἐλέφας , ὁ μέν διά ὁ πύκνωσις , ὁ δέ διά ὁ μάνωσις πολύς εἰμί . πάσχω δέ οὗτος ὁ σύμμετρος κατά ἕκαστος οὗτος ἔχω ὁ ποιότης πρός ἔξαψις . οὗτος μέν οὖν ὁ αἰτία ὁ ἐν ὁ συνίστημι πάθημα · ὁ δέ οὗτος διαφορά αὐτός ἐφεξῆς διδάσκω , λέγω δή φλόξ καί δαλός καί αἴξ καί διαίσσω .