joannes-philoponus.in-aristotelis-meteorologicorum-librum-primum-commentarium 1.43
Διαφέρει δ᾿ ἤδη κατὰ τὴν τοῦ ὑπεκκαύματος θέσιν ἢ τὸ πλῆθος · ἐὰν μὲν γὰρ πλάτος ἔχῃ καὶ μῆκος τὸ ὑπέκκαυμα , πολλάκις ὁρᾶται καιομένη φλὸξ ὥσπερ ἐν ἀρούρᾳ καιομένης καλάμης , ἐὰν δὲ κατὰ μῆκος μόνον , οἱ καλούμενοι δαλοὶ καὶ αἶγες καὶ ἀστέρες . ἐὰν μενοῦν πλέον τὸ ὑπέκκαυμα ᾖ κατὰ τὸ μῆκος ἢ τὸ πλάτος , ὅταν μὲν οἷον ἀποσπινθηρίζῃ ἅμα καιόμενον ( τοῦτο δὲ γίνεται διὰ τὸ παρεκπυροῦσθαι κατὰ μικρὰ μέν , ἐπ’ ἀρχὴν δέ ) αἲξ καλεῖτα , ὅταν δ’ ἄνευ τούτου τοῦ πάθους , δαλός . Δῆλον ἐκ τῶν προκειμένων ὅτι μὴ τὸ ποιητικὸν αἴτιον , τουτέστιν ἡ κυκλοφορία τῶν οὐρανίων , αἰτία ἐστὶ τῆς διαφορᾶς τῶν ἐν τῷ ὑπεκκαύματι γινομένων παθῶν μία γάρ ἐστιν αὕτη καὶ ἀπαράλλακτος ἀεί ) , ἀλλ’ ἡ ὕλη καὶ τὸ ὑποκείμενον , τουτέστιν ἡ ἐκεῖσε ἀναφερομένη ἀναθυμίασις καὶ ταύτης τό τε πλῆθος καὶ ἡ σμικρότης καὶ τὸ συνεχὲς αὐτῆς ἢ διεσπασμένον ἥ τε κατὰ μῆκος θέσις ἢ πλάτος ἢ βάθος καὶ ἡ πρὸς ἄλληλα τούτων σχέσις . μῆκος μὲν οὖν τινες λέγειν αὐτὸν ἀκηκόασι τὴν ἐξ ἀνατολῶν ἐπὶ δύσιν αὐτῆς διάστασιν , πλάτος δὲ τὴν ἐπὶ βορρᾶν καὶ νότον . ἀκόλουθον δ’ ἂν εἴη τούτοις καὶ βάθος εἶναι τὴν ἐπὶ τὸ ἄνω καὶ κάτω θέσιν αὐτῆς , τουτσετι τὴν ἐπὶ τὸ μέσον καὶ τὸ πέριξ · ἀλλ’ ἐπειδήπερ οὔτε Ἀριστοτέλης φαίνεται τῇ διαστολῇ ταύτῃ χρώμενος οὔτε Ἀλέξανδρος , μήποτε δυνατὸν μῆκος μὲν ἀκούειν τὴν μείζονα διάστασιν ἁπλῶς , ὅπως ἄν ἔχῃ θέσεως , εἴτε ἐπὶ νότον εἴη καὶ βορρᾶν εἴτε ἐπ’ ἀνατολὴν καὶ δύσιν , εἴτε ἐπὶ τὸ ἄνω καὶ κάτω εἴτε ὁπωσοῦν ἔχει πρὸς ταῦτα λελοξωμένη τὰ διαστήματα . καὶ γὰρ λίθων καὶ ξύλων καὶ ὕδατος , ὡς ἐπὶ ποταμῶν , καὶ πάντων ἁπλῶς ὅσα μὴ φυσικῷ μεμόρφωται σχήματι ἢ τεχνητῷ , τὴν μὲν μείζονα διάστασιν μῆκος λέγομεν , τὴν δὲ παρ’ ἑκάτερα τῆς ἐπιφανείας τοῦ μήκους ἐπὶ δεξιά τε καὶ ἀριστερὰ πλάτος , τὰ δὲ λοιπὰ βάθος , ἥτις οὐδὲ ταῖς ὄψεσιν ἡμῶν ὑποπέπτωκε πάντως , εἰ μὴ διαφανὲς εἴη τὸ σῶμα . εἰ γὰρ μῆκος ἀκουσόμεθα τὸ ἐπὶ δύσιν καὶ ἀνατολὴν διάστημα , τὸ ἐπὶ νότον καὶ βορρᾶν πλάτος , ἐνδεχόμενον δέ ἐστι μείζονα εἶναι ταύτην τῆς ἑτέρας , καὶ τὴν κατὰ βάθος τῶν λοιπῶν δύο , τὴν δὲ κατὰ τὸ μῆκος μείζονα διάστασιν δαλὸν ὀνομάζει , ἔδει καὶ τῇ κατὰ πλάτος μείζονι ἕτερον ὄνομα θεῖναι καὶ τῇ κατὰ βάθος πάλιν ἄλλο . νῦν δὲ τοιοῦτον εἶπεν οὐδέν · μῆκος ἄρα τὴν μείζονα διάστασιν ἀκουστέον , ὅπως ἄν ἔχῃ θέσεως . τί οὖν περὶ τούτων φησίν . , ὡς ὅταν κατά τε μῆκος καὶ πλάτος πολλή τις οὖσα ἡ ἀναθυμίασις ἐξαφθῇ , τοῦτο καλεῖται φλόξ · ἔοικε γὰρ ἐν ἀρούρᾳ καιομένῃ καλάμῃ πανταχόθεν ἢ σωρείᾳ ξύλων ἡ ἕλει πανταχόθεν ἐμπιπρωμένοις . ἐὰν δὲ μῆκος μὲν ἔχῃ πολύ , τὸ πλάτος δὲ ὀλίγον , δαλὸς ὀνομάζεται , φησίν · ἔοικε γὰρ δαλῷ ἑνὸς καὶ μόνου ξύλου καθ’ ὅλον αὐτοῦ τὸ μῆκος · καὶ τούτου γὰρ τὸ μὲν μῆκος πολύ , τὸ δὲ πλάτος ὀλίγον . ἐὰν δὲ ὁ δαλὸς οὗτος καὶ ἀποσπινθηρίζῃ , τῶν σπινθήρων , τουτέστι τῶν παρ’ ἑκάτερα μικρῶν ἐκπυρώσεων αὐτοῦ μὲν ἐξημμένων καὶ οἷον ἐκκρεμῶν οὐσῶν αὐτοῦ , ἀλλήλων δὲ διακεκριμένων καὶ μὴ συνεχῶν , ὡς ἐπὶ κλάδου φοίνικος ἔχουσιν οἱ θαλλοί ( τοῦτο γάρ ἐστι τὸ παρεκπυροῦσθαι κατὰ μικρὰ μέν , ἐπ’ ἀρχὴν δέ , τουτέστι συνημμένως τῇ ἀρχῇ ) ἲξ τὸ τοιοῦτον σχῆμα τῆς ἀναθυμιάσεως τῆς καιομένης καλεῖται . καὶ γὰρ οἱ τῆς αἰγὸς μαλλοὶ διεστηκότες ἀλλήλων ἐκκρεμεῖς εἰσι καὶ ἀπῃωρημένοι τῆς αἰγός . τοῦτο δὲ γίνεται , φησίν , ὅταν ἑκατέρωθεν τῆς κατὰ τὸ μῆκος ἐκτεταμένης ἀναθυμιάσεως μικραί τινες πλησίον αὐτῆς , ἀλλὰ καὶ ἀλλαχοῦ παρεσπαρμέναι τύχοιεν ἀναθυμιάσεις τοιαῦται . καιομένου γὰρ τοὐ δαλοῦ , καὶ τούτων διὰ τὴν πλησιότητα κατὰ μέρος ἐξαπτομένων , οἷον ἀποσπινθηρίζειν δοκεῖ ὁ δαλός , καὶ ἀπῃωρημένας ἔχειν αὐτὰς διὰ τὸ μὴ ἀλλήλαις εἶναι συνεχεῖς · ἐξ οὗ καὶ τῆς ἐπωνυμίας ἔτυχε τῆς αἰγός . ἀρ’ οὖν ἐπὶ τὸ δυτικὸν μὲν καὶ ἀνατολικὸν ἐκτετάσθαι τὴν ἀνα - θυμίασιν δυνατόν , ἐπὶ δὲ τὸ βόρειον καὶ νότιον οὐκέτι ; οὐδὲ τὰς παρεσπαρμένας ἑκατέρωθεν αὐτῆς ἐπ’ ἀνατολὴν εἶναι καὶ δύσιν , ἐπὶ τὸ βόρειον δὲ καὶ νότιον οὐδέποτε ; ἀλλ’ ἀποκληρωτικὸν τοῦτο καὶ παντελῶς ἄλογον , ἀτάκτου τῆς ὕλης ταύτης οὔσης καὶ ἄλλοτε ἄλλως ἀναφερομένης . μῆκος ἄρα λέγει τὸ μεῖζον καὶ μόνον , ὅπως ἂν ἔχῃ , τῆς ἀναθυμιάσεως διάστημα , καθάπερ εἰπόντες ἔφθημεν .
Lemmas: διαφέρω δέ ἤδη κατά ὁ ὁ ὑπέκκαυμα θέσις ἢ ὁ πλῆθος · ἐάν μέν γάρ πλάτος ἔχω καί μῆκος ὁ ὑπέκκαυμα , πολλάκις ὁράω καίω φλόξ ὥσπερ ἐν ἄρουρα καίω καλάμη , ἐάν δέ κατά μῆκος μόνος , ὁ καλέω δαλός καί αἴξ καί ἀστήρ . ἐάν μένω πλέω ὁ ὑπέκκαυμα εἰμί κατά ὁ μῆκος ἢ ὁ πλάτος , ὅταν μέν οἷος ἀποσπινθηρίζω ἅμα καίω ( οὗτος δέ γίγνομαι διά ὁ παρεκπυρόομαι κατά μικρός μέν , ἐπί ἀρχή δέ ) αἴξ καλέω , ὅταν δέ ἄνευ οὗτος ὁ πάθος , δαλός . Δῆλος ἐκ ὁ πρόκειμαι ὅτι μή ὁ ποιητικός αἴτιος , τουτέστιν ὁ κυκλοφορία ὁ οὐράνιος , αἰτία εἰμί ὁ διαφορά ὁ ἐν ὁ ὑπέκκαυμα γίγνομαι πάθος εἷς γάρ εἰμί οὗτος καί ἀπαράλλακτος ἀεί ) , ἀλλά ὁ ὕλη καί ὁ ὑπόκειμαι , τουτέστιν ὁ ἐκεῖσε ἀναφέρω ἀναθυμίασις καί οὗτος ὁ τε πλῆθος καί ὁ μικρότης καί ὁ συνεχής αὐτός ἢ διασπάω ὅς τε κατά μῆκος θέσις ἢ πλάτος ἢ βάθος καί ὁ πρός ἀλλήλων οὗτος σχέσις . μῆκος μέν οὖν τις λέγω αὐτός ἀκούω ὁ ἐκ ἀνατολή ἐπί δύσις αὐτός διάστασις , πλάτος δέ ὁ ἐπί Βορέας καί νότος . ἀκόλουθος δέ εἄν εἰμί οὗτος καί βάθος εἰμί ὁ ἐπί ὁ ἄνω καί κάτω θέσις αὐτός , τουτσετι ὁ ἐπί ὁ μέσος καί ὁ πέριξ · ἀλλά ἐπεί οὔτε Ἀριστοτέλης φαίνω ὁ διαστολή οὗτος χράω οὔτε Ἀλέξανδρος , μήποτε δυνατός μῆκος μέν ἀκούω ὁ μείζων διάστασις ἁπλόος , ὅπως ἄν ἔχω θέσις , εἴτε ἐπί νότος εἰμί καί Βορέας εἴτε ἐπί ἀνατολή καί δύσις , εἴτε ἐπί ὁ ἄνω καί κάτω εἴτε ὁπωσοῦν ἔχω πρός οὗτος λοξόω ὁ διάστημα . καί γάρ λίθος καί ξύλον καί ὕδωρ , ὡς ἐπί ποταμός , καί πᾶς ἁπλόος ὅσος μή φυσικός μορφόω σχῆμα ἢ τεχνητός , ὁ μέν μείζων διάστασις μῆκος λέγω , ὁ δέ παρά ἑκάτερος ὁ ἐπιφάνεια ὁ μῆκος ἐπί δεξιός τε καί ἀριστερός πλάτος , ὁ δέ λοιπάς βάθος , ὅστις οὐδέ ὁ ὄψις ἐγώ ὑποπίπτω πάντως , εἰμί μή διαφανής εἰμί ὁ σῶμα . εἰμί γάρ μῆκος ἀκούω ὁ ἐπί δύσις καί ἀνατολή διάστημα , ὁ ἐπί νότος καί Βορέας πλάτος , ἐνδέχομαι δέ εἰμί μείζων εἰμί οὗτος ὁ ἕτερος , καί ὁ κατά βάθος ὁ λοιπός δύο , ὁ δέ κατά ὁ μῆκος μείζων διάστασις δαλός ὀνομάζω , ἐσθίω καί ὁ κατά πλάτος μείζων ἕτερος ὄνομα τίθημι καί ὁ κατά βάθος πάλιν ἄλλος . νῦν δέ τοιοῦτος εἶπον οὐδείς · μῆκος ἄρα ὁ μείζων διάστασις ἀκούω , ὅπως ἄν ἔχω θέσις . τίς οὖν περί οὗτος φημί . , ὡς ὅταν κατά τε μῆκος καί πλάτος πολύς τις εἰμί ὁ ἀναθυμίασις ἐξάπτω , οὗτος καλέω φλόξ · ἔοικα γάρ ἐν ἄρουρα καίω καλάμη πανταχόθεν ἢ σωρεία ξύλον ὁ ἕλος πανταχόθεν ἐμπίμπρημι . ἐάν δέ μῆκος μέν ἔχω πολύς , ὁ πλάτος δέ ὀλίγος , δαλός ὀνομάζω , φημί · ἔοικα γάρ δαλός εἷς καί μόνος ξύλον κατά ὅλος αὐτός ὁ μῆκος · καί οὗτος γάρ ὁ μέν μῆκος πολύς , ὁ δέ πλάτος ὀλίγος . ἐάν δέ ὁ δαλός οὗτος καί ἀποσπινθηρίζω , ὁ σπινθήρ , τουτέστι ὁ παρά ἑκάτερος μικρός ἐκπύρωσις αὐτός μέν ἐξάπτω καί οἷος ἐκκρεμής εἰμί αὐτός , ἀλλήλων δέ διακρίνω καί μή συνεχής , ὡς ἐπί κλάδος Φοῖνιξ ἔχω ὁ θαλλός ( οὗτος γάρ εἰμί ὁ παρεκπυρόομαι κατά μικρός μέν , ἐπί ἀρχή δέ , τουτέστι συνημμένως ὁ ἀρχή ) ἴξ ὁ τοιοῦτος σχῆμα ὁ ἀναθυμίασις ὁ καίω καλέω . καί γάρ ὁ ὁ αἴξ Μαλλός διΐστημι ἀλλήλων ἐκκρεμής εἰμί καί ἀπαιωρέομαι ὁ αἴξ . οὗτος δέ γίγνομαι , φημί , ὅταν ἑκατέρωθεν ὁ κατά ὁ μῆκος ἐκτείνω ἀναθυμίασις μικρός τις πλησίος αὐτός , ἀλλά καί ἀλλαχοῦ παρασπείρω τυγχάνω ἀναθυμίασις τοιοῦτος . καίω γάρ ὁ δαλός , καί οὗτος διά ὁ πλησιότης κατά μέρος ἐξάπτω , οἷος ἀποσπινθηρίζω δοκέω ὁ δαλός , καί ἀπολέγω ἔχω αὐτός διά ὁ μή ἀλλήλων εἰμί συνεχής · ἐκ ὅς καί ὁ ἐπωνυμία τυγχάνω ὁ αἴξ . ἀρά οὖν ἐπί ὁ δυτικός μέν καί ἀνατολικός ἐκτείνω ὁ ἀνα - θυμίασις δυνατός , ἐπί δέ ὁ βόρειος καί Νότιον οὐκέτι ; οὐδέ ὁ παρασπείρω ἑκατέρωθεν αὐτός ἐπί ἀνατολή εἰμί καί δύσις , ἐπί ὁ βόρειος δέ καί Νότιον οὐδέποτε ; ἀλλά ἀποκληρωτικός οὗτος καί παντελῶς ἄλογος , ἄτακτος ὁ ὕλη οὗτος εἰμί καί ἄλλοτε ἄλλως ἀναφέρω . μῆκος ἄρα λέγω ὁ μείζων καί μόνος , ὅπως εἄν ἔχω , ὁ ἀναθυμίασις διάστημα , καθάπερ εἶπον φθάνω .