joannes-philoponus.in-aristotelis-meteorologicorum-librum-primum-commentarium 1.82
Περὶ μὲν τῆς ἅλω τὴν αἰτίαν ὕστερον ἐροῦμεν · περὶ δὲ τοῦ πυρώδη τὴν σύστασιν αὐτῶν εἶναι τεκμήριον χρὴ νομίζειν ὅτι σημαίνουσι γινόμενοι πλείους πνεύματα καὶ αὐχμούς · δῆλον γὰρ ὅτι γίνονται διὰ τὸ πολλὴν εἶναι τὴν τοιαύτην ἔκκρισιν , ὥστε ξηρότερον ἀναγκαῖον εἶναι τὸν ἀέρα , καὶ διακρίνεσθαι τὸ διατμίζον ὑγρὸν ὑπὸ τοῦ πλήθους τῆς θερμῆς ἀναθυμιάσεως , ὥστε μὴ συνίστασθαι ῥᾳδίως εἰς ὕδωρ . Ἐπειδὴ ξηρὰν εἶναι καὶ θερμὴν τὴν ὕλην τῶν κομητῶν εἴρηκε πρότερον , εἰκότως νῦν μετὰ τὸ πληρῶσαι τὸν περὶ τῆς γενέσεως αὐτῶν λόγον δείκνυσιν ὅπερ ὁμολογούμενον ἤδη προσείληφεν , ὡς πυρώδης ἐστὶν ἡ τῶν κομητῶν ὑλικὴ σύστασις · ὅτε γὰρ πλείους κομῆται φανεῖεν , αὐχμηρὸς καὶ πνευματώδης ὁ ἐνιαυτὸς ἐκεῖνος γίνεται . δῆλον γὰρ ὡς οἱ πολλοὶ κομῆται διὰ τὸ πολλὴν αὐτῶν γεγονέναι τὴν ὕλην συνέστησαν , ἥτις ξηρὰ οὖσα καὶ θερμὴ τὴν ἑτέραν ἀναθυμίασιν τὴν ὑγράν , ἐξ ἧς ὑετοὶ γίνονται καὶ χάλαζαι καὶ χιόνες , ἐξατμίζει καὶ διαφορεῖ πᾶσαν καὶ εἰς ἑαυτὴν μεταβάλλει · θατέρου γὰρ τῶν ἐναντίων ἐπικρατοῦντος τὸ λοιπὸν γίνεται ὅπερ τὸ ἐπικρατοῦν . εἰκότως οὖν αὐχμηρὸς ὁ ἐνιαυτὸς ἐκεῖνός ἐστι διὰ τὴν τοιαύτην , φησίν , ἔκκρισιν , τουτέστι τὴν ξηρὰν ἀναθυμίασιν · θερμαινομένης γὰρ τῆς γῆς τὸ λεπτοποιούμενον ἐκ τῆς θερμασίας ἐκκρίνεται ἐξ αὐτῆς καὶ ἄνω φέρεται . ἐπειδὴ δὲ καὶ πνευμάτων ἡ αὐτὴ ὕλη αἰτία ἐστίν , ὡς δείξει προϊών , εὐλόγως καὶ πνευματῶδες τὸ ἔτος γίνεται . τοῦτο δὲ καὶ Ἄρατος ἐν ταῖς Διοσημείαις εἴρηκεν οὕτως · μηδ’ εἶεν καθύπερθεν ἐοικότες ἀστέρες αἰεί , μήθ’ εἷς μήτε δύω μήτε πλέονες κομόωντες · πολλοὶ γὰρ κομόωσιν ἐπ’ αὐχμηρῷ ἐνιαυτῷ . ἐπειδὴ τῆς αὐτῆς ὅλης εἰσὶ καὶ οἱ διᾴττοντες , καθὰ φθάσαντες εἴπομεν , καὶ τούτων τὸ πλῆθος πνευμάτων ἐστὶ πάλιν τεκμήριον , ὡς καὶ τοῦτο πάλιν Ἄρατος ἐπισημαίνεται · καὶ διὰ νύκτα μέλαιναν ὅτ’ ἀστέρες ἀίσσωσι ταρφέα , τοῖς δ’ ὄπιθεν ῥυμοὶ ἐπιλευκαίνονται , δειδέχθαι κείνοις αὐτὴν ὁδὸν ἐρχομένοισι πνεύματος · εἰ δέ κεν ἄλλοι ἐναντίοι ἀίσσωσιν ἄλλοι δ’ ἐξ ἄλλων μερέων , τότε δὴ πεφύλαξο παντοίων ἀνέμων , οἵ τ’ ἄκριτοί εἰσι μάλιστα . εἰ οὖν ἀληθῶς ταῦτα λέγεται , δῆλον οἶμαι λοιπὸν ὡς ὅσῳ πλείονες καὶ συνεχεῖς κομῆται γίνονται , τοσούτῳ καὶ οἱ ἐνιαυτοὶ πάντως αὐχμηρότεροι καὶ πνευματώδεις ὑπάρχουσιν . εἰ δὲ ἐλάττους καὶ μικρότεροι τὸ μέγεθος καὶ σπανιώτεροι γένωνται , ἀναλόγως καὶ τὸ ἔτος ἐκεῖνο τοιοῦτον ἔσται τοῦ προτέρου μὲν ἔλαττον , πνεύματος δ’ ὅμως ὑπερβολὴν ἔχον φησίν , ἢ μεγέθει ἡ χρόνῳ · ἢ γὰρ ἐπὶ πλεῖστον πνέει χρόνον διὰ τὸ πλῆθος τῆς ὕλης ἢ σφοδρὰ γίνεται τὰ πνεύματα καὶ ῥαγδαῖα διὰ τὴν ἀθρόαν αὐτῆς κίνησιν . πάλιν δὲ τὴν ἱστορίαν τοῦ λόγου ποιεῖται μάρτυρα , τόν τε λίθον τὸν ὑπὸ τῆς βίας τοῦ πνεύματος μετεωρισθέντα * * * τῷ ἐμφύτῳ βάρει ἐν Αἰγὸς ποταμοῖς , δηλονότι τοῦ πνεύματος ἐνδεδωκότος καὶ μηκέτι τὴν λίθον ἀνέχειν ἐπὶ πολὺ δυνηθέντος , καὶ προσέτι τὸν σεισμὸν τὸν ἐπὶ τοὐ μεγάλου κομήτου γενόμενον καὶ τὴν τοῦ κύματος ἔφοδον ἐξ ἐναντίων γινομένην πνευμάτων , ὡς ἐν τῷ περὶ σεισμῶν δειχθήσεται .
Lemmas: περι μέν ὁ ἅλως ὁ αἴτιος ὕστερος εἴρω · περί δέ ὁ πυρώδης ὁ σύστασις αὐτός εἰμί τεκμήριον χρή νομίζω ὅτι σημαίνω γίγνομαι πλείων πνεῦμα καί αὐχμός · δῆλος γάρ ὅτι γίγνομαι διά ὁ πολύς εἰμί ὁ τοιοῦτος ἔκκρισις , ὥστε ξηρός ἀναγκαῖος εἰμί ὁ ἀήρ , καί διακρίνω ὁ διατμίζω ὑγρός ὑπό ὁ πλῆθος ὁ θερμός ἀναθυμίασις , ὥστε μή συνίστημι ῥᾳδίως εἰς ὕδωρ . ἐπεί ξηρός εἰμί καί θερμός ὁ ὕλη ὁ κοσμητής εἴρω πρότερος , εἰκότως νῦν μετά ὁ πληρόω ὁ περί ὁ γένεσις αὐτός λόγος δείκνυμι ὅσπερ ὁμολογέω ἤδη προσλαμβάνω , ὡς πυρώδης εἰμί ὁ ὁ κοσμητής ὑλικός σύστασις · ὅτε γάρ πλείων κομέω φαίνω , αὐχμηρός καί πνευματώδης ὁ ἐνιαυτός ἐκεῖνος γίγνομαι . δῆλος γάρ ὡς ὁ πολύς κομέω διά ὁ πολύς αὐτός γίγνομαι ὁ ὕλη συνίστημι , ὅστις ξηρός εἰμί καί θερμός ὁ ἕτερος ἀναθυμίασις ὁ ὑγρός , ἐκ ὅς ὑετός γίγνομαι καί χάλαζα καί χιών , ἐξατμίζω καί διαφορέω πᾶς καί εἰς ἑαυτοῦ μεταβάλλω · θατέρου γάρ ὁ ἐναντίος ἐπικρατέω ὁ λοιπός γίγνομαι ὅσπερ ὁ ἐπικρατέω . εἰκότως οὖν αὐχμηρός ὁ ἐνιαυτός ἐκεῖνος εἰμί διά ὁ τοιοῦτος , φημί , ἔκκρισις , τουτέστι ὁ ξηρός ἀναθυμίασις · θερμαίνω γάρ ὁ γῆ ὁ λεπτοποιέω ἐκ ὁ θερμασία ἐκκρίνω ἐκ αὐτός καί ἄνω φέρω . ἐπεί δέ καί πνεῦμα ὁ αὐτός ὕλη αἰτία εἰμί , ὡς δείκνυμι πρόειμι , εὔλογος καί πνευματώδης ὁ ἔτος γίγνομαι . οὗτος δέ καί Ἄρατος ἐν ὁ διοσημειον εἴρω οὕτως · μηδέ ἄγω καθύπερθεν ἔοικα ἀστήρ ἀεί , μήτε εἷς μήτε δύο μήτε πλέω κομόων · πολύς γάρ κομόων ἐπί αὐχμηρός ἐνιαυτός . ἐπεί ὁ αὐτός ὅλος εἰμί καί ὁ διαίσσω , καθά φθάνω εἶπον , καί οὗτος ὁ πλῆθος πνεῦμα εἰμί πάλιν τεκμήριον , ὡς καί οὗτος πάλιν Ἄρατος ἐπισημαίνω · καί διά νύξ μέλας ὅτι ἀστήρ ἀΐσσω ταρφύς , ὁ δέ ὄπισθεν ῥυμός ἐπιλευκαίνω , δειδέχθαι ἐκεῖνος αὐτός ὁδός ἔρχομαι πνεῦμα · εἰμί δέ ἄν ἄλλος ἐναντίος ἀΐσσω ἄλλος δέ ἐκ ἄλλος μέρος , τότε δή φυλάσσω παντοῖος ἄνεμος , ὁ τε ἄκριτος εἰμί μάλιστα . εἰμί οὖν ἀληθής οὗτος λέγω , δῆλος οἴομαι λοιπός ὡς ὅσος πλείων καί συνεχής κομέω γίγνομαι , τοσοῦτος καί ὁ ἐνιαυτός πάντως αὐχμηρός καί πνευματώδης ὑπάρχω . εἰμί δέ μικρός καί μικρός ὁ μέγεθος καί σπάνις γίγνομαι , ἀνάλογος καί ὁ ἔτος ἐκεῖνος τοιοῦτος εἰμί ὁ πρότερος μέν μικρός , πνεῦμα δέ ὅμως ὑπερβολή ἔχω φημί , ἢ μέγεθος ὁ χρόνος · ἢ γάρ ἐπί πλεῖστος πνέω χρόνος διά ὁ πλῆθος ὁ ὕλη ἢ σφοδρός γίγνομαι ὁ πνεῦμα καί ῥαγδαῖος διά ὁ ἀθρόος αὐτός κίνησις . πάλιν δέ ὁ ἱστορία ὁ λόγος ποιέω μάρτυς , ὁ τε λίθος ὁ ὑπό ὁ Βίας ὁ πνεῦμα μετεωρίζω * * * ὁ ἔμφυτος βάρος ἐν Αἴξ ποταμός , δηλονότι ὁ πνεῦμα ἐνδίδωμι καί μηκέτι ὁ λίθος ἀνέχω ἐπί πολύς δύναμαι , καί προσέτι ὁ σεισμός ὁ ἐπί ὁ μέγας κοσμητής γίγνομαι καί ὁ ὁ κῦμα ἔφοδος ἐκ ἐναντίος γίγνομαι πνεῦμα , ὡς ἐν ὁ περί σεισμός δείκνυμι .