joannes-philoponus.in-aristotelis-meteorologicorum-librum-primum-commentarium 1.16
Ἀλλὰ μὴν οὐδ’ ἀέρος γε μόνου πλήρη · πολὺ γὰρ ἂν ὑπερβάλλοι τὴν ἰσότητα τῆς κοινῆς ἀναλογίας πρός τὰ σύστοιχα σώματα , κἀν εἰ δύο στοιχείων πλήρης ὁ μεταξὺ γῆς τε καὶ οὐρανοῦ τόπος ἐστίν · οὐδὲν γὰρ ὡς εἰπεῖν μόριον ὁ τῆς γῆς ἐστιν ὄγκος , ἐν ᾧ συνείληπται πὰν καὶ τὸ τοῦ ὕδατος πλῆθος , πρὸς τὸ περιέχον μέγεθος . Ἀνελὼν ὅτι μὴ πυρός ἐστι περιέχοντα τὴν γῆν καὶ τὸ ὕδωρ σώματα , μέτεισιν ἐπὶ τὸ δεῖξαι ὅτι μηδὲ μόνου ἀέρος ἅπαντα δυνατὸν εἶναι · πρῶτον μὲν οὖν , ὅτι χωλεύσει τὸ πᾶν μὴ ἔχον τὸ κάλλιστον καὶ ζῳογονικώτατον τῶν στοιχείων , λέγω τὸ πῦρ . τὸ γὰρ θερμὸν τῆς ζωῆς ἁπάντων ζῴων τε καὶ φυτῶν αἴτιον φαίνεται · πόθεν οὖν ἡ τοιαύτη φύσις ἐν ἡμῖν , εἰ μὴ τοὐ παντὸς ἦν καὶ τοῦτο στοιχεῖον , ὡς καὶ τῆς τῶν λοιπῶν μετειλήφαμεν ἰδιότητος ; οὐ γὰρ ἐν τοῖς ἀτόμοις μὲν τὸ στοιχειῶδες εἶναί τις λέξειε πῦρ , ἐν τῷ παντὶ δὲ μηκέτι . εἰ γὰρ γῆς ὕδατός τε καὶ ἀέρος ὑπάρχουσιν ὁλότητες , πῶς οὐκ ἀνάγκη καὶ τοῦ στοιχειώδους εἶναι πυρὸς ὁλότητα ; ποῦ γὰρ αἰ ξηραὶ καὶ καπνώδεις χωρήσουσιν ἀναθυμιάσεις ; εἰ γὰρ τῶν ἄλλων ἕκαστον στοιχείων ἐκ τῶν ἀτόμων διακρινόμενον εἰς τὴν ὁλότητα χωρεῖ τὴν αὐτοῦ , ἡ μὲν γεώδης ὡς ἡ τέφρα εἰς γῆν καὶ ἡ ἀτμὶς εἰς τὸ ὕδωρ , δῆλον ὅτι καὶ αἱ ξηραὶ καὶ καπνώδεις ἀναθυμιάσεις , οἷαί εἰσιν αἱ ἐκ θυμιωμένων ἀναδιδόμεναι καὶ τῶν καιομένων ξύλων καὶ λίθων εἰς ὁλότητά τινα χωροῦσι πυρός . εἰ οὖν περὶ γῆν ὁλότης πυρὸς οὐ φαίνεται , λείπεται πάντως μετὰ τὴν τοῦ ἀέρος αὐτὴν συνεστάναι . τὸ γὰρ παρ’ ἡμῖν πῦρ οὐ στοιχειῶδες , ἀλλ’ ὡς ὁ κρύσταλλός ἐστιν ὑπερβολὴ ψυχροῦ καὶ ἡ τέφρα ξηροῦ πάλιν ἐστὶν ὑπερβολή , οὕτω τὸ διακονικὸν πῦρ , τὴν φλόγα λέγω τὴν παρ’ ἡμῖν , ὑπερβολὴ τοῦ στοιχειώδους ἐστὶ θερμοῦ . δεῖ οὖν πάντως ὁλότητα τοῦ στοιχείου εἶναι τούτου , ἥτις ἐστὶ τὸ ὑπέκκαυμα , καὶ ὥσπερ δύο βαρέων ὄντων , ὕδατός τε καὶ γῆς , τὸ βαρύτερον ὑπεχώρησε τῷ ἧττον τοιούτω , οὕτω καὶ δύο κούφων ὄντων , ἀέρος τε καὶ πυρός , τὸ κουφότερον τῷ ἧττον ἐπεπόλασε τοιούτῳ . πᾶσα οὗν ἀνάγκη μετὰ τὸν ἀέρα τὴν τοῦ στοιχειώδους πυρὸς ὑπάρχειν ὁλότητα . οὕτω μὲν οὖν ἡμεῖς · ὁ δ’ Ἀριστοτέλης ἐκ τοῦ μηδεμίαν εἶναι συμμετρίαν πρὸς τὰ λοιπὰ τοῦ ἀέρος , εἰ οὕτως ἔχει , ποιεῖται τὸν ἔλεγχον . οὐδεμίαν γὰρ ἰσότητα σχήσει πρὸς αὐτά , φησίν , εἴπερ ἡ πᾶσα γῆ μετὰ τοῦ συνειλημμένου ὕδατος σημείου καὶ κέντρου λόγον ἔχουσα δέδεικται πρὸς τὸ πᾶν · ὥστε ὑπερβάλλει τὴν συμμετρίαν τῶν ἄλλων ὁ ἀήρ , ὅπερ ἄτοπον · τὸ πᾶν γὰρ οὕτως ἀπολεῖται , μᾶλλον δὲ οὐδὲ συστήσεται ἰὴν ἀρχήν . ἡ γὰρ τῶν στοιχείων συμμετρία καὶ τοῦ γενέσθαι καὶ τοῦ τὰ γενόμενα σώζεσθαι ὡς ὕλη αἰτία ἐστίν , ὡς καὶ τὰ ἐξ αὐτῶν συνεστῶτα δηλοῖ σώματα · εἰ γὰρ ὑπερβάλοι τούτων ὁτιοῦν ἐν ἡμῖν , λύσις εὐθὺς τοῦ συνεστῶτος γίνεται · νόσοι γὰρ ἐντεῦθεν ἡμῖν παρακολουθοῦσι καὶ θάνατοι . τὸ αὐτὸ δ’ ἂν ἄτοπον συμβαίνοι , φησί , καὶ εἰ ἐκ δύο στοιχείων ἀέρος καὶ πυρὸς εἴη τὸ διάστημα τὸ μετὰ τὴν γῆν ἄχρι τοῦ ἐσχάτου οὐρανοῦ . οὐδὲν γὰρ ἧττον ἡ ἀσυμμετρία τούτῳ πρὸς τὰ λοιπὰ δύο γῆν καὶ ὕδωρ δειχθήσεται · μεταβαλεῖ γὰρ ἅπαν τὸ ὑπερέχον πρὸς ἑαυτὸ τὰ λοιπά , καὶ οὕτως ὁ κόσμος φροῦδος ἔσται . μεταξὺ δὲ γῆς καὶ οὐρανοῦ τόπον εἶπε , φησὶν ὁ Ἀλέξανδρος λέγων καλῶς , τὸν μεταξὺ τῆς γῆς καὶ τῆς ἐξωτάτω περιφορᾶς · οὐρανὸν γὰρ τὴν ἀπλανῆ σφαῖραν ὠνόμασεν . οὐκοῦν καὶ ὅτε ἐζήτει , εἰ πῦρ καθαρὸν εἴη τὸ μεταξὺ τῆς γῆς καὶ τῶν ἄστρων , οὐ τὸν μέχρι τῆς σελήνης ἔλεγεν , ἀλλὰ τὸν ἀπὸ γῆς μέχ‘ρι τῆς ἀπλανοῦς . δῆλον δέ φησιν ὁ Ἀλέξανδρος ὅτι ἀέρος καὶ πυρὸς ὑποτιθέμενος εἶναι τοῦτο τὸ διάστημα τὴν ἀπλανῆ σφαῖραν προσνέμοι ἂν τῷ πυρί · οὕτω δ’ ἂν καὶ τὰ λοιπὰ τῷ ἀέρι προσάψειεν . ἀλλ’ οὐδ’ εἰ αἱ σφαῖραι μὲν ἐξ ἀέρος ἦσαν μόνου καὶ τὸ λοιπὸν τὸ μέχρι τῆς γῆς , μόνα δὲ τὰ ἄστρα ἐκ πυρός , ἐνεδέχετο ἂν τὴν πρὸς τὰ λοιπὰ σώζεσθαι συμμετρίαν · ἀπειροπλασίων γὰρ ὕδατος καὶ γῆς ὁ τοῦ πυρὸς ὑπῆρχεν ὄγκος , εἴ γε μόνος ὁ ἥλιος ἑκατονταεβδομηκονταπλασίων ἐστὶ τῆς γῆς . τί ἂν οὑν εδρασε μετὰ τῶν λοιπῶν ἄστρων , εἰ πύριος ἢν ;
Lemmas: ἀλλά μήv οὐδέ ἀήρ γε μόνος πλήρης · πολύς γάρ εἄν ὑπερβάλλω ὁ ἰσότης ὁ κοινός ἀναλογία πρός ὁ σύστοιχος σῶμα , ἐν εἰμί δύο στοιχεῖον πλήρης ὁ μεταξύ γῆ τε καί οὐρανός τόπος εἰμί · οὐδείς γάρ ὡς εἶπον μόριον ὁ ὁ γῆ εἰμί ὄγκος , ἐν ὅς συλλαμβάνω πούς καί ὁ ὁ ὕδωρ πλῆθος , πρός ὁ περιέχω μέγεθος . ἀναιρέω ὅτι μή πῦρ εἰμί περιέχω ὁ γῆ καί ὁ ὕδωρ σῶμα , μέτειμι ἐπί ὁ δείκνυμι ὅτι μηδέ μόνος ἀήρ ἅπας δυνατός εἰμί · πρῶτος μέν οὖν , ὅτι χωλεύω ὁ πᾶς μή ἔχω ὁ καλῶς καί ζῳογονικός ὁ στοιχεῖον , λέγω ὁ πῦρ . ὁ γάρ θερμός ὁ ζωή ἅπας ζῷον τε καί φυτός αἴτιος φαίνω · πόθεν οὖν ὁ τοιοῦτος φύσις ἐν ἐγώ , εἰμί μή ὁ πᾶς εἰμί καί οὗτος στοιχεῖον , ὡς καί ὁ ὁ λοιπός μεταλαμβάνω ἰδιότης ; οὖον γάρ ἐν ὁ ἄτομος μέν ὁ στοιχειώδης εἰμί τις λέγω πῦρ , ἐν ὁ πᾶς δέ μηκέτι . εἰμί γάρ γῆ ὕδωρ τε καί ἀήρ ὑπάρχω ολότητα , πῶς οὐ ἀνάγκη καί ὁ στοιχειώδης εἰμί πυρός ὁλότης ; ποῦ γάρ ὁ ξηρός καί καπνώδης χωρέω ἀναθυμίασις ; εἰμί γάρ ὁ ἄλλος ἕκαστος στοιχεῖον ἐκ ὁ ἄτομος διακρίνω εἰς ὁ ὁλότης χωρέω ὁ αὐτός , ὁ μέν γεώδης ὡς ὁ τέφρα εἰς γῆ καί ὁ ἀτμίς εἰς ὁ ὕδωρ , δῆλος ὅτι καί ὁ ξηρός καί καπνώδης ἀναθυμίασις , οἷος εἰμί ὁ ἐκ θυμιάω ἀναδίδωμι καί ὁ καίω ξύλον καί λίθος εἰς ολότητα τις χωρέω πῦρ . εἰμί οὖν περί γῆ ὁλότης πυρός οὖον φαίνω , λείπω πάντως μετά ὁ ὁ ἀήρ αὐτός συνίστημι . ὁ γάρ παρά ἐγώ πῦρ οὖον στοιχειώδης , ἀλλά ὡς ὁ κρύσταλλος εἰμί ὑπερβολή ψυχρός καί ὁ τέφρα ξηρός πάλιν εἰμί ὑπερβολή , οὗτος ὁ διακονικός πῦρ , ὁ φλόξ λέγω ὁ παρά ἐγώ , ὑπερβολή ὁ στοιχειώδης εἰμί θερμός . δεῖ οὖν πάντως ὁλότης ὁ στοιχεῖον εἰμί οὗτος , ὅστις εἰμί ὁ ὑπέκκαυμα , καί ὥσπερ δύο βάρος εἰμί , ὕδωρ τε καί γῆ , ὁ βαρύς ὑποχωρέω ὁ κακός τοιοῦτος , οὗτος καί δύο κοῦφος εἰμί , ἀήρ τε καί πῦρ , ὁ κοῦφος ὁ κακός ἐπιπολάζω τοιοῦτος . πᾶς ἐν ἀνάγκη μετά ὁ ἀήρ ὁ ὁ στοιχειώδης πυρός ὑπάρχω ὁλότης . οὗτος μέν οὖν ἐγώ · ὁ δέ Ἀριστοτέλης ἐκ ὁ μηδείς εἰμί συμμετρία πρός ὁ λοιπάς ὁ ἀήρ , εἰμί οὕτως ἔχω , ποιέω ὁ ἔλεγχος . οὐδείς γάρ ἰσότης ἔχω πρός αὐτός , φημί , εἴπερ ὁ πᾶς γῆ μετά ὁ συλλαμβάνω ὕδωρ σημεῖον καί κέντρον λόγος ἔχω δείκνυμι πρός ὁ πᾶς · ὥστε ὑπερβάλλω ὁ συμμετρία ὁ ἄλλος ὁ ἀήρ , ὅσπερ ἄτοπος · ὁ πᾶς γάρ οὕτως ἀπόλλυμι , μᾶλλον δέ οὐδέ συνίστημι ἰά ἀρχή . ὁ γάρ ὁ στοιχεῖον συμμετρία καί ὁ γίγνομαι καί ὁ ὁ γίγνομαι σῴζω ὡς ὕλη αἰτία εἰμί , ὡς καί ὁ ἐκ αὐτός συνίστημι δηλόω σῶμα · εἰμί γάρ ὑπερβάλλω οὗτος ὁστισοῦν ἐν ἐγώ , λύσις εὐθύς ὁ συνίστημι γίγνομαι · νόσος γάρ ἐντεῦθεν ἐγώ παρακολουθέω καί θάνατος . ὁ αὐτός δέ εἄν ἄτοπος συμβαίνω , φημί , καί εἰμί ἐκ δύο στοιχεῖον ἀήρ καί πυρός εἰμί ὁ διάστημα ὁ μετά ὁ γῆ ἄχρι ὁ ἔσχατος οὐρανός . οὐδείς γάρ κακός ὁ ἀσυμμετρία οὗτος πρός ὁ λοιπάς δύο γῆ καί ὕδωρ δείκνυμι · μεταβάλλω γάρ ἅπας ὁ ὑπερέχω πρός ἑαυτοῦ ὁ λοιπός , καί οὕτως ὁ κόσμος φροῦδος εἰμί . μεταξύ δέ γῆ καί οὐρανός τόπος εἶπον , φημί ὁ Ἀλέξανδρος λέγω καλῶς , ὁ μεταξύ ὁ γῆ καί ὁ ἔξω περιφορά · οὐρανός γάρ ὁ ἀπλανῆ σφαῖρα ὀνομάζω . οὐκοῦν καί ὅτε ζητέω , εἰμί πῦρ καθαρός εἰμί ὁ μεταξύ ὁ γῆ καί ὁ ἄστρον , οὖον ὁ μέχρι ὁ σελήνη λέγω , ἀλλά ὁ ἀπό γῆ μέχρι ὁ ἀπλανής . δῆλος δέ φημί ὁ Ἀλέξανδρος ὅτι ἀήρ καί πυρός ὑποτίθημι εἰμί οὗτος ὁ διάστημα ὁ ἀπλανῆ σφαῖρα προσνέμω εἄν ὁ πῦρ · οὗτος δέ εἄν καί ὁ λοιπάς ὁ ἀήρ προσάπτω . ἀλλά οὐδέ εἰμί ὁ σφαῖρα μέν ἐκ ἀήρ εἰμί μόνος καί ὁ λοιπός ὁ μέχρι ὁ γῆ , μόνος δέ ὁ ἄστρον ἐκ πῦρ , ἐνδέχομαι εἄν ὁ πρός ὁ λοιπάς σῴζω συμμετρία · ἀπειροπλασίων γάρ ὕδωρ καί γῆ ὁ ὁ πυρός ὑπάρχω ὄγκος , εἰμί γε μόνος ὁ ἥλιος ἑκατονταεβδομηκονταπλασίων εἰμί ὁ γῆ . τίς εἄν ἐν δράω μετά ὁ λοιπός ἄστρον , εἰμί πύριος εἄν ;