joannes-philoponus.in-aristotelis-meteorologicorum-librum-primum-commentarium 1.3
Ἔτι τε γῆς ὅσα μέρη καὶ εἴδη καὶ πάθη τῶν μερῶν , 25 ἐξ ὧν περί τε πνευμάτων καὶ σεισμῶν θεωρήσαιμεν ἂν τὰς αἰτίας . ᾿Μέρη γῆς ἴσως λέγει , φησὶν ὁ Ἀλέξανδρος , τὰ πρὸς ἕω καὶ δύσιν ἄρκτον τε καὶ μεσημβρίαν ( διαιρεῖν γὰρ κατὰ ταῦτα τὰ κέντρα τὴν γῆν εἰώθασιν ) · εἴδη δὲ τὸ ταύτης τὴν μὲν εἶναι ὕπαντρον καὶ χαύνην , τὴν δὲ στερεάν τε καὶ πεπιλημένην , καὶ εἴ τινες ἄλλαι τοιαῦταί εἰσι παραπλήσιοι διαφοραί . πάθη δὲ λέγοι ἄν φησί , τὰς ἀναθυμιάσεις τὰς γινομένας ἀπ’ αὐτῆς καὶ τὰς ἐναπολήψεις ὕδατός τε καὶ πνεύματος . ὧν αἱ μὲν ἀναθυμιάσεις νεφῶν τε καὶ ὑετῶν εἰσιν ἀρχαί , ἔτι δὲ χαλάζης τε καὶ δρόσου βροντῶν τε καὶ ἀστραπῶν ἀνέμων τε καὶ τῆς τῶν πνευμάτων διαφορᾶς · κατὰ γὰρ τὰς τῶν μερῶν τῆς γῆς διαφορὰς καὶ αἱ τῶν ἀνέμων γίνονται δ·ιαφοραί · αἱ δ’ ἐναπολήψεις αἱ μὲν τοῦ ὕδατο ζπηγῶν αἴτιαι , αἱ δὲ τοῦ πνεύματος σεισμῶν.’ ταῦτα κατὰ λέξιν ὁ Ἀλέξανδρος . οἶμαι δὲ μὴ καλῶς εἴδη λέγειν τῆς γῆς τὴν ὕπαντρον τήν τε χύνην καὶ τὴν στερέμνιον · πάθη γὰρ ἄν εἶεν αὐτῆς , οὐκ εἴδη ταῦτα . παθοῦσα γάρ τι καὶ πυκνουμένη πιλεῖται , καὶ τἀναντία ὑπομένει πάθη μανουμένη καὶ διακρινομένη · μάνωσις δὲ καὶ πύκνωσις ποιότητές εἰσι καὶ πάθη , καθ’ ἃς καὶ αἱ τῶν στοιχείων γίνονται μεταβολαί . πάθη δὲ αὐτῆς καὶ τὸ νιτρῶδες , θειῶδες καὶ ἀσφαλτῶδες καὶ ὅσα τοιαῦτα ἄλλα . καὶ αἱ ἀναθυμιάσεις ὅμοιαι ταῖς διαφοραῖς εἰσι τῶν ἡμετέρων σωμάτων , αἱ δὲ τῶν ὑδάτων καὶ τῶν πνευμάτων ἐναπολήψεις ταῖς ἐμφράξεσιν ἡμῶν ταῖς ἐκ τῶν παρὰ φύσιν γινομέναις χυμῶν . ἐξ ὧν πηγὰς γίνεσθαί φησι καὶ σεισμούς · σεισμοὶ δὲ πάθη τῆς γῆς εἰσι βρασσομένης τε καὶ ῥηγνυμένης , αἰ δὲ ἐκ τῶν ὑδάτων γινόμεναι πηγαὶ καὶ τὰ ἐκ τῶν ἀναθυμιάσεων ἐν τῷ ἀέρι συμβαίνοντα οὐδὲν ἐργάζεται περὶ αὐτὴν πάθος . εἰ δὲ τὰ ἀντρώδη τῆς γῆς λιθώδη τὴν φύσιν εἰσὶ καὶ πετρώδη , δῆλον ὡς οὐδὲ καθαρᾶς εἰσι ταῦτα γῆς , ἀλλ’ εἰς ἑτέραν φύσιν μεταλλοιωθείσης . ζητητέον οὖν , τίνα λέγει τῆς γῆς εἴδη , καὶ εἰ κυρίως εἴδη φησὶν αὐτὰ ἢ καταχρώμενος . καὶ περὶ πάντων τῶν γινομένων κατὰ τὰς κινήσεις τούτων . τὰς τούτων κινήσεις ἀκουστέον ἢ πρὸς τὸ προσεχὲς πνευμάτων καὶ σεισμῶν ἢ τῶν μερῶν καὶ τῶν εἰδῶν καὶ τῶν παθῶν . τοῦτο μὲν οὖν ἀδύνατον · ποίαν γὰρ ἔχει τὰ μέρη κίνησιν ὡς μέρη , τὸ ἀνατολικὸν λέγω καὶ τὸ δυτικὸν καὶ τὰ λοιπά , ποίαν δὲ τὰ εἴδη , τὸ ἀντρῶδες καὶ τὸ μανὸν καὶ τὸ στερέμνιον καὶ πεπιλημένον καὶ ᾗ τι τοιοῦτόν ἐστιν ἕκαστον , οὐδὲ πλάσαι ῥᾴδιον . ὁμοίως καὶ περὶ τῶν παθῶν ἐροῦμεν . λείπεται οὗν τὰς ἐκ τῶν πνευμάτων κινήσεις ἀκούειν καὶ τῶν σεισμῶν , οἷον ἐπὶ μὲν τῶν σεισμῶν τοὺς βρασμοὺς τῆς γῆς , τοὺς τρόμους , τὰς διαστάσεις , τὸ τὴν βιαίαν διέξοδον τοῦ πνεύματος πλήττειν τὸν ἀέρα καὶ κτύπους καὶ οἱονεὶ μυκηθμοὺς ἀποτελεῖν καὶ συναναρριπτεῖν τὴν ἐν τῷ βάθει ψάμμον καὶ λίθους πολλάκις καὶ σύστασιν βορβορώδη τινά , τὸ πηγὰς τὰς πάλαι κρυπτομένας ῥηγνυμένης τῆς γῆς ἀναδείκνυσθαι . καὶ κατὰ τὰς κινήσεις δὲ τῶν πνευμάτων παράδοξά τινα γίνονται · λίθους γὰρ ἀνασπῶντες πολλάκις πάλιν αὐτοὺς ἀφιᾶσι . καὶ τὸν καικίαν ἄνεμον οὕτω καλούμενον τἀναντία τοῖς ἄλλοις ἀνέμοις ποιεῖν · τῶν γὰρ ἄλλων εἰς τὸ ἀντικείμενον τῷ ἐξ οὗ φαίνονται διωθουμένων τὰ νέφη , τοὔμπαλιν οὗτος εἰς ἑαυτὸν ἕλκει ταῦτα , ὃ καὶ εἰς παροιμίαν ἐξῆλθεν “ ἕλκων εἰς ἑαυτὸν ὥστε καικίας νέφος ” . p . 339a2 Ἐν οἷς τὰ μὲν ἀποροῦμεν , τῶν δὲ ἐφαπτόμεθά τινα τρόπον . Φιλόσοφον τοῦ Ἀριστοτέλους τὸ ἦθος καὶ φιλάληθες · οὐ γὰρ ἀπαυθαδιάζεται τούτων ἑκάστου τὰς αἰτίας ἀποδείξειν ἐπαγγελλόμενος , ἀλλὰ περί τινων μὲν ἀπορήσομεν , φησί , καὶ μόνον , λέγειν σὺν ἀποδείξει τὰς αἰτίας οὐκ ἔχοντες · εἰ γὰρ καὶ ἐπιστῆσαι ταύταις οὐκ ἔχομεν , ἀλλ’ οὐκ ἄχρηστον περὶ αὐτῶν ἀπορεῖν . ὁδὸς γὰρ εἰς εὐπορίαν τῶν ζητουμένων ἡ περὶ αὐτῶν ἀπορία · αὐτὸ γὰρ τὸ τοῖς ἀμφισβητουμένοις ἐφιστάνειν ἤτοι ἀρχὴν τῆς εὑρέσεως δίδωσιν ἢ αὐτό γε τοῦτο τὸ γινώσκειν ὡς οὐκ ἴσμεν τὸ προκείμενον ἐξεπαίδευσε καὶ τὴν διπλῆν νοσεῖν οὐ συνεχώρησεν ἄγνοιαν . μέχρι γὰρ νῦν πολλῶν ἐν τοῖς μετεώροις συμβαινόντων τὰς αἰτίας εὑρεῖν ἀκριβῶς οὐκ ἔστιν , οἷον πῶς ἶρις γίνεται , πόθεν ἡ ἐπὶ τὰ πλάγια τῶν ἀνέμων κίνησις , πόθεν τὸ τοὐ γαλαξίου χρῶμα · καὶ ταῦτα δείξομεν ἐκεῖσε γινόμενοι . τῶν δέ , φησίν , ἐφαπτόμεθά τινα τρόπον , τουτέστι τὸν περὶ αὐτῶν εὐθίκτως λόγον ἀποδίδομεν , οἱονεὶ τῆς οὐσίας αὐτῶν θιγγάνοντες , ὅσα ἐστὶ τὰ περὶ τῆς τῶν νεφῶν συστάσεως , περὶ ὑετῶν καὶ βροντῶν καὶ ἀστραπῶν καὶ χαλάζης καὶ τῶν τοιούτων . ἐγὼ δ’ οἶμαι καὶ τοῦτο μετριάζων εἴρηκεν ἐφαπτόμεθά τινα τρόπον λέγων , τουτέστιν οὐ διὰ βάθους χωροῦμεν , ἀλλ’ οἷον ἐπιπολῆς αὐτῶν ἁπτόμεθα . καὶ γὰρ εἰ μὴ τὸ ἀκριβὲς περὶ . τούτων λέγειν ἐνδέχεται , ἀλλ’ οὐκ ἀνεννόητοι παν|τελῶς αὐτῶν ἐσόμεθα τῆς γενέσεως ἐπιπολῆς αὐτῶν ἁπτόμενοι .
Lemmas: ἔτι τε γῆ ὅσος μέρος καί εἶδος καί πάθος ὁ μέρος , 25 ἐκ ὅς περί τε πνεῦμα καί σεισμός θεωρέω εἄν ὁ αἴτιος . Μέρης γῆ ἴσως λέγω , φημί ὁ Ἀλέξανδρος , ὁ πρός ἠώς καί δύσις ἄρκτος τε καί μεσημβρία ( διαιρέω γάρ κατά οὗτος ὁ κέντρον ὁ γῆ εἴωθα ) · εἶδος δέ ὁ οὗτος ὁ μέν εἰμί ὕπαντρος καί χαῦνος , ὁ δέ στερεός τε καί πιλέω , καί εἰμί τις ἄλλος τοιοῦτος εἰμί παραπλήσιος διαφορά . πάθος δέ λέγω ἄν φημί , ὁ ἀναθυμίασις ὁ γίγνομαι ἀπό αὐτός καί ὁ ἐναπόληψις ὕδωρ τε καί πνεῦμα . ὅς ὁ μέν ἀναθυμίασις νέφος τε καί ὑετός εἰμί ἀρχή , ἔτι δέ χάλαζα τε καί δρόσος βροντή τε καί ἀστραπή ἄνεμος τε καί ὁ ὁ πνεῦμα διαφορά · κατά γάρ ὁ ὁ μέρος ὁ γῆ διαφορά καί ὁ ὁ ἄνεμος γίγνομαι δ·ιαφορω · ὁ δέ ἐναπόληψις ὁ μέν ὁ ὕδω ζπηγῶν αἴτιος , ὁ δέ ὁ πνεῦμα σεισμός οὗτος κατά λέξις ὁ Ἀλέξανδρος . οἴομαι δέ μή καλῶς εἶδος λέγω ὁ γῆ ὁ ὕπαντρος ὁ τε χύνη καί ὁ στερέμνιος · πάθος γάρ ἄν ἄγω αὐτός , οὐ εἶδος οὗτος . πάσχω γάρ τίς καί πυκνόω πιλέω , καί τἀναντία ὑπομένω πάθος μαίνομαι καί διακρίνω · μάνωσις δέ καί πύκνωσις ποιότης εἰμί καί πάθος , κατά ὅς καί ὁ ὁ στοιχεῖον γίγνομαι μεταβολή . πάθος δέ αὐτός καί ὁ νιτρώδης , θειώδης καί ἀσφαλτώδης καί ὅσος τοιοῦτος ἄλλος . καί ὁ ἀναθυμίασις ὅμοιος ὁ διαφορά εἰμί ὁ ἡμέτερος σῶμα , ὁ δέ ὁ ὕδωρ καί ὁ πνεῦμα ἐναπόληψις ὁ ἔμφραξις ἐγώ ὁ ἐκ ὁ παρά φύσις γίγνομαι χυμός . ἐκ ὅς πηγή γίγνομαι φημί καί σεισμός · σεισμός δέ πάθος ὁ γῆ εἰμί βράσσω τε καί ῥήγνυμι , ὁ δέ ἐκ ὁ ὕδωρ γίγνομαι πηγή καί ὁ ἐκ ὁ ἀναθυμίασις ἐν ὁ ἀήρ συμβαίνω οὐδείς ἐργάζομαι περί αὐτός πάθος . εἰμί δέ ὁ ἀντρώδης ὁ γῆ λιθώδης ὁ φύσις εἰμί καί πετρώδης , δῆλος ὡς οὐδέ καθαρός εἰμί οὗτος γῆ , ἀλλά εἰς ἕτερος φύσις μεταλλοιόω . ζητητέος οὖν , τίς λέγω ὁ γῆ εἶδος , καί εἰμί κύριος εἶδος φημί αὐτός ἢ καταχράομαι . καί περί πᾶς ὁ γίγνομαι κατά ὁ κινέω οὗτος . ὁ οὗτος κινέω ἀκούω ἢ πρός ὁ προσεχής πνεῦμα καί σεισμός ἢ ὁ μέρος καί ὁ εἶδος καί ὁ πάθος . οὗτος μέν οὖν ἀδύνατος · ποῖος γάρ ἔχω ὁ μέρος κίνησις ὡς μέρος , ὁ ἀνατολικός λέγω καί ὁ δυτικός καί ὁ λοιπός , ποῖος δέ ὁ εἶδος , ὁ ἀντρώδης καί ὁ μανός καί ὁ στερέμνιος καί πιλέω καί ὅς τίς τοιοῦτος εἰμί ἕκαστος , οὐδέ πλάσσω ῥᾴδιος . ὁμοίως καί περί ὁ πάθος εἴρω . λείπω ἐν ὁ ἐκ ὁ πνεῦμα κινέω ἀκούω καί ὁ σεισμός , οἷος ἐπί μέν ὁ σεισμός ὁ βρασμός ὁ γῆ , ὁ τρόμος , ὁ διάστασις , ὁ ὁ βίαιος διέξοδος ὁ πνεῦμα πλήσσω ὁ ἀήρ καί κτύπος καί οἱονεί μυκηθμός ἀποτελέω καί συναναρριπτέω ὁ ἐν ὁ βάθος ψάμμος καί λίθος πολλάκις καί σύστασις βορβορώδης τις , ὁ πηγή ὁ πάλαι κρύπτω ῥήγνυμι ὁ γῆ ἀναδείκνυμι . καί κατά ὁ κινέω δέ ὁ πνεῦμα παράδοξος τις γίγνομαι · λίθος γάρ ἀνασπάω πολλάκις πάλιν αὐτός ἀφίημι . καί ὁ καικίας ἄνεμος οὗτος καλέω τἀναντία ὁ ἄλλος ἄνεμος ποιέω · ὁ γάρ ἄλλος εἰς ὁ ἀντίκειμαι ὁ ἐκ ὅς φαίνω διωθέω ὁ νέφος , ἔμπαλιν οὗτος εἰς ἑαυτοῦ ἕλκω οὗτος , ὅς καί εἰς παροιμία ἐξέρχομαι “ ἕλκω εἰς ἑαυτοῦ ὥστε καικίας νέφος ” . p . 339a2 ἐν ὅς ὁ μέν ἀπορέω , ὁ δέ ἐφάπτω τις τρόπος . φιλόσοφος ὁ Ἀριστοτέλης ὁ ἦθος καί φιλαλήθης · οὖον γάρ ἀπαυθαδιάζω οὗτος ἕκαστος ὁ αἴτιος ἀποδείκνυμι ἐπαγγέλλω , ἀλλά περί τίνω μέν ἀπορέω , φημί , καί μόνος , λέγω σύν ἀποδείκνυμι ὁ αἴτιος οὐ ἔχω · εἰμί γάρ καί ἐφίστημι οὗτος οὐ ἔχω , ἀλλά οὐ ἄχρηστος περί αὐτός ἀπορέω . ὁδός γάρ εἰς εὐπορία ὁ ζητέω ὁ περί αὐτός ἀπορία · αὐτός γάρ ὁ ὁ ἀμφισβητέω ἐφιστάνω ἤτοι ἀρχή ὁ εὕρεσις δίδωμι ἢ αὐτός γε οὗτος ὁ γιγνώσκω ὡς οὐ οἶδα ὁ πρόκειμαι ἐκπαιδεύω καί ὁ διπλόος νοσέω οὖον συγχωρέω ἄγνοια . μέχρι γάρ νῦν πολύς ἐν ὁ μετέωρος συμβαίνω ὁ αἴτιος εὑρίσκω ἀκριβῶς οὐ εἰμί , οἷος πῶς ἶρις γίγνομαι , πόθεν ὁ ἐπί ὁ πλάγιος ὁ ἄνεμος κίνησις , πόθεν ὁ ὁ γαλαξίας χρῶμα · καί οὗτος δείκνυμι ἐκεῖσε γίγνομαι . ὁ δέ , φημί , ἐφάπτω τις τρόπος , τουτέστι ὁ περί αὐτός εὔθικτος λόγος ἀποδίδωμι , οἱονεί ὁ οὐσία αὐτός θιγγάνω , ὅσος εἰμί ὁ περί ὁ ὁ νέφος σύστασις , περί ὑετός καί βροντή καί ἀστραπή καί χάλαζα καί ὁ τοιοῦτος . ἐγώ δέ οἴομαι καί οὗτος μετριάζω εἴρω ἐφάπτω τις τρόπος λέγω , τουτέστιν οὖον διά βάθος χωρέω , ἀλλά οἷος ἐπιπολή αὐτός ἅπτω . καί γάρ εἰμί μή ὁ ἀκριβής περί . οὗτος λέγω ἐνδέχομαι , ἀλλά οὐ ἀνεννόητος παντελής αὐτός εἰμί ὁ γένεσις ἐπιπολή αὐτός ἅπτω .