joannes-philoponus.in-aristotelis-meteorologicorum-librum-primum-commentarium 1.40
Ἀρχὴ δ’ ἐστὶ καὶ τούτων καὶ πολλὼν ἄλλων ἥδε . θερμαινομένης γὰρ τῆς γῆς ὑπὸ τοῦ ἡλίου τὴν ἀναθυμίασιν ἀναγκαῖον γίνεσθαι μὴ ἁπλῆν , ώς τινες οἴονται , ἀλλὰ διπλῆν , τὴν ἀτμιδωδεστέραν , τὴν δὲ πνευματωοεστεραν , τὴν μὲν του ἐν τῇ γῇ καὶ ἐπὶ τῇ γῇ ὑγροῦ ἀτμίδα , τὴν δὲ αὐτῆς τῆς γῆς οὐσης ξηρᾶς καπνώδη · καὶ τούτων τὴν μὲν πνευματώδη ἐπιπολάζειν δια τὸ θερμόν , τὴν δὲ ὑγροτέραν ὑφίστασθαι διὰ τὸ βάρος . Τὰ νῦν ῥηθησόμενα οὐ μόνον τῶν ἀπηριθμημένων ἐστὶν ἀρχή , ἀλλὰ καὶ πάντων τῶν ἐν τῷ μετεώρῳ συνισταμένων παθημάτων , κομητῶν , κεραυνῶν , ἀστραπῶν , βροντῶν . ἤδη μὲν οὖν τὸ ὑλικὸν αἴτιον πάντων τῶν γινομένων καὶ φθειρομένων ὅτι <τὰ> τέσσαρα στοιχεῖά ἐστιν ἐδίδαξεν . με νῦν τῶν ἐν τῷ μετεώρῳ συνισταμένων τὰς αἰτίας διδάξαι βούλεται ( εἰ γὰρ καὶ κοινὰ πάντων τῶν γινομένων , ὡς εἶπον , ἐκεῖνά ἐστιν , ἀλλ’ ἔστι καὶ τῶν κατὰ γένος διαφερόντων ἑκάστῳ καὶ τῶν κατ’ εἶδος ὕλη τις ἰδιάζουσα · τοῖς εἴδεσι γὰρ τῶν συνθέτων καὶ ἡ ὕλη συνεξαλλάττεται ) ἀνάγκη καὶ τῶν ἐν τῷ μετεώρῳ γινομένων ἁπάντων εἶναί τινα κοινοτέραν ὕλην , ἥτις τῶν ἐν γενέσει πάντων ἐστὶ καὶ φθορᾷ , καὶ ἰδικωτέραν τούτων αὐτῶν ἄλλην , ἀλλ’ οὐ τῶν κατ’ εἶδος διαφερόντων . τέως οὖν τὴν κοινὴν ἁπάντων τῶν ἐν τῷ μετεώρῳ γενικώτερον τίς ἐστι διδάσκει τὸν τρόπον τοῦτον . δύο γὰρ ὄντων , φησί , τῶν ἐν τῷ μέσῳ τοῦ παντὸς στοιχείων , ὕδατός τε καὶ γῆς , καὶ τούτων ὑπὸ τοὐ ἡλίου τὸν εἰρημένον τρόπον θερμαινομένων , διττὰς ἐξ αὐτῶν ἀνάγκη γίνεσθαι καὶ τὰς ἀναθυμιάσεις , καὶ τὴν μὲν ἐκ τοῦ ὕδατος ὑγράν , οἷός ἐστι καὶ ὁ ἐκ τῶν λεβήτων ἀτμὸς θερμαινομένου τοῦ ἐν αὐτοῖς ὕδατος , τὴν δὲ ἐκ τῆς γῆς ξηράν , οἵα πάλιν ἐκ τῶν καιομένων ξύλων ἀναδιδομένη φαίνεται καὶ τῶν θυμιαμάτων · ἑκατέρα μέντοι τούτων ἐστὶ θερμή . ἐπειδὴ γὰρ ἐξ ἡλίου τὰ δύο ταῦτα στοιχεῖα γῆ καὶ ὕδωρ θερμαινόμενα τὴν τοιαύτην ὑπομένει μεταβολήν , δῆλον ὅτι κατὰ μόνον τὸ ἐν αὐτοῖς ἑκάτερον μεταβάλλει ψυχρόν · τὸ δὲ ἐκ ψυχροῦ μεταβαλὸν ἐξ ἀνάγκης γίνεται θερμόν . μήτε οὖν τῆς γῆς κατὰ τὸ ἐν αὐτῇ μεταβαλλούσης ξηρὸν μήτε τοῦ ὕδατος κατὰ τὸ ὑγρόν , ἀλλὰ μόνον κατὰ τὸ ἐν αὐτοῖς ψυχρὸν ὑπὸ τοῦ θερμοῦ νικώμενον εἰκότως ἑκατέρα τῶν ἀναθυμιάσεων ἐστι θερμή , μένοντος ἐν θατέρᾳ μὲν τοῦ ξηροῦ , ἐν τῇ λοιπῇ δὲ τοῦ ὑγροῦ . οὐκοῦν ἡ μὲν ἐξ ὕδατος ὑγρά ἐστι καὶ θερμή , ἡ δὲ ἐκ τῆς γῆς ξηρὰ καὶ θερμή . καλεῖ δὲ τὴν μὲν ἀτμίδα , τὴν δὲ καπνώδη καὶ πνευματώδη · καὶ γὰρ τὸ πνεῦμα ξηρόν ἐστι καὶ θερμόν . αὗται τοίνυν τῶν ἐν τοῖς μετεώροις συνισταμένων ἀπάντων κοινῶς ὑλικὸν ὑπάρχουσιν αἴτιον , ποιητικὸν δὲ ἡ τῶν οὐρανίων περιφορὰ σωμάτων . θερμῆς τοίνυν ἑκατέρας ἀναθυμιάσεως ὑπαρχούσης εἰκότως εἰσὶν ἀνώφοροι · ἀλλ’ ἡ μὲν καπνώδης μᾶλλόν ἐστι κούφη , τὸ ξηρὸν ἔχουσα τοῦ τάχους συναίτιον , τῆς δὲ λοιπῆς τὸ ὑγρὸν ὑποτέμνει τὸ τάχος , ὡς ἐν ἑτέροις ἀκριβῶς ταῦτα δεδείχαμεν . οὐκοῦν ἡ μὲν ἐξ ὕδατός ἐστι περιγειοτέρα τῷ τόπῳ ὡς ἧττον κούφη , ἡ δὲ ἐκ γῆς ἐπιπολάζει ταύτῃ καὶ μᾶλλόν ἐστι μετέωρος ὡς κουφοτέρα · καὶ ἡ μὲν τὰ περὶ τὸν ἀέρα πάθη γεννᾷ , ὁμίχλην , ὑετόν , χιόνα , χάλαζαν καὶ τὰ τούτοις συγγενῆ , ἡ δὲ ξηρὰ πρὸς τὸ συγγενὲς ἄνω χωροῦσα τὰ περὶ τὸ ὑπέκκαυμα συνίστησιν , ὧν ἐστι καὶ τὰ προκείμενα , φλόγες καὶ δαλοὶ καὶ αἶγες καὶ ὅσα κατηρι - θμήσατο · πυρώδη γάρ ἐστι τὴν φύσιν ἅπαντα . τὴν δὲ διαφορὰν αὐτῶν προϊόντες αὐτοῦ λέγοντος εἰσόμεθα . τὸ δὲ καὶ ἐν τῇ γῇ φησι καὶ ἐπὶ τῇ γῇ ἢ ὅτι τὸ μέν ἐστιν ἐν τοῖς κοιλώμασιν αὐτῆς , τὸ δὲ καὶ ἐπιπολάζει , ἢ καὶ καθ’ ἑνὸς τοῦ αὐτοῦ · καὶ γὰρ τῷ ἐν τοῖς κοιλώμασιν ὕδατι ὑπόκειται γη .
Lemmas: Ἀρχή δέ εἰμί καί οὗτος καί πολύς ἄλλος ὅδε . θερμαίνω γάρ ὁ γῆ ὑπό ὁ ἥλιος ὁ ἀναθυμίασις ἀναγκαῖος γίγνομαι μή ἁπλόος , οὖς τις οἴομαι , ἀλλά διπλόος , ὁ ἀτμιδώδης , ὁ δέ πνευματόεις , ὁ μέν ὁ ἐν ὁ γῆ καί ἐπί ὁ γῆ ὑγρός ἀτμίς , ὁ δέ αὐτός ὁ γῆ εἰμί ξηρός καπνώδης · καί οὗτος ὁ μέν πνευματώδης ἐπιπολάζω διά ὁ θερμός , ὁ δέ ὑγρός ὑφίστημι διά ὁ βάρος . ὁ νῦν λέγω οὖον μόνος ὁ ἀπαριθμέω εἰμί ἀρχή , ἀλλά καί πᾶς ὁ ἐν ὁ μετέωρος συνίστημι πάθημα , κοσμητής , κεραυνός , ἀστραπή , βροντή . ἤδη μέν οὖν ὁ ὑλικός αἴτιος πᾶς ὁ γίγνομαι καί φθείρω ὅτι <τὰ> τέσσαρες στοιχεῖον εἰμί διδάσκω . ἐγώ νῦν ὁ ἐν ὁ μετέωρος συνίστημι ὁ αἴτιος διδάσκω βούλομαι ( εἰμί γάρ καί κοινός πᾶς ὁ γίγνομαι , ὡς εἶπον , ἐκεῖνος εἰμί , ἀλλά εἰμί καί ὁ κατά γένος διαφέρω ἕκαστος καί ὁ κατά εἶδος ὕλη τις ἰδιάζω · ὁ εἶδος γάρ ὁ συντίθημι καί ὁ ὕλη συνεξαλλάσσω ) ἀνάγκη καί ὁ ἐν ὁ μετέωρος γίγνομαι ἅπας εἰμί τις κοινός ὕλη , ὅστις ὁ ἐν γένεσις πᾶς εἰμί καί φθορά , καί ἰδικός οὗτος αὐτός ἄλλος , ἀλλά οὖον ὁ κατά εἶδος διαφέρω . τέως οὖν ὁ κοινός ἅπας ὁ ἐν ὁ μετέωρος γενικός τίς εἰμί διδάσκω ὁ τρόπος οὗτος . δύο γάρ εἰμί , φημί , ὁ ἐν ὁ μέσος ὁ πᾶς στοιχεῖον , ὕδωρ τε καί γῆ , καί οὗτος ὑπό ὁ ἥλιος ὁ εἴρω τρόπος θερμαίνω , δισσός ἐκ αὐτός ἀνάγκη γίγνομαι καί ὁ ἀναθυμίασις , καί ὁ μέν ἐκ ὁ ὕδωρ ὑγρός , οἷος εἰμί καί ὁ ἐκ ὁ λέβης ἀτμός θερμαίνω ὁ ἐν αὐτός ὕδωρ , ὁ δέ ἐκ ὁ γῆ ξηρός , οἷος πάλιν ἐκ ὁ καίω ξύλον ἀναδίδωμι φαίνω καί ὁ θυμίαμα · ἑκάτερος μέντοι οὗτος εἰμί θερμός . ἐπεί γάρ ἐκ ἥλιος ὁ δύο οὗτος στοιχεῖον γῆ καί ὕδωρ θερμαίνω ὁ τοιοῦτος ὑπομένω μεταβολή , δῆλος ὅτι κατά μόνος ὁ ἐν αὐτός ἑκάτερος μεταβάλλω ψυχρός · ὁ δέ ἐκ ψυχρός μεταβάλλω ἐκ ἀνάγκη γίγνομαι θερμός . μήτε οὖν ὁ γῆ κατά ὁ ἐν αὐτός μεταβάλλω ξηρός μήτε ὁ ὕδωρ κατά ὁ ὑγρός , ἀλλά μόνος κατά ὁ ἐν αὐτός ψυχρός ὑπό ὁ θερμός νικάω εἰκότως ἑκάτερος ὁ ἀναθυμίασις εἰμί θερμός , Μένων ἐν ἕτερος μέν ὁ ξηρός , ἐν ὁ λοιπός δέ ὁ ὑγρός . οὐκοῦν ὁ μέν ἐκ ὕδωρ ὑγρός εἰμί καί θερμός , ὁ δέ ἐκ ὁ γῆ ξηρός καί θερμός . καλέω δέ ὁ μέν ἀτμίς , ὁ δέ καπνώδης καί πνευματώδης · καί γάρ ὁ πνεῦμα ξηρός εἰμί καί θερμός . οὗτος τοίνυν ὁ ἐν ὁ μετέωρος συνίστημι ἀπαντάω κοινῶς ὑλικός ὑπάρχω αἴτιος , ποιητικός δέ ὁ ὁ οὐράνιος περιφορά σῶμα . θερμός τοίνυν ἑκάτερος ἀναθυμίασις ὑπάρχω εἰκότως εἰμί ἀνωφορέω · ἀλλά ὁ μέν καπνώδης μάλα εἰμί κοῦφος , ὁ ξηρός ἔχω ὁ τάχος συναίτιος , ὁ δέ λοιπός ὁ ὑγρός ὑποτέμνω ὁ τάχος , ὡς ἐν ἕτερος ἀκριβῶς οὗτος δείκνυμι . οὐκοῦν ὁ μέν ἐκ ὕδωρ εἰμί περίγειος ὁ τόπος ὡς κακός κοῦφος , ὁ δέ ἐκ γῆ ἐπιπολάζω οὗτος καί μάλα εἰμί μετέωρος ὡς κοῦφος · καί ὁ μέν ὁ περί ὁ ἀήρ πάθος γεννάω , ὁμίχλη , ὑετός , χιών , χάλαζα καί ὁ οὗτος συγγενής , ὁ δέ ξηρός πρός ὁ συγγενής ἄνω χωρέω ὁ περί ὁ ὑπέκκαυμα συνίστημι , ὅς εἰμί καί ὁ πρόκειμαι , φλόξ καί δαλός καί αἴξ καί ὅσος κατηρι - τέμνω · πυρώδης γάρ εἰμί ὁ φύσις ἅπας . ὁ δέ διαφορά αὐτός πρόειμι αὐτός λέγω εἶμι . ὁ δέ καί ἐν ὁ γῆ φημί καί ἐπί ὁ γῆ ἢ ὅτι ὁ μέν εἰμί ἐν ὁ κοίλωμα αὐτός , ὁ δέ καί ἐπιπολάζω , ἢ καί κατά εἷς ὁ αὐτός · καί γάρ ὁ ἐν ὁ κοίλωμα ὕδωρ ὑπόκειμαι γη .