joannes-philoponus.in-aristotelis-meteorologicorum-librum-primum-commentarium 1.21
Εἰ δὴ γίνεται ὕδωρ ἐξ ἀέρος καὶ ἀὴρ ἐξ ὕδατος , διὰ τίνα ποτὲ αἰτίαν οὐ συνίσταται νέφη κατὰ τὸν ἄνω τόπον ; προσῆκε γὰρ μᾶλλον ὅσῳ πορρώτερος ὁ τόπος τῆς γῆς καὶ ψυχρότερος διὰ τὸ μήθ’ οὕτω πλησίον εἶναι τῶν ἄστρων θερμῶν ὄντων μήτε τῶν ἀπὸ τῆς γῆς ἀνακλωμένων ἀκτίνων , αἳ κωλύουσι πλησίον τῆς συνίστασθαι νέφη διακρίνουσαι τῇ θερμότητι τὰς συστάσεις . Πρὶν διδάξαι ποίαν ἔχουσι τάξιν ὁ ἀήρ τε καὶ τὸ πῦρ , τὴν προκειμένην ἐκίνησεν ἀπορίαν ὡς εἰς τὸ ζητούμενον αὐτῷ χρησιμεύουσαν · ἅμα γὰρ τῇ λύσει ταύτης καὶ ἡ τάξις εὐθὺς τῶν εἰρημένων δύο στοιχείων συναναφαίνεται . ἔστι δ’ ἡ ἀπορία τοιαύτη · εἰ δέδεικται , φησίν , ὡς εἰς ἄλληλα τὰ τέσσαρα μεταβάλλει στοιχεῖα ( δέδεικται γὰρ ἐν τοῖς Περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς ) , καὶ διὰ τοῦτο καὶ τὸ ὕδωρ μανούμενον ἀὴρ γίνεται καὶ τοὔμπαλιν πυκνούμενος ὁ ἀὴρ γίνεται ὕδωρ , καὶ οὐχὶ τινὰ μὲν αὐτῶν μόρια τοῦτο πάσχει τινὰ δὲ οὔ , ἀλλ’ ὁτιοῦν ἄν αὐτῶν ληφθείη μέρος πέφυκε μεταβάλλειν εἰς θάτερον , διὰ τί μὴ συνίσταται νέφη ἐν τῷ πολὺ τῆς γῆς ὑπερανεστηκότι τόπῳ ; ὅτι γὰρ οὐ συνίσταται , ἐκ τῆς μακρᾶς ἱστορίας | ἐστὶ δῆλον . τὰ γὰρ ὑψηλότατα τῶν ὀρῶν ὑπερνεφῆ τέ ἐστι καὶ ὑπερήνεμα . τέφραν γὰρ ἔν τισι τούτων ἀποθέμενοί τινες ἢ καὶ ἐκ θυσιῶν τῶν ἐν ἐκείνοις γινομένων ἀπολελοιπότες , μετὰ πλείστους ἐνιαυτοὺς περιεργασάμενοι κειμένην εὗρον αὐτὴν οὕτως ὡς ἔθεσαν . καὶ ἐν Κυλλήνῃ δέ , φασίν ( Ἀρκαδίας δ’ ὄρος ἐστὶ τοῦτο λίαν ὑψηλόν ) θύσαντές τινες ἐν τῷ ἐπιόντι θέρει πάλιν θῦσαι ἀνελθόντες ἔτι τὴν τέφραν τῶν ἱερείων οὕτω ὃς εἰ κειμένην εὗρον μήτε ὑπ’ ὄμβρων κατακλυσθεῖσαν μήτε ὑπὸ πνευμάτων διεσκεδασμένην . ἱστορεῖ δὲ Πλούταρχος καὶ γράμματα μείναι εἰς ἑτέραν τῶν ἱερείων ἀνάβασιν ἐκ τῇς προτέρας ἐν τῷ Ὀλύμπῳ τῷ Μακεδονικῷ . ἀλλὰ καὶ οἱ τὰ τοιαῦτα τῶν ὀρῶν διοδεύοντες , ὡς καὶ ἐμοὶ τις τὸν Ὅλυμπον διοδεύσας ἔλεγε , κατωτέρω τῆς πορείας αὐτῶν τὰς τῶν νεφῶν γινομένας συστάσεις καὶ ὑετὸν συνιστάμενον ἀστραπῶν τε ἐλλάμψεις καὶ κτύπου βροντῶν ἤκουον φερομένου κάτωθεν , καὶ ἁπλῶς ὅσα συμβαίνουσιν ἐκ τῆς τῶν νεΦῶν συγκρίσεως καὶ ἡμῖν ἄνω γινόμενα φαίνεται , ἐκείνων κατωτερω συνίστανται . καίτοι γε οὐδὲ πολύ τι τῆς γῆς τὰ ὑψηλότατα τῶν ὀρῶν ὑπερῆρται · οἱ γὰρ τῆς μηχανικῆς ἐπιστήμονες τέχνης δία τῶν ὀργάνων , δι᾿ ὧν τὰ ὄρη μετρεῖν εἰώθασιν , εὑρόντες τούτων τὰ ὕψη τὰ μέγιστά φασι τῶν ὀρῶν δέκα καὶ δύο σταδίων ἔχειν τὴν κάθετον · τίς οὖν ἀποκλήρωσις τινὰ μὲν τοῦ ἀέρος μόρια μεταβάλλειν εἰς ὕδωρ , τινὰ δὲ μή ; εἰ γὰρ πᾶν μόριον ὕδατος εἰς ἀέρα μεταβάλλειν ἐξατμιζόμενον δύναται , καὶ πὰν ἄρα μόριον ἀέρος πυκνούμενον γενήσεται ὕδωρ . ἴσα γὰρ ἀνάγκηι ταῖς δυνάμεσιν εἰναι τὰ στοιχεῖα · ὑπερβάλλοντος γὰρ τῶν ἐναντίων θατέρου τὸ λοιπὸν ἅπαν εἰς αὐτὸ μεταβαλεῖ τῷ χρόνῳ , καὶ τὸ πᾶν οἰχήσεται , ἕνος τῶν ἐξ ὧν ἔχει τὸ εἶναι λυομένου . καίτοι , φησί , προσῆκον ἦν μᾶλλον ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ , τὴν τῶν νεφῶν γίνεσθαι σύστασιν ὡς ψυχροτέρῳ τοὐ τε ὑπερκειμένου αὐτῶν ἀέρος τοῦ πλησιάζοντος τοῖς ἄστροις καὶ τοῦ περὶ τὴν γῆν αὐτήν , οὔτε τῶν ἄστρων ἐγγὺς ὄντων θερμῶν ὄντων , ὥς τισιν ἔδοξε , καὶ τῇ θερμότητι διαλυόντων τὴν σύστασιν οὔτε πλησίον τῶν ἀπὸ τῆς γῆς ἀνακλωμένων ἀκτίνων , αἵτινες κωλύουσι περὶ τὴν γῆν νέφη συνίστασθαι . ὡς γὰρ ἐν κέντρῳ τινὶ συνελθοῦσαι τῇ γῇ πλείονες ἀκτῖνες , εἶτα πάλιν ἀνακλώμεναι μᾶλλον ἀλλήλαις πλησιάζουσι καὶ τὸν ἐναπειλημμένον καθ᾿ ἑκάστην κλάσιν ἀέρα τῇ κινήσει θερμαίνουσι καὶ συστῆναι κωλύουσιν εἰς νέφη · εἴ τι γὰρ καὶ συμπιληθείη τούτου , ῥᾳδίως αὐτὸ διακρίνουσι τῇ παρατρίψει θερμαίνουσαι . ὅτι γὰρ ἡ κίνησις θερμαίνει , προφανὲς ἅπασι · οἷό καὶ τῶν βελῶν τῶν μετὰ πολλῆς ῥύμης ἐκπεμπομένων ὁ μόλιβδος ὁ , τὰς ἀκίδας συνέχων τακεὶς ἢ ἁπλῶς ἡ κόλλα διαπίπτειν αὐτὰς ποιεῖ , εἰ μη νευροις εἶεν συνδεδεμέναι . ἐκεῖ γὰρ τὰ νέφη συνίστανται , φησίν , ὲν ᾦ προιούσης τῆς ἀνακλάσεως εἰς ἀχανὲς αἱ ἀκτῖνες ἀλλήλων διίστανται πλεῖστον ἀέρα μεταξὺ διαλαμβάνουσαι καὶ διὰ τοῦτο δυσπαθῆ τῳ θερμῷ . εἰκὸς οὖν ἐκεῖ τὰ νέφη συνίστασθαι · δέδεικται γὰρ ἐν τοῖς ὀπτικοῖς ὅτι αἱ των ἀκτίνων κλάσεις κατ’ ἴσας τὰς ἑκατέρωθεν γίνονται γωνίας , διόπερ ἐξαπλοῦσθαι συμβαίνει προιούσας τὰς ἀνακλωμένας . ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς κατόπτοροις αἱ προσπίπτουσαι τῶν ὄψεων ἀκτῖνες καὶ διὰ τὸ λεῖον ἐξ αὐτῶν ἀνακλώμεναι παλινδρομοῦσιν ὅθεν ἐξεληλύθασι · διόπερ ἑαυτοὺ‘ς ὁρῶντες ἄλλο τι ὁρᾶν ἐν τοῖς κατόπτροις νομίζομεν , τῆς κρίσεως τῶν ὁρατῶν κατ᾿ ἀυτὴν γινομένης τὴν ἐκ τῆς κλάσεως ἐν τῷ ἐσόπτρῳ συνισταμένην γωνίαν , καὶ διὰ τοῦτο τὸ ἔξω φανὲν εἴδωλον ἔνδον ἐν τῷ κατόπτρῳ εἶναι δοκεῖ . καὶ ἐπειδὴ κατ’ ἴσας τὰς ἑκατέρωθεν γωνίας ἡ κλάσις γίνεται , εἰ μὲν τὰ ὑπὲρ κεφαλῆς ἡμῶν ἰδεῖν ἐθέλοιμεν , πρὸ ποδῶν τὸ κάτοπτρον ὕπτιον θέντες καὶ ἀποβλέψαντες εἰς αὐτὸ τὴν ὀροφὴν ὁρῶμεν , τῶν ἀκτίνων τῆς ὄψεως κατ’ ἀμβλείας τὰς ἑκατέρωθεν κλωμένων γωνίας , ὀξεῖαν δὲ τὴν μεταξὺ ποιουσῶν καὶ οὕτως εἰς ὕψος ἀναφερομένων διὰ τὸ τὴν κλάσιν μὴ χωρεῖν ἐφ’ ἑκατέρα πλατυνομένην · εἰ δὲ τὰ κοῖλα καὶ κάτω βουληθείημεν ἰδεῖν , εἰς ὕψος τὸ κάτοπτρον ἀνατείναντες ἀποβλέπομεν εἰς αὐτό · κλώμεναι δὲ πάλιν αἱ ὄψεις ὁμοίως ταῖς πρώταις ἐπὶ τὸ κάτω χωροῦσιν , ὡς καὶ τὰ ἐν βάθει κατοπτεύειν ἡμᾶς ἐν τῷ ἐνόπτρῳ δοκοῦντα φαίνεσθαι . εἰ δὲ ὕπτιον ὡς ἀπὸ τῆς ὄψεως νεῦον ἐπὶ τὸ ἔδαφος τὸν νῶτον σχηματισθείη τὸ κάτοπτρόν , ἀνακλωμένων τῶν ὄψεων καὶ ὀξείας τὰς ἑκατέρωθε ποιουσῶν , εἰς ἀμβλεῖαν δὲ τὴν μέσην εὐρυνομένων ἐν τῇ προόδῳ τῶν ἀκτίνων ἑκατέρωθεν , τὰ κατωτέρω μὲν ὀλίγον ἡμῶν , ἐφ’ ἑκάτερα δὲ καὶ ἔμπροσθεν κείμενα βλέπομεν . τούτων τὰς αἰτίας ἐγνωκότες οἱ τῶν τοιούτων ἐπιστήμονες πολλὰς ἰδέας κατόπτρων ἐπινενοήκασι , δεξιοφανῆ τε καὶ ἐξωφανῆ καὶ τήν † τε συναντίστροφον δεικνύντα τῇ κεφαλῇ , καὶ ἕτερα πλεῖστα · πρὸς γὰρ τὰς ποικίλας τῶν ὄψεων ἀνακλάσεις τὰ κάτοπτρα τῇ διαπλάσει σχηματίσαντες τὰ τοιαῦτα δοκοῦσι θαυματουργεῖν . ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων λεγόντων οἱ περὶ τὰ τοιαῦτα · πρὸς δὲ τὴν παροῦσαν χρείαν αὐταρκῶς εἴρηται τὴν αἰτίαν δείξασι δι’ ἣν οὔτε ἐν τοῖς περιγειοτέροις οὔτε ἐν τοῖς πολὺ διεστῶσι τῆς γῆς νέφη συνίστανται .
Lemmas: εἰμί δή γίγνομαι ὕδωρ ἐκ ἀήρ καί ἀήρ ἐκ ὕδωρ , διά τίς ποτέ αἴτιος οὖον συνίστημι νέφος κατά ὁ ἄνω τόπος ; προσήκω γάρ μᾶλλον ὅσος πορρώτερος ὁ τόπος ὁ γῆ καί ψυχρός διά ὁ μήτε οὗτος πλησίος εἰμί ὁ ἄστρον θερμός εἰμί μήτε ὁ ἀπό ὁ γῆ ἀνακλάω ἀκτίς , ὅς κωλύω πλησίος ὁ συνίστημι νέφος διακρίνω ὁ θερμότης ὁ σύστασις . πρίν διδάσκω ποῖος ἔχω τάξις ὁ ἀήρ τε καί ὁ πῦρ , ὁ πρόκειμαι κινέω ἀπορία ὡς εἰς ὁ ζητέω αὐτός χρησιμεύω · ἅμα γάρ ὁ λύω οὗτος καί ὁ τάξις εὐθύς ὁ εἴρω δύο στοιχεῖον συναναφαίνω . εἰμί δέ ὁ ἀπορία τοιοῦτος · εἰμί δείκνυμι , φημί , ὡς εἰς ἀλλήλων ὁ τέσσαρες μεταβάλλω στοιχεῖον ( δείκνυμι γάρ ἐν ὁ περι γένεσις καί φθορά ) , καί διά οὗτος καί ὁ ὕδωρ μαίνομαι ἀήρ γίγνομαι καί ἔμπαλιν πυκνόω ὁ ἀήρ γίγνομαι ὕδωρ , καί οὐ τις μέν αὐτός μόριον οὗτος πάσχω τις δέ οὖον , ἀλλά ὁστισοῦν ἄν αὐτός λαμβάνω μέρος φύω μεταβάλλω εἰς ἕτερος , διά τίς μή συνίστημι νέφος ἐν ὁ πολύς ὁ γῆ ὑπερανίστημι τόπος ; ὅτι γάρ οὖον συνίστημι , ἐκ ὁ μακρός ἱστορία | εἰμί δῆλος . ὁ γάρ ὑψηλός ὁ ὄρος ὑπερνεφής τε εἰμί καί ὑπερήνεμος . τέφρα γάρ ἐν τις οὗτος ἀποτίθημι τις ἢ καί ἐκ θυσία ὁ ἐν ἐκεῖνος γίγνομαι ἀπολείπω , μετά πλεῖστος ἐνιαυτός περιεργάζομαι κεῖμαι εὑρίσκω αὐτός οὕτως ὡς τίθημι . καί ἐν Κυλλήνη δέ , φημί ( Ἀρκαδία δέ ὄρος εἰμί οὗτος λίαν ὑψηλός ) θύω τις ἐν ὁ ἔπειμι θέρος πάλιν θύω ἀνέρχομαι ἔτι ὁ τέφρα ὁ ἱερεῖον οὗτος ὅς εἰμί κεῖμαι εὑρίσκω μήτε ὑπό ὄμβρος κατακλύζω μήτε ὑπό πνεῦμα διασκεδάννυμι . ἱστορέω δέ Πλούταρχος καί γράμμα μένω εἰς ἕτερος ὁ ἱερεῖον ἀνάβασις ἐκ ὅς πρότερος ἐν ὁ Ὄλυμπος ὁ Μακεδονικός . ἀλλά καί ὁ ὁ τοιοῦτος ὁ ὄρος διοδεύω , ὡς καί ἐγώ τις ὁ Ὄλυμπος διοδεύω λέγω , κατωτέρω ὁ πορεία αὐτός ὁ ὁ νέφος γίγνομαι σύστασις καί ὑετός συνίστημι ἀστραπή τε ἐλλάμπω καί κτύπος βροντή ἀκούω φέρω κάτωθεν , καί ἁπλόος ὅσος συμβαίνω ἐκ ὁ ὁ νέφος σύγκρισις καί ἐγώ ἄνω γίγνομαι φαίνω , ἐκεῖνος κατωτέρω συνίστημι . καίτοι γε οὐδέ πολύς τίς ὁ γῆ ὁ ὑψηλός ὁ ὄρος ὑπεραίρω · ὁ γάρ ὁ μηχανικός ἐπιστήμων τέχνη δῖος ὁ ὄργανον , διά ὅς ὁ ὄρος μετρέω εἴωθα , εὑρίσκω οὗτος ὁ ὕψος ὁ μέγας φημί ὁ ὄρος δέκα καί δύο στάδιος ἔχω ὁ κάθετος · τίς οὖν ἀποκλήρωσις τις μέν ὁ ἀήρ μόριον μεταβάλλω εἰς ὕδωρ , τις δέ μή ; εἰμί γάρ πᾶς μόριον ὕδωρ εἰς ἀήρ μεταβάλλω ἐξατμίζω δύναμαι , καί πούς ἄρα μόριον ἀήρ πυκνόω γίγνομαι ὕδωρ . ἴσος γάρ ἀνάγκη ὁ δύναμις εἰναι ὁ στοιχεῖον · ὑπερβάλλω γάρ ὁ ἐναντίος θατέρου ὁ λοιπός ἅπας εἰς αὐτός μεταβάλλω ὁ χρόνος , καί ὁ πᾶς οἴχομαι , ἕνος ὁ ἐκ ὅς ἔχω ὁ εἰμί λύω . καίτοι , φημί , προσήκω εἰμί μᾶλλον ἐν ὁ τόπος οὗτος , ὁ ὁ νέφος γίγνομαι σύστασις ὡς ψυχρός ὁ τε ὑπέρκειμαι αὐτός ἀήρ ὁ πλησιάζω ὁ ἄστρον καί ὁ περί ὁ γῆ αὐτός , οὔτε ὁ ἄστρον ἐγγύς εἰμί θερμός εἰμί , ὅς τις δοκέω , καί ὁ θερμότης διαλύω ὁ σύστασις οὔτε πλησίος ὁ ἀπό ὁ γῆ ἀνακλάω ἀκτίς , ὅστις κωλύω περί ὁ γῆ νέφος συνίστημι . ὡς γάρ ἐν κέντρον τις συνέρχομαι ὁ γῆ πλείων ἀκτίς , εἶτα πάλιν ἀνακλάω μᾶλλον ἀλλήλων πλησιάζω καί ὁ ἐναπολαμβάνω κατά ἕκαστος κλάσις ἀήρ ὁ κινέω θερμαίνω καί συνίστημι κωλύω εἰς νέφος · εἰμί τίς γάρ καί συμπιλέω οὗτος , ῥᾳδίως αὐτός διακρίνω ὁ παράτριψις θερμαίνω . ὅτι γάρ ὁ κίνησις θερμαίνω , προφανής ἅπας · ὅς καί ὁ βέλος ὁ μετά πολύς ῥύμη ἐκπέμπω ὁ μόλυβδος ὁ , ὁ ἀκίς συνέχω τήκω ἢ ἁπλόος ὁ κόλλα διαπίπτω αὐτός ποιέω , εἰμί μη νεῦρον ἄγω συνδέω . ἐκεῖ γάρ ὁ νέφος συνίστημι , φημί , εἰμί οἶς πρόειμι ὁ ἀνάκλασις εἰς ἀχανής ὁ ἀκτίς ἀλλήλων διίστημι πλεῖστος ἀήρ μεταξύ διαλαμβάνω καί διά οὗτος δυσπαθής ὁ θερμός . εἰκός οὖν ἐκεῖ ὁ νέφος συνίστημι · δείκνυμι γάρ ἐν ὁ ὀπτικός ὅτι ὁ ὁ ἀκτίς κλάω κατά ἴσος ὁ ἑκατέρωθεν γίγνομαι γωνία , διόπερ ἐξαπλόω συμβαίνω προέρχομαι ὁ ἀνακλάω . ἀλλά καί ἐν ὁ κατοπτορος ὁ προσπίπτω ὁ ὄψις ἀκτίς καί διά ὁ λεῖος ἐκ αὐτός ἀνακλάω παλινδρομέω ὅθεν ἐξέρχομαι · διόπερ ἑαυτός ὁράω ἄλλος τίς ὁράω ἐν ὁ κάτοπτρον νομίζω , ὁ κρίσις ὁ ὁρατής κατά ἀυτή γίγνομαι ὁ ἐκ ὁ κλάσις ἐν ὁ εἴσοπτρον συνίστημι γωνία , καί διά οὗτος ὁ ἔξω φαίνω εἴδωλον ἔνδον ἐν ὁ κάτοπτρον εἰμί δοκέω . καί ἐπεί κατά ἴσος ὁ ἑκατέρωθεν γωνία ὁ κλάσις γίγνομαι , εἰμί μέν ὁ ὑπέρ κεφαλή ἐγώ ὁράω ἐθέλω , πρό πούς ὁ κάτοπτρον ὕπτιος θέω καί ἀποβλέπω εἰς αὐτός ὁ ὀροφή ὁράω , ὁ ἀκτίς ὁ ὄψις κατά ἀμβλύς ὁ ἑκατέρωθεν κλάω γωνία , ὀξύς δέ ὁ μεταξύ ποιέω καί οὕτως εἰς ὕψος ἀναφέρω διά ὁ ὁ κλάσις μή χωρέω ἐπί ἑκάτερος πλατύνω · εἰμί δέ ὁ κοῖλος καί κάτω βούλομαι ὁράω , εἰς ὕψος ὁ κάτοπτρον ἀνατείνω ἀποβλέπω εἰς αὐτός · κλάω δέ πάλιν ὁ ὄψις ὁμοίως ὁ πρῶτος ἐπί ὁ κάτω χωρέω , ὡς καί ὁ ἐν βάθος κατοπτεύω ἐγώ ἐν ὁ ἔνοπτρον δοκέω φαίνω . εἰμί δέ ὕπτιος ὡς ἀπό ὁ ὄψις νεύω ἐπί ὁ ἔδαφος ὁ νῶτον σχηματίζω ὁ κάτοπτρον , ἀνακλάω ὁ ὄψις καί ὀξύς ὁ ἑκατέρωθεν ποιέω , εἰς ἀμβλύς δέ ὁ μέσος εὐρύνω ἐν ὁ πρόοδος ὁ ἀκτίς ἑκατέρωθεν , ὁ κατωτέρω μέν ὀλίγος ἐγώ , ἐπί ἑκάτερος δέ καί ἔμπροσθεν κεῖμαι βλέπω . οὗτος ὁ αἴτιος γιγνώσκω ὁ ὁ τοιοῦτος ἐπιστήμων πολύς ἰδέα κάτοπτρον ἐπινοέω , δεξιοφανής τε καί ἐξωφανής καί ὁ † τε συναντίστροφος δείκνυμι ὁ κεφαλή , καί ἕτερος πλεῖστος · πρός γάρ ὁ ποικίλος ὁ ὄψις ἀνάκλασις ὁ κάτοπτρον ὁ διάπλασις σχηματίζω ὁ τοιοῦτος δοκέω θαυματουργέω . ἀλλά περί μέν οὗτος λέγω ὁ περί ὁ τοιοῦτος · πρός δέ ὁ πάρειμι χρεία αὐτάρκης εἴρω ὁ αἴτιος δείκνυμι διά ὅς οὔτε ἐν ὁ περίγειος οὔτε ἐν ὁ πολύς διίστημι ὁ γῆ νέφος συνίστημι .