joannes-philoponus.in-aristotelis-meteorologicorum-librum-primum-commentarium 1.75
Ὑπόκειται γὰρ ἡμῖν τοῦ κόσμου τοῦ περὶ τὴν γῆν ὅσον ὑπὸ τὴν ἐγκύκλιόν ἐστι φοράν , εἶναι τὸ πρῶτον μέρος ἀναθυμίασιν ξηρὰν καὶ θερμήν . Εἴρηκεν ἤδη πρότερον ὅτι διτταὶ κάτωθεν ἀναθυμιάσεις ἀνέρχονται , μία μὲν ἐκ τῶν ὑγρῶν σωμάτων ἡ ἀτμιδώδης , ἑτέρα δὲ ἐκ τῶν ξηρῶν ἡ καπνώδης , ἣν ὑπέκκαυμα προσηγόρευσεν ὡς ἐπιτηδείαν εἰς ἔξαψιν . περὶ μὲν οὖν τῆς ἀτμιδώδους λόγος οὐδεὶς ἐν τοῖς προκειμένοις οὐδὲ ἐν τοῖς ἤδη προειρημένοις · μόνη γὰρ ἡ καπνώδης τούτων ἁπάντων αἰτία ἐστὶν ὡς ὕλη . αὕτη τοίνυν ἡ ἀναθυμίασις , τουτέστι τὸ ὑπέκκαυμα , καὶ πολὺ μέρος τοῦ μετ’ αὐτὴν ἀέρος τὸ διῆκον μέχρι τῆς κορυφῆς ἄνωθεν τῶν ὑψηλοτάτων ὀρῶν τῇ περιφορᾷ τῶν οὐρανίων συνεφέλκονται κυκλικὴν καὶ αὐτὰ συγκινούμενα κίνησιν . ὅτι δ’ ἡ κίνησις θερμαίνει , καὶ τοῦτο προείρηκεν . ὅταν οὖν ἡ ἀναθυμίασις ἡ ξηρὰ τοιαύτης εὑρεθείη συστάσεως , ὡς μήτε λεπτὴ λίαν καὶ ἀσθενὴς εἶναι καὶ εὐδιάλυτος μήτε πυκνὴ καὶ παχεῖα τοτοῦτον ὡς εἶναι δυσέξαπτος , ἀλλὰ μέση πως ἀμφοτέρων καὶ εὔκρατος , ἡ τοιαύτη , φησί , τῇ κινήσει καὶ τῇ συμπεριαγωγῇ τῶν πέριξ σωμάτων θερμαινομένη πλέον τῆς ἐκ φύσεως αὐτῇ προσούσης θερμασίας ἐξάπτεται καὶ ποιεῖ τὸν κομήτην . εἰ μὲν γὰρ λεπτοτέρα εἴη , θᾶττον μὲν ἐξάπτεταί εὐθὺς δὲ ἀποσβέννυται στυπείου λεπτοῦ δίκην · εἰ δὲ πυκνοτέρα τύχοι τῆς γένεσιν κομήτου συστάσεως , οὐκ ἐξαρκεῖ πρὸς ἔξαψιν ταύτης ἡ κίνησις · οὐδὲ γὰρ τὰ πυκνότερα τῶν ξύλων εὐέξαπτα , καὶ τὰ φρυγανώδη ῥᾷον ἐξ - αφθέντα δαπανᾶται θᾶττον καὶ ἡ φλὸξ οἴχεται . δεῖ δὲ καὶ τὴν ἔξα|ψιν αὐτὴν ἤτοι τὴν αἰτίαν ταύτης εἶναι σύμμετρον , ὡς μήτε τῇ σφοδρότητι δαπανᾶν τὴν ὕλην εὐθὺς μήτε τῇ ἀμυδρότητι δρᾶν εἰς αὐτὴν μὴ δύνασθαι μηδὲ δι’ ὅλου ταύτης ἐπικρατεῖν . ὁ δὲ κομήτης ἐξαφθεὶς στέγει χρόνον τινὰ τὴν φλόγα μὴ δαπανώμενος · ταύτῃ γὰρ τῶν τε προειρημένων πυρώ - σεων καὶ φλογῶν καὶ δαλῶν καὶ διᾳττόντων οἱ κομῆται διενηνόχασιν , ὅτι πολυχρόνιοι μὲν οὗτοι , ἐκεῖνοι δ’ ἐπὶ μικρὸν ἐξαφθέντες εὐθὺς ἀποσβέννονται . τῆς οὖν ἐπιμονῆς καὶ ἡ πύκνωσις αἰτία τῆς ὕλης καὶ ἡ κάτωθεν προστιθεμένη τῷ κομήτῃ ἀναθυμίασις , ὡς εἰ ξύλα πυρὶ προσάγων ἡ λύχνῳ ἔλαιον διατηροίη τὴν φλόγα , μέχρις ἂν ἡ χορηγία τῆς ὕλης ἐπιλίποι . ἔλεγε δὲ καὶ ὁ ἡμέτερος διδάσκαλος ἑωρακέναι κομήτην , οὗ τὰ μὲν ἦν ἀμυδρὰ καὶ ἧττον ἐκπεπυρωμένα , τὰ δὲ λίαν ἐκλάμποντα · ταῦτα δὲ διαλυθῆναι θᾶττον δηλονότι διὰ τὸ σφοδρότερον τῆς ἐκκαύσεως , τὰ δ’ ἀμυδρὰ πλείονα διαρκέσαι χρόνον μαλακωτέρας οὔσης τῆς ἐκπυρώσεως . ὑπόκειται γὰρ ἡμῖν τοῦ κόσμου τοῦ περὶ γῆν ὅσον ὑπὸ τὴν ἐγκύκλιόν ἐστι φοράν , εἶναι τὸ πρῶτον μέρος ἀναθυμίασιν ξη·ρὰν καὶ θερμήν ταῦτα γὰρ ἤδη προείληφεν , ὅτε περὶ τῆς τάξεως τῶν πέντε στοιχείων ἐδίδασκεν , ὅτι μετὰ τὰ ἐγκύκλια σώματα εὐθύς ἐστι τὸ ὑπέκκαυμα , καὶ μετὰ τοῦτο τρίτος ὁ ἀήρ , μεθ’ ὃν τὸ ὕδωρ , καὶ πάντων ἔσχατον ὡς ἐπὶ τὸ μέσον ἡ γῆ .
Lemmas: ὑπόκειμαι γάρ ἐγώ ὁ κόσμος ὁ περί ὁ γῆ ὅσος ὑπό ὁ ἐγκύκλιος εἰμί φορός , εἰμί ὁ πρῶτος μέρος ἀναθυμίασις ξηρός καί θερμός . εἴρω ἤδη πρότερος ὅτι δισσός κάτωθεν ἀναθυμίασις ἀνέρχομαι , εἷς μέν ἐκ ὁ ὑγρός σῶμα ὁ ἀτμιδώδης , ἕτερος δέ ἐκ ὁ ξηρός ὁ καπνώδης , ὅς ὑπέκκαυμα προσαγορεύω ὡς ἐπιτήδειος εἰς ἔξαψις . περί μέν οὖν ὁ ἀτμιδώδης λόγος οὐδείς ἐν ὁ πρόκειμαι οὐδέ ἐν ὁ ἤδη προερέω · μόνος γάρ ὁ καπνώδης οὗτος ἅπας αἰτία εἰμί ὡς ὕλη . οὗτος τοίνυν ὁ ἀναθυμίασις , τουτέστι ὁ ὑπέκκαυμα , καί πολύς μέρος ὁ μετά αὐτός ἀήρ ὁ διήκω μέχρι ὁ κορυφή ἄνωθεν ὁ ὑψηλός ὄρος ὁ περιφορά ὁ οὐράνιος συνεφέλκω κυκλικός καί αὐτός συγκινέω κίνησις . ὅτι δέ ὁ κίνησις θερμαίνω , καί οὗτος προαγορεύω . ὅταν οὖν ὁ ἀναθυμίασις ὁ ξηρός τοιοῦτος εὑρίσκω σύστασις , ὡς μήτε λεπτός λίαν καί ἀσθενής εἰμί καί εὐδιάλυτος μήτε πυκνός καί παχύς τοουτος ὡς εἰμί δυσέξαπτος , ἀλλά μέσος πως ἀμφότερος καί Εὔκρατος , ὁ τοιοῦτος , φημί , ὁ κινέω καί ὁ συμπεριαγωγή ὁ πέριξ σῶμα θερμαίνω πλέω ὁ ἐκ φύσις αὐτός πρόσειμι θερμασία ἐξάπτω καί ποιέω ὁ κοσμητής . εἰμί μέν γάρ λεπτός εἰμί , ταχύς μέν ἐξάπτω εὐθύς δέ ἀποσβέννυμι στυπειωμι λεπτός δίκη · εἰμί δέ πυκνός τυγχάνω ὁ γένεσις κοσμητής σύστασις , οὐ ἐξαρκέω πρός ἔξαψις οὗτος ὁ κίνησις · οὐδέ γάρ ὁ πυκνός ὁ ξύλον ευέξαπτος , καί ὁ φρυγανώδης ῥᾳδίως ἐκ - ἅπτω δαπανάω ταχύς καί ὁ φλόξ οἴχομαι . δεῖ δέ καί ὁ ἔξαψις αὐτός ἤτοι ὁ αἴτιος οὗτος εἰμί σύμμετρος , ὡς μήτε ὁ σφοδρότης δαπανάω ὁ ὕλη εὐθύς μήτε ὁ ἀμυδρότης δράω εἰς αὐτός μή δύναμαι μηδέ διά ὅλος οὗτος ἐπικρατέω . ὁ δέ κομήτης ἐξάπτω στέγος χρόνος τις ὁ φλόξ μή δαπανάω · οὗτος γάρ ὁ τε προερέω πῦρ - σός καί φλόξ καί δαλός καί διαίσσω ὁ κομέω διαφέρω , ὅτι πολυχρόνιος μέν οὗτος , ἐκεῖνος δέ ἐπί μικρός ἐξάπτω εὐθύς ἀποσβέννυμι . ὁ οὖν ἐπιμονή καί ὁ πύκνωσις αἰτία ὁ ὕλη καί ὁ κάτωθεν προστίθημι ὁ κοσμητής ἀναθυμίασις , ὡς εἰμί ξύλον πῦρ προσάγω ὁ λύχνος ἔλαιον διατηρέω ὁ φλόξ , μέχρι εἄν ὁ χορηγία ὁ ὕλη ἐπιλείπω . λέγω δέ καί ὁ ἡμέτερος διδάσκαλος ὁράω κοσμητής , ὅς ὁ μέν εἰμί ἀμυδρός καί κακός ἐκπυρόω , ὁ δέ λίαν ἐκλάμπω · οὗτος δέ διαλύω ταχύς δηλονότι διά ὁ σφοδρός ὁ ἔκκαυσις , ὁ δέ ἀμυδρός πλείων διαρκέω χρόνος μαλακός εἰμί ὁ ἐκπύρωσις . ὑπόκειμαι γάρ ἐγώ ὁ κόσμος ὁ περί γῆ ὅσος ὑπό ὁ ἐγκύκλιος εἰμί φορός , εἰμί ὁ πρῶτος μέρος ἀναθυμίασις ξη·ρὰν καί θερμός οὗτος γάρ ἤδη προλαμβάνω , ὅτε περί ὁ τάξις ὁ πέντε στοιχεῖον διδάσκω , ὅτι μετά ὁ ἐγκύκλιος σῶμα εὐθύς εἰμί ὁ ὑπέκκαυμα , καί μετά οὗτος τρίτος ὁ ἀήρ , μετά ὅς ὁ ὕδωρ , καί πᾶς ἔσχατος ὡς ἐπί ὁ μέσος ὁ γῆ .