joannes-philoponus.in-aristotelis-meteorologicorum-librum-primum-commentarium 1.108
Συμβαίνει δὲ τοῦτο , ὅταν θᾶττον ᾖ ἡ πῆξις ἢ ἡ τοῦ ὕδατος φορὰ ἡ κάτω · εἰ γὰρ φέρεται μὲν ἐν τοσῷδε χρόνῳ , ἡ δὲ ψυχρότης σφοδρὰ οὖσα ἐν ἐλάττονι χρόνῳ ἔπηξεν , οὐδὲν κωλύει μετέωρον ὂν παγῆναι , ἐὰν ἡ πῆξις ἐν ἐλάττονι γίνηται χρόνῳ τῆς κάτω φοράς . Ἐκεῖνο τὸ ἠπορημένον λύει διὰ τούτων ὡς εἴπερ ἡ χάλαζα ὕδωρ ἐστὶ πεπηγός , πῶς ἐν τῷ μετεώρῳ πήγνυται . εἰ μὲν γὰρ πρὶν γένηται ὕδωρ , ἡ πῆξις γέγονε , χιὼν ἦν οὐ χάλαζα τὸ γενόμενον · εἰ δὲ μετὰ τὸ γενέσθαι ὕδωρ ἐπάγη , πόσον ἐστὶ χρόνον τὸ ὕδωρ μετέωρον , ἕως ἂν παγείη · ; λέγει οὗν πῶς τοῦτο γενέσθαι δυνατόν . προδήλου ὄντος ὅτι καὶ ἡ ἐπὶ τὸ κάτω φορὰ τοῦ ὕδατος χρόνῳ γίνεται καὶ ἡ πῆξις αὐτοῦ ἡ ὑπὸ τῆς ψύξεως , ὅταν οὖν ὁ χρόνος τῆς ἐπὶ τὸ κάτω φορᾶς τοῦ ὕδατος μείζων ᾐ τοῦ χρόνου καθ’ ὃν πήγνυται , πήγνυται τὸ ὕδωρ καὶ γίνεται χάλαζα . οἷον <εἰ> ἡ μὲν τὸ κάτω φορὰ τριῶν ὡρῶν δέοιτο , ἡ δὲ πῆξις μιᾶς διὰ τὸ σφοδρὸν τῆς πηγνυούσης αὐτὸ ψύξεως , συμβαίνει τὸ ὕδωρ καταφερόμενον ἐν ὅσῳ μίαν ὥραν κεκίνηται , παγῆναι καὶ γενέσθαι χάλαζαν , ἐν δὲ ταῖς λοιπαῖς δύο ὥραις τὴν γενομένην κινεῖσθαι χάλαζαν , καὶ οὕτως οὐδὲν τῶν ἠπορημένων ἀντικείσεται τῇ γενέσει αὐτῆς . κἀντεῦθεν ἔχεις τὴν αἰτίαν , δι’ ἣν ἐν τῷ περὶ γῆν τόπῳ τὸ ἀναλογοῦν τῇ χαλάζῃ οὐ γίνεται , ὥσπερ τῷ μὲν ὑετῷ ἡ δρόσος . τῇ δὲ χιόνι ἡ πάχνη · οὐδὲ γὰρ οἷόν τε ἦν θᾶττον γενέσθαι τὴν πῆξιν τῆς δρόσου τῆς ἐπὶ τὸ κάτω φορᾶς αὐτῆς , ἵνα γένηται κρύσταλλος , ὀλίγου ὄντος τοῦ διαστήματος , ἀλλὰ φθάνει πρὶν παγῆναι ἐνεχθεῖσα ἡ δρόσος . ἀπορήσειε δ’ ἄν τις ἐν τούτοις εἰκότως , πῶς ἀρξάμενον φέρεσθαι τὸ ὕδωρ πήγνυται , πότερον ἐν τῷ νέφει περιεχόμενον ἔτι ἢ παραμεῖψαν αὐτὸ καὶ ἔξω γινόμενον ἐπάγη . ἀλλ’ ὑπόκειται θερμότερος ὁ ἔξω ἀήρ , διόπερ καὶ ἡ ψῦξις ἐν τῷ βάθει τοῦ νέφους ἠθροίσθη ἀντιπεριστᾶσα τῷ ἔξω θερμῷ καὶ τὴν ἀτμίδα τὴν ἐν τῷ νέφει πυκνώσασα εἰς ὕδωρ . εἰ δὲ ἐν τῷ νέφει ὑπάρχον ἔτι δευτέραν τὴν εἰς χάλαζαν παγὲν ποιεῖται μεταβολήν , πρῶτον μὲν πῶς ἔμεινεν ἐν τῷ νέφει χρόνον τὸ ὕδωρ , ἵνα παγῇ , καὶ οὐκ εὐθὺς ἠνέχθη κάτω τῷ ἐμφύτῳ βάρει ; δεύτερον πῶς ἔξω τοῦ νέφους γενομένη ἡ χάλαζα οὐκ εὐθὺς ἐτάκη ὑπὸ τοῦ θερμοῦ ἀέρος τοῦ περιέχοντος , δι’ οὗ φέρεται κάτω ; ῥητέον οὖν ὡς οὐκ ἔστιν ἀβαθὲς τὸ νέφος , ἀλλ’ ἔχει τι βάθος οὐκ ὀλίγον , διὸ καὶ τῷ ἡλίῳ ἐπιπροσθεῖ καὶ βρονταὶ καταρρήγνυνται καὶ πολὺς ὁ ὑετός . τοῦτο οὖν τὸ βάθος διερχόμενον τὸ ὕδωρ εἰ καὶ μετὰ τὸ νέφος ὑπὸ τῆς ἐν | αὐτῷ ψύξεως πολλῆς ἔτι οὔσης ἐπάγη , οὐ τήκεται δὲ παγὲν εὐθὺς ὑπὸ τοῦ περιέχοντος θερμοῦ διὰ τὸ βραχὺ τοῦ διαστήματος . διόπερ εἰ καὶ θερμοτέρῳ ὁμιλήσειεν ἀέρι , μένει παγέν · φθάνει γὰρ κατενεχθῆναι , πρὶν τακῇ · χρόνου γὰρ δεῖται τοῦ συμμέτρου πᾶσα μεταβολή . πρὶν οὖν ὑπὸ τοῦ ἀέρος πάθῃ τι , καταφέρεται . ἰσχυροτάτης οὖν πήξεως ἡ χιὼν τυχοῦσα καὶ ὅλον πολλάκις τὸν τοῦ θέρους διαρκεῖ χρόνον οὐδὲ θερμοτάτῳ ἀέρι ὁμιλοῦσα ῥᾳδίως τήκεται , κρύσταλλος δέ τις καὶ ἀπολιθοῦται παντελῶς · ἡ δὲ χάλαζα μαλακωτέραν ἔχουσα τὴν πῆξιν εὐθὺς κατενεχθεῖσα τήκεται . οὐδὲν δέ ἐστιν ἀπεικὸς καὶ καταφερομένην ἔτι τακῆναι ἢ πᾶσαν ἡ μέρη τινὰ ταύτης τὰ ἐπιτηδειότερα , διόπερ οὐχ ὁμοία τῷ μεγέθει πᾶσά ἐστι , καὶ ὕδωρ δὲ πολλάκις ἐκ τῆς τακείσης τῇ χαλάζῃ συγκαταφέρεται . κἀκεῖνο δὲ πάλιν τις ἀπορήσειεν , πῶς ὑπὸ τῆς εἰς βάθος τῇ ἀντιπεριστάσει συνελαθείσης [ τῆς ] ψύξεως οὐκ εὐθὺς ἡ ἀτμὶς πήγνυται καὶ γίνεται χιών , ἀλλὰ πρῶτον μὲν πήγνυται καὶ μεταβάλλει εἰς ὕδωρ , εἶτα τὸ ὕδωρ πήγνυται καὶ γίνεται χάλαζα ; λέγομεν τοίνυν ὡς εἰ καὶ πολλή τίς ἐστιν ἡ ψῦξις ἐν τῷ νέφει , ἀλλ’ οὐ πάντως τῆς ἐν τῷ χειμῶνι πηγνυούσης τὴν ἀτμίδα <καὶ> χιόνα ποιούσης · σφοδρᾶς γὰρ ψύξεως δεῖ πρὸς τὸ τὴν ἀτμίδα θερμὴν οὖσαν παγῆναι πρὸ τῆς εἰς τὸ ὕδωρ πυκνώσεως . καὶ τὸ προτεθερμάνθαι δὲ τὸ τῆς χαλάζης ὕδωρ ἐκ τῆς τοῦ περιέχοντος βίας ἑτοιμότερον πρὸς πῆξιν αὐτὸ ποιεῖ · εὔψυκτα γάρ ἐστι λίαν τῶν ὑδάτων τὰ προθερμαινόμενα .
Lemmas: συμβαίνω δέ οὗτος , ὅταν ταχύς εἰμί ὁ πῆξις ἢ ὁ ὁ ὕδωρ φορά ὁ κάτω · εἰμί γάρ φέρω μέν ἐν τοσόσδε χρόνος , ὁ δέ ψυχρότης σφοδρός εἰμί ἐν μικρός χρόνος πήγνυμι , οὐδείς κωλύω μετέωρος εἰμί πήγνυμι , ἐάν ὁ πῆξις ἐν μικρός γίγνομαι χρόνος ὁ κάτω φορός . ἐκεῖνος ὁ ἀπορέω λύω διά οὗτος ὡς εἴπερ ὁ χάλαζα ὕδωρ εἰμί πήγνυμι , πῶς ἐν ὁ μετέωρος πήγνυμι . εἰμί μέν γάρ πρίν γίγνομαι ὕδωρ , ὁ πῆξις γίγνομαι , χιών εἰμί οὖον χάλαζα ὁ γίγνομαι · εἰμί δέ μετά ὁ γίγνομαι ὕδωρ πήγνυμι , πόσος εἰμί χρόνος ὁ ὕδωρ μετέωρος , ἠώς εἄν πήγνυμι · ; λέγω ἐν πῶς οὗτος γίγνομαι δυνατός . πρόδηλος εἰμί ὅτι καί ὁ ἐπί ὁ κάτω φορά ὁ ὕδωρ χρόνος γίγνομαι καί ὁ πῆξις αὐτός ὁ ὑπό ὁ ψῦξις , ὅταν οὖν ὁ χρόνος ὁ ἐπί ὁ κάτω φορός ὁ ὕδωρ μείζων ὁ ὁ χρόνος κατά ὅς πήγνυμι , πήγνυμι ὁ ὕδωρ καί γίγνομαι χάλαζα . οἷος εἰμί ὁ μέν ὁ κάτω φορά τρεῖς ὥρα δήω , ὁ δέ πῆξις εἷς διά ὁ σφοδρός ὁ πήγνυμι αὐτός ψῦξις , συμβαίνω ὁ ὕδωρ καταφέρω ἐν ὅσος εἷς ὥρα κινέω , πήγνυμι καί γίγνομαι χάλαζα , ἐν δέ ὁ λοιπός δύο ὥρα ὁ γίγνομαι κινέω χάλαζα , καί οὕτως οὐδείς ὁ ἀπορέω ἀντίκειμαι ὁ γένεσις αὐτός . ἐντεῦθεν ἔχω ὁ αἴτιος , διά ὅς ἐν ὁ περί γῆ τόπος ὁ ἀναλογέω ὁ χάλαζα οὖον γίγνομαι , ὥσπερ ὁ μέν ὑετός ὁ δρόσος . ὁ δέ χιών ὁ πάχνη · οὐδέ γάρ οἷος τε εἰμί ταχύς γίγνομαι ὁ πῆξις ὁ δρόσος ὁ ἐπί ὁ κάτω φορός αὐτός , ἵνα γίγνομαι κρύσταλλος , ὀλίγος εἰμί ὁ διάστημα , ἀλλά φθάνω πρίν πήγνυμι φέρω ὁ δρόσος . ἀπορέω δέ ἄν τις ἐν οὗτος εἰκότως , πῶς ἄρχω φέρω ὁ ὕδωρ πήγνυμι , πότερος ἐν ὁ νέφος περιέχω ἔτι ἢ παραμείβω αὐτός καί ἔξω γίγνομαι πήγνυμι . ἀλλά ὑπόκειμαι θερμός ὁ ἔξω ἀήρ , διόπερ καί ὁ ψῦξις ἐν ὁ βάθος ὁ νέφος ἀθροίζω ἀντιπεριίστημι ὁ ἔξω θερμός καί ὁ ἀτμίς ὁ ἐν ὁ νέφος πυκνόω εἰς ὕδωρ . εἰμί δέ ἐν ὁ νέφος ὑπάρχω ἔτι δύο ὁ εἰς χάλαζα πήγνυμι ποιέω μεταβολή , πρῶτος μέν πῶς μένω ἐν ὁ νέφος χρόνος ὁ ὕδωρ , ἵνα πήγνυμι , καί οὐ εὐθύς φέρω κάτω ὁ ἔμφυτος βάρος ; δύο πῶς ἔξω ὁ νέφος γίγνομαι ὁ χάλαζα οὐ εὐθύς τήκω ὑπό ὁ θερμός ἀήρ ὁ περιέχω , διά ὅς φέρω κάτω ; ῥητέος οὖν ὡς οὐ εἰμί ἀβαθές ὁ νέφος , ἀλλά ἔχω τίς βάθος οὐ ὀλίγος , διό καί ὁ ἥλιος ἐπιπροσθέω καί βροντή καταρρήγνυμι καί πολύς ὁ ὑετός . οὗτος οὖν ὁ βάθος διέρχομαι ὁ ὕδωρ εἰμί καί μετά ὁ νέφος ὑπό ὁ ἐν | αὐτός ψῦξις πολύς ἔτι εἰμί πήγνυμι , οὖον τήκω δέ πήγνυμι εὐθύς ὑπό ὁ περιέχω θερμός διά ὁ βραχύς ὁ διάστημα . διόπερ εἰμί καί θερμός ὁμιλέω ἀήρ , μένω πήγνυμι · φθάνω γάρ καταφέρω , πρίν τήκω · χρόνος γάρ δήω ὁ σύμμετρος πᾶς μεταβολή . πρίν οὖν ὑπό ὁ ἀήρ πάσχω τίς , καταφέρω . ἰσχυρός οὖν πῆξις ὁ χιών τυγχάνω καί ὅλος πολλάκις ὁ ὁ θέρος διαρκής χρόνος οὐδέ θερμός ἀήρ ὁμιλέω ῥᾳδίως τήκω , κρύσταλλος δέ τις καί ἀπολιθόω παντελῶς · ὁ δέ χάλαζα μαλακός ἔχω ὁ πῆξις εὐθύς καταφέρω τήκω . οὐδείς δέ εἰμί ἀπεοικώς καί καταφέρω ἔτι τήκω ἢ πᾶς ὁ μέρος τις οὗτος ὁ ἐπιτήδειος , διόπερ οὐ ὅμοιος ὁ μέγεθος πᾶς εἰμί , καί ὕδωρ δέ πολλάκις ἐκ ὁ τήκω ὁ χάλαζα συγκαταφέρω . ἐκεῖνος δέ πάλιν τις ἀπορέω , πῶς ὑπό ὁ εἰς βάθος ὁ ἀντιπερίστασις συνελαύνω [ ὁ ] ψῦξις οὐ εὐθύς ὁ ἀτμίς πήγνυμι καί γίγνομαι χιών , ἀλλά πρῶτος μέν πήγνυμι καί μεταβάλλω εἰς ὕδωρ , εἶτα ὁ ὕδωρ πήγνυμι καί γίγνομαι χάλαζα ; λέγω τοίνυν ὡς εἰμί καί πολύς τίς εἰμί ὁ ψῦξις ἐν ὁ νέφος , ἀλλά οὖον πάντως ὁ ἐν ὁ χειμών πήγνυμι ὁ ἀτμίς <καὶ> χιών ποιέω · σφοδρός γάρ ψῦξις δεῖ πρός ὁ ὁ ἀτμίς θερμός εἰμί πήγνυμι πρό ὁ εἰς ὁ ὕδωρ πύκνωσις . καί ὁ προθερμαίνω δέ ὁ ὁ χάλαζα ὕδωρ ἐκ ὁ ὁ περιέχω Βίας ἑτοῖμος πρός πῆξις αὐτός ποιέω · εὔψυκτος γάρ εἰμί λίαν ὁ ὕδωρ ὁ προθερμαίνω .