joannes-philoponus.in-aristotelis-meteorologicorum-librum-primum-commentarium 1.51
Φαίνεται δέ ποτε συνιστάμενα νύκτωρ αἰθρίας οὔσης πολλὰ φάσματα ἐν τῷ οὐρανῷ , οἷον χάσματά τε καὶ βόθυνοι καὶ αίματώδη χρώματα . αἴτιον δὲ καὶ ἐπὶ τούτων τὸ αὐτό . ἐπεὶ γὰρ φανερός ἐστι συνιστάμενος ὁ ἄνω ἀὴρ ὥστε ἐκπυροῦσθαι , καὶ τὴν ἐκπύρωσιν ὁτὲ μὲν τοιαύτην γίνεσθαι ὥστε φλόγα δοκεῖν καίεσθαι , ὁτὲ δὲ οἷον δαλοὺς φέρεσθαι καὶ ἀστέρας , οὐδὲν ἄτοπον , εἰ χρωματίζεται ὁ αὐτὸς οὗτος ἀὴρ συνιστάμενος παντοδαπὰς χρόας . Ἀποδοὺς τῶν προτεθέντων τὰς αἰτίας ἀπάντων , φημὶ δὴ φλογῶν καὶ δαλῶν καὶ αἰγῶν καὶ διᾳττόντων καὶ τῆς διαφόρου τούτων κινήσεως , μέτεισιν ἐφ’ ἕτερα συγγενῆ τούτοις , ἅπερ καὶ πρόκειται , χάσματα λέγω καὶ βοθύνους καὶ χρωμάτων διαφοράς . φαίνεται γὰρ χρωματιζόμενος ὁ ἀὴρ ποτὲ μὲν αἱματώδης , ποτὲ δὲ πορφύρεος ἢ φοινικοῦς ἢ ὁπωσοῦν ἄλλως , καὶ βόθυνοί τινες ἐν αὐτῷ καὶ χάσματα εἷναι δοκεῖ , ὧν οὐδέν ἐστι καθ’ ὕπαρξιν οἷον φαίνεται . διὰ τί δὲ συνῆψε ταῦτα τοῖς προλαβοῦσιν , αὐτὸς εἴρηκεν · αἴτιον γάρ , φησί , τούτων ἁπάντων ἐστὶ τὸ αὐτό . ἔχουσι μὲν γὰρ καὶ κοινωνίαν πρὸς ἄλληλα φανερῶς , ἔχουσι δὲ καὶ διαφορὰν ἐξ ἀνάγκης , ἐπεὶ οὐδ’ ἄν ἦσαν ἕτερα . τὰ μὲν γὰρ πρότερα καθ’ ὕπαρξίν ἐστι τοιαῦτα , οἷα καὶ φαίνεται , τὰ δὲ προκείμενα μέχρι μόνης φαντασίας καὶ τοῦ δοκεῖν ἐστι τοιαῦτα · οὐδὲ γὰρ χρωμάτων ἐν ἀέρι γίνονται διαφοραί , οὐδὲ ὅλως κεχρωμάτισται ὁ ἀήρ , οὐδὲ χάσματα ἐν αὐτῷ καὶ βόθυνοι γίνονται · εἷς γάρ ἐστι καὶ συνεχὴς διάστασιν ἐν τοῖς αὐτοῦ μέρεσιν ἔχων οὐδεμίαν , ἐπεὶ μηδὲ κενὸν εἶναι τῶν ἐνδεχομένων ἐδείχθη . ἡ μὲν οὖν διαφορὰ τούτων τε κἀκείνων τοιαύτη · κοινωνοῦσι δὲ πάλιν ἀλλήλοις , διότι νεφῶν τε συστάσεις καὶ ἀέρος ἐκπυρώσεις τούτων ἁπάντων ἐστὶν αἴτιον . ἀλλὰ καὶ τῇ τοῦ χρόνου βραχύτητι τοῖς εἰρημένοις ἐστὶ κοινωνία · καὶ ταῦτα γὰρ κἀκεῖνα διὰ τὴν λεπτομέρειαν τῆς ὑποκειμένης ὕλης σύντομον ἔχουσι τὴν διάλυσιν . βόθυνον δὲ καὶ χάσματα διαφέρειν τινὲς ἐκ τοῦ πλάτους ἐνόμισαν · εὐρύτερον μὲν γὰρ εἷναι τὸ χάσμα , στενώτερον δὲ τὸν βόθυνον . τοῦτο δ’ οὐκ ἔστιν ἀληθές , ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν τῶν Ἀριστοτέλους ῥημάτων δείξομεν ὅτι κατὰ βάθος τούτων ἐστὶν ἡ διαφορά · τὸ μὲν <γὰρ> χάσμα πολὺ τὸ βάθος ἔχει , ὁ δὲ βόθυνος μικρόν . καὶ ἡ κοινὴ δὲ συνήθεια καὶ ἡ τῶν παλαιῶν χρῆσις τοῦτο βούλεται · περὶ γὰρ τοῦ χάους φησὶν Ἡσίοδος “ χάσμα μέγ’ , οὐδέ κε πάντα τελεσφόρον εἰς ἐνιαυτὸν οὖδας ἵκοιτ’ , εἰ πρῶτα πυλέων ἔντοσθε γένοιτο . ” καὶ περὶ τοῦ Ἀλεξάνδρου ὁ ποιητὴς ποιγητὴς κέ οἱ αὖθι | γαῖα χάνοι · μέγα γάρ μιν Ὀλύμπιος ἔτρεφε πῆμα . ” τὸν δ’ ἕτερον “ βόθρον ὄρυξεν ὅσον τε πυγούσιον ἔνθα καὶ ἔνθα . ” καὶ πάλιν “ πήχυιον δ’ ἄρ’ ἔπειτα πέδῳ ἔνι βόθρον ὀρύξας ” ὁ τὰ Ἀργοναυτικά . ὅτι δὲ τὸ αὐτὸ τούτων ἀπάντων ἐστὶν αἴτιον , δῆλόν φησιν ἐκ τῶν ὁμολογουμένων . εἰ γὰρ φανερῶς ὁ ἄνω ἀὴρ ἐκπυροῦται , τουτέστι τὸ ὑπέκκαυμα , καὶ τὸ διάφορον τῆς ἐκπυρώσεως τὰς εἰρημένας ἐποίει διαφοράς , φλόγας , δαλοὺς καὶ τὰ λοιπά , τί θαυμαστόν , εἰ διὰ τὴν αὐτὴν ἐκπύρωσιν καὶ χρωματίζεται ποικίλως ὁ ἀήρ ; μᾶλλον δὲ δοκεῖ χρωματίζεσθαι τῆς ἀχλύος καὶ τῆς πυρώδους συστάσεως ἐν ταῖς ἡμετέραις ὄψεσι μιγνυμένης , ὡς δείξομεν , διόπερ ἐν νυκτὶ μόνῃ τὰ τοιαῦτα . μεθ’ ἡμέραν γὰρ τὸ τοῦ ἡλίου φῶς τήν τε σύστασιν ἐπικαλύπτει καὶ τὸν ἀχλυώδη φωτίζει ἀέρα , μᾶλλον δὲ καὶ διαλύει τὴν ἀχλὺν κατὰ τὸ πλεῖστον . ἀλλὰ καὶ αἰθρίας δεῖ , φησί , πρὸς τὴν τῶν τοιούτων χρωμάτων φαντασίαν , τουτέστι νηνεμίας · ἡ γὰρ τῶν ἀνέμων κίνησις διασκεδάννυσι τὴν ἀχλὺν ἔσθ’ ὅτε καὶ διαλύει καὶ τὰ εἰρημένα πάθη καὶ συστῆναι οὐ συγχωρεῖ . τὸ δὲ ἐν τῷ οὐρανῷ πάλιν ὁμοίως ἀκουσόμεθα περὶ τὸν οὐρανόν , τουτέστιν ἐν τῷ ὑπεκκαύματι · πρὸς γὰρ τὴν τῶν πολλῶν εἴρηται δόξαν ἐν τῷ οὐρανῷ συνίστασθαι τὰ τοιαῦτα πάθη νομίζουσαν .
Lemmas: φαίνω δέ ποτός συνιστάω νύκτωρ αἰθρία εἰμί πολύς φάσμα ἐν ὁ οὐρανός , οἷος χάσμα τε καί βόθυνος καί αιματώδης χρῶμα . αἴτιος δέ καί ἐπί οὗτος ὁ αὐτός . ἐπεί γάρ φανερός εἰμί συνίστημι ὁ ἄνω ἀήρ ὥστε ἐκπυρόω , καί ὁ ἐκπύρωσις ὁτὲ μέν τοιοῦτος γίγνομαι ὥστε φλόξ δοκέω καίω , ὁτὲ δέ οἷος δαλός φέρω καί ἀστήρ , οὐδείς ἄτοπος , εἰμί χρωματίζω ὁ αὐτός οὗτος ἀήρ συνίστημι παντοδαπός χρώς . ἀποδίδωμι ὁ προτίθημι ὁ αἴτιος ἀπαντάω , φημί δή φλόξ καί δαλός καί αἴξ καί διαίσσω καί ὁ διάφορος οὗτος κίνησις , μέτειμι ἐπί ἕτερος συγγενής οὗτος , ὅσπερ καί πρόκειμαι , χάσμα λέγω καί βόθυνος καί χρῶμα διαφορά . φαίνω γάρ χρωματίζω ὁ ἀήρ ποτέ μέν αἱματώδης , ποτέ δέ πορφύρεος ἢ Φοινικοῦς ἢ ὁπωσοῦν ἄλλως , καί βόθυνος τις ἐν αὐτός καί χάσμα ἵημι δοκέω , ὅς οὐδείς εἰμί κατά ὕπαρξις οἷος φαίνω . διά τίς δέ συνάπτω οὗτος ὁ προλαμβάνω , αὐτός εἴρω · αἴτιος γάρ , φημί , οὗτος ἅπας εἰμί ὁ αὐτός . ἔχω μέν γάρ καί κοινωνία πρός ἀλλήλων φανερῶς , ἔχω δέ καί διαφορά ἐκ ἀνάγκη , ἐπεί οὐδέ ἄν εἰμί ἕτερος . ὁ μέν γάρ πρότερος κατά ὕπαρξις εἰμί τοιοῦτος , οἷος καί φαίνω , ὁ δέ πρόκειμαι μέχρι μόνος φαντασία καί ὁ δοκέω εἰμί τοιοῦτος · οὐδέ γάρ χρῶμα ἐν ἀήρ γίγνομαι διαφορά , οὐδέ ὅλως χρωματίζω ὁ ἀήρ , οὐδέ χάσμα ἐν αὐτός καί βόθυνος γίγνομαι · εἷς γάρ εἰμί καί συνεχής διάστασις ἐν ὁ αὐτός μέρος ἔχω οὐδείς , ἐπεί μηδέ κενός εἰμί ὁ ἐνδέχομαι δείκνυμι . ὁ μέν οὖν διαφορά οὗτος τε ἐκεῖνος τοιοῦτος · κοινωνέω δέ πάλιν ἀλλήλων , διότι νέφος τε σύστασις καί ἀήρ ἐκπύρωσις οὗτος ἅπας εἰμί αἴτιος . ἀλλά καί ὁ ὁ χρόνος βραχύτης ὁ εἴρω εἰμί κοινωνία · καί οὗτος γάρ ἐκεῖνος διά ὁ λεπτομέρεια ὁ ὑπόκειμαι ὕλη σύντομος ἔχω ὁ διάλυσις . βόθυνος δέ καί χάσμα διαφέρω τις ἐκ ὁ πλάτος νομίζω · εὐρύς μέν γάρ ἵημι ὁ χάσμα , στενός δέ ὁ βόθυνος . οὗτος δέ οὐ εἰμί ἀληθής , ἀλλά ἐκ αὐτός ὁ Ἀριστοτέλης ῥῆμα δείκνυμι ὅτι κατά βάθος οὗτος εἰμί ὁ διαφορά · ὁ μέν ἄγαρ χάσμα πολύς ὁ βάθος ἔχω , ὁ δέ βόθυνος μικρός . καί ὁ κοινός δέ συνήθεια καί ὁ ὁ παλαιός χρῆσις οὗτος βούλομαι · περί γάρ ὁ χάος φημί Ἡσίοδος “ χάσμα μέγας , οὐδέ κε πᾶς τελεσφόρος εἰς ἐνιαυτός οὖδας ἵκω , εἰμί πρῶτος πύλη ἔντοσθεν γίγνομαι . ” καί περί ὁ Ἀλέξανδρος ὁ ποιητής ποιγητὴς κε ὁ αὐτόθι | γαῖα χάσκω · μέγας γάρ ὅς Ὀλύμπιος τρέφω πῆμα . ” ὁ δέ ἕτερος “ βόθρος ὀρύσσω ὅσος τε πυγούσιος ἔνθα καί ἔνθα . ” καί πάλιν “ πήχυιος δέ ἄρα ἔπειτα πέδον ἐν βόθρος ὀρύσσω ” ὁ ὁ Ἀργοναυτικά . ὅτι δέ ὁ αὐτός οὗτος ἀπαντάω εἰμί αἴτιος , δῆλος φημί ἐκ ὁ ὁμολογέω . εἰμί γάρ φανερῶς ὁ ἄνω ἀήρ ἐκπυρόω , τουτέστι ὁ ὑπέκκαυμα , καί ὁ διάφορος ὁ ἐκπύρωσις ὁ εἴρω ποιέω διαφορά , φλόξ , δαλός καί ὁ λοιπός , τίς θαυμαστός , εἰμί διά ὁ αὐτός ἐκπύρωσις καί χρωματίζω ποικίλως ὁ ἀήρ ; μᾶλλον δέ δοκέω χρωματίζω ὁ ἀχλύς καί ὁ πυρώδης σύστασις ἐν ὁ ἡμέτερος ὄψις μείγνυμι , ὡς δείκνυμι , διόπερ ἐν νύξ μόνος ὁ τοιοῦτος . μετά ἡμέρα γάρ ὁ ὁ ἥλιος φάος ὁ τε σύστασις ἐπικαλύπτω καί ὁ ἀχλυώδης φωτίζω ἀήρ , μᾶλλον δέ καί διαλύω ὁ ἀχλύς κατά ὁ πλεῖστος . ἀλλά καί αἰθρία δεῖ , φημί , πρός ὁ ὁ τοιοῦτος χρῶμα φαντασία , τουτέστι νηνεμία · ὁ γάρ ὁ ἄνεμος κίνησις διασκεδάννυμι ὁ ἀχλύς ἔστω ὅτε καί διαλύω καί ὁ εἴρω πάθος καί συνίστημι οὖον συγχωρέω . ὁ δέ ἐν ὁ οὐρανός πάλιν ὁμοίως ἀκούω περί ὁ οὐρανός , τουτέστιν ἐν ὁ ὑπέκκαυμα · πρός γάρ ὁ ὁ πολύς εἴρω δόξα ἐν ὁ οὐρανός συνίστημι ὁ τοιοῦτος πάθος νομίζω .