joannes-philoponus.in-aristotelis-meteorologicorum-librum-primum-commentarium 1.53
Τὰ δὲ χάσματα ἀναρρηγνυμένου τοῦ φωτὸς κυανοῦ καὶ μέλανος ποιεῖ τι βάθος ἔχειν δοκεῖν . πολλάκις δ’ ἐκ τῶν τοιούτων καὶ δαλοὶ ἐκπίπτουσιν , ὅταν συγκριθῇ μᾶλλον · συνιὸν δὲ χάσμα δοκεῖ . Ἡ μὲν οὖν τῶν αἱματωδῶν καὶ τῶν τοιούτων φαντασία χρωμάτων ἢ κατὰ διαφάνειαν τῶν νεφῶν ἢ κατὰ ἀνάκλασιν τὴν ἐξ αὐτῶν ἐγίνετο τῶν ὄψεων ἡμῶν · ἡ δὲ τῶν βοθύνων καὶ τῶν χασμάτων οὐχ οὕτως , ἐπιπροσθουμένου δὲ κατὰ τὸ μέσον τοῦ φωτὸς ὑπὸ τῆς τοῦ νέφους παχύτητος · λίαν γὰρ εἶναι δεῖ παχὺ τὸ νέφος καὶ μηδ’ ὅλως διαφανὲς τὸ ἐπιπροσθοῦν κατὰ μέσον τῷ φωτί · οὕτω γὰρ κοιλότητος ποιεῖ φαντασίαν . τὸ μὲν γὰρ λευκὸν καὶ τὸ λαμπρὸν ὀξεῖαν ἔχοντα τὴν ἐνέργειαν διακριτικὰ τῶν ὄψεων ἡμῶν ὑπάρχει , διὸ καὶ ταχὺ τὸ πάθος ἐν αὐταῖς ἐργαζόμενα ταχεῖαν καὶ τὴν ἀντίληψιν τοῦ πάθους ἔχουσι · τὸ γὰρ θᾶττον πάσχον καὶ θᾶττον τοῦ πάθους ἀντιλαμβάνεται . τὸ δὲ μέλαν ἔμπαλιν συγκριτικὸν ὑπάρχον τῶν ὄψεων βραδυκινησίας αὐταῖς αἴτιόν ἐστι ( τοῖς γὰρ ἐναντίοις τὰ ἐναντία συμβαίνειν ἀνάγκη ) καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἡ τοῦ πάθους ἀντίληψίς ἐστι βραδυτέρα . ὅταν οὖν ἐκπυρώσεως τινος συστάσης νέφος τι παχὺ καὶ μὴ διαφανὲς ἐν τῷ μέσῳ τῆς ἐκπυρώσεως γίνηται , ὡς μὴ πάσῃ ἐπιπροσθεῖν , ἀλλὰ μόνῳ τῷ μέσῳ αὐτῆς ἀέρι , ἐν ᾧ καὶ συνέστη τὸ νέφος , τῶν ἑκατέρωθεν τῆς ἐκπυρώσεως μερῶν καθαρῶν ὄντων καὶ οὐκ ἐπιπροσθουμένων τῷ νέφει , συμβαίνει τότε τῷ μὴ ὁρᾶσθαι τὸ μέσον αὐτῆς διὰ τὸ μέλαν κοιλό - τητος διδόναι φαντασίαν . διὸ καὶ τὰ πόρρωθεν ὁρώμενα μέλανα φαίνεται , οὐκ ἐφικνουμένης αὐτῶν ἱκανῶς τῆς ἡμετέρας ὄψεως . καὶ γὰρ εἰ ἐν τῷ αὐτῶ ἐπιπέδῳ λευκὸν θείης καὶ μέλαν καὶ πόρρωθεν αὐτὰ θεωρήσειας , ἐγγύτερον εἶναι δόξει τὸ λευκόν , τὸ δὲ μέλαν πορρώτερον . τοῦτο καὶ οἱ γραφεῖς εἰδότες , ὅταν κοῖλον εἶναί τι δοκεῖν ἐθέλωσιν , οἷον πηγὴν ἢ δε - ξαμενὴν ἢ βόθυνον ἢ ἄντρον ἤ τι τοιοῦτον , μέλανι καταχρίουσι τοῦτο ἢ κυανῷ , καὶ τοὔμπαλιν ὅσα προπετῆ φαίνεσθαι βούλονται , οἱονεὶ μαζοὺς κόρης ἢ χεῖρα τεινομένην ἢ πόδας ἵππου , τὰ ἑκατέρωθεν τοῦ μορίου τούτου μελαίνουσιν , ἵνα τούτων κοίλων εἶναι δοκούντων τὸ μεταξὺ αὐτῶν γραφὲν ἐξέχειν νομίζηται . εἰ μὲν οὖν ἧττον εἴη πεπυκνωμένον τὸ νέφος , βόθυνος εἶναι δοκεῖ , εἰ δὲ λίαν εἴη πυκνὸν καὶ διὰ τοῦτο μελάντερον , χάσμα , καὶ ὅσῳ πλέον μελαίνεται , τοσούτῳ καὶ τὸ βάθος μεῖζον εἶναι δοκεῖ . τὸ δὲ ἀναρρηγνυμένου τοῦ φωτὸς εἴρηκε , τουτέστιν ὑπὸ τοῦ νέφους σχιζομένου , καὶ τῆς συνεχείας διακοπτομένης διὰ τὴν τοῦ μέλανος ἢ κυανοῦ κατὰ τὸ μέσον ἐπιπρόσθησιν . πολλάκις δὲ ἐκ τῶν τοιούτων καὶ δαλοὶ ἐκπίπτουσιν , ὅταν συγκριθῇ μᾶλλον · συνιὸν δὲ χάσμα δοκεῖ . ἐκ τῶν ποίων ; τῶν εἰρημένων συστάσεων , ἐν οἷς οἱ βόθυνοι καὶ τὰ χάσματα φαίνεται . ὅταν γὰρ τὸ νέφος τοῦτο συγκριθῇ μᾶλλον καὶ ἐναποληφθείη μεταξὺ τούτου μέρος τι τῆς ἐκπυρώσεως , συνθλιβόμενον τοῦτο τῇ βίᾳ τῆς πυκνώσεως ἐκπυρηνίζεται καὶ φέρεται κάτω . εἰ δὲ ἐπὶ πλεῖον συνέλθοι , φησί , χάσμα δοκεῖ γίνεσθαι . εἰ οὖν τὸ μέλαν τοῦ νέφους τὸ μεταξὺ τῆς πυρώδους συστάσεως τὴν δόκησιν ἐποίει τοῦ βοθύνου , ἔτι δὲ συνιὸν ἐπὶ πλεῖον μελαίνεται , τὸ δὲ μᾶλλον μέλαν πλείονος βάθους δίδωσι φαντασίαν , τοῦτο δὲ χάσμα ὠνόμασε , τὸ ἄρα χάσμα τῷ μᾶλλον εἶναι βαθύ - τερον τοῦ βοθύνου διέστειλεν .
Lemmas: ὁ δέ χάσμα ἀναρρήγνυμι ὁ φάος κυάνεος καί μέλας ποιέω τίς βάθος ἔχω δοκέω . πολλάκις δέ ἐκ ὁ τοιοῦτος καί δαλός ἐκπίπτω , ὅταν συγκρίνω μᾶλλον · σύνειμι δέ χάσμα δοκέω . ὁ μέν οὖν ὁ αἱματώδης καί ὁ τοιοῦτος φαντασία χρῶμα ἢ κατά διαφαίνω ὁ νέφος ἢ κατά ἀνάκλασις ὁ ἐκ αὐτός γίγνομαι ὁ ὄψις ἐγώ · ὁ δέ ὁ βόθυνος καί ὁ χάσμα οὐ οὕτως , ἐπιπροσθέω δέ κατά ὁ μέσος ὁ φάος ὑπό ὁ ὁ νέφος παχύτης · λίαν γάρ εἰμί δεῖ παχύς ὁ νέφος καί μηδέ ὅλως διαφανής ὁ ἐπιπροσθέω κατά μέσος ὁ φάος · οὗτος γάρ κοιλότης ποιέω φαντασία . ὁ μέν γάρ λευκός καί ὁ λαμπρός ὀξύς ἔχω ὁ ἐνέργεια διακριτικός ὁ ὄψις ἐγώ ὑπάρχω , διό καί ταχύς ὁ πάθος ἐν αὐτός ἐργάζομαι ταχύς καί ὁ ἀντίληψις ὁ πάθος ἔχω · ὁ γάρ ταχύς πάσχω καί ταχύς ὁ πάθος ἀντιλαμβάνω . ὁ δέ μέλας ἔμπαλιν συγκριτικός ὑπάρχω ὁ ὄψις βραδυκινησία αὐτός αἴτιος εἰμί ( ὁ γάρ ἐναντίος ὁ ἐναντίος συμβαίνω ἀνάγκη ) καί διά οὗτος καί ὁ ὁ πάθος ἀντίληψις εἰμί βραδύς . ὅταν οὖν ἐκπύρωσις τις συνίστημι νέφος τίς παχύς καί μή διαφανής ἐν ὁ μέσος ὁ ἐκπύρωσις γίγνομαι , ὡς μή πᾶς ἐπιπροσθέω , ἀλλά μόνος ὁ μέσος αὐτός ἀήρ , ἐν ὅς καί συνίστημι ὁ νέφος , ὁ ἑκατέρωθεν ὁ ἐκπύρωσις μέρος καθαρός εἰμί καί οὐ ἐπιπροσθέω ὁ νέφος , συμβαίνω τότε ὁ μή ὁράω ὁ μέσος αὐτός διά ὁ μέλας κοιλό - τήτη δίδωμι φαντασία . διό καί ὁ πόρρωθεν ὁράω μέλας φαίνω , οὐ ἐφικνέομαι αὐτός ἱκανῶς ὁ ἡμέτερος ὄψις . καί γάρ εἰμί ἐν ὁ αὐτός ἐπίπεδος λευκός τίθημι καί μέλας καί πόρρωθεν αὐτός θεωρέω , ἐγγύς εἰμί δοκέω ὁ λευκός , ὁ δέ μέλας πρόσω . οὗτος καί ὁ γραφεύς οἶδα , ὅταν κοῖλος εἰμί τίς δοκέω ἐθέλω , οἷος πηγή ἢ δέ - ξαμενὴν ἢ βόθυνος ἢ ἄντρον ἤ τίς τοιοῦτος , μέλας καταχρίω οὗτος ἢ κυάνεος , καί ἔμπαλιν ὅσος προπετής φαίνω βούλομαι , οἱονεί μαστός κόρη ἢ χείρ τείνω ἢ πούς ἵππος , ὁ ἑκατέρωθεν ὁ μόριον οὗτος μελαίνω , ἵνα οὗτος κοῖλος εἰμί δοκέω ὁ μεταξύ αὐτός γράφω ἐκχέω νομίζω . εἰμί μέν οὖν κακός εἰμί πυκνόω ὁ νέφος , βόθυνος εἰμί δοκέω , εἰμί δέ λίαν εἰμί πυκνός καί διά οὗτος μέλας , χάσμα , καί ὅσος πλέω μελαίνω , τοσοῦτος καί ὁ βάθος μείζων εἰμί δοκέω . ὁ δέ ἀναρρήγνυμι ὁ φάος εἴρω , τουτέστιν ὑπό ὁ νέφος σχίζω , καί ὁ συνέχεια διακόπτω διά ὁ ὁ μέλας ἢ κυάνεος κατά ὁ μέσος ἐπιπρόσθησις . πολλάκις δέ ἐκ ὁ τοιοῦτος καί δαλός ἐκπίπτω , ὅταν συγκρίνω μᾶλλον · σύνειμι δέ χάσμα δοκέω . ἐκ ὁ ποῖος ; ὁ εἴρω σύστασις , ἐν ὅς ὁ βόθυνος καί ὁ χάσμα φαίνω . ὅταν γάρ ὁ νέφος οὗτος συγκρίνω μᾶλλον καί ἐναπολαμβάνω μεταξύ οὗτος μέρος τίς ὁ ἐκπύρωσις , συνθλίβω οὗτος ὁ βία ὁ πύκνωσις ἐκπυρηνίζω καί φέρω κάτω . εἰμί δέ ἐπί πλείων συνέρχομαι , φημί , χάσμα δοκέω γίγνομαι . εἰμί οὖν ὁ μέλας ὁ νέφος ὁ μεταξύ ὁ πυρώδης σύστασις ὁ δόκησις ποιέω ὁ βόθυνος , ἔτι δέ σύνειμι ἐπί πλείων μελαίνω , ὁ δέ μᾶλλον μέλας πλείων βάθος δίδωμι φαντασία , οὗτος δέ χάσμα ὀνομάζω , ὁ ἄρα χάσμα ὁ μᾶλλον εἰμί βαθύς - τέρος ὁ βόθυνος διαστέλλω .