joannes-philoponus.in-aristotelis-meteorologicorum-librum-primum-commentarium 1.26
Δεῖ δὲ νοεῖν οὕτω καὶ ἐντεῦθεν ἀρξαμένους . τὸ γὰρ ὑπὸ τὴν ἄνω περιφορὰν σῶμα οἷον ὕλη τις οὖσα καὶ δυνάμει θερμὴ καὶ ψυχρὰ καὶ ξηρὰ καὶ ὑγρὰ καὶ ὅσα ἄλλα τούτοις ἀκολουθεῖ πάθη , γίνεται τοιαύτη καὶ ἔστιν ὑπὸ κινήσεώς τε καὶ ἀκινησίας , ἧς τὴν αἰτίαν καὶ τὴν ἀρχὴν εἰρήκαμεν πρότερον . Ὑπὸ μὲν οὖν τὴν ἄνω φησὶ περιφορὰν τὸ ὑπὸ σελήνην ἅπαν , τουτέστι τά τέσσαρα στοιχεῖα . τοῦτο οὖν ἅπαν τὸ σῶμα παθητὸν ὄν ( γίνεται γὰρ καὶ φθείρεται ) οἷον ὕλη τις ἐκείνοις πρὸς γένεσίν ἐστιν ὑποκείμενον τοῖς ἐξ αὐτῶν γινομένοις , καὶ τούτων ἕκαστον τοῖς λοιποῖς , ὡς τὰ ξύλα τῷ τέκτονι καὶ τὰ ἔρια τῷ ὑφάντῃ . διδάσκων δὲ πῶς ἐστιν οἷον ὕλη φησὶ καὶ δυνάμει ψυχρὰ καὶ θερμὴ καὶ ξηρὰ καὶ ὑγρά · τὸ γὰρ ταῖς ποιότησιν ὑποκείμενον καὶ πάντων ἔχον τὴν δύναμιν , τοῦτό ἐστιν ὕλη . τοιοῦτον δὲ τὸ ὑπὸ σελήνην ἅπαν εἰς ἑκάστην τῶν ἐναντίων ποιοτήτων μεταβάλλον καὶ ὅσα ταύταις ἀκολουθεῖν ἐδείχθη πάθη ἐν τῷ δευτέρῳ τῶν Περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς , ἅπερ ἐστὶ μανότης πυκνότης , σκληρότης μαλακότης , λειότης τραχύτης , καὶ ἁπλῶς ὅσα ἐν ἐνἐκείνοις κατηρίθμηται . τὸ γὰρ ἕν τι τῶν ἐναντίων ἔχον ἐνεργείᾳ οἷον ψῦξιν δυνάμει θερμόν ἐστι , καὶ τὸ ξηρὸν ἐνεργείᾳ δυνάμει ἐστὶν ὑγρόν , καὶ ἐπὶ πάντων ὁμοίως . πῶς οὖν γίνεται κατ’ ἐνέργειαν ὅπερ ἐστὶ δυνάμει ; ὑπὸ κινήσεως , φησί , καὶ ἀκινησίας · γινόμενα μὲν γὰρ καὶ μεταβάλλοντα κινεῖται , γενόμενα δ’ ἤδη καὶ τὸ τέλειον εἰληφότα εἶδος ἠρεμεῖ λοιπὸν ἐν αὐτῷ · ὥστε ἡ μὲν εἰς τὸ γενέσθαι , ἡ δὲ εἰς τὸ εἶναι τοῦτο ὃ γέγονε συντελεῖ . τῆς δὲ κινήσεως αὐτῶν καὶ μεταβολῆς ἡ περιφορὰ τῶν οὐρανίων ἐστὶν αἰτία ποιητική , αὐτὰ 83v δὲ ταῦτα ὡς ὕλη , τέλος δὲ ἡ τοῦ παντὸς τελειότης . ὥστε μὴ μόνον τὰ ἀεὶ μένοντα καὶ ἀμετάβλητα εἶναι , ἀλλὰ καὶ τὰ γινόμενα καὶ φθειρόμενα . τὸ γὰρ πᾶν , ᾗ φησι Πλατῶν , ἀτελὲς τούτων μὴ ὄντων , καὶ οὐδὲ πᾶν οὐδ ὅλον ἐστὶ μὴ συμπεπληρωμένον ἐκ τούτων , οἷς οὐκ ἦν τὸ εἶναι ἀδύνατον . τούτων οὕτως ἐχόντων ἀπορήσειεν ἄν τις , εἰ διὰ τὴν θερμότητα τοῦ ἀνωτάτω ἀέρος οὐ συνίσταται ἐκεῖ νέφη , τί δήποτε ἐν τοῖς ὑψηλοτάτοις ὄρεσι χιὼν καταφέρεται πολλὴ καὶ ἐπὶ πλεῖστον διαρκεῖ χρόνον ἤπερ ἐν τῇ πεδιάδι καὶ μέχρι τοῦ θέρους αὐτοῦ παρατείνει . τοῦτο δ’ ἔφθημεν ἤδη προεπιλυσάμενοι , ὡς ὁ μεταξὺ τόπος τοῦ περὶ τὴν γῆν καὶ τοῦ ἀνωτάτω ἀέρος κατέψυκται μᾶλλον διὰ τὸ καὶ τοῦ ὑπεκκαύματος ἄνωθεν ἀφεστηκέναι καὶ τῆς κάτω γινομένης τῶν ἀκτίνων πυκνώσεως καὶ ἀνακλάσεως εἰς ἀχανὲς ἐκεῖ ληγουσῶν καὶ μὴ δυναμένων ἔτι δρᾶν ἐπὶ τὸν μεταξὺ αὐτῶν ἀέρα ἐναπειλημμένον , πολὺν ὄντα . ἐν οἷς οὖν ἡ χιὼν συνίσταται ψυχροῖς οὖσι , συσταίη ἄν καὶ νέφη μάλιστα . κἀκεῖνο δ’ ἄν ζητήσειέ τις , εἰ ὁ ὑπὲρ τὰς κορυφὰς τῶν ὑψηλοτάτων ὀρῶν ἀήρ , ὃν ὑπερνεφῆ τε καὶ ὑπερήνεμον εἶναί φαμεν , τοῖς κυκλοφορουμένοις συμπεριάγεται σώμασι , πῶς ἐλέγομεν τὴν ἐκεῖσε κειμένην τέφραν ἐπὶ πολὺν μεῖναι χρόνον , ὡς εἶχεν ἐξ ἀρχῆς θέσεως . πῶς γὰρ ὁ ἀὴρ περιφερόμενος οὐ διασκεδαννύειν ἔμελλε ταύτην ; πρὸς ὃ ῥητέον ὡς οὐκ ἔστιν ἐκείνη ῥαγδαία τοῦ ἀέρος ἡ κίνησις οὐδ’ ἄτακτος , ἀλλ’ ὁμαλὴ καὶ λεία , καὶ λεπτομερὴς ὁ ἀήρ , εἰς δὲ τὸ κινεῖσθαι τὴν κειμένην τέφραν καὶ μάλιστα πεπιλημένην ὡς εἰκὸς ἐκ τῆς τῶν θυσιῶν ἰκμάδος τραχυτέρας δεήσει καὶ ἀτάκτου κινήσεως καὶ παχυτέρου τοῦ κινουμένου σώματος , οἵα τῶν ἀνέμων ἐστὶν ἥ τε κίνησις καὶ αὐτὸ τὸ κινούμενον σῶμα , ὡς ἐκμοχλεύειν καὶ μεθιστάνειν τὰ ὑποκείμενα δύνασθαι . καὶ τὴν θάλασσαν γοῦν κορυφοῖ καὶ δένδρα καταβάλλει τὰ τῶν ἀνέμων πνεύματα καὶ τὴν ὅλην ἐν τοῖς σεισμοῖς ἀναρρήγνυσι γῆν . λεπτομερὴς δ’ ὁ ἀὴρ ἐκεῖνος · διὸ καὶ κατέψυκται μὲν λίαν ὡς εὐπαθής , οὐ συγκρίνεται δὲ εἰς ὕδωρ διὰ τὴν λεπτομέρειαν , καὶ ἡ κίνησις αὐτοῦ λεία καὶ ὁμαλή , ὡς εἰρήκαμεν .
Lemmas: Δεύς δέ νοέω οὗτος καί ἐντεῦθεν ἄρχω . ὁ γάρ ὑπό ὁ ἄνω περιφορά σῶμα οἷος ὕλη τις εἰμί καί δύναμις θερμός καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός καί ὅσος ἄλλος οὗτος ἀκολουθέω πάθος , γίγνομαι τοιοῦτος καί εἰμί ὑπό κίνησις τε καί ἀκινησία , ὅς ὁ αἴτιος καί ὁ ἀρχή εἴρω πρότερος . ὑπό μέν οὖν ὁ ἄνω φημί περιφορά ὁ ὑπό σελήνη ἅπας , τουτέστι ὁ τέσσαρες στοιχεῖον . οὗτος οὖν ἅπας ὁ σῶμα παθητός εἰμί ( γίγνομαι γάρ καί φθείρω ) οἷος ὕλη τις ἐκεῖνος πρός γένεσις εἰμί ὑπόκειμαι ὁ ἐκ αὐτός γίγνομαι , καί οὗτος ἕκαστος ὁ λοιπός , ὡς ὁ ξύλον ὁ τέκτων καί ὁ ἔριον ὁ ὑφάντης . διδάσκω δέ πῶς εἰμί οἷος ὕλη φημί καί δύναμις ψυχρός καί θερμός καί ξηρός καί ὑγρός · ὁ γάρ ὁ ποιότης ὑπόκειμαι καί πᾶς ἔχω ὁ δύναμις , οὗτος εἰμί ὕλη . τοιοῦτος δέ ὁ ὑπό σελήνη ἅπας εἰς ἕκαστος ὁ ἐναντίος ποιότης μεταβάλλω καί ὅσος οὗτος ἀκολουθέω δείκνυμι πάθος ἐν ὁ δύο ὁ περι γένεσις καί φθορά , ὅσπερ εἰμί μανότης πυκνότης , σκληρότης μαλακότης , λειότης τραχύτης , καί ἁπλόος ὅσος ἐν ενεκεινοος καταριθμέω . ὁ γάρ εἷς τίς ὁ ἐναντίος ἔχω ἐνέργεια οἷος ψῦξις δύναμις θερμός εἰμί , καί ὁ ξηρός ἐνέργεια δύναμις εἰμί ὑγρός , καί ἐπί πᾶς ὁμοίως . πῶς οὖν γίγνομαι κατά ἐνέργεια ὅσπερ εἰμί δύναμις ; ὑπό κίνησις , φημί , καί ἀκινησία · γίγνομαι μέν γάρ καί μεταβάλλω κινέω , γίγνομαι δέ ἤδη καί ὁ τέλειος λαμβάνω εἶδος ἠρεμέω λοιπός ἐν αὐτός · ὥστε ὁ μέν εἰς ὁ γίγνομαι , ὁ δέ εἰς ὁ εἰμί οὗτος ὅς γίγνομαι συντελής . ὁ δέ κίνησις αὐτός καί μεταβολεύς ὁ περιφορά ὁ οὐράνιος εἰμί αἰτία ποιητικός , αὐτός 83v δέ οὗτος ὡς ὕλη , τέλος δέ ὁ ὁ πᾶς τελειότης . ὥστε μή μόνος ὁ ἀεί Μένων καί ἀμετάβλητος εἰμί , ἀλλά καί ὁ γίγνομαι καί φθείρω . ὁ γάρ πᾶς , ὅς φημί Πλάτος , ἀτελής οὗτος μή εἰμί , καί οὐδέ πᾶς οὐδʼ ὅλος εἰμί μή συμπληρόω ἐκ οὗτος , ὅς οὐ εἰμί ὁ εἰμί ἀδύνατος . οὗτος οὕτως ἔχω ἀπορέω ἄν τις , εἰμί διά ὁ θερμότης ὁ ἄνω2 ἀήρ οὖον συνίστημι ἐκεῖ νέφος , τίς δήποτε ἐν ὁ ὑψηλός ὄρος χιών καταφέρω πολύς καί ἐπί πλεῖστος διαρκής χρόνος ἤ2 ἐν ὁ πεδιάς καί μέχρι ὁ θέρος αὐτός παρατείνω . οὗτος δέ φθάνω ἤδη προεπιλύω , ὡς ὁ μεταξύ τόπος ὁ περί ὁ γῆ καί ὁ ἄνω2 ἀήρ καταψύχω μᾶλλον διά ὁ καί ὁ ὑπέκκαυμα ἄνωθεν ἀφίστημι καί ὁ κάτω γίγνομαι ὁ ἀκτίς πύκνωσις καί ἀνάκλασις εἰς ἀχανής ἐκεῖ λήγω καί μή δύναμαι ἔτι δράω ἐπί ὁ μεταξύ αὐτός ἀήρ ἐναπολαμβάνω , πολύς εἰμί . ἐν ὅς οὖν ὁ χιών συνίστημι ψυχρός εἰμί , συνίστημι ἄν καί νέφος μάλιστα . ἐκεῖνος δέ ἄν ζητέω τις , εἰμί ὁ ὑπέρ ὁ κορυφή ὁ ὑψηλός ὄρος ἀήρ , ὅς ὑπερνεφής τε καί ὑπερήνεμος εἰμί φημί , ὁ κυκλοφορέω συμπεριάγω σῶμα , πῶς λέγω ὁ ἐκεῖσε κεῖμαι τέφρα ἐπί πολύς μένω χρόνος , ὡς ἔχω ἐκ ἀρχή θέσις . πῶς γάρ ὁ ἀήρ περιφέρω οὖον διασκεδάννυμι μέλλω οὗτος ; πρός ὅς ῥητέος ὡς οὐ εἰμί ἐκεῖνος ραγδαίος ὁ ἀήρ ὁ κίνησις οὐδέ ἄτακτος , ἀλλά ὁμαλός καί λεῖος , καί λεπτομερής ὁ ἀήρ , εἰς δέ ὁ κινέω ὁ κεῖμαι τέφρα καί μάλιστα πιλέω ὡς εἰκός ἐκ ὁ ὁ θυσία ἰκμάς τραχύς δήω καί ἄτακτος κίνησις καί παχύς ὁ κινέω σῶμα , οἷος ὁ ἄνεμος εἰμί ὅς τε κίνησις καί αὐτός ὁ κινέω σῶμα , ὡς ἐκμοχλεύω καί μεθιστάνω ὁ ὑπόκειμαι δύναμαι . καί ὁ θάλασσα γοῦν κόρυφος καί δένδρον καταβάλλω ὁ ὁ ἄνεμος πνεῦμα καί ὁ ὅλος ἐν ὁ σεισμός ἀναρρήγνυμι γῆ . λεπτομερής δέ ὁ ἀήρ ἐκεῖνος · διό καί καταψύχω μέν λίαν ὡς εὐπαθής , οὖον συγκρίνω δέ εἰς ὕδωρ διά ὁ λεπτομέρεια , καί ὁ κίνησις αὐτός λεῖος καί ὁμαλός , ὡς εἴρω .