joannes-philoponus.in-aristotelis-libros-de-anima-commentaria 3
p . 424b22 Ὅτι δ’ οὐκ ἔστιν αἴσθησις παρὰ τὰς πέντε , λέγω δὲ ταύτας ὄψιν , ἀκοήν , ὄσφρησιν , γεῦσιν , ἁφήν , ἐκ τῶνδε πιστευσειεν αν τις . Ἐπειδήπερ ἐν τοῖς προλαβοῦσι περὶ φυτικῆς καὶ ἀλόγου τὸν κάματον ἐποιήσατο , νῦν καὶ περὶ τῆς λογικῆς βούλεται εἰπεῖν ἡμῖν ψυχῆς καὶ ζητῆσαι τὴν οὐσίαν αὐτῆς καὶ τὰς δυνάμεις καὶ τὰς διαφορὰς τῶν δυνάμεων αὐτῶν τε πρὸς ἑαυτὰς καὶ τὰς ἐντιμοτέρας δυνάμεις τῆς ἀλόγου . ζητεῖ γὰρ διαφορὰν φαντασίας καὶ δόξης πρὸς διάνοιαν καὶ διανοίας πρὸς νοῦν ἐπειδὴ γὰρ ἡ δόξα τῆς λογικῆς ψυχῆς οὖσα δύναμις δοκεῖ κοινωνίαν ἔχειν πρὸς τὴν κοινὴν αἴσθησιν καὶ τὴν φαντασίαν , διὰ τοῦτο ζητεῖ τούτων τὴν διαφοράν . ἔμεινεν ἄρα ὁ σκοπὸς τοῦ παρόντος λόγου περὶ τῆς λογικῆς ψυχῆς . οὐ γὰρ ὡς νομίζουσί τινες , σκοπός ἐστι τῷ παρόντι λόγῳ περὶ τῆς ἀλόγου ψυχῆς διαλεχθῆναι . εἰ γὰρ καὶ μέμνηται κοινῆς αἰσθήσεως καὶ φαντασίας , οὐ τοῦτον ἔχων προηγούμενον σκοπόν , ἵνα δὲ τὴν διαφορὰν τῶν δυνάμεων τῆς λογικῆς ψυχῆς πρὸς τὰς δυνάμεις τῆς ἀλόγου παραστήσῃ , τούτου χάριν μέμνηται ἀλόγου ψυχῆς . ὥστε ὅλου τοῦ λόγου ὁ σκοπὸς περὶ τῆς λογικῆς ψυχῆς ἐστι καὶ οὐδαμῶς περὶ ἀλόγου . ἀλλ’ ἀποροῦσι πρὸς τοῦτο οἱ φιλεγκλήμονες λέγοντες ὅτι οὐκοῦν ἐχρῆν αὐτὸν περὶ μόνης φαντασίας καὶ κοινῆς αἰσθήσεως διαλεχθῆναι , οὐκέτι δὲ καὶ αἰσθήσεως · νυνὶ δὲ ὁρῶμεν ὅτι ἀρχόμενος τοῦ λόγου εὐθὺς τὸν ἀριθμὸν τῶν αἰσθήσεων λέγει ζητῶν εἴτε πέντε εἰσὶν αἱ αἰσθήσεις εἴτε πλείους . ταῦτα δὲ οὐκ ἦν ἀνάγκη νυνὶ ζητεῖσθαι , εἴ γε τῶν τιμίων μόνον προέθετο μνείαν ποιήσασθαι δυνάμεων τῆς ἀλόγου , ἵνα διαφορὰν αὐτῶν παραδώσει πρὸς τὰς ἐλάττους τῆς λογικῆς . ἀεὶ γὰρ αἱ τίμιαι δυνάμεις τῶν δευτέρων οὐσιῶν κοινωνίαν καὶ ἐμφέρειαν ἔχουσι πρὸς τὰς ἀτίμους δυνάμεις τῶν πρώτων οὐσιῶν , ὥσπερ καὶ νῦν · αἱ γὰρ ἔντιμοι δυνάμεις τῆς ἀλόγου , οἷον κοινὴ αἴσθησις καὶ φαντασία , κοινωνίαν ἔχουσι πρὸς τὴν δόξαν , ἥτις ἀτιμοτέρα ἐστὶ δύναμις πασῶν τῶν λογικῶν . καὶ αὕτη μὲν ἡ ἀπορία πρὸς ἣν ἐροῦμεν ὅτι κἄν ἐμνήσθη τῶν πέντε αἰσθήσεων , οὐ μάτην τοῦτο πεποίηκεν , ἀλλ’ ἵνα μή τις οἰηθῇ ἄλλην τινὰ αἴσθησιν τῶν κατὰ μέρος εἶναι τὴν κρίνουσαν τὰ τῶν πέντε αἰσθήσεων αἰσθητά . εἰ γὰρ μὴ νῦν ἔδειξεν ὅτι πέντε εἰσὶ μόνον αἰσθήσεις καὶ οὔτε πλείονες οὔτε ἐλάττονες , ἴσως τις ἐνόμιζεν ὅτι οὐ μόνον πέντε εἰσὶν ἀλλὰ καὶ ἕκτη ἄλλη αἴσθησις μερική , ἥτις κρίνει ἅμα ὁρατὸν καὶ ἀκουστὸν καὶ ὀσφραντόν , καὶ οὐ χρεία τις κοινῆς αἰσθήσεως . ἵνα οὖν μὴ ὑπολάβῃ τις τοῦτο , διὰ τοῦτο νῦν δείκνυσιν ὅτι πέντε εἰσὶ μόναι αἰσθήσεις , καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλη τις μερικὴ ἡ κρίνουσα , οὐκοῦν χρεία τῆς κοινῆς αἰσθήσεως . ὥστε κἀν ζητῇ τὸν ἀριθμὸν τῶν αἰσθήσεων , οὐ δι’ αὐτὰς τὰς αἰσθήσεις τοῦτο ποιεῖ , ἀλλὰ διὰ τὴν κοινὴν αἴσθησιν . κοινῆς δὲ αἰσθήσεως καὶ φαντασίας μέμνηται οὐ δι’ αὐτὰς ἀλλὰ διὰ τὴν πρὸς τὰς λογικὰς δυνάμεις διαφοράν . μενέτω οὖν ὁ σκοπὸς περὶ λογικῆς ψυχῆς . ὁ μὲν οὖν σκοπὸς οὗτος · δείκνυσι δὲ λοιπὸν ἐξ ἀρχῆς αὐτῆς ὅτι πέντε μόνον εἰσὶν αἱ αἰσθήσεις οὕτω κεχρημένος ὑποθετικῷ συλλογισμῷ . φησὶ γὰρ οὕτως · εἰ ἔλειπεν αἴσθησις , ἔλειπεν ἂν καὶ αἰσθητήριον · ἀλλὰ μὴν οὐ λείπει αἰσθητήριον · οὐκ ἄρα οὐδὲ αἴσθησις λείπει . καὶ αὕτη μὲν ἡ ἀπόδειξις . ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ τὸ συνημμένον ἀμφιβάλλεται πόθεν γὰρ τῷ ὄντι , εἰ ἔλειπεν αἴσθησις , ἔλειπεν ἄν καὶ αἰσθητήριον ; ) καὶ ἡ πρόσληψις δὲ ἀμφιβάλλεται ἡ λέγουσα ‘ἀλλὰ μὴν αἰσθητήριον οὐ λείπει’ , οὐκοῦν οὐδὲ αίσθησις ( πόθεν γὰρ δῆλον , εἰ οὐ λείπει αἰσθητήριον ; ) φέρε οὖν ἀποδείξωμεν , καὶ τὸ συνημμένον καὶ τὴν πρόσληψιν . ἀλλὰ πρότερον τὸ συνημμένον ἀποδείξωμεν τὸ λέγον ὅτι εἰ λείπει αἴσθησις , λείπει καὶ αἰσθητήριον . τοῦτο τοίνυν διὰ τριῶν λόγων ἀποδείκνυμεν , ὧν ὁ πρῶτός ἐστιν οὗτος · ἡ αἴσθησις καὶ τὸ αἰσθητήριον τῶν πρός τι · ἡ γὰρ αἴσθησις δι’ αἰσθητηρίου αἰσθάνεται , καὶ τὸ αἰσθητήριον αἰσθήσεως ἐστιν αἰσθητήριον . ὡς δὲ ἔχει ἓν τῶν πρός τι , οὕτω ἔχει καὶ τὸ λοιπόν . δῆλον ἄρα ὅτι ἐὰν λείπῃ αἴσθησις , λείπει καὶ αἰσθητήριον διὰ τὴν ἀνάγκην τῶν πρός τι . οὗτος ὁ πρῶτος λόγος . δεύτερος λόγος · ἡ αἴσθησις χρώμενόν ἐστι , τὸ δὲ αἰσθητήριόν ἐστιν ᾧ χρῆται , εἰ μὴ μάτην μέλλει εἶναι . εἰ οὖν λείπει αἴσθησις , λείπει καὶ αἰσθητήριον , εἰ μὴ μάτην ἐστίν , ὅπερ ἄτοπον τὸ λέγειν τὴν φύσιν μάτην ποιεῖν . οὗτός ἐστι καὶ ὁ δεύτερος λόγος . τρίτος λόγος · αἱ αἰσθήσεις οὐδέποτε δύνανται ἀμέσως τοῖς αἰσθητοῖς προσβάλλειν , ἀλλ’ ἀεὶ διὰ μέσων τῶν αἰσθητηρίων προσβάλλουσιν . ὅπου οὖν ἐστιν αἴσθησις , χρεία πάντως καὶ αἰσθητηρίου , δι’ οὗ καὶ προσβάλλει | τοῖς τοῖς αἰσθητοῖς ἡ αἴσθησις . εἰ οὖν λείπει αἴσθησις , δῆλον ὅτι καὶ αἰσθητήριον λείπει δι’ οὗ τοῖς αἰσθητοῖς προσβάλλει ἡ αἴσθησις . οὗτοι μὲν οὖν εἰσιν οἱ λόγοι οἱ τὸ συνημμένον κατασκευάσαντες . φέρε δὲ λοιπὸν καὶ τοὺς τὴν πρόσληψιν κατασκευάζοντας παραθώμεθα . οὗτοι δέ εἰσι δύο λόγοι ἐπαγωγικοί , ὧν ὁ πρῶτός ἐστιν οὗτος . ἐκ πάντων ὧν ἔδει γενέσθαι αἰσθητήρια γεγόνασιν · εἰ δὲ τοῦτο , οὐδὲν ἄρα λείπει αἰσθητήριον . τεσσάρων γὰρ ὄντων στοιχείων καὶ ἑνὸς τοῦ πέμπτου σώματος τοῦ οὐρανίου , ἐκ μὲν τοῦ πέμπτου σώματος αἰσθητήριον οὐ γέγονεν · τὸ γὰρ πέμπτον σῶμα ἀίδιόν ἐστιν , ὥς τινες λέγουσι , τὰ δὲ αἰσθητήρια φθαρτά ἐστι . πάλιν ἐκ πυρὸς οὐκ ἠδύνατο γενέσθαι αἰσθητήριον · τὸ γὰρ πῦρ φθαρτικόν ἐστιν · ἐκ τοῦ φθείροντος δὲ πῶς εἶχεν αἰσθητήριον γενέσθαι ; πάλιν ἐκ γῆς αὐτῆς καθ’ ἑαυτὴν οὐκ ἐδύνατο γενέσθαι αἰσθητήριον · δυστύπωτος γὰρ αὐτὴ καθ’ ἑαυτήν , καὶ οὐκ εὐχερῶς ἐδέχετο τῶν αἰσθητῶν τοὺς τύπους · συμμιγὴς δὲ γινομένη ἡ γῆ μετὰ ἄλλων δύναται ποιῆσαι αἰσθητήρια . καὶ γοῦν τὸ αἰσθητήριον τῆς τε ἁφῆς καὶ τῆς γεύσεως πλείονος γῆς μετέχει · τῆς γὰρ ἁφῆς καὶ τῆς γεύσεως αἰσθητήριόν ἐστιν ἡ σὰρξ πλείονος γῆς μετέχουσι τὸ δὲ πῦρ , ὥς φησιν αὐτός , ἐν ὅλοις ἐστὶ τοῖς αἰσθητηρίοις . ὥστε πῦρ καὶ γῆν ἐν τοῖς αἰσθητηρίοις ἔστιν εὑρεῖν · οὔτε δὲ πῦρ οὔτε γῆ ποιοῦσι ποτὲ καθ’ ἑαυτὰ αἰσθητήρια διὰ τὰς εἰρημένας αἰτίας . ὑπολείπεται τοίνυν ἀὴρ καὶ ὕδωρ , ἅτινα δύναται ποιῆσαι αἰσθητήρια . καὶ γοῦν τὸ ὕδωρ ἐποίησε τὸ κρυσταλλοειδές , ὅπερ ἐστὶ τῆς ὄψεως αἰσθητήριον · ἀλλὰ καὶ ὁ ἀὴρ αἰσθητήριόν ἐστιν ἀκοῆς καὶ ὀσφρήσεως · ὁ γὰρ ἐγκατῳκοδομημένος ἀὴρ ἐν τῆ ῥινὶ καὶ τοῖς ὠσὶν αὐτός ἐστι τὸ αἰσθητήριον ἀκοῆς καὶ ὀσφρήσεως . εἰ οὖν ἐκ πάντων ὧν δυνατὸν ἦν γενέσθαι αἰσθητήριον γέγονεν , οὐδὲν ἄρα λείπει αἰσθητήριον . οὗτος ὁ πρῶτος λόγος ἐπαγωγικὸς κατασκευάζων τὴν πρόσληψιν . ἀπορεῖ δὲ πρὸς τοῦτον τὸν λόγον Ἀριστοτέλης δύο ἀπορίας · πρώιην μὲν ὅτι πῶς φησι μὴ λείπειν αἰσθητήριον · ἰδοὺ γὰρ λείπουσιν . πέντε γὰρ οὐσῶν αἰσθήσεων τρία μόνον εἰσὶν αἰσθητήρια , ὕδωρ , ἀήρ , γῆ . ὥστε οὐδὲν κατεσκεύασεν ὁ ἐπαγωγικὸς λόγος , ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ηὔξησε τὴν ἀπορίαν . πῶς οὖν λέγει ἡ πρόσληψις ‘ἀλλὰ μὴν λείπει αἰσθητήριον’ ; ἰδοὺ γὰρ λείπουσι δύο αἰσθητήρια . καὶ αὕτη μὲν ἡ ἀπορία · πρὸς ἣν ἐροῦ ὅτι τῷ μὲν ὀνόματι τρία μόνον ἐστὶν αἰσθητήρια , τῷ δὲ πράγματι πέντε . κἄν γὰρ πρὸς τῇ γῇ ἐστιν τὸ αἰσθητήριον τῆς ἁφῆς καὶ τῆς γεύσεως , ἀλλ’ οὐχ ἡ αὐτὴ γῆ ἐστιν . εἰ γὰρ ἦν ἡ αὐτὴ γῆ αἰσθητήριον ἁφῆς καὶ γεύσεως , ἐχρῆν ἐν παντὶ μορίῳ ἔνθα ἦν ἁφὴ καὶ γεῦσιν εἶναι , εἴ γε ἡ ἄλογος ψυχὴ ἐν παντί ἐστι τῷ ζῴῳ μετὰ πασῶν αὐτῆς τῶν δυνάμεων , καί φαμεν ὅτι διὰ τὴν ἀνεπιτηδειότητα τοῦ ὀργάνου οὐκ ἐνεργεῖ κατὰ πάσας αὐτῆς τὰς δυνάμεις ἐν ὅλῳ τῷ ζῴῳ · ἐχρῆν γάρ , εἰ ἡ αὐτὴ γῆ ἐστιν αἰσθητήριον καὶ πάρεστι καὶ ἡ δύναμις , ἵνα μὴ ταύτην αἰτιάσῃ . ἀλλὰ μὴν οὐκ ἐν παντί ἐστιν ἡ γεῦσις · πῶς γοῦν ἡ χεὶρ οὐ γεύεται , καίτοι ἁφὴν ἔχουσα ; οὐκ ἄρα ἡ αὐτὴ γῆ ἐστιν . ὁρᾷς ὅτι ὀνόματι μὲν τὸ αὐτό , πράγματι δὲ διάφορος . πάλιν κἄν ἀήρ ἐστιν ἐν ἀκοῇ καὶ ὀσφρήσει , ἀλλ’ οὐχ ὁ αὐτός . ἀέρα δὲ λέγω οὐ τὸν ἔξω πᾶς γὰρ ὁ ἔξω ἀὴρ διακονεῖ καὶ ὀσμὰς καὶ ψόφους ) ἀλλὰ ἀέρα λέγω τὸν ἐγκατῳκοδομημένον ἐν ἀκοῇ καὶ ῥινὶ τὸν ἰδιάζοντα . οὗτος οὖν οὐχ ὁ αὐτός ἐστιν , ἀλλὰ διάφορος · οὐ γὰρ ὁ ἐν ἀκοῇ ἀὴρ δύναται διακονῆσαι ὀσμὰς οὔτε ὁ ἐν ῥινὶ διακονῆσαι ψόφους . ὥστε κἄν ὀνόματι τρία ἐστίν , ἀλλ’ οὖν πράγματι πέντε ὑπάρχει . αὕτη ἡ λύσις τῆς πρώτης ἀπορίας . δευτέρα ἀπορία ἐκ τοῦ ἐναντίου τῇ πρώτῃ ἀπορίᾳ προἰοῦσα , ἐστι δὲ αὕτη · πλείονα τὰ αἰσθητήρια τῶν αἰσθήσεων , ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον . εἰ γὰρ διὰ τὰς αἰσθήσεις γέγονε τὰ αἰσθητήρια . ὅσαι ἄρα εἰσὶν αἱ αἰσθήσεις , τοσαῦτα ὤφελον εἶναι τὰ αἰσθητήρια καὶ μὴ πλείονα · νυνὶ δὲ ὁρῶμεν ὅτι πλείονά εἰσι τῶν αἰσθήσεων . καὶ γοῦν μιᾶς αἰσθήσεως δύο εἰσὶν αἰσθητήρια · τῆς γὰρ ὀσφρήσεως ἐπὶ πεζῶν μὲν καὶ πτηνῶν ὁ ἀήρ ἐστιν αἰσθητήριον , ἐπὶ δὲ ἐνύδρων τὸ ὕδωρ ἐστὶ τὸ αἰσθητήριον · φασὶ γοῦν ὅτι οἱ ἰχθύες ὑγρότητά τινα ἔχουσιν ἐν τοῖς μυκτῆρσι τὴν διακονοῦσαν τὰς ὀσμάς · ὥστε μιᾶς αἰσθήσεως δύο εἰσὶν αἰσθητήρια . λύομεν δὲ τὴν ἀπορίαν λέγοντες ὅτι οὐκ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ζῴου δύο ἐστὶ τὰ αἰσθητήρια , ἀλλ’ ἐπὶ ἄλλου μὲν ὕδωρ ἐστὶ τὸ αἰσθητήριον τῆς ὀσφρήσεως , ἐπὶ ἄλλου δὲ ἀήρ · ὥστε οὔτε πλείονά ἐστιν οὔτε ἐλάττονα . ὁ μὲν οὖν τὴν πρόσληψιν κατασκευάζων πρῶτος λόγος ἐπαγωγικός ἐστι καὶ οὐκ ἔχει τὸ ἀναγκαῖον . πρῶτον μὲν γὰρ διττὸν τὸ πῦρ , τὸ μὲν φθαρτικόν , τὸ δὲ ζωογόνον · ὥστε κἄν ἐκ τοῦ φθαρτικοῦ οὐκ ἠδύνατο γενέσθαι αἰσθητήριον , ἀλλ’ οὖν ἐκ τοῦ ζωογόνου ἠδύνατο γενέσθαι . ἄλλως τε ὥσπερ ὁρῶμεν ὅτι ὁ ἀὴρ ἔξωθεν διακονεῖ καὶ ὀσμὰς καὶ χροιὰς καὶ ψόφους , ἀλλ’ ὅμως ἐπὶ τῶν ἐχόντων τρεῖς μόνας αἰσθήσεις , ἁφὴν λέγω καὶ ὄσφρησιν καὶ γεῦσιν , οὐ διακονεῖ χροιάς , ἔστι δὲ ὁμοίως τῶν τοιούτων διακονητής , ἀλλὰ παρὰ τὸ μὴ εἶναι δύναμιν οὐ διακονεῖ , τί ἄτοπον καὶ ἐπὶ ἡμῶν τῶν ἐχόντων πέντε αἰσθήσεις λέγειν ὅτι ἔστι μὲν θλᾶ αἰσθητήρια , οὐκ ἀντιλαμβάνονται δὲ παρὰ τὸ μὴ εἷναι αἰσθήσεις ἐν αὐτοῖς ; ὥστε ἐπαγωγικός ἐστι καὶ οὐκ ἀληθὴς ὁ πρότερος λόγος . ἔστι δὲ ὁ δεύτερος λόγος Ἀριστοτέλους ἐπαγωγικὸς οὗτος · εἰ λείπει αἰσθητήριον , λείπει καὶ αἰσθητόν · ἀλλὰ μὴν οὐ λείπει αἰσθητόν . τοῦτο γάρ ἐστι τὸ συνημμένον , ὃ καὶ δεῖται ἀποδείξεως . τοῦτο , φησίν , ἐκ τῆς ἐπαγωγῆς δῆλόν ἐστι · καὶ τῶν πόρρω γὰρ ἀντιλαμβανόμεθα , ἅ ἐστι ψόφοι καὶ χρόαι καὶ ὀσμαί , καὶ μὴν καὶ τῶν πλησίον , ἁπτῶν φημι καὶ χυμῶν . εἰ οὖν καὶ τῶν πλησίον καὶ τῶν πόρρω ἀντιλαμβανόμεθα , δῆλον ἄρα ὅτι πάντων λαμβανόμεθα . οὐδὲν οὖν αἰ|σθητὸν λείπει . εἰ δὲ αἰσθητὸν οὐ λείπει , δῆλον ὅτι οὐδὲ αἰσθητήριον · τῇ γὰρ σὺν ἀντιθέσει ἀντιστροφῇ τοῦτο δείκνυται . οὗτός ἐστι καὶ ὁ δεύτερος λόγος Ἀριστοτέλους μὴ ὢν ἀναγκαῖος . ἔστω γὰρ τῶν πόρρω ἡμᾶς ἀντιλαμβάνεσθαι · πόθεν δῆλον , εἰ καὶ πάντων τῶν πλησίων ἀντιλαμβανόμεθα ; ἔστω γὰρ ὅτι τῶν ἁπτῶν πάντων αἰσθανόμεθα · ἆρα δὲ καὶ πάντων τῶν γευστῶν ; πόθεν δῆλον , ἐὰν ᾖ γευστά τινα λανθάνοντα ἡμᾶς ; καὶ γοῦν καμήλου κρέας οὐκ ἔφαγέ τις ἡμῶν . ὥστε λείπουσί τινα αἰσθητά . ἐπειδὴ οὖν ἐπαγωγικώτεροί εἰσιν οἱ λόγοι Ἀριστοτέλους , ἄμεινον τῷ Θεμιστίου λόγῳ χρήσασθαι , ὃν λέγει ἐν τῷ ὑπομνήματι . φησὶ γὰρ ὅτι οὐκ ἦν δυνατὸν τὴν λογικὴν ψυχὴν ἐπιφοιτῆσαι , εἰ μὴ πρότερον πάσαις ταῖς τῆς ἀλόγου ψυχῆς δυνάμεσιν ἐκοσμήθη τὸ ζῷον . εἰ γὰρ ὅπου τὰ κρείττονα , ἐκεῖ καὶ τὰ χείρονα ἐν τοῖς ὑπὸ σελήνην , δῆλον ἄρα , εἰ ἔχομεν λογικὰς ψυχάς , καὶ πάσας ἕξομεν τῆς ἀλόγου τὰς δυνάμεις . εἰ οὖν πέντε μόνον αἰσθήσεις ἔχει ὁ ἄνθρωπος , δῆλον ἄρα ὅτι καὶ πέντε εἰσὶ μόναι . ὅσαι γάρ εἰσιν αἱ τοῦ ἀνθρώπου , τοσαῦταί εἰσι μόναι , καὶ οὔτε πλείονες οὔτε ἐλάττονες , διότι πάσας ἔχει ὁ ἄνθρωπος ὡς καὶ τὴν τιμιωτέραν τούτων ἔχων ; τὴν λογικὴν λέγω ψυχήν . οὐκ ἄν δὲ αὐτὴν εἶχεν , εἰ μὴ πᾶσαι αἱ καταδεέστεραι παρῆσαν · πάσας ἄρα ἔχει , καὶ ἐπειδὴ πέντε ἔχει , πέντε καὶ μόνον εἰσί . καὶ οὗτος μὲν ὁ Θεμιστίου λόγος · τροφεῖ δὲ τῷ Ἀριστοτέλει νέμοντες δείξομεν καὶ τοῦτο τὸ ἐπιχείρημα αὐτοῦ ὄν . εἰ γὰρ ζητεῖ ἐν τῇ λέξει , διὰ τί ἡ ἀσπάλαξ κινουμένη οὐκ ἔχει ὄψιν ἄτοπον γάρ , ὅπου τὸ κρεῖττον , μὴ εἶναι καὶ τὸ χεῖρον ) καὶ λύει ὅτι ἔχει μέν , ἀλλ’ ἀποκρύπτεται ὑπὸ ὑμένος ἔδει γὰρ τοῦτο , ἐπειδὴ τρέφεται ὑπὸ τῆς γῆς , καὶ ἔμελλεν τυφλοῦσθαι , εἰ μὴ ἐκέκρυπτο · τῆς οὖν τροφῆς μᾶλλον ἡ φύσις προενενοήσατο ) , εἰ οὖν δείκνυσιν ἐπὶ ταύτης κινουμένης ὅτι πέντε εἰσὶν αἰσθήσεις , οἶδεν ἄρα τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἀνάγκη πέντε μόνον αὐτὰς εἶναι · ὅπου γὰρ τὸ κρεῖττον , ἐκεῖ καὶ τὸ χεῖρον . ἔστι δὲ καὶ ἄλλως Πλατωνικῶς τοῦτο συμβολαιώσασθαι . ὥσπερ γάρ , φησί , τὰ ἀπλᾶ σώματα πέντε εἰσί τέσσαρα γὰρ στοιχεῖα καὶ τὸ αἰθέριον ) καὶ ὥσπερ τὰ στερεὰ σώματα πέντε εἰσὶν διὰ τὰ ἁπλᾶ σώματα ἔστι γὰρ πυραμίς . κύβος , ὀκτάεδρον , δωδεκάεδρον , εἰκοσάεδρον ) , ὥσπερ οὖν διὰ τὰ ἁπλᾶ σώματα πέντε ὄντα πέντε καὶ τὰ σχήματα ἐγένοντο , οὕτω δῆλον ὅτι καὶ αἰσθήσεις πέντε καὶ οὐ πλείους . ἐν οἷς ἡ θεωρία σὺν θεῷ πληροῦται . Ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἔστιν αἴσθησις ἑτέρα παρὰ τὰς πέντε . ἐπειδὴ ἐν τῷ πέρατι τοῦ δευτέρου λόγου ἐζήτει , εἰ μία ἐστὶν ἡ ἁφὴ ἢ πολλαί , νῦν δείκνυσιν ὅτι πέντε εἰσὶ καὶ μόνον αἰσθήσεις , ἵνα τούτου δεικνυμένου δῆλον ᾖ ὅτι μία ἐστὶν ἡ ἁφή . δικαίως δὲ τοῦτο ποιεῖ , ἐπειδὴ τῶν ζῴων τὰ μὲν δύο ἔχει αἰσθήσεις , τινὰ δὲ τρεῖς , καὶ διὰ τοῦτο ζητεῖ πόσαι εἰσὶν αἱ αἰσθήσεις · εἰ γὰρ πάντα τὰ ζῷα εἶχον τὰς πέντε αἰσθήσεις , περιττὴ ἦν ἡ περὶ τούτου ζήτησις . p . 424b24 Εἰ γὰρ παντὸς οὗ ἐστιν αἴσθησις ἁφή . Μῆ εἰπὼν τὸ συνημμένον μηδὲ τὴν πρόσληψιν κατασκευάζει τὴν πρόσληψιν , καὶ συναισθόμενος αὐτοῦ ἀσαφείας λέγει ἐν τῷ μέσῳ τὸ συνημμένον , καὶ εἶθ’ οὕτως τὸ ὑπόλοιπον τῆς προσλήψεως κατασκευάζει . ὀφείλων γὰρ εἰπεῖν ἱεῖ λείπει αἴσθησις , λείπει καὶ αἰσθητήριον · ἀλλὰ μὴν αἰσθητήριον τήριον οὐ λείπει · οὐκ ἄρα οὐδὲ αἴσθησις’ , εἶτα ὀφείλων κατασκευάσαι ὅτι οὐ λείπει αἰσθητήριον , τὴν πρόσληψιν , καὶ τοῦτο δεῖξαι ἐκ τοῦ πᾶσαν αἴσθησιν ἢ ἀμέσως ἢ διὰ μέσου ἀντιλαμβάνεσθαι ἔχομεν δὲ ἄμφω καὶ τὸ ἀμέσως καὶ τὸ διὰ μέσου ) , πάντα τὰ ἄλλα ἐάσας ἐκ τούτου ἄρχεται καὶ δείκνυσιν ὅτι ἔχομεν ἀμέσως αἴσθησιν . εἰ γάρ , φησίν , ἐν πᾶσιν οἷς ἐστιν ἴσωσις ἡ ἁφή , ἀμέσως ἐνεργοῦμεν ( τὰ γὰρ ἄπιά πάθη ἐστὶ τῆς ἁφῆς , καὶ ἄμεσά ἐστιν αἰσθητά ) ἔχομεν δὲ ἁφήν , ἀμέσως ἄρα ἔχομεν αἴσθησιν . καὶ τοῦτο σκολιῶς ἔφρασεν , ὅτι ὀφείλων κατασκευάσαι ὡς καὶ ἀμέσως ἔχομεν αἴσθησιν , τοῦτο ἐάσας φησὶν ‘ἀνάγκη , ἔνθα λείπει αἴσθησις καὶ αἰσθητήριον’ · ἐπιγνοὺς γὰρ τὴν ἀσάφειαν τέθεικεν ἐν μέσῳ τὸ συνημμένον · εἶτα στρέφεται καὶ κατασκευάζει τὴν πρόσληψιν λέγων , <ὡς> εἴρηται , ὅτι τῶν ἁπτῶν ἀμέσως ἀντιλαμβανόμεθα , ἔστι δὲ καὶ ἄλλα ὧν διὰ τοῦ μεταξὺ ἀντιλαμβανόμεθα . ὅσα δὲ διὰ τῶν μεταξὺ καὶ μὴ αὐτῶν ἁπτόμενοι , τοῖς ἁπλοῖς . τὴν πρόσληψιν κατασκευάζει ὅτι ἔστιν ἐν ἡμῖν τινα καὶ διὰ μέσου ἀντιλαμβανόμενα , οἷον ὄψις , ἀκοή , ὄσφρησις · ταῦτα δὲ διὰ τῶν ἁπλῶν ἀντιλαμβάνεται μεταξὺ ὄντων . ἁπλᾶ δὲ λέγει ὕδωρ καὶ ἀέρα , διότι στοιχεῖά ἐστι · διὰ τούτων δὲ ἀντιλαμβάνονται αἱ τρεῖς αἰσθήσεις . p . 424b31 Ἔχει δ’ οὕτως , ὥστε εἰ μὲν δι’ ἑνὸς πλείω αἰσθητὰ ἕτερα ἀλλήλων ὄντα τῷ γένει . Σιγηθεῖσαν ἀπορίαν ἐπιλύεται . ὃ γὰρ οὐκ ἠπόρησε , τοῦτο ἐπιλύεται . καὶ χάρις πλείστη τοῖς οὕτω μαντευσαμένοις τοῦ παλαιοῦ τὴν διάνοιαν . ὀφείλων γὰρ ἀπορῆσαι ὅτι εἰ δύο ἐστὶν αἰσθητήρια , ἀὴρ καὶ ὕδωρ , τρία δὲ αἰσθητά , χρῶμα ψόφος ὀσμή , καὶ εἶθ’ οὕτως ἐπιλύσασθαι , ὡς ἤδη ἀπορήσας φησίν . ἔχει δὲ οὕτως ἡ λύσις ὅτι δι’ ἑνὸς αἰσθητηρίου πλειόνων αἰσθητῶν ἀντιλαμβάνεται , ἅπερ αἰσθητὰ τῷ γένει διαφέρειν εἶπεν · ψόφος γὰρ καὶ ὀσμὴ ἑτερογενῆ . ἀνάγκη γάρ , φησί , τὸν ἀέρα ὄντα ἐν ἀκοῇ καὶ ὀσφρή|σει τῶν δύο ἀντιλαμβάνεσθαι καὶ ψόφου καὶ ὀσμῆς . καὶ ὀφείλων εἰπεῖν ὀσμὴν χρόαν εἶπεν ἀντὶ ὀσμῆς , ἵνα μὴ φύγῃ τὴν ἀσφάλειαν . καὶ οὕτω μέν τινες ἐξῆ ἰήσαντο . ἕτεροι δέ φασιν ὅτι μᾶλλον πρὸς τὸν Ἐμπεδοκέα ἐνίσταται , ὡς λέγοντος ἐκείνου ὅτι εἰ μὴ δύναται , Ἀριστότελες , κατά σε μήτε ἐκ πυρὸς μήτε ἀπὸ γῆς καθ’ αὑτὰ γενέσθαι αἰσθητήρια δὸς αἰσθητήρια , ἵνα ἀντιλαμβάνωνται αὐτῶν καὶ τὸ ὅμοιον ὑπὸ τοῦ ὁμοίου γνωσθῇ . φησὶν οὖν πρὸς αὐτὸν Ἀριστοτέλης ὅτι εἰ δι’ ἑνὸς μεταξὺ ὄντος αἰσθητικοῦ καὶ αἰσθητηρίου πλείονα αἰσθητὰ γινώσκεται , ὥσπερ ὑπὸ ἀέρος τυχὸν καὶ χρῶμα γινώσκεται καὶ ψόφος , διότι διαφανής ἐστι καὶ διηχής , τί ἄτοπον καὶ ὑπὸ μιᾶς αἰσθήσεως πολλὰ γινώσκεσθαι ; p . 424b34 Εἰ δὲ πλείω τοῦ αὐτοῦ , οἷον χρόας καὶ ἀὴρ καὶ ὕδωρ · ἄμφω γὰρ διαφανῆ . Τὸ ἕτερον ἄπορον ἀπορεῖ . φησὶ γὰρ ὅτι λείπει αἰσθητήριον · πλείω γάρ ἐστι τὰ μετέχοντα τοῦ ἑνός . τοῦ γὰρ διαφανοῦς , ὃ εἶπεν χρόας , καὶ ἀὴρ καὶ ὕδωρ μετέχει · λείπει ἄρα αἰσθητήριον , διότι δύο μέν ἐστι τὰ διακονοῦντα , μία δὲ ἡ ὄψις . καὶ λύει τοῦτο , ὅτι δι’ ἑνὸς αἰσθητηρίου τῶν δύο ἀντιλαμβάνεται . ὁ γὰρ ἔχων τὸ ἕτερον τοῦ ἀέρος ] , φησί , τουτέστι τὸ ὑγρόν , ἵνα εἴπῃ τὴν κόρην , ἄμφω τὰ διαφανῆ οἶδεν . p . 425a3 Τῶν δὲ ἁπλῶν ἐκ δύο τούτων αἰσθητήρια μόνον ἐστίν , ἐξ ἀέρος καὶ ὕδατος . Τὴν πρόσληψιν κατασκευάζει ὅτι ἀνάγκη τρία εἶναι τὰ διὰ μέσου αἰσθητήρια , ἐπειδὴ ἐξ ἀέρος καὶ ὕδατος μόνον δύναται εἶναι , ταῦτα δὲ ὄψις καὶ ἀκοὴ καὶ ὄσφρησις ἔχουσιν . ἡ δὲ ὄσφρησις θατέρου . τινές φασιν ὅτι τοῦτο λέγει , ὅτι ἡ ὄσφρησις θατέρου μετέχει , τουτέστιν ἑκατέρου καὶ ἀέρος καὶ ὕδατος , ἐπὶ ἡμῶν μὲν ἀέρος , ἐπὶ δὲ τῶν ἐνύδρων ὕδατος · τινὲς δὲ θατέρου λαμβάνουσι τὸ ἕτερον , τουτέστι τοῦ ἑτέρου μετέχει , οἷον ἀέρος . p . 425b5 Τὸ δὲ πῦρ ἢ οὐθενὸς ἢ κοινὸν πάντων . Καλῶς εἶπεν κοινὸν πάντων . πᾶσα γὰρ αἴσθησις τρέφεται · εἰ δὲ τρέφεται , καὶ πέττει · πᾶσα δὲ πέψις διὰ θερμοῦ · δεῖται ἄρ πυρὸς ὡς θερμοῦ πᾶσα αἴσθησις . γῆ δὲ ἢ οὐδενὸς ἢ ἐν τῇ ἁφῇ . εἰ καὶ τὸ γήινον τῇ ἁφῇ ἀποκεχώρισται , ἀλλ’ οὖν νῦν οὐ καλῶς τὴν ἁφὴν ἤνεγκεν εἰς μέσον · περὶ γὰρ τῶν διὰ μέσου αἰσθήσεων ἐστιν ὁ λόγος . p . 425a8 Ταῦτα δὲ καὶ νῦν ἔχουσιν ἔνια ζῷα . Ἔχουσι , φησί , τινὰ τῶν ζῴων τὰς πέντε αἰσθήσεις , ὅσα τέλειά ἐστι καὶ μὴ πηρώματα . καὶ ἵν μή τις αὐτῷ εἴπῃ ὅτι ἰδοὺ ἡ ἀσπάλαξ τέλειόν ἐστι ζῷον , ὄψιν δὲ οὐκ ἔχει , φησὶν ὅτι ἔχει μὲν ὀφθαλμούς , ἀλλὰ δι’ ὑμένος αὐτοὺς ἐσκέπασεν ἡ φύσις , ἵνα μὴ ἐν τῷ ὀρύττειν τὴν γῆν ῥᾳδίως ἐκτυφλωθῇ . καὶ ἀπλῶς ὅσα ἔχει τὴν κατὰ τόπον κίνησιν τὰς πέντε ἔχει αἰσθήσεις . κρείττων γὰρ ἡ κίνησις τῆς αἰσθήσεως , καὶ ὅπου τὰ κρείττω , ἐκεῖ καὶ τὰ χείρω . εἰ δὲ καί τινα τὴν κατὰ τόπον ἔχει κίνησιν , οὐ μὴν τὰς πέντε αἰσθήσεις , ὡς πελωρίδες καὶ σκώληκες , ἀλλ’ οὖν ἄλλῳ τρόπῳ ἡ φύσις τὸ λεῖπον αὐτοῖς ἐνεπλήρωσεν . ἰδοὺ οὖν καὶ τοῦτο σαφῶς αὐτοῦ ἐστι τὸ ἐπιχείρημα , ὅτι ὅπου τὸ κρεῖττον , ἐκεῖ καὶ τὸ χεῖρον , καὶ οὐκ ϊοτον τῶν υπομνησαντων . p . 425a11 Ὥστε εἰ μή τι ἕτερόν ἐστι σῶμα καὶ πάθος ὃ μηδενός ἐστι τῶν ἐνταῦθα σωμάτων , οὐδεμία ἄν ἐκλείποι αἴσθησις . Σῶμα καὶ πάθος λέγει , τουτέστι σωματικὸν πάθος . τί δὲ βούλεται ; συμπερᾶναι τὰ πρώην · εἰ γάρ , φησίν , οὐκ ἔστιν ἔξω τῶν στοιχείων σωματικὸν πάθος τοῦτο δὲ εἶπεν διὰ τὴν πέμπτην οὐσίαν ) τὸ ποιοῦν αἰσθητήριον , ( παθητικὸν γὰρ πάντως θέλει εἶναι , ἐκείνη δὲ ἀπαθής ) , οὐκ ἄρα λείπει αἰσθητήριον . ἐν οἷς ἡ πρᾶξις σὺν θεῷ πληροῦται . p . 425a13 Ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τῶν κοινῶν οἷόν τε εἶναι αἰσθητήριον ἴον ἴδιον , ὧν ἑκάστῃ αἰσθήσει αἰσθανόμεθα κατὰ συμβεβηκός , οἷον κινήσεως , στάσεως , σχήματος , μεγέθους , ἀριθμοῦ . Δείξας ὅτι οὐκ ἔστιν ἄλλη ἕκτη αἴσθησις παρὰ τὰς πέντε ἐν τῇ προλαβούσῃ πράξει , καὶ νῦν πάλιν τὸ αὐτὸ δείκνυσιν . ἐπειδὴ γὰρ εἴρηται ἐν τῷ δευτέρῳ λόγῳ τῆσδε τῆς πραγματείας ὅτι ἔστι κοινὰ αἰσθητά , οἷον μέγεθος καὶ σχῆμα , ἀριθμός , κίνησις , ἠρεμία καὶ ἔστι μέγεθος μὲν καὶ σχῆμα κοινὰ ὄψεως καὶ ἁφῆς , τὰ δὲ λοιπὰ τρία , λέγω δὴ κίνησιν , ἀριθμόν , ἠρεμίαν τῶν πέντε αἰσθήσεων εἰσι κοινά ) , ἴσως οὖν τις οἰηθείη ὅτι ταῦτα τὰ κοινὰ αἰσθητὰ ἄλλη τίς ἐστιν ἕκτη αἴσθησις παρὰ ταύτας τὰς πέντε κρίνουσα . νῦν οὖν δείκνυσι διὰ τῆς παρούσης θεωρίας ὅτι οὐκ ἔστιν ἄλλη τις ἕκτη αἴσθησις μερική , ἥτις κρίνει τὰ κοινὰ αἰσθητά . τοῦτο δὲ δείἢ κνυσι τοῦτον τὸν τρόπον . εἰ τὰ κοινὰ αἰσθητὰ ἴδιά ἐστι ταύτης τῆς ἰδικῆς αἰσθήσεως , οὐκοῦν τῶν πέντε τούτων κατὰ συμβεβηκός ἐστιν αἰσθητά . εἰ γὰρ πρᾶγμα δύο τισὶν ὑπάρχει καὶ τοῦ ἑνὸς ἴδιόν ἐστι , δῆλον ὅτι τῷ ἄλλῳ κατὰ συμβεβηκὸς ὑπάρχει · εἰ γὰρ καὶ τοῦ ἄλλου ἴδιον , οὐκέτι ἐστὶν ἴδιον ἐκείνου · ἰδοὺ γὰρ καὶ τῷ ἄλλῳ ὑπάρχει . ὥστε εἰ τὰ κοινὰ αἰσθητὰ ἴδιά ἐστι τῆς ἕκτης αἰσθήσεως , οὐκοῦν ταῖς πέντε ταύταις κατὰ συμβεβηκός ἐστιν αἰσθητά . ἀλλὰ μὴν οὔκ εἰσι τῖς πέντε ταύταις κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητά , ὡς δείξω · οὐκ ἄρα ἐστὶν ἕκτη αἴσθησις , ἧς ἴδιά ἐστιν αἰσθητὰ ταῦτα τὰ λεγόμενα κοινὰ αἰσθητά . ὅτι δὲ οὐκ ἔστι κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητὰ | ταῖς πέντε αἰσθήσεσι τὰ κοινὰ αἰσθητά , πάλιν τοῦτο ὑποθετικῶς κατασκευάζει λέγων οὕτως · τὰ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητὰ οὐ ποιοῦσιν πάθος εἰς τὴν αἴσθησιν , ὡς δείξω · ταῦτα δὲ ποιοῦσι περὶ τὴν αἴσθησιν πάθος · οὐκ ἄρα κατὰ συμβεβηκός εἰσιν αἰσθητά . καὶ πόθεν δῆλον ὅτι οὐ ποιοῦσιν πάθος περὶ τὴν αἴσθησιν τὰ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητά ; δείκνυσι καὶ τοῦτο οὕτως · φησὶ γὰρ ὅτι τὰ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητὰ διττά ἐστιν , ἢ τὸ ἄλλῃ αἰσθήσει ὑποπῖπτον , ὥσπερ ἡ ὄψις κρίνει τὸ γλυκὺ ἀπὸ τῆς χροιᾶς καὶ γοῦν ἐὰν ἴδωμεν ὑγρόν τι ξανθόν , λέγομεν ὅτι τοῦτο μέλι ἐστίν , καὶ λέγεται τοῦτο κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητόν , ὅταν ἀπὸ τῆς χροιᾶς ἡ ὄψις ἐπιγνῷ τὸ γλυκύ ) , ἢ οὖν τοῦτό ἐστι κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητόν , ἢ ὅπερ οὐδεμιᾷ αἰσθήσει ὑποπίπτει , ὡς ἡ οὐσία · ἡ γὰρ οὐσία οὐδεμιᾷ αἰσθήσει ὑποπίπτει , ἀλλὰ γινώσκεται ἐκ τῶν αὐτῇ συμβεβηκότων . τὸν γὰρ Κλέωνος υἱὸν γινώσκομεν οὐχ ὡς Κλέωνος υἱόν , τουτέστιν οὐχ ὡς οὐσίαν , ἀλλ’ ἐκ τῶν ἐν αὐτῷ συμβεβηκότων , οἷον ὅτι λευκός ἐστιν , ὅτι προγάστωρ φέρε εἰπεῖν καὶ εἴ τι τοιοῦτο . διττοῦ οὗν ὄντος τοῦ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητοῦ , οὐδέτερον τῶν σημαινομένων τούτων πάθος ποιεῖ . τὸ γὰρ ἄλλης αἰσθήσεως αἰσθητὸν οὐ ποιεῖ πάθος ἐν ἄλλῃ αἰσθήσει , κἄν γινώσκηται ἐξ αὐτῆς · καὶ γοῦν τὸ γλυκὺ οὐ ποιεῖ πάθος περὶ τὴν ὄψιν , κἂν γινώσκηται ὑπὸ τῆς ὄψεως διὰ μέσου τοῦ ξανθοῦ χρώματος · οὔτε δὲ πάλιν τὸ μηδεμιᾶς αἰσθήσεως αἰσθητὸν ποιεῖ πάθος περὶ τὴν ὄψιν , κἂν γινώσκηται ὑπ’ αὐτῆς . ὥστε δέδεικται ὅτι τὰ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητὰ οὐ ποιοῦσι πάθος περὶ τὴν αἴσθησιν ἐκείνην , ἧς ἐστι κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητά . ἔστιν οὖν ὅλου τοῦ λόγου ἡ σύντομος ἐπαγωγὴ αὕτη · τὰ κοινὰ αἰσθητὰ οὐκ ἔστιν ἴδια αἰσθητὰ ἄλλης τινὸς αἰσθήσεως ἕκτης παρὰ ταύτας τὰς πέντε · εἰ γὰρ ἄλλης τινὸς ἕκτης ἴδιά εἰσιν αἰσθητά , οὐκοῦν τῶν πέντε τούτων κατὰ συμβεβηκός εἰσιν αἰσθητά . ὥσπερ γὰρ τὰ χρώματα , ἴδια ὄντα αἰσθητὰ τῆς ὄψεως , τῆς γεύσεως κατὰ συμβεβηκός εἰσιν , οὕτω καὶ τὸ σχῆμα καὶ τὸ μέγεθος καὶ τὰ λοιπὰ <εἴ> εἰσιν ἄλλης αἰσθήσεως ἕκτης , οὐκοῦν τῶν πέντε τούτων κτὰ συμβεβηκός εἰσιν αἰσθητά . ἀλλὰ μὴν οὔκ εἰσι κτὰ συμβεβηκὸς τῶν πέντε τούτων · τὰ μὲν γὰρ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητὰ οὐ ποιοῦσιν πάθος περὶ τὴν αἴσθησιν , τὰ δὲ κοινὰ αἰσθητὰ ποιοῦσι πάθος περὶ τὰς αἰσθήσεις . ἔδειξε τοῦτο ἐκ τοῦ εἰπεῖν ὅτι <τὰ> κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητὰ διττά ἐστιν · ἢ γὰρ τὸ ἄλλης τινὸς αἰσθήσεως γινωσκόμενον καθ᾿ αὑτὸ ἄλλης δὲ κατὰ συμβεβηκός , ἢ ὃ μηδεμιᾷ αἰσθήσει καθ’ αὑτὸ ὑποπίπτει , ὡς ἡ οὐσία . οὐδέτερον δὲ τούτων πάθος ποιεῖ περὶ τὴν αἴσθησιν · τὰ δὲ κοινὰ αἰσθητὰ πάθος ποιοῦσιν , ὡς δέδεικται ἐν τῷ δευτέρῳ λόγῳ τῆσδε τῆς πραγματείας · κίνησις γὰρ συνεχὴς καὶ μικρὰ γράμματα ἀμβλυώττειν ποιεῖ τὴν ὄψιν . δῆλον οὖν ὅτι τὰ κοινὰ αἰσθητὰ οὐκ ἔστι κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητά . καὶ αὕτη ἐστὶν ὅλου τοῦ λόγου ἡ διασκευὴ συγκειμένη ἔκ τε δύο ὑποθετικῶν συλλογισμῶν καὶ ἑνὸς κατηγορικοῦ . ἐν οἷς τὸ πρῶτον πληροῦται κεφάλαιον . Δεύτερον κεφάλαιόν ἐστιν , ἐν ᾧ ἀπορίαν τοιαύτην ἀπορεῖ ὅτι τί δήποτε οὐκ ἰδιοπραγοῦσιν αἱ αἰσθήσεις , καὶ ἑκάστη τὰ ἑαυτῆς οἶδεν , ἀλλὰ ποτὲ καὶ ἡ ἄλλη τὰ ἄλλης ἐπίσταται ; καὶ γοῦν ἐάν ποτε συνεργήσωσιν ὄψις καὶ γεῦσις περί τι πρᾶγμα , οἷον περὶ μέλι , καὶ ἅμα γευσώμεθα καὶ θεασώμεθα μέλι , τῇ αὔριον μέλιτος ὑποπεσόντος ἡ ὄψις οὐ μόνον τὸ οἰκεῖον εἰδέναι βούλεται , οἷον ὅτι ξανθόν , ἀλλὰ προπηδᾷ καὶ τῆς γεύσεως καὶ οἶδεν ὅτι καὶ γλυκύ ἐστιν . καὶ αὕτη μέν ἐστιν ἡ ἀπορία . λέγομεν δὲ λύσιν αὐτῆς τοιαύτην ὅτι συμβαίνει ποτὲ συνεργῆσαι δύο αἰσθήσεις , οἷον περὶ μέλι ἅμα ὄψιν καὶ γεῦσιν , τὴν μὲν γευσαμένην ὅτι γλυκύ , τὴν δὲ ἰδοῦσαν ὅτι ξανθόν , εἶτα ταύτας τὰς δύο αἰσθήσεις ἀποπερατωθῆναι εἰς τὴν κοινὴν αἴσθησιν κἀκεῖ καταλεῖψαι τοὺς τύπους , εἶτα τῇ αὔριον μέλιτος φανέντος καὶ τοῦ χρώματος ξανθοῦ ἡ φαντασία ἀνακινεῖ τοὺς ἐν αὐτῇ τύπους οὓς τῇ προτεραίᾳ ἐδέξατο γλυκέος ἅμα καὶ ξανθοῦ , καὶ ἀποφαίνεται ὅτι γλυκύ ἐστιν τὸ τοιοῦτον . αὕτη οὖν ἐστιν ἡ λύσις τῆς τοιαύτης ἀπορίας , τὸ τὴν κοινὴν αἴσθησιν δεξαμένην ἄμφω τοὺς τύπους , τὸν μὲν ἐκ τῆς γεύσεως , τὸν δὲ ἐκ τῆς ὄψεως , εἶτα τῇ ὑστεραίᾳ τοῦ ἐκ τῆς ὄψεως τύπου ἀνακινηθέντος τῷ θεαθῆναι ἡμῖν μέλι , λοιπὸν ἀνακινεῖσθαι καὶ τὸν ἐκ τῆς γεύσεως τύπον , καὶ ὡς ἔστιν εἰπεῖν ἀναχλίζεσθαι θάτερον ὑπὸ θατέρου τύπον , καὶ ταύτῃ γινώσκειν ὅτι γλυκύ ἐστι , κἂν μὴ γευσώμεθα . ἀμέλει τοι ἐντεῦθεν καὶ ἀπάτη γίνεται , καὶ τῆς Κολοφωνίας ὁ μὴ γευσάμενος , ἀλλὰ μόνον αὐτὴν θεασάμενος εἴποι μέλι εἶναι διὰ τὸ προσεοικέναι τῷ χρώματι . οὕτως ἐπιλυσάμενος τὴν ἀπορίαν λοιπὸν ἀπορεῖ ἑτέραν δριμυτέραν ἀπορίαν , ὅτι ὅσον ἐπὶ τούτῳ καθ’ αὑτὸ γινώσκει ἡ κοινὴ αἴσθησις τὸ γλυκὺ καὶ οὐ κατὰ συμβεβηκός · εἰ γὰρ ἀμφοτέρων ἔχει τοὺς τύπους , καὶ τῆς ὄψεως ὅτι ξανθόν , καὶ τῆς γεύσεως ὅτι γλυκύ , δῆλον ἄρα ὅτι τῇ ὑστεραίᾳ , κἄν μὴ ἐγευσάμεθα ἀλλ’ ἐθεασάμεθα μόνον τὸ μέλι , καθ’ αὑτὸ λέγομεν ὅτι γλυκύ ἐστιν . ἡ γὰρ κοινὴ αἴσθησις ἔχει τοὺς τῆς γεύσεως τύπους , καὶ πάλιν ἐκείνους ἀνακινοῦσα λέγει ὅτι γλυκύ ἐστιν . εἰ οὖν κατὰ τοὺς τύπους τοῦ γλυκέος κινουμένη λέγει ὅτι γλυκύ ἐστι , καθ’ αὑτὸ ἄρα ἡ κοινὴ αἴσθησις καὶ οὐ κατὰ συμβεβηκὸς τοῦτο δρᾷ . καὶ αὕτη μὲν ἡ ἀπορία . λέγομεν δὲ ὅτι κἂν ἔχῃ τοὺς τύπους τῶν γλυκέων , ἀλλ’ οὖν ὅμως οὐκ ἀφ’ ἑαυτῶν ἐκινήθησαν · οὔτε γὰρ ὑπέκειτο γευσάμενος τοῦ μέλιτος , ἀλλὰ θεασάμενος αὐτὸ μόνον . ὥστε κατὰ συμβεβηκὸς ἀποφαίνεται ὅτι γλυκύ ἐστι . καθ’ αὑτὸ γὰρ ἐκινήθησαν οἱ τύποι τῆς ὄψεως · εἶδεν γὰρ ὅτι ξανθόν · κτὰ συμβεβηκὸς δὲ ἐκινήθη καὶ ὁ τύπος τῆς γεύσεως τῷ κινηθῆναι τὸν τῆς ὄψεως τύπον . ταῦτα καὶ πρὸς τὴν δευτέραν ἀπορίαν , ἐν οἷς καὶ τὸ δεύτερον πληροῦται | κεφάλαιον . Τρίτον κεφάλαιόν ἐστιν ἐν ᾧ ἀπορεῖ , διὰ τί ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος δύο αἰσθήσεις ἀντιλαμβάνονται ἢ καὶ πλείους , οἷον τοῦ σχήματος ὄψις καὶ ἁφὴ ἀντιλαμβάνεται καὶ τοῦ μεγέθους , τοῦ ἀριθμοῦ πάλιν αἱ πέντε αἰσθήσεις · διὰ τί οὖν τοῦτο , καὶ μὴ ἑκάστη αἴσθησις ἰδίου ἀντιλαμβάνεται ; αὕτη ἡ ἀπορία , πρὸς ἣν Ἀριστοτέλης φησὶν ὅτι διὰ τοῦτο πλείους αἰσθήσεις τῶν αὐτῶν ἀντιλαμβάνονται πραγμάτων , ἵνα ὦσι κοινὰ αἰσθητά . καὶ ὁ μὲν Ἀριστοτέλης ταῦτα εἰπὼν ἔπαυσε τὴν λέξιν . εἰ δέ τις ἀπορήσει καὶ τί ὅλως χρεία κοινῶν αἰσθητῶν , ἐροῦμεν πρὸς αὐτόν , ἅτινα Πλάτων’ ἐν <τῷ> Ζ τῆς Πολιτείας καὶ ἐν Τιμαίῳ λέγει · φαμὲν γὰρ ὅτι ταῦτα κοινὰ αἰσθητὰ αὐτά ἐστιν τὰ ταῖς μαθηματικαῖς ἐπιστήμαις ὑποκείμενα · σχήματα γὰρ καὶ ἀριθμοὶ καὶ κινήσεις καὶ μεγέθη καὶ ἠρεμίαι εἰσὶν τὰ κοινὰ αἰσθητά , ἅτινα ταῖς μαθηματικαῖς ἐπιστήμαις εἰσὶν ὑποκείμενα . ἐπειδὴ οὖν ἐχρῆν τὰ μαθηματικὰ ὑποκείμενα ἀκριβῶς γινώσκεσθαι , ἀκριβῶς δὲ γινώσκοντι τῷ ὑπὸ πολλῶν αἰσθήσεων γνωρίζεσθαι , καὶ διὰ τοῦτό ἐστι κοινὰ αἰσθητά . ἀλλ’ εἰ ταῦτα οὕτως ἔχει , ἐναντιοῦται ἑαυτῷ Ἀριστοτέλης · αὐτὸς γὰρ ἐν τῷ δευτέρῳ λόγῳ τούτου τοῦ βιβλίου λέγει ὅτι τὰ ἴδια αἰσθητὰ ἀκριβέστερον γινώσκεται · πῶς οὖν νῦν λέγει ὅτι τὰ κοινὰ αἰσθητὰ ἀκριβέστερά ἐστι ; λέγομεν οὖν ὅτι οὐκ ἐναντιοῦται ἑαυτῷ , ἀλλὰ τὰ ἴδια αἰσθητὰ ὑπὸ τῆς οἰκείας αἰσθήσεως ἀκριβέστερον γινώσκοντι τῶν κοινῶν αἰσθητῶν , οἷον ἴδιον ὄψεως τὸ λευκόν , κοινὸν δὲ αὐτῆς αἰσθητὸν τὸ μέγεθος · ἡ οὖν ὄψις ἀκριβέστερον γινώσκει τὸ λευκὸν ἤπερ τὸ μέγεθος · ὥστε πρὸς ἑκάστην αἴσθησιν τὸ ἴδιον αἰσθητὸν τοῦ κοινοῦ ἀκριβέστερον γινώσκεται . οἶδεν οὖν ἡ ὄψις ἀμυδρῶς τὸ κοινὸν αἰσθητόν , οἶδεν δὲ αὐτὸ καὶ ἁφὴ ἀμυδρῶς , καὶ ἁπλῶς ἑκάστη ἀμυδρότερον τοῦ οἰκείου αἰσθητοῦ οἶδεν αὐτό · συνερχομένη δὲ ἡ τῶν πλειόνων αἰσθήσεων γνῶσις ἀκριβῆ ποιεῖ τὴν τοῦ κοινοῦ αἰσθητοῦ γνῶσιν . οὕτω γάρ φησι καὶ Ἡσίοδος “ εἰ γάρ <κεν> καὶ σμικρὸν ἐπὶ σμικρῷ καταθείης καὶ θαμὰ τοῦτ’ ἔρδοις , τάχα κεν μέγα καὶ τὸ γένοιτο ” . ἰστέον δὲ ὅτι κἀν ἄμφω ἀκριβεῖς εἰσιν αἰ γνώσεις , καὶ ἡ τῶν ἰδίων αἰσθητῶν καὶ ἡ τῶν κοινῶν , ἀλλ’ οὖν ἡ τῶν ἰδίων αἰσθητῶν γνῶσις ἀκριβεστέρα ἐστὶ τῆς τῶν κοινῶν αἰσθητῶν γνώσεως . ἄμφω μὲν γάρ , καὶ τὰ κοινὰ αἰσθητὰ καὶ τὰ ἴδια , καθ’ αὑτὸ γινώσκει ἡ ὄψις , ἀλλὰ μᾶλλον τὰ ἴδια γινώσκει ἡ αἴσθησις . ἐν οἷς ἡ θεωρία . Ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τῶν κοινῶν οἷόν τε εἶναι αἰσθητήριόν τι ἴδιον . ὧν ἑκάστῃ αἰσθήσει αἰσθανόμεθα κατὰ συμβεβηκός , οἷον κινήσεως , στάσεως . πάλιν μὴ εἰπὼν τὸ συνημμένον ἢ τὴν πρόσληψιν ἀνατρέπει τὴν πρόσληψιν . ὀφείλων γὰρ εἰπεῖν ‘εἰ τῶν κοινῶν αἰσθητῶν οὐδεμία αἴσθησις ὡς ἰδίων ἀντιλαμβάνεται , ὧν δὲ ὡς ἰδίων οὐδεμία αἴσθησις αἰσθάνεται , ταῦτα ἑτέρᾳ αἰσθήσει ὑπόκειται , τὰ κοινὰ ἄρα αἰσθητὰ ἑτέρᾳ αἰσθήσει ὑπόκειται , καὶ ἔσται ἕκτον αἰσθητήριον καὶ αἴσθησις’ ὀφείλων γὰρ ταῦτα εἰπεῖν καὶ ἀνατρέψαι ὅτι οὐκ ἔστιν ἕκτη αἴσθησις , ἐκ τούτου ἄρχεται καὶ δείκνυσιν ὅτι οὐκ ἔστιν ἕκτη αἴσθησις . οὐ γάρ ἐστι , φησίν , ἴδιον αἰσθητήριον τῶν κοινῶν , ἐπεὶ κατὰ συμβεβηκὸς αὐτῶν αἱ ἄλλαι αἰσθήσεις <ἂν> ἀντελαμβάνοντο · νῦν δὲ πάσχουσιν ὑπ’ αὐτῶν . καὶ πῶς ἀσαφῶς τὸ κατὰ συμβεβηκὸς εἶπεν . ὀφείλων γὰρ εἰπεῖν ‘ἐπεὶ συμβεβηκὸς ἄν αἱ ἄλλαι αἰσθήσεις αὐτῶν ᾐσθάνοντο᾿ , φησὶν ὅτι ὧν αἰσθήσει αἰσθανόμεθα κατὰ συμβεβηκός . εἰ γὰρ ἦν τῷ ὄντι αἰσθητήριον τῶν κοινῶν αἰσθητῶν , κατὰ συμβεβηκὸς ἄν αὐτῶν ᾐσθάνοντο αἱ πέντε αἰσθήσεις · ἀλλὰ μὴν κατὰ συμβεβηκὸς αὐτῶν οὐκ αἰσθάνονται , ὡς ἀπεδείξαμεν ἐν τῇ θεωρίᾳ · οὐκ ἄρα ἐστὶν αὐτῶν ἴδιον αἰσθητήριον . ἀριθμοῦ , ἑνός . σκόπει ὅτι ἀντιδιέστειλε τῷ ἀριθμῷ τὸ ἕν · οὐδὲ γάρ ἐστιν ἡ μονὰς ἀριθμός , ὡς ἀποδέδεικται ἐν τοῖς ἀριθμητικοῖς λόγοις . p . 425a16 Ταῦτα γὰρ πάντα κινήσει αἰσθανόμεθα . Ἐντεῦθεν ἡ λύσις τῆς ἀπορίας . τί γάρ φησιν ; ὅτι τὰ κοινὰ αἰσθητὰ οὐκ ἔστι κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητά , διότι τούτων κινήσει αἰσθανόμεθα · κίνησιν δὲ λέγει τὸ πάθος , τὴν ἀλλοίωσιν . τὰ οὖν κοινὰ αἰσθητά , φησί , πάθος ποιεῖ · οὐδὲν δὲ τῶν κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητῶν ποιεῖ πάθος . καὶ ἴσως ἀπορήσει τις ὅτι πῶς λέγει τὰ κοινὰ αἰσθητὰ διὰ κινήσεως γινώσκεσθαι , τουτέστι κίνησιν ποιεῖν . ἰδοὺ γὰρ ἡ ἠρεμία καὶ αὐτὴ μία ἐστὶ τῶν κοινῶν αἰσθητῶν , καὶ ὅμως οὐ ποιεῖ κίνησιν ἐν τῇ αἰσθήσει , εἴ γε ἠρεμία ἐστί . καὶ ταύτην λύων τὴν ἀπορίαν ὁ φιλόσοφος Πλούταρχός φησιν ὅτι ἐπειδὴ πρὸς τὰς ἀντικειμένας κινήσεις κρίνοντες γινώσκομεν τὴν ἠρε - μίαν , ταύτῃ κινεῖσθαι λέγοιτό τις · πᾶσα δὲ κίνησις διάθεσίς τίς ἐστι , πᾶσα δὲ διάθεσις οἱονεὶ πάθος τί ἐστιν · ὥστε εἰκότως λεγόμεθα καὶ κτὰ τὴν ἠρεμίαν πάσχειν πὼς καὶ διατίθεσθαι . ἀποροῦσι δὲ καὶ ἄνην ἐνταῦθα · πῶς λέγομεν , φασίν , ὅτι τὰ μὲν ἴδια αἰσθητὰ ποιοῦσί τι περὶ τὴν αἴσθησιν , τουτέστιν ὅτι τὰ μὲν καθ’ αὑτὸ αἰσθητὰ διὰ κινήσεως γίνονται , τὰ δὲ κτὰ συμβεβηκὸς οὐ διὰ κινήσεως . καὶ μὴν εἶδον τυχὸν ξανθόν τι , καὶ ὁ τύπος οὗτος τοῦ ξανθοῦ ἐκίνησε τὸν ἄλλον τύπον τὸν ἐν ἐμοὶ τοῦ γλυκέος ὄντα , καὶ εἶπον ὅτι τοῦτο μέλι ἐστίν · ἰδοὺ οὖν καὶ τοῦτο διά τινος ἔγνων κινήσεως . φησὶ δὲ καὶ πρὸς τοῦτο ὁ Πλούταρχος ὅτι ἡνίκα λέγομεν τῶν κοινῶν αἰσθητῶν κινήσει ἡμᾶς αἰσθάνεσθαι , δέον προσδιορισμὸν λέγειν τινά , ὃν παρέλειπεν μὲν Ἀριστοτέλης ἐν τῇ παρούσῃ λέξει , ἐν ἄλλοις δὲ φαίνεται λέγων αὐτόν , ὅτι τῶν κοινῶν αἰσθητῶν διὰ κινήσεως μὲν αἰσθανόμεθα , οὐ μὴν κατὰ τὸ αἰσθητικὸν ἰδίωμα . εἰ γὰρ καὶ ἐκινήθη ἐν ἐμοὶ ὁ τύπος τοῦ γλυκέος , ἀλλ’ οὐ κατὰ τὸ αἰσθητικὸν ἰδίωμα · οὐδὲ γὰρ διὰ τῆς γλώττης ἐκινήθη ἐν ἐμοὶ ἡ γλυκύτης . τὰ μέντοι γε ἴδια αἰσθητὰ δι’ αὐτοῦ τοῦ αἰσθητικοῦ | ἰδιώματος γινώσκω · ὁρῶ γὰρ τὸ λευκὸν καὶ γεύομαι τῶν γλυκέων , ὡσαύτως καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . ὅρα δὲ ὅτι τὰ πέντε κοινὰ αἰσθητὰ τῶν πέντε δέδωκεν αἰσθήσεων εἶναι κοινά · οὐκ ἔστι δὲ εἰ μὴ τὰ τρία κοινά , ὡς εἴρηται , εἰ μὴ ἄρα εἴποις ὅτι μέγεθος λέγει τὸ ἐν ἑκάστῃ αἰσθήσει καὶ οὐκ ἐν ποσῷ , οἷον μέγαν ψόφον ἢ μέγα λευκόν · τότε γὰρ κοινόν ἐστι πάντων . καὶ τὸ σχῆμα δὲ εἰ λάβοις κατὰ τὸ λεῖον καὶ τραχύ , καὶ τὸ μὲν λεῖον εἴποις ἡδὺ τὸ δὲ τραχὺ ἀνιαρόν , καὶ τοῦτο κοινὸν εὑρίσκεται αἰσθητὸν πάσης αἰσθήσεως . μέγεθος γάρ τι τὸ σχῆμα . φασί τινες ὅτι ἰδοὺ αὐτὸς λέγει ὡς καὶ τὸ σχῆμα μέγεθός ἐστι , καὶ πῶς ἐν Κατηγορίαις ἐλέγετο ; ὅτι τὸ μὲν μέγεθος ποσοῦ ἐστιν εἶδος , τὸ δὲ σχῆμα ποιοῦ . ἰδοὺ γὰρ αὐτὸς ταὐτὸν οἶδε μέγεθος καὶ σχῆμα . καὶ λέγομεν ὅτι οὐδὲ νῦν εἶπεν Ἀριστοτέλης ὅτι ταὐτόν ἐστι μέγεθος καὶ σχῆμα , ἀλλ ἐπειδὴ πάντως συνακολουθεῖ τῷ σχήματι τὸ μέγεθος καὶ οὐκ ἔστι σχῆμα χωρὶς ἐπινοῆσαι μεγέθους , διὰ τοῦτο εἶπεν ὅτι μέγεθος γάρ τι τὸ σχῆμα , τουτέστιν ὅτι μέγεθός ἐστι τὸ ἐσχηματισμένον , οὐ τὸ σχημα . τὸ δὲ ἠρεμοῦν τῷ μὴ κινεῖσθαι ἀντιλαμβάνεται εἶπε πρὸς τοῦτο . ὅτι ἄνω τὸ πάθος εἶπε κίνησιν · νυνὶ δὲ ἐπειδὴ τὰ ἱστάμενα ὁρῶμεν μήτε μειουμένου μήτε αὐξανομένου τοῦ πάθους , διότι ἵστανται , τὰ δὲ κινούμενα ἄλλως καὶ ἄλλως ὁρῶμεν ἢ μειουμένου ἢ αὐξανομένου τοῦ πάθους πρὸς τὴν κίνησιν αὐτῶν , διὰ τοῦτο εἶπεν ὅτι ἀκινήτως τοῦ ἠρεμοῦντος αἰσθανόμεθα , τουτέστιν ὡσαύτως . p . 425a19 Ὁ δὲ ἀριθμὸς τῇ ἀποφάσει τοῦ συνεχοῦς καὶ τοῖς ἰδίοις . Φησὶν ὁ ἀριθμὸς ἐξ ἀποφάσεως , ὅτι οὐκ ἔστι συνεχής , εἴ γε ὁ ἀριθμὸς τῶν διωρισμένων ἐστί . τί δὲ λέγει συνεχές ; τὴν μονάδα , ὃ εἶπεν ἄνω ἑνὸς ἀριθμοῦ · οὕτω δὲ καλεῖ αὐτὴν διὰ τὸ ἀδιαίρετον . τοὺς οὖν πολλοὺς ἀριθμούς , φησί , τῷ μὴ εἶναι ἓν γνωρίζομεν · καὶ καλῶς εἴρηται . οὐ μόνον δὲ ἐν τοῖς κοινοῖς αἰσθητοῖς τοῦτό ἐστι τὸ τῇ ἀποφάσει γνωρίζειν , ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς ἰδίοις αἰσθητοῖς . τὰ μὲν γὰρ ἴδια αἰσθητὰ καθ’ αὑτὸ γινώσκεται καὶ πρώτως , τὰ δὲ κοινὰ αἰσθητὰ καθ’ αὑτὸ μέν , δευτέρως δέ · οἷον τὰ δέκα οὐ μόνα γινώσκεται , ἀλλὰ καὶ τὰ ἴδια αὐτῶν δέκα λευκά , δέκα ὠχρά , δέκα ἐρυθρά . ὥστε δεῖ τὰ κοινὰ αἰσθητὰ ἔχειν καὶ ἴδιά τινα αἰσθητά . διττῶς οὖν ὁ ἀριθμὸς γινώσκεται , ἢ τῇ ἀποφάσει τοῦ συνεχοῦς ἢ τῷ γινώσκεσθαι τὰ ἴδια αἰσθητά . p . 425a19 Ἑκάστη γὰρ ἓν αἰσθάνεται αἴσθησις . Ἑκάστη , φησίν , αἴσθησις ἑνός τινος ἀντιλαμβάνεται καί τι λέγει ἓν αἰσθητόν ) τουτέστι μονάδος , δεῖξαι ἐντεῦθεν βουλόμενος ὅτι ταῖς πέντε αἰσθήσεσιν ὑποπίπτει ὁ ἀριθμός . εἰ δὲ τοῦτο , καὶ τὰ ἄλλα ἄρα κοινὰ αἰσθητά . ὅτι γὰρ τοῦτο λέγει , δηλοῖ αὐτὸς ἐπὶ λέξεως ταῦτα λέγων · p . 425a20 Ὥστε δῆλον ὅτι ἀδύνατον ὁτουοῦν ἰδίαν αἴσθησιν εἶναι τούτων . Ὡσεὶ ἔλεγεν ὅτι δῆλον γεγονὸς ἀδύνατον εἶναι ἕκτην αἴσθησιν , ἥτις ἀντιλαμβάνεται τῶν κοινῶν αἰσθητῶν . καὶ τέθεικε τὴν κίνησιν παράδειγμα τῶν κοινῶν αἰσθητῶν . εἰ γάρ ἐστι , φησίν , ἄλλη τις αἴσθησις μερικὴ ἕκτη , ἥτις ὡς ἰδίων ἀντιλήψεται τῶν κοινῶν αἰσθητῶν , ἔσται ταῦτα τὰ κοινὰ αἰσθητὰ ταῖς πέντε ἄλλαις αἰσθήσεσι κατὰ συμβεβηκὸς γινωσκόμενα . καὶ παράδειγμα εἶπεν αὐτὸς τὸ γινώσκεσθαι τῇ ὄψει τὸ γλυκύ · τοῦτο δὲ κατὰ συμβεβηκὸς αὐτῇ γινώσκεται . λέγει δὲ ἐντεῦθεν τὰ δύο σημαινόμενα τοῦ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητοῦ . p . 425a22 Τοῦτο δ’ ὅτι ἀμφοῖν ἔχοντες τυγχάνομεν αἴσθησιν , ᾗ ὅταν συμπέσωσι γνωρίζομεν . Τὴν ἔννοιαν λέγει , πῶς ἀπὸ τοῦ ξανθοῦ ἔστι γνῶναι τὸ γλυκύ , διότι ἔχομεν ἀμφοῖν αἴσθησιν πρότερον λείπει γὰρ ἐν τῷ ῥητῷ τὸ πρότερον , ὥς φησι Πλούταρχος ) , τοῦ γλυκέος τυχὸν καὶ τοῦ ξανθοῦ · ἀμφοῖν δὲ λέγει τὴν κοινὴν αἴσθησιν . ἐπειδὴ γὰρ ἔχομεν , φησίν , αἴσθησιν καὶ γλυκέος καὶ ξανθοῦ , ὄψιν καὶ γεῦσιν , ταύτῃ ὅταν ἐμπέσῃ χρῶμα ξανθόν , κινουμένου τοῦ τύπου τοῦ γλυκέος γινώσκομεν ὅτι μέλι ἐστὶν ἐκ τοῦ τύπου οὗ ἔλαβεν , ὅτε ἅμα ὄψις καὶ γεῦσις ἐνήργησαν . εἰ δὲ μή , οὐδαμῶς ἂν ἀλλ’ ἢ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθανόμεθα . τοῦτο πρὸς τῷ ἄνω ἐστίν · ἒν εἴπῃς , φησίν , ὅτι τὰ κοινὰ αἰσθητὰ ἑτέρᾳ αἰσθήσει ὑπόκειται , οὐδὲν ἄλλο λέγεις ἢ ὅτι κατὰ συμβεβηκὸς αὐτῶν αἰσθάνονται αἱ ἄλλαι αἰσθήσεις , ὅπερ οὐκ ἔστιν . p . 425a25 Οἷον τὸν Κλέωνος υἱόν , οὐχ ὅτι Κλέωνος υἱός . Παράδειγμα λέγει τοῦ ἑνὸς συμβεβηκότος τῇ αἰσθήσει τὴν οὐσίαν · αὕτη γὰρ οὐδεμιᾷ αἰσθήσει ὑπόκειται . ὁ γὰρ Κλέωνος , φησίν , υἱὸς οὐχ ὡς οὐσία ὁρᾶται , ἀλλὰ καθό ἐστι λευκός · τὸ δὲ λευκὸν συμβέβηκε τῷ Κλέωνος υἱῶ . p . 425a27 Τῶν δὲ κοινῶν ἔχομεν ἤδη αἴσθησιν κοινήν , οὐ κατὰ συμβεβηκός . Τὰ κοινὴ φησίν , αἰσθητὰ ἔχουσιν αἴσθησιν κοινήν . κοινὴν δὲ αἴσθησιν λέγει οὐ περὶ ἧς ἑξῆς διαλέγεται ἐκείνης τῆς κοινῆς αἰσθήσεως , ἀλλὰ κοινὴν αἴσθησιν καλεῖ τὰς πέντε αἰσθήσεις . ἔστιν οὖν ὃ λέγει τοῦτο · τὰ κοινὰ αἰσθητὰ ἔχουσιν αἴσθησιν κοινὴν ἄλλην , ἀλλ’ οὐ κατὰ συμβεβηκὸς αὐτῶν ἀντιλαμβανομένην . τοῦτο γὰρ ἔδειξεν , ὡς καὶ ἡμεῖς ἐν θεωρίᾳ ἐδείξαμεν . | p . 425a28 Οὐκ ἄρα ἐστὶν ἰδία · οὐδαμῶς γὰρ ἂν ᾖ σθανόμεθα ἀλλ’ ἢ οὕτως ὥσπερ εἴρηται τὸν Κλέωνος υἱὸν ἡμᾶς ὁρᾶν . Συμπέρασμα λέγει τοῦ λόγου ἐνταῦθα , καί φησιν οὐκ ἄρ ἄρα ἐστὶν ἰδία αἴσθησις ἡ τῶν κοινῶν αἰσθητῶν , ἀλλ’ ἢ οὕτως ὡς εἴπομεν τὸν Κλέωνος υἱόν , τουτέστι κατὰ συμβεβηκός . δέδεικται δὲ ὅτι αἱ πέντε αἰσθήσεις οὐ κατὰ συμβεβηκὸς τῶν κοινῶν ἀντιλαμβάνονται αἰσθητῶν · διὰ γὰρ κινήσεως αὐτῶν ἀντιλαμβάνονται , τοῦτο δὲ οὐχ ὑπάρχει τοῖς κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητοῖς . τὰ δὲ ἀλλήλων ἴδια κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθάνονται αἱ αἰσθήσεις . p . 425a31 Οὐχ ᾗ αὑταί , ἀλλ’ ᾗ μία , ὅταν ἅμα γένηται ἡ αἴσθησις . Τὸ ἕτερον σημαινόμενον τοὐ κατὰ συμβεβηκὸς λέγει τὸ ἑτέρᾳ αἰσθήσει ὑποκείμενον , οἷον τὸ ἀπὸ ξανθοῦ εἰδέναι γλυκύ . ἄνω γὰρ εἶπεν τὸ ἄλλο συμβεβηκὸς τὸ μηδεμιᾷ αἰσθήσει ὑποκείμενον . τί δὲ νῦν λέγει ; ὅτι τῶν ἀλλήλων αἰσθητῶν ἀντιλαμβάνονται αἱ αἰσθήσεις κατὰ συμβεβηκὸς οὐχ <ᾗ> αὑταί , ἀλλὰ κατὰ τὸ ἔχειν μίαν κοινὴν αἴσθησιν · αὕτη γὰρ ἐκ τοῦ χρώματος συλλογίζεται κτὰ συμβεβηκὸς περὶ γλυκέος . καλῶς εἶπεν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ , ἵνα τοῦ αὐτοῦ πράγματος τὴν χροιὰν καὶ τὴν γεῦσιν κρίνῃ διὰ τῶν δύο αἰσθήσεων ἡ κοινή . τότε γὰρ κρίνει ἡ κοινὴ αἴσθησις τὸ κατὰ συμβεβηκός , ὅταν πρότερον διὰ τῶν δύο αἰσθήσεων εἶχεν τοὺς τύπους τοῦ αὐτοῦ πράγματος . ὅρα δὲ τί φησιν , ὅτι ἡ κοινὴ αἴσθησις κατὰ συμβεβηκὸς οἶδεν τὴν διάκρισιν τοῦ λευκοῦ καὶ γλυκέος · ἡμεῖς δὲ ἐλέγομεν ἐν τῇ θεωρίᾳ ὅτι καθ’ αὑτὸ ὑπάρχει αὐτῇ τοῦτο . λέγομεν δὲ ὅτι ἡ μὲν διάκρισις καθ’ αὑτὸ ὑπάρχει τῇ κοινῇ αἰσθήσει , τὸ δὲ ἀπὸ χρώματος περὶ γλυκέων συλλογίζεσθαι κατὰ συμβεβηκός , ἐπειδὴ ἀπὸ ἑτέρου ἕτερον συλλογίζεται . p . 425a2 Οὐ γὰρ δὴ ἑτέρας γε τὸ εἰπεῖν ὅτι ἄμφω ἕν · διὸ καὶ ἀπατᾶται , καὶ ἐὰν ᾖ ξανθόν , χολὴν οἴεται εἶναι . Τῆς κοινῆς , φησίν , αἰσθήσεως ἐστι καὶ οὐ μιᾶς αἰσθήσεως μερικῆς τὸ εἰπεῖν ὅτι τὸ μέλι ἕν ἐστι πρᾶγμα , εἰ καὶ γευστὸν τὸ γλυκὺ καὶ χρῶμα τὸ ξανθόν . ἀπατᾶται γὰρ ἡ μερικὴ αἴσθησις καὶ πᾶν ὃ ἄν ἴδῃ ξανθὸν νομίζει μέλι εἶναι . ζητήσειε δ’ ἄν τις , τίνος ἕνεκα πλείονας ἔχομεν αἰσθήσεις ἢ μίαν . ἀλλὰ διὰ τί πλείους ἔχοντες αἰσθήσεις τὰ κοινὰ αἰσθητὰ μὴ μιᾷ αἰσθήσει ἀντιλαμβανόμεθα ; καὶ ἐπιλύεται , ἵνα μὴ ἧττον τῶν αἰσθητῶν ἀντιλαμβανώμεθα . ἀκολουθοῦντα δὲ ἐκάλεσε τὰ κοινὰ καὶ ] αἰσθητὰ οὐχ ὡς πάρεργά τινα , ἀλλ’ ὅτι τοῖς ἰδίοις αἰσθητοῖς ἑκάστης αἰσθήσεως ἕπονται τελειότερά τινα καὶ νοερώτερα συμπαραθέοντα . αὐτὸς δὲ οὐ λέγει ὃ εἴπομεν , ὅτι μεγάλαις ἐπιστήμαις ταῦτα τὰ κοινὰ ὑπόκειται . κίνησις γὰρ καὶ ἠρεμία ἀστρονομίᾳ ὑπόκειται . εἰ γὰρ καὶ ἀεικίνητα τὰ ἄστρα , ἀλλ’ οὖν θέλει εἰδέναι καὶ τὸν καταστερισμὸν αὐτῶν · ἐν γὰρ τῇ φαντασίᾳ καταστερίζει αὐτὰ ἔν τινι τόπῳ ὄνια . τὸ δὲ σχῆμα καὶ τὸ μέγεθος τῆ γεωμετρίᾳ ὑπόκειται , ὁ δὲ ἀριθμὸς ὡς μὲν ἄυλος τῇ ἀριθμητικῇ , ὡς δὲ ἔνυλος καὶ ἐν φθόγγοις ὢν μουσικῇ . p . 425b6 οἷον κίνησις καὶ μέγεθος καὶ ἀριθμός . Tαῦτα εἶπεν διὰ τούτων συμπεριλαμβάνων καὶ τὰ ἄλλα · διὰ μὲν γὰρ τῆς κινήσεως τὴν ἠρεμίαν συμπεριέλαβε , διὰ δὲ τοῦ μεγέθους τὸ σχῆμα · ἐν γὰρ μεγέθει τὸ σχῆμα . p . 425b6 Εἰ γὰρ ἦν ὄψις μόνη καὶ αὐτὴ λευκοῦ , ἐλάνθανεν ἄν μᾶλλον κἄν ἐδόκει ταὐτὸν εἶναι πάντα . Πλούταρχος ὁ φιλόσοφος ἣν εἴπομεν ἀπορίαν ἐν τῷ τρίτῳ τῆς θεωρίας κεφαλαίῳ οὕτω λέγει , ὅτι διὰ τί ἡ φύσις τὰ κοινὰ αἰσθητὰ μὴ ἀφώρισε μιᾷ αἰσθήσει , εἴ γε ὁρῶμεν καὶ ἐν αὐταῖς ταῖς πέντε πολλὰς ἀντιθέσεις αἰσθητῶν ; καὶ μᾶλλον τοῦτο λέγει Ἀριστοτέλης · ἁρμόζει γὰρ ἡ ἐπίλυσις . καὶ λύει τὴν ἀπορίαν διὰ τοῦ παρόντος ῥητοῦ λέγων ὅτι εἰ μιᾷ μόνον αἰσθήσει ὑπέπιπτον τὰ κοινὰ αἰσθητά , οἷον τυχὸν τῇ ὄψει , ὑπέπιπτε δὲ τῇ αὐτῇ ὄψει καὶ τὰ ἴδια αἰσθητά , οἷον τὸ λευκὸν ἤτοι τὸ χρῶμα , ἐλάνθανον τὰ κοινὰ αἰσθητά , καὶ ταὐτὸν ἐνομίζοντο τῷ χρώματι ἀριθμὸς καὶ σχῆμα καὶ κίνησις καὶ τὰ λοιπά . νυνὶ δὲ οὐ μόνον ἐν χρώματι θεωροῦμεν ἀριθμόν , ἀλλὰ καὶ ἐν ψόφοις καὶ χυμοῖς , καὶ ταύτῃ διακρίνονται ἀπ’ ἀλλήλων . εἰ δὲ μία τῶν πέντε αἰσθήσεων ταῦτα ἔκρινε , πολὺ μᾶλλον ἐλάνθανον ἡμᾶς , ὅπου γε καὶ νῦν ἡμῖν εἰσι δυσθήρατα διὰ τῶν πέντε γινωσκόμενα αἰσθήσεων , εἰ δέ γε μία ἔλειπε τῶν πέντε αἰσθήσεων , ἔτι ἦσαν δύσγνωστα . καὶ τί λέγω ταῦτα ; εἰ μία αὐτὰ ἔκρινεν , οὐδὲ ἐγινώσκοντο . νυνὶ δέ , φησίν , ἐπειδὴ διαφόροις αἰσθήσεσιν ὑπάρχει τὰ κοινὰ αἰσθητὰ καὶ ἐν πολλαῖς θεωροῦνται , διὰ τοῦτο δῆλά εἰσιν καὶ κατὰ τί διαφέρουσιν ἀλλήλων τε καὶ τῶν ἰδίων αἰσθητῶν . ἐν οἷς ἡ πρᾶξις . p . 425b12 Ἐπειδὴ αἰσθανόμεθα ὅτι ὁρῶμεν καὶ ἀκούομεν , ἀνάγκη ἢ τῇ ὄψει αἰσθάνεσθαι ὅτι ὁρᾷ ἢ ἑτέρα , καὶ τὰ λοιπά . Ἐπειδὴ ἐν τοῖς προλαβοῦσιν ἔδειξεν ὅτι οὐκ ἔστιν ἕκτη αἴσθησις , ἥτις τὰ κοινὰ αἰσθητὰ ἴδια ἔχει αἰσθητά , | νῦν βούλεται διὰ τούτων ἄλλην τινὰ ζήτησιν προβάλλεσθαι · ζητεῖ γὰρ μήποτε οὔκ εἰσι πέντε μόνον αἰσθήσεις , ἀλλὰ δέκα . ἐπειδὴ γάρ , φησίν , ὁρῶμεν καὶ αἰσθανόμεθα ὅτι ὁρῶμεν , πάλιν ἀκούομεν καὶ αἰσθανόμεθα ὅτι ἀκούομεν , ζητεῖ πότερον τῇ αὐτῇ αἰσθήσει καὶ ὁρῶμεν καὶ αἰσθανόμεθα ὅτι ὁρῶμεν , ἢ ἄλλη μέν ἐστιν αἴσθησις ἡ τὰ ὑποκείμενα χρώματα ὁρῶσα , ἄλλη δέ ἐστιν αἰσθανομένη τῆς ὁρατικῆς ἐνεργείας , τουτέστιν ἡ αἰσθανομένη ὅτι ὁρῶμεν . δύο οὖν δεῖ ζητῆσαι , ἓν μὲν πότερον τῇ αὐτῇ αἰσθήσει , λέγω δὲ τῇ ὁρατικῇ , καὶ ὁρῶμεν τὰ χρώματα καὶ αἰσθανόμεθα τῆς ἐνεργείας τῆς ὁρώσης τὰ χρώματα , δεύτερον δὲ εἰ ἄλλη μέν ἐστιν αἴσθησις ἡ ὁρῶσα τὰ χρώματα , ἄλλη δὲ ἡ αἰσθανομένη ὅτι ὁρῶμεν , ταὐτὸν δὲ εἰπεῖν ἡ αἰσθανομένη τῆς ὁρατικῆς ἐνεργείας . τοιαῦτα διαπορήσας ἐπιλύεται καί φησιν ὅτι οὐ δυνατὸν ἄλλην μὲν εἶναι αἴσθησιν τὴν ὁρῶσαν , ἄλλην δὲ τὴν αἰσθανομένην τῆς ὁρατικῆς ἐνεργείας , ἐπεὶ οὐδὲν ἴδιον ἔσται αἰσθητόν , ἀλλὰ πάντα τὰ αἰσθητὰ κοινὰ ἔσονται . κἄν γὰρ χρώματα εἴπῃς , κοινὰ ἔσονται τῆς ὁρώσης δυνάμεως καὶ τῆς αἰσθανομένης ὅτι ὁρῶμεν , κἂν ψόφους εἴπῃς , κοινοὶ ἔσονται τῆς ἀκουστικῆς αἰσθήσεως καὶ τῆς ἀντιλαμβανομένης τῆς ἀκουστικῆς ἐνεργείας , τουτέστι τῆς αἰσθανομένης ὅτι ἀκούομεν · ὡσαύτως καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν αἰσθήσεων . ἀλλὰ τὸ μηδὲν εἶναι ἴδιον αἰσθητὸν ἀλλὰ πάντα κοινὰ οὔπω δοκεῖ ἄτοπον εἶναι · ἄλλο δὲ ἄτοπον συνάγει τῷ λόγῳ . φησὶ γάρ , εἰ ἄλλῃ αἰσθήσει φέρε εἰπεῖν ὁρῶμεν , ἄλλῃ δὲ αἰσθήσει οἴδαμεν ὅτι ὁρῶμεν , ἐκείνη ἡ αἴσθησις ἡ αἰσθανομένη τῆς ὁρατικῆς ἐνεργείας ἆρα καὶ αὐτὴ αἰσθάνεται τῆς οἰκείας ἐνεργείας , ἢ πάλιν ἄλλη ἐστὶν αἴσθησις ἡ ἀντιλαμβανομένη τῆς ἐνεργείας αὐτῆς ; εἰ μὲν γὰρ εἴποις ὅτι αὐτὴ ἀντιλαμβάνεται τῆς οἰκείας ἐνεργείας , διὰ τί μὴ καὶ ἡ πρώτη ἡ τῶν χρωμάτων ἀντιλαμβανομένη τῆς οἰκείας ἐνεργείας ἀντιλήψεται ; ἐπειδὴ οὖν ἀποκληρωτικός ἐστιν ὁ λόγος , οὐκ ἄρα ἄλλη ἐστὶν ἡ τῶν χρωμάτων ἀντιλαμβανομένη καὶ ἄλλη ἡ αἰσθανομένη τῆς ἐνεργείας . ἀλλ’ οὐδὲ ταύτης τῆς αἰσθανομένης ὅτι ὁρῶμεν ἢ ἀκούομεν δυνατὸν ἄλλην αἴσθησιν εἶναι τὴν ἀντιλαμβανομένην αὐτῆς τῆς ἐνεργείας . ἔσται γὰρ καὶ ταύτης ἄλλη , καὶ τοῦτο ἐπ’ ἄπειρον . εἰ δὲ τὸ ἐπ’ ἄπειρον ψευδές , ψευδὴς ἄρα καὶ ὁ λόγος ὁ λέγων ἄλλας μὲν εἶναι αἰσθήσεις τὰς ἀντιλαμβανομένας τῶν αἰσθητῶν , ἄλλας δὲ τὰς ἀντιλαμβανομένας τῶν ἐνεργειῶν αὐτῶν . λοιπὸν δὲ καὶ πρὸς τὸν ἕτερον ἀποτείνεται λόγον τὸν λέγοντα ὅτι αἱ αὐταὶ αἰσθήσεις καὶ τῶν ὑποκειμένων ἀντιλαμβάνονται καὶ τῶν οἰκείων ἐνεργειῶν . καὶ φέρει ἀπορίαν καὶ ταύτην ἐπιλύεται , ὡς ἐντεῦθεν ἡμᾶς στοχάσασθαι ὅτι ταύτης τῆς δόξης ἐστὶν Ἀριστοτέλης καὶ οἴεται ὅτι αἱ αὐταὶ αἰσθήσεις καὶ τῶν ὑποκειμένων αἰσθητῶν καὶ τῶν ἐνεργειῶν ἀντιλαμβάνονται . ἔστι δὲ ἡ ἀπορία τοιαύτη <ἡ> λέγουσα ὅτι οὐχ ἡ αὐτὴ αἴσθησις καὶ τῶν αὐτῇ ἀντιλαμβάνεται καὶ τῆς ἐνεργείας αὐτῆς αἰσθάνεται · καὶ γυμνάζει τὸν λόγον ὡς ἐπὶ ὄψεως καί φησιν ὅτι τὸ ὁρᾶν οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν εἰ μὴ τῶν χρωμάτων ἀντιλαμβάνεσθαι , αἱ δὲ ἐνέργειαι τῶν αἰσθήσεων οὔκ εἰσι χρώματα · ἀσώματοι γάρ εἰσιν αἱ ἐνέργειαι · οὐκ ἄρα ἡ ὄψις ἐνεργειῶν ἀντιλαμβάνεται . λύει δὲ τὴν ἀπορίαν λέγων ὅτι οὐκ ἀεὶ τὸ ὁρᾶν χρωμάτων ἐστὶν ἀντίληψις , ἐπεὶ καὶ τοῦ σκότους ἀντιλαμβανόμεθα · καίτοι τὸ σκότος οὔκ ἔστι χρῶμα · ὥστε ψευδὴς ὁ λόγος ἄλλως τε δὲ ὅτε καὶ συγχωρήσω ὅτι τὸ ὁρᾶν χρωμάτων ἐστὶν ἀντίληψις , καὶ οὕτως οὐδὲν ἄτοπον · καὶ γὰρ καὶ αἱ ἐνέργειαι κεχρωματισμέναι πώς εἰσιν . ὅτι δὲ κεχρωσμέναι πώς εἰσιν , εἰ καὶ μὴ κυρίως ἀσώματον γὰρ πῶς ἂν κυρίως λέγοιτ’ ἂν κεχρῶσθαι ; ) ἀλλ’ οὖν γε δῆλον ὡς λέγοιτ’ ἄν κεχρῶσθαι ἐκ τῶν μαρμαρυγῶν τῶν φαινομένων πὼς καὶ μετὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ ὁρατοῦ . μένουσι γὰρ οἱονεὶ λαμπάδες περὶ τὴν ὄψιν καὶ μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τοῦ λαμπροῦ αἰσθητοῦ , ᾧ δηλονότι ἡ ἐνέργεια ἐχρωματίσθη . καὶ τοῦτο ἐπὶ ἐμψύχων γίνεται τῶν δυναμένων καὶ μετὰ ἀπουσίαν τοῦ αἰσθητοῦ κρατῆσαι τοὺς τύπους · ἐπὶ δὲ ἀψύχων οὐ γίνεται τοῦτο , οἷον ἐπὶ τοῦ κατόπτρου · μετὰ τὴν ἀπουσίαν γὰρ τοῦ αἰσθητοῦ οὐδὲν μένει · οὐ γάρ ἐστι τὸ κατέχον . φαμὲν δὲ ἡμεῖς πρὸς τοῦτο ὅτι κακῶς λέγεις , Ἀριστότελες · οὔτε γὰρ αἱ ἐνέργειαι τῆς ὄψεως εἰσι κεχρωματισμέναι , ἀλλὰ τὸ διαφανὲς τῶν μαρμαρυγῶν ἐστιν αἴτιον . αὐτὸ γὰρ τὸ διαφανὲς μετὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ ὁρατοῦ μαρμαρυγάς τινας καὶ προαυγάσματα τῆς ὄψεως . καὶ ταῦτα μὲν τὰ διὰ τῆς λέξεως ἀναφαινόμενα , καὶ ἔστιν ὡς ἐν συντόμῳ εἰπεῖν ὁ νοῦς Ἀριστοτελικὸς κατάδηλος · βούλεται γὰρ τὰς κατὰ μέρος αἰσθήσεις καὶ τῶν ὑποκειμένων αὐταῖς ἀντιλαμβάνεσθαι καὶ μὴν καὶ τῶν οἰκείων ἐνεργειῶν . Ἀλέξανδρος δὲ ἐν τῷ ὑπομνήματι τὰς μὲν πέντε αἰσθήσεις τῶν ὑποκειμένων αὐταῖς αἰσθητῶν βούλεται εἶναι ἀντιληπτικάς , τὴν δὲ κοινὴν αἴσθησιν εἶναι βούλεται καὶ τῶν ὑποκειμένων καὶ τῶν ἐνεργειῶν αὐτῶν ἀντιληπτικήν . Πλούταρχος δὲ λογικῆς ψυχῆς ἔφη εἶναι ἔργον τὸ γνῶναι τὰς ἐνεργείας τῶν αἰσθήσεων · φησὶ γὰρ ὅτι κατὰ τὸ ἄτιμον μέρος τῆς λογικῆς ψυχῆς , ὅπερ ἐστὶν ἡ δόξα , τοῦτο γίνεται . ἡ γὰρ δόξα , τὸ κοινότατον μέρος τῆς ψυχῆς καὶ ἄτιμον , συνάγει τὴν λογικὴν τῇ ἀλόγῳ . ἀεὶ γάρ , ὡς πολλάκις ἔγνωμεν , κατὰ ἄτιμα μέρη ἑαυτῶν τὰ πρῶτα συνάπτεται τοῖς δευτέροις , ὥσπερ οὖν καὶ νῦν . τῆς οὗν δόξης εἶναι λέγει τὸ ταῦτα ποιεῖν καὶ ἀντιλαμβάνεσθαι τῶν ἐνεργειῶν τῶν αἰσθήσεων . οἱ δέ γε νεώτεροι ἐξηγηταὶ μήτε τὴν Ἀλεξάνδρου καταιδεσθέντες ὀφρὺν μήτε Πλουτάρχῳ πειθόμενοι , ἀλλὰ καὶ αὐτὸν Ἀριστοτέλη ἀπωσάμενοι νεωτέραν ἐφεῦρον ἐξήγησιν . φασὶ γὰρ ὅτι τοῦ προσεκτικοῦ μέρους τῆς λογικῆς ψυχῆς ἐστι τὸ ἀντιλαμβάνεσθαι τῶν ἐνεργειῶν τῶν αἰσθήσεων . ἡ γὰρ λογικὴ ψυχὴ οὐ μόνον πέντε δυνάμεις ἔχει , νοῦν , διάνοιαν , δόξαν , βούλησιν καὶ προαίρεσιν κατ’ αὐτούς , ἀλλὰ καὶ ἄνην ἕκτην τινὰ δύναμιν προστιθέασι τῇ λο|γικῇ ψυχῇ , ἣν καλοῦσι προσεκτικήν , δ προσεκτικόν , φασίν , ἐφιστάνει τοῖς γινομένοις ἐν τῷ ἀνθρώπῳ καὶ λέγει ἐγὼ ἐνόησα , ἐγὼ διενοήθην , ἐγὼ ἐδόξασα , ἐγὼ ἐθυμώθην , ἐγὼ ἐπεθύμησα , καὶ ἀπλῶς τοῦτο τὸ προσεκτικὸν μέρος τῆς λογικῆς ψυχῆς διὰ πασῶν τῶν δυνάμεων δίεισιν , τῶν τε λογικῶν καὶ τῶν ἀλόγων καὶ τῶν φυτικῶν . εἰ οὖν δεῖ , φασί , τὸ προσεκτικὸν διὰ πάντων διιέναι , καὶ διὰ τῶν αἰσθήσεων χωρείτω καὶ λεγέτω ἐγὼ εἶδον , ἐγὼ ἥκουσα · τοῦ γὰρ ἀντιλαμβανομένου τῶν ἐνεργειῶν ἴδιον τὸ ταῦτα λέγειν . εἰ οὖν τὸ προσεκτικόν ἐστι τὸ ταῦτα λέγον , αὐτὸ ἄρα ἐστὶ τὸ τῶν ἐνεργειῶν ἀντιλαμβανόμενον τῶν αἰσθήσεων . δεῖ γὰρ ἓν εἶναι τὸ πάντων ἀντιλαμβανόμενον , ἐπειδὴ καὶ εἷς ἐστιν ὁ ἄνθρωπος . εἰ γὰρ ἄλλο μὲν τῶνδε ἀντιλαμβάνοιτο , ἄλλο δὲ τῶνδε , ὅμοιόν ἐστιν , ὡς ἐν ἄλλοις αὐτὸς λέγει , ὡς εἰ σὺ μὲν τοῦδε αἴσθοιο , τοῦδε δὲ ἐγώ . δεῖ οὖν ἓν εἶναι , ὅ ἐστι τὸ προσεκτικόν · τοῦτο γὰρ τὸ προσεκτικὸν διὰ πάντων φοιτᾷ τῶν δυνάμεων καὶ τῶν γνωστικῶν καὶ τῶν ζωτικῶν . ἀλλ’ εἰ μὲν διὰ τῶν γνωστικῶν φοιτᾷ , λέγεται προσεκτικόν , ὅθεν ὅτε κατὰ τὰς γνωστικὰς ἐνεργείας ῥεμβομένῳ τινὶ θέλομεν ἐπιπλῆξαι , φαμὲν αὐτῷ ‘πρόσεχε σαυτῷ’ · εἰ δὲ διὰ τῶν ζωτικῶν χωρεῖ , λέγεται συνειδός , ὅθεν ἡ τραγῳδία φησὶν ‘ἡ σύνεσις , ὅτι σύνοιδα ἐμαυτῷ δεινὰ εἰργασμένῳ’ . τὸ οὖν ἐστι τὸ τῶν ἐνεργειῶν τῶν αἰσθήσεων ἀντιλαμβανόμενον . καὶ κακῶς , φασίν , ὁ Πλούταρχος τὴν δόξαν ᾐτιάσατο · δεῖ γὰρ ἓν εἶναι τὸ ἀντιλαμβανόμενον τῶν ἐνεργειῶν πασῶν τῶν δυνάμεων , ἡ δὲ δόξα οὐκ ἀντιλαμβάνεται τῶν ἐνεργειῶν τοῦ νοῦ · οὐ γὰρ λέγει ἡ δόξα ἐγὼ ἐνόησα ἢ ἐγὼ διενοήθην . κἀν γὰρ εἴπῃ ὅτι ἐγὼ ἐδόξασα , ἐγὼ ἐθυμώθην , ἀλλὰ τὰς τῶν κρειττόνων ἐνεργείας οὐ δύναται θεωρῆσαι . ταῦτα δὲ λέγοντες οὐ κατηγοροῦσι Πλουτάρχου · οὐδαμοῦ γὰρ αὐτὸν εὗρον λέγοντα ὅτι ἡ δύναμις ἡ αἰσθανομένη τῶν ἐνεργειῶν τῶν αἰσθήσεων τῆς δόξης ἐστίν , ἀλλὰ συμφωνεῖ κατὰ τοῦτο τῷ Ἀλεξάνδρῳ , τὴν κοινὴν αἴσθησιν καὶ αὐτὸς αἰτιώμενος , καὶ ἀμφότεροι κακῶς λέγοντες ἐξελέγχονται , τὴν κοινὴν αἴσθησιν φάσκοντες ἀντιλαμβάνεσθαι τῶν ἐνεργειῶν ἑκάστης αἰσθήσεως . καὶ γὰρ ἡ κοινὴ αἴσθησις οὐδενὸς ἀντιλαμβάνεται ὃ μή ἐστιν αἰσθητόν · πᾶν δὲ αἰσθητὸν ἐν σώματί ἐστιν , ἡ δὲ ἐνέργεια οὐκ ἔστιν ἐν σώματι · διὸ οὐδὲ ἔστιν αἰσθητή . εἰ δὲ μή ἐστιν αἰσθητή , οὐδὲ ὑποπίπτει τῇ κοινῇ αἰσθήσει . καὶ ἡμεῖς δὲ τούτοις συντιθέμεθα ὅτι οὐκ ἔστιν ἕκτη αἴσθησις ἡ τὸ ὅτι γινώσκουσα , οὔτε μὴν ὅτι καὶ ἡ αὐτὴ ὁρᾷ καὶ οἶδεν ὅτι ὁρᾷ , ἀλλ’ ὅτι τῆς λογικῆς ἐστι τοῦτο ψυχῆς , καὶ ταύτης τοῦ προσεκτικοῦ . ὅτι μὲν γὰρ οὐκ ἔστιν ἕκτη αἴσθησις ἡ τὸ ὅτι εἰδυῖα , δεχόμεθα κατὰ τὰ παρὰ Ἀριστοτέλους εἰρημένα · ὅτι δὲ ἡ αὐτή ἐστιν ἡ αἰσθα - νομένη καὶ γινώσκουσα ὅτι ἤσθετο , οὐ δεχόμεθα αὐτὸν εἰπόντα , ὅτι οὐ χρώματος μοι τὸ ἐνέργειαν κεχρωματίσθαι , κἂν ἡ αὐτὴ οἶδεν τὸ διότι οὐ χρῶμα μόνον οἶδεν ἡ ὄψις , ἀλλὰ καὶ φῶς καὶ σκότος . ἐροῦμεν γὰρ πρὸς αὐτὸν ὅτι μόνον καθ’ αὑτὸ τὸ χρῶμα οἶδεν ἡ ὄψις , τὰ δὲ ἄλλα τῷ μὴ εἶναι χρῶμα οἶδε κατὰ ἀπόφασιν , καὶ οὐ πάσχει ἐξ αὐτῶν · οὐδεὶς δὲ τὴν οἰκείαν ἐνέργειαν οἶδεν ὁμοίως τοῖς κατὰ ἀπόφασιν . ἀπόφασιν . οὐδ’ ὅτε τοῦ χρώματος ἀντιλαμβάνεται , οἶδεν ὅτι χρωματίζεται ἡ ἐνέργεια . ὅτι δὲ ἄτοπον τὸ λέγειν ὡς καὶ ἡ ἐνέργεια κεχρωμάτισταί πως , δῆλον · αὕτη μὲν γὰρ ἀσώματός ἐστι , τὸ δὲ ἀσώματον πῶς δύναται κεχρωματίσθαι ; ἔσται δὲ καὶ ἅμα μετέχουσα λευκοῦ καὶ μέλανος , ἐπειδὴ ἅμα ταῦτα ὁρᾷ , ὅπερ ἄτοπον . κρεῖττον οὖν ἦν εἰπεῖν ὅτι τὸ αἰσθητήριον κεχρωμάτισται , οὐχ ἡ ἐνέργεια . εἰ δὲ καὶ πιστοῦται τοῦτο ἐκ τῶν λαμπάδων , φαμὲν ὅτι τοῦτο οὐχ ἔστι χρωματισμὸς ἐνεργείας , ἀλλὰ σφοδρὰ πληγὴ τοῦ αἰσθητοῦ πάθος ποιήσασα ἐν τῷ αἰσθητηρίῳ , οὗ πάθους τὸν τύπον λαβοῦσα ἡ φαμτασία ἐκράτησε , καὶ διὰ τοῦτο ὁρῶνται αὐτῇ αἱ λαμπάδες . ὅτι δὲ οὐκ ἔστι χρωματισμός , δῆλον , ἐπειδὴ καὶ κλειόντων ἡμῶν τοὺς ὀφθαλμοὺς ὁρᾶται . δεῖ γὰρ εἰδέναι ὅτι οὐδὲν ἄλλο ἐστὶ φαντασία ἢ μικρὰ αἴσθησις , ὥσπερ καὶ αἴσθησις σφοδρά ἐστι φαντασία . καὶ ἄλλως δὲ ἄτοπον τὸ τὴν αὐτὴν αἴσθησιν εἰδέναι ὅτι ὁρᾷ . πάντως γὰρ μετὰ τὸ εἰδέναι τὸ χρῶμα ἐπιστρέφουσα πρὸς ἑαυτὴν γινώσκει ὅτι ὁρᾷ · εἰ δὲ ἐπιστρέφει πρὸς ἑαυτήν , καὶ χωριστῆς ἐστιν ἐνεργείας , τὸ δὲ χωριστῆς ὂν ἐνεργείας καὶ χωριστῆς ἐστιν οὐσίας , καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἀίδιον καὶ ἀσώματον . ἔσται οὖν ὁ ἀμφιβόλως τὴν λογικὴν ψυχὴν λέγων ἀθάνατον φανερῶς βοῶν εἶναι τὴν ἄλογον ἀθάνατον , ὅπερ ἄτοπον · οὔτε γάρ εἰσιν αἱ αἰσθήσεις ἀίδιοι , καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἐπιστρέφουσι πρὸς ἑαυτάς · εἰ δὲ μὴ ἐπιστρέφουσι πρὸς ἑαυτάς , οὐκ ἀντιλαμβάνονται τῶν οἰκείων ἐνεργειῶν · οὐδὲν γὰρ ἕτερόν ἐστι τὸ πρὸς ἑαυτὸ ἐπιστρέφειν ἢ τὸ τῶν οἰκείων ἐνεργειῶν ἀντιλαμβάνεσθαι . ὥστε οὐκ ὀρθῶς λέγει Ἀριστοτέλης , ἀλλ’ ὡς εἴπομεν τοῦ προσεκτικοῦ ἐστι τῆς ψυχῆς τὸ γινώσκειν τὰς ἐνεργείας τῶν αἰσθήσεων . καὶ ὅτι τοῦτο οὕτως ἔχει , ἐκ τῶν πραγμάτων ἔστιν ἰδεῖν · ἀσχολουμένου γὰρ τοῦ λόγου περί τι , κἀν ὁρᾷ ἡ ὄψις , οὐκ οἴδαμεν ὅτι εἶδεν , διότι ἠσχόληται ὁ λόγος · καὶ μετὰ ταῦτα ἐπειδὴ ἦλθεν εἰς ἑαυτὸν ὁ λόγος , καὶ μὴ ὁρῶν τὸν φίλον καὶ νῦν φησιν ὅτι εἶδον αὐτόν , οἱονεὶ μικρὸν ἐναπολαβὼν τύπον τοῦ ὁραθέντος , εἰ καὶ ἠσχόληται νῦν , ἀνανήψας εἶπεν ὅτι εἶδον . ὥστε τοῦ λόγου ἐστὶ τὸ εἰπεῖν ὅτι εἶδον . εἰ δέ τις ἀπορήσει καὶ πῶς εἴρηται ὅτι περὶ τὰ καθόλου ὁ λόγος ἀσχολεῖται , νυνὶ δὲ μετὰ τῶν κατὰ μέρος αἰσθήσεων εἴπομεν αὐτὸν ἐνεργεῖν , εἰπὲ πρὸς τοῦτο ὅτι ἡνίκα μὲν κέχρηται ὀργάνῳ τῷ σώματι , περὶ τὰ κατὰ μέρος ἐνεργεῖ , ὅτε δὲ οὐ κέχρηται αὐτῷ ὡς ὀργάνῳ , περὶ τὰ καθόλου ἐνδιατρίβει · νυνὶ δὲ τῷ σώματι κέχρηται . καὶ ταῦτα μὲν οὕτως · τροφεῖα δὲ οὐκ ἀποδίδομεν Ἀριστοτέλει , ἀλλὰ ψευδῆ τὸν αὐτοῦ λόγον ποιού|μεθα . μέθᾳ . φαμὲν οὖν ὅτι συμφωνεῖ ἡμῖν . ὅτε γὰρ λέγει ὅτι ἡ αἴσθησις οἶδεν τὸ ὅτι ἐνεργεῖ , τοῦτο λέγει αὐτὴν εἰδέναι οὐχ ὡς αἴσθησιν ἀλλ’ ὡς ὄργανον οὖσαν τοῦ λόγου · ὥσπερ γὰρ ἄνω εἶπεν ὅτι ἡ ὄψις οἶδεν τὸ γλυκὺ οὐχ ὡς ὄψις ἀλλ’ ὡς κοινὴ αἴσθησις , οὕτω καὶ νῦν τοῦτο εἶπε . καὶ οὐ μόνον αὐτὸς τοῦτο ποιεῖ , ἀλλὰ καὶ ἡ κοινὴ συνήθεια ἔθος ἔχει τοῦτο , ἔνθα λέγει ὅτι ὁ σκέπαρνος τὸν θρόνον ἐποίησε . καὶ ἰδοὺ τῷ ὀργάνῳ φιλοτιμεῖται τὸ ἔργον , οὐχ ὅτι αὐτὸ ἐποίησεν αὐτό , ἀλλ’ ὁ χρησάμενος ἐργάτης . ἐν οἷς ἡ θεωρία σὺν θεῷ πληροῦται . Ἐπεὶ δ’ αἰσθανόμεθα ὅτι ὁρῶμεν καὶ ἀκούομεν . καλῶς εἶπεν ὅτι αἰσθανόμεθα ὅτι ὁρῶμεν , καὶ οὐκ εἶπεν ‘εἶπεν ‘ἐπεὶ δὲ ὁρῶμεν’ · ἐπὶ ὄψεως μόνον τὸν λόγον γυμνάζει , ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πάσης αἰσθήσεως · διὸ κοινὸν εἶπεν τὸν λόγον ἀπὸ τοῦ αἰσθάνεσθαι . ἀλλ’ ἡ αὐτὴ ἔσται τῆς ὄψεως καὶ τοῦ ὑποκειμένου χρώματος . ἐπειδὴ δὲ κατὰ διαίρεσιν εἶπεν φάσκων ἢ τῇ αὐτῇ αἰσθήσει τὸ ὑποκείμενον καὶ τὴν ἐνέργειαν οἴδαμεν , ἢ ἄλλῃ μὲν τὸ ὑποκείμενον , ἄλλῃ δὲ τὴν ἐνέργειαν , διὰ τῆς ] τῶν λοιπῶν ἐλέγχει τὸ ἓν σκέλος τῆς διαιρέσεως τὸ λέγον ὅτι ἄλλη ἐστὶν ἡ ἀντιλαμβανομένη τῆς ὄψεως , ὅ ἐστι τῆς ἐνεργείας , καὶ ἄλλη ἡ τοῦ ὑποκειμένου . αὐτὸς δὲ οὐκ εἶπε ‘καὶ ἄλλη ἡ τοῦ ὑποκειμένου’ , διὸ ἀσαφῆ ἐποίησε τὸν λόγον . εἶτα βουλόμενος σαφηνίσαι τί ἐστι τὸ ὑποκείμενον , ἐπήγαγε χρῶμα · ὄψεως γὰρ ὑποκείμενον τὸ χρῶμα . p . 425b14 Ὥστε ἢ δύο τοῦ αὐτοῦ ἔσονται ἢ αὐτὴ αὑτῆς . Ἐντεῦθεν τὸ ἄτοπον ἐπάγει . φησὶ γὰρ ὅτι εἰ ταῦτα οὕτως ἔχει καὶ ἄλλη μὲν τοῦ ὑποκειμένου αἰσθάνεται , ἄλλη δὲ τῆς ἐνεργείας , συμβήσεται δύο εἶναι τοῦ αὐτοῦ αἰσθήσεις , οἷον τοῦ χρώματος τὴν ὄψιν καὶ τὴν ἄλλην αἴσθησιν τὴν αἰσθανομένην τῆς ἐνεργείας τῆς ὄψεως , καὶ δύο τοῦ αὐτοῦ εὑρεθήσεται αἰσθανόμενα καθ’ αὑτὸ καὶ οὐ κατὰ συμβεβηκός , ὅπερ ἄτοπον . εἰ δὲ πάλιν ἡ αὐτή ἐστιν ἡ αἰσθανομένη καὶ τοῦ χρώματος καὶ τῆς οἰκείας ἐνεργείας , πάλιν ἄλλο ἕψεται ἄτοπον τὸ αὐτὴν ἑαυτῆς αἴσθησιν εἶναι . p . 425b15 Ἔτι δ’ εἰ καὶ ἑτέρα εἴη . Ἐντεῦθεν ἕτερον ἄτοπον συνάγει τῇ αὐτῇ ὑποθέσει τῇ λεγούσῃ ὅτι ἄλλη ἔστι δύναμις ἡ αἰσθανομένη τῆς ἐνεργείας . ὥστε ἐπὶ τῆς πρώτης τοῦτο ποιητέον , ὡσεὶ ἔλεγεν ὅτι δεῖ στῆναι ἐπὶ τῆς πρώτης καὶ εἰπεῖν ὅτι αὐτὴ ἑαυτῆς ἀντιλαμβάνεται καὶ γινώσκει ἡ ὄψις ὅτι αἰσθάνεται τοῦ χρώματος , ὁμοίως καὶ ἡ ἀκοὴ τοῦ ἀκουστοῦ , ὡσαύτως καὶ αἱ λοιπαί . εἰ γὰρ τὸ εἰδέναι ἄλλην αἴσθησιν τὸ ὅτι εἰς ἀπορίαν ἄγει τὸν λόγον , ἀνάγκη , φησίν , ἐπὶ τὸ πρῶτον ἐλθεῖν καὶ εἰπεῖν ὅτι αὐτὴ οἶδεν τὴν οἰκείαν ἐνέργειαν . καὶ ἔδει μᾶλλον εἰπεῖν τὸ εὐθύς , ἵνα εἶπεν ὥστε ἐπὶ τῆς πρώτης εὐθὺς τοῦτο ποιητέον’ . τινὲς δὲ καὶ οὕτω τὸ παρὸν ῥητὸν ἐξηγήσαντο , ὅτι εἰ ἡ αἴσθησις ἡ ἀντιλαμβανομένη τῆς ἐνεργείας τῆς ἄλλης αἰσθήσεως ἀντιλαμβάνεται τῆς οἰκείας ἐνεργείας , διὰ τί μὴ καὶ ἡ πρώτη . ὅ ἐστιν ἡ ἀντιλαμβανομένη τοῦ ὑποκειμένου , ἀντιλαμβάνεται τῆς οἰκείας ἐνεργείας ; ἀποκληρωτικὸν γὰρ τὸ τοιοῦτόν ἐστιν . p . 425b17 Ἔχει δ’ ἀπορίαν · εἰ γὰρ τὸ τῇ ὄψει αἰσθάνεσθαί ἐστιν ὅραν . Ἐντεῦθεν τὴν ἀπορίαν τὴν κατὰ τῆς ἄλλης ὑποθέσεως λύει τὴν λέγουσαν ὅτι εἰ ἡ αὐτὴ αἴσθησις καὶ τῶν ὑποκειμένων καὶ τῶν ἐνεργειῶν ἀντιλαμβάνεται , καὶ χρῶμα ἕξει τὸ ὁρῶν πρῶτον . καλῶς πρόσκειται τὸ πρῶτον , ἐπειδὴ τὰ εἴδη τῶν αἰσθητῶν δέχεται ἡ ὄψις ἐν τῶ ἐνεργεῖν πρὸς τὰ ἔξω , λέγει δὲ ὅτι καὶ πρὸ τούτου αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν χρῶμα ἕξει , εἴπερ ἐστὶν ὁρατὸν ὑπὸ ἄλλου . p . 425b20 Φανερὸν τοίνυν ὅτι οὐχ ἓν τὸ τῇ ὄψει αἰσθάνεσθαι . Ἐντεῦθέν ἐστιν ἡ λύσις τῆς εἰρημένης ἀπορίας . καὶ σκόπει ὅτι ταύτην μὲν ἔλυσε τὴν ἀπορίαν , εἰ δὲ βούλει , παρεμυθήσατο ὡς ἄν μᾶλλον ταύτῃ τῇ δόξῃ πειθόμενος , παρῆκε δὲ τὴν λοιπὴν ἀπορίαν ἄλυτον τὴν φερομένην κατὰ ταύτης τῆς δόξης τὴν λέγουσαν ὅτι εἰ μία ἐστὶ δύναμις καὶ ἡ ὁρῶσα καὶ ἡ γινώσκουσα τὴν ἐνέργειαν , ἔσται τὸ αὐτὸ αἰσθητὸν καὶ αἰσθανόμενον . ἀλλὰ διὰ τοῦ τὴν ἀντικειμένην ἀναιρεῖν δόξαν δοκεῖ καὶ ταύτην ἐπιλύεσθαι . παραμυθίαι δέ εἰσιν αὗται τῶν ἀποριῶν . p . 425b22 Ἔτι δὲ καὶ τὸ ὁρῶν ἔστιν ὡς κεχρωμάτισται . Τὸ ἔστιν ὡς πρόσκειται ἀντὶ τοῦ ἁμωσγέπως · κεχρωμάτισται γάρ , φησίν , ἡ ἐνέργεια . ἐν οἷς ἡ πρᾶξις σὺν θεῷ πληροῦται . p . 425b25 Ἡ δὲ τοῦ αἰσθητοῦ ἐνέργεια καὶ τῆς αἰσθήσεως ἡ αὐτὴ μέν ἐστι καὶ μία , τὸ δὲ εἶναι αὐταῖς οὐ ταὐτόν . Ἐπειδὴ ἀνωτέρω εἶπεν ὅτι ἁμωσγέπως κεχρωμάτισται ἡ ἐνέργεια τοῦτο δὲ ἔδειξεν ἐκ τῶν προφαινομένων λαμπάδων καὶ μετὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ αἰσθητοῦ ) καὶ ὅτι ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις ἐνεργεῖ τῷ δέχεσθαι τὰ εἴδη τῶν αἰσθητῶν , καὶ μέχρι τούτου κατὰ τὴν προτεραίαν καταντήσας , ἐντεῦθεν αὐτὸ βούλεται ἐπιτεῖναι , ὡσεὶ ἔλεγε καὶ τί φημι ὅτι τὰ εἴδη τῶν αἰσθητῶν χωρεῖ εἰς τὴν κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησιν τῷ ἐνεργείᾳ αἰσθητῷ ; διττὸν γὰρ τὸ αἰσθητόν , τὸ μὲν δυνάμει τὸ δὲ ἐνεργείᾳ , καὶ διττὴ ἡ αἴσθησις , | ἡ μὲν δυνάμει ἡ δὲ ἐνεργείᾳ . ἡ οὖν ἐνεργείᾳ αἴσθησις ἡ αὐτή ἐστι τῷ ἐνεργεία αἰσθητῷ . εἰ γὰρ ἡ μὲν ἐνέργεια κεχρωμάτισται , τὸ δὲ αἰσθητὸν χρῶμά ἐστι , ταὐτὸν ἄρα ἐστὶν ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις τῷ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητῷ · αἰσθητῷ λέγει δηλονότι τῷ συμμέτρῳ · τὸ γὰρ ἄμετρον φθείρει τὴν ὄψιν . εἰ δὲ ἦν αὕτη τῷ ἀμέτρῳ αἰσθητῷ ταὐτόν , ἑαυτῆς ἔμελλεν εἶναι φθαρτική , ὅπερ ἄτοπον . μὴ νόμιζε δέ , ἐπειδὴ ταὐτὸν λέγει εἶναι τὴν κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησιν τῷ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητῷ , ὅτι καὶ τοὺς λόγους φησὶ τῶν αἰσθητῶν εἶναι ἐν τῇ αἰσθήσει , ὅπου γε οὐδὲ τὴν λογικὴν ψυχήν φησι ἔχειν λόγους τῶν πραγμάτων , ἀλλ’ ἀγράφῳ ἐοικέναι γραμματείῳ . τὸ γὰρ λόγους ἔχειν Ἐμπεδοκλέους ἐστίν , ἐν οἷς φησι “ γαίῃ μὲν γὰρ γαῖαν ὀπώπαμεν . ” ὁ γὰρ Ἀριστοτέλης οὐ τοῦτο ἀλλὰ διὰ τὸ εὐτύπωτον · ἡ γὰρ ἐνεργείᾳ αἴσθησις εὐτύπωτός ἐστι καὶ εὔπλαστος πρὸς τὸ δέξασθαι τὰ εἴδη τῶν κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητῶν πραγμάτων · καὶ διὰ τοῦτο τὴν αὐτὴν λέγει εἶναι τῷ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητῷ τὴν κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησιν . καὶ τοῦτο κατασκευάζει οὕτως . πρῶτον μέν , εἰ οὐδέν ἐστι , φησίν , ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις εἰ μὴ τὸ ἔχειν τὰ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητά , αἰσθητὰ δὲ κατ’ ἐνέργειάν ἐστι τὰ ἐχόμενα ὑπὸ αἰσθήσεως , τὸ δὲ ἐχόμενον καὶ ἔχον ταὐτόν ἐστι , καὶ ἡ κατ’ ἐνέργειαν ἄρα αἴσθησις ταὐτόν ἐστι τῷ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητῷ . καὶ ἐξ ἄλλου δὲ δριμύτερον καὶ φυσικώτερον τὸν λόγον ἀποδείκνυσιν . φησὶ γὰρ οὕτω · δέδεικται ἐν τῷ τρίτῳ λόγῳ τῆς Φυσικῆς ἀκροάσεως ὅτι πᾶν ποιοῦν καὶ πάσχον τῷ μὲν ὑποκειμένῳ ταὐτό ἐστι , τῇ δὲ σχέσει διάφορον · καὶ γοῦν ἐμεμνήμεθα λέγοντες ὅτι ἡ μάθησις καὶ ἡ δίδαξις ἡ αὐτὴ ἦν τῷ ὑποκειμένῳ , τῇ δὲ σχέσει διάφορος . τὸ γὰρ αὐτὸ θεώρημα πρὸς μὲν τὸν μαθητὴν μάθησις λέγεται , πρὸς δὲ τὸν διδάσκαλον δίδαξις . ὥστε πᾶν ποιοῦν καὶ πάσχον τῷ μὲν ὑποκειμένῳ ταὐτόν ἐστι , τῇ δὲ σχέσει διάφορον . εἰ οὖν καὶ ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησίς τι πάσχον ἐστὶ καὶ τὸ κατ’ ἐνέργειν αἰσθητόν τι ποιοῦν ἐστι , δῆλον ἄρα ὅτι συναχθήσεται καὶ αὐτὰ τῷ μὲν ὑποκειμένῳ ταὐτὰ εἶναι , τῇ δὲ σχέσει διάφορα . οὕτως οὖν καὶ φυσικῶς τὸν λόγον ἀποδείκνυσιν . ἰστέον δὲ ὅτι δύο οὐσῶν σχέσεων , τῆς μὲν πρὸς τὴν κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησιν , ἥτις ἐστὶ τὸ ἔχειν , τῆς δὲ πρὸς τὸ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητόν , ἥτις ἐστὶ τὸ ἔχεσθαι , ἐπὶ μιᾶς τῆς ἀκοῆς λαμβάνει τὸ διττὸν τῆς σχέσεως , διὰ τὸ ἐπ’ ἐνίων ἑκατέραν τῶν σχέσεων μὴ κατονομάζεσθαι . πέντε γὰρ οὐσῶν αἰσθήσεων , ἐπὶ μιᾶς μόνον , λέγω δὴ τῆς ἀκοῆς , ἄμφω αἱ σχέσεις εἰσὶ κατωνομασμέναι , ἥ τε τοῦ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητοῦ καὶ ἡ τῆς κατ’ ἐνέργειαν αἰσθήσεως . ἐπὶ μὲν γὰρ τῆς κατ’ ἐνέργειαν αἰσθήσεως ἡ σχέσις ἄκουσις λέγεται , ἡ δὲ τοῦ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητοῦ σχέσις ψόφησις λέγεται . ἐπὶ δὲ τῶν λοιπῶν αἰσθήσεων οὐκ ἔστιν εὑρεῖν ὄνομα · τὴν μὲν γὰρ τῆς κατ’ ἐνέργειαν ὄψεως σχέσιν λέγομεν ὅρασιν , τὴν δὲ τῆς κατ’ ἐνέργειαν ὁρατοῦ σχέσιν ὀφείλομεν μὲν εἰπεῖν χρῶσιν , οὐ λέγομεν δέ , καὶ διὰ τί , ἐν τῇ λέξει μαθησόμεθα . ἐπειδὴ οὖν οὐκ ἐπὶ πασῶν τῶν αἰσθήσεων τὸ διττὸν τῆς σχέσεως κατωνόμασται , διὰ τοῦτο λανθάνει πολλάκις , καὶ οὐκ ἐφορῶμεν τὸ διττὸν τῶν σχέσεων . ταῦτα εἰπόντος τοῦ Ἀριστοτέλους , ὁ Ἀλέξανδρος πόρισμα ἐντεῦθεν συνάγειν δοκεῖ τοῖς τῇ προτεραίᾳ αὐτῷ Ἀριστοτέλει λεχθεῖσιν ὅτι αἱ πέντε αἰσθήσεις τῶν οἰκείων ἐνεργειῶν ἀντιλαμβάνονται · φησὶ γὰρ Ἀλέξανδρος , εἰ ταὐτόν ἐστιν ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις καὶ τὸ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητόν , ἀντιλαμβάνεται δὲ ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις τοῦ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητοῦ , δῆλον ἄρα ὅτι ἑαυτῆς ἀντιλαμβάνεται ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις . οὐδὲν γὰρ ἕτερόν ἐστιν αὕτη , εἰ μὴ ἐνέργεια τῆς αἰσθήσεως · τότε γὰρ λέγεται κατ’ ἐνέργειαν , ὅτε ἐνεργεῖ · ὥστε ὅτι ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις ἑαυτῆς ἀντιλαμβάνεται , δῆλον ἄρα ὅτι τῆς ἐνεργείας ἑαυτῆς ἀντιλαμβάνεται ἡ αἴσθησις , ὅπερ Ἀριστοτέλει δοκεῖ . καὶ ὁ μὲν Ἀλέξανδρος ταύται φαμὲν δὲ ἡμεῖς ὡς οὐκ ἀληθῆ λέγει . οὔτε γὰρ τοῦτο πόρισμα ἐνταῦθα συνάγεται · τὸ μὲν γὰρ πρῶτον ἀληθὲς εἰπεῖν ὅτι ταὐτόν ἐστιν ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις τῷ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητῷ κατὰ τὸ ὑποκείμενον , καὶ ὅτι ἀντιλαμβάνεται ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις τοὐ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητοῦ · τὸ δὲ δεύτερον οὐκέτι ἐστὶν ἀληθές , τὸ λέγον ὅτι εἰ αἰσθάνεται τοῦ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητοῦ , ἤδη καὶ αὑτῆς ἀντιλαμβάνεται . καὶ ἄλλως οὐ κατὰ τὸ κοινὸν γινώσκει ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις , ἀλλὰ κατὰ τὸ διάφορον · καθὸ γὰρ πάσχει γινώσκει , διάφορον δέ ἐστι κατὰ τοῦτο · ἡ μὲν γὰρ αἴσθησις πάσχει , τὸ δὲ αἰσθητὸν ποιεῖ · ὥστε οὐ προσίεμαι τοῦτο , ὦ Ἀλέξανδρε , ὅτι καθὸ ἡ αὐτή ἐστι τῷ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητῷ ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις , κατὰ τοῦτο γινώσκει . εἰ δὲ καὶ τοῦτο συγχωρήσω σοι αἰσθάνεται γὰρ ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις οὐ τῆς σχέσεως ἀλλ’ ἐκείνου καθ’ ὃ ἡ αὐτή ἐστι τῷ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητῷ ) , τί δέ ἐστι τοῦτο ; δῆλον ὅτι τὸ ὑποκείμενον · τῷ γὰρ ὑποκειμένῳ ταὐτόν ἐστι , τῇ σχέσει διάφορα . τί δὲ τὸ ὑποκείμενον ; δῆλον ὅτι τὰ εἴδη . τούτων οὖν μόνον αἰσθάνεται . συνῆκται οὖν ὅτι ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις τοῦ ὑποκειμένου ἑαυτῆς ἀντιλαμβάνεται , οὐ μὴν τῆς ἐνεργείας ἑαυτῆς , ὑποκείμενα δὲ αὐτῇ εἰσι τὰ εἴδη τῶν χρωμάτων . καὶ ταῦτα μὲν ἐν τούτοις . ὁ δὲ Ἀριστοτέλης συνάγει ἐκ τῶν λεχθέντων ἓν μὲν ὅτι εἰ ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις τῷ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητῷ ἡ αὐτή ἐστι , δῆλον ὅτι εἰ ἔστιν ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις , ἔστι καὶ τὸ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητόν , καὶ φθαρείσης πάλιν τῆς κατ’ ἐνέργειαν αἰσθήσεως φθείρεται καὶ τὸ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητὸν ὡς ὁρώμενον , οὐχ ὡς ὑφιστάμενον . τοῦτο δὲ οὐκ ἔστιν ἐπὶ τῆς δυνάμει αἰσθήσεως καὶ τοῦ δυνάμει αἰσθητοῦ , οὐχ ὅτι οὔκ εἰσιν ἅμα · καὶ αὐτὰ γὰρ κατὰ τὸν νόμον τῶν πρός τί εἰσι , καὶ εἰ ἔστιν ἡ δυνάμει αἴσθησις , ἔστι καὶ τὸ δυνάμει αἰσθητόν , καὶ εἰ μή ἐστιν αὕτη , οὐδὲ ἐκεῖνο ἔσται · ὥστε κατὰ μὲν τὸ εἶναι συμφωνεῖ τὸ δυνάμει αἰσθηIτὸν τῷ ἐνεργείᾳ αἰσθητῷ καὶ ἡ δυνάμει αἴσθησις τῇ ἐνεργείᾳ αἰσθήσει · διαφωνεῖ δὲ καθὸ ἡ μὲν ἐνεργείᾳ αἴσθησις ἡ αὐτή ἐστι τῷ ἐνεργείᾳ αἰσθητῷ , ἡ δὲ δυνάμει αἴσθησις οὐκ ἔστιν ἡ αὐτὴ τῷ δυνάμει αἰσθητῷ , καὶ τοῦτο εἰκότως · οὔτε γάρ ἐστιν ἐνταῦθα τὸ συμφῦον καὶ ἑνοῦν . ἐπὶ γὰρ τῶν ἐνεργείᾳ τὰ εἴδη τῶν αἰσθητῶν γινόμενα ἐν τῇ ἐνεργείᾳ τῆς αἰσθήσεως σχέσιν τινὰ ἐντεῦθεν καὶ συμφυίαν ἐποίουν · αὐτὴ γὰρ ἡ ἐνέργεια συνῆπτε καὶ ἐποίει τὴν αἴσθησιν τῷ αἰσθητῷ ταὐτόν . ἐπὶ δὲ τῶν δυνάμει οὔπω μετῆλθε τὰ εἴδη τῶν αἰσθητῶν ἐπὶ τὴν ἐνέρτγειαν τῆς αἰσθήσεως , καὶ διὰ τοῦτο οὔπω γέγονέ τις κοινωνία τε καὶ ἕνωσις . διὰ τοῦτο οὖν ἡ μὲν ἐνεργείᾳ αἴσθησις ἡ αὐτή ἐστι τῷ ἐνεργείᾳ αἰσθητῷ , ἡ δὲ δυνάμει αἴσθησις οὐκ ἔστιν ἡ αὐτὴ τῷ δυνάμει αἰσθητῷ . οἱ δέ γε Πρωταγόρειοι οὐ διέστειλαν , ἀλλ’ ἔλεγον ὅτι ἡ αἴσθησις ἡ αὐτή ἐστι τῷ αἰσθητῷ , μὴ διαστείλαντες καὶ εἰπόντες ὅτι ἡ μὲν ἐνεργείᾳ ἡ αὐτή ἐστιν , ἡ δὲ δυνάμει οὐκ ἔστιν ἡ αὐτή · καὶ τοῦτο εἰκότως . οἱ γὰρ Πρωταγόρειοι οὐκ ἔλεγον ὅλως εἶναι τὸ δυνάμει οὔτε ὑπόστασιν τοῖς αἰσθητοῖς παρεῖχον , ἀλλ’ ἔλεγον εἶναι ] τὰ αἰσθητά , ἔστ’ ἄν ὑποπίπτωσι τῇ αἰσθήσει , μόνον εἶναι , ἐπειδὴ οὐκ ἔλεγον τὸ δυνάμει , ἀλλὰ τὸ ἐνεργείᾳ μόνον , καὶ γέννημα αὐτὸ ἔλεγον τῶν αἰσθήσεων . εἰ μὲν γὰρ εἴδομεν , φασίν , ἔστι χρῶμα , εἰ δὲ μή , οὐκ ἔστι · νόμῳ γὰρ γλυκὺ καὶ νόμῳ λευκόν . διὰ τοῦτο οὖν καλῶς ἔλεγον , κἄν ἀδιορίστως ἔλεγον , ὅτι ἡ αἴσθησις τῷ αἰσθητῷ ταὐτόν ἐστιν · † ὡς ἄν γὰρ δήποτε εἰ εἶπον τὸ ἐνεργείᾳ , εἰσηγάγετο . τοῦτο πρῶτον πόρισμα . δεύτερον πόρισμα ἐν ᾧ ζητεῖ , διὰ τί αἰ ἀκρότητες τῶν αἰσθητῶν φθείρουσι τὴν κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησιν . καὶ δείκνυσι τοῦτο οὕτως · ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις συμφωνία ἐστίν , ἡ δὲ συμφωνία λόγος ἐστίν , ὁ δὲ λόγος καὶ ὑπὸ μειώσεως καὶ ἐξ ὑπερβολῆς φθείρεται . οἷον ὁ ςݲ πρὸς τὸν γݲ διπλάσιον λόγον ἔχει , καὶ τὸ ἓν δύο . κἄν οὖν τοῖς βݲ προσθῇς ἕν , οὐ φυλάττεται τὸ διπλάσιον , κἀν τῶν ςݲ ἀφέλῃς ἕν , οὐ φυλάττεται τὸ διπλάσιον · ὁ γὰρ λόγος οὐκ ἑνὸς ὅρου προσθήκης ἢ ἐλλείψεως . καλῶς δὲ εἶπεν ἑνὸς ὅρου · εἰ γὰρ ἀμφοτέροις προσθῇς , οἷον τῷ μὲν γݲ ἕν , τῷ δὲ ςݲ δύο , πάλιν ὁ λόγος φυλάττεται ηݲ πρὸς δ , διὸ εἴρηται ἑνός . εἰ οὖν ὁ λόγος οὐκ προσθήκης ἑνὸς ὅρου ἢ ἐλλείψεως , ἐπεὶ φθείρεται , οὐκ ἄρα οὐδὲ ἡ αἴσθησις προσδέχεται ἔλλειψιν ἢ πρόσθεσιν τοῦ αἰσθητοῦ , ἐπεὶ ψθείρεται . ἀλλ’ ἡ μὲν ὑπερβολὴ ἀθρόως φθείρει ἅμα γὰρ 〈 ἐὰν 〉 ἀντιλάβηται , πάσχει ἢ διακρινομένη ἢ συγκρινομένη καὶ φθείρεται ) ἡ δὲ ἔνδεια χρόνῳ βλάπτει · τὸ γὰρ μὴ ἐνεργεῖν βλάπτει . οἱ γὰρ ἐν σπηλαίῳ ὄντες ἐὰν μὴ ἴδωσι πολὺν χρόνον , τυφλοῦνται , ὥσπερ καὶ οἱ μὴ ἀκούοντες τὸ αὐτὸ πάσχουσι τῷ μὴ ἐνεργεῖν μόνον , διὰ τὸν ‘Ιπποκράτην εἰρηκότα ‘κίνησις κρατύνει , ἀργίη τήκει . καὶ ἡμεῖς μὲν καθόλου ἐπὶ τῆς αἰσθήσεως καὶ τοῦ αἰσθητοῦ τὸν λόγον ἐγυμνάσαμεν , αὐτὸς δὲ ἐπὶ ἀκοῆς γυμνάζει τὸν λόγον , καὶ δικαίως , ἐπειδὴ ἐπὶ αὐτῆς ἐστι καὶ ἀπὸ τοῦ ὑποκειμένου ὄνομα , οἷον ἡ ψόφησις , καὶ ἀπὸ τῆς αἰσθήσεως ἡ ἄκουσις . ἐπὶ δὲ ὄψεως καὶ γεύσεως ἐρρήθη ὅτι οὐκ ἔστιν ὄνομα ἀπὸ τοῦ ὑποκειμένου . καὶ δι’ ἄλλο δὲ ἐπὶ ἀκοῆς ἐγύμνασεν , ἐπειδὴ μέμνηται συμφωνίας , ἡ δὲ συμφωνία κυρίως ἐπὶ φωνῆς λέγεται , ὡς δείξομεν · ὑπόκειται γὰρ τῇ ἀκοῇ ἡ φωνή . διὰ ταῦτα οὖν ἐπὶ ἀκοῆς ἐγύμνασεν . προάγει δὲ τὸν λόγον οὕτως · εἰ ἡ κατ’ ἐνέργειαν ἀκοὴ ταὐτόν ἐστι τῇ φωνῇ , ἡ δὲ φωνὴ συμφωνία ἐστὶν οὐκ αὐτὴ πρὸς ἑαυτὴν ἀλλὰ πρὸς τὴν ἀκοήν τοῦτο γὰρ θέλει ὁ λόγος , συμφωνίαν δὲ τὴν κοινωνίαν λέγει ) , εἰ οὖν ἡ φωνὴ συμφωνία , ἡ δὲ συμφωνία ὁ ] λόγος , τουτέστι τῆς φωνῆς πρὸς τὴν ἀκοὴν λόγος λόγον δὲ οὐ λέγει τὴν κρᾶσιν · οὐδὲ γὰρ τοῦτο δοξάζει · ἀλλ’ ὥσπερ τὸ φορτίον λέγομεν λόγον ἔχειν πρὸς τὸν ὦμον τοῦ βαστάζεσθαι , οὐ μέντοι καὶ κρᾶσιν , οὕτω καὶ ἡ φωνὴ λόγον ἔχει πρὸς τὴν ἀκοήν , τῷ εἶναι τὴν αὐτὴν τῷ ὑποκειμένῳ , οὐ μέντοι κρᾶσιν ) , εἰ οὖν ἡ συμφωνία λόγος , ὁ δὲ λόγος οὐκ ἀνέχεται ἑνὸς ὅρου προσθήκης , καὶ τὰ λοιπὰ ὡς ἀνωτέρω εἴρηται . ἔδοξε δὲ Συριανῷ εἰπεῖν ὅτι κἄν μὴ ἐμνήσθη ἐν τῇ πλοκῇ τῆς φωνῆς , οὐκ ἔλειπεν ὁ λόγος . εἰ γὰρ εἶπεν ‘ἡ κατ’ ἐνέργειαν ἀκοὴ συμφωνία ἐστί,’ δῆλον ὅτι συμφωνία ἐστὶν ἡ ἀκοὴ ἐκείνου οὗ ἐστιν ἀκοή · τίνος δέ ἐστιν , εἰ μὴ φωνῆς ; ὥστε συμπεριελαμβάνετο . κἂν εἶπε δὲ μόνον φωνήν , συμπεριελάμβανε ἀκοήν · τίνος γάρ ἐστιν ἡ φωνὴ συμφωνία , εἰ μὴ οὗ ἔστιν ἡ φωνή ; τῆς δὲ ἀκοῆς ἐστιν ἡ φωνή . διὰ τί οὖν ἐμνήσθη φωνῆς ; διὰ τὴν συμφωνίαν , ἵνα δείξῃ ὅτι ἐπὶ φωνῆς ἐστι κυρίως ἡ συμφωνία · ἢ καὶ διὰ τοῦτο ἠθέλησεν ἄμφω εἰπεῖν , ἵνα εἴπῃ ποῖά ἐστι τὰ κοινωνοῦντα . ὁ δὲ φιλόσοφος Ἀμμώνιος ἠπόρησεν , διὰ τί διὰ μέσου τοῦ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητοῦ συνῆξε τὴν κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησιν συμφωνίαν εἶναι . διὰ τί γὰρ μὴ εἶπεν αὐτόθεν ὅτι ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις συμφωνία ἐστίν ; ὥσπερ γὰρ τὸ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητὸν συμφωνία ἐστίν . εἰ οὖν ἑκάτερον διὰ τὴν πρὸς τὸ ἕτερον ἁρμονίαν συμφωνία ἐστί , τί δήποτε μὴ τῇ αἰσθήσει προσένειμε τὴν συμφωνίαν , ἀλλὰ τῷ κατ᾿ ἐνέργειαν αἰσθητῷ ; οὕτως ἀπορήσας ἐπελύσατο λέγων ὅτι ἡ συμφωνία ἀπὸ φωνῆς εἴληπται , ὡς αὐτὴ ἡ λέξις δηλοῖ , ἡ δὲ φωνὴ αἰσθητόν ἐστι . διὰ τοῦτο οὖν τὴν συμφωνίαν τῷ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητῷ ἀπένειμε , καὶ οὐ τῇ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθήσει . ἐν οἷς ἡ θεωρία σὺν θεῷ πληροῦται . p . 425b28 ἔστι γὰρ ἀκοὴν ἔχοντα μὴ ἀκούειν . Εἰπὼν ὅτι ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις καὶ τὸ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητὸν τῷ ὑποκειμένῳ ταὐτόν εἰσιν , ἐπεὶ κατὰ τὸ εἶναι , τουτέστι κατὰ τὸν λόγον , διαφέρουσιν , ὥσπερ ἀνάβασις καὶ κατάβασις ταὐτὸν τῷ ὐποκει|μένῳ ( ἐν κλίμακι γὰρ ἄμφω ) τῶ δὲ λόγῳ διάφορα ἄλλο γάρ ἐστιν ἀνάβασις καὶ ἄλλο κατάβασις ) , φησὶν τι τοῦτο μόνον ἁρμόζει ἐπὶ τῶν κατ’ ἐνέργειαν , ἐπεί τοί γε ἐπὶ τῶν δυνάμει οὔ . ἔστι γὰρ καὶ δυνάμει αἴσθησις καὶ δυνάμει αἰσθητόν . δυνατὸν * * ἔχοντά τινα μὴ ἀκούειν · ἐὰν γὰρ ἡ ἀκοὴ δυνάμει ὑπάρχῃ , οὐκ ἀκούει , καὶ πάλιν ἐὰν ᾖ τὸ ἀκουστὸν δυνάμει , οὐκ ἀκούει αὐτοῦ . p . 426a2 Εἰ δή ἐστιν ἡ κίνησις καὶ ἡ ποίησις καὶ τὸ πάθος ἐν τῷ ποιουμένῳ . Ἐντεῦθεν δείκνυσι τὸ ἐκ τῆς Φυσικῆς ἀκροάσεως θεώρημα , ὅτι ἡ κατ’ νιν αἴσθησις τῷ μὲν ὑποκειμένῳ ἡ αὐτή ἐστι τῷ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητῷ , τῇ δὲ σχέσει διάφορος . διαφέρει δὲ κίνησις ποιήσεως , ὅτι ὅπου μὲν κίνησις , ἐκεῖ καὶ ποίησις , οὐχ ὅπου δὲ ποίησις , ἐκεῖ καὶ κίνησις . ὁ γὰρ δημιουργὸς ποιεῖ μέν , ἀκίνητος δὲ ὢν ποιεῖ . καὶ τὸ πάθος δὲ καὶ ἡ ποίησις κινήσεις εἰσίν , ἀλλ’ αὕτη ἡ κίνησις , εἰ μὲν πρὸς τὸ ποιοῦν παραβάλλεται , ποίησις λέγεται , εἰ δὲ πρὸς τὸ πάσχον , πάθησις . ἐν τῷ ποιουμένῳ δὲ εἶπεν ἀντὶ τοὐ ἐν τῷ πάσχοντι . βούλεται οὖν συνάξαι ὅτι εἰ ταὐτόν ἐστι πάθησις καὶ ποίησις τῷ ὑποκειμένῳ ἀμφότερα γὰρ κινήσεις ) ἡ δὲ κίνησις ἐν τῷ ποιουμένῳ , τουτέστιν ἐν τῷ πάσχοντι , ἀνάγκη , φησί , καὶ τὴν κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησιν καὶ τὸ κατ’ ἐνέργειν αἰσθητὸν ταὐτὸν εἶναι · τὶ μὲν γὰρ πάσχον ἐστὶν ἡ αἴσθησις , τὶ δὲ ποιοῦν τὸ αἰσθητόν . ὅτι δὲ ἡ κίνησις ἐν τῷ πάσχοντί ἐστι , δῆλον · εἰ γὰρ ἐν τῷ ποιοῦντι , ἔσται πᾶν κινοῦν κινούμενον , καὶ τὸ πρῶτον αἴτιον , ὅπερ ἄτοπον . καὶ τὴν ἀκοὴν τὴν κατ’ ἐνέργειαν ἐν τῆ κατὰ δύναμιν εἶναι . ἐλλείπει τῇ λέξει τὸ ἀκοῇ , ἵνα ᾖ τὸ λεγόμενον ἐν τῇ κατὰ δύναμιν ἀκοῇ . p . 426a5 Διὸ οὐκ ἀνάγκη τὸ κινοῦν κινεῖσθαι . Λαβὼν τὸ λῆμμα λοιπὸν καὶ μεταξυλογίᾳ κέχρηται καί φησιν ὅτι ἡ κίνησις οὐκ ἔστιν ἐν τῷ κινοῦντι , ἀλλ’ ἐν τῷ κινουμένῳ . εἰ γὰρ ἦν ἐν τῷ κινοῦντι , καὶ αὐτὸ ἐκινεῖτο . ἡ δὲ τοῦ ἀκουστικοῦ ἀκοὴ ἡ ἄκουσις . ἄλλο ἐστὶν ἀκοή , ἄλλο ἄκουσις . ἀκοὴ μὲν γάρ ἐστιν αὐτὴ ἡ ἐνέργεια , ἄκουσις δὲ ἡ ἀντίληψίς ἐστιν , ὥσπερ καὶ ψόφος μὲν λέγεται αὐτὸς ὁ κτύπος , τὸ δ’ ἐν ἐμοὶ πάθος ἐκ τοῦ κτύπου γινόμενον ψόφησις . εἰδὼς οὖν ὅτι διαφέρει , διέκρινεν αὐτὰ εἰπὼν διττὸν γὰρ ἡ ἀκοή , καὶ διττὸς ὁ ψόφος · τὰ μὲν γάρ εἰσι δυνάμει , τὰ δὲ ἐνεργείᾳ . οὕτω καὶ ἡ τοῦ αἰσθητοῦ ἐνέργεια καὶ ἡ τοῦ αἰσθητικοῦ ἐν τῷ αἰσθητικῷ . ἵνα σαφὲς τὸ λεγόμενον ποιήσομεν , ἐπὶ παραδείγματος τὸν λόγον γυμνάσωμεν . ὥσπερ τέκτονος ποιοῦντος θύραν ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ ἐν τοῖς ξύλοις ἐστί . καὶ τὸ πάθος τῶν ξύλων ἐν αὐτοῖς τοῖς ξύλοις , οὕτω καὶ ὅταν ὁρῶμεν , ἡ μὲν τοῦ αἰσθητοῦ ἐνέργεια , τυχὸν τοῦ χρώματος , ἐν τῇ ὄψει ἐστί , καὶ ἡ τοῦ αἰσθητικοῦ κίνησις αἰσθητικὸν δὲ λέγει τὴν αἴσθησιν ἐκ τοῦ ὑποκειμένου ) πάλιν ἐν αὐτῇ ἐστι τῇ ὄψει καὶ οὐκ ἐν τῷ αἰσθητῷ , τουτέστι τῷ χρώματι , ὥσπερ οὐδὲ ἐν τῷ τέκτονι . ἀλλ’ ἐπ’ ἐνίων μὲν καὶ ὠνόμασται , οἷον ἡ ψόφησις καὶ ἡ ἄκουσις . διὰ τί ὥσπερ ἐπὶ τῆς ἀκοῆς λέγομεν καὶ ἀπὸ τῆς αἰσθήσεως ἄκουσιν καὶ ἀπὸ τοῦ ὑποκειμένου αἰσθητοῦ ψόφησιν , μὴ καὶ ἐπὶ τῆς ὁράσεως οὕτω λέγομεν , ἀλλ’ ἀπὸ τῆς αἰσθήσεως λέγομεν ὅρασιν , ἀπὸ δὲ τοῦ ὑποκειμένου οὐ λέγομεν χρῶσιν ; καὶ λέγομεν , ἐπειδὴ ἡ χρῶσις οὐδὲν ἄλλο δηλοῖ εἰ μὴ τὸ χρωσθὲν σῶμα ἐκ τοῦ ἔχοντος ἄλλο χρῶμα , ὥστε οὐκ ἐξ αὐτοῦ τοῦ ὑποκειμένου ἐστίν , ἡ δὲ ψόφησις ἐξ αὐτοῦ ἐστι τοῦ ὑποκειμένου . εἶτα πάλιν ζητοῦμεν , διὰ τί μὴ λέγομεν χύμωσιν ἐκ τοῦ ὑποκειμένου τῇ γεύσει , ὥσπερ λέγομεν γεῦσιν ἐκ τῆς αἰσθήσεως . εἰπὲ πρὸς τοῦτο ὅτι τὸ τῆς χυμώσεως ὄνομα μαγειρικόν ἐστι , διὸ ἐπὶ φυσικῶν οὐκ εἴρηται . p . 426a15 ἐπεὶ δὲ μία μέν ἐστιν ἐνέργεια ἡ τοῦ αἰσθητικοῦ τοῦ αἰσθητοῦ , τὸ δὲ εἶναι ἕτερον , ἀνάγκη ἅμα φθείρεσθαι καὶ σώζεσθαι . Ἐντεῦθεν τὸ πρῶτον πόρισμα συνάγει ὅτι ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις ἡ αὐτή ἐστι τῷ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητῷ , τουτέστι τῷ ὑποκειμένῳ , τῇ δὲ σχέσει διάφορος . οὐ δεῖ δὲ εἰπεῖν αὐτὸ πόρισμα · οὐ γὰρ διὰ τὸ εἶναι ταῦτα διάφορα τῷ λόγῳ ἕπεται τὸ ἅμα φθείρεσθαι καὶ σώζεσθαι , ὡς λέγει , ἀλλὰ διὰ τὸ εἶναι αὐτὰ πρός τι · ὥστε ἕτερον δεῖ λέγειν τοῦτο πρόβλημα καὶ οὐ πόρισμα . p . 426a19 Τὰ δὲ κατὰ δύναμιν λεγόμενα οὐκ ἀνάγκη . Τὰ δὲ δυνάμει , φησίν , οὐκ ἀνάγκη . τί οὐκ ἀνάγκη ; οὐ δήπου ἅμα εἶναι · ἀνάγκη γὰρ καὶ αὐτὰ τῷ νόμῳ τῶν πρός τι ἅμα εἶναι . τὸ δυνάμει γὰρ αἰσθητὸν ἅμα ἐστὶ τῇ δυνάμει αἰσθήσει , ὥσπερ καὶ τὸ ἐνεργείᾳ αἰσθητὸν τῇ ἐνεργείᾳ αἰσθήσει . τί οὖν λέγει τὸ οὐκ ἀνάγκη ; ἢ δῆλον ὅτι τὸ πρῶτον , ὅτι οὐκ ἀνάγκη τὴν δυνάμει αἴσθησιν τὴν αὐτὴν εἶναι τῷ δυνάμει αἰσθητῷ , ὡς ἐν τῇ θεωρίᾳ εἴρηται . p . 426a22 τῇ μὲν γὰρ ἔλεγον ὀρθῶς , τῇ δ’ οὐκ ὀρθῶς . Τοὺς Πρωταγορείους αἰνίττεται . λέγει δὲ αὐτοὺς ὀρθῶς λέγειν κατὰ τὸ λέγειν τὴν κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησιν ταὐτὸν εἶναι τῷ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητῷ · οὐκ ὀρθῶς δὲ ἔλεγον , ἐπειδὴ καὶ τὰ δυνάμει ταὐτὰ καὶ ἁπλῶς ταὐτὰ ἔλεγον πάντα ἃ οὐ δεῖ ἁπλῶς ταὐτὰ λέγειν . ἤλεγξε δὲ καὶ Πλάτων’ τὸ δόγμα τοῦτο ἐν Πρωταγόρᾳ τῷ διαλόγῳ . p . 426a27 Εἰ δὴ συμθωνία ία φωνή τίς ἐστιν . Τὸ η τὸ ἐν τῇ δευτέρᾳ συλλαβῇ τοῦ εἰ δὴ οὐκ ἔστιν ἄρθρον , ἀλλὰ μέρος συνδέσμου , ὡσεὶ ἔλεγεν ὅτι ἐπειδή τις φωνὴ συμφωνία ἐστί · τὶς δέ ἐστιν ἥτις φωνή , δηλονότι ἡ κατ’ ἐνέργειαν · αὕτη γάρ ἐστιν ἡ δυμμέτρως ἔχουσα πρὸς τὴν κατ’ ἐνέργειαν ἀκοήν . οὐ δύναται δὲ εἶναι ἄρθρον , ἐπειδὴ συνῆπται τῷ κατηγορουμένῳ · τὰ γὰρ ἄρθρα τοῖς προσδιορισμοῖς ἰσοδυναμεῖ , οἱ δὲ προσδιορισμοὶ ἀεὶ τῷ ὑποκειμένῳ συνάπτονται · νυνὶ δὲ τὴν συμφωνίαν ὡς κατηγορούμενον λαμβάνει ἀκοῆς καὶ φωνῆς . καὶ διὰ τοῦτο οὐ δεῖ τὸ η ὡς ἄρθρον λαμβάνεσθαι , ἵνα μὴ εὑρεθῇ συμπλεκόμενον μένον τῷ κατηγορουμένῳ . διὸ εἶπε τὸ εἰ δὴ ἓν μέρος λόγου . ἐντεῦθεν δέ ἐστι τὸ β πόρισμα τῆς θεωρίας , ἐν ᾧ βούλεται εἰπεῖν , διὰ τί αἱ ἀκρότητες τῶν αἰσθητῶν φθείρουσι τὰς αἰσθήσεις . καὶ δείκνυσι τοῦτο διὰ τῆς συμφωνίας καὶ τοὐ λόγου , ὡς εἴρηται . ἡ δὲ φωνὴ καὶ ἀκοὴ ἔστιν ὡς ἓν καὶ ἔστιν ὡς οὐχ ἕν . καλῶς τοῦτο εἶπεν · τῷ γὰρ ὑποκειμένῳ μία ἐστὶν ἡ ἀκοὴ καὶ ἡ φωνή , τῶ δὲ λόγῳ καὶ τῇ σχέσει οὐ μία ἀλλὰ διάφορος · ὥστε καὶ ἓν καὶ οὐχ ἕν . p . 426a28 Λόγος δὲ ἡ συμφωνία . Τοῦτο εἶπεν , ἵνα δηλώσει ὅτι οὐκ ἔστι κρᾶσις τὸ συμφωνεῖν ἀκοὴν τῇ φωνῇ , ἀλλὰ λόγῳ τινὶ συμφωνεῖ . καὶ εἴρηται πῶς ἐν τῇ θεωρίᾳ . p . 426a30 Καὶ διὰ τοῦτο φθείρει ἕκαστον ὑπερβάλλον . Δέον ἐστὶ κατὰ κοινοῦ λαβεῖν τὸ ὑπερβάλλον φθείρει , ὡς ἐπὶ ἀκοῆς , γεύσεως , ὄψεως , ὀσφρήσεως · αἱ γὰρ ὑπερβολαὶ φθείρουσι τὰς αἰσθήσεις . ἑκάστη γὰρ αἴσθησις ἔχει τὰ φθαρτικὰ ἑαυτῆς , ὄψις μὲν τὸ ὑπέρλαμπρον , οἷον τὸ ἡλιακὸν φῶς , ἀκοὴ δὲ τὸν ἦχον τὸν ἐκ τῶν βροντῶν , ὄσφρησις τὰ Χαρώνια πνεύματα , γεῦσις τὰ δηλητήρια , ἁφὴ πῦρ , χιόνα . διὸ ἐπενοήθησαν τέχναι ἥδουσαι τὰς αἰσθήσεις , τῇ μὲν ὄψει ζωγραφία , τῇ δὲ ἀκοῇ μουσική , τῇ δὲ ὀσφρήσει ἡ μυρεψική , τῆ γεύσει ἡ μαγειρική , τῇ ἁφῇ τὰ λουτρὰ καὶ ἡ ὑφαντική . p . 426b2 Καὶ γλυκεῖα καὶ πικρά , ὡς λόγου τινὸς ὄντος αἰσθήσεως . Παραδείγματα βουλόμενος εἰπεῖν τῶν φθειρόντων αἰσθητῶν τὴν αἴσθησιν τέθεικε καὶ τὸ γλυκύ . καὶ μήποτε τοῦτο τῷ ἐκλύειν τὴν αἴσθησιν φθείρει αὐτήν , ὥσπερ καὶ τὸ λιπαρόν . τὸ δὲ ὡς λόγου τινὸς ὄντος τῆς αἰσθήσεως εἶπεν , ἐπειδή , φησίν , λόγος ἐστὶν ἡ αἴσθησις , ὁ δὲ λόγος ὑπερβολῆς οὐκ ἀνέχεται · διὰ τοῦτο οὐδὲ ἡ αἴσθησις ὡς λόγος καὶ συμμετρία τις · p . 426b3 Διὸ καὶ ἡδέα μέν , ὅταν ἄγηται εἰλικρινῆ καὶ ὄντα εἰς τὸν λόγον , οἷον τὸ ὀξὺ ἢ γλυκὺ ἢ ἁλμυρόν . Ἐντεῦθεν βούλεται εἰπεῖν ποῖόν ἐστιν ἡδὺ αἰσθητόν , καί φησιν ὅτι ἐκεῖνό ἐστιν ἡδὺ αἰσθητὸν τὸ πρώην μὲν ὂν εἰλικρινὲς καὶ ἄμικτον † μὴ μείνῃ δὲ εἰλικρινές , ἀλλ’ ἀχθῇ εἰς λόγον , τουτέστιν εἰς μῖξιν . τὰ γὰρ μικτὰ ἡδέα ὡς τὸ ἄκρον καθαιροῦντα , οἷον τὸ βαρὺ καὶ ὀξὺ οὐκ ἔστιν ἡδέα , εἰ μὴ μίξεις αὐτά · τῇ γὰρ μίξει ἕπεται ἡ συμφωνία καὶ ἡ ἡδύτης ὡς μεσότητι . p . 426b6 Ἁφῇ δὲ τὸ θερμαντὸν ἢ ψυκτόν . Τῇ ἀφῇ , φησίν , ἐστὶν ἡδὺ τὸ θερμαντὸν καὶ ψυκτόν · καὶ ὅρα πῶς εἶπεν τὸ θερμαντόν , τουτέστι τὸ δυνάμενον θερμανθῆναι , καὶ ψυκτὸν τὸ δυνάμενον ψυχθῆναι . τότε γάρ ἐστιν ἡδύ , ὅταν δύνηται δέχεσθαι ἐπίτασιν · τὸ γὰρ ἄμετρον ψυχρὸν καὶ θερμὸν ἀνιαρόν . καλῶς οὖν εἶπεν ὅτι ἡδύ ἐστι τῇ ἁφῇ τὸ θερμαντὸν καὶ ψυκτόν , καὶ οὐκ εἶπεν τὸ θερμὸν ἢ ψυχρόν · εἰ γὰρ τοῦτο εἶπεν , τὸ ἄκρως ἐνόει τὸ ] θερμὸν καὶ ψυχρόν , ὅπερ οὐχ ἡδύνει τὴν ἁφήν , ἀλλὰ καὶ φθείρει αὐτήν . ἐν οἷς ἡ πρᾶξις . p . 426b8 ‘Εκάστη μὲν οὖν αἴσθησις τοῦ ὑποκειμένου αἰσθητοῦ ἐστιν , ὑπάρχουσα ἐν τῷ αἰσθητηρίῳ ᾗ αἰσθητήριον . Διαλεχθεὶς περὶ τῶν πέντε αἰσθήσεων καὶ διδάξας ὅτι οὐκ ἔστιν ἄλλη αἴσθησις ἕκτη ἀντιδιῃρημένη ταῖς πέντε ταύταις , ἵνα μή τις οἰηθῇ ὅτι τούτῳ τῷ λόγῳ οὐδὲ ἡ κοινή ἐστιν αἴσθησίς , βούλεται διὰ τούτων δεῖξαι ὅτι ἔστιν ἡ κοινὴ αἴσθησις , καὶ οὐ μόνον τοῦτο , ἀλλ’ ὅτι καὶ ἀσώματός ἐστιν αὕτη ἡ κοινὴ αἴσθησις , 1 τρίτον πρὸς τούτοις , ὅτι ἀχρόνως ἐνεργεῖ · οὔτε γὰρ ἐν ἄλλῳ χρόνῳ οἶδεν τὸ γλυκύ , ἐν ἄλλῳ δὲ τὸ λευκόν , ἀλλ’ ἐν τῷ αὐτῷ νῦν γινώσκει ὅτι τόδε μὲν γλυκύ ἐστι , τόδε δὲ λευκόν . τέταρτον δὲ ἀπορίαν προβάλλεται πρὸς τὴν κοινὴν αἴσθησιν καὶ λύει τὴν ἀπορίαν ψευδῶς , εἶτα ἀνατρέπει τὴν ψευδῆ λύσιν , καὶ εἶθ’ οὕτω λοιπὸν λέγει τὴν ἀληθῆ λύσιν . ἁ καὶ ἡ μὲν διασκευὴ τῆς θεωρίς τοιαύτη . φέρε δὲ καὶ ἕκαστον τούτων ἀναπτύξωμεν . πρῶτον τοίνυν δεικτέον ὅτι ἔστιν ἡ κοινὴ αἴσθησις τὸν τρόπον τοῦτον . ἐπειδήπερ οὐ μόνον ἴσμεν τὴν διαφορὰν τῶν ὁμογενῶν , οἷον λευκοῦ καὶ μέλανος καὶ φαιοῦ καὶ ξανθοῦ καὶ τῶν τοιούτων , ἀλλὰ καὶ τῶν ἀνομοιοειδῶν , οἷον λευκοῦ καὶ γλυκέος , ζητητέον ποῖόν ἐστι μόριον τῆς ψυχῆς τὸ γινῶσκον ταύτην τὴν διαφοράν . κἄν γὰρ ὁ νοῦς γινώσκῃ τὴν τοιαύτην διαφορὰν καὶ λέγῃ τὴν διαφορὰν τοῦ λευκοῦ πρὸς τὸ γλυκύ , ἀλλ’ οὐ καθ’ ἑαυτὸν ὁ νοῦς λέγει τὴν τοιαύτην διαφοράν , ἀλλὰ προσκεχρημένος τῇ αἰσθήσει ὀργάνῳ . ἄνευ γὰρ αἰσθήσεως οὐκ ἦν γνῶναι τὰ αἰσθητά · εἰ οὖν τὸ λευκὸν καὶ γλυκὺ αἰσθητά ἐστιν , πῶς ὁ νοῦς τὴν διαφορὰν τούτων εἶχε γνῶναι μὴ προσκεχρημένος ὀργάνῳ τῇ αἰσθήσει ; ὥστε οὐκ ἀμέσως οὐδὲ καθ’ αὑτὸ ὁ νοῦς εἶχε λέγειν τὴν διαφορὰν τούτων . καὶ ὅτι τὰ μὴ ἔχοντα νοῦν ἴσασι τὴν διαφορὰν τούτων . καὶ γοῦν ὁ κύων θεασάμενος μόνον , οὐ μὴν γευσάμενος οἶδε τὰ γευστά · οἶδε γοῦν ὅτι τὸ κρέας γευστόν ἐστι , κἄν μὴ γεύσηται αὐτοῦ , ἀλλὰ μόνον θεάσηται , καὶ τὸν λίθον ὅτι οὐκ ἔστι γευστὸς οἶδε καὶ πρὶν γεύσηται . ὥστε οὐ τοῦ νοῦ ἐστι λέγειν τὴν διαφορὰν γλυκέος πρὸς λευκόν , ἀλλ’ αἰσθήσεως . καὶ ποίας ἄρα αἰσθήσεως ; πότερον μιᾶς τῶν πέντε ἢ δύο , οἷον ὄψεως καὶ γεύσεως ; λέγομεν οὖν ὅτι οὐκ ἔστι μιᾶς αἰσθήσεως τὸ γνῶναι τὴν τοιαύτην διαφοράν . εἰ γὰρ μία αἴσθησις οἶδε τὴν διαφορὰν ταύτην , οὐκοῦν εἴσεται οὐ μόνον τὸ οἰκεῖον αἰσθητόν , ἀλλὰ καὶ τὸ ἀλλότριον . τὸ γὰρ γινῶσκον τὴν διαφορὰν πρῶτον τὰ διαφέροντα οἶδε τίνα ἐστίν , ἵνα καὶ καθὸ διαφέρουσι γνῷ . ἡ οὖν αἴσθησις ἡ γινώσκουσα τὴν διαφορὰν τοῦ λευκοῦ πρὸς τὸ γλυκὺ εἴσεται οὐ μόνον τὸ λευκὸν ἀλλὰ καὶ τὸ γλυκύ . ἀλλὰ μὴν τοῦτο ἄτοπον τὸ συγχεῖν τὰ αἰσθητὰ καὶ λέγειν τὴν ὄψιν τὰς γευστὰς ποιότητας εἰδέναι . ἄτοπον ὄρα τὸ μίαν τῶν πέντε αἰσθήσεων εἰδέναι τὰς διαφορὰς τῶν ἀνομογενῶν . καὶ μή τις λεγέτω ὅτι οὐκ ἀναγκαῖον τὸ εἰδέναι τὰ ἀλλότρια αἰσθητά · ἅπαξ γὰρ τὰ οἰκεῖα οἶδεν ὅτι λευκόν , λοιπὸν ἐξ ἀποφάσεως οἶδεν ὅτι οὐ λευκόν · καὶ ταύτῃ οἶδε τὴν διαφορὰν τῷ εἰδέναι ὅτι οὐ λευκόν . μή τις οὖν ταῦτα λεγέτω · οὐ γὰρ εἴπομεν τί ἐστι τὸ γινῶσκον τὴν διαφορὰν τοῦ λευκοῦ πρὸς τὸ οὐ λευκόν , ἀλλὰ πρὸς τὸ γλυκύ . τὸ γὰρ οὐ λευκὸν δύναται καὶ ὀσμὴ εἶναι καὶ θερμὸν εἶναι · ἡμεῖς δὲ ὡρισμένως εἴπομεν γλυκύ · δεῖ οὖν εἰδέναι πάντως τὸ γλυκὺ ἐκ καταφάσεως , ἵνα τὴν διαφορὰν αὐτοῦ πρὸς τὸ λευκὸν μάθωμεν . ὥστε οὐκ ἔστι μία αἴσθησις ἡ τὴν τοιαύτην διαφορὰν ἐπισταμένη . ἀλλ’ οὐδὲ δύο αἰσθήσεις , οἷον ὄψις καὶ γεῦσις · δεῖ γὰρ ἓν εἶναι τὸ λέγον τὴν διαφορὰν αὐτῶν . εἰ γὰρ μή ἐστιν ἓν τὸ δεχόμενον ἀμφοτέρων τὰ εἴδη , πῶς ἔχει γνῶναι αὐτῶν τὸ διάφορον , εἴπερ ἄλλη μὲν τὸ λευκὸν ἄλλη δὲ τὸ γλυκὺ δέχεται εἶδος ; ἐπεὶ καὶ οἱ δικασταὶ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν βούλονται ἀκούειν , ἵνα τὸ διάφορον αὐτῶν γνῶσιν . εἰ οὖν ἕν ἐστι τὸ λέγον διαφορὰν λευκοῦ πρὸς γλυκύ , ἓν ἔσται καὶ τὸ κρῖνον αὐτήν . ὥστε οὐδὲ τῶν δύο αἰσθήσεων ἴδιόν ἐστι τὸ γνῶναι τὴν διαφορὰν τούτων οὔτε μιᾶς τινος μερικῆς · ἄλλης ἄρα ἐστὶν αἰσθήσεως παρὰ τὰς πέντε αἰσθήσεις τὸ γνῶναι τὴν διαφορὰν λευκοῦ πρὸς γλυκύ . καὶ ἆρα αὕτη διακεκριμένη ἐστὶ τῶν πέντε αἰσθήσεων ἢ οὔ ; λέγομεν ὅτι οὐκ ἔστι διακεκριμένη · δέδεικται γὰρ ὅτι οὐκ ἔστιν ἕκτη τις ἑτέρα διακεκριμένη τῶν πέντε τούτων · κοινὴ ἄρα ἐστίν . οὐκοῦν δέδεικται οὖσα ἡ κοινὴ αἴσθησις . ἐν οἷς τὸ πρῶτον πληροῦται κεφάλαιον . Δεύτερον κεφάλαιόν ἐστιν ἐν ᾧ δείκνυσιν ὅτι οὐκ ἔστι σῶμα ἡ κοινὴ αἴσθησις . εἰ γὰρ ἦν σῶμα , μεριστῶς ἐνήργει · πᾶν γὰρ σῶμα μεριστῶς ἐνεργεῖ . εἰ οὖν ἦν σῶμα , οὐδέποτε ἐν τῷ αὐτῷ καὶ γλυκὺ καὶ λευκὸν ἐδέχετο , ἀλλ’ ἐν τῷδε μὲν ἑαυτῆς μέρει τὸ γλυκύ , ἐν ἄλλῳ δὲ τὸ λευκόν , καὶ οὐκ ἦν ὅλως τὸ κρῖνον · ὅμοιον γὰρ ἦν τὸ τοιοῦτο , φησίν , ὡς εἰ σὺ μὲν τοῦδε αἴσθοιο , τοῦδε δὲ ἐγώ . οὐκοῦν ὅλη ὡς ὅλη ἡ κοινὴ αἴσθησις αἰσθάνεται γλυκέος καὶ λευκοῦ . εἰ δὲ μὴ ὅλη ὡς ὅλη ἀντελαμβάνετο , πῶς εἶχεν αὐτὰ κρῖναι μὴ γινώσκουσα ἀμφότερα ; εἰ δὲ καὶ συγχωρήσω ὅτι δύναται λευκὸν καὶ γλυκὺ ἐν τῷ αὐτῷ μέρει δέξασθαι , ἀλλ’ οὐ δὴ καὶ τὰς ἐναντίας ποιότητας , οἷον λευκοῦ καὶ μέλανος , θερμοῦ καὶ ψυχροῦ . ἄλλως τε δὲ εἰ ἦν σῶμα , ἐχρῆν αὐτὴν ἁπτομένην τῶν αἰσθητῶν ἐνεργεῖν · πᾶν γὰρ σῶμα ἁπτόμενον δρᾷ . ἀλλὰ μὴν ἡ κοινὴ αἴσθησις οὐχ ἁπτομένη τῶν αἰσθητῶν δρᾷ · οὐκ ἄρα ἐστὶ σῶμα . τοῦτο καὶ τὸ δεύτερον κεφάλαιον . Tρίτον ἐστὶ κεφάλαιον ἐν ᾧ δείκνυσιν ὅτι ἀχρόνως ἐνεργεῖ · τοῦτο δὲ δείκνυσιν οὕτως . ὡς λέγει ἡ κοινὴ αἴσθησις , οὕτω καὶ γινώσκει . εἰ οὖν ἐν ἑνὶ νῦν λέγει τὴν διαφορὰν γλυκέος καὶ λευκοῦ , καὶ οὐκ ἐν ἄλλῳ μὲν νῦν τὴν διαφορὰν τοῦ λευκοῦ , ἐν ἄλλῳ δὲ νῦν τὴν διαφορὰν τοῦ γλυκέος , δῆλον ἄρα ὅτι καὶ ἐν ἑνὶ νῦν οἶδε τὴν διαφορὰν γλυκέος καὶ λευκοῦ . ὅταν γὰρ λέγῃ ἡ κοινὴ αἴσθησις ἐν ἑνὶ νῦν , οὐ κατὰ συμβεβηκὸς λέγει , ἀλλὰ καθ’ αὑτό , οἷον ἐπὶ παραδείγματος νόει ὃ λέγω ‘νῦν ἤκουσα ὅτι Πλάτων’ ἐν Σικελίᾳ γενόμενος συνέτυχε Σωκράτει’ . ἰδοὺ ἐνταῦθα τὸ νῦν πρὸς μὲν τὴν ἐμὴν ἀκοὴν καθ’ αὑτό ἐστιν νῦν γὰρ τῷ ὄντι ἐγὼ ἤκουσα ) , πρὸς δὲ τὴν Πλάτωνος ἄφιξιν τὸ νῦν κατὰ συμβεβηκός ἐστι · κἂν γὰρ ἐγὼ νῦν ἤκουσα , οὐδὲν ἄτοπον ἐκεῖνον ἐκ πολλοῦ ἐκεῖ παραγενέσθαι . εἰ δὲ συμβῇ νῦν ναυμαχίαν γενέσθαι , καὶ ἐν ᾧ νῦν γέγο|νεν ἡ ναυμαχία , ἐν τούτῳ εἴπω ‘νῦν ἤκουσα ναυμαχίαν γενομένην’ , τότε τὸ νῦν καὶ πρὸς 〈 καθ’ αὑτό 〉 ἐστιν νῦν γὰρ ἤκουσα ) καὶ πρὸς τὴν ναυμαχίαν καθ’ αὑτὸ πάλιν ἐστί . νυνὶ γὰρ κἀκείνη γέγονεν . ἡ οὖν κοινὴ αἴσθησις ἐν ᾧ νῦν λέγει τὴν διαφορὰν τοῦ λευκοῦ πρὸς τὸ γλυκύ , ἐν τῷ αὐτῷ αἰσθάνεται καὶ τῆς διαφορᾶς , τοῦ νῦν καθ’ αὑτὸ ὑπάρχοντος καὶ πρὸς τὸ λέγειν καὶ πρὸς τὸ εἰδέναι · ὥστε ἀχρόνως ἐνεργεῖ ἡ κοινὴ αἴσθησις . τοῦτο καὶ τὸ τρίτον κεφάλαιον . Tέταρτον κεφάλαιόν ἐστιν ἐν ᾧ τὴν ἀπορίαν προβάλλεται . πῶς , φησίν , ἡ κοινὴ αἴσθησις τὰ ἐναντία κρίνει , οἷον λευκὸν καὶ μέλαν ἢ θερμὸν καὶ ψυχρόν ; οὔτε γὰρ μόνον τὰ ἀνομογενῆ κρίνει , ἀλλὰ καὶ τὰ ὁμογενῆ . ἄξιον οὖν ἀπορῆσαι πῶς τὰ ἐναντία εἴδη γίνεται παρὰ τὴν κοινὴν αἴσθησιν . εἰ μὲν γὰρ ἦν σῶμα , οὐκ ἦν ἀπορῆσαι · δυνατὸν γὰρ ἦν λέγειν ὅτι κατ’ ἄλλο καὶ ἄλλο μέρος γίνεται τὰ ἐναντία · ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀσώματος οὖσα καὶ ἀμερής ἐστιν , ἀποροῦμεν πῶς ἐν τῷ αὐτῷ γίνεται τὰ ἐναντία εἴδη . καὶ πάλιν εἰ ἀσώματος οὖσα ἐν χρόνῳ ἐνήργει , δυνατὸν ἦν λέγειν ὅτι ἐν ἄλλῳ καὶ ἄλλῳ χρόνῳ ἐγίνετο τὰ ἐναντία , οἷον ἐν τῷδε μὲν τῷ χρόνῳ τὸ θερμὸν ἐν τῷδε δὲ τὸ ψυχρόν . ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀχρόνως ἐνεργεῖ καὶ ἐν τῷ αὐτῷ νῦν , διὰ τοῦτο ἄξιον ἀπορῆσαι . ὥστε ἐκ τῶν δύο κεφαλαίων τῶν φθασάντων δεινοῦται ἡ ἀπορία . εἴτε γὰρ σῶμα ἦν , οὐκ ἦν ἄπορον κατ’ ἄλλο γὰρ μέρος καὶ ἄλλο ἠδύνατο δέξασθαι τὰ ἐναντία ) εἴτε ἀσώματος οὖσα ἐν χρόνῳ ἐνήργει , πάλιν ἠδύνατο ἐν ἄλλῳ καὶ ἄλλῳ χρόνῳ δέξασθαι τὰ ἐναντία · ἀλλ’ ἐπειδήπερ καὶ ἀσώματός ἐστι καὶ ἀχρόνως ἐνεργεῖ , διὰ τοῦτο ἀποροῦμεν πῶς δέχεται τὰ ἐναντία εἴδη ἅμα . αὕτη μέν ἐστιν ἡ ἀπορία , ἣν ἐπὶ μὲν τῆς κοινῆς αἰσθήσεως γυμνάζει , ἁρμόζει δὲ ἐπὶ τῶν κατὰ μέρος αἰσθήσεων μᾶλλον · αὗται γὰρ μᾶλλον τῶν ἐναντίων ἀντιλαμβάνονται ἤπερ ἡ κοινὴ αἴσθησις . ἀλλ’ ἐπειδὴ ὧν μὲν ἀντιλαμβάνονται αἱ κατὰ μέρος αἰσθήσεις , καὶ ἡ κοινὴ ἀντιλαμβάνεται , ὧν δὲ ἡ κοινή , οὐ πάντως καὶ αἱ κατὰ μέρος , διὰ τοῦτο ὡς ἐπὶ κοινῆς αἰσθήσεως τὸ ἄπορον γυμνάζει . καὶ οὕτω μὲν ἠπόρησεν . εἶτα ἐπιλύεται αὐτὴν οὕτως ὅτι ἡ κοινὴ αἴσθησις καὶ μία ἔστι καὶ πολλαί , μία μὲν τῷ ὑποκειμένῳ , πολλαὶ δὲ τῇ σχέσει , ταὐτὸν δὲ εἰπεῖν τῷ λόγῳ · ὡς ἀπὸ κοινῆς γὰρ πηγῆς τῆς κοινῆς αἰσθήσεως προέρχονται αἱ ἄλλαι αἰσθήσεις , ὥστε μία μέν ἐστιν αὕτη τῷ ὑποκειμένῳ , πολλαὶ δὲ τῷ λόγῳ . καθὸ μὲν οὖν μία ἐστί , κατὰ τοῦτο κρίνει τὴν διαφοράν , καθὸ δὲ πολλαὶ τῷ λόγῳ , κατὰ τοῦτο δέχεται τὰ ἐναντία . αὕτη μέν ἐστιν ἡ ψευδὴς λύσις · ἀνατρέπει δὲ αὐτὴν Ἀριστοτέλης λέγων ὅτι τὰ τῷ ὑποκειμένῳ ταὐτὰ τῷ δὲ λόγῳ διάφορα δυνάμει μὲν ὄντα τὰ ἐναντία δύναται δέξασθαι , ἐνεργείᾳ δὲ γενόμενα οὐ δύναται δέξασθαι τὰ ἐναντία . οἷον τυχὸν τὸ θερμὸν καὶ ψυχρὸν τῷ μὲν ὑποκειμένῳ ταὐτά ἐστιν ἐν ἑνὶ γὰρ ὑποκειμένῳ γίνεται ) τῷ δὲ λόγῳ διάφορα , καὶ ὅμως οὐ δύναται ἐνεργείᾳ ἅμα εἶναι . ὥστε οὐδὲ ἡ κοινὴ αἴσθησις , ἐπειδὴ τῷ μὲν ὑποκειμένῳ μία ἐστί , τῷ δὲ λόγῳ πολλαί , ἤδη παρὰ τοῦτο δύναται δέξασθαι τὰ ἐναντία εἴδη τῶν αἰσθητῶν ἅμα . οὕτως ἀνατρέψας τὴν ψευδῆ λύσιν λέγει ἄλλην λύσιν ἀληθῆ · φησὶ γὰρ ὅτι ἡ κοινὴ αἴσθησις καὶ μία ἐστὶ τῷ ὑποκειμένῳ καὶ πολλαὶ πάλιν τῷ ὑποκειμένῳ . κατὰ τοῦτο γὰρ διαφέρει αὕτη ἡ λύσις τῆς προτέρας λύσεως , ὅτι ἐκείνη μὲν μίαν ἔλεγε τὴν κοινὴν αἴσθησιν τῷ ὑποκειμένῳ , πολλὰς δὲ τῷ λόγῳ , αὕτη δὲ καὶ μίαν καὶ πολλὰς λέγει αὐτὴν τῷ ὑποκειμένῳ . οἷον ὡς ἐπὶ παραδείγματος γυμνάσωμεν τὸν λόγον , νόησόν μοι κέντρον καὶ ἐξ αὐτοῦ πέντε εὐθείας ἐκβαλλομένας καὶ μετὰ τοῦτο διαιρουμένας ἀπ’ ἀλλήλων . τοῦτο δὴ τὸ κέντρον καὶ ἕν ἐστι πρὸς τὴν οἰκείαν φύσιν , ἀλλὰ μὴν καὶ πολλά · ἑκάστης γὰρ πέρας ἐστὶ τὸ ἓν ἐκεῖνο καὶ μετὰ τὸ διαιρεθῆναι αὐτὰς ἐξ ἀλλήλων . καὶ μὴ εἴπῃς ‘πῶς τὸ ἀμερὲς ὃν πρὸς ἑκάστην ἀπονέμεται’ ; τοιαύτη γὰρ ἡ τῶν ἀσωμάτων φύσις , ὥσπερ γοῦν καὶ τὸ ζῷον ἕν ἐστι πρὸς τὴν φύσιν καὶ πολλά · ὅλον γὰρ ὡς ὅλον ἐν τῇ ἑκάστου ἀτόμου ἐστὶ φύσει . εἰ οὖν καὶ ἕν ἐστιν ἡ κοινὴ αἴσθησις καὶ πολλὰ τῷ ὑποκειμένῳ , ὡς μὲν ἓν ταύτῃ κρίνει , ὡς δὲ πολλὰ γινώσκει πολλά , κἄν ὦσι ταῦτα ἐναντία . καὶ τὰ μὲν διὰ τῆς λέξεως ταῦτα . ἀλλ’ ἐπειδὴ λογικωτέρα ἐστὶν ἡ τοιαύτη ἀπόδοσις , φέρε φυσικωτέραν λύσιν ἐπινοήσωμεν · ἔστι δὲ αὕτη . ἡ κοινὴ αἴσθησις αὐτὴ μὲν ἀσώματός ἐστιν , ἐν ὑποκειμένῳ δέ ἐστι τῷ σώματι · ὑπόκειται γὰρ αὐτῇ τὸ πνευματικὸν σῶμα . τὰ οὖν εἴδη τῶν αἰσθητῶν , κἄν ὦσιν ἐναντία , ἐν τῷ πνευματικῷ γίνονται κατ’ ἄλλο καὶ ἄλλο αὐτοῦ μέρος · λοιπὸν ἡ δύναμις αὕτη τὰ ἐν τῷ πνεύματι πάθη κρίνει . καὶ οὕτως ἐπιλυόμεθα τὸν λόγον , καὶ οὔ φαμεν ἐν ἀμερεῖ τὰ ἐναντία εἴδη γίνεσθαι , ἀλλ’ ἐν μεριστῷ , τουτέστι τῷ πνευματικῷ , κατ’ ἄλλο καὶ ἄλλο μέρος . εἰπὲ δέ καὶ τὸ ἄλλο ὅτι ὑλικῶς μὲν οὐχ ἅμα τῶν ἐναντίων ἀντιλαμβάνεται , κριτικῶς δὲ ἅμα , ἐπειδὴ ἅμα κρίνει τὰ ἐναντία . πλὴν ἐὰν προσσχῇς , οὐδὲ κριτικῶς · εἴρηται γὰρ ἐν τῷ Περὶ ἑρμηνείας ὅτι ἐναντίαι δόξαι εἰσὶν οὐχ αἱ περὶ ἐναντίων ἐναντία λέγουσαι , οἷον ὅτι τὸ μὲν λευκὸν διακρίνει τὸ δὲ μέλαν συγκρίνει , ἀλλ’ αἱ περὶ τοῦ αὐτοῦ τὰ ἐναντία λέγουσαι , οἷον ὅτι τὸ λευκὸν καὶ διακρίνει καὶ συγκρίνει . αὗται οὖν εἰσιν αἱ ἐναντίαι δόξαι . εἰ οὖν ἡ κοινὴ αἴσθησις εἴποι ὅτι τὸ μὲν λευκὸν διακρίνει , τὸ δὲ μέλαν συγκρίνει , οὐδὲν πείσεται , τᾶι , διότι οὐ τὰ ἐναντία ἔκρινε , καὶ ἄμφω ἀληθῶς καὶ οὐ περὶ τοῦ αὐτοῦ ἐναντία ἀπεφήνατο . ὥστε οὐδὲ κριτικῶς τῶν ἐναντίων ἀντιλαμβάνεται . ἡ πρὸ ταύτης οὖν λύσις καλῶς ἔχει . ὅρα δὲ ὅτι μεμφόμενος Πλάτωνι , διότι κατεμαθηματικεύσατο τὴν φύσιν , αὐτὸς διὰ μαθηματικῶν ἐπελύσατο τὰ φυσικά · ἰδοὺ γὰρ εἶπεν τὴν τῆς στιγμῆς λύσιν . πρὸς ὃ λέγομεν ὅτι οὐ διὰ τὸ ἐπιλύεσθαι ἐκ τῶν μαθηματικῶν τὰ φυσικὰ ἐπιμέμφεται αὐτῷ , ἀλλ’ ὅτι τὰ φυσικὰ μεγέθη ἐκ τῶν μαθηματικῶν συνίστησι . ταῦτα εἰπών , ἐπειδὴ ταὐτὸν λέγει φαντασίαν καὶ κοινὴν αἴσθησιν , τὸν περὶ φαντασίας λόγον γυμνάζει καὶ τρέπεται εἰς τὴν περὶ τῆς λογικῆς ψυχῆς διδασκαλίαν , ἵνα δείξῃ ὅτι αὕτη ἐστὶν ἡ πρώτως κινοῦσα καὶ οὐχ ἡ ἄλογος · ἐν οἷς ἡ θεωρία . | p . 426b8 ‘Εκάστη μὲν οὗν αἴσθησις τοῦ ὑποκειμένου αἰσθητοῦ ἐστιν , ὑπάρχουσα ἐν τῷ αἰσθητηρίῳ ᾗ αἰσθητήριον . ‘Eκάστη , φησίν , αἴσθησις τῶν οἰκείων αἰσθητῶν ἀντιλαμβάνεται , οὖσα ἐν τῷ αἰσθητηρίῳ ἑαυτῆς , ὅτε κατὰ φύσιν ἔχει τὸ αἰσθητήριον . αἰσθητήριον δὲ λέγει ἢ τὸ πνεῦμα τὸ ὀστρέινον . ἡ αἴσθησις οὖν ἡ οὖσα ἐν τῷ αἰσθητηρίῳ αὐτὴ οἶδε τὰ ὁμογενῆ , ἐντεῦθεν δὲ εὐφυῶς εἰσβάλλει εἰς τὴν κοινὴν αἴσθησιν . εἰ γὰρ ἑκάστη αἴσθησις τὰ ἴδια ὁμογενῆ οἶδεν ἐναντία , τὰ δὲ ἐναντία ] ἀνομογενῆ ἡ κοινὴ αἴσθησις οἶδεν , ἔστιν ἄρα ἡ κοινὴ αἴσθησις . καὶ Πλάτων’ δὲ πρὸ Ἀριστοτέλους καλεῖ κοινὴν αἴσθησιν , ἔνθα φησὶν ‘εἰ γὰρ μή ἐστιν , ὅμοιοί ἐσμεν τοῖς ἐν τῷ δουρίῳ ἵππῳ’ , ἐν οἷς οὐκ ἔστι κοινὴ αἴσθησις ἐν τῷ δουρίῳ οὖσα ἵππῳ . p . 426b12 ἐπεὶ δὲ τὸ λευκὸν καὶ τὸ γλυκὺ καὶ ἕκαστον τῶν αἰσθητῶν πρὸς ἕκαστον κρίνομεν , τινὶ καὶ αἰσθανόμεθα ὅτι διαφέρει . ἀνάγκη δὴ αἰσθήσει · αἰσθητὰ γάρ ἐστιν . Ἀνάγκη , φησί , τὰ ἀνομογενῆ αἰσθήσει τινὶ γινώσκειν , ἐπειδὴ ἀντιλαμβάνεται , τὰ δὲ αἰσθητὰ πρὸς ἀναφορὰν αἰσθήσεων λέγεται , ὡς ὅτι ὁ λόγος οὐκ ἀντιλαμβάνεται αἰσθητῶν , ὥστε οὐδὲν ἔδειξεν ἐκ τούτου . ἀλλ’ ἡμεῖς καλῶς ἐδείξαμεν ἐκ τῶν ἀλόγων τοῦτο ὅτι οὐκ ἔστι λογικῆς · καὶ κύων γὰρ κρίνει διαφορὰν γλυκέος καὶ λευκοῦ , εἴπερ οὐ παντὶ λευκῷ ἐπέρχεται οὐ γὰρ λίθῳ ) , ἀλλὰ μόνον τῷ ἐγχύμῳ . p . 426b15 Ἧι καὶ δῆλον ὅτι ἡ σὰρξ οὐκ ἔστι τὸ ἔσχατον αἰσθητηριον . Ἐντεῦθέν ἐστι τὸ δεύτερον κεφάλαιον · καὶ σημείωσαι ὅτι τὸ σῶμα σάρκα ἐκάλεσε καὶ τὴν αἴσθησιν αἰσθητήριον . δέον δὲ ἦν αὐτὴν εἰπεῖν ὅτι ἡ ἐσχάτη αἴσθησις οὐκ ἔστι σῶμα · εἶπε δὲ αὐτὸς ὅτι τὸ ἔσχατον αἰσθητήριον οὐκ ἔστι σάρξ . ἐσχάτην δὲ αἴσθησιν ἀκουστέον τὴν κοινὴν αἴσθησιν · ἐσχάτην δὲ αὐτὴν ἐκάλεσε , διότι εἰς αὐτὴν ἀποπερατοῦνται αἱ αἰσθήσεις , καὶ οἱ ἐν αὐταῖς τύποι μετὰ τὸ παρελθεῖν πάντα εἰς αὐτὴν ἔρχονται . εἰ δὲ ἦν σῶμα , φησίν , ἡ κοινὴ αἴσθησις , ἀνάγκη ἦν αὐτὴν ἀπτομένην τῶν αἰσθητῶν κρίνειν αὐτά . καὶ ὅτι οὐ κεχωρισμένως ἐν ἅλῳ καὶ ἄλλῳ μορίῳ αἰσθάνεται οὗ ἐστι σώματος , ἐπεὶ ἔσται ὡς εἰ τοῦ μὲν ἐγώ , σὺ δὲ τοῦδε αἴσθοιο . εἰ γὰρ μὴ μία ἐστὶ δύναμις ἡ κρίνουσα τὸ λευκὸν καὶ τὸ γλυκύ , ὅμοιόν ἐστιν ὡς εἰ δύο τινὲς διαφόρων αἰσθανόμενοι διάφορα αὐτὰ ἔφασαν , ὧν ἑκάτερος οὐκ οἶδε τίνος ὁ ἕτερος ᾔσθετο . p . 426b20 Δεῖ δὲ τὸ ἓν λέγειν ὅτι ἕτερον . Μίαν , φησίν , αἴσθησιν δεῖ εἰπεῖν ὅτι ἕτερόν ἐστι τὸ γλυκὺ καὶ τὸ λευκόν , καὶ τὸ λευκὸν καὶ τὸ γλυκύ . τὸ γὰρ αὐτὸ λέγει , καὶ οὐ δεῖ κεχωρισμένον εἶναι σῶμα τὸ λέγον . ὥστε ὡς λέγει , οὕτως καὶ νοεῖ καὶ αἰσθάνεται . νοεῖ λέγει ἀντὶ τοὐ φαντάζεται . p . 426b23 Ὅτι δ’ οὐδ’ ἐν κεχωρισμένῳ χρόνῳ . ‘Εντεῦθεν τὸ τρίτον τῆς θεωρίας κεφάλαιον λέγεται , ὅτι ἀχρόνως ἐνεργεῖ ἡ κοινὴ αἴσθησις . ὥσπερ γάρ , φησί , μία ἐστὶν ἀσώματος αἴσθησις ἡ λέγουσα ὅτι διαφέρει τὸ ἀγαθὸν τοῦ κακοῦ , καὶ τὸ κακὸν ἄρα ὅτε λέγει διαφέρειν τοῦ ἀγαθοῦ , ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ τῷ πρώτῳ λέγει · νῦν γὰρ λέγει ἄμφω , καὶ νῦν κατὰ τὸ κύριον νῦν καὶ οὐ κατὰ συμβεβηκός , <ὡς> ὅταν πάλαι γενόμενον νῦν εἴπω γενέσθαι , οἷον ἐπειδὴ νῦν ἤκουσα , νῦν ἐγένετο τὰ Τρωϊκά . λέγεται δὲ καὶ κυρίως νῦν , ὅταν τὸ νῦν γινόμενον νῦν εἰδῶ , ὥσπερ , φησί , καὶ ἡ κοινὴ αἴσθησις νῦν λέγει τὴν διάκρισιν κατὰ τὸ κυρίως νῦν · ὅτε γὰρ αἰσθάνεται , διακρίνει · τὸ γὰρ περὶ ἀπὸν ἐνεργεῖν φαντασίας ἐστίν . p . 426b28 Ὥστε ἀχώριστον καὶ ἐν ἀχωρίστῳ χρόνῳ . Τοῦτο κοινόν ἐστι συμπέρασμα τῶν δύο κεφαλαίων · φησὶ γὰρ ὅτι εἰ ἅμα ἐν τῷ αὐτῷ νῦν διακρίνει καὶ τὸ γλυκὺ τοῦ λευκοῦ καὶ θάτερον , τουτέστι τὸ λευκὸν τοδ’ γλυκέος , δῆλον ὅτι καὶ ἀχώριστός ἐστι σώματι καὶ ἐν ἀχωρίστῳ χρόνῳ ἐνεργεῖ , τουτέστιν ἀχρόνως . p . 426b29 Ἀλλὰ μὴν οὐ δυνατὸν ἅμα τὰς ἐναντίας κινήσεις κινεῖσθαι τὸ αὐτό . Ἐντεῦθέν ἐστι τὸ τέταρτον κεφάλαιον τῆς θεωρίς , ἐν ᾧ ἄρχεται τῆς ἀπορίας καί φησιν , εἰ ἀσώματός ἐστιν ἡ κοινὴ αἴσθησις καὶ ἀχρόνως ἐνεργεῖ , πῶς δύναται ἅμα τῶν ἐναντίων ἀντιλαμβάνεσθαι ; εἰ γὰρ ἦν σῶμα , ἠδύνατο κατ’ ἄλλο καὶ ἄλλο καὶ λευκοῦ καὶ μέλανος ἀντιλαμβάνεσθαι ἅμ . νόησιν δὲ ἢ τὴν φαντασίαν λέγει ἢ τὴν ἐνέργειαν τοῦ νοῦ . p . 427a2 Ἄρ’ οὖν ἅμα μὲν καὶ ἀριθμῷ ἀδιαίρετον καὶ χρόνῳ ἀχώριστον τὸ κρῖνον . | Ἐντεῦθεν ἡ ψευδής ἐστι λύσις τῆς ἀπορίας . ἀριθμῷ δὲ μίαν καὶ χρόνῳ p 2r ἀχώριστον λέγει , τουτέστι μίαν μὲν τῷ ὑποκειμένῳ , πολλὰς δὲ τῷ λόγῳ · ἀντὶ δὲ τοῦ εἰπεῖν τῷ λόγῳ εἶπεν πολλὰς δὲ τῷ εἶναι . καθὸ μὲν οὖν ἐστι πολλά , τὰ ἐναντία δέχεται , καθὸ δὲ ἕν ἐστι , κρίνει αὐτά · τῷ μὲν γὰρ λόγῳ διαιρετόν ἐστι , τουτέστι πολλά τὸ γὰρ διαιρούμενον πολλὰ γίνεται ) , τῷ δὲ ὑποκειμένῳ ἀδιαίρετον καὶ ἐν . ὅπερ ὑποκείμενον δηλῶσι βουλόμενος εἶπεν ἀριθμῷ δὲ καὶ τόπῳ ἀδιαίρετον . p . 427a5 Ἢ οὐχ οἷόν τε ; Ἐντεῦθέν ἐστιν ἡ ἀνατροπὴ τῆς ψευδοῦς λύσεως τῆς ἀπορίας . δυνάμει γάρ , φησί , τὸ αὐτὸ δύναται δέχεσθαι τὰ ἐναντία ἀδιαίρετον ὄν , τῷ δὲ εἶναι οὔ , ἀντὶ τοῦ ἐνεργείᾳ δὲ οὐ δύναται δέξασθαι τὰ ἐναντία · ἐν γὰρ τῷ ἐνεργεῖσθαι διαιρεῖται . ἐνεργοῦντος γὰρ φέρε εἰπεῖν τοῦ λευκοῦ καὶ τοῦ μέλανος διαιρεῖται τὸ ὑποκείμενον καὶ διασπᾶται καὶ οὐ μένει ἀδιαίρετον . p . 427a9 Ἀλλ’ ὥσπερ ἣν καλοῦσί τινες στιγμήν , ᾗ μία καὶ δὺο , ταύτῃ καὶ διαιρετή . Ἐντεῦθέν ἐστιν ἡ δευτέρα λύσις , ὅτι ὥσπερ ἡ στιγμὴ καὶ μία ἐστὶν ὡς στιγμὴ καὶ δύο καὶ πολλαί , καθὸ συμπερατοῦται ταῖς εὐθείαις καὶ ὡς πολλαὶ κεχώρισται , οὕτω καὶ ἡ αἴσθησις · καθὸ ὡς στιγμή ἐστιν , ἕν ἐστι τὸ αἰσθανόμενον καὶ ἅμα , καθὸ <δὲ> συνεξέρχεται τοῖς αἰσθητοῖς , ὡς στιγμὴ ταῖς εὐθείαις , καὶ δύο καὶ πολλὰ κρίνει · καθὸ δὲ ὅν ἐστιν , ἅμα καὶ ἀχρόνως ἀντιλαμβάνεται . p . 427a14 Περὶ μὲν οὖν τῆς ἀρχῆς ᾗ φαμεν τὸ ζῷον αἰσθητικὸν εἶναι , διωρίσθω τὸν τρόπον τοῦτον . Τὸ ᾗ ἀντὶ τοῦ καθό ἐστι · οὐχ ὅτι πολλὰς ἔχει ἀρχὰς τὸ ζῷον , διὰ τοῦτο εἶπεν Ἀριστοτέλης ὅτι περὶ ἐκείνης τῆς ἀρχῆς λέγω περὶ ] ᾗ τὸ ζῷον λέγομεν αἰσθάνεσθαι , ἀλλ’ ὅτι μία ἐστὶ καὶ πολλαί , ὥς φησιν ὁ Πλούταρχος . ἐν οἷς ἡ πρᾶξις καὶ τὸ πρῶτον τμῆμα σὺν θεῷ πληροῦται . p . 427a17 ἐπεὶ δὲ δύο διαφοραῖς ὁρίζονται μάλιστα τὴν κινήσει τε τῇ κατὰ τόπον καὶ τῷ νοεῖν καὶ κρίνειν καὶ αἰσθάνεσθαι , καὶ τὰ λοιπά . Ἐπειδὴ ἡ ἀθρόα μεταβολὴ καὶ ἐν λόγῳ καὶ ἐν πράγματι κακή , διὰ τοῦτο οὐκ εὐθὺς ἀπὸ τῆς ἀλόγου χωρεῖ ἐπὶ τὴν λογικήν , ἀλλὰ πρότερον λέγει διάκρισίν τινα τῶν γνωστικῶν τῆς ἀλόγου καὶ τῆς λογικῆς , εἶτα καὶ φαντασίαν διακρίνει ἀπὸ τῆς γνώσεως τοῦ λόγου , καὶ ἐν τῷ μέσῳ διακρίνει φαντασίαν ἀπὸ τῶν κατὰ μέρος αἰσθήσεων , αὐτὴν τὴν ἄλογον πρὸς ἑαυτὴν διακρίνων , ὅπερ οὐκ ἦν σκοπός , καὶ λέγει ὅτι ἡ φαντασία οὔτε αἴσθησίς ἐστιν οὔτε δόξα οὔτε δὲ ἐξ ἀμφοτέρων συνίσταται . πρὶν δὲ διακρίνει ταῦτα , θέλων αὐξῆσαι τὴν διάκρισιν κοινωνίαν αὐτῶν λέγει · κοινωνοῦσι γάρ , φησίν , αἱ γνώσεις τῆς ἀλόγου καὶ τῆς λογικῆς , ἐπειδὴ ἄμφω κρίσεις εἰσί . καὶ κατ’ ἄλλο δὲ κοινωνοῦσι , κατὰ τὸ συγχύσαι τοὺς ἀρχαίους τὰς γνωστικὰς δυνάμεις τῆς τε λογικῆς καὶ τῆς ἀλόγου · τὰς γὰρ τῶν αἰσθήσεων ἐνεργείας νόησιν ἐκάλεσαν , καὶ τὸ ὄνομα τῆς ἀλόγου ἐνεργείας τῷ ὀνόματι τῆς λογικῆς ἐνεργείας ὠνόμασαν , τὴν αἴσθησιν καὶ τὴν φαντασίαν καλέσαντες νόησιν . τοῦτο δὲ πεποίηκεν Ἐμπεδοκλῆς εἰπὼν “ πρὸς παρεὸν γὰρ μῆτις ἀέξεται ἀνθρώποισιν ” . συλλογιζόμεθα γὰρ ἐκ τῆς χρήσεως ταύτης ὅτι τὴν μῆτιν καὶ τὴν νόησιν εἶπε τῶν αἰσθητῶν εἶναι . ὁ δὲ συλλογισμὸς τοιοῦτος · ἡ αἴσθησις τῶν αἰσθητῶν ἀντιλαμβάνεται · τὸ τῶν αἰσθητῶν ἀντιλαμβανόμενον τῶν παρόντων ἀντιλαμβάνεται · ἡ αἴσθησις ἄρα τῶν παρόντων ἀντιλαμβάνεται . οὕτως ἐν πρώτῳ σχήματι συνῆκται ὅτι ἡ αἴσθησίς ἐστιν ἡ τῶν παρόντων ἀντιλαμβανομένη , ἣν αὐτὸς μῆτιν ἐκάλεσεν . ὥστε συνέχυσε τὰ ὀνόματα τὴν αἴσθησιν νοῦν καλέσας . τινὲς δέ φασιν ὅτι οὐ τὸν νοῦν ἐκάλεσε μῆτιν , ἀλλὰ τὴν διάνοιαν · πρὸς τὸ παρὸν γάρ , φησίν , ἡ διάνοια ἐνεργεῖ . τὸ γὰρ ἀέξεται ἀντὶ τοῦ ἐνεργεῖ ἔλαβε , καὶ καλῶς εἶπεν αὔξεται · ἡ γὰρ ἐνέργεια αὔξει τὴν δύναμιν , ὥσπερ καὶ τοὐναντίον ἡ ἡσυχία βλάπτει · κίνησις γὰρ κρατύνει . εἰ οὖν περὶ τὰ παρόντα λέγει τὴν διάνοιαν ἐνεργεῖν , τὸ δὲ παρὸν ἡ αἴσθησις οἶδε , ταὐτὸν ἄρα <λέγει> αἴσθησιν καὶ διάνοιαν . κακῶς δὲ τοῦτο λαμβάνεται · οὐδὲ γὰρ περὶ τὸ παρὸν μόνη αἴσθησις ἐνεργεῖ , ἀλλὰ καὶ διάνοια · ἀλλὰ καὶ μᾶλλον αὕτη , εἴπερ ἡ μὲν αἴσθησις ἔξω ἔχει τὸ αἰσθητόν , ἡ δὲ διάνοια ἐντὸς τὸ ἴδιον πρᾶγμα καὶ ὅτε θέλει προχειρίζεται αὐτό . ὥστε κἂν εἶπε τὴν διάνοιαν περὶ τὸ παρὸν ἐνεργεῖν , οὐκ αἴσθησιν αὐτὴν ἐποίησεν . τὸ αὐτὸ δὲ ἔστιν εἰπεῖν καὶ ἐὰν τὴν αἴσθησιν εἷπε νοῦν . καὶ αὕτη μὲν ἡ πρώτη χρῆσις , ἣν ἐδείξαμεν νῦν ἀπρόσφορον οὖσαν · φέρει δὲ καὶ ἄλλην χρῆσιν αὐτοῦ ’Εμπεδοκλέους πρόσφορον τῷ ὄντι . ὁ γὰρ Ἐμπεδοκλῆς τὰς διαφορὰς τῶν ὀνειπάτων λέγων φησὶν ὅτι ἐκ τῶν μεθ’ ἡμέραν ἐνεργημάτων αἱ νυκτεριναὶ γίνονται φαντασίαι · ταύτην δὲ τὴν φαντασίαν φρόνησιν καλεῖ ἐν οἷς φησιν ‘‘ὅθεν σφίσιν αἰεὶ καὶ τὸ φρονεῖν ἀλλοῖα παρίσταται ” . ἰδοὺ γὰρ τηλαυγῶς τὴν γνῶσιν τῆς ἀλόγου , τὴν φαντασίαν φημί , φρόνησιν καλεῖ · καὶ οὐ μόνον ’Εμπεδοκλῆς , ἀλλὰ καὶ Ὅμηρος αὐτός φησι “ τοῖος γὰρ νόος ἐστὶν ἐπιχθονίων ἀνθρώπων , οἷον ἐπ’ ἦμαρ ἄγῃσι πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τέ’ . νόον γὰρ νῦν λέγει τὴν αἴσθησιν , ἐπ’ ἦμαρ δὲ τὸ αἰσθητόν · τοιαύτη οὖν ἐστιν ἡ αἴσθησις οἷον τὸ αἰσθητόν . ἰδοὺ οὖν , φησί , καὶ Ὅμηρος τὴν αἴσθησιν νοῦν καλεῖ , καὶ ἐντεῦθεν τύρβη γέγονε τῶν ὀνομάτων . λέγομεν δὲ ἡμεῖς ὑπὲρ Ὁμήρου ὅτι , ὧ Ἁρι|στότελες , κακῶς ἐνόησας τὸ τί · νόον γὰρ λέγει τὸν νοῦν , ἐπ’ ἦμαρ δὲ οὐ τὸ αἰσθητόν , ἀλλὰ τὴν τύχην ἤτοι τὴν εἱμαρμένην . οἱ στίχοι οὖν τοιαύτην ἔννοιαν ἔχουσιν ὅτι ὁ νοῦς τῶν ἀνθρώπων τοιοῦτός ἐστιν , οἵα καὶ ἡ τύχη αὐτῶν . καὶ ἐοικὸς τὸ διστίχιον τοῦτο ἐκείνῳ τῷ τραγικῷ τῷ λέγοντι “ πρὸς τὰς τύχας δὲ τὰς φρένας κεκτήμεθα ” . πένης γάρ τις ὢν μέτριός ἐστι τὸ ἦθος , πλουτήσας δὲ μοχθηρὸς γίνεται . τοῦτο δὲ οὐκ ἐπὶ παντὸς ἀνθρώπου ἁρμόζει τὸ πρὸς τὰς τύχας εἶναι τὰς φρένας , ἀλλ’ ἐπὶ μόνων τῶν ῥᾳθύμων καὶ ἀκολάστων καὶ ἔνυλον ζωὴν ἐχόντων · ὅθεν ὁ ποιητὴς οὐκ εἶπεν ἀνθρώπων μόνον καὶ ἐσιώπησεν , ἀλλὰ προσέθηκε τὸ ἐπιχθονίων , τὸ ἔνυλον τῆς ζωῆς ἐντεῦθεν ἐμφαίνων ἡμῖν . οἱ δὲ μὴ ἐνύλως ζῶντες οὐχ οὕτω συμμετατρέπονται . ὥστε οὐδὲ ἡ Ὁμήρου χρῆσις συνέχυσε τὰ ὀνόματα . ἀπελογήσαντο δέ τινες καὶ ὑπὲρ Ἐμπεδοκέους ὅτι οὐ μόνον ἐκ τῶν λειψάνων τῶν αἰσθήσεων τὰ ἐνύπνια γίνονται , ἀλλὰ καὶ ἐξ ἄλλων . τρεῖς γὰρ τούτου εἰσὶν αἰτίαι , τό τε εἰρημένον , ὅταν ἡ φαντασία ἐκ τῶν αἰσθήσεων ποιήσῃ τὰ ὀνείρατα · ἀλλὰ μὴν καὶ ἡ λογικὴ ψυχή ἐστιν αἰτία τῶν ὀνειράτων , ὅταν ζητοῦσα εὕρῃ , καὶ ἡ θεία ἔκλαμ - ψις , ὅτε τὰ μέλλοντα προλέγομεν . εἰ οὖν φησιν “ ὅθεν σφίσιν αἰεὶ καὶ τὸ φρονεῖν ἀλλοῖα παρίσταται ” , ὡς πρὸς τοὺς ὀνείρους ἀπέβλεψεν τοὺς ἀπὸ τῆς λογικῆς ψυχῆς . ἀλλοία δὲ γίνεται ἡ φρόνησις ἐν ὀνείροις , διότι ἐν νυκτὶ ἐναργέστεραι αἱ φυσικαὶ δυνάμεις εἰσὶ καὶ ἀμβλύνεται ἡ λογική , ἐν δὲ τῆ ἡμέρᾳ αὕτη μᾶλλον ἐνεργεῖ . ἐγκαλεῖ δὲ πάλιν Ἀριστοτέλης τῷ ’Εμπεδοκλεὶ οὐ μόνον ὅτι σύγχυσιν ἐποιήσατο τῶν ὀνομάτων , ἀλλ’ ὅτι καὶ εἰπὼν ὡς τὸ ὅμοιον τῷ ὁμοίῳ γινώσκεται , περὶ μὲν γνώσεως εἶπε , περὶ δὲ ἀπάτης οὐκ εἶπε · καίτοι ἐχρῆν περὶ ἀπάτης μᾶλλον εἰπεῖν ἢ περὶ ἐπιστήμης , διότι πλέον οὗ γινώσκομεν ἀπατώμεθα . τούτου δὲ αἴτιον ἡ γένεσις καὶ ἡ ἐν τῇ ὕλῃ ἀμβλυωπία τῆς ψυχῆς . ὥσπερ γὰρ τῶν ἐν λοιμώδει χωρίῳ ὄντων πλείους νοσοῦσι τῶν ὑγιαινόντων , οὕτω καὶ τῶν ἐν γενέσει ψυχῶν μᾶλλον αὐθεντεῖ ἄγνοια ἤπερ γνῶσις . ἐπειδὴ οὖν μᾶλλον ἀπατώμεθα , ἐχρῆν αὐτὸν πλέον περὶ ἀπάτης διαλεχθῆναι · οὐδὲ γὰρ ὁ Ἐμπεδοκλῆς δοξάζει μὴ εἶναι ἀπάτην . αὐτὴ γὰρ ἡ δόξα ἡ λέγουσα μὴ εἶναι ἀπάτην ἠλέγχθη ὑπὸ Πλάτωνος . εἰ μὲν οὖν μὴ δοξάζει εἶναι ἀπάτην , τοῖς Πρωταγορείοις ἐλεγχέσθω λόγοις · εἰ δὲ δοξάζει , διὰ τί μὴ εἶπεν τὸ αἴτιον αὐτῆς ; εἰ μή τι ἄρα συνάξομεν ὅτι εἰ ἡ γνῶσις τοῦ ὁμοίου ἐστὶ γνῶσις , ἡ ἀπάτη ἄρα τοῦ ἀνομοίου ἐστὶ θίξις , καὶ διὰ τοῦ ἀντικειμένου ἠθέλησε καὶ τὸ ἀντικείμενον ὑπακουσθῆναι . καὶ τοῦτο μὲν αὐτῷ συνάγεται , ἡμεῖς δὲ οὐ συγχωροῦμεν τὴν ἐπιστήμην τοῦ ὁμοίου γνῶσιν εἶναι . διὰ συλλογισμοῦ τοῦτο ἀναιροῦντες · εἰ τὰ ἐναντία μία ἐπιστήμη οἶδε , τὰ δὲ ἐναντία ἀνόμοιά ἐστιν , οὐκ ἄρα τὸ ὅμοιον τῷ ὁμοίῳ γινώσκεται . ἰδοὺ γὰρ ἡ ἐπιστήμη μία ἐστί , καὶ δύο ἐναντία οἶδεν · εἰ οὖν ἑνὶ τῶν ἐναντίων ἐστὶν ὁμοία ἡ ἐπιστήμη , τῷ ἄλλῳ ἄρα οὐκ ἔστιν ὁμοία , καίτοι γινώσκουσα αὐτό . ὥστε οὐ τὸ ὅμοιον τῷ ὁμοίῳ γινώσκεται , ὦ Ἐμπεδόκλεις . εἰ οὖν ἡ γνῶσις οὐκ ἔστι τοῦ ὁμοίου θίξις , οὐδὲ ἡ ἀπάτη τοῦ ἀνομοίου θίξις ἐστί . καὶ ταῦτα μὲν πρὸς τὸν Ἐμπεδοκλέα . Λοιπὸν δὲ τὴν διαφορὰν τῶν γνωστικῶν δυνάμεων τῆς ἀλόγου , ὅ ἐστιν αἰσθήσεως καὶ φαντασίας , πρὸς τὰς γνωστικὰς δυνάμεις τῆς λογικῆς παραδίδωσι . καὶ πρῶτον μὲν λέγει τὴν διαφορὰν αἰσθήσεως πρὸς νοῦν , διότι καὶ πλείστην κοινωνίαν ἔχουσι · μόναι γὰρ αὗται τῶν ἄλλων δυνάμεων καὶ τῆς ἀλόγου καὶ τῆς λογικῆς ἀμερῶς ἐπιβάλλουσι τοῖς πράγμασιν . ἥ τε γὰρ αἴσθησις ἀχρόνως ἀντιλαμβάνεται τῶν οἰκείων αἰσθητῶν , ὡς δέδεικται μικρὸν ἀνωτέρω , καὶ ὁ νοῦς δὲ ὁμοίως ἀχρόνως ἐνεργεῖ . ἐπειδὴ οὖν πολλή ἐστιν αὐτῶν ἡ κοινωνία , δἰὰ τοῦτο πρῶτον αὐτῶν λέγει τὴν διαφοράν . διαφέρει τοίνυν ὁ νοῦς τῆς αἰσθήσεως , ὅτι ἡ μὲν αἴσθησις ἐν πᾶσι τοῖς ζῴοις ἐστίν , ὁ δὲ νοῦς οὐκ ἐν πᾶσιν , ἀλλ’ ἐν μόνῳ ἀνθρώπῳ . οὕτω μὲν οὗν διαφέρει νοῦς αἰσθήσεως . εἶτα μετὰ ταῦτα λέγει διαφορὰν αἰσθήσεως καὶ διανοίας · φησὶ γὰρ ὅτι ἡ μὲν αἴσθησις οὐ ταχέως ἀπατᾶται , ἡ δὲ διάνοια ταχέως ἀπατᾶται . ταχέως δὲ ἀπατᾶται ἡ διάνοια διὰ δύο αἰτίας , ἢ ὅτι ἡ μὲν αἴσθησις περὶ φανερὰ καὶ δῆλα καταγίνεται πράγματα , ἡ δὲ διάνοια περὶ κρυπτά , ἢ ὅτι ἡ μὲν αἴσθησις ἀχρόνως καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν κατὰ πρώτην προσβολὴν προσβάλλει τοῖς πράγμασιν , ἡ δὲ διάνοια διὰ μέσων προτάσεων καὶ συμπερασμάτων , ἐξ ὧν ἀπάτη φιλεῖ γίνεσθαι · μόνη γὰρ διάνοιά ἐστιν ἡ συλλογιζομένη , ὅθεν καὶ ἀπατᾶται . καὶ οὗτοί εἰσιν οἱ δύο λόγοι δι’ οὓς ἡ διάνοια ἀπατᾶται . ἢ οὖν ταύτῃ διαφέρει αἴσθησις διανοίας ἢ ὅτι ἡ μὲν αἴσθησις πᾶσι τοῖς ζῴοις ὑπάρχει , ἡ δὲ διάνοια τοῖς ἔχουσι λόγον . εἶτα μετὰ τοῦτο λέγει διαφορὰν φαντασίας πρὸς αἴσθησιν καὶ διάνοιαν , καί φησιν ὅτι διαφέρει τούτων ἡ φαντασία , καθὸ μέση ἐστὶν αἰσθήσεως καὶ διανοίας . ἄρχεται μὲν γὰρ ἀπὸ τῆς αἰσθήσεως · ἀρχὰς γὰρ ἡ αἴσθησις δίδωσιν τῇ φαντασίᾳ · τασίᾳ · ἐκείνη δὲ λοιπὸν τῇ διανοίᾳ ἀρχὰς δίδωσιν · ἄνευ γὰρ φαντασίας οὐ δύναται ἡ διάνοια ἐνεργῆσαι . καὶ ταύτῃ διαφέρει φαντασία αἰσθήσεως καὶ διανοίας . εἶτα πρὸς τούτοις λέγει δόξης καὶ φαντασίας διαφοράν , ὅτι φαντασθῆναι μὲν ὅτι καὶ θέλομεν δυνάμεθα καὶ γὰρ καὶ τρίπηχυν καὶ εἰκοσάπηχυν ἄνθρωπον φανταζόμεθα , καὶ δυνάμεθα ἀναπλάσασθαι καὶ τραγέλαφον καὶ καὶ Ἱπποκένταυρον ) δοξάσαι δὲ ἃ θέλομεν οὐ δυνάμεθα . τὸ γὰρ δὶς δύο εἰπεῖν μὲν δέκα δυνάμεθα , δοξάσαι δὲ τοῦτο οὐ δυνάμεθα · καὶ τὸ πῦρ δὲ εἰπεῖν ὅτι οὐ θερμαίνει δυνάμεθα , δοξάσαι δὲ τοῦτο οὐ δυνάμεθα . ὥστε ἡ μὲν φαντασία ἐφ’ ἡμῖν , ἡ δὲ δόξα οὐκ ἐφ’ ἡμῖν . εἰ δὲ δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν , οὐδὲ πᾶσα φαντασία ἐφ’ ἡμῖν ἐστιν · ἡ γὰρ ἐν τῷ καθεύδειν γινομένη οὐκ ἔστιν ἐφ’ ἡμῖν · οὐ γὰρ ἃ | θέλομεν ἐν τοῖς ὕπνοις φανταζόμεθα . καὶ τί λέγω τὴν ἐν τῷ καθεύδειν ; ἀλλ’ οὐδὲ πᾶσα ἐν τῷ ἐγρηγορέναι . ὅτε μὲν γὰρ τὰ ὄντα ὡς ὄντα φαντάζομαι , οὐ δύναμαι εἰ μὴ ὡς ἔχουσι φαντάζεσθαι αὐτά , οἷον τὸν Σωκράτην εἰ προθῶμαι φαντάζεσθαι , οὐ δύναμαι αὐτὸν φαντασθῆναι ἀστεῖον καὶ λευκὸν καὶ κομῶντα , ἀλλὰ πάντως φαλακρὸν καὶ μέλανα καὶ προγάστορα . ὥστε ἡ ἀκριβὴς διαφορὰ αὕτη ἐστίν , ὅτι ἡ μὲν δόξα οὐδέποτε ἐφ’ ἡμῖν ἐστιν , ἡ δὲ φαντασία ἐστί ποτε ἐφ’ ἡμῖν . αὕτη μὲν ἡ πρώτη διαφορά , λέγω δὲ καὶ δευτέραν τοιαύτην διαφοράν · φαντασθέντες μὲν πόλεμον οὐδέποτε φοβούμεθα , ἀλλ’ οὕτως ἐσμὲν ὡς ἐν γραφῇ τοῦτον θεώμενοι , δοξάσαντες δὲ πόλεμον εὐθὺς καὶ φοβούμεθα . αὕτη ἐστὶ καὶ ἡ δευτέρα διαφορά . πρὸς ἣν ἔστιν ἀπορῆσαι οὕτω · τί φῄς ; φανταζόμενοι τὰ δεινὰ οὐ πτοούμεθα ; καὶ μὴν καὶ ἵππος δόξαν μὴ ἔχων , ἐὰν ἴδῃ μάστιγα ἀναταθεῖσαν ἀναποδίζει ὡς ἄν τῇ φαντασίᾳ τῶν δεινῶν φοβηθείς . αὕτη μέν ἐστιν ἡ ἀπορία . πρὸς ἣν ἐροῦμεν ὅτι ἐστὶ συγκατάθεσις , ἥτις καθ’ αὑτὸ μὲν ὑπάρχει τῇ δόξῃ καὶ οὐσία ἐστὶ τῆς δόξης , συμβεβηκὸς δὲ τῇ φαντασίᾳ · καὶ ὅταν οὖν δοξάσας τὰ δεινὰ συγκαταθῶμαι , πτοοῦμαι , καὶ πάλιν ὅταν φαντασθεὶς τὰ δεινὰ συγκαταθῶμαι , πτοοῦμαι . καὶ ὁ ἵππος οὖν πτοεῖται ὑπὸ τῆς φαντασίας διὰ τὴν συγκατάθεσιν , ὡς εἴ γε μὴ γένηται συγκατάθεσις , οὐ πτοεῖται . ἐπεὶ οὖν ταῦτα εἴρηται , ἐν τούτοις ἡ θεωρία σὺν θεῷ πληροῦται . p . 427a17 ἐπεὶ δὲ δύο διαφοραῖς ὁρίζονται μάλιστα τὴν ψυχήν , κινήσει τε τῇ κατὰ τόπον καὶ τῷ νοεῖν καὶ κρίνειν . Ἀλέξανδρος δοκεῖ μάτην εἶναι τὸ ἐπειδή · οὔτε γὰρ ἔχει ἀπόδοσιν · ὁ μέντοι Πλούταρχός φησι κατωτέρω εἶναι τὴν ἀπόδοσιν , ὅπου λέγει ‘ὅτι μὲν οὖν οὐ ταὐτὸν τὸ αἰσθάνεσθαι καὶ φρονεῖν’ . καὶ ἔστιν ὁ νοῦς ὅλου τοῦ ῥητοῦ οὗτος · ἐπειδὴ δύο διαφοραῖς ὁρίζονται τὴν ψυχὴν οἱ παλαιοί , κινήσει τε τῇ κατὰ τόπον καὶ τῷ νοεῖν καὶ τῷ κρίνειν καὶ αἰσθάνεσθαι , καὶ τὸ νοεῖν καὶ τὸ αἰσθάνεσθαι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ ὑπολαμβάνουσιν , ὅτι δὲ οὐ ταὐτὸν τὸ φρονεῖν καὶ αἰσθάνεσθαι φανερὸν ἐκ τούτου . τοῦτο δὲ ἐποίησεν Ἀριστοτέλης , ἵνα τὴν πλάνην τῶν ὀνομάτων διελέγξῃ ‘Oμήρου καὶ Ἐμπεδοκλέους . ἰστέον δὲ ὅτι τὸ κρίνειν ὡς κοινότερον ἔλαβε καὶ κατὰ λογικῆς καὶ ἀλόγου φερόμενον , τὸ δὲ νοεῖν ἐπὶ μόνης τῆς λογικῆς εἶπεν , τὸ δὲ αἰσθάνεσθαι ἐπὶ μόνης τῆς ἀλόγου . p . 427a19 Δοκεῖ δὲ καὶ τὸ νοεῖν καὶ τὸ φρονεῖν ὥσπερ αἰσθάνεσθαί τι εἶναι · ἐν ἀμφοτέροις γὰρ τούτοις ἡ ψυχὴ κρίνει . Διὰ τῶν παρόντων ῥητῶν τὴν αἰτίαν τῆς πλάνης τῶν παλαιῶν Ἀριστοτέλης διεξέρχεται , τὸ πόθεν ἐπλανήθησαν . φησὶ γὰρ ὅτι ἐπειδὴ κοινὴ τῇ αἰσθήσει πρὸς τὴν λοιπὴν ἅπασαν γνῶσιν ἡ κρίσις , διὰ τοῦτο ταὐτὸν πάντα ὑπέλαβον , καὶ τοῦτο γέγονεν αὐτοῖς αἴτιον τῆς πλάνης , ὥσπερ καὶ ἐν τοῖς κατ’ ἀρχὰς λόγοις διωρίσαμεν . εἴρηται γὰρ ἄνω ὅτι τῷ ὁμοίῳ γίνεται ἡ γνῶσις , ἔνθα εἴπομεν “ γαίῃ μὲν γὰρ γαῖαν ὀπώπαμεν , ὕδατι δ’ ὕδωρ ” , καὶ τὰ λοιπὰ τοῦ Ἐμπεδοκλέους ῥήματα . ἐντεῦθεν δὲ ἄλλο ἐπιλαμβάνεται Ἐμπεδοκλέους · λέγει γὰρ ὅτι ταὐτὸν ποιεῖ τῇ ἁφῇ τὴν διάνοιαν . τῇ γὰρ θίξει τοῦ ὁμοίου λέγει γίνεσθαι τὴν νόησιν · θίξει δὲ ἡ ἁφὴ ἀντιλαμβάνεται μόνη , ὥστε τὴν νόησιν ἁφὴν εἶπεν . ἔστι δὲ εἰπεῖν πρὸς Ἀριστοτέλην ὅτι ὁμώνυμός ἐστιν ἡ θίξις καὶ ἐν αὐταῖς ταῖς αἰσθήσεσιν · ἄλλη γὰρ θίξις ἁφῆς καὶ ἄλη ὄψεως . ἔστω οὖν εἶναι καὶ ἄλλην θίξιν τῆς νοήσεως καὶ μὴ συνάγεσθαι ταὐτὸν εἶναι τῇ ἀφῇ τὴν νόησιν . ἢ τὴν τοῦ ἀνομοίου θίξιν ἀπάτην εἶναι . ὥσπερ , φησί , τοῦ ὁμοίου ἡ θίξις γνῶσίς ἐστιν , οὕτω ἡ τοῦ ἀνομοίου θίξις ἁπτή ἐστίν , ἴνα θίξιν λάβῃς μὴ πάντως τὸ ἅπτεσθαι · ὁμώνυμος γὰρ αὕτη , ὡς εἴπομεν . εἰ δὲ τοῦτο οὕτω , φησί , καὶ οἶδας τί ἐστι γνῶσις , ἔχεις καὶ τί ἐστιν ἀπάτη · μία γὰρ τῶν ἀντικειμένων ἡ γνῶσις . ἀπορία δέ τις ἡμᾶς οὐχ ἡ τυχοῦσα διασέχεται · εἰ γὰρ τῇ θίξει τοῦ ὁμοίου ἡ γνῶσις , μία δὲ τῶν ἀντικειμένων ἡ γνῶσις , ἔσται ἄρα ἡ αἴσθησις ἅμ πρὸς τὰ ἀντικείμενα ὁμοιουμένη , ὅπερ ἄτοπον , ἐπειδὴ ὁμοιουμένη ἐνεργεῖ , ἅμα δὲ τῶν ἀντικειμένων ἀντιλαμβάνεται . ἀλλ’ οὐδὲν ἄτοπον ὁμοιοῦσθαι τοῖς ἀντικειμένοις κατὰ κρίσιν . εἰ γὰρ ὁ ἀὴρ ἄψυχος ὢν ἅμα τὰ ἐναντία διακρίνει , πῶς οὐκ ἄτοπον τὴν ἔμψυχον αἴσθησιν μὴ ἅμα τὰ ἐναντία κρίνειν . p . 427b6 Ὅτι μὲν οὖν οὐ ταὐτόν ἐστι τὸ αἰσθάνεσθαι καὶ τὸ φρονεῖν , φανερόν . Ἴδου ἡ ἀπόδοσις τοῦ ἄνω · ἐπεὶ δὲ δύο διαφοραῖς ὁρίζεται ἡ ψυχή , κινήσει τε καὶ τῷ νοεῖν , ὅτι μὲν οὐ ταὐτόν ἐστι γνῶσις ψυχῆς καὶ αἴσθησις , ἐντεῦθεν δῆλον . τὸ δὲ οὖν διὰ τὴν μεταξυλογίαν κεὶ|ται · ἔθος γὰρ εἶχον οἱ παλαιοὶ ἐν ταῖς μακραῖς ἀποδόσεσι προστιθέναι τὸ οὖν . ὅρα δὲ ὅτι τὸν θεωρητικὸν νοῦν ἐνταῦθα καταχρηστικῶς φρονεῖν τοῦτο γὰρ τοῦ δυνάμει ἐστὶ νοῦ . ἐπειδὴ οὖν κέχρηταί τισι λέξεσι πῇ μὲν κυριολεκτῶν , πῇ δὲ καταχρηστικῶς , φέρε ἀπὸ διαιρέσεως τὴν τῆς λέξεως τραχύτητα ἐξομαλίσωμεν . ἡ τοίνυν γνῶσις ἢ περὶ τὰ ἔξω καταγίνεται καὶ ποιεῖ τὴν αἴσθησιν , ἢ περὶ τὰ ἐντὸς καὶ ποιεῖ τὴν κοινοτέραν νόησιν . καλῶς δὲ εἶπον κοινοτέραν , ἐπειδὴ καὶ ἡ φαντασία περὶ τὰ ἐντὸς ἐνεργεῖ , ἥτις καὶ παθητικὸς νοῦς λέγεται ἀλλ’ ἡ περὶ τὰ ἐντὸς ἐνέργεια ἢ περὶ καθόλου τι καταγίνεται ἢ περὶ μερικόν · καὶ εἰ μὲν περὶ μερικόν , ποιεῖ φαντασίαν , εἰ δὲ περὶ καθόλου , ποιεῖ τὸν κυρίως νοῦν . ἀλλ’ αὐτὴ ἡ περὶ τὰ καθόλου γνῶσις ἢ κρείττων γίνεται ἢ κατὰ συλλογισμὸν καὶ ποιεῖ τὸν θεωρητικὸν νοῦν τὸν καθ’ ἕξιν καὶ κατ’ ἐνέργειαν , ἢ κατὰ συλλογισμὸν ἐνεργεῖ καὶ ποιεῖ τὴν κυρίως διάνοιαν καὶ κοινοτέραν ὑπόληψιν · ἡ γὰρ ὑπόληψις καὶ κατὰ διανοίας καὶ κατὰ δόξης φέρεται · εἰ δὲ χειρόνως ἢ κατὰ συλλογισμὸν ἐνεργήσει , ποιεῖ τὴν κυρίως δόξαν καὶ ὑπόληψιν . ἡ μέντοι διάνοια ἢ περὶ θεωρητὰ γίνεται καὶ ποιεῖ τὴν ἐπιστήμην , ἢ περὶ πρακτά · καὶ εἰ μὲν βουλῆς δεῖται τὰ πρακτά , ποιεῖ φρόνησιν · ἐνδεῖ γὰρ βουλῆς ἡ φρόνησις · εἰ δὲ οὐ δεῖται βουλῆς τὰ πρακτά , ποιεῖ τὰς τέχνας · ὁ γὰρ τεχνίτης , καθὸ μὲν τεχνίτης , οὐ βουλεύεται , ἀλλὰ καθὸ ἄνθρωπος . ἐκ τῆς διαιρέσεως οὖν ἀνεφάνη ὅτι καταχρηστικῶς εἶπεν ἐνταῦθα τὸν θεωρητικὸν νοῦν φρονεῖν . ἐν τῷ τεθέντι δὲ ῥητῷ διακρίνει τὸν ἐνεργείᾳ νοῦν ἀπὸ τῆς αἰσθήσεως , ὅτι ή μὲν αἴσθησις παντὶ ζῴῳ ὑπάρχει ( οὐσία γὰρ ἔμψυχος αἰσθητικὴ πᾶν ζῷον ) , ὁ μέντοι νοῦς οὐ παντὶ ζῴῳ ὑπάρχει , ἀλλὰ καὶ οἷς ὑπάρχει , οὐκ ἀεὶ κατ’ ἐνέργειαν ὑπάρχει , εἰ καὶ καθ’ ἕξιν · ἀγαπητὸν γὰρ ὅτῳ κἀν ἐν γήρᾳ σοφία προσέλθῃ . p . 427b8 Ἀλλ’ οὐδὲ τὸ νοεῖν , ἐν ᾧ ἐστι τὸ ὀρθῶς καὶ μὴ ὁρθῶς . Oὐδὲ ὁ δυνάμει νοῦς , φησί , ταὐτόν ἐστι τῇ αἰσθήσει . βουλόμενος δὲ εἰπεῖν τίς ἐστιν ὁ δυνάμει νοῦς , φησὶν ἐν ᾧ ἐστι τὸ ὀρθῶς καὶ τὸ μὴ ὀρθῶς . ἐντεῦθεν δὴ τὴν διαφορὰν λέγει διανοίας καὶ αἰσθήσεως . γὰρ νοῦν καλεῖ τὴν διάνοιαν · ἐν αὐτῇ γὰρ θεωρεῖται τὸ ὀρθὸν καὶ τὸ μὴ ὀρθόν . ὁ γὰρ ἐνεργείᾳ νοῦς ἀεὶ ὀρθῶς νοεῖ · ἢ γὰρ ἥψατο ἢ οὐχ ἥψατο , ὥστε ἀναμάρτητος · ὁ δὲ δυνάμει νοῦς , τουτέστιν ἡ διάνοια , μὲν ὀρθῶς , ποτὲ δὲ οὐκ ὀρθῶς · ποτὲ μὲν γὰρ ἀληθεύει , ποτὲ δὲ ψεύδεται . καὶ κατὰ τοῦτο διαφέρει τοῦ ἐνεργείᾳ νοῦ , ἐπειδὴ ἐκεῖνος ἀεὶ ἀναμάρτητος . διακρίνει δὲ τὸν δυνάμει νοῦν ἤιοι τὴν διάνοιαν τῆς αἰσθήσεως τῷ τὴν μὲν αἴσθησιν ὡς ἐπίπαν ἀληθεύειν τῶν οἰκείων αὐτῆς σωζομένων προσδιορισμῶν , οἷον συμμέτρου τοῦ διαστήματος ὄντος καὶ τῆς αἰσθήσεως ἀπαθοῦς οὔσης , ἡ μέντοι διάνοια ὡς ἐπίπαν ψεύδεται , ἐπειδὴ ἐν τῷ τῆς ἀπάτης ἐστὶ χωρίῳ . καὶ μὴ νόμιζε ἐκ τοῦ τὴν αἴσθησιν μᾶλλον ἀληθεύειν τῆς διανοίας ἤδη καὶ τιμιωτέραν αὐτὴν εἶναι . διὰ γὰρ τὰς αἰσθήσεις ἡ διάνοια ψεύδεται συμπλεκομένη αὐταῖς . ἀμέλει καὶ ὅταν χωρισθῇ ῥακέων , τὸν ἀποδεικτικὸν ποιεῖ συλλογισμόν , καὶ πολύμητις γίνεται κατὰ τὸν ποιητὴν εἰπόντα “ αὐτὰρ ὁ γυμνώθη ῥακέων πολύμητις Ὀδυσσεύς ” . τοῦτο δὲ μὴ νομίσῃς ἄπορον , εἰ καθ’ ἑαυτὴν μὲν ἡ αἴσθησις ἀληθεύει , συμπλεκομένη δὲ τῇ διανοίᾳ ψεύδους αὐτῇ παραίτιον γίνεται . τοῦτο γὰρ γίνεται , ἐπειδὴ ἡνίκα μὲν καθ’ ἑαυτὴν ἐνεργεῖ , περὶ μερικὰ καταγίνεται καὶ ἀληθεύει , ἡνίκα δὲ συμπλακῇ τῇ διανοίᾳ περὶ <τῶν> καθόλου ἐνεργούσῃ , ποιεῖ τὰ καθόλου ἀτομῶσαι , ὅθεν ἡ ἀπάτη γίνεται . ἀεὶ γὰρ τὰ μὲν κρείττω τῇ παρουσίᾳ τῶν χειρόνων νοθεύεται , τὰ δὲ χείρω οὐ νοθεύεται ἐκ τῶν κρειττόνων . τὸ μὲν ὀρθῶς φρόνησις καὶ ἐπιστήμη <καὶ> δόξα τὸ δὲ μὴ ὀρθῶς τἀναντία τούτων . ἐπειδὴ εἶπεν ὅτι ὁ δυνάμει νοῦς καὶ ὀρθῶς φρονεῖ καὶ οὐκ ὀρθῶς , λέγει τὰ ἰήια τοῦ ὀρθοῦ φρόνησιν , ἐπιστήμην , δόξαν ἀληθῆ , τοῦ δὲ μὴ ὀρθῶς ἀφροσύνην , ἀνεπιστημοσύνην , ψευδοδοξίαν . καὶ διὰ μὲν τῆς φρονήσεως τὸ ὀρθὸν τοῦ νοῦ ἐδήλωσε καταχρηστικὼς , ὡς ἐρρήθη , διὰ δὲ τῆς ἐπιστήμης τὸ ὀρθὸν τῆς διανοίας · τὸ δὲ ἕτερον δῆλον ὅτι ἐπὶ τῆς δόξης εἴρηται . οὐδὲ τοῦτ’ ὁ ἐστι ταὐτὸν τῷ αἰσθάνεσθαι . ἐπειδὴ τὴν διάνοιαν διεῖλεν εἰς τὸ ὀρθῶς καὶ οὐκ ὀρθῶς διανοεῖσθαι , λέγει λοιπὸν διαφορὰν πρὸς ἀμφότερα τῆς αἰσθήσεως . p . 427b14 14 Φαντασία γὰρ ἕτερον καὶ αἰσθήσεως καὶ διανοίας . Τί θέλει ; ὁ γάρ σύνδεσμος ὡς πρὸς ἀπορίαν ἐστίν , ὥς τινος ἀποροῦντος , εἰ ἡ αἴσθησις διαφέρει τοῦ νοῦ , ταὐτὸν ἄρα ἐστὶ τῇ φαντασία . διὸ λύων εἶπεν ὅτι καὶ ἡ φαντασία ἑτέρα ἐστὶ παρὰ τὴν αἴσθησιν καὶ τὴν δόξαν . λέγει δὲ ἐντεῦθεν τὴν διαφορὰν φαντασίας πρὸς διάνοιαν καὶ αἴσθησιν . αὐτή τε οὐ γίνεται ἄνευ αἰσθήσεως , καὶ ἄνευ ταύτης οὐκ ἔστιν ὑπόληψις . αὐτή , φησίν , ἡ διάνοια λέγω , οὐ γίνεται ἄνευ αἰσθήσεως , καὶ ἄνευ ταύτης , φησί , τῆς διανοίας οὐκ ἔστιν ὑπόληψις · εἴρηται γὰρ ὅτι ὑπόληψις κατ’ ἐπιστήμης καὶ φρονήσεως καὶ δόξης λέγεται . τινὲς δὲ τῶν ἐξηγητῶν φασιν ὅτι οὐδέτερον ἀληθεύει . ἔστι γὰρ καὶ δίχα αἰσθήσεως φαντασία ἡ τοῦ τραγελάφου . ἀλλ’ | εἶπον ὅτι ἡ περὶ αἰ · σθητὰ φαντασία οὐκ ἔστιν ἄνευ αἰσθήσεως . ἀλλὰ μὴν καὶ δόξα ἐστίν , ἣν εἶπεν ὑπόληψιν , ἄνευ φαντασίας , ἡ περὶ θείων δόξα . πρόσθες οὖν ὅτι ἡ περὶ τὰ ἀπ’ αἰσθητῶν δόξα ἢ μερικῶν δεῖται φαντασίας . καὶ ὅρα ὅτι ἐντεῦθεν ἔχεις ὡς ἡ φαντασία οὐκ ἔστι ταὐτὸν δόξῃ καὶ αἰσθήσει , ἀλλὰ μέση ἐστὶ δεχομένη ἀπ’ αἰσθήσεως καὶ δόξῃ διδοῦσα · μέση οὖν , τὸ δὲ μέσον διαφέρει τῶν ἄκρων , οὐχ ὅτι ταὐτὸν φαντασία καὶ δόξα καὶ αἴσθησις . p . 427b16 Ὅτι δ’ οὐκ ἔστιν ἡ αὐτὴ νόησις καὶ ὑπόληψις , φανερόν . τοῦτο μὲν γὰρ τὸ πάθος ἐφ’ ἡμῖν . Tὴν δόξαν ὑπόληψιν καλεῖ , νόησιν δὲ τὴν φαντασίαν . λέγει οὖν τὴν διαφορὰν φαντασίας καὶ δόξης , ὅτι τὸ μὲν φαντάζεσθαι ἐφ’ ἡμῖν ἐστι , τὸ δὲ δοξάσαι οὐκ ἔστιν ἐφ’ ἡμῖν . ὅθεν ψευδῆ μὲν φαντασθῆναι δυνάμεθα , δοξάσαι δὲ οὐ δυνάμεθα . τὸ γὰρ δὶς δύο πέντε φαντασθῆναι μὲν ἔστι , δοξάσαι δὲ οὐκ ἔστιν , εἰ μὴ καθ’ ὑπόκρισιν , ἔνθα ἔστιν εἰπεῖν “ ἡ γλῶττ’ ὀμώμοχ’ , ἡ δὲ φρὴν ἀνώμοτος ” . ἃ γὰρ ἀνυποκρίτως τις δοξάζει , ὡς ἀληθῆ κατέχει , καὶ εἰ μή τι λόγῳ , οὐ μετατρέπεται , ἔνθα προσφυῶς λέγεται “ λόγῳ μ’ ἔπεισας φαρμάκῳ σοφωτάτῳ ” . ἀποροῦσι δέ τινες λέγοντες ‘τί οὖν ; οὐ πολλάκις προσπίπτομεν φαντάσμασιν οὐκ ἐθέλοντες’ ; οὐκ εἶπεν ὅτι κύριοί ἐσμεν τοῦ φαντάζεσθαι , ὠὰ τοῦ ὅτε θέλομεν φαντάζεσθαι . καὶ ἄλλως ἐν ἡμῖν ἐστι τὸ φαντάζεσθαι ὅτε θέλομεν , οὐ μὴν ἐν ἡμῖν ἐστι καὶ τὸ ὅτε οὐ θέλομεν . εἰ οὖν οὐκ ἔστιν ἐν ἡμῖν τὸ ὅτε οὐ θέλομεν , φανταζόμεθα ἄρα καὶ ἑκόντες . p . 427b19 Ὥσπερ οἱ ἐν τοῖς μνημονικοῖς τιθέμενοι καὶ εἰδωλοποιουντες . Μνημονικοὺς λέγει τοὺς ἐκ τῶν αἰσθητῶν τύπους λαμβάνοντας , οἳ καὶ ἀληθεύουσιν , εἰδωλοποιοὺς δὲ λέγει τοὺς ἀναπλαττομένους τι , οἳ καὶ ψεύδονται . ἔστιν οὖν ἡ μὲν φαντασία ἀνάλογος εἰδωλοποιῷ , ἡ δὲ δόξα τῷ μνημονικῷ . πρὸ ὀμμάτων δὲ λέγει ἀντὶ τοῦ πρόχειρον . p . 427b20 Δοξάζειν δ’ οὐκ ἐφ’ ἡμῖν · ἀνάγκη γὰρ ψεύδεσθαι ἢ ἀληθεύειν . ’Eπὶ τῆς δόξης , φησίν , ἢ τὸ ψεῦδος δείκνυται , ἢ <τὸ> ἀληθές , ἡ φαντασία καὶ τὸ ψεῦδος ὡς ἀληθὲς ἔχει . p . 427b21 ἔτι δὲ ὅταν μὲν δοξάζωμεν δεινόν τι ἢ φοβερόν . Ἐντεῦθέν ἐστιν ἡ διαφορὰ δόξης καὶ φαντασίας , ὅτι ἐπὶ μὲν τῆς δόξης εὐθέως φοβούμεθα , ἐὰν φοβερόν τι δοξάσωμεν , ἐπὶ δὲ τῆς φαντασίας , φησίν , ὡσαύτως ἔχομεν , τουτέστιν οὕτε φοβούμεθα οὔτε ταραττόμεθα , ἀλλ’ ὥσπερ πρώην , οὕτω καὶ ἔχομεν μηδὲν παρατρεπόμενοι . \ p . 427b24 εἰσὶ δὲ καὶ αὐτῆς τῆς ὑπολήψεως διαφοραί , ἐπιστήμη καὶ δόξα καὶ φρόνησις . Ὑπόληψιν νῦν κοινότερον τὴν λογικὴν ψυχὴν εἶπεν . ἔχει δὲ φησί , διαφοράς , ἃς ὕστερον ἐροῦμεν , οὐχ ὅτι ἐν ἑτέρᾳ πραγματείᾳ ταύτας βούλεται εἰπεῖν , ἀλλ’ ὅτι μέλλει παρακατιὼν λέγειν τὴν τοιαύτην διαφοράν . νυνὶ δέ , φησί , δεῖ διακρῖναι φαντασίαν ἀπὸ δόξης καὶ αἰσθήσεως · καὶ ἤδη μὲν ἀπὸ δόξης διεκρίθη , δεῖ δὲ καὶ ἀπὸ αἰσθήσεως αὐτὴν διακρῖναι . τοῦτο δὲ ἡ ἑξῆς θεωρία σὺν θεῷ πραγματεύεται . ἐν οἷς ἡ πρᾶξις . p . 427b27 Περὶ δὲ τοῦ νοεῖν , ἐπεὶ ἕτερον τοῦ αἰσθάνεσθαι , τούτου δὲ τὸ μὲν φαντασία δοκεῖ εἶναι τὸ δὲ ὑπόληψις , περὶ φαντασίας διορίσαντας οὕτω περὶ θατέρου λεκτέον . Ἐπειδὴ διὰ τῶν φθασάντων διέκρινεν Ἀριστοτέλης φαντασίαν ἀπὸ δόξης , βούλεται νῦν διακρῖναι αὐτὴν τὴν φαντασίαν καὶ ἀπὸ αἰσθήσεως . ὅθεν καὶ ἀπορῆσαι ἄξιον · εἰ γὰρ σκοπὸς ἦν τῷ τρίτῳ λόγῳ περὶ λογικῆς ψυχῆς διαλεχθῆναι , καὶ εἰ ὅλως ἐμνήσθη τῶν δυνάμεων τῆς ἀλόγου ψυχῆς , διὰ τοῦτο αὐτῶν ἐμνήσθη , ἵνα διακρίνῃ αὐτὰς τῶν λογικῶν , πῶς νῦν οὐκ ἀπὸ τῆς λογικῆς διακρίνει αὐτάς , ἀλλ’ αὐτὰς ἀφ’ ἑαυτῶν διακρίνει ; νυνὶ γὰρ φαντασίαν ἀπὸ αἰσθήσεως διακρίνει , ἄμφω δυνάμεων οὐσῶν τῆς ἀλόγου . καὶ αὕτη μέν ἐστιν ἡ ἀπορία . λέγομεν δὲ ὅτι διὰ τὸ τέλειον τοῦ λόγου τοῦτο πεποίηκεν , ἵνα μὴ ἐκκρεμές τι ἐάσῃ , ἢ ὅτι ἐφεξῆς μέλλει διακρῖναι φαντασίαν ἀπὸ δόξης ἄμα καὶ αἰσθήσεως · ἐπειδὴ οὖν οὐκ ἔμελλεν σαφὴς εἶναι ἡ διάκρισις τῆς φαντασίας ἀπὸ τῆς δόξης καὶ τῆς αἰσθήσεως ἅμα γινομένη , εἰ μὴ πρότερον ἰδίᾳ αὐτὰ διέκρινεν , διὰ τοῦτο ἐν τῇ προτεραίᾳ ἀπὸ δόξης μόνης διακρίνας τὴν φαντασίαν βούλεται νῦν καὶ ἀπὸ τῶν αἰσθήσεων αὐτὴν διακρῖναι , ἵνα ἑξῆς δήλη γένηται ἡ διάκρισις τῆς φαντασίας , ὅτε κοινῶς ἀπὸ δόξης καὶ αἰσθήσεως αὐτὴν διακρίνει . ἓξ τοίνυν λόγοις διακρίνει φαντασίαν ἀπὸ αἰσθήσεως , ὧν πρῶτός ἐστιν οὗτος . εἰ ταὐτόν ἐστι φαντασία καὶ αἴσθησις , ἐπειδὴ ὅτε ὀνειρώττομεν φανταζόμεθα , ἐχρῆν ἡμᾶς τότε καὶ αἰσθάνεσθαι · ἀλλὰ μὴν οὐκ αἰσθανόμεθα · οὑκ ἄρα ταὐτὸν φαντασία καὶ αἴσθησις . τί γάρ ; λέγεις ὅτι τῆς δυνάμει αἰσθήσεως εἰσιν οἱ ὄνειροι ; ἀλλ’ ἐνέργειά τίς εἰσιν οἱ ὄνειροι · ὅτε δὲ δυνάμει ἐστὶν ἡ αἴσθησις , ἠρεμεῖ καὶ οὐκ ἐνεργεῖ . ἀλλ᾿ οὐδὲ τῆς ἐνεργείᾳ εἰσιν · ἐν γὰρ τοῖς ὀνείροις πᾶσα αἴσθησις ἠρεμεῖ . αὕτη πρώτη διάκρισις ) δευτέρα δέ ἐστι διάκρισις ἀπὸ τῶν νεογενῶν παίδων εἰλημμένη . ὁρῶμεν , φησίν . ὅτι τὰ νεογενῆ παιδία κατ’ αἴσθησιν μὲν ἐνεργοῦσιν ἡ γὰρ αἴσθη - σις | ἡμῖν ὑπάρχει ) , κατὰ δὲ φαντασίαν οὐκ ἐνεργοῦσιν . εἰ οὖν τὰ νεογενῆ παιδία κατ’ αἴσθησιν μὲν ἐνεργοῦσι , κατὰ φαντασίαν δὲ οὐκ ἐνεργοῦσι , διαφέρει ἄρα αἴσθησις φαντασίας . καὶ πόθεν δῆλον ὅτι οὐκ ἐνεργοῦσιν κατὰ φαντασίαν τὰ νεογενῆ παιδία ; ἐκ τοῦ πάντα μαστὸν βδάλλειν κατ’ ἀρχάς , κἂν λίθινος ᾖ ὁ μαστὸς κἄν βόειος κἂν οἱοσοῦν , ὕστερον δὲ τὸν τῆς μητρὸς μόνον . τοῦτο δὲ οὐκ ἄν ἐγένετο , εἰ μὴ ὅτι κατ’ ἀρχὰς οὐκ ἀποτίθενται οἱ τύποι τοῦ μητρῴου μαστοῦ , ἀλλ’ ὕστερον . καὶ οὐ μόνον ἐκ τούτου δείκνυται τὸ προκείμενον , ἀλλ’ ὅτι καὶ πάλαι πυρὶ προσομιλήσαντα καὶ καέντα πάλιν προσβάλλουσι τῷ πυρί . τοῦ.το δὲ γίνεται ἐκ τοῦ μὴ ἐνεργεῖν τὴν φαντασίαν · εἰ γὰρ ἐνήργει , ἐδέχετο ἄν τὸν τύπον τῆς πάλαι καύσεως καὶ οὐκ ἐπέβαλλε τὸ δεύτερον . ἔκ τε οὖν τοῦ προσβάλλειν πυρὶ καὶ ἐκ τοῦ πάντα μαστὸν βδάλλειν δῆλόν ἐστιν ὅτι κατὰ φαντασίαν οὐκ ἐνεργοῦσι . ) τρίτη ἔστι διάκρισις ἀπὸ τῶν σκωλήκων καὶ μυιῶν καὶ μυρμήκων . ἰδοὺ γὰρ ταῦτα αἴσθησιν μὲν ἔχουσι , φαντασίαν δὲ οὐκ ἔχουσιν , ὡς δηλοῖ τὸ πεπλανηῲνον τῆς πορείας ὠτῶν · πλανῶντι γὰρ ἅτε τῆς πάλαι ὁδοῦ τοὺς τύπους μὴ ἀποδεξαμένης τῆς φαντασίας . τοῦτο καὶ τὸ τρίτον ἐπιχείρημα . δοκεῖ δὲ καὶ αὐτὸ καὶ τὸ δεύτερον λογικὸν εἶναι καὶ ἐναντίον τοῖς ἐν τῷ δευτέρῳ λόγῳ εἰρημένοις . ἐλέγετο γὰρ ἐκεῖ ὅτι ὅπου ἐστὶν αἴσθησις , ἐκεῖ καὶ ὄρεξις ὑπάρχει , καὶ ὅπου ὄρεξις , ἐκεῖ καὶ φαντασία , ὡς ἄν διὰ μέσης ὀρέξεως πάντως ἑπομένης τῆς φαντασίας τῇ αἰσθήσει . πῶς οὖν φησιν ὅτι οἱ σκώληκες αἴσθησιν μὲν ἔχουσιν , φαντασίαν δὲ οὐκ ἔχουσιν ; ἢ τάχα καὶ οἱ σκώληκες ἔχουσι φαντασίαν , ἀλλὰ συγκεχυμένην καὶ ἀμυδράν , καὶ διὰ τὸ ἀμυδρὰν αὐτὴν εἶναι οὐκ ἐνεργεῖ . ὡς ἀληθεύειν καὶ τὰ ἐνταῦθα καὶ τὰ ἐκεῖ , τὰ ἐκεῖ μὲν ὅτι ὅπου αἴσθησις , πάντως καὶ φαντασία , τὰ ἐνταῦθα δὲ ὅτι οὐχ ὅπου αἴσθησις ἤδη καὶ φαντασία · ἀμυδρὰ γάρ ἐστι καὶ συγκεχυμένη . ἄλλο δὲ ἄπορον τοιοῦτον ἄξιον ἀπορῆσαι · ἔστω τοὺς σκώληκας μὴ ἔχειν φαντασίαν · διὰ τί δὲ καὶ τοὺς μύρμηκας καὶ τὰς μυίας ἔφη μὴ ἔχειν φαντασίαν ; ψεύδεται γὰρ ἐν τούτῳ · ἔχουσι γὰρ καὶ οἱ μύρμηκες φαντασίαν , ὡς δηλοῖ τὸ ἐπίστασθαι αὐτοὺς τὴν κατάδυσιν αὐτῶν . ἀλλὰ μὴν καὶ αἱ μέλιτται ἔχουσι φαντασίαν · ἐπίστανται γὰρ τὰ σμήνη αὐτῶν κἀκεῖ τὸ μέλι ἀποτίκτουσιν . εἰ οὖν ἡ ἐνάργεια λέγει ταῦτα φαντασίαν ἔχειν , πῶς αὐτὸς λέγει αὐτὰ μὴ ἔχειν φαντασίαν ; αὕτη ἡ ἀπορία . πρὸς ἣν ἐροῦμεν ὅτι διττὴ ἡ φαντασία , ἡ μὲν ἀναμνηστικὴ ἡ δὲ διδακτή , καθ’ ἣν διδασκόμεθα , ἣν καὶ ψιττακὸς ἔχει · κατ’ αὐτὴν γὰρ διδάσκεται τοὺς ἀνθρωπείους λόγους . ποίαν οὖν ἄρα φαντασίαν ἀπὸ τούτων τῶν ζῴων ἀφαιρεῖται ὁ Ἀριστοτέλης ; καὶ λέγομεν ὅτι οὐ τὴν ἀναμνηστικήν , ἀλλὰ τὴν διδακτήν . αὕτη καὶ ἡ τρίτη διάκρισις . τετάρτη ἐστὶ διάκρισις ἀπὸ τοῦ τρόπου τῆς γνώσεως προιοῦσα . ἡ γὰρ αἴσθησια περὶ ὄντα πράγματα ἐνεργεῖ , ἡ δὲ φαντασία καὶ περὶ μὴ ὄντα , καὶ διὰ τοῦτο συμβέβηκε τῇ μὲν αἰσθήσει κατὰ φύσιν ἐχούσῃ ἀεὶ ἀληθεύειν , τὴν δὲ φαντασίαν ποτὲ ψεύεσθαι · ἀναπλάττεται γὰρ καὶ τὰ μὴ ὄντα ὡς ὄντα . αὕτη καὶ ἡ τετάπτη διάκρισις . πέμπτη ἐστὶ διάκρισις ὡς πρὸς ἀπορίαν ὑπαντῶσα · ἴσως γάρ τις ἀπορήσοι τοιαύτην ἀπορίαν , ὅτι τοσοῦτον ταὐτόν ἐστιν αἴσθησις καὶ φαντασία , ἐπειδὴ τὴν ἀμυδρὰν αἴσθησιν καὶ τοῖς ἄλλοις μὴ ὑποπίπτουσαν φαντασίαν καλοῦμεν . καὶ γοῦν πόρρωθέν τις ἰδών τινα λέγει ὅτι ἢ φαντάζομαι ἢ τόδε βλέπω πόρρω . ὅθεν ἐὰν μὴ ἴδωσιν αὐτὸ οἱ παρεστῶτές φασιν αὐτῷ ‘φαντάζῃ , ἑταῖρε’ , ἀντὶ τοῦ ἀμυδρῶς βλέπεις . ὁρᾷς οὖν πῶς ἡ ἀμυδρὰ αἴσθησις φαντασία καλεῖται . ὡς πρὸς ταύτην οὖν τὴν ἀπορίαν ὑπαντᾷ ἐν τῇ πέμπτῃ διακρίσει ὁ Ἀριστοτέλης καί φησιν ὅτι οὐκ ἐπειδὴ ἡ ἀμυδρὰ αἴσθησις φαντασία λέγεται τῇ συνηθείᾳ , ἤδη ταὐτὸν οἰητέον φαντασίαν καὶ αἴσθησιν . εἰ γὰρ ταὐτὸν ἦν , οὐ μόνον ἡ ἀμυδρὰ αἴσθησις φαντασία ὤφειλεν λέγεσθαι , ἀλλὰ καὶ ἡ ἀκριβής · νυνὶ δὲ οὐδεὶς λέγει τὴν ἀκριβῆ αἴσθησιν φαντασίαν . οὐκ ἄρα ταὐτὸν αἴσθησις καὶ φαντασία . ἕκτη λοιπὸν καὶ τελευταία διάκρισις · ἐὰν λάβωμέν τινα μύσαντα τοὺς ὀφθαλμούς , οὗτος χρώματα μὲν οὐχ ὁρᾷ πῶς γὰρ ἔχει ὁρᾶν μύσας τοὺς ὄφ’ ὀφθαλμούς ; ) ὅμως δὲ φαντάζεται χρώματα . εἰ οὖν μὴ συνεργοῦσιν , οὐδὲ ταὐτόν ἐστιν αἴσθησις καὶ φαντασία . καλῶς δὲ ὁ Ἀριστοτέλης ἔλαβέ τινα μύσαντα τοὺς ὀφθαλμούς , καὶ οὐκ ἔλαβε τυφλόν · εἰ γὰρ ὑπέθετο τυφλόν , ἴσως καὶ τοὺς ἐκ γενετῆς τυφλοὺς ἐνόεις , οἵτινες οὐδὲ ὅλως περὶ χρωμάτων φαντάζονται , διὰ τὸ μὴ ἔχειν αὐτῶν τοὺς τύπους . ἓξ τοίνυν εἰσὶ διακρίσεις ἀπὸ τῶν ὀνειράτων , ἀπὸ τῶν νεογενῶν παίδων , ἀπὸ τῶν σκωλήκων καὶ μυιῶν καὶ μυρμήκων , ἀπὸ τοῦ τρόπου τῆς γνώσεως , ἀπὸ τῆς ἀπορίας , ἀπὸ τῶν μυόντων τοὺς ὀφθαλμούς . ἐν οἷς τὸ πρῶτον πληροῦται κεφάλιον . Δεύτερόν ἐστι κεφάλαιον ἐν ᾧ διακρίνει τὴν φαντασίαν ἀπὸ πασῶν τῶν δυνάμεων τῆς λογικῆς ψυχῆς . αἱ μέν εἰσιν ἀεὶ ἀληθεῖς , ὡς νοῦς καὶ ἐπιστήμη , αἱ δὲ ποτὲ μέν εἰσιν ἀληθεῖς ποτὲ δὲ ψευδεῖς , ὡς διάνοια καὶ δόξα . ἡ οὖν φαντασία τῶν μὲν ἀεὶ ἄλη ἀληθευουσῶν διαφέρει , καθὸ αὐτή ποτε καὶ ψεύδεται , ἐκεῖναι δὲ ἀεὶ ἀληθεῖς εἰσι , τῶν δὲ ποτὲ μὲν ἀληθευουσῶν ποτὲ δὲ ψευδομένων διαφέρει , καθὸ ἐκεῖναι μὲν ἐν λογικοῖς ζῴοις εἰσίν , αὕτη δὲ οὐ μόνον ἐν λογικοῖς , ἀλλὰ καὶ ἐν ἀλόγοις . καὶ πόθεν δῆλον , εἴποι τις ἄν , ὡς καὶ ἡ διάνοια καὶ ἡ δόξα οὔκ εἰσιν ἐν τοῖς ἀλόγοις ζῴοις ; λοιπὸν ἐντεῦθεν πλέκονται συλλογισμοὶ ὅτι ἡ δόξα οὐκ ἔστιν ἐν ἀλόγοις . καὶ ἔστιν ὁ πρῶτος συλλογισμὸς ἐν δευτέρῳ πλεκόμενος σχήματι οὗτος · τὰ ἔχοντα δόξαν καὶ πίστιν ἔχει , τὰ ἄλογα ζῷα οὐκ ἔχει πίστιν , τὰ ἄλογα ἄρα ζῷα οὐκ ἔχει δόξαν . πόθεν δὲ δῆλον ὅτι τὰ ἄλογα οὐ πιστεύει ; πλέκεται λοιπὸν ἄλλος συλλογισμὸς τοιοῦτος · τὰ ἄλογα οὐ πείθεται , τὰ δὲ πειθόμενα αὐτά ἐστι τὰ πιστεύοντα · ποιη|τικὸν γὰρ αἴτιον τῆς πίστεως ἡ πειθώ , καὶ τέλος ἐστὶ τῆς πειθοῦς ἡ πίστις . ἔστιν οὖν ὁ συλλογισμός , ἴνα ἀναλάβω αὐτόν , ἐν πρώτῳ σχήματι οὗτος · τὰ ἄλογα οὐ πείθεται , τὰ μὴ πειθόμενα πίστιν οὐκ ἔχει , τὰ ἄλογα ἄρα πίστιν οὐκ ἔχει . ἀλλ’ ἀποροῦμεν καὶ πρὸς τοῦτο , πόθεν δῆλον ὅτι τὰ ἄλογα οὐ πείθεται · καίτοι ὁρῶμεν ὅτι ὁ ὄφις ὅρκοις πειθόμενος εἰς πῦρ ἑαυτὸν ἐμβάλλει · πάλιν λέων ἡμεροῦται πειθόμενος τῷ θηρευτῇ καὶ ἵππος τῷ πωλοδάμνῃ . λέγομεν δὲ πρὸς ταῦτα ὅτι ὁ ὄφις οὐ πείθεται , ἀλλ’ ὑπὸ τῆς τῶν ὅρκων ἀνάγκης καὶ ἄκων ἄγεται . οὔτε δὲ λέων οὔτε ἵππος οὔτε πᾶν τιθασευόμενον πείθεται , ἀλλ’ ἐθίζουσιν · οὐ ταὐτὸν δὲ πείθεσθαι καὶ ἐθίζειν . ἡ γὰρ συγκατάθεσις κοινὸν γένος ἐστὶ πειθοῦς καὶ ἐθισμοῦ , ἀλλ’ ὁ μὲν ἐθισμὸς ζωτικῇ τινι προσκλήσει γίνεται , ἡ δὲ πειθὼ γνώσει γίνεται . τὰ οὖν τιθασευόμενα οὐ πείθεται ἀλλ’ ἐθίζει , διότι συγκατατίθεται · τὸ γὰρ πείθεσθαι , ὡς ἐρρήθη , διὰ λόγου γίνεται καὶ λογικῆς ἐστι ψυχῆς , τὸ δὲ ἐθίζειν οὐ μόνον λογικῆς ἐστι ψυχῆς , ἀλλὰ καὶ ἀλόγου . ἐν οἷς ἡ θεωρία . Περὶ δὲ τοῦ νοεῖν ἐπεὶ ἕτερον τοῦ αἰσθάνεσθαι . εἴρηται καὶ ἀνωτέρω ὅτι τῷ τοῦ νοεῖν ὀνόματι ἀδιαφόρως κέχρηται . νῦν οὖν νοεῖν λέγει τὴν φαντασίαν καὶ τὴν ὑπόληψιν . ὅθεν καὶ διαιρεῖ αὐτὸ εἰς ταῦτα καί φησιν ὅτι περὶ πρώτης τῆς φαντασίας τῆς κυρίως λεγομένης καὶ οὐκ ἐκ μεταφορᾶς ἐπὶ τῶν αἰσθήσεων καὶ περὶ ὑπολήψεως εἴπωμεν . p . 428a1 Εἰ δή ἐστιν ἡ φαντασία καθ’ ἣν λέγομεν φάντασμά τι ἡμῖν γίνεσθαι καὶ μὴ εἴ τι κατὰ μεταφορὰν λέγομεν . Ἐπειδὴ ἀνωτέρω ἔλεγεν ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστι φαντασθῆναι ὃ δἂν βουλώμεθα , καὶ τοῦτο ἐπὶ τῆς ἑκουσίου φαντασίας ἥρμοζεν , ἔστι δὲ καὶ ἀκούσιος φαντασία ἡ ἐκ τῶν φαντασμάτων λαμβανομένη , τουτέστιν ἐκ τῶν αἰσθητῶν , καὶ οὐ μόνη ἐστὶν ἡ ἑκούσιος , ἣν εἶπεν ἐκ μεταφορᾶς ἐπειδὴ ἐκ τῶν ὄντων μεταφέρει ἀνάπλασμα τοῦ μὴ ὄντος . ἐξ ἵππου φέρε εἰπεῖν καὶ ταύρου Ἱπποκένταυρον , εἰ οὖν ἐστιν ἡ ἀκούσιος φαντασία , ἄρα ὃ θέλω φαντάζομαι , ἀλλὰ μιᾷ τινι δυνάμει κριτικῇ τὸ ψεῦδος ὡς ψεῦδος φαντάζομαι καὶ τὴν ἀλήθειαν ὡς ἀλήθειαν · ταύτῃ γὰρ καὶ διακρίνεται ψεῦδος ἀπ’ ἀληθείας . καὶ ἡ δόξα δὲ καὶ ἡ αἴσθησις οὕτω διακρίνει ψεῦδος ἀπ’ ἀληθείας , τῷ γινώσκειν ὥς ἐστι τὰ πράγματα . τοιαῦται δέ εἰσιν αἴσθησις , δόξα , νοῦς , ἐπιστήμη . ἀλλ’ ἐρεῖ τις πῶς ἀνωτέρω τὸν νοῦν εἶπεν ἀεὶ ἀληθεύειν , νυνὶ δέ φησιν ὅτι ποτὲ καὶ ψεύδεται . ἔφη γὰρ καθ’ ἣν κρίνομεν ἢ ἀληθεύομεν ἢ ψευδόμεθα , οἷον ἐπιστήμη καὶ νοῦς , καὶ συγκατηριθμήσατο τοῖς ποτὲ ψευδομένοις τὸν νοῦν καὶ τὴν ἐπιστήμην . καὶ λέγομεν ὅτι οὐ πᾶσι τοῖς εἰρημένοις ἁρμόζει τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος , ἀλλὰ τοῖς μὲν τὸ ἀληθές , οἷον τῷ νῷ καὶ τῇ ἐπιστήμῃ ταῦτα γὰρ κρίνει τὸ ἀληθές ) , τοῖς δὲ ἀμφότερα τό τε ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος , οἷον δόξῃ καὶ αἰσθήσει . ἔστι δὲ καὶ ἄλλην διαφορὰν προσευπορῆσαι νοῦ καὶ αἰσθήσεως · πρῶτον μὲν ταύτην , ἐπειδὴ περὶ ἃ ἐνεργεῖ αἴσθησις , καὶ νοῦς ἐνεργεῖ , καὶ κρεῖττον αἰσθήσεως μὴ γὰρ νόμιζε ἄτοπον τὸ καὶ περὶ μερικὰ τὸν νοῦν ποτε καταγίνεσθαι ) , περὶ ἃ δὲ ἐνεργεῖ ὁ νοῦς , οὐκ ἐνεργεῖ ἡ αἴσθησις · οὐσίαν μὲν γὰρ ὁ νοῦς οἶδεν , ἀτυχὴς δὲ τῆς οὐσίας ἡ αἴσθησις . δεύτερον δὲ ὅτι ἡ μὲν αἴσθησις οὐκ οἶδεν τὴν οἰκείαν ἐνέργειαν , ὁ δὲ νοῦς οἶδεν καὶ τὴν οἰκείαν καὶ τὴν τῶν ἄλλων . τὸ δὲ εἰπεῖν ὅτι ὁ μὲν νοῦς περὶ τὰ καθόλου ἐνεργεῖ καὶ ἐντὸς ἔχει τὸ αἰσθητόν , ἡ δὲ αἴσθησις περὶ μερικὸν καὶ ἔξω δῆλόν ἐστιν . p . 428a5 Ὅτι μὲν οὐκ ἔστιν αἴσθησις , δῆλον ἐκ τῶνδε . Ἐντεῦθέν ἐστιν ἡ πρώτη διάκρισις ἰσώσεως καὶ φαντασίας . διαιρεῖ δὲ τὴν αἴσθησιν εἰς τὸ δυνάμι καὶ ἐνεργείᾳ καὶ λέγει ὅτι ἡ φαντασία οὔτε τῇ δυνάμει αἰσθήσει ταὐτόν ἐστιν οὔτε τῇ ἐνεργεία , τῇ μὲν δυνάμει , ἐπειδὴ ἐνεργοῦμεν σαφῶς ἐν τοῖς ὀνείροις , τότε δὲ δυνάμει ἐστὶν ἡ αἴσθησις καὶ οὐκ ἐνεργεῖ · ἀλλ’ οὐδὲ τῆ ἐνεργείᾳ , ἐπεὶ οὐδέποτε ἄν ἐφανταζόμεθα ἐν τοῖς ὕπνοις νῦν δὲ φανταζόμεθα ) , ἐπειδὴ δυνάμει ἐστὶν ἐν τοῖς ὕπνοις καὶ οὐκ ἐνεργείᾳ · ὥστε οὐ ταὐτὸν ἡ φαντασία τῇ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθήσει . εἰ οὖν ἐδείχθη μήτε τῇ δυνάμει αἰσθήσει ἡ αὐτὴ οὖσα μήτε τῇ ἐνεργείᾳ , διαφέρει ἄρα ἡ αἴσθησις τῆς φαντασίας . p . 428a8 εἶτα αἴσθησις μὲν ἀεὶ πάρεστι . Ἐντεῦθέν ἐστιν ἡ δευτέρα διάκρισις αἰσθήσεως καὶ φαντασίας . p . 428a9 Εἰ δὲ τῇ ἐνεργείᾳ τὸ αὐτό , πᾶσιν . Ἐντεῦθεν ἡ τρίτη διάκρισις · τινὲς δὲ ἐνόμισαν ὅτι ἐπειδὴ τὴν αἴσθησιν διεῖλεν εἰς τὸ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ , ὅτι τὴν φαντασίαν ἀπὸ τῆς αἰσθήσεως ἐντεῦθεν διακρίνει . ἔχει γὰρ ἡ διάκρισις αὐτῶν οὕτως · εἰ ταὐτὸν ἦν ἡ φαντασία τῆ αἰσθήσει , ἔδει πᾶν ἔχον ἐνεργείᾳ αἴσθησιν καὶ φαντασίαν ἔχειν , ὅπερ οὐ δοκεῖ · φαντσίαν γὰρ λέγομεν ἔχειν ὅσα διηρθρωμένην ταύτην ἔχει καὶ τελείαν , ὡς δύνασθαι καί τι μανθάνειν · ὁ δὲ σκώληξ καὶ ὁ μύρμηξ εἰ καὶ ἔχει φαντασίαν , ἀλλ’ ἀμυδρὰν ταύτην ἔχει καὶ ἀδιάρθρωτον . εἰ οὖν οὐκ ἔχουσι ταῦτα φαντασίαν , δῆλον ὅτι οὐ ταὐτὸν αἴσθησις καὶ φαντασία . τινὲς δὲ εἶπον ὅτι καλῶς εἶπεν εἰ δὲ τῇ ἐνεργείᾳ τὸ αὐτό , ζητητέον · δυνάμει γὰρ δύναται φαντασία καὶ αἴσθησις ταὐτὸν εἶναι · ἀπὸ γὰρ αἰσθήσεως ποτὲ φαντασία δέχεται . | p . 428a11 Εἶτα αἱ μὲν ἀληθεῖς ἀεί , αἱ δὲ φαντασίαι γίνονται αἱ πλείους ψευδεῖς . Ἐντεῦθεν τὴν τετάρτην λέγει διάκρισιν αἰσθήσεως καὶ φαντασίας . p . 428a12 Ἔπειτα οὐδὲ λέγομεν , ὅταν ἐνεργῶμεν ἀκριβῶς . Ἔντεῦθέν ἐστιν ἡ πέμπτη διαφορά . p . 428a15 Καὶ ὅπερ δὴ ἐλέγομεν πρότερον , φαίνεται καὶ μύουσιν οραματα . ’Eνιεῦθέν ἐστιν ἡ ἕκτη διαφορά . τινὲς δὲ λέγουσιν ὅτι τὴν φαντασίαν ἀπὸ τῆς δυνάμει αἰσθήσεως βούλεται διακρῖναι . ἔστι δὲ ἡ διάκρισις ὅτι πῶς μύων τις τοὺς ὀφθαλμοὺς φαντάζεται χρώματα ; εἰ γὰρ ἐν τῷ μύειν δυνάμει ἐστὶν ἡ ὄψις , φαντάζεται δέ , καὶ πάλιν μετὰ τὸ ἀνοῖξαι τοὺς ὀφθαλμοὺς φαντάζεται , δῆλον ὅτι οὐ ταὐτὸν φαντασία καὶ δυνάμει αἴσθησις . διὰ τοῦτο δὲ εἶπεν ὃ ἐλέγομεν πρότερον , ἐπειδὴ καὶ ἄνω ἐμνήσθη τῶν λαμπάδων τῶν πρὸ τῆς ὄψεως ἀεὶ μενουσῶν , αἵτινες καὶ αἰσθηταί εἰσιν ὡς ὁρώμεναι καὶ οὐκ αἰσθηταί , ἐπειδὴ ἄπεστι τὸ αἰσθητόν , καὶ φαντασία , διότι μύοντες τοὺς ὀφθαλμοὺς ὁρῶμεν αὐτάς , καὶ οὐ φαντασία , ἐπειδὴ ἀθρόαι εἰσὶ τοῦ αἰσθητοῦ πληγαὶ αἱ λαμπάδες , ἔνθα δὲ πάρεστιν ἡ πληγή , οὐκ ἐνεργεῖ ἡ φαντασία . εἰ οὖν ὅτε ἡ λαμπὰς αὕτη οὐκ ἔστιν αἰσθήσεως , φαντασίας ἔστι , καὶ ὅτε ἔστιν αἰσθήσεως . οὐκ ἔστι φαντασίας , οὐκ ἄρα ταὐτὸν φαντασία καὶ αἴσθησις . p . 428a16 Ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τῶν ἀεὶ ἀληθευόντων οὐδεμία ἔσται . Ἐντεῦθέν ἐστι τὸ δεύτερον κεφάλαιον , ἐν ᾧ διακρίν·ει τὴν φαντασίαν ἀπὸ τοῦ νοῦ καὶ τῆς ἐπιστήμης . νῦν δὲ νοῦν τὴν διάνοιαν ἀκουστέον . ὅρα δὲ πῶς τὴν ἔκθεσιν αὐτοῦ ὡς ἐπιχείρημα προέθετο · ἐκ τοῦ γὰρ ἀεὶ ἀληθεύειν τὸν νοῦν καὶ τὴν ἐπιστήμην , τὴν δὲ φαντασίαν ποτὲ καὶ ψεύδεσθαι διακρίνοντι . p . 428a18 Λείπεται ἄρα ἰδεῖν εἰ δόξα · γίγνεται γὰρ δόξα καὶ ἀληθὴς καὶ ψευδής . Ἐντεῦθεν βούλεται δεῖξαι ὅτι οὐκ ἔστιν ἡ φαντασία ταὐτὸν τῇ δόξῃ . καὶ ἄξιον ἀπορῆσαι πῶς ἄνω τοῦτο δείξας καὶ πάλιν τοῦτο δείκνυσιν . καὶ μήποτε ἔστιν εἰπεῖν ὅτι ἐπειδὴ αὗται πολὺ κοινωνοῦσι , διὰ τοῦτο πολλάκις αὐτῶν λέγει διάκρισιν . κοινωνοῦσι μὲν γάρ , ἐπειδὴ ἀεὶ αἱ ἐσχατιαὶ τῶν πρώτων αἱ αὐταί εἰσι τοῖς πρώτοις τῶν ὑστέρων , ἵνα μηδὲν ᾖ κενόν · ἐσχατιὰ δὲ τοῦ λόγου ἡ δόξα , πρώτη δὲ τῆς ἀλόγου ἡ φαντασία , διὸ σχεδὸν αἱ αὐταί εἰσιν . εἰπὲ δὲ καὶ ἄλλο , ὅτι ἄμφω καὶ ἡ δόξα καὶ ἡ φαντασία περὶ ἀληθὲς καὶ ψεῦδος καταγίνονται , διὸ καὶ κατὰ τοῦτο κοινωνοῦσι , καὶ τούτου ἕνεκεν αὐτῶν λέγει διάκρισιν . διακρίνεται δὲ ταῦτα συλλογιστικῶς οὕτως · ἡ φαντασία ἢ πᾶσι τοῖς ἀλόγοις ὑπάρχει κατὰ τὸν πάλαι Ἀριστοτέλην , πᾶσι τοῖς ἀλόγοις ἀμυδρὰν ἐντιθέντα φαντασίαν , ἢ ἐνίοις κατὰ τὸν νῦν Ἀριστοτέλην , οὐκ ἐν παντὶ ἀλόγῳ τιθέντα φαντασίαν ἀκριβῆ . εἰ οὖν ἡ φαντασία ἢ ἐνίοις ὑπάρχει ἀλόγοις ἢ πᾶσιν , ἡ δὲ δόξα οὐδενὶ ἀλόγῳ ὑπάρχει , οὐκ ἄρα ταὐτὸν φαντασία καὶ δόξα . ἐν τρίτῳ σχήματι ἡ πλοκή . ἀλλὰ δόξῃ μὲν ἕπεται πίστις . τοῦτο καὶ διαφορά ἐστι πρὸς φαντασίαν καὶ ἀπόδειξις τῆς μιᾶς προτάσεως τοῦ συλλογισμοῦ τῆς λεγούσης ὅτι δόξα οὐδενὶ ἀλόγῳ ὑπάρχει . ὅπου γὰρ δόξα , καὶ πειθὼ καὶ πίστις καὶ πεπεῖσθαι · οὐκ ἐνδέχεται γάρ τινα δοξάζοντα οἷς δοξάζει μὴ πιστεύειν · ὅπου δὲ πειθὼ καὶ πίστις , λόγος · λόγος δὲ οὐχ ὑπάρχει ἐν ἀλόγοις · οὐκ ἄρα οὖν οὔτε δόξα ἐστὶν ἐν ἀλόγοις . πειθὼ δέ ἐστιν ἐνέργεια τοῦ πείθοντος πρὸς τὸ πειθόμενον , πίστις δὲ ἀποτέλεσμα καὶ γνῶσις τοῦ πειθομένου , πεπεῖσθαι δὲ ἡ ἀμυδρὰ γνῶσις καὶ ὁδὸς ἐπὶ τὴν δόξαν , δόξα δὲ ἡ μετὰ ταῦτα κρατουμένη ἔννοια . τῶν δὲ θηρίων οὐδενὶ ὑπάρχει πίστις . ἠπόρησαν περὶ τοῦ ἵππου πῶς φοβεῖται τὴν μάστιγα καὶ ὑπόκειται τῶ πωλοδάμνῃ οὐχὶ πειθοῖ τινι . καὶ εἴπομεν ὅτι οὐ διὰ πειθώ , ἀλλὰ δι’ ἐθισμόν τινα , ἐπειδὴ ἔθος εἶχεν ἀεὶ πλήττεσθαι ἐξ αὐτῆς καὶ συγκατατίθεται · εἴπομεν γὰρ ὅτι ἡ συγκατάθεσις κοινὸν γένος ἐστὶ πειθοῦς καὶ ἐθισμοῦ . ἠπόρησε δὲ πάλιν καὶ πῶς ὁ ὄφις ὅρκῳ πείθεται , εἰ μὴ ἔχει πειθὼ τὰ ἄλογα . ἐλέγομεν ὅτι οὐδὲ οὕτω πείθεται · οὐ γὰρ διαλέκτου ἀκούει , ἀλλὰ φωνῆς · ὑποχωρεῖ δὲ πρὸς πῦρ ὁρκούμενος , ἐπειδὴ ὑπὸ δαιμόνων τινῶν συνωθεῖται τῶν τρεμόντων τὸν ὅρκον . καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν τὸ πειθόμε·νον καὶ μεταπείθεται , τὸ δὲ μεταπείθεσθαι γνώσεως ἐστι · ἡ γὰρ γνῶσις περὶ τὸ αὐτὸ οὐκ ἀεὶ ὡσαύτως ἔχει . ὁ δὲ ἐθίζων ἀεὶ ὡσαύτως ἔχει περὶ τὸ αὐτό · ἀεὶ γὰρ φοβεῖται ὁ ἵππος τὴν μάστιγα . οὐκ ἄρα οὖν ὁ ἐθισμὸς γνώσεως ἐστιν οὐδὲ ὁ αὐτὸς τῇ πειθοῖ . ὅτι δὲ ἡ γνῶσις οὐκ ἀεὶ περὶ τὸ αὐτὸ ὡσαύτως ἔχει , δῆλον , ἐπειδὴ τὸν ἀράχνην διὰ τοῦτο οὐ λέγομεν ἀπὸ προβουλήσεως καὶ γνώσεως τὸ ἀράχνιον ποιεῖν , ἐπειδὴ ἀεὶ ὡσαύτως αὐτὸ ποιεῖ , ὁμοίως δὲ καὶ μέλισσα τὴν σμήνην · εἰ δὲ ἦν ἀπὸ προβουλῆς , ἄλλως καὶ ἄλλως ἐποίει ἂν τὸ αὐτό . p . 428a22 ἔτι εἰ πάσῃ μὲν δόξῃ ἀκολουθεῖ πίστις . Τὸ ἔτι δοκεῖ μὲν εἰσάγειν ἕτερον ἐπιχείρημα τοῦ διαφέρειν φαντασίαν δόξης , οὐκ ἔστι δέ , ἀλλὰ κατασκευή | ἐστι τοῦ πρώτου ἐπιχειρήματος . ἐν οἷς ἡ πρᾶξις σὺν θεῷ πληροῦται . p . 428a24 Φανερὸν τοίνυν ὅτι οὐδὲ δόξα μετ’ αἰσθήσεως οὐδὲ δι’ αἰσθήσεως οὐδὲ συμπλοκὴ δόξης καὶ αἰσθήσεως φαντασία ἄν εἴη , καὶ τὰ ἑξῆς . Ἐπειδὴ διὰ τῶν προλαβόντων ἀπὸ δόξης διέκρινε τὴν φαντασίαν καὶ αἰσθήσεως καὶ ἰδίᾳ πρὸς ἑκάτερον αὐτῶν ἐνέστη , νῦν βούλεται δεῖξαι ὅτι οὐκ ἔστιν ἡ φαντασία ἐπιπλοκὴ αἰσθήσεως καὶ δόξης οὔτε δόξα ἅμα καὶ αἴσθησις οὔτε δόξα δι’ αἰσθήσεως . ταῦτα τοίνυν τὰ τρία βούλεται Ἀριστοτέλης δεῖξαι μὴ οὖσαν τὴν φαντασίαν . δείκνυσι δὲ τὴν φαντασίαν μηδὲν τούτων οὖσαν δι’ ἑνὸς λόγου . μή τις δὲ οἰέσθω ὅτι τὰ τρία ταῦτα ταὐτά ἐστιν ἀλλήλοις · ἔχουσι γὰρ διαφορὰν πρὸς ἑαυτά . εἰ μὲν γὰρ εἴπω ὅτι φαντασία οὐκ ἔστι δόξα ἅμα καὶ αἴσθησις εἰ δὲ εἴπω ὅτι φαντασία ἐστὶ δόξα μετ’ αἰσθήσεως ] , ἀμφότερα ποιητικὰ λαμβάνω τῆς φαντασίας , ὡς εἰ δύο εἶεν ἰατροὶ ποιητικοὶ ὑγιείας · ὥστε τὸ πρῶτον τοῦτο λέγει ὅτι οὐκ ἔστι ποιητικὰ τῆς φαντασίας δόξα καὶ αἴσθησις ἅμα . εἰ δὲ εἴπω ὅτι οὐκ ἔστι φαντασία δόξα δι’ αἰσθήσεως , τοῦτο λέγω ὅτι οὐκ ἔστι τῆς φαντασίας ποιητικὸν αἴτιον ἡ δόξα , ὅπερ ποιητικὸν αἴτιον ποιεῖ τὴν φαντασίαν δι’ ὀργανικοῦ αἰτίου τῆς αἰσθήσεως , ἵνα ᾖ ἡ μὲν δόξα ποιητικὸν αἴτιον τῆς φαντασίας , ἡ δὲ αἴσθησις ὀργανικόν , ὥσπερ ὁ ἰατρὸς διὰ φλεβοτόμου ὑγίειαν λέγεται ποιεῖν . ἐὰν οὖν εἴπω ὅτι οὐκ ἔστιν ἡ φαντασία δόξα δι’ αἰσθήσεως , τοῦτο λέγω ὅτι οὐκ ἔστιν ἡ δόξα ποιητικὸν αἴτιον φαντασίας δι’ ὀργανικοῦ αἰτίου τῆς αἰσθήσεως . ἀλλ’ οὐδὲ συμπλοκή ἐστι δόξης καὶ αἰσθήσεως ἡ φαντασία , τουτέστιν οὐκ ἔστιν ὑλικὰ αἴτια τῆς φαντασίας δόξα καὶ αἴσθησις . ὥσπερ γὰρ ὕλη ἐστὶ τοῦ οἰνομέλιτος ἡ συμπλοκὴ τοῦ οἴνου καὶ τοῦ μέλιτος , οὕτω καὶ τῆς φαντασίας ὕλη ἔστι ἡ συμπλοκὴ τῆς δόξης καὶ τῆς αἰσθήσεως . οὐκ ἔστι δὲ συμπλοκή , ἐπειδὴ οὐκέτι φυλαττομένη δόξα καὶ αἴσθησις ποιεῖ τὴν φαντασίαν , ἀλλὰ κιρνωμένη . ἐπὶ δὲ τῶν πρώτων δύο σκελῶν καὶ ἡ δόξα καὶ ἡ αἴσθησις ἐφυλάττετο , καὶ ὅτε ἦν ἄμφω ποιητικὰ καὶ ὅτε ἦν τὸ μὲν ἓν ποιητικόν , τὸ δὲ ἕτερον ὀργανικόν . ἡ φαντασία τοίνυν οὔτε δόξα ἔστι καὶ αἴσθησις ἅμα , ἵνα ὦσιν ἄμφω ποιητικά , οὔτε δόξα δι’ αἰσθήσεως , ἵνα τὸ μὲν ᾖ ποιητικὸν τὸ δὲ ὀργανικόν , ἀλλ’ οὐδὲ συμπλοκὴ δόξης καὶ αἰσθήσεως , ἵνα ὦσιν ἄμφω ὑλικά . ὅτι δὲ οὐδὲν τούτων ἐστὶν ἡ φαντασία , δείκνυσιν Ἀριστοτέλης δι’ ἑνὸς λόγου τοιούτου · ἡ δόξα , φησί , τῇ αἰσθήσει μάχεται , οὐδὲν δὲ πρᾶγμα ἐκ δύο μαχομένων καὶ ἐνεργοῦντων κατὰ τὴν μάχην συνίσταται · οὐκ ἄρα οὖν ἡ φαντασία συνίσταται ἐκ δόξης τε καὶ αἰσθήσεως . ὅτι δὲ μάχεται ἡ δόξα καὶ ἡ αἴσθησις , δῆλον ἐν - τεῦθεν · ἡ αἴσθησις τὴν ἐν ὕδατι κώπην κεκλασμένην ὁρᾷ , ἡ δὲ δόξα ἐν τῷ αὐτῷ νῦν σώαν αὐτὴν εἶναι πεπίστευκεν · ὥστε μάχεται ἡ δόξα τῇ αἰδθήσει . πάλιν τὸν μὲν ἥλιον ἡ ὄψις ποδιαῖον ὁρᾷ , καὶ ἐν τῷ αὐτῷ νῦν ἡ δόξα δείκνυσιν αὐτὸν πολλαπλασίονα τῆς γῆς ὅλης . οὐδὲν δὲ ἐκ μαχομένων ἐν τῶ αὐτὰ νῦν συνίσταται · οὔτε ἡ φαντασία ἄρα σύγκειται ἐκ δόξης καὶ αἰσθήσεως . εἰ γὰρ περὶ τὸ αὐτὸ δόξα μὲν ἀληθεύει , αἴσθησις δὲ ψεύδεται , ἐκ τούτων δὲ συνίσταται φαντασία , ἔσται ἄρα περὶ τὸ αὐτὸ καὶ ἀληθεύουσα καὶ ψευδομένη , ὅπερ ἄτοπον . ἀλλ’ ἐρεῖ τις ὅτι μήποτε , εἰ καὶ ἡ δόξα οὕτως ἡγεῖται τὸν ἥλιον καθ’ ἑαυτὴν ἐνεργοῦσα , ἀλλ’ οὖν ὅταν συμπλακῇ αἰσθήσει συμμεταβάλλεται αὐτῇ καὶ ψεύδεται · τὸ γὰρ κῦρος ἀεὶ ἡ αἴσθησις ἔχει , εἴπερ καὶ περὶ τὰ αἰσθητὰ ἀεὶ γίνονται οἱ ὅρκοι . ὅταν οὖν συμφωνοῦσα εὑρεθῇ ἡ δόξα τῇ αἰσθήσει καὶ μηκέτι μάχηται , δῆλον ὅτι ἑνὸς τῶν μαχομένων φθαρέντος οὐδὲν ἄτοπον συγκεῖσθαί τι ἐξ αὐτῶν . λέγομεν δὲ πρὸς τοῦτο ὅτι ἡ δόξα κατὰ τέσσαρας τρόπους φθείρεται , ἢ τοῦ δοξάζοντος φθειρομένου , οἷον τοῦ ἀνθρώπου θνήσκοντος , ἢ τοῦ δοξαστοῦ πράγματος μεταβάλλοντος , οἷον ἐὰν νῦν δοξάζω ὅτι Σωκράτης καθέζεται , καὶ ἀναστῇ Σωκράτης , ἐφθάρη δηλονότι ἡ τοῦ καθέζεσθαι αὐτὸν δόξα ὡς ἀληθής . ἢ οὖν τοῦ δοξάζοντος φθειρομένου ἢ τοῦ δοξαστοῦ πράγματος μεταβάλλοντος φθείρεται ἡ ἀληθὴς δόξα · φθείρεται δὲ δόξα καὶ λήθης παρακολουθούσης ἢ ἐναντίας δόξης τὴν πρώτην καταβαλούσης . νυνὶ δὲ οὐδὲν τῶν τεσσάρων παρηκολούθησεν · οὔτε γὰρ ὁ δοξάσας ἄνθρωπος ἀπώλετο οὕτε τὸ δοξαστὸν μετέβαλε μεμένηκε γὰρ ὁ ἥλιος πολλαπλάσιος ὢν τῆς γῆς ) οὔτε λήθη παρέδραμεν ὅτε γὰρ βούλει , ἀστρονομία ἀναγκάζει σε τὸν ἥλιον μείζονα τῆς γῆς εἰπεῖν ) οὔτε ἐναντία δόξα τὴν ψυχὴν κατέβαλεν · ἔμεινε γὰρ ἡ αὐτὴ καταναγκάζουσα . εἰ οὖν σώζονται οἱ τέσσαρες κανόνες οἱ μὴ φθείροντες τὴν δόξαν , ἔμεινεν ἄρα , καὶ οὐδὲν τῶν μαχομένων φθείρεται . οὗτος οὖν ἐστιν ὁ λόγος Ἀριστοτέλους · ἔστι δὲ ὁ δεικνὺς τὴν φαντασίαν μὴ συγκεῖσθαι ἐκ δόξης καὶ αἰσθήσεως τῷ μηδὲν ἐκ μαχομένων συγκεῖσθαι · μάχονται δὲ δόξα καὶ αἴσθησις · οὐκ ἄρα ἡ φαντασία σύγκειται ἐκ δόξης καὶ αἰσθήσεως . καὶ οὗτος μέν ἐστιν ὁ λόγος Ἀριστοτέλους . ἔστι δὲ καὶ ἔξωθεν προσευπορῆσαι καὶ ἄλλους τρεῖς λόγους συνηγοροῦντας Ἀριστοτέλει . ὧν πρῶτός ἐστιν οὗτος · εἰ ἡ φαντασία σύγκειται ἐκ δόξης καὶ αἰσθήσεως , ἐχρῆν τὰ ἄλογα ζῷα μὴ ἔχειν φαντασίαν , διότι οὐδὲ δόξαν ἔχουσιν ἐξ ἧς ἡ φαντασία καθ’ ὑμᾶς σύγκειται . ὅτι δὲ οὐκ ἔχουσι δόξαν τὰ ἄλογα , ἤδη δῆλον γέγονεν ἐν τοῖς προλαβοῦσιν , ἡνίκα ἐλέγομεν ὅτι ἡ δόξα τῆς λογικῆς ψυχῆς ἐστι μέρος , τὰ δὲ ἄλογα λογικὴν ψυχὴν οὐκ ἔχει , οὐκοῦν οὐδὲ δόξαν . οὗτος ὁ πρῶτος λόγος . δεύτερος λόγος · | ἡ δόξα ὥσπερ ἔχει τὰ πράγματα , οὕτω καὶ δοξάζει , ἀλλὰ καὶ ἡ αἴσθησις ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἀληθεύει · ἡ δὲ φαντασία πολὺ πλεονάκις ψεύδεται · οὐκ ἄρα οὖν ἡ φαντασία σύγκειται ἀπὸ δόξης καὶ αἰσθήσεως . ψευδὴς δὲ οὗτος ὁ λόγος , ὡς οἶμαι , διότι ἐνδέχεται εἶναί τι ἐν τῷ συνθέτῳ , ὅπερ οὐκ ἦν ἐν τοῖς ἁπλοῖς , οἷον ἐν τοῖς τῶν ζῴων σώμασίν ἐστι χροιὰ φέρε εἰπεῖν ἐρυθρά , ἥτις οὐκ ἦν ἐν τοῖς στοιχείοις · οὐκ ἄτοπον οὖν καὶ τὴν φαντασίαν συγκεῖσθαι ἀπὸ δόξης καὶ αἰσθήσεως μὴ ψευδομένων , αὐτὴν δὲ ψεύδεσθαι διὰ τὸ εἶναί τι ἐν συνθέτῳ , ὃ μή ἐστιν ἐν τοῖς ἁπλοῖς . ὥστε οὗτος ὁ λόγος οὐ πάνυ ἐστὶν ἀναγκαῖος . ὁ δὲ τρίτος ἀναγκαῖος · ἔστι δὲ τοιοῦτος . οὐδὲν ἐκ τῶν μὴ ἐφ’ ἡμῖν συγκείμενον ἐφ’ ἡμῖν ἐστιν . εἰ οὖν ἡ δόξα οὐκ ἔστιν ἐφ’ ἡμῖν , ἀλλ’ οὐδὲ ἡ αἴσθησις ἐφ’ ἡμῖν ἐστιν ( ἀδύνατον γὰρ τῶν χρωμάτων καὶ πεφωτισμένου τοὐ ἀέρος καὶ μὴ κεκλεισμένων τῶν βλεφάρων μὴ ὁρᾶν , καὶ ὁρῶντα δὲ πάλιν ἀδύνατόν ἐστι τὸ λευκὸν χρῶμα μέλαν ὁρᾶν ἢ φαιὸν ἤ τι τοιοῦτον ) εἰ οὖν τὰ ἁπλᾶ , ὅ ἐστι δόξα καὶ αἴσθησις , οὐκ ἔστιν ἐφ’ ἡμῖν , οὐδὲ ἡ φαντασία ἄρα ἡ ἐκ τούτων συγκειμένη ἐφ’ ἡμῖν ἐστιν . ἀλλὰ μὴν ἡ φαντασία ἐφ’ ἡμῖν ἐστιν · ἀναπλάττομαι γὰρ οὐρανομήκη ἄνθρωπον καὶ τραγέλαφον . εἰ οὖν ἡ φαντασία ἐφ’ ἡμῖν ἐστιν , οὐκ ἄρα σύγκειται ἀπὸ δόξης καὶ αἰσθήσεως · οὐδὲν γὰρ τῶν ἐφ’ ἡμῖν σύγκειται ἐκ τῶν οὐκ ἐφ’ ἡμῖν . οὗτός ἐστι καὶ ὁ τρίτος λόγος . ἡμεῖς δὲ δείξομεν ὅτι οὐδὲ κρᾶμα δόξης καὶ αἰσθήσεως ἐστιν ἡ φαντασία . εἰ γὰρ ἦν κρᾶμα τούτων , ἔδει τὸ μέσον γινώσκειν τῶν δύο τὴν φαντασίαν , καὶ ἐπειδὴ ἡ μὲν δόξα ἑκατονεβδομηκονταπλάσιον τῆς γῆς τὸν ἥλιον , ἡ δὲ αἴσθησις ποδιαῖον οἶδε τὸν ἥλιον , ὤφειλεν ἡ φανταβούλεται σία ὡς μέση τούτων ἑκατέρων τῶν ἄκρων τὴν γνῶσιν ἀποφυγεῖν καὶ εἰ - οὐκ ἄρα κρᾶσίς ἐστιν ἡ φαντασία δόξης τε καὶ αἰσθήσεως . καὶ ταῦτα μὲν ἐν τούτοις . φαίνεται δὲ πρὸς Πλάτωνα ταῦτα λέγων ὁ Ἀριστοτέλης ὅτι οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κράματος δόξης καὶ αἰσθήσεως ἡ φαντασία . ἐν γὰρ τῷ Σοφιστῇ φαίνεται λέγων ὁ Πλάτων ὅτι ἡ φαντασία ἀπὸ δόξης ἐστὶ καὶ αἰσθήσεως . μήποτε οὖν οὐ τοῦτο λέγει ὁ Πλάτων , ἐπειδὴ ἡ φαντασία μέση ἐστὶ δόξης καὶ αἰσθήσεως , ἔθος δὲ ἔχει τὰ μέσα ὑπὸ τῶν ἄκρων λέγειν γίνεσθαι , διὰ τοῦτο οὕτως εἶπε τοῦτο . καὶ ἐν τιμίῳ γὰρ τὴν ψυχὴν λέγει ἐξ ἀμεροῦς οὐσίας γίνεσθαι καὶ μεριστῆς · καὶ μὴν οὐ κιρνᾶται ἡ ἀμερής , ἀλλὰ διὰ τὸ μέσην εἶναι τούτων τὴν ψυχήν , διὰ τοῦτο λέγει αὐτὴν ἐκ τούτων . ἢ εἰπὲ ὅτι οὐδὲ λέγει τὴν κυρίως φαντασίαν τὴν δύναμιν , ἀλλά τὰ ψευδῆ φαντάσματα τὰ δοκοῦντα ἀληθῆ εἶναι λέγει ἐκεῖ φαντασίαν . ἔπι γὰρ ἡ περιπέτεια τοῦ λόγου τοῦ ἐν τῷ Σοφιστῇ αὕτη · τοῦ Σωκράτους λέγοντος τῷ σοφιστῇ ὅτι ‘ γόης εἶ · περὶ γὰρ τὸ μὴ ὂν καταγίνῃ,᾿ ὁ σοφιστὴς ἀποκρινόμενος εἶπε ‘κατά σε ἄρα ἔστι τὸ μὴ ὄν , εἴ γε περὶ αὐτὸ καταγίνομαι · πᾶν γὰρ περὶ ὃ καταγίνεταί τις καὶ ἔστι τοῦτο · εἰ οὖν περὶ τὸ μὴ ὂν καταγίνομαι , ἔστιν ἄρα τὸ μὴ ὄν.’ ταῦτα τοῦ σοφιστοῦ εἰπόντος ὁ Σωκράτης ἀντεῖπεν , ὅτι πολλαχῶς τὸ μὴ ὄν · ἢ γὰρ τὸ ἄρρητον τὸ μηδαμῇ μηδαμῶς ὄν , ἢ τὸ καθ’ ἑτερότητα ἢ τὸ κρεῖττον οὐσίας , ὃ ὑπερούσιον λέγεται , ἢ τὸ χεῖρον οὐσίας , ὁ μετούσιον λέγεται · λέγεται δὲ μὴ ὂν καὶ τὸ ψεῦδος . καὶ πολλὰς διαφορὰς λέγων ἐκεῖ τοῦ ψεύδους λέγει καὶ ἓν εἶδος ψεύδους τὸ περὶ τὰ δοκοῦντα ἀληθῆ , ὡς ἐν τῇ κεκλασμένῃ κώπῃ , ὅπερ φεῦδος εἶπε φαντασίαν ἀπὸ δόξης καὶ αἰσθήσεως μέσην οὖσαν τούτων , ἐπειδὴ καὶ δόξα καὶ αἴσθησις ἀληθεύει , ὡς ἐπίπαν δὲ ἡ αἴσθησις . ταῦτα ὑπὲρ Πλάτωνος . ἔστι δὲ εἰπεῖν καὶ πρὸς ’Αριστοέλην ὅτι μέμφῃ τῷ Πλάτωνι ταῦτα λέγοντι καὶ αὐτὸς εἰρηκὼς τὴν ἀμυδρὰν αἴσθησιν φαντασίαν καὶ τὴν δόξαν ἀπ’ αἰσθήσεως εἰπὼν καὶ φαντασίας , διότι ταῦτα προηγεῖται τῆς δόξης · τοιαῦτα οὖν λέγων ἑτέροις πῶς ἐπιπλήττεις ; ἐν οἷς ἡ θεωρία σὺν θεῷ πληροῦται . Διά τε ταῦτα . τί αὐτῷ δύναται τὸ παρὸν ῥητόν , ὅτι εἶπε διά τε ταῦτα ; ἢ διὰ τὰ μέλλοντα ῥηθῆναι ἢ διὰ τὰ παρελθόντα · εἰ γὰρ ἐδείχθη ἡ δόξα καὶ ἡ αἴσθησις μὴ ὄντα ἐφ’ ἡμῖν , οὐκ ἄρα ἐκ τούτων ἡ φαντασία , ἐπεὶ ἔσται καὶ αὐτὴ μὴ οὖσα ἐφ’ ἡμῖν . Καὶ δῆλον ὅτι οὐκ ἄλλη τίς ἐστιν ἡ δόξα ἀλλ’ ἢ ἐκείνη οὗπερ ἐστὶν ὁμοῦ καὶ αἴσθησις . τί φησιν ; ὅτι εἰ ὅλως ἦν ἡ φαντασία ἀπὸ δόξης καὶ αἰσθήσεως , ἔδει ταύτας περὶ τὸ αὐτὸ καταγίνεσθαι , δόξαν φημὶ καὶ αἴσθησιν . οὐ γὰρ ἡ δόξα τοῦ εἶναι Σωκράτην δίκαιον καὶ ἡ αἴσθησις τοῦ εἶναι αὐτὸν λευκὸν ποιεῖ φαντασίαν , ἀλλὰ δεῖ καὶ δόξαν καὶ αἴσθησιν Σωκράτην οἴεσθαι δίκαιον · καὶ ὅταν περὶ τὸ αὐτὸ καταγένηται ἄμφω , οὐ δεῖ τὸ μὲν καθ’ αὑτὸ εἶναι , οἷον ἡ μὲν δόξα Σωκράτην λογικὸν δοξάζει , ἡ <δ᾿> αἴσθησις κατὰ συμβεβηκός , ἵνα οἴηται αὐτὸν λευκὸν ἀλλ’ ἵνα καὶ αὐτὴ λογικὸν καὶ καθ’ αὑτό . ὥστε δόξα καὶ αἴσθησις περὶ τὸ αὐτὸ καταγινόμεναι καὶ ἄμφω καθ’ αὑτό , εἰ ὅλως ἦν δυνατόν , ἐποίουν φαντασίαν . p . 428b1 Τὸ οὖν φαίνεσθαί ἐστι τὸ δοξάζειν ὅπερ αἰσθάνεται μὴ κατὰ συμβεβηκός . Τὸ φαίνεσθαι ἀντὶ τοῦ φαντάζεσθαι ἔκλαβε , ὡσεὶ ἔλεγε τὸ οὖν φαντάζεσθαι κατ’ ἐκείνους τοὺς λέγοντας ἐκ συμπλοκῆς εἶναι ἀπὸ δόξης ἐστὶ καὶ αἰσθήσεως · καὶ καλῶς πρόσκειται τὸ μὴ κατὰ συμβεβηκός , ἵνα καθ’ αὑτὸ αἰσθάνηται αὐτοῦ ἡ αἴσθησις , ὥσπερ πρὸ ὀλίγου εἴρηται . p . 428b2 Φαίνεται δέ γε καὶ ψευδῆ , περὶ ὧν ἅμα ὑπόληψιν ἀληθῆ ἔχει . Ἐντεῦθεν ἐλέγχει τοὺς λέγοντας τὴν φαντασίαν ἐκ συμπλοκῆς εἶναι δόξης καὶ αἰσθήσεως . φησὶ γὰρ ὅτι εἰ τοῦτο ἦν , ἐπειδὴ ἡ αἴσθησις ποδιαῖον τὸν ἥλιον ὁρᾶ , ἡ δὲ δόξα πολλαπλάσιον αὐτὸν οἴεται τῆς γῆς , | συμβήσεται τὴν φαντασίαν καὶ ἀληθῆ καὶ ψευδῆ λέγειν , ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον · ὑπόληψιν δὲ τὴν δόξαν ἐκάλεσε . p . 428b4 Συμβαίνει οὖν ἤτοι ἀποβεβληκέναι τὴν ἑαυτοῦ δόξαν . Ἐντεῦθεν ἄρχεται ἀπαριθμεῖσθαι κατὰ πόσους τρόπους δυνατὸν ἀπολέδθαι δόξαν . εἰσὶ δὲ τέσσαρες , οὓς ἡμεῖς εἴπομεν ἐν τῇ θεωρίᾳ . εἶπε δὲ σωζομένου τοῦ πράγματος , ἵνα δείξῃ ὅτι ἡ δόξα καὶ ἡ αἴσθησις ἐνεργοῦσα οὐ βλάπτεται . καὶ ἔδει εἰπεῖν σωζόμενος καὶ σωζομένου καὶ σωζομένη , ἵνα τὸ μὲν σωζόμενος πρὸς τὸν δοξάζοντα ᾖ , τὸ δὲ σωζομένου πρὸς τὸ δοξαστόν , τὸ δὲ σωζομένη πρὸς τὴν ἐνέργειαν . εἰ . γὰρ ταῦτα ᾖ , οὐ βλάπτεται ἡ δόξα . p . 428b7 Ἢ εἴ τι ἔχει , τὴν αὐτὴν ἀνάγκη ἀνάγκη ἡ εἶναι καὶ ψευδῆ . Τὸ ἄτοπον λέγει ἐνταῦθα . φησὶ ἦσί γὰρ ὅτι εἴ τι ἔχει τὴν αὐτὴν δόξαν καὶ μὴ ἀπώλετο ἐξ ἑνὸς τῶν εἰρημένων αὐτὴν κανόνων ὀλλύναι δυναμένων , δῆλον ὅτι καθ’ ὑμᾶς τοὺς ταῦτα λέγοντας ἡ φαντασία σύγκειται ἐκ ψευδῶν ἅμα καὶ ἀληθινῶν , ὅπερ ἄτοπον , ψευδοῦς μὲν τῆς αἰσθήσεως τὸν ἥλιον ὁρώσης , ἀληθοῦς δὲ τῆς δόξης πολλαπλασίονα τῆς γῆς αὐτὸν γινωσκούσης . p . 428b8 Ἀλλὰ ψευδὴς ἐγίνετο , ὅτε λ|άθοι μεταπεσὸν τὸ πρᾶγμα . Ἐντεῦθέν φησιν ὅτι ἐνδέχεται ἅμα τὴν δόξαν καὶ τὴν αἴσθησιν ψεύδεσθαι , ἐὰν λήθη γένηται ἢ μεταπέσῃ καὶ οἷον μεταβολὴ γένηται τοῦ πράγματος τοῦ δοξαστοῦ . p . 428b9 οὐκ ἄρα ἕν τι τούτων ἐστὶν οὔτε ἐκ τούτων ἡ φαντασία . Οὐκ ἄρα , φησί , καθ’ αὑτὸ αἴσθησις οὔτε δόξα ἐστὶν ἡ φαντασία , οὔτε ἐκ τούτων , τουτέστιν οὔτε ἐκ συμπλοκῆς δόξης καὶ αἰσθήσεως . ἐν οἷς ἡ πρᾶξις σὺν θεῷ πληροῦται . p . 428b10 Ἀλλ’ ἐπειδή ἐστι κινηθέντος τουδὶ κινεῖσθαι ἕτερον ὑπὸ τούτου , ἡ δὲ φαντασία κίνησίς τις δοκεῖ εἶναι καὶ οὐκ ἄνευ αἰσθήσεως γίγνεσθαι ἀλλ’ αἰσθανομένοις καὶ ὧν αἴσθησίς ἐστι , καὶ τὰ ἑξῆς . ‘Η παροῦσα θεωρία τέσσαρά τινα διδάσκει , πρῶτον μὲν τί ἐστι φαντασία , καὶ εἰκότως · ἄνω γὰρ εἰπὼν ὅτι οὐκ ἔστιν , νυνὶ λέγει τί ἐστι . καὶ δι’ ἄλλο δὲ τοῦτο ποιεῖ , ἐπειδὴ πρόκειται αὐτῷ τὰ λογοειδῆ τῆς ἀλόγου διδάξαι · ἐπειδὴ οὖν ἄνω οὐκ ἐδίδαξε περὶ φαντασίας , νυνὶ διδάσκει . ὅτι γὰρ λογοειδής ἐστιν ἡ φαντασία , δηλοῖ τὸ παθητικὸν νοῦν λέγεσθαι αὐτήν . διὰ τοῦτο οὖν διδάσκει τί ἐστι φαντασία . εἶτα ἐπὶ τούτοις λέγει κοινωνίαν φαντασίας καὶ αἰσθήσεως . καὶ ὡς εἰκὸς ἀπορήσειέ τις ὅτι ἔδει μᾶλλον τῶν πάνυ ἀπεχόντων εἰπεῖν κοινωνίαν , δόξης καὶ φαντασίας · διαλεκτικὸς γάρ ἐστι λόγος , ὅτι δεῖ τῶν πάνυ ἀπεχόντων λέγειν κοινωνίας , ἀπέχει δὲ δόξα φαντασίας , εἴπερ ἡ μὲν ἀλόγου ἡ δὲ λογικῆς · αἴσθησις δὲ φαντασίας οὐ πάνυ ἀπέχει · μιᾶς γάρ εἰσι ψυχῆς , φημὶ δὴ τῆς ἀλόγου . διὰ τί οὖν τούτων λέγει κοινωνίαν ; εἰπὲ πρὸς τοῦτο ὅτι εἰκότως τοῦτο πεποίηκεν . ἐπειδὴ γὰρ ἄνω ἠπορεῖτο ὅτι προθέμενος διακρῖναι τὰς ἀλόγους τῶν λογιχῶν , πῶς νῦν διακρίνει τὴν ἄλογον πρὸς ἑαυτήν , ἵνα οὖν δείξῃ σπουδαίαν τὴν ἄνω διάκρισιν , διὰ τοῦτο κοινωνίας αὐτῶν λέγει . τοῦτο καὶ τὸ δεύτερον κεφάλιον . τρίτον ἐστὶ κεφάλαιον ἐν ᾧ ζητεῖ διὰ τί φαντασία λέγεται . ἐν δὲ τῷ τετάρτῳ κεφαλαίῳ ζητεῖ διὰ τί δέδοται ἡμῖν αὐτὴ ἐκ τοῦ δημιουργοῦ . ἀρξόμεθα τοῦ πρώτου καὶ εἴπωμεν τί ἐστι φαντασία . ἀλλὰ πρὸ τούτου λῆμμα προλάβωμεν συμβαλλόμενον ἡμῖν εἰς τὸν ὅρον . δεῖ τοίνυν εἰδέναι ὅτι ὥσπερ ἐν τοῖς οὖσι τὸ μὲν μόνως κινεῖ , τὸ δὲ μόνως κινεῖται , τὰ δὲ καὶ κινεῖ καὶ κινεῖται , οὕτως καὶ ἐν ἡμῖν ἐστι . μόνως μὲν γὰρ κινοῦν τὸ αἰσθητόν , κινοῦν δὲ καὶ κινούμενον ἡ αἴσθησις ( κινεῖται μὲν γὰρ ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ , κινεῖ δὲ τὴν φαντασίαν ) μόνως δὲ κινούμενον ἐπὶ ἀλόγων ἡ φαντασία · ἐπὶ ἡμῶν γὰρ κινουμένη ἐκ τῆς αἰσθήσεως κινεῖ τὴν δόξαν . τούτων προληφθέντων δεῖ εἰδέναι , ὅτι φαντασία ἐστὶ δύναμις δεκτικὴ διὰ μέσης αἰσθήσεως τῶν αἰσθητῶν εἰδῶν . καὶ οὗτος μέν ἐστιν ὁρισμὸς τῆς φαντασίας . ἀποροῦσι δὲ εὐθὺς ἐκ θυρῶν πρὸς αὐτὸν ὅτι τούτῳ τῷ λόγῳ οὐδὲν διενήνοχε ἡ φαντασία τῆς κοινῆς αἰσθήσεως · καὶ ἡ κοινὴ γὰρ αἴσθησις δύναμίς ἐστι δεκτικὴ τῶν αἰσθητῶν εἰδῶν διὰ μέσης αἰσθήσεως . εἰ δέ τις εἴποι ὅτι οὐχ ἁρμόζει τῇ κοινῇ αἰσθήσει οὗτος ὁ ὁρισμός αὕτη γὰρ ἀμέσως οἶδε τὴν διαφορὰν λευκοῦ καὶ γλυκέος ἅμα ταῖς αἰσθήσεσιν ἐνεργοῦσα , καὶ οὐ διὰ μέσου αἰσθήσεως ) , λέγομεν πρὸς αὐτὸν ὅτι εἰ καὶ ἅμα ταῖς αἰσθήσεσιν ἐνεργεῖ , ἀλλ’ οὖν οὐκ ἀμέσως τούτων ἀντιλαμβάνεται , ἀλλὰ δεχομένη ἀπὸ μὲν ὄψεως τύπον λευκοῦ , ἀπὸ δὲ γεύσεως τύπον γλυκέος , καὶ κρίνουσα λέγει τὴν διαφοράν · ὥστε καὶ αὐτῇ ἁρμόζει ὁ παρὼν ὁρισμός . λέγομεν δὲ ὅτι ἡ μὲν φαντασία δεκτική ἐστι τῶν εἰδῶν διὰ μέσης πάσης αἰσθήσεως , καὶ κοινῆς καὶ μερικῆς , ἡ δὲ κοινὴ αἴσθησις διὰ μέσου τῆς μερικῆς αἰσθήσεως μόνης δεκτική ἐστι τῶν εἰδῶν · ὥστε αὕτη ἐστὶ διαφορὰ φαντασίας καὶ κοινῆς αἰσθήσεως , καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ λύσις . ὅτι δὲ ἀληθεύει ὁ ὁρισμὸς οὗτος , καὶ διὰ μέσης αἰσθήσεως ἡ φαντασία ἐνεργεῖ , δῆλον ἐκ τῶν τυφλῶν · οἱ γὰρ ἐκ γενετῆς τυφλοὶ περὶ χρωμάτων ὅλως οὐδὲν φαντάζονται . ὁμοίως δὲ οἱ ἐκ γενετῆς κωφοὶ περὶ ψόφων τί ποτε φαντάζονται ; ᾧ δῆλον ὅτι ἡ φαντασία ἀεὶ διὰ μέσου τῶν αἰσθήσεων ἐνεργεῖ . ὅθεν καὶ ἀπορῆσαι ἄξιον · τί οὗν ; οὐκ ἀναπλάττεταί τινα ἡ φαντασία , ἅπερ αἴσθησις οὐκ οἶδε ; τραγέλαφον γοῦν ἢ οὐρανομήκη ἄνθρωπον αἴσθησις μὲν οὐκ οἶδε , καὶ ὅμως ἡ φαντα|σία ἀναπλάττεται ταῦτα . ὥστε ἀναπλάττεται καὶ ἃ μὴ αἴσθησις οἶδεν ἡ φαντασία καὶ ἐνεργεῖ ἄνευ αἰσθήσεως . αὕτη ἡ ἀπορία . πρὸς ἣν ἐροῦμεν ὅτι καὶ ἡνίκα ἀναπλάττεται , πάλιν ἀρχὰς λαμβάνει ἀπὸ τῆς αἰσθήσεως . ἐπεὶ γὰρ εἶδεν ἰδίᾳ τράγον καὶ ἰδίᾳ ἔλαφον , ἔλαβε ταύτας τὰς ἀρχὰς ἁπλᾶς οὔσας ἀπὸ τῆς αἰσθήσεως καὶ τὸ σύνθημα ἀνεπλάσατο . εἰ δὲ καὶ ἄνθρωπον οὐρανομήκη ἀναπλάττεται , ἀλλὰ πρότερον εἶδεν ἄνθρωπον τὸν καθ’ ἕκαστα . οὕτως οὖν καὶ ταύτην λυτέον τὴν ἀπορίαν . καὶ δι’ ἄλλο δὲ καλῶς εἶπεν διὰ μέσης αἰσθήσεως , διὰ τὸ μεταξύ · κἀκεῖνο γὰρ δεκτικόν ἐστι τῶν αἰσθητῶν εἰδῶν , ἀλλ’ οὐ διὰ μέσης αἰσθήσεως . μὴ νόμιζε δὲ διὰ τοῦτο κρείττονα εἶναι τὴν αἴσθησιν τῆς φαντασίας , ἐπειδὴ δι’ αὐτῆς ἐνεργεῖ ἡ φαντασία · οὐ γὰρ ὡς ποιητικὴ τῆς φαντασίας ἡ αἴσθησις συμβάλλεται αὐτῇ , ἀλλ’ ὡς διακονοῦσα ] μόνον , ὥσπερ τὸ μεταξύ · διὸ οὐκ ἔστι κρείττων · ἐπεὶ τούτῳ τῷ λόγῳ καὶ τὴν φαντασίαν εἰπὲ κρείττονα τῆς δόξης , ἐπειδὴ αὐτὴ διακονεῖ τῇ δόξῃ · καὶ μὴν ὡμολόγηται ὅτι ἡ δόξα κρείττων ἐστὶν ὡς τῆς λογικῆς ψυχῆς ὑπάρχουσα τῆς φαντασίας ἀλόγου οὔσης . 7 ὅταν δὲ λέγω ὅτι ἡ φαντασία δεκτική ἐστι τῶν αἰσθητῶν εἰδῶν , μὴ νόμιζε ὅτι τυποῦται πρὸς τὰ αἰσθητά , ἐπεὶ ἠφανίζοντο ἄν οἱ πρῶτοι τύποι ἐκ τῶν δευτέρων , ἀλλὰ μόνον τοὺς λόγους δέχεται . ἐκ δὲ τοῦ ῥηθῆναι ὅτι ἡ φαντασία διὰ μέσου αἰσθήσεως ἐνεργεῖ συνάγει ὁ Θεμίστιος ὅτι δείκνυται ἡ φαντασία οὐ μόνον μετὰ τὰς αἰσθήσεις ἐνεργοῦσα , ἀλλ’ ἅμα αὐταῖς . εἰ γὰρ ἐνεργουσῶν τῶν αἰσθήσεων δέχεται τοὺς τύπους ἐξ αὐτῶν οὐχ ὁμοίως ἀψύχῳ ἀγγείῳ , ἀλλ’ ἅμα δέξεται <καὶ> γινώσκει αὐτά , δῆλον ὅτι ἡ φαντασία ἅμα τῇ ἐνεργεῖ , καὶ τοῦτο ἐν τῇ λέξει ’Αριστοτέλην λέγοντα δείξομεν . κακῶς δὲ λέγει · οὐ γὰρ ὅτε δέχεται ἡ φαντασία τὰ εἴδη ἀπὸ τῶν αἰσθήσεων , τότε καὶ ἐνεργεῖ , ἀλλὰ μετὰ τὸ παύσασθαι τὰς αἰσθήσεις τότε ἐνεργεῖ ἡ φαντασία · τασία · ἐπεὶ εἰ ἅμα τῇ αἰσθήσει ἐνήργει , τί διέφερε τῆς κοινῆς αἰσθήσεως ; ἡ γὰρ κοινὴ αἴσθησίς ἐστιν ἡ ἅμα ταῖς μερικαῖς αἰσθήσεσιν ἐνργοῦσα . ὥστε οὖν ἡ φαντασία μετὰ τὰς αἰσθήσεις ἐνεργεῖ · δεῖ γὰρ αὐτὴν προσδέχεσθαι τὰ εἴδη ἀπὸ τῆς αἰσθήσεως καὶ οὕτως ἐνεργεῖν · ἐὰν οὖν μὴ πέμψωσιν αἱ αἰσθήσεις , οὐκ ἐνεργεῖ ἡ φαντασία · δεῖ οὖν αὐτὴν ἐνεργεῖν μετὰ τὸ παύσασθαι τὰς αἰσθήσεις . καὶ ἄξιον ἀπορῆσαι ὅτι ἰδοὺ ἀτενίζω εἰς τὸν ἥλιον καὶ ἀναπέμπω τὸν τύπον τῇ φαντασίᾳ καὶ ἐπιμένω θεωρῶν τὸν ἥλιον ἐπὶ ἄλλην μίαν ὥραν , καὶ ἡ φαντασία ἐνεργεῖ ἐν τῷ ἔτι με ἀτενίζειν πρὸς τὸν ἥλιον ὁρῶντα . ἀλλ’ οὖν ἡ πρώτη θέα καθ’ ἣν τὸ εἶδος ἔπεμψα τῇ φαντασίᾳ ἐπαύσατο · ὥστε μετὰ τὴν αἴσθησιν ἐνεργεῖ ἡ φαντασία , καὶ ἔρρωται ὁ λόγος ’Αριστοτέλους . ἐν οἷς τὸ πρῶτον πληροῦται κεφάλαιον . Δεύτερόν ἐστι κεφάλαιον ἐν ᾧ λέγει κοινωνίαν φαντασίας καὶ αἰσθήσεως . δεῖ τοίνυν εἰδέναι ὅτι τὰ αὐτὰ ἔχει αἰσθητὰ φαντασία καὶ αἴσθησις · σις · διὸ κοινωνοῦσι καὶ ὡσαύτως περὶ αὐτὰ ἀμφότεραι καταγίνονται . ὥσπερ γὰρ ἡ αἴσθησις ἔχει καὶ κοινὰ καὶ ἰδικὰ αἰσθητὰ καὶ καθ’ αὑτὸ καὶ κατὰ συμβεβηκός , ὡς ἤδη εἴρηται , οὕτω καὶ ἡ φαντασία περὶ ταῦτα καταγίνεται . καὶ αὕτη μὲν ἡ πρώτη κοινωνία . δευτέρα κοινωνία · ὥσπερ ἡ αἴσθησις ἀεὶ μὲν ἀληθεύει περὶ τὰ ἴδια αἰσθητά , ἧττον δὲ περὶ τὰ κατὰ συμβεβηκός , ἔτι δὲ ἧττον περὶ τὰ κοινά , οὕτω καὶ ἡ φαντασία . καὶ αὗταί εἰσιν αἰ δύο κοινωνίαι αἰσθήσεως καὶ φαντασίας . καὶ ταῦτα μὲν Ἀριστοτέλης · ἄξιον δὲ ἀπορῆσαι δύο ἀπορίας , ὧν πρώτη ἐστὶν αὕτη , πῶς Ἀριστοτέλης νῦν φησιν ὅτι ἡ φαντασία περὶ τὰ ἴδια αἰσθητὰ ἀεὶ ἀληθεύει ἀνωτέρω φάμενος ὅτι ἡ φαντασία οὐκ ἀεὶ ἀληθεύει , ἀλλά ποτε καὶ ψεύδεται . καὶ αὕτη μὲν ἡ ἀπορία . πρὸς ἣν ἔστιν εἰπεῖν ὅτι διττή ἐστιν ἡ φαντασία , ἡ μὲν μόνως δεχομένη τὰ εἴδη καὶ οἱονεὶ δοχεῖον οὖσα , ἡ δὲ ἀναζωγραφοῦσα ὅτι καὶ βούλεται . ἡ μὲν οὗν δεχομένη τὰ εἴδη ἀεὶ ἀληθεύει , καὶ ταύτῃ ἀληθής ἐστιν οὗτος ὁ λόγος ὁ λέγων φαντασίαν ἀεὶ περὶ τὰ ἴδια αἰσθητὰ ἀληθεύειν · ἡ δὲ ἀναζωγραφοῦσα ὅτι καὶ βούλεται , αὕτη ἐστὶν ἡ ψευδομένη · ἡνίκα γὰρ τὰ μὴ ὄντα ἀναζωγραφεῖ , ψεύδεται , καὶ ταύτῃ τὰ ἀνωτέρω ῥηθέντα ἐστὶν ἀληθῆ , ὅτι ἡ φαντασία ψεύδεται . αὕτη ἡ πρώτη ἀπορία καὶ ἡ λύσις αὐτῆς . δευτέρα ἀπορία , πῶς ἀνωτέρω ἔφασκε περὶ τὰ κοινὰ αἰσθητὰ μᾶλλον ἀληθεύειν τὴν αἴσθησιν ἤπερ περὶ τὰ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητά , νυνὶ δὲ τοὐναντίον λέγει ὅτι περὶ τὰ κατὰ συμβεβηκὸς μᾶλλον ἀληθεύει ἤπερ περὶ τὰ κοινά . καὶ αὕτη μὲν ἡ ἀπορία . ἵνα δὲ αὐτὸν ’Αριστοτέλην πρὸς ἑαυτὸν ἄμαχον καταστήσωμεν καὶ πρὸς , τὰ πράγματα , ἐπιλυσόμεθα τὴν ἀπορίαν οὕτως , ὅτι διττά εἰσιν , ὡς καὶ ἀνωτέρω εἴρηται , τὰ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητά , αἵ τε ἄτομοι οὐσίαι , αἵτινες οὐδεμιᾷ αἰσθήσει τὸ παράπαν ὑποπίπτουσιν , ἀλλ’ ἐκ τῶν ἐν αὐταῖς συμβεβηκότων νοοῦνται , ἢ κατὰ συμβεβηκός ἐστιν αἰσθητὸν τὸ ἄλλῃ ὐποπῖπτον αἰσθήσει , οἷον τῇ ὄψει τὸ γλυκύ · καθ’ αὑτὸ γὰρ αἰσθητόν ἐστι τῇ γεύσει . διττοῦ οὖν ὄντος τοῦ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητοῦ δύναται καὶ οὗτος ὁ λόγος ἀληθεύειν καὶ ὁ ἀνωτέρω εἰρημένος . εἰ μὲν γὰρ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητὸν λάβοις τὰς ἀτόμους οὐσίας , ἀληθεύει ὁ ἀνωτέρω λόγος · μᾶλλον γὰρ ἡ αἴσθησις ἀληθεύει περὶ τὰ κοινὰ αἰσθητὰ ἤπερ περὶ τὰς ἀτόμους οὐσίας . ὅτι δὲ μᾶλλον ἀληθεύει ἡ αἴσθησις περὶ τὰ κοινὰ αἰτοίνυν σθητὰ ἢ περὶ τὰς ἀτόμους οὐσίας , δῆλον ἐκ τοῦ μᾶλλον πάσχειν τὴν αἴσθησιν ἐκ τῶν κοινῶν αἰσθητῶν . ἐκ γὰρ τῶν ἀτόμων οὐσιῶν οὐδὲ ὅλως πάσχει · ἀπὸ οὐσίας γὰρ καθὸ οὐσία οὐδὲν πάσχει ἡ αἴσθησις · ἐκ δὲ τῶν κοινῶν αἰσθητῶν πάσχει , ὡς ἤδη δέδεικται · διακρίνεται γὰρ ὑπὸ τοῦ μεγάλου καὶ συγκρίνεται ὑπὸ τοῦ μικροῦ μεγέθους , ὁμοίως δὲ καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων πάσχει . ἐξ οὗ δὲ πάσχει ἡ αἴσθησις , τοῦτο μᾶλλον γινώσκει · ὃ δὲ μᾶλλον | γινώσκει , περὶ τοῦτο ἀληθεύει · περὶ τὰ κοινὰ ἄρα αἰσθητὰ μᾶλλον ἀληθεύει ἡ αἴσθησις ἢ περὶ τὰς ἀτόμους οὐσίας , καὶ ταύτῃ ἀληθεύει ὁ ἄνω λόγος . εἰ δὲ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητὸν λάβοις τὸ ἄλλο σημαινόμενον τοῦ κατὰ συμβεβηκός , τότε ἀληθὴς ὁ λέγων λόγος μᾶλλον ἀληθεύειν τὴν αἴσθησιν περὶ τὸ ἄλλῃ αἰσθήσει αἰσθητὸν ἤπερ περὶ τὰ κοινὰ αἰσθητά . τοῦτο δὲ δείκνυται οὕτως · τὸ πλησιάζον τῷ ἀεὶ ἀληθεύοντι μᾶλλον ἀληθεύει τοῦ μὴ πλησιάζοντος · ἀεὶ δὲ ἀληθεύει τὰ ἴδια αἰσθητά , τὸ δὲ ἄλλῃ αἰσθήσει αἰσθητὸν μᾶλλον πλησιάζει , ὡς δείξω , τοῖς ἰδίοις αἰσθητοῖς ἤπερ τὰ κοινὰ αἰσθητά · μᾶλλον ἄρα ἀληθεύει τὸ ἄλλῃ αἰσθήσει αἰσθητὸν τῶν κοινῶν αἰσθητῶν . ὅτι δὲ τοῦτο μᾶλλον πλησιάζει , οὐ χαλεπόν ἐστιν ὁρᾶν . ἰστέον γὰρ ὅτι οὔτε τὰ ἴδια αἰσθητὰ οὔτε τὰ τῇ ] ἄλλῃ αἰσθήσει αἰσθητὰ χωριστά ἐστι τῆς ὕλης , ὥστε πλησιάζουσιν ἀλλήλοις , διότι χωρισθῆναι τῆς ὕλης οὐ δύνανται . οὔτε γὰρ λευκότης , ὅ ἐστιν ἴδιον αἰσθητὸν τῆς ὄψεως , οὔτε γλυκύτης , ὅ ἐστιν αἰσθητὸν αἰσθητὸν τῆς γεύσεως , δύναται χωρὶς ὕλης νοηθῆναι . τὰ δὲ κοινὰ αἰσθητὰ δύναται χωρὶς ὕλης νοηθῆναι · χωρίσαντες γὰρ αὐτὰ τῆς ὕλης οἱ φιλόσοφοι τὰ μαθήματα συνεστήσαντο · ἐκ γὰρ τῶν κοινῶν αἰσθητῶν ἐστι τὰ μαθήματα . εἰ οὖν τὰ ἄλλῃ αἰσθήσει αἰσθητὰ μᾶλλον πλησιάζει τοῖς ἰδίοις αἰσθητοῖς ἤπερ τὰ κοινὰ αἰσθητά , τὰ δὲ μᾶλλον πλησιάζοντα τοῖς ἰδίοις αἰσθητοῖς μᾶλλον ἀληθεύει , τὰ ἄρα ἄλλῃ αἰσθήσει αἰσθητὰ μᾶλλον ἀληθεύει , ὅπερ ἐστὶν ἓν σημαινόμενον τοῦ κτὰ συμβεβηκός , τῶν κοινῶν αἰσθητῶν . ὥστε καὶ οὗτος ὁ λόγος ἀληθής ἐστιν ὁ λέγων γῶν περὶ τὰ κατὰ συμβεβηκὸς μᾶλλον ἀληθεύειν τὴν αἴσθησιν ἤπερ περὶ τὰ κοινὰ αἰσθητά , καὶ ὁ ἄνω λόγος πάλιν ἀληθεύει ὁ λέγων περὶ τὰ κοινὰ μᾶλλον ἀληθεύειν τὴν αἴσθησιν ἤπερ περὶ τὰ κατὰ συμβεβηκός . ἰστέον δὲ ὅτι τὰ κοινὰ αἰσθητὰ καὶ παχυμερῆ ἐστι καὶ ἀκριβῆ . ὡς μὲν γὰρ ὑπὸ μιᾶς αἰσθήσεως καταλαμβανόμενα παχυμερῆ ἐστιν , ὡς δὲ ὑπὸ πασῶν ἀκριβῆ . ὅτι δὲ μιᾷ αἰσθήσει οὐκ ἀκριβῶς γινώσκεται τὰ κοινὰ αἰσθητά , δηλοῦσιν οἱ παραπλέοντες τὴν μὲν γῆν οἰόμενοι κινεῖσθαι , τὸ δὲ πλοῖον ἑστάναι . ἰδοὺ γὰρ περὶ τὸ ἠρεμοῦν ἡμάρτανον , τουτέστιν τὴν γῆν , καὶ περὶ τὸ κινούμενον , τουτέστι τὸ πλοῖον , διότι ὄψει μόνῃ ταῦτα ἠθέλησαν γνῶναι . καὶ ἄλλως δὲ ἔστιν ἰδεῖν περὶ ἠρεμίας ἡμᾶς ἁμαρτάνοντας · τὰ γὰρ ὄντα ἀεικίνητα ἄστρα ἑστάναι νομίζομεν καὶ περὶ ἀριθμῶν δὲ ἁμαρτάνει ἡ ὄψις οἰομένη τὰ ἐν διαφόροις σφαίραις ἐν μιᾷ εἶναι . ἰδοὺ γὰρ λέγομεν τὴν σελήνην ἐν κριῷ εἶναι ἢ ταύρῳ · ἐν ἄλλῃ δὲ σφαίρᾳ ἐστὶ τῇ ἀπλανεῖ ὁ κριὸς καὶ ἐν ἄλλῃ ἡ σελήνη . καὶ περὶ σχῆμα δὲ ἁμαρτάνομεν καὶ μέγεθος · τὰ γὰρ μακρόθεν τετράγωνα καὶ μεγάλα μικρὰ νομίζομεν εἶναι καὶ στρογγύλα διὰ τὸ τὰς γωνίας μὴ φαίνεσθαι . ἀλλ’ ἐρεῖ τις ὅτι ὅσον ἐπὶ τούτῳ οὐδὲ τὰ κατὰ συμβεβηκὸς ἔστι γνῶναι εἰ γὰρ λέγεις διὰ μῆκος τὰ κοινὰ μὴ δύνασθαι εἰδέναι , οὐδὲ τὰ κατὰ συμβεβηκὸς διὰ μῆκος ὁραθήσεται . ὅτι μὲν γὰρ ὁ πόρρωθεν προσιὼν λευκός ἐστιν , ἴσμεν , ὅτι δὲ Θεαίτητος ἢ Σωκράτης , οὐκ ἴσμεν . πρὸς ὃ ἔστιν εἰπεῖν ὅτι τὰ κατὰ συμβεβηκὸς διὰ μῆκος μόνον οὐχ ὁρᾶται , τὰ μέντοι κοινὰ οὐδὲ ἐκ τοῦ ἐγγὺς ὡς ἔστιν ὁρᾶται . ἰδοὺ γὰρ τὸν ἠρτημένον κάλων κυκλοτερῆ ὅ · κατὰ κάθετον θεασάμενοι νομίζομεν τοῦτον κατ’ εὐθὺ ἐκτετάσθαι . καὶ ἐν γραφῇ δὲ ὁρῶμεν τὰ μὲν λευκὰ ἐξέχοντα , τὰ δὲ μέλανα ὡς ἑγκεκολαμμένα · διὸ καὶ τοὺς μαζοὺς λευκοὺς ποιοῦσι · τούτου δὲ τὸ σχῆμα αἴτιον . λέλυται οὖν καὶ τοῦτο . ἐν οἷς καὶ τὸ δεύτερον πληροῦται κεφάλαιον . Tρίτον κεφάλαιόν ἐστιν ἐν ᾧ ζητοῦμεν , διὰ τί φαντασία ἐκλήθη · ἐπειδὴ στάσις ἐστὶν ἐν τῇ φαντασίᾳ τῶν αἰσθητῶν · διὰ οὖν τὸ εἶναι αὐτὴν τῶν φανθέντων στάσιν , διὰ τοῦτο λέγεται φαντασία . φανθέντα δὲ λέγει πάντα τὰ φανερωθέντα αἰσθητά · πασῶν μὲν γὰρ τῶν αἰσθήσεων τοὺς τύπους δέχεται , ἀλλ’ ἐπειδὴ πασῶν ἡ ὄψις κρείττων , διὰ τοῦτο ἐκ τοῦ ὑποκειμένου αὐτῇ τοῦ φωτὸς ὠνομάσθη · ἐκ τοῦ φάους γὰρ ὠνόμασται φαντασία . ἐν οἷς καὶ τὸ τρίτον πληροῦται κεφάλαιον . τέταρτόν ἐστι καὶ τελευταῖον τῆς θεωρίας κεφάλαιον ἐν ᾧ ζητοῦμεν , διὰ τί ἡμῖν ἡ φαντασία δεδώρηται καὶ τί τὸ τέλος αὐτῆς . δεῖ τοίνυν εἰδέναι , ὅτι ἀλόγοις μὲν δεδώρηται ἢ διὰ τὸ ἔχειν αὐτὰ τὸ ἀναλογοῦν λόγῳ ἢ διὰ τὸ πορίζεσθαι αὐτὰ διὰ ταύτης τροφήν · κατὰ φαντασίαν γὰρ ἐνεργοῦντες οἱ μύρμηκες προθησαυρίζουσιν ἑαυτοῖς κριθὰς πρὸς τροφήν · τοῖς δὲ λογικοῖς δεδώρηται ἡ φαντασία ἢ διὰ τὸ εὐεργέστερον γίνεσθαι τὸ σῶμα καὶ ἐπιτήδειον πρὸς ὑποδοχὴν τοῦ κρείττονος · εἰ γὰρ μὴ γέγονεν ἐπιτήδειον πρὸς τὸ δέξασθαι φαντασίαν , πῶς ἂν καὶ λογικὴν ψυχὴν ἐπεδέχετο ; καὶ δι’ ἄλλο δέ ἐστιν ἡμῖν ἡ φαντασία , ἵνα ἡνίκα παραφρονῇ ὁ λόγος κατακρυπτόμενος ὑπὸ παθῶν τινων , ἔχωμεν ταύτην διοικοῦσαν , οἷον ἐν νόσοις , ἐν μέθαις , ὅτε οὐ δύνανται σχεδὸν κατὰ λογικὴν ψυχὴν ἐνεργῆσαι διὰ τὴν ἀνεπιτηδειότητα τοῦ ὀργάνου . ἐν οἷς καὶ τὸ τέταρτον κεφάλαιον καὶ ἡ θεωρία καὶ τὸ δεύτερον τμῆμα σὺν θεῷ πληροῦται , ἐν ᾧ διέκρινε τὴν λογικὴν ψυχὴν ἀπὸ τῆς ἀλόγου . ἐν μὲν γὰρ τῷ πρώτῳ τμήματι διάκρισιν ἐποιήσατο τῆς ἀλόγου ψυχῆς πρὸς ἑαυτήν , ἐν δὲ τῷ παρόντι δευτέρῳ τμήματι , ὡς εἴπομεν , διάκρισιν εἶπε τῆς λογικῆς ψυχῆς πρὸς τὴν ἄλογον , ἐν δὲ τῷ ἑξῆς τμήματι αὐτὴν τὴν λογικὴν πρὸς ἑαυτὴν συγκρίνει . Ἀλλ’ ἐπειδή ἐστι κινηθέντος τουδὶ κινεῖσθαι ἕτερον ὑπὸ τούτου . ἀπὸ τοῦ λήμματος ἄρχεται καί φησιν ὅτι ἐπειδή ἐστί τι κινούμενον ὑπό τινος ἐν τοῖς οὖσι καὶ ὑπὸ τοῦ κινηθέντος ἕτερον κινεῖται , καὶ ἐπὶ ψυχῆς τοῦτό ἐστιν . ὥσπερ γὰρ ἐν τοῖς πράγμασιν ὁρῶμεν ὅτι τὸν μὲν μοχλὸν ἡ χεὶρ κινεῖ , ὁ δὲ μοχλὸς τὸν λίθον , οὕτως ἡ μὲν αἴσθησις κινεῖται ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ , αὐτὴ δὲ κινεῖ τὴν φαντασίαν . μετὰ γὰρ τὸ προσβαλεῖν τῷ αἰσθητῷ τὴν αἴσθησιν καὶ τὸ εἶδος δέξασθαι αὐτὴν τοῦ αἰσθητοῦ κατέχει αὐτό , | καὶ τούτῳ p 8v τῷ εἴδει προσβάλλει ἡ φαντασία , καὶ ταύτῃ γίνεται φαντασία , ὤας φησιν ὁ Πλούταρχος , ὅθεν καὶ ὁρίζεται αὐτὴν ψυχῆς κίνησιν ὑπὸ τῆς κατ’ ἐνέργειαν αἰσθήσεως προσεχῶς διεγειρομένην . μὴ ἀπορήσῃς δὲ πῶς τυχὸν ἐν νυκτὶ φανταζόμεθα τόνδε τὸν ἄνθρωπον μὴ ἐνεργούσης τότε τῆς αἰσθήσεως · μένει γὰρ ἡ φαντασία ἔχουσα τοὺς τύπους ἀπὸ τῆς ἤδη γενομένης θέας , καὶ διὰ τοῦτο καὶ μὴ ἐνεργούσης ἐν νυκτὶ τῆς αἰσθήσεως φαντάζομαι . τὸ δὲ ἀλλ’ ἐπειδὴ πρὸς τὰ ἄνω ἐστίν · ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν ἄνω ὅτι οὐκ ἔστι δόξα ἢ αἴσθησις , νῦν φησιν ἀλλ’ ἐπειδὴ κινεῖται ὑπὸ τῆς αἰσθήσεως φαντασία ἄν εἴη δύναμις δεκτικὴ τῶν αἰσθητῶν εἰδῶν διὰ μέσης αἰσθήσεως . p . 428b12 Ἀλλ’ αἰσθανομένοις καὶ ὧν αἴσθησίς ἐστιν . Δεῖ , φησίν , αἰσθάνεσθαι καὶ οὕτω φαντάζεσθαι · οἱ γὰρ ἐξ ἀρχῆς πηροὶ οὐ φαντάζονται · διὸ εἶπεν αἰσθανομένοις . διὰ τί δὲ εἶπε καὶ ὧν ἐστιν αἴσθησις ; διὰ τοὺς μὴ ἐκ γενετῆς μὲν τυφλούς , ἀποβαλόντας δὲ τὴν ὅρασιν περὶ τὸ δεύτερον ἔτος , πρὶν φαντασθῶσι · καὶ οὗτοι γὰρ οὐ δύνανται φαντάζεσθαι περὶ χρωμάτων . καὶ οἷς οὖν ἐστιν αἴσθησις , ἐὰν ἐξ ἀρχῆς ταύτην ἀποβάλωνται , οὐ φαντάζονται · ὥστε οὖν περὶ τῶν μὴ ὑποπιπτόντων ἡμῖν διὰ τῶν αἰσθήσεων οὐκ ἔστι φαντάζεσθαι . p . 428b14 Καὶ ταύτην ὁμοίαν ἀνάγκη εἶναι τῇ αἰσθήσει . Ἐντεῦθέν ἐστι τὸ δεύτερον κεφάλαιον , ἐν ὧ τὰς κοινωνίας ἡμῖν λέγει φαντασίας καὶ αἰσθήσεως μήπω ὁρισάμενος τί ἐστι φαντασία · ὅθεν ἀνατρέχει πάλιν καὶ ὁρίζεται αὐτήν , καὶ εἶθ’ οὕτω πλατύτερον λέγει πάλιν τὴν κοινωνίαν . νῦν οὖν φησιν ὅτι ἀνάγκη τὴν φαντασίαν ὁμοίαν εἶναι τῇ αἰσθήσει , διότι οὐ δυνατὸν ἄνευ αἰσθήσεως γίνεσθαι τὴν περὶ τὰ αἰσθητὰ φαντασίαν . καλῶς δὲ πρόσκειται τὸ ἐνδεχομένη , ἵνα μή τις νομίσῃ ὅτι ἐνδεχομένως χωρὶς αἰσθήσεως οὐκ ] ἔπι φαντασθῆναι · ἐξ ἀνάγκης γὰρ ἕπεται τοῦτο . καὶ πολλὰ κατ’ αὐτὴν ποιεῖν καὶ πάσχειν τὸ ἔχον . καλῶς εἶπε τὸ πολλά · οὐ γὰρ πάντα κατὰ φαντασίαν ποιεῖ , ἀλλὰ τὰ ἔχοντα αὐτὴν ἄνευ λόγου κατ’ αὐτὴν ποιεῖ , οἷον μύρμηκες κατ’ αὐτὴν ὁρμῶσιν συνάξαι τροφήν . ἀλλὰ μὴν οὐδὲ πάσχομεν πάντοτε κατὰ φαντασίαν . ἔνθα γὰρ συνουσιάζοντες ἐκκρίνομεν σπέρμα μηδὲν προφαντασθέντες , ὡς ἐν ὕπνοις ποτὲ ἡμῖν συμβαίνει , τότε οὐχ ὑπὸ φαντασίας πάσχομεν . καλῶς οὗν εἶπεν ὅτι οὔτε ποιοῦμεν οὔτε πάσχομεν πάντα κατά φαντασίαν . καὶ ὅρα ὅτι πρὶν πληρῶσαι τὴν κοινωνίαν τί ἐστι τὸ τέλος τῆς φαντασίας διεξέρχεται . καὶ εἶναι καὶ ἀληθῆ καὶ ψευδῆ . ἐπὶ τὴν κοινωνίαν πάλιν ὑπέστρεψε . φησὶν οὖν ὅτι κοινωνοῦσιν αἴσθησις καὶ φαντασία κατὰ τὸ ἀληθεύειν καὶ ψεύδεσθαι . τοῦτο δὲ τὸ κοινωνεῖν συμβαίνει αὐταῖς διὰ τὸ ἔχειν τὰ αὐτὰ αἰσθητὰ καὶ ὁμοίως αὐτῶν ἀντιλαμβάνεσθαι . p . 428b18 ‘H αἴσθησις τῶν μὲν ἰδίων ἀληθής ἐστιν ἢ ὅτι ὁλίγιστον ἔχουσα τό φεῦδος . Νῦν ἀσφαλέστερον εἶπε τοῦ ἄνω εἰρημένου . ἄνω μὲν γὰρ εἶπεν ὅτι ἡ αἴσθησις οὐδὲ ὅλως ψεύδεται περὶ τὰ ἴδια αἰσθητά , ἐνταῦθα δὲ λέγει ὅτι ποτὲ καὶ ψεύδεται . διὰ τί δὲ ὀλίγον λέγει ἔχειν ψεῦδος τὴν αἴσθησιν περὶ τὰ ἰήια αἰσθητά ; διὰ τὴν σμικρότητα αὐτῶν · ῥανίδα γὰρ μέλανος συμμιγῆ οὖσαν πολλῷ λευκῷ οὐ δύναται διακρῖναι . p . 428b19 19 Δεύτερον δὲ τοὐ συμβεβηκέναι ταῦτα , κἀνταῦθα ἤδη ἐνδέχεται διαψεύδεσθαι . Δεύτερα αἰσθητά , φησίν , ἐστὶν τὰ κατὰ συμβεβηκός . καὶ ἀποροῦμεν , εἰ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητὰ λέγομεν εἶναι τὰς οὐσίας , πῶς φαμεν αὐτὰς συμβεβηκέναι οὐσίας οὔσας . λέγομεν ὅτι οὐδὲν ἄτοπον · ᾦ γὰρ τρόπῳ λέγομεν συμβεβηκέναι τῷ δεσπότῃ ἀνθρώπῳ εἶναι , τούτῳ τῷ τρόπῳ λέγομεν καὶ νῦν τὴν οὐσίαν συμβεβηκέναι τοῖς χρώμασιν . ἰδοὺ γὰρ ἐκεῖ τὸν ἄνθρωπον οὐσίαν ὄντα συμβεβηκέναι λέγομεν τῷ δεσπότῃ , συμβεβηκότι ὄντι , παρὰ φύσιν κατηγορήσαντες . κἀνταῦθα δὲ εἶπεν ἀντὶ τοῦ καὶ ἐν τῇ φαντασίᾳ · καὶ ἐν αὐτῇ γάρ ἐστι κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητά . p . 428b21 Ὅτι μὲν γὰρ λευκόν , οὐ διαψεύδεται · εἰ δὲ τοῦτο τὸ λευκὸν ἢ ἄλλο , ψεύδεται . Ἐνταῦθα πάλιν περὶ τῆς αἰσθήσεως διαλέγεται . ὅτι μὲν γὰρ λευκόν ἐστιν , οἶδεν ἡ ὄψις · ἴδιον γὰρ αἰσθητὸν ὄψεως τὸ λευκόν , περὶ δὲ τὰ ἴδια αἰσθητὰ ὡς ἐπίπαν ἀληθεύει · τίνος δέ ἐστι τοῦτο τὸ λευκόν , οἷον ποίας ἀτόμου οὐσίας , ἆρα τῆς Κλέωνος ἢ τῆς Ἀλκιβιάδου , ψεύδεται · οὔτε γὰρ οἶδε τοῦτο τὸ λευκὸν εἰ Κλέωνός ἐστιν , εἰ καὶ οἶδεν ὅτι ἁπλῶς λευκόν ἐστι . p . 428b22 22 τρίτον δὲ τῶν κοινῶν καὶ ἑπομένων τοῖς συμβεβηκόσιν , οἷς ὑπάρχει τὰ ἴδια . Τρίτον , φησίν , αἰσθητόν ἐστι τὰ κοινὰ αἰσθητά . εἶτα βουλόμενος σαφηνίσαι ποῖα λέγει κοινὰ αἰσθητά , φησὶ τὰ ἑπόμενα τοῖς κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητοῖς , ἐν οἷς καὶ τὰ ἴδια ὑπάρχει . κατὰ συμβεβηκὸς γὰρ ἐλέγομεν αἰσθητὰ εἶναι τὰς ἀτόμους οὐσίας · ἐν τῇ ἀτόμῳ δέ ἐστιν οὐσίᾳ κίνησις , μέγεθος καὶ τὰ ἄλλα κοινὰ αἰσθητά , | ὥσπερ καὶ τὰ ιοια · χρῶμα γὰρ ἐν ἀτόμῳ οὐσίᾳ . p . 428b25 ‘H δὲ κίνησις ἡ ὑπὸ τῆς ἐνεργείας γινομένη διοίσει τῆς αἰσθήσεως . Ἐντεῦθεν τὸ δεύτερον κοινὸν λέγει αἰσθήσεως καὶ φαντασίας . ἀναγνωστέον δὲ τὸν λόγον ἐν ὑπερβατῷ . ἡ κίνησις , φησίν , ἡ γινομένη ὑπὸ τῆς κατ’ ἐνέργειαν αἰσθήσεως , τουτέστιν ἡ φαντασία , ἥτις ἀπὸ τούτων τῶν εἰρημένων τριῶν αἰσθήσεων διεγείρεται , τῆς τε τῶν ἰδίων καὶ τῆς κατὰ συμβεβηκὸς καὶ τῆς τῶν κοινῶν , αὕτη οὖν , φησίν , ἡ φαντασία διοίσει τῶν αἰσθήσεων πασῶν ἀφ’ ὧν γέγονεν , εἴπερ ἐναργές ἐστιν ἕτερον εἶναι τὸ πάντως παρόντος τοῦ αἰσθητοῦ γινόμενον τοῦ ποτὲ καὶ ἀπόντος . ἔχει μέντοι , φησί , τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος ἀνάλογον ταῖς αἰσθήσεσιν . ὥσπερ γὰρ ἐπὶ ἐκείνων ἡ πρώτη ῥηθεῖσα , τουτέστιν ἡ τῶν ἰδίων αἰσθητῶν , ἀληθὴς ἦν , οὕτω καὶ ἡ φαντασία παρούσης μάλιστα τῆς τοιαύτης αἰσθήσεως ἀληθὴς ἄν εἴη · ὥσπερ δὲ αἱ λειπόμεναι δύο αἰσθήσεις , ἥ τε τῶν κατὰ συμβεβηκὸς καὶ ἡ τῶν κοινῶν , ποτὲ μὲν ἀληθεῖς ἦσαν ποτὲ δὲ ψευδεῖς , οὕτως ἄν ἔχοιεν καὶ αἱ ἀπ’ αὐτῶν φαντασίαι , εἴτε εἷεν παροῦσαι αἱ αἰσθήσεις εἴτε μή . p . 428b27 Καὶ ἡ μὲν πρώτη παρούσης τῆς αἰσθήσεως ἀληθής . ’Ex τούτου τοῦ ῥητοῦ συνάγων ὁ Θεμίστιος εἶπεν ὅτι ἅμα τῇ αἰσθήσει ἡ φαντασία ἐνεργεῖ , ἐπειδὴ λέγει παρούσης τῆς αἰσθήσεως ἀληθεύειν τὴν φαντασίαν . εἰ οὖν μηδὲν ἄλλο ἔχει τὰ εἰρημένα , τουτέστι πλὴν φαντασίας , ἡ δὲ φαντασία ἐστὶν ἡ ἔχουσα τὰ λεχθέντα , ἅτινα καὶ τὴν οὐσίαν αὐτῆς συμπληροῦσι , λέγω δὴ τὸν ὁρισμόν , δῆλον ὅτι φαντασία ἐστὶ κίνησις ὑπὸ τῆς κατ’ ἐνέργειαν αἰσθήσεως εἰπών . p . 429a2 ἐπεὶ δ’ ἡ ὄψις μάλιστα αἴσθησις . Ἑντεῦθεν τὴν ἐτυμολογίαν τῆς φαντασίας βούλεται εἰπεῖν . p . 429a5 Πόλλα κατ’ αὐτὰς πράττει τὰ ζῷα . Εἰπὼν διὰ τί λέγεται φαντασία καὶ ἐτυμολογήσας τὸ ὄνομα νυνὶ βούλεται εἰπεῖν καὶ διὰ τί ἐδόθη ἡμῖν . τὰ μὲν διὰ τὸ μὴ ἔχειν νοῦν , οἷον τὰ θηρία . ἰστέον ὅτι ὅπερ ἐστὶν ἐν ἡμῖν νοῦς τοῦτο τοῖς ἀλόγοις ἐστὶ φαντασία . ἡμεῖς γὰρ τῶν αἰσθητῶν ἀφιστάμενοι κατὰ νοῦν ἐνεργοῦμεν , τὰ δὲ ἄλογα κατὰ φαντασίαν . τὰ μὲν γὰρ αἰσθητὰ ταχέως χωρίζεται , νοῦς δὲ καὶ φαντασία ἀεί ἐστιν ἐν τοῖς ἔχουσιν . τὴν δὲ φαντασίαν διττὴν οἴεται Πλούταρχος · καὶ τὸ μὲν πέρας αὐτῆς τὸ ἐπὶ τὰ ἄνω , ἤγουν ἡ ἀρχὴ αὐτῆς , πέρας ἐστὶ τοῦ διανοητικοῦ , τὸ δὲ ἄλλο πέρας αὐτῆς κορυφή ἐστι τῶν αἰσθήσεων . ἡ μὲν οὖν φαντασία τῷ νῷ καὶ τῇ διανοία οὐδὲν συμβάλλεται , ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον ἀπὸ τοῦ νοῦ καὶ τῆς διανοίας ἀνακαθαίρεται , καὶ τὸ ἀτελὲς αὐτῆς ὑπὸ τούτων τελειοῦται , ἀλλὰ καὶ ἄγεται ὑπὸ τούτων εἰς ἀλήθειαν , καθ’ ὅσον πέφυκεν ἔχειν ἀλήθειαν . ὅθεν ἡ φαντασία καὶ πανταχοῦ παρέπεσθαι βούλεται καὶ συγκινεῖσθαι , λόγου καὶ ἀληθείας μεταλαβεῖν βουλομένη . ὁ δὲ θαυμάσιος Πλούταρχος καὶ καλὸν αὐτῆς εἶπε παράδειγμα , ὅθεν καὶ ἄξιον αὐτὸ εἰπεῖν . φησὶ γὰρ ὅτι ὥσπερ εἰσὶ δύο γραμμαὶ καθ’ ἓν σημεῖον ἀλλήλων ἁπτόμεναι , οὕτω τὸ ἄνω μέρος τῆς φαντασίας τὸ συναπτόμενον τῷ διανοητικῷ ἐστιν . ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνο τὸ σημεῖον καὶ ταὐτόν ἐστι καὶ ἕτερον , ταὐτὸν μὲν ὡς ἕν , ἕτερον δὲ διότι καὶ μετὰ τῆς ἄνω δύναται λαμβάνεσθαι εὐθείας καὶ μετὰ τῆς κάτω , οὕτω καὶ ἡ φαντασία δύναται καὶ ὡς ἓν καὶ ὡς δύο λαμβάνεσθαι , διότι τῶν μὲν αἰσθητῶν τὸ διῃρημένον εἰς ἓν συναθροίζει , τῶν δὲ θείων τὸ ἀπλοῦν καὶ ὡς ἄν τις εἴποι ἑνιαῖον εἰς τύπους τινὰς καὶ μορφὰς διαφόρους ἀναμάττεται . p . 429a7 Τὰ δὲ διὰ τὸ ἐπικαλύπτεσθαι τὸν νοῦν . Καλῶς εἶπεν ἐπικαλύπτεσθαι · ἀεὶ γάρ ἐστιν ἐν ἡμῖν ὁ νοῦς καὶ ἐνεργεῖ , τι δὲ ἐνίοτε διὰ νόσον ἡ θυμὸν ἢ μέθην . ταῦτα γὰρ ἀντιφράττουσιν αὐτὸν πρὸς τὸ μὴ γινώσκεσθαι αὐτοῦ τότε τὴν ἐνέργειαν . εἰ δὲ ταῦτα οὕτως . δῆλός ἐστιν ἀθάνατον δοξάζων τὴν λογικὴν ψυχήν . οὐ γὰρ εἶπεν αὐτὴν πάσχειν ἐν τῇ παραφροσύνῃ , ἀλλ’ ἐπικαλύπτεσθαι . ἐν οἷς τὸ δεύτερον τμῆμα καὶ ἡ πρᾶξις σὺν θεῷ πληροῦται . p . 429a10 Περὶ δὲ τοῦ μορίου τῆς ψυχῆς ᾧ γινώσκει τε ἡ ψυχὴ καὶ φρονεῖ , εἴτε χωριστοῦ ὄντος εἴτε καὶ μὴ χωριστοῦ κατὰ μέγεθος ἀλλὰ κατὰ λόγον , σκεπτέον , τίν ἔχει διαφοράν , καὶ πῶς ποτε γίνεται τὸ νοεῖν . Μετὰ τὸ διακρῖναι τὴν ἄλογον ψυχὴν ἀπὸ τῆς λογικῆς νῦν ἔρχεται καὶ ἐπὶ τὸ διακρῖναι τὴν λογικὴν αὐτὴν ἀφ’ ἑαυτῆς . ἐπὶ τῆς λογικῆς τοίνυν τρία τινὰ ζητεῖ , πρῶιον μὲν εἰ φθαρτή ἐστιν ἢ ἄφθαρτος , δεύτερον δὲ διάκρισιν ποιεῖται τῆς λογικῆς ἀπὸ τῆς αἰσθήσεως . καὶ μὴ ἀπόρει πῶς ἄνω διακρίνας αἴσθησιν | ἀπὸ λογικῆς ψυχῆς πάλιν τὸ αὐτὸ ποιεῖ q 1v νῦν · ἐπειδὴ γὰρ συμβάλλεται αὐτῷ ἡ διάκρισις αὕτη πρὸς τὸ δεῖξαι ὅτι ἀίδιός ἐστιν ἡ λογικὴ ψυχή , διὰ τοῦτο λέγει αὐτήν . εἶτα τρίτον κεφάλαιον ζητεῖ πῶς τὸ νοεῖν γίνεται · ἡ δὲ παροῦσα θεωρία τὰ δύο πρῶτα κεφάλαια ζητεῖ . ἄρχεται δὲ ἀπὸ τοῦ δευτέρου κεφαλαίου , τουτέστι τῆς διαφορᾶς λόγου καὶ αἰσθήσεως , διότι αὕτη συμβάλλεται καὶ ἐπιχειρήματος λόγον ἐπέχει πρὸς τὸ δεῖξαι ὅτι ἀίδιός ἐστιν ἡ λογικὴ ψυχή . θέλων δὲ κατεπείγουσαν ποιῆσαι τὴν διαφορὰν κοινωνίαν προλέγει λόγου καὶ αἰσθήσεως . καὶ μὴ ἀπόρει ὅτι πῶς ἄνω εἰπὼν τούτων κοινωνίαν καὶ νῦν τοῦτο λέγει · γνῶθι γὰρ ὅτι καὶ ἡ κοινωνία πρὸς τὸ δεῖξαι ἀθάνατον τὴν ψυχὴν συμβάλλεται . ἄρχεται οὖν ἐκ τῆς κοινωνίας λόγου καὶ αἰσθήσεως . καὶ πρώτην μὲν κοινωνίαν λέγει κατὰ τὸ ἄμφω δυνάμει εἶναι καὶ λόγον καὶ αἴσθησιν , καὶ ὅτι οὐδὲ ἡ ψυχὴ ἔχει λόγους τῶν νοητῶν ἀγράφῳ γὰρ γραμματείῳ ἔοικε κατὰ τὸν Ἀριστοτέλην ) οὔτε δὲ ἡ αἴσθησις ἔχει λόγους τῶν αἰσθητῶν , ἀλλὰ δέχονται τύπους καὶ εἴδη μόνον . ἡ γὰρ αἴσθησις οὐκ ἀντιλαμβάνεται τοῦ αἰσθητοῦ , ἀλλὰ τύπου τινὸς τοῦ αἰσθητοῦ · ἀτυχὴς γὰρ οὐσίας ἡ αἴσθησις · ἡ μέντοι λογικὴ ψυχὴ κἄν νοῇ οὐσίαν , ἀλλ’ οὖν ὅμως οὐδὲ αὐτὴ ἔχει τύπους τῶν νοητῶν . καὶ αὕτη πρώτη κοινωνία . δευτέρα κοινωνία · εἰ δυνάμει ἐστὶ καὶ ἡ λογικὴ ψυχὴ καὶ ἡ αἴσθησις , ἀλλ’ ἡ μὲν λογικὴ κατ’ ἐπιτηδειότητα , ἡ δὲ αἴσθησις καθ’ ἕξιν , πλὴν ὅμως ἄμφω δυνάμει , εἰ οὖν δυνάμει εἰσί , πάντως διὰ πάθους ἔρχονται εἰς ἐνέργειαν · κοινὸν ἄρα ἐν αὐταῖς τὸ πάσχειν . ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ πάσχ’ εἰν φθαρτὴν ἐδείκνυε τὴν λογικὴν ψυχήν , διὰ τοῦτό φησιν ὅτι πάθος πάσχουσι τελειωτικόν , οὐ φθαρτικόν . οὐ γὰρ κατὰ τὴν οὐσίαν πάσχει , ἀλλὰ κτὰ τὴν ἐνέργειαν · ἡ γὰρ γνῶσις ἐνέργειά ἐστι τοῦ νοῦ , ἥτις μεταβάλλει ἀπὸ τοῦ δυνάμει εἰς τὸ ἐνεργείᾳ . καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ τρίτη κοινωνία , τὸ ἄμφω τελειωτικὰ ἔχειν πάθη . ἀλλ’ ἵνα καὶ ἐκ τῆς κοινωνίας μάθῃς τὸ ἀίδιον τῆς ψυχῆς , δεῖ εἰδέναι ὅτι ἡ ψυχὴ κυρίως μᾶλλον πάσχει τελειωτικὸν πάθος ἤπερ ἡ αἴσθησις . ἡ γὰρ αἴσθησις ἐκ τῶν ὑπερβολῶν φθείρεται , ἡ δὲ ψυχὴ μᾶλλον γυμνάζεται ἐκ τῶν ὑπερβολῶν . ᾧ δῆλον ὅτι ἀίδιός ἐστιν · οὐ γὰρ φθείρεταί ποτε . αὗται μὲν αἱ κοινωνίαι · διαφέρει δὲ ἡ αἴσθησις τῆς λογικῆς ψυχῆς , ὅτι ἡ μὲν αἴσθησις περὶ τὸ μᾶλλον αἰσθητὸν ἐνεργοῦσα ἀμβλυώττει περὶ τὰ ἥττω , ἡ μέντοι λογικὴ ψυχὴ περὶ τὰ μᾶλλον ἐνεργοῦσα πλέον ἐνεργεῖ περὶ τὰ ἥττω . οἷον ἐὰν ἴδῃ ἡ ὄψις ἄμετρον λευκὸν ἢ λαβυρινθῶδες σχῆμα , πάσχει ἐκ τούτων καὶ τοῦ ἥττονος λευκοῦ οὐκ ἀντιλαμβάνεται · ὁ μέντοι νοῦς κἀν περὶ μεγάλα ἐνεργήσῃ , γυμνάζεται ἐν αὐτοῖς καὶ μᾶλλον ἐνεργεῖ περὶ τὰ ἥττω . καὶ τίς ἡ αἰτία τούτου ; ἐπειδὴ ἡ μὲν αἴσθησις δεῖται τοῦ σώματος καὶ ἄνευ αὐτοῦ οὐκ ἐνεργεῖ , καὶ ἐπειδὴ τοῦτο συγκρίνεται ἢ διακρίνεται ἐκ τῶν ὑπερβολῶν καὶ πάσχει , διὰ τοῦτο περὶ τὰ ἥττω οὐ δύναται ἐνεργῆσαι · ὁ μέντοι νοῦς οὐ δεῖται σώματος , ἵνα πάσχοντος ἐκείνου πάθῃ , ἀλλὰ γυμνάζεται περὶ τὰ κρείττω καὶ εὐχερῶς τὰ ἥττω καταλαμβάνει . καὶ τοῦτο δὲ ἀιδιότητα βοᾷ τῆς ψυχῆς · ὥστε καὶ ἐκ τῆς διαφορᾶς αἰσθήσεως καὶ τοὐ νοῦ ἐδείχθη τὸ ἀίδιον . δείξομεν δὲ καὶ ἰδικῷ ἐπιχειρήματι ὅτι ἀίδιός ἐστιν ἡ ψυχή , ὅπερ ἦν τὸ πρῶτον κεφάλαιον . εἰ πάντα νοεῖ ἡ ψυχή , ἀίδιός ἐστιν . οὔτε γὰρ σῶμα οὖσα δύναται πάντα νοεῖν οὕτε ἔνυλον εἶδος . εἰ γὰρ σῶμά ἐστι , πάντως κρᾶσίς τίς ἐστιν ἢ θερμὴ ἡ ψυχρά , ἡ δὲ κρᾶσις τὰς ὁμοίας κράσεις οὐ νόει · τὰς ὁμοίας ἄρα κράσεις οὐ νοήσει , καὶ οὐκέτι ἔσται πάντα νοοῦσα . καὶ ἡ ἁφὴ γὰρ ἐλέγετο ὅτι οὐκ ἀντιλαμβάνεται τοῦ ὁμοίως ψυχροῦ ἢ θερμοῦ . ἀλλὰ τί <οὐ> λέγεις αὐτὴν ἔνυλον εἶδος κεχρημένην αὐτὴν ὀργάνῳ τῷ σώματι ; ἀλλ’ εἰ ὡς ὀργάνῳ κέχρηται τὸ ὄργανον οὐ νοήσει , καὶ πάλιν ἔσται μὴ πάντα νοοῦσα . εἰ δὲ καὶ νοεῖ αὐτό , ἑτέρου δεήσει ὀργάνου , καὶ τοῦτο ἐπ’ ἄπειρον . ἄλλως τε δὲ τὸ ὄργανον συμβάλλεται ἐκείνῳ οὗ ἐστιν ὄργανον · τὸ δὲ σῶμα ἐμποδίζει τῇ ψυχῇ εἰς τὸ ἐνεργεῖν · οὐκ ἄρ ἐστὶν ὄργανον αὐτῆς . ἐπεὶ οὖν καὶ τοῦτο εἴρηται , ἐν τούτοις ἡ θεωρία σὺν θεῷ πληροῦται . Περὶ δὲ τοῦ μορίου τῆς ψυχῆς ᾧ γινώσκει τε ἡ ψυχή . οὐκ ἔστιν ἐκ τούτου συνάξαι τὸ τοῦ Πλουτάρχου ὅτι πᾶσαι αἱ ψυχαὶ μία οὐσία ἐστὶ πολυδύναμος . καὶ ὅτι τοῦτο ἀληθές , δηλοῖ τὸ εἰπεῖν αὐτὸν ἓν μόριον ἰῆς ψυχῆς τὴν λογικήν . μόριον γὰρ νῦν λέγει τούτῳ τῷ τρόπῳ · ἐπειδὴ γὰρ πολλά ἐστι τὰ συμβαλλόμενα εἰς σύστασιν τοῦ σώματος , φησὶν ὅτι καὶ τοῦτο ἕν ἐστι τῶν συμβαλλομένων τῷ σώματι τὸ μόριον τῆς ψυχῆς , τουτέστιν ἡ λογικὴ ψυχή . ποῦ γὰρ ἠδύνατο εἰπεῖν μίαν οὐσίαν πολυδύναμον , ὅπου γε ὑπέθετο ψυχὴν ἄφθαρτον καὶ φθαρτήν ; τῆς δὲ αὐτῆς οὐσίας οὐ δύναται τὸ μὲν εἶναι φθαρτὸν τὸ δὲ ἄφθαρτον . οὕτως μὲν πρὸς τοῦτον ἔστιν εἰπεῖν . καὶ πρὸς Ἀλέξανδρον δὲ ὅτι ὅρα πῶς τὸν νοῦν μόριον εἶπε τῆς ψυχῆς · ὅταν οὖν εἴπῃ τὸν νοῦν ἀίδιον , μὴ λέγε ὅτι τὸν θύραθεν νοῦν λέγει · τὸν γὰρ ἐν ἡμῖν λέγει . ἰστέον γὰρ ὅτι ὁ νοῦς τοία τινὰ σημαίνει παρὰ Ἀριστοτέλει . ταῦτα δὲ τὰ τρία ἄλλως μὲν λέγει Ἀλέξανδρος ὁ Ἀφροδισιεύς , ἄλλως δὲ ὁ Πλούταρχος · ὰλλ᾿ ὁ μὲν Ἀλέξανδρος πρῶτον σημαινόμενον λέγει τοῦ νοῦ τὸν δυνάμει νοῦν , ὥσπερ ἐστὶν ὁ ἐπὶ τῶν παίδων · ἐν γὰρ τοῖς παισὶν ὁ δυνάμι νοῦς ἐστι . δεύτερον σημαινόμενον τοῦ δυνάμει ὁ καθ’ ἕξιν νοῦς , ὥσπερ ὁ ἐπὶ τῶν τελείων ἀνθρώπων · οἱ γὰρ τέλειοι ἄνθρωποι εἴδησιν λοιπὸν ἔχοντες τῶν πραγμάτων τὸν καθ’ ἕξιν νοῦν ἔχειν λέγονται . τρίτον σημαινόμενόν ἐστι τοῦ νοῦ ὁ ἐνεργείᾳ νοῦς , ὅ ἐστιν ὁ θύραθεν , ὁ παντέλειος , ὁ μὴ ὢν καθ’ ἕξιν ἢ κατὰ τὸ δυνάμει , ἵνα καὶ ἁπλοῦς ᾖ ἀεὶ ἐνεργείᾳ ὤν , ὁ κυβερνῶν τὸ πᾶν . ταῦτα τὰ τρία σημαινόμενα τοῦ νοῦ κατὰ τὸν Ἀλέξανδρον , Πλού|ταρχος δὲ οὐ παραδέχεται ταῦτα , ἀλλὰ ἄλλως λέγει τὰ σὴ μαινόμενα τοῦ νοῦ . φησὶ γὰρ ὅτι πρῶιον σημαινόμενόν ἐστι τοῦ νοῦ ὁ καθ’ ἕξιν νοῦς , οἷός ἐστιν ἐπὶ τῶν παίδων · βούλεται γὰρ Πλούταρχος κατ’ Ἀριστοτέλην τὰ παιδία λόγους ἔχειν τῶν πραγμάτων καὶ τὴν λογικὴν ψυχὴν πάντα εἰδέναι , καὶ τὰς μαθήσεις μὴ εἶναι κυρίως μαθήσεις , ἀλλ’ ἀναμνήσεις . καὶ διὰ τοῦτο τὸν νοῦν ἐπὶ τῶν παίδων καθ’ ἕξιν δίδωσι καὶ ἔχοντα τοὺς λόγους τῶν πραγμάτων , ἀλλ’ ἀγνοοῦσι , φησί , τὰ πράγματα διὰ τὸ δεῖσθαι μαθήσεως , ἥτις μάθησις ἀνάμνησίς ἐστι . δεύτερον σημαινόμενόν ἐστι τοῦ νοῦ τὸ καθ’ ἕξιν ἅμα καὶ ἐνέργειαν , ὥσπερ ἐστὶν ἐπὶ τῶν τελείων ἀνθρώπων ὁ νοῦς . ἐν τούτοις γὰρ καὶ καθ’ ἕξιν ἐστὶ καὶ κατ’ ἐνέργειαν · ἔμαθε γὰρ ἤδη καὶ ἔγνω τὰ πράγματα , καὶ οἱονεὶ ἀνεμνήσθη αὐτὰ διὰ τῆς μαθήσεως . τρίτον σημαινόμενόν ἐστιν ὁ κατ’ ἐνέργειαν μόνως νοῦς , οἷός ἐστιν ὁ θύραθεν νοῦς ὁ τέλειος . ταῦτα τὰ τρία τοῦ νοῦ σημαινόμενα κατὰ τὸν Πλούταρχον . Ἀμμώνιος δὲ ἀμφοτέρους ἐκάκισεν , Ἀλέξανδρόν τε καὶ Πλούταρχον , λέγων ὅτι ἀμφότεροι ἥμαρτον καὶ ἰδίαν καὶ κοινὴν ἁμαρτίαν . κοινὴν μὲν οὖν , ὅτι ἀμφότεροι τρίτον σημαινόμενον εἶπον τοῦ νοῦ τὸν θύραθεν κατ’ ἐνέργειαν νοῦν , ὅς ἐστιν ὡς λόγῳ εἰπεῖν ὁ θεός · οὔτε γάρ ἐστι νῦν Ἀριστοτέλει περὶ τοῦ θύραθεν νοῦ λόγος , ὅπου οὐ θεολογικὴν ἐνεστήσατο πραγματείαν , καὶ ἄλλως νῦν περὶ νοῦ ἐστιν ὁ λόγος , ὃς νοῦς μέρος ἐστὶ τῆς ψυχῆς . ἀρχόμενος γοῦν φησι ‘περὶ τοῦ μορίου τῆς ψυχῆς ᾧ νοεῖ καὶ γινώσκει᾿ · εἰ οὖν περὶ νοῦ λέγει νῦν τοῦ ὄντος μορίου τῆς ψυχῆς , πῶς οὗτος τὸν θύραθεν σημαίνει νοῦν ; ὁ γὰρ θύραθεν οὐκ ἔστι μέρος τῆς ψυχῆς . καὶ ὅτι τὸν νοῦν τοῦτον τὸν ἐνεργεία ἐκ τοῦ δυνάμει ἐν ἡμῖν λέγει νοῦ γίνεσθαι παρακατιών , ὁ δὲ θύραθεν νοῦς οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ ἐν ἡμῖν δυνάμει νοῦ . εἰ δὲ καὶ εἴποιεν ὅτι , ἡνίκα λέγῃ πάντα νοεῖν τὸν νοῦν , περὶ τοῦ θύραθεν νοῦ διαλέγεται , καὶ εἰς τοῦτο ψεύδονται · ὁ γὰρ ἐν ἡμῖν δυνάμει νοῦς πάντων ἔχει τὴν νόησιν , ὥσπερ καὶ ἡ σκιαγραφία ἐν εἰκόνι πάντων ἔχει τοὺς τύπους , εἰ καὶ μὴ φανερούς , ὧν μέλλει δέξασθαι . καὶ ὁ νοῦς οὖν πάντων ἔχει τὰς νοήσεις , εἰ καὶ μὴ φανεράς · ὅταν δὲ νοήσῃ , τότε ἤδη φανεραὶ γίνονται . ὅτι δὲ καὶ ὃ εἶπεν μόριον τῆς ψυχῆς , τοῦτο λέγει ἀίδιον παρακατιών , δηλοῖ τὸ εἰπεῖν αὐτὸν ‘τοῦτο δὲ τὸ μόριον τῆς ψυχῆς μόνον ἀίδιον’ , μόνον τὸ τῆς λογικῆς καὶ οὐ τὰ ἄλλα . ἀμφότεροι μὲν οὖν κοινὴν ταύτην ἥμαρτον τὴν ἁμαρτίαν . ἰδίᾳ δὲ πάλιν ἕκαστος αὐτῶν ἁμαρτάνει οὕτως , ὁ μὲν Ἀλέξανδρος διότι οὐδὲν βούλεται ἐπιλέγειν τῇ λέξει , ἀλλ’ ἀεὶ κατακολουθῶν αὐτῇ ἐναντιολογίαις καὶ νῦν περιπίπτει . ἀφορμὰς γὰρ λαβὼν ἐκ τῆς λέξεως οἴεται ὅτι αὐτὸς ὁ νοῦς καὶ ἡ οὐσία αὐτοῦ δυνάμει ἐστίν , καὶ οὐ λέγει ὅτι κατὰ τὰς ἐνεργείας αὐτοῦ ἐστι δυνάμει , οἷον ὁ ἐπὶ τῶν παίδων νοῦς καθ’ ἡμᾶς δυνάμει ἔστι , διότι οὔπω οἶδεν τὰ εἴδη τῶν πραγμάτων , ἐπιτηδείως δὲ ἔχει πρὸς τὸ γνῶναι αὐτά , καὶ ταύτῃ δυνάμει ἐστὶ διὰ τὸ τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ μήπω γνῶναι τὰ ὄντα . ὁ δὲ Ἀλέξανδρος αὐτὴν τὴν οὐσίαν τοῦ νοῦ ἐπὶ τῶν παίδων λέγει εἶναι δυνάμει , καὶ κατασκευάζει αὐτὸ φάσκων ὅτι ὁ νοῦς δυνάμει ἐστί , εἰ δὲ δυνάμει ἐστὶ κατὰ τὴν ἐπιτηδειότητα , δῆλον ὅτι οὐκ ἔχει εἶδος , ἀλλ’ ὕλη ἐστὶ μόνον · πᾶν γὰρ τὸ πρῶτον δυνάμει ἐν ὕλῃ ἐστίν . ὁ νοῦς ἄρα ὕλη ἐστὶ καὶ εἶδος οὐκ ἔχει , ἵνα μὴ θολούμενος ὑπὸ τοῦ εἴδους ῥέψῃ εἰς τὴν τοῦ οἰκείου εἴδους γνῶσιν καὶ τὰ ἐναντία αὐτῷ εἴδη μὴ γνῷ . ὥσπερ γὰρ τὸ διαφανὲς ἀχρωμάτιστόν ἐστιν , ἵνα ἀδεκάστως διακονῇ τὰ χρώματα , οὕτω καὶ ὁ νοῦς , φησίν , ἀνείδεος ἐστιν , ἵνα γνῷ πάντα τα ειοη . ταυτα μὲν Ἀλέξανδρος , πάνυ δὲ ἁμαρτάνει . εἰ γὰρ διὰ τοῦτο ἀνείδεος ἐστιν , ἵνα γνῷ πάντα τὰ ὄντα , καὶ ἔδει τὸν λόγον ἐπιτεῖναι , οὔτε μηδαμῇ μηδαμῶς ὤφειλεν εἶναι · οἶδε γὰρ καὶ τὸ μηδαμῶς ὄν . καὶ οὐ μόνον ἐντεῦθεν ἀναιροῦμεν Ἀλέξανδρον , ἀλλὰ καὶ ἐξ αὐτοῦ Ἀριστοτέλους · αὐτὸς γὰρ Ἀριστοτέλης εἶδος εἰδῶν λέγει τὴν ψυχήν . καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ ἰδία ἁμαρτία Ἀλεξάνδρου , διότι ἀνείδεον λέγει τὸν νοῦν · φησὶ γὰρ ὅτι δυνάμει ἐστὶν ἡ οὐσία αὐτοῦ ἐν τοῖς παισί , τὸ δὲ δυνάμει ἀνείδεον ἐστι . καὶ ὁ Πλούταρχος δὲ ἁμαρτάνει ἰδίαν ἁμαρτίαν , διότι τὰ Πλάτωνος Ἀριστοτέλει προσάπἐνστήσατο τει . Πλάτων’ γάρ ἐστιν ὁ οἰόμενος τὸν τῶν παίδων νοῦν καθ’ ἕξιν εἶναι καὶ λόγους ἔχειν τῶν πραγμάτων , οὐ μὴν Ἀριστοτέλης · ὁ δὲ Πλούταρχος καὶ αὐτὸν οἴεται ’Αριστοτέλην ταῦτα λέγειν . καὶ πῶς οὐ ψεύδεται , ὅπου γε Ἀριστοτέλης ἐλέγχει αὐτόν ; τὸν γὰρ τῶν παίδων νοῦν ἀγράφῳ γραμματείῳ ἐοικέναι φησίν , διότι ἐπιτήδειός ἐστι πρὸς τὸ δέξασθαι τοὺς λόγους τῶν πραγμάτων , οὐ μὴν ἤδη καὶ ἐδέξατο . διὸ καὶ κοινῶς καὶ ἰδίᾳ ἁμαρτάνουσιν Ἀλέξανδρός τε καὶ Πλούταρχος . φέρε οὖν ἡμεῖς τὴν ἀλήθειαν εἴπωμεν . ἰστέον τοίνυν ὅτι δοξάζομεν ἡμεῖς ἀεὶ τὸν νοῦν εἶδος εἶναι . ἔστι γὰρ νοῦς παίδων εἶδος , δυνάμει δεκτικὸς εἰδῶν , καὶ καθὸ μὲν εἶδός ἐστιν , οὐκ ἔστι δυνάμει , ὡς Ἀλεξάνδρῳ δοκεῖ , καθὸ δὲ δυνάμει ἐστὶ δεκτικὸς τῶν εἰδῶν , οὐκ ἔχει τοὺς λόγους τῶν πραγμάτων , ὡς Πλουτάρχῳ δοκεῖ . εἴπωμεν οὗν λοιπὸν τὰ σημαινόμενα τοῦ νοῦ . πρῶτον τοίνυν ἐστὶ σημαινόμενον ὁ νοῦς ὁ δυνάμει εἰδὼς τὰ πράγματα , ὥσπερ ἐπὶ τῶν παίδων ἐστίν . δεύτερον σημαινόμενόν ἐστιν ὁ νοῦς ὁ καθ’ ἕξιν εἰδὼς τὰ πράγματα , ὥσπερ ἐπὶ τῶν τελείων τῶν ἐπτσταμένων μὲν τὰ πράγματα , ἠρεμούντων δὲ καὶ μὴ ἐνεργούντων κατὰ ταῦτα . τρίτον σημαινόμενόν ἐστιν ὁ νοῦς οὐχ ὁ θύραθεν εἰσιών , ὡς ἐκεῖνοι οἴονται , ἀλλὰ κά ἕξιν ἅμα καὶ ἐνέργειαν , ὥσπερ ὁ τῶν τελείων νοῦς τῶν εἰδότων τὰ πράγματα καὶ προχειριζομένων τὴν εἴδησιν καὶ ἐνεργούντων κατ’ αὐτήν . οὕτως οὗν ἡμεῖς λέγομεν τὰ σημαινόμενα τοῦ νοῦ . Περὶ δὲ τοῦ μορίου τῆς ψυχῆς ᾧ γινώσκει τε ἡ ψυχὴ καὶ φρονεῖ . μόριον ἐκάλεσε τὸν νοῦν τῆς ψυχῆς οὐχ ὡς ἐλάχιστον ὄντα τῆς ψυχῆς , | ἀλλ’ ὡς εἴ τις τὸν ἅπαντα κόσμον ἀριθμήσει , τάξει δὲ καὶ τὸν ἥλιον μετὰ πάντων , εἶτα τελευταῖον εἴποι μόριον εἶναι τοῦ παντὸς τὸν ἥλιον . καλῶς δὲ εἶπεν ᾧ γινώσκει τε ἡ ψυχὴ καὶ φρονεῖ · ἡ γὰρ ψυχὴ καὶ θεωρητικὸν μέρος ἔχει καὶ πρακτικόν . καὶ διὰ μὲν τοῦ εἰπεῖν ᾧ φρονεῖ τὸ πρακτικὸν αὐτῆς μέρος ἐδήλωσε , διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν ᾧ γινώσκει τὸ θεωρητικόν . τί δὲ βούλεται εἰπεῖν ὅτι περὶ τούτου τοῦ μορίου τῆς ψυχῆς ἐν ᾧ γινώσκει καὶ φρονεῖ δεῖ ζητῆσαι , εἴτε ἀίδιον εἴτε οὔ , εἴτε χωριστοῦ ὄντος , εἴτε καὶ μὴ χωριστοῦ κατὰ μέγεθος ἀλλὰ κατὰ λόγον ; τινὲς οὕτως ἐξηγήσαντο τὸ παρὸν ῥητόν , ὅτι εἴτε χωριστός ἐστι σώματος ὁ νοῦς εἴτε μὴ χωριστός ἐστι σώματος , ἀλλὰ μόνῃ μὲν τῇ ἐπινοίᾳ χωριστός ἐστιν , οὐκέτι δὲ καὶ τῆ ἐνεργείᾳ . τοῦτο δέ ἐστι τὸ πρῶτον πρόβλημα , εἰ χωριστὸς ὁ νοῦς καὶ ἀίδιος . τῷ δὲ Πλουτάρχῳ οὐδαμῶς ἡ παροῦσα ἐξήγησις ἀρέσκει , ἀλλὰ καὶ πάνυ αὐτῆς καταγινώσκει . αὐτὸς δέ φησιν ἐξηγούμενος ὅτι ὁ Ἀριστοτέλης βουλόμενος εἰπεῖν ‘εἴτε ὁ νοῦς χωριστός ἐστι φαντασίς καὶ αἰσθήσεως , ὡς ἄλλην αὐτὸν ἔχειν οὐσίαν παρὰ ταῦτα , εἴτε μία ἐστὶν οὐσία , ἥτις τοῦ νοῦ προβάλλεται καὶ φαντασίαν καὶ αἴσθησιν , τῷ δὲ λόγῳ μόνῳ ἐστὶ πολλά , ταῦτα εἶπεν . ὅτι γὰρ πρὸς ταῦτα ἀπεῖδεν , δῆλον ἐκ τοῦ καὶ ἀρτίως αὐτὸν παύσασθαι περὶ τούτων διαλεγόμενον . οὐ γὰρ εἴτε χωριστός ἐστι σώματος εἴτε μὴ ζητεῖ · ὁ γὰρ δεδωκὼς φαντασίαν κεχωρίσθαι σώματος πῶς περὶ νοῦ διστάζειν εἶχε τοῦ πάσας ἐπαναβεβηκότος τὰς δυνάμεις , εἴτε χωρὶς σώ μάτος ἐστιν εἴτε οὐκ ἔστι ; μέγεθος δὲ λαβὲ τὴν οὐσίαν . ὥστε καὶ τὸ πρῶτον πρόβλημα τοῦτό ἐστιν , εἴτε κεχώρισται ὁ νοῦς τῇ οὐσίᾳ φαντασίας καὶ αἰσθήσεως , εἴτε μία οὐσία ἐστὶ πάντων καὶ τῷ λόγῳ μόνον διαφέρουσι . καὶ ταῦτα μὲν περὶ τούτου . ἐπειδὴ δὲ μέμνηται ὁ Ἀριστοτέλης τοῦ ἀμιγοῦς καὶ ἀπαθοῦς καὶ χωριστοῦ πρὸς τὸ δεῖξαι ὅτι ἀίδιος ἡ ψυχή , ὁ Ἀλέξανδρος παραφθείρει τὰ τρία ταῦτα . πρῶτον μὲν τὸ ἀμιγές · φησὶ γὰρ ὅτι.ἀμιγἡ λέγει τὴν ψυχήν , ἐπειδὴ νόμος ἐστὶ τῶν μισγομένων τὸ πρῶτον καθ’ αὑτὸ εἶναι καὶ οὕτω συμμίσγεσθαι . ἰδοὺ γὰρ ἐν τῷ οἰνομέλιτι πρῶτον ἦν καθ’ ἑαυτὸ τὸ μέλι καὶ ὁ οἶνος , καὶ εἶθ’ οὕτω συνεπλάκη . ἐπεὶ οὖν οὐ πρώτη οὖσα καθ’ ἑαυτὴν ἡ ψυχὴ τῷ σώματι συνεμίγη , ἀλλ’ ἅμα τῇ γενέσει συνεμίγη τῷ σώματι , διὰ τοῦτο ἀμιγῆ λέγει τὴν ψυχήν . ἀπαθῆ δὲ αὐτὴν λέγει , φησίν , ὅτι οὐκ αὐτὴ ἡ ἐπιτηδειότης τῆς ψυχῆς ἔπαθεν , ἀλλὰ σῶμα κατὰ τὴν ἐπιτηδειότητα . ἐπεὶ οὖν πάθος λέγομεν τὸ παθεῖν τὴν ἐπιτηδειότητα , νυνὶ δὲ οὐκ ἔπαθεν , διὰ τοῦτο ἀπαθῆ αὐτὴν λέγει . χωριστὴν δὲ αὐτὴν λέγει , φησί , κατὰ τὴν ἑτερότητα , καθὸ ὅλως διαφέρει σώματος καλῶν αὐτὴν χωριστήν . οὗτος δὲ κακῶς λέγει . λέγει . ᾧ γὰρ λόγῳ ἔδειξε τὴν λογικὴν ψυχὴν ἀμιγῆ , ἀπαθῆ , χωριστήν , τούτῳ τῷ λόγῳ καὶ ἐπὶ αἰσθήσεως δυνατὸν δεῖξαι . νυνὶ δὲ διακρίνων λόγον ἀπὸ αἰσθήσεως εἶπε ταῦτα ὑπάρχειν εἰν τῇ λογικῇ ψυχῇ · οὐκ ἄρα οὖν καὶ αἰσθήσει ὑπάρξει . σὺ οὖν δέξαι ταῦτα ὡς βοῶντα τὴν ἀιδιότητα τῆς ψυχῆς , καὶ μὴ ὡς Ἀλέξανδρος · εἰ γὰρ ἀίδιος , πάντως καὶ ἀμιγής ἐστι τῆς ὕλης καὶ χωριστὴ αὐτῆς καὶ ἀπαθής . καὶ ταῦτα μὲν ἐν μέσῳ . ἡ δὲ παροῦσα λέξις , ὡς εἴπομεν , τὸ πρῶτον λέγει κεφάλαιον τέως ἐν ἀπαριθμήσει , εἴτε ἄφθαρτός ἐστιν ἡ ψυχὴ εἴτε οὕ . σκεπτέον τίνα ἔχει διαφορὰν καὶ πῶς ποτε γίνεται τὸ νοεῖν . ἐκ μὲν τοῦ εἰπεῖν σκεπτέον τίνα ἔχει διαφορὰν τὸ δεύτερον ἀπαριθμεῖται κεφάλαιον , ἐν ᾧ βούλεται εἰπεῖν τὴν διαφορὰν λόγου καὶ αἰσθήσεως · ἐκ δὲ τοῦ εἰπεῖν πῶς γίνεται τὸ νοεῖν τὸ τρίτον λέγει κεφάλαιον . p , 429 a 13 Εἰ δή ἐστι τὸ νοεῖν ὥσπερ τὸ αἰσθάνεσθαι . Ἐντεῦθεν ἄρχεται ἐκ τῶν κοινωνιῶν λόγου καὶ αἰσθήσεως , καὶ δοκεῖ μὲν ἐκ τῆς δευτέρας ἄρχεσθαι κοινωνίας , ὅτι ἄμφω πάσχουσιν , εἰ καὶ ἀτάκτως · ἔδει γὰρ τὴν τοῦ δυνάμει προηγεῖσθαι · ἐκ ταύτης γὰρ γίνεται ἡ δευτέρα κοινωνία . εἰ γὰρ ἄμφω δυνάμει , τὸ δὲ δυνάμει ἵνα γένηται ἐνεργείᾳ , ἐδέησε πάθους , διὰ τοῦτο ἔχουσι κοινὸν καὶ τὸ πάσχειν . πλὴν ἐστιν εἰπεῖν ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης κοινωνίας ἤρξατο . εἰπὼν γὰρ ὅτι τὸ νοεῖν ἐστιν ὡς τὸ αἰσθάνεσθαι , τὸ δὲ αἰσθάνεσθαι δυνάμει , καὶ τὸ νοεῖν ἄρ δυνάμει · παρακατιὼν δὲ καὶ σαφῶς λέγει τὴν κοινωνίαν ταύτην . ἔστι δὲ ὡς τύπῳ φράσαι τὸ ῥησίδιον τοιοῦτον · εἰ ἔστιν ὥσπερ ἡ αἴσθησις ὁ νοῦς , ἀντὶ τοῦ εἰ ὑποθῇ τὸν νοῦν ἐοικέναι τῇ αἰσθήσει , πάντως καὶ ὁ νοῦς πάσχον τι ἄν εἴη ὑπὸ τοῦ νοητοῦ , ὥσπερ καὶ ἡ αἴσθησις ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ πάσχει · εἰ δὲ μὴ πάσχει ὑπὸ τοῦ νοητοῦ , ἕτερόν τι τοιοῦτόν ἐστιν , ἀντὶ τοῦ ἀπαθής ἐστιν . ἐπειδὴ γὰρ ἐδόκει φορτικὸν εἶναι τὸ λέγειν πάσχειν τὴν λογικὴν ψυχήν , διὰ τοῦτο εἶπεν ἤ τι τοιοῦτον ἕτερον , τουτέστι τελειωτικὸν πάθος καὶ οὐ φθαρτικόν . εἶτα ὡς ἐπικρίνων τῷ λόγῳ ἐπάγει ἀπαθὲς ἄρα δεῖ εἶναι . τίνος δὲ ἕνεκεν πρόσκειται τὸ ἄρα ; οὐχ ὅτι φησὶ ‘δεκτική ἐστι τῶν εἰδῶν ἡ λογικὴ ψυχή’ , διὰ τοῦτο συνάγεται ὅτι ἀπαθής οὐ γὰρ ἕπεται τοῦτο ) , ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶπεν ἤ τι τοιοῦτον πάσχ’ εἰ τελειωτικὸν πάθος , διὰ τοῦτο συνῆξεν ὅτι ὅσον οὖν ἐπὶ τούτῳ ἀπαθές ἐστι . p . 429 a 15 Δεκτικὸν δὲ τοῦ εἴδους καὶ δυνάμει τοιοῦτον , ἀλλὰ μὴ τοῦτο . Ἐντεῦθεν ἠπατήθη Ἀλέξανδρος καὶ ἐνόμισεν αὐτὸν δεκτικὸν εἶναι τῶν εἰδῶν , λέγω δὴ τὸν νοῦν , καὶ δυνάμει εἶναι , ἀλλὰ μὴ τοῦτο , ἀντὶ τοῦ ἀλλὰ μὴ εἶδος . κακῶς δὲ ἐξέλαβεν τὸ ἀλλὰ μὴ τοῦτο · δεῖ γὰρ τὸ ἀλλὰ μὴ τοῦτο νοῆσαι ‘ἀλλὰ μὴ ἐνεργείᾳ τοῦτο ὅπερ νοεῖ,’ ὡς εἴπομεν ἀνωτέρω . ἔχ’ εἰ μὲν γὰρ εἶδος , μᾶλλον δὲ εἶδός ἐστιν ὁ νοῦς , ἀλλὰ τὸ εἶδος ὃ γινώσκει οὐκ ἔχει ἐνεργείᾳ , ἀλλὰ δυνάμει · δυνάμει γάρ | ἐστιν ὁ νοῦς τὰ νοητὰ καὶ ἡ αἴσθησις τὰ αἰσθητὰ καὶ οὐκ ἐνεργείᾳ . p . 429 a 18 Ἀνάγκη ἄρα , ἐπειδὴ πάντα νοεῖ , ἀμιγῆ εἶναι , ὥσπερ φησὶν Ἀναξαγόρας , ἵνα κρατῇ , τοῦτο δ’ ἐστὶν ἵνα γνωρίζῃ . Εἰ θέλεις , φησί , τὸν νοῦν πάντα νοεῖν , ἀμιγῆ δεῖ αὐτὸν ὑποθέσθαι τῆς ὕλης · εἰ γὰρ εἴποις αὐτὸν ἐκ τῆς ὕλης , οὐ νοήσει αὐτήν . ἀμέλει καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἁφὴ τοῦ ὁμοίου θερμοῦ αὐτῆς οὐκ ἀντιλαμβάνεται . διὰ τοῦτο δὲ καὶ Ἀναξαγόρας πάντα λέγων ἐκ τῶν ὁμοιομερειῶν τὸν νοῦν οὐχ ὑπέθετο ἐξ αὐτῶν , ἵνα πάντων κρατῇ , τουτέστιν ἵνα πάντα γινώσκῃ · τὸ γὰρ παρὰ Ἀναξαγόρᾳ κρατεῖν παρ’ Ἀριστοτέλει γινώσκειν ἐστί . καὶ δικαίως ἐξ ὧν ἐστί τι , οὐ γινώσκει αὐτό · ἕτερον γὰρ θέλει εἶναι τὸ γινῶσκον τοῦ γινωσκομένου . ὁ δὲ Ἀλέξανδρος πάλιν ἄλλως νοεῖ · φησὶ γὰρ ὅτι εἰ πάντα νοεῖ , ἀμιγής ἐστι τῶν εἰδῶν καὶ οὐκ ἔχει εἶδος . ἡμεῖς δὲ μετὰ προσδιορισμοῦ λέγομεν ὅτι ἀμιγής ἐστι τῶν εἰδῶν ὧν γινώσκει , ἐπεὶ αὐτὸς αὐτόθεν εἶδος ὑπάρχει . εἴποι δὲ πρὸς ταῦτα ὁ Ἀλέξανδρος ὅτι εἰ καθ’ ὑμᾶς ὁ νοῦς ἀμιγής ἐστιν ὧν γινώσκει εἰδῶν , ἐπειδὴ καὶ ἑαυτὸν γινώσκει , λέγετε δὲ αὐτὸν εἶδος εἷναι , οὐκοῦν καὶ ἑαυτοῦ ἀμιγής ἐστιν ὁ νοῦς , ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον . λέγομεν δὲ πρὸς τοῦτον ὅτι ὡς νοοῦν νοουμένου ἀμιγής ἐστι καὶ ἕτερος . p . 429a20 Παρεμφαινόμενον γὰρ κωλύει τὸ ἀλλότριον καὶ ἀντιφράξει . Τί φησιν ; ὅτι εἰ ἦν ἐκ τῆς ὕλης ὁ νοῦς , αὕτη ἡ ὕλη παρεμφαινομένη καὶ ἀντιφράττουσα αὐτὸν ἐκώλυε νοεῖν οὐ μόνον ἑαυτήν , ἀλλὰ καὶ τὰ ἀλλότρια . νοητά , τουτέστι τὰ ἄλλα . οὐκ ἄρα οὖν ἐστιν ἐκ τῆς ὕλης . δύνῃ δὲ καὶ ἄλλως αὐτὸ ἐξηγήσασθαι καὶ εἰπεῖν , εἰ εἶχέν τινα εἴδη τῶν γινωσκομένων ἐνεργείᾳ ὁ νοῦς , ἀλλὰ μὴ πάντα ἦν δυνάμει , ἐπεθολοῦτο καὶ οὐκ ἐγίνωσκεν ἀκριβῶς , ὥσπερ οὐδὲ ἡ ὄψις , ἐὰν ᾖ τὸ διαφανὲς κεχρωματισμένον , πάντα ἀκριβῶς τὰ χρώματα γνώσεται . καὶ ἡμεῖς μὲν οὕτως , ὁ δὲ Ἀλέξανδρός φησιν ὅτι καὶ ἐνταῦθα βούλεται τὸν νοῦν μὴ ἔχειν εἶδος καὶ ἐξ ὧν ἐπάγει · φησὶ γὰρ μὴ εἶναι αὐτοῦ φύσιν , ἀλλὰ μόνον ὅτι δυνάμει ἐστίν . ἡμεῖς δέ φαμεν ὅτι κατὰ τοῦτο λέγει μὴ εἶναι αὐτοῦ φύσιν Ἀριστοτέλης , καθὸ οὐκ ἔστιν ἡ φύσις αὐτοῦ τοιαύτη ὡς ἐνεργείᾳ τὰ εἴδη ἔχειν τῶν νοητῶν , καθὰ Πλάτωνι δοκεῖ , ἀλλὰ δυνάμει μόνον , ἐπεὶ αὐτὸς εἶδός ἐστι καὶ ἐνεργείᾳ ἐστὶν ἡ οὐσία αὐτοῦ . p . 429a23 Λέγω δὲ νοῦν , ὧ διανοεῖται καὶ ὑπολαμβάνει ἡ ψυχἡ . Ἐπειδὴ καὶ ἡ φαντασία λέγεται παθητικὸς νοῦς , φησὶν ὅτι οὐ περὶ ταύτης ἡμῖν ὁ λόγος νῦν , ἀλλὰ περὶ τοῦ νοῦ καθ’ ὃν διανοούμεθα καὶ ὑπολαμβάνομεν . νοῦν δὲ ἐνταῦθα κοινότερον εἶπε · διὰ μὲν γὰρ τοῦ διανοεῖσθαι τὴν διάνοιαν εἰσάγει , διὰ δὲ τοῦ ὑπολαμβάνειν τὴν δόξαν . φησὶν οὖν ὅτι ὁ νοῦς οὐδέν ἐστιν ἐνεργείᾳ πρὶν νοήσῃ , ἀλλὰ δυνάμει , καὶ δυνάμει οὐχ ἡ οὐσία αὐτοῦ , ἀλλ’ ἡ ἐνέργεια . καὶ διὰ τοῦτο ὁ νοῦς οὐκ ἔστι σῶμα · ποιὸς γὰρ ἂν ἦν , θερμὸς ἢ ψυχρός · οὔτε μὴν ὀργάνῳ κέχρηται τῷ σώματι · δύναται γὰρ ὁμοίως τὰ μεγάλα καὶ μικρὰ νοεῖν , ὅπερ ἡ αἴσθησις ὀργάνῳ κεχρημένη τῷ σώματι οὐ δύναται ποιῆσαι . p . 429a27 Καὶ εὖ δὴ οἱ λέγοντες τὴν ψυχὴν εἶναι τόπον εἰδῶν . Ἐπαινεῖ Πλάτωνα · ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν ἄνω ὅτι δέχεται ἡ ψυχὴ τὰ εὔη τῶν νοητῶν καὶ οὕτως ἐνεργεῖ , διὰ τοῦτο ἐπαινεῖ Πλάτωνα τὴν ψυχὴν εἰπόντα τόπον εἰδῶν . πλ̣ὴν μέμφεται αὐτῷ εἰς δύο τινά , πρῶτον μὲν ὅτι πᾶσαν ψυχὴν λέγει τόπον εἰδῶν καὶ οὐ μόνον τὴν λογικήν , εἰ καὶ ἔστιν ὑπὲρ Πλάτωνος εἰπεῖν ὅτι μόνην τὴν λογικὴν ψυχὴν λέγει , τὰς δὲ ἄλλας ἐμψυχίας · διὸ λέγει “ πᾶσα ψυχὴ ἀθάνατος’’ . κἄν οὖν τὴν ψυχὴν λέγει τόπον εἰδῶν , ἀλλ’ οὖν τὴν λογικὴν μόνον λέγει . μέμφεται δὲ αὐτῷ καὶ εἰς ἄλλο ὅτι ἐνεργείᾳ λέγει ἐν τῇ ψυχῇ τὰ εἴδη καὶ οὐ δυνάμει . ὁ γὰρ Ἀριστοτέλης ἀγράφῳ γραμματείῳ αὐτὴν εἰκάζει καὶ κυρίως λέγει μάθησιν , ὁ μέντοι Πλάτων’ ἐγγράφῳ γραμματείῳ , καὶ τὴν μάθησιν ἀνά - μνησιν λέγει . p . 429b7 τοῦτο δὲ συμβαίνει , ὅταν δύνηται ἐνεργεῖν δι᾿ ἑαυτοῦ . Τί φησιν ; ὅτι ὁ νοῦς δυνάμει ὢν τότε γίνεται ἐνεργείᾳ . ὅταν ἐπιστημονικῶς δύνηται ἐνεργῆσαι καὶ θεωρητικῶς . συμβαίνει δὲ ἐπιστημονικῶς τὸν νοῦν ἐνεργεῖν , ὅταν δύνηται κατ’ αὐτὸν ἐνεργεῖν ἡ ψυχή . τοῦτο δὲ οὐκ ἀεί · μόλις γὰρ ἐν γήρᾳ . p . 429b8 ἔστι μὲν οὖν καὶ τότε δυνάμει πὼς οὐ μὴν καὶ πρὶν μαθεῖν ἢ εὑρεῖν · καὶ αὐτὸς δὲ ἑαυτὸν τότε δύναται νοεῖν . | Καὶ μετὰ τὸ μαθεῖν , φησί , τὰ πράγματα καὶ ἠρεμεῖν δυνάμει ἐστὶν ὁ νοῦς , οὐ μὴν ὁμοίως ἐστὶ δυνάμει οἷος ἦν πρὸ τοῦ μαθεῖν αὐτόν τι ἢ εὑρεῖν . τὸ γὰρ πρὶν τοῦ μαθεῖν ἢ εὑρεῖν δυνάμει ἐστὶν ὁ νοῦς κατὰ τὸ πρότερον σημαινόμενον τοῦ δυνάμει , τουτέστι τὸ κατ’ ἐπιτηδειότητα , τὸ δὲ μετὰ τὸ μαθεῖν δυνάμει καθ’ ἕξιν ἐστίν , ὅπερ ἦν δεύτερον σημαινόμενον τοὐ δυνάμει , ὅπερ αὐτὸς εἶπε δυνάμει πὼς . καλῶς δὲ ἐμνήσθη μαθήσεως καὶ εὑρήσεως , ἐπειδὴ πᾶσα ἐπιστήμη ἢ μαθήσει ἢ εὑρήσει καταλαμβάνε - τᾶι . ἐν οἷς ἡ πρᾶξις . p . 429b10 ἐπεὶ δ’ ἄλλο ἐστὶ τὸ μέγεθος καὶ τὸ μεγέθει καὶ ὕδωρ καὶ ὕδατι εἶναι , οὕτω δὲ καὶ ἐφ’ ἑτέρων πολλῶν , ἀλλ’ οὐ καὶ ἐπὶ πάντων . Tρία περὶ τοῦ νοῦ προθέμενος ζητῆσαι , ἓν μὲν εἰ ἀίδιος ἢ φθαρτός , δεύτερον δὲ κοινωνίαν καὶ διαφορὰν αὐτοῦ πρὸς αἴσθησιν , ἐξ οὗ πάλιν τὸ ἀίδιον ἠγρεύετο , καὶ τρίτον πῶς γίνεται τὸ νοεῖν , τὰ μὲν πρῶτα δύο ἱκανῶς νῶς διὰ τῶν φθασάντων ἀπέδειξεν • νυνὶ δὲ τὸ λοιπὸν αὐτῷ πρόκειται εἰς ἀπόδειξιν , καὶ πάρεστιν ἐξετάσων πῶς τὸ νοεῖν γίνεται . ἀπορεῖ τοίνυν κατ’ ἀρχὰς Ἀριστοτέλης . διττῆς γὰρ οὔσης ἐν ἡμῖν τῆς γνώσεως , τῆς μὲν ἀλόγου οἷον τῶν αἰσθήσεων , τῆς δὲ λογικῆς οἷον τοῦ νοῦ , διττά ἐστι καὶ τὰ γινωσκόμενα , τὰ μὲν ἔνυλα καὶ αἰσθητά , τὰ δὲ ἄυλα . ζητεῖ οὖν διὰ τούτων Ἀριστοτέλης πότερον ἑκάστη γνῶσις τὸ οἰκεῖον γινώσκει , οἷον ἡ μὲν ἄλογος τὰ ἔνυλα ἡ δὲ λογικὴ τὰ ἄυλα μόνον , ἢ ἡ μὲν ἄλογος τὰ ἔνυλα οἶδε μόνον , ἡ δὲ λογικὴ ὡς κρείττων οὖσα οὐ μόνον τὰ ἄυλα οἶδεν , ἀλλὰ καὶ τὰ ἔνυλα . καὶ τοιαύτης οὔσης τῇς ἀπορίας ἐπικρίνει Ἀριστοτέλης λέγων ὅτι ἡ λογικὴ οὐ μόνον τὰ ἄυλα οἶδεν , ἀλλὰ καὶ τὰ ἔνυλα . ὁ γὰρ εἰδὼς τὰ κρείττονα , πολλῷ πλέον καὶ τὰ χείρονα οἶδεν · εἰ οὖν οἶδε τὰ ἄυλα , σκοπήσει πάντως καὶ τὰ χείρονα τῶν ἀύλων , ὅ ἐστι τὰ ἔνυλα . εἰ γὰρ ὁ νοῦς ὅ ἐστιν ἡ λογικὴ γνῶσις , μόνον οἶδεν τὰ ἄυλα , μὴ γινώσκει δὲ καὶ τὰ ἔνυλα , ἔσται ὁ νοῦς κατά τι ἄνους · τὰ γὰρ ἔνυλα μὴ νοῶν ἄνους ἔσται κατὰ ταῦτα . ἀλλὰ μὴν ἄτοπον τὸν νοῦν κατά τι ἄνουν εἶναι · οὐκ ἄρα τὰ ἄυλα μόνον οἶδεν , ἀλλὰ καὶ τὰ ἔνυλα . καὶ ταῦτα μὲν Ἀριστοτέλης . ἔχομεν δὲ καὶ ἡμεῖς ἔξωθέν δεῖξαι ὅτι καὶ τὰ ἔνυλα οἶδεν ὁ νοῦς . εἰ γὰρ μὴ ἠπίστατο τὰ ἔνυλα , πῶς ἐπιδιωρθοῦτο τὴν αἴσθησιν ; ἡ γὰρ αἴσθησις τὴν ἐν ὕδατι κώπην κεκλασμένην ὁρᾷ καὶ τὸν ἥλιον ποδιαῖον , ὁ δὲ νοῦς ἐπιδιορθοῦται δεικνὺς ὅτι οὐδὲ ἡ κώπη κεκλασμένη ἐστίν , ἀλλ’ ὅτι καὶ ὁ ἥλιος μείζων ἐστὶ τῆς γῆς . πῶς οὖν εἶχεν ὁ νοῦς ἐπιδιορθοῦσθαι τὴν αἴσθησιν , εἰ μὴ ἐνόει τὰ ἔνυλα , τουτέστι τὰ αἰσθητά ; ἄλλως τε δὲ ἔχομεν κανόνα ἄνω ὅτι τὸ ἐπιστάμενον διαφορὰν πραγμάτων πολλῷ μᾶλλον αὐτὰ τὰ διαφέροντα οἶδεν . εἰ οὖν ὁ νοῦς οἶδε τὴν διαφορὰν τῶν ἀύλων πρὸς τὰ ἔνυλα , οἶδεν ἄρα τὰ ἔνυλα . ἀλλ’ ἐρεῖς ἴσως ὅτι ἄτοπόν ἐστι τὸν νοῦν τὰ ἔξω εἰδέναι · ταῦτα γὰρ αἰσθήσεως ἐστι τῷ τὰ ἔνυλα καὶ τὰ κατὰ μέρος γινώσκειν . ὁ μὲν γὰρ νοῦς τὸ καθόλου οἶδεν μόνον , τῆς δὲ αἰσθήσεως ἐστι τὸ εἰδέναι μερικά , ἅτινά ἐστιν ἔνυλα . ἐρῶ δὲ πρός σε ὅτι ὁ νοῦς τῷ μὲν ὑποκειμένῳ εἷς ἐστιν , τῷ δὲ λόγῳ διάφορος . ὁ γὰρ νοῦς ἢ καθ’ ἑαυτὸν μόνον ἐνεργεῖ , καὶ τότε τὰ καθόλου μόνον οἶδεν , ἢ ᾧτ’ αἰσθήσεως ἐνεργεῖ ὀργάνῳ αὐτῇ κεχρημένος , καὶ τότε τὰ ἔνυλα καὶ μερικὰ οἶδεν . ὥσπερ γὰρ ἡ αὐτὴ εὐθεῖα τῷ μὲν ὑποκειμένῳ ἡ αὐτή ἐστι , τῷ δὲ λόγῳ διάφορος ( ἡ γὰρ νῦν νῦν εὐθεῖ οὖσα δύναται κλασθῆναι καὶ ἐπικαμπὴς γενέσθαι ) , οὕτω καὶ ὁ νοῦς ὁ αὐτὸς ὢν τῷ ὑποκειμένῳ ἄλλοτε μὲν εὐθείᾳ ἀναλογεῖ , ὅτε καὶ καθ’ ἑαυτὸν ἐνεργεῖ καὶ τὰ ἄυλα οἶδεν , ἄλλοτε δὲ κεκλασμένῃ εὐθείᾳ ἐπικαμπτόμενος πρὸς τὴν αἴσθησιν καὶ ὀργάνῳ αὐτῇ κεχρημένος , ὅτε καὶ τὰ ἔνυλα οἶδεν . τοῦτο μὲν οὖν ἐστι τὸ πρῶτον ἄπορον καὶ ἡ λύσις αὐτοῦ . Δεύτερόν ἐστιν ἄπορον , οὗτινος χρὴ λῆμμα προλαβεῖν τοιοῦτον , ὅτι τὸ ἀπὸ τοῦ δυνάμει εἰς τὸ ἐνεργείᾳ ἀγόμενον πάντως ἀλλοιοῦται , ἡ δὲ ἀλλοίωσις πάθος ἐστί . τούτου προληφθέντος πρόεισι λοιπὸν τὸ ἄπορον · εἰ γινώσκει ὁ νοῦς τὰ ἔνυλα , δῆλον ὅτι πάσχει ὑπ’ αὐτῶν · ἄγεται γὰρ ὑπ’ αὐτῶν ἀπὸ τῆς δυνάμει γνώσεως εἰς τὴν ἐνεργείᾳ γνῶσιν , τὸ δὲ ἀπὸ τοῦ δυνάμει ἀγόμενον εἰς τὸ ἐνεργείᾳ ἀλλοιοῦται , τὸ δὲ ἀλλοιούμενον πάσχει · ὁ νοῦς ἄρα πάσχει ἀπὸ τῶν ἐνύλων . καὶ ἐπειδὴ οὐδὲν ἐκ τοῦ ἀνομοΰλου πάσχει , δῆλον ἄρα ὅτι ὁμόυλός ἐστιν ὁ νοῦς τοῖς ἐνύλοις καὶ ἔστιν αὐτὸς ἔνυλος καὶ φθαρτός · τὰ γὰρ ἔνυλα φθαρτά . καὶ πῶς ἄρ φθαρτὸς ἔσται ἢ κατ’ Ἀριστοτέλην ἢ κατ’ Ἀναξαγόραν λέγοντας αὐτὸν ἀμιγῆ τῆς ὕλης ; αὕτη ἡ ἀπορία . ἣν ἐπιλυόμενοί φαμεν ὅτι κακῶς ἐλάβετε βετε ὡς πᾶν ποιοῦν καὶ πάσχει · οὗτος γὰρ ὁ λόγος ψευδής ἐστι . τότε γὰρ τὸ ποιοῦν ἀντιπάσχει , ὅτε ὁμόυλόν ἐστι τῷ πάσχοντι . ἐπειδὴ οὖν ὁ νοῦς οὐκ ἔστιν ὁμόυλος τοῖς ἐνύλοις , οὐκ ἀνάγκη πάσχειν αὐτὸν ὑπὸ τῶν ἐνύλων , ὅτε γινώσκει αὐτά . ποιεῖ γὰρ καὶ ὁ δημιουργὸς εὐεργετῶν ἡμᾶς καὶ ὅμως οὐκ ἀντιπάσχει ὑφ’ ἡμῶν . ὥστε ἐκεῖνα μόνον τῶν ποιούντων ἀντιπάσχει , ὅσα ὁμόυλά ἐστι τοῖς πάσχουσι . καὶ ἡ μὲν λύσις αὕτη ἔξωθεν λέλεκται · ὁ δὲ Ἀριστοτέλης ἄλλην λύσιν φησίν , ἣν καὶ ἐν ἄλλοις εἶπεν , ὅτι διττὸν τὸ πάθος , τὸ μὲν τελειωτικόν , τὸ δὲ φθαρτικόν . ἐπὶ μὲν οὖν τοῦ φθαρτικοῦ ἔρρωται ὁ λόγος ὅτι ὅμοιον γίνεται τῷ ποιοῦντι τὸ πάσχον · ὁ δὲ νοῦς γινώσκων τὰ αἰσθητὰ πάσχει πάθος τελειωτικόν , ὅπερ ἀπάθεια μᾶλλον λέγεται ἤπερ πάθος , ὥστε πάλιν οὐ πάσχει ὁ νοῦς . τὰ γὰρ τελειούμενα ὑπό τινος οὐ πάντως καὶ ὁμόυλα αὐτῷ ἐστιν . ἰδοὺ γὰρ ὁ κόσμος τελειοῦται ὑπὸ τοῦ δημιουργοῦ , καὶ ὁμόυλος αὐτῷ οὐ γίνεται . πάλιν ὑπὸ τῶν οὐρανίων διοικεῖται τὰ τῇδε καὶ τελειοῦται , καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ὁμόυλα . | πάλιν ὁ ἀὴρ τελειοῦται ἐκ τοῦ φωτός , καὶ οὐκ ἔστιν ὁμόυλος αὐτῷ . ὥστε καὶ ὁ νοῦς πάσχει μὲν ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν τὸ τελειωτικὸν πάθος , τελειούμενος δὲ ὑπ’ αὐτῶν οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ὁμόυλος . σημειωτέον δὲ ὅτι κἄν τελειωτικὸν λέγομεν αὐτὸν πάσχειν πάθος , οὐ τῆς οὐσίας τοῦ νοῦ ἅπτεται τὸ πάθος , ἀλλὰ τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ . αὕτη καὶ ἡ δευτέρα ἀπορία καὶ ἡ λύσις αὐτῆς . Ἐπειδὴ δὲ αἱ δύο αὗται ἀπορίαι ἀπὸ τῶν ἐνύλων ἔσχον τὴν ἀφορμήν , δίκαιον καὶ περὶ τῶν ἀύλων τι ἀπορῆσαι . ἐπειδὴ γὰρ ὁ νοῦς οἶδεν ἑαυτὸν καὶ ἐπιστρέφει πρὸς ἑαυτόν , <ἑαυτὸν> ἄρα πῶς οἶδε ; πότερον νοῦς , ἢ κατ’ ἄλλο μέν ἐστι νοῦς , κατ’ ἄλλο δὲ νοητός ; εἰ μὲν οὖν κατ’ ἄλλο μέν ἐστι νοῦς , κατ’ ἄλλο δὲ νοεῖται , δῆλον ἄρα ὅτι οὐκ ἔστιν ἁπλοῦς ὁ νοῦς , ἀλλὰ σύνθετος · σύγκειται γὰρ καθὸ νοῦς ἐστι καὶ καθὸ νοεῖται . εἰ δὲ τὸ ἄτοπον τοῦτο ἐκφυγὼν εἴποις ὅτι καθὸ νοῦς ἐστι νοεῖται , ἄλλῳ ἀτόπῳ περιπεσῇ · δείκνυται γὰρ ἐν τῇ Ἀποδεικτικῇ ὅτι τὸ καθὸ ἀντιστρέφει . εἰ οὖν καθὸ νοῦς ἐστι νοεῖται , οὐκοῦν καὶ καθὸ νοεῖται νοῦς ἐστι ἵνα ἀντιστρέψῃ . εἰ δὲ καθὸ νοεῖται νοῦς ἐστι , συνάγεται ὅτι πᾶν τὸ νοούμενον νοῦς ἐστι , καὶ ἐπειδὴ τὰ μαθήματα νοητά ἐστι , ἔσται καὶ ταῦτα νόες , ὅπερ ἄτοπον . εἰ δὲ εἴποις ὅτι οὐ νοεῖ αὑτόν , ψεύδῃ · εἰ γὰρ μὴ νοεῖ ἑαυτόν , πῶς οἶδεν ὅτι χωρίζεται τοῦ σώματος ; τοιαύτη μέν ἐστι πᾶσα ἡ ἀπορία διὰ δὲ τὸ ἀσαφὲς συντόμως αὐτὴν ἐπα - ναλάβωμεν . ἐπειδὴ ὁ νοῦς νοεῖ ἑαυτόν , ἢ καθὸ νοῦς ἐστι νοεῖ ἑαυτόν , καὶ ἐπειδὴ τὸ καθὸ ἀντιστρέφει , ἔσται καὶ καθὸ νοητὸς νοῦς , ὡς συνά - γεσθαι πάντα τὰ νοητὰ καὶ τὰ μαθήματα νόας εἶναι · ἢ κατ’ ἄλλο μέν ἐστι νοῦς , κατ’ ἄλλο δὲ νοεῖται , καὶ ἔσται ὁ νοῦς σύνθετος , ὅπερ ἄτοπον . λύει δὲ τὴν ἀπορίαν τιθέμενος τῷ ἑνὶ σκέλει φάσκων ὅτι πᾶν τὸ κυρίως νοητὸν νοῦς ἐστι · τὰ γὰρ μαθήματα οὐκ ἔστι κυρίως νοητὰ καὶ διὰ τοῦτο οὔκ εἰσι νόες · ἡμῶν γάρ εἰσιν ἐπίνοια , καὶ ἡμεῖς ἐχωρίσαμεν αὐτὰ τῆς ὕλης , ἐπεὶ ἔνυλά εἰσιν . ὅσα οὖν οὐκ ἐξ ἡμῶν ἀλλ’ οἴκοθεν ἔσχον τὸ νοητὰ εἶναι , ταῦτα νόες εἰσί . ) καὶ γὰρ κἂν ἀγγέλους εἴπῃς , καὶ οὗτοι κατὰ τὸν ’Αριστοτέλην νόες εἰσί , κἂν τὸν ἐπὶ τῆς ἀπλανοῦς περιπολοῦντα εἴπῃς , ὃν δημιουργὸν λέγει , καὶ οὗτος κατὰ τὸν Ἀριστοτέλην νοῦς ἐστιν . ἀλλ’ ἐπειδὴ οὔτε Πλάτωνι δοκεῖ τὸ τὸν θεὸν νοῦν εἶναι οὔτε τοῖς εὐσεβέσι δόγμασιν ( ὁ γὰρ θεὸς καὶ ὑπὲρ νοῦν ἐστιν , ὅθεν καὶ πρόνοια ὠνόμασται , ὡς πρὸ τοῦ νοῦ ὤν ) , φέρε ἡμεῖς ἄλλως λύσωμεν τὴν ἀπορίαν . φαμὲν γὰρ ὅτι οὐ συνάγεται πᾶν τὸ νοητὸν νοῦς . πρῶτον μὲν γὰρ τὰ νοητὰ ἢ κυρίως ἐστὶ νοητά , ὡς τὰ πάντῃ ἄυλα , ἢ οὐ κυρίως , ἀλλὰ καθὸ αἰσθητὰ λέγεται νοητά , ὡς λίθος . νῦν οὖν περὶ τῶν κυρίως νοητῶν ἐστιν ὁ λόγος . εἰ δὲ τοῦτο , ἔσται τὰ κυρίως νοητὰ νοῦς , καὶ οὐδὲν ἄτοπον ἐπακολουθήσει . δεύτερον δὲ ὅτι οὐδὲ συνάγεται πᾶν τὸ νοητὸν νοῦς , ἀλλὰ πᾶν τὸ νοοῦν ἑαυτὸ νοῦς . τί γὰρ ἔφη ἡ ἀπορία ; καθὸ νοῦς νοεῖται · ὑπὸ τίνος ; δῆλον ὅτι ὑφ’ ἑαυτοῦ . οὐκοῦν , εἰ βούλει , ἀντίστρεφε διὰ τὸ καθὸ ὅλην τὴν πρότασιν καὶ εἰπέ , καθὸ ὑφ’ ἑαυτοῦ νοεῖται , νοῦς ἐστιν · αὕτη γάρ ἐστιν ἡ ὑγιὴς ἀντιστροφή . εἰ οὖν συνήχθη ἐκ τῆς ἀντιστροφῆς ὅτι οὐ δήπου τὸ νοητὸν νοῦς , ἀλλὰ πᾶν τὸ ὑφ’ ἑαυτοῦ νοητὸν νοῦς ἐστιν , οὐκέτι πᾶν . τὸ νοητὸν νοῦς ἐστι . καὶ οὐ μόνον διὰ τὸ θεῖον τῇ λύσει ’Αριστοτέλους οὐκ ἀρεσκόμεθα , ἀλλὰ καὶ ὅτι τὰ καθόλου νοητά ἐστιν , ἀλλ’ οὐ νόες . τὸ δὲ λέγειν ὅτι οὐχ ᾗ νοῦς γινώσκει ἑαυτὸν ἄτοπον . πρῶτον μὲν γάρ , ὡς εἴπομεν , ἔσται διπλοῦς ὁ μονοειδὴς καὶ ὁ αὐτὸς νοῶν καὶ νοούμενος , καὶ μὴ πάντα ἑαυτὸν γινώσκων · καθὸ γὰρ νοεῖται , νοεῖ ἑαυτόν , καὶ οὐ καθὸ νοεῖ . ὥστε ᾗ νοῦς ἑαυτὸν γινώσκει ὁ νοῦς . τοῦτο καὶ τὸ τρίτον ζήτημα . Τέταρτον ζήτημα · εἰ ὁ νοῦς νοεῖ ἑαυτόν , ἀεὶ δὲ πάρεστιν ἑαυτῷ ὁ νοῦς , διὰ τί μὴ ἀεὶ ἑαυτὸν νοεῖ ; θεωροῦμεν γὰρ ὅτι ὀλιγάκις οἱ ἄνθρωποι ἐπιστρεφόμεθα πρὸς ἑαυτούς , ἀλλ’ ἢ περὶ θεοῦ νοοῦμεν ἢ τε κόσμου , ὀλιγάκις δὲ περὶ ἑαυτῶν · καίτοι χρῆν ἀεὶ ἑαυτοὺς νοεῖν , διότι ὁ νοῦς ἀεὶ πάρεστιν ἑαυτῷ . αὕτη μὲν ἡ ἀπορία . λέγομεν δὲ ὅτι διὰ τὴν ἐπιμιξίαν καὶ τὴν κατανόησιν τῶν ὄντων τοῦτο γίνεται . ὥσπερ γὰρ ἐὰν δύο παραγένωνται καὶ ὁ μὲν εἷς ᾖ φίλος ὁ δὲ ἕτερος λαμπρός τις , οὐδὲ προσκυνοῦμεν τὸν φίλον ἅτε συνήθη ὄντα , τὸν δὲ ἄλλον δεξιούμεθα , οὕτω καὶ ὁ νοῦς γινώσκων ὅτι ἀεὶ πάρεστιν ἑαυτῷ , ὀλιγάκις μὲν ἑαυτὸν νοεῖ , πολλάκις δὲ τὰ ἐγκόσμια πράγματα ἢ ὑπερκόσμια . οὐ καθὸ οὗν νοῦς ὁ νοῦς οὐκ ἀεὶ ἑαυτὸν γινώσκει , ἀλλὰ διὰ τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ τοῦτο γίνεται . ὥσπερ γὰρ ἐν μελαγχολίαις παντελῶς οὐ γινώσκει ὁ νοῦς διὰ τὸ παρεκτρέπεσθαι αὑτοῦ , οὕτως καὶ ἡνίκα ἀλλοτριοπραγῇ περὶ τὸ σῶμα σχολάζων , οὐ γινώσκει ἑαυτόν , ὅτε οὐκ ἔστιν ἐνεργείᾳ νοῦς , ἀλλὰ δυνάμει . ὁ μέντοι Πλωτῖνός φησιν ὅτι ἔστι νοῦς ὁ ἀεὶ γινώσκων ἑαυτὸν καὶ ὁ μὴ ἀεὶ γινώσκων ἑαυτόν , ἵνα πάλιν λάβῃς τὸν μὲν ἐνεργείᾳ ἀεὶ γινώσκοντα ἑαυτόν , τὸν δὲ δυνάμει μὴ ἀεί . τὸ δὲ ἀεὶ γινώσκειν ἔλεγεν διὰ τὸν Πλάτωνα λέγοντα ἀεικίνητον τὴν ψυχήν · τὸ γὰρ ἀεικίνητον ἐπὶ τοῦ ἀείζωον ποιεῖν τὸ σῶμα ἐλάμβανεν , ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ ἀεὶ γνωστικὸν αὐτὸ ποιεῖν · καὶ ἀεὶ μέν , φησί , γινώσκει ὁ νοῦς , εἰ δὲ καὶ μὴ αἰσθανόμεθα ὅτι ἀεὶ γινώσκει , τοῦτο διὰ τὸν τοῦ σώματος θόρυβον γίνεται . ἐν οἷς ἡ θεωρία σὺν θεῷ πληροῦται . Ἐπεὶ δὲ ἄλλο ἔστι μέγεθος καὶ μεγέθει εἶναι καὶ τὸ ὕδωρ καὶ τὸ ὕδατι εἶναι . εἴρηται καὶ ἐν Κατηγορίαις καὶ ἐν τῇ Φυσικῇ ὅτι ἄλλο ἐστὶ τὸ τόδε καὶ ἄλλο τὸ τῷδε . τὸ μὲν γὰρ τόδε τὸ συναμφότερον σημαίνει , ὅ ἐστι τὸ εἶδος μετὰ τῆς ὕλης , οἷον τὸ ὕδωρ καὶ τὸ μέγεθος , τὸ δὲ τῷδε τὸ εἶδος μόνον σημαίνει ἄνευ τῆς ὕλης , οἷον τὸ ὕδατι εἶναι καὶ τὸ μεγέθει εἶναι . καὶ ἐπὶ μὲν τῶν ἐνύλων πραγμάτων οὕτως ἐστὶν ἡ σημασία , ἐπὶ δὲ τῶν ἀύλων πραγμάτων ταὐτόν ἐστι τὸ τόδε καὶ τῷδε , οἷον ἐπὶ θεοῦ , ἐπὶ σημείου καὶ τῶν τοιούτων · τὸ αὐτὸ γὰρ σημαίνεται κατὰ τὰς δύο πτώσεις . ἔστιν οὖν ὅλος ὁ νοῦς Ἀριστοτέλους οὗτος · ἆρα ὁ νοῦς οἶδεν ἐφ’ ὧν ἕτερόν ἐστι | τὸ τόδε καὶ τῷδε , τουτέστι τὰ ἔνυλα , ἢ ὁ νοῦς ἐκεῖνα μόνον οἶδεν , ἐφ’ ὧν ταὐτόν ἐστι τὸ τόδε καὶ τῷδε , τουτέστι τὰ ἄυλα ; μέγεθος οὖν λέγει τὸ συναμφότερον , μεγέθει δὲ εἶναι τὸ εἶδος μόνον , καὶ ὕδωρ λέγει τὸ συναμφότερον , ὕδατι δὲ τὸ εἶδος μόνον . ἐπ’ ἐνίων γὰρ ταὐτόν ἐστι τὸ σαρκὶ εἶναι καὶ σάρκα . ἀνοικείῳ παραδείγματι ἐχρήσατο · ἐπὶ γὰρ τῆς σαρκὸς οὐ ταὐτὸν σημαίνει τὸ τόδε καὶ τὸ τῷδε · τοῦτο γὰρ ἐπὶ μόνων τῶν νοητῶν ἐστιν . ἀλλ’ ὡς εἴπομεν , ἐπὶ τῶν ἐνύλων ἄλλο σημαίνει ἡ αἰτιατικὴ καὶ ἄλλο ἡ δοτική . εἰ οὖν καὶ ἡ σὰρξ τῶν ἐνύλων , ἄλλως καὶ ἄλλως σημαίνεται ὑπὸ τῆς αἰτιατικῆς καὶ τῆς δοτικῆς . τοῦτο δὲ ἐποίησεν διὰ μεγαλοφυίαν καταφρονήσας τῶν παραδειγμάτων , ὡς πολλάκις ἔθος αὐτῶ . p . 429 b 13 Ἢ ἄλλῳ ἢ ἄλλως ἔχοντι κρίνει . Ἔτι μὲν ἀπορεῖ , συναπτέον δὲ αὐτὰ τοῖς ὄνω . ἀνωτέρω μὲν γὰρ ἠπόρει , εἰ ὅλως ὁ νοῦς νοεῖ τὰ ἔνυλα , νυνὶ δὲ ὡς συγχωρήσας αὐτὸν νοεῖν τὰ ἔνυλα κατὰ τὸ σιωπώμενον ἀπορεῖ μήποτε ἄλλῳ μὲν μέρει ἑαυτοῦ ὁ νοῦς νοεῖ τὰ ἔνυλα , ἄλλῳ δὲ τὰ ἄυλα . τοῦτο οὖν ἐστιν ὃ λέγει ‘ἢ ἄλλῳ καὶ ἄλλῳ κρίνει’ , ἀντὶ τοῦ ἄλλῳ μὲν μέρει ἑαυτοῦ τὰ νοητά , ἄλλῳ δὲ τὰ ἔνυλα . Πλούταρχος μὲν οὖν καὶ Ἀλέξανδρος βούλεται τῷ μὲν ἀύλῳ τὰ ἄυλα γινώσκεσθαι , τῷ δὲ ἐνύλῳ τὰ ἔνυλα · Ἀριστοτέλης δέ φησιν ὅτι τῷ αὐτῷ νῷ ἄμφω γινώσκεται , καὶ τὰ ἔνυλα καὶ τὰ ἄυλα , ἀλλὰ ἄλλως καὶ ἄλλως ἔχοντι , πῇ μὲν κεχρημένῳ ὀργάνῳ τῷ σώματι , ἐπὶ τῶν ἐνύλων , πῇ δὲ οὔ , ὡς ἐπὶ τῶν ἀύλων καὶ νοητῶν . p . 429 b 13 Ἡ γὰρ σὰρξ οὐκ ἄνευ τῆς ὕλης , ἀλλ’ ὥσπερ τὸ σιμὸν τόδε ἐν τῶδε . Τοῦτο τὸ ῥητὸν συνηγορία ἐστὶ τοῦ ἀντικειμένου δόγματος , ἤτοι τῆς ἀπορίας τῆς ἀρτίως ῥηθείσης . ἐπειδὴ γὰρ ἠπόρησε λέγων μήποτε ὁ νοῦς ἄλλῳ μὲν μέρει ἑαυτοῦ νοεῖ τὰ ἔνυλα , ἄλλῳ δὲ τὰ ἄυλα , συνηγορεῖ διὰ τούτων τῇ ἀπορίᾳ καί φησι δίκαιον εἶναι , ἄλλῳ μὲν μέρει νοεῖν αὐτὸν τὰ ἔνυλα , ἄλλῳ δὲ τὰ ἄυλα · ἡ γὰρ σὰρξ οὐκ ἔστιν ἄνευ ὕλης , ἀλλ’ ἔνυλον πρᾶγμά ἐστιν . ὥσπερ γὰρ ἡ σιμότης τόδε ἐν τῷδέ ἐστιν , ἀντὶ τοῦ εἶδος ἐν ὕλῃ , οὕτω καὶ ἡ σὰρξ εἶδος ἐν ὕλῃ ἐστίν . ὥστε εὔλογόν ἐστι τὸν νοῦν μὴ τῷ αὐτῷ μέρει ἑαυτοῦ νοεῖν τὰ ἔνυλα καὶ τὰ ἄυλα . p . 429b14 τῷ μὲν οὖν αἰσθητικῷ τὸ θερμὸν καὶ τὸ ψυχρὸν κρίνει , καὶ ὧν λόγος τις ἡ σάρξ . Ἐντεῦθεν Πλούταρχος καὶ Ἀλέξανδρος πιστοῦνται ὅτι ἰδοὺ αὐτὸς λέγει ὡς τῷ ἐνύλῳ τὰ ἔνυλα γινώσκεται · τῷ γὰρ αἰσθητικῷ εἶπε γινώσκεσθαι τὸ θερμόν . τί οὖν ἡμεῖς λέγομεν ; ὅτι οὐ τοῦτό φησιν , ἀλλὰ συνηγορήσας τῇ ἀπορίᾳ λοιπὸν ἐντεῦθεν τὴν ἀληθῆ λύσιν ἐπάγει . φησὶ γὰρ ὅτι ὁ νοῦς τῷ αἰσθητικῷ ὀργάνῳ κεχρημένος κρίνει τὰ ἔνυλα , τουτέστι τὸ θερμὸν καὶ τὸ ψυχρόν · εἶτα ἐπειδὴ ψυχροῦ καὶ θερμοῦ ἐμνήσθη , οὐ μόνον δὲ ταῦτα κρίνει ἡ σάρξ , ἀλλὰ καὶ ἐξ ὅσων ἄλλων ἐστὶν ἡ συμμετρία αὐτῆς , οἷον τὸ ξηρόν , τὸ ὑγρόν , τὸ μαλακὸν καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα , οὐκ ἡδύνατο δὲ πάντων μνησθῆναι ἐν τῇ λέξει , ἵνα μὴ μηκύνῃ αὐτήν , διὰ τοῦτο συντόμως τὰ λοιπὰ ἐσήμανεν ἐπαγαγὼν καὶ ὧν λόγος τίς ἐστιν ἡ σάρξ , τουτέστιν ἐξ ὧν συνέστηκεν ὁ λόγος τῆς σαρκὸς ἤτοι ὁ ὁρισμὸς αὐτῆς . ὁ νοῦς οὖν τῷ αἰσθητικῷ ὀργάνῳ κεχρημένος κρίνει τὸ ψυχρὸν καὶ τὸ θερμὸν καὶ τὰ ἄλλα ἐξ ὧν ὁ ὁρισμὸς τῆς σαρκὸς συνέστηκε . καὶ ταύτης τῆς δόξης ἐστὶν Ἀριστοτέλης , πρῶτον μὲν ἐκ τοῦ ἐπιλύσασθαι τὴν τρίτην ἀπορίαν τὴν λέγουσαν ὅτι εἰ τὸ νοητὸν νοῦς , ἔσται καὶ ὁ λίθος ὢν νοητὸς νοῦς · φησὶ γὰρ ἐκεῖ ὅτι νοητὰ ἢ κυρίως ἐστὶ νοητὰ ἢ οὐ κυρίως , ὡς τὰ αἰσθητά . τὰ οὖν αἰσθητὰ νοητὰ εἶπεν , <εἰ> καὶ μὴ κυρίως · εἰ δὲ τοῦτο , οὕτω δῆλον ὅτι ὑπὸ νοῦ δοξάζει αὐτὰ νοεῖσθαι . καὶ ἐξ ἄλλου δὲ ἔστι πιστώσασθαι · αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ λέγων ὅτι ὥσπερ τὰ μαθήματα λόγῳ χωρίζεται , οὕτω καὶ ὁ νοῦς λόγῳ ἑαυτοῦ διαφέρει . εἰ δὲ διαφέρει ἑαυτοῦ λόγῳ , δῆλον ὅτι διὰ τοῦτο διαφέρει , ἵνα γνῷ τὰ ἔνυλα καὶ ἄυλα · εἰ γὰρ μόνα τὰ ἄυλα ἐγίνωσκε , τί χρεία ἦν διαφορᾶς ; p . 429b16 Ἄλλῳ δὲ ἤτοι χωριστῷ , ἢ ὡς ἡ κεκλασμένη ἔχει πρὸς ἑαυτὴν ὅταν ἐκταθῇ , τὸ σαρκὶ εἶναι κρίνει . Τὸ ῥησείδιον τοῦτο πάλιν ἐρωτηματικῶς προέρχεται ἐκ διαιρέσεως ἐρωτῶν . ἔστι δὲ ὁ νοῦς οὗτος · ἐπειδὴ ἄλλῳ μὲν κρίνει ὁ νοῦς τὰ ἔνυλα , ἄλλῳ δὲ τὰ ἄυλα , ἆρα τὰ μέρη ταῦτα τοῦ νοῦ καθ’ ἃ κρίνει τὰ ἔνυλα καὶ ἄυλα κεχωρισμένα ἐστὶν ἀλλήλων , ἡ ὥσπερ ἡ εὐθεῖα τῷ μὲν ὑποκειμένῳ ἡ αὐτή ἐστι , τῷ δὲ λόγῳ διάφορος ; ἄλλο γάρ ἐστιν εὐθείᾳ εἶναι καὶ ἄλλο κεκλασμένῃ εἶναι . καὶ οὗτος μὲν ὁ σκοπός . ἐρωτηματικῶς δὲ χρὴ καὶ τὴν λέξιν παραφρστέον οὕτω ἐν ὑπερβατῷ πεφρασμένην · ἄλλῳ δὲ κρίνει τὸ σαρκὶ εἶναι , ἀντὶ τοῦ ἄλλῳ μορίῳ κρίνει τὰ ἄυλα , οὕτως ἐν ὑπερβατῷ ἄλλῳ δὲ ἤτοι κεχωρισμένῳ τοῦ ἄλλου μορίου τοῦ κρίνοντος τὰ ἔνυλα , ἢ ὡς ἡ κεκλασμένη εὐθεῖα τῷ μὲν ὑποκειμένῳ εἷς ἐστι νοῦς , τῷ δὲ λόγῳ διάφορος . p . 429b18 πάλιν δὲ ἐπὶ τῶν ἐν ἀφαιρέσει ὄντων τὸ εὐθὺ ὡς τὸ σιμόν · μετὰ συνεχοῦς γάρ . Ἐπὶ τὸ ἄλλο ἔρχεται παράδειγμα τὸ τῶν μαθημάτων . καὶ τί φησιν ; ὅτι ὥσπερ τὸ σιμὸν καὶ τὸ εὐθὺ πάντως ἐν ὑποκειμένῳ ἐστὶ τῇ συνεχείᾳ , ἔν τινι γὰρ σώματί εἰσι συνεχεῖ ) καὶ ὅμως χωρίζομεν ταῦτα τῷ λόγῳ τῆς συνεχείας καὶ λέγομεν ὅτι ἄλλο ἐστὶν ἐπὶ τούτων τὸ τί ἦν εἶναι , τουτέστι τὸ εἶδος τὸ ἀφαιρεθέν , καὶ ἄλλο ἡ ὕλη , αὐτὴ ἡ συνέχεια , <ὃ> διὰ τοῦ εἰπεῖν τὸ εὐθὺ εἶναι , ὥσπερ οὖν ἐπὶ τούτων τὸ εἶδος χωρίζομεν τῆς ὕλης λόγῳ , οὕτω καὶ ὁ νοῦς λόγῳ ἑαυτοῦ διαφέρει . συνηγορεῖ δὲ νῦν ὅτι ἔνυλά ἐστι | τὰ μαθήματα · ὕλη γάρ ἐστιν , ὥς φησιν , τῶν σχημάτων τὸ συνεχές , εἶδος δὲ αὐτὰ τὰ σχήματα · ὥστε ἔνυλά ἐστι τὰ μαθήματα . p . 429b19 Τὸ δὲ τί ἦν εἶναι , εἰ ἔστιν ἕτερον τὸ εὐθεῖ εἶναι καὶ τὸ εὐθύ , ἄλλω . Ἐάν , φησί , τὸ τί ἦν εἶναι , τουτέστι τὸ εἶδος , τῶν μαθημάτων τὸ γὰρ τί ἦν εἶναι τὸ εἶδος σημαίνει ) ἕτερον ἔχει τὸ εὐθὺ εἶναι , τουτέστιν ἕτερόν ἐστι τὸ τόδε τοῦ τῷδε , τότε ἄλλο τί ἐστι τὸ <κρῖνον> τὸ ἄλλῳ ἀντὶ τοῦ τότε ἄλλῳ μέρει ἑαυτοῦ ὁ νοῦς κρίνει τὰ μαθήματα , καὶ οὐχ ᾧ κρίνει τὰ ἄυλα . εἰ γὰρ ἕτερόν ἐστι τὸ τόδε τοῦ τῷδε , δῆλον ὅτι ἔνυλά ἐστι . καὶ σημειωτέον ὅπερ Πλούταρχος ἐν τῷ ὑπομνήματι σημειοῦται , ὅτι ὑποκείμενον λέγει ἔχειν τὰ μαθήματα Ἀριστοτέλης . ἔστιν οὖν τὸ ῥησείδιον · δῆλον ὅτι εἰ τὸ τί ἦν εἶναι , τουτέστιν εἰ τὸ εἶδος ἕτερον ἔχει τὸ εὐθεῖ εἶναι , ὅ ἐστι τὸ τῷδε , καὶ ἕτερον τὸ εὐθύ , ὅ ἐστι τὸ τόδε , ἔνυλά εἰσιν · εἰ δὲ ἔνυλα , ἄλλῳ μέρει ἑαυτοῦ ὁ νοῦς κρίνει αὐτά , καὶ οὐχ ᾧ τὰ ἄυλα κρίνει . p . 429b20 ἔστω γὰρ δυάς . Tοῦτο ὡς πρὸς τί ; ὡς πρὸς τὰ ἐν συνεχείᾳ ὄντα ἔτῃ . τὰ γὰρ ἐν ἀφαιρέσει ἕν τι μόνον δηλοῦσι , τὸ εἶδος , τὰ δὲ οὐκ ἐν ἀφαιρέσει δύο δηλοῦσι , τὸ εἶδος ἅμα τῇ ὕλῃ . καὶ δικαίως ταῦτα δύο λέγεται ὡς ἔνυλα καὶ ἐπιδεχόμενα διαίρεσιν ὡς τὰ δύο · τὰ γὰρ ἐν ἀφαιρέσει ἀδιαίρετα ὄντα μονάδι ἔοικεν . ἀμέλει καὶ ἡ κεκλασμένη εὐθεῖα ὡς δύο οὖσα ἔνυλόν τι ἐδήλου . καὶ τὰ μαθήματα οὖν διττὰ ἔσται , τὰ μὲν κατὰ τὸ εἶδος αὐτῶν , ὅπερ ἐδήλωσεν εἰπὼν εὐθεῖ εἶναι , ἢ κατὰ τὸ εἶδος καὶ τὴν ὕλην , ὅπερ ἐσήμανεν εἰπὼν εὐθύ . ἑτέρῳ ἄρα ἢ ἑτέρως ἔχοντι κρίνει . τὸ συμπέρασμα ὅτι ἀνάγκη ἢ ἑτέρῳ καὶ ἑτέρῳ κρῖναι τὰ ἔνυλα καὶ τὰ ἄυλα , ἢ τῷ αὐτῷ ἑτέρως ἔχοντι . εἶτα λέγων τὴν λύσιν ὅλου τοῦ ἀπόρου , φησὶν ὅλως ἄρα ὡς χωριστὰ τὰ πράγματα τῆς ὕλης , οὕτω καὶ τὰ περὶ τὸν νοῦν . τουτέστιν , ὡς δυνατὸν συντόμως εἰπεῖν , ὥσπερ τὰ εἴδη ἐπινοίᾳ μόνον χωρίζονται τῆς ὕλης καὶ λόγῳ , οὐ μὴν καὶ τῇ ὑποστάσει αὐτῇ , οὕτω καὶ ὁ νοῦς ἀχώριστος τὸ μὲν ἑαυτοῦ ἐστιν ἀεί , ὁ αὐτὸς ὢν ἀεὶ τῷ ὑποκειμένῳ , τῇ δὲ ἐπινοίᾳ καὶ τῷ λόγῳ χωρίζεται πρὸς τὰ γινωσκόμενα . p . 429b22 Ἀπορήσειε δ’ ἄν τις , εἰ ὁ νοῦς ἁπλοῦν ἐστι καὶ ἀπαθές . Ἐντεῦθέν ἐστιν ἡ δευτέρα ἀπορία ἡ λέγουσα ὅτι εἰ γινώσκει ὁ νοῦς τὰ αἰσθητά , πείσεται ὑπ’ αὐτῶν · οὐδὲν δὲ πάσχει ἐξ αὐτῶν , ὃ μή ἐστιν ὁμόυλον αὐτοῖς . τοῦτο γὰρ ἐσήμηνεν ἐπαγαγὼν ἐν τῇ λέξει ᾗ γάρ τι κοινὸν ἀμφοῖν ὑπάρχει , τὸ μὲν ’πὸ ἱεῖ τὸ δὲ πάσχει , ἀντὶ τοῦ κατὰ τὸ κοινόν , ὅ ἐστι κατὰ τὴν ὕλην , πάσχει . εἰ οὖν γινώσκει ὁ νοῦς αὐτά , καὶ πάσχει ὑπ’ αὐτῶν • εἰ δὲ πάσχει ὑπ’ αὐτῶν , ὁμόυλος αὐτοῖς ἐστι · εἰ δὲ ὁμόυλός ἐστι τοῖς αἰσθητοῖς , οὐκέτι ἐστὶν ἀπλοῦς νοῦς , ἀλλὰ σύνθετος . ἔστιν οὖν ὁ λόγος κατ’ ἀνάλυσιν πεφρασμένος . p . 429 b 26 Ἔτι δ’ εἰ νοητὸς καὶ αὐτός . Πρὸ τοῦ τὴν λύσιν τοῦ δευτέρου ἀπόρου εἰπεῖν , τὸ τρίτον ἄπορον ἐντεῦθεν προβάλλεται καί φησιν ὅτι <εἰ> καὶ αὐτὸς ὁ νοῦς εἴη , ἀντὶ ὑπάρχει , νοητός , πῶς οὖν νοεῖ ἑαυτόν ; καὶ τέως τὸ πρῶτον λέγει ὅτι ἐὰν καθὸ νοῦς γινώσκῃ ἑαυτόν , ἔσται ἐν πᾶσι τοῖς νοητοῖς ὁ νοῦς , καὶ ἐν λίθῳ ἄρα , καὶ ἔσται ὁ λίθος νοῦς · ἀντιστρέφει γάρ . τοῦτο δὲ αἰνίττεται ἐν τῇ λέξει , ἔνθα φησὶν ἡ γὰρ τοῖς ἄλλοις ὁ νοῦς ὑπάρξει , ἀντὶ τοῦ τοῖς ἄλλοις νοητοῖς ὑπάρξει ἀντὶ τοῦ εἶναι ] νοῦς , ὡς πάντα τὰ νοητὰ νοῦς εἶναι . εἶτα πρὶν εἰπεῖν τὸ ἄλλο ἄτοπον , ὅτι ‘εἰ δὲ μὴ καθὸ νοῦς γινώσκει , ἔσται διπλοῦς καὶ νοῶν καὶ νοούμενος , καὶ οὐ πάντῃ ἑαυτὸν γινώσκων · οὐδὲ γὰρ τὸ νοοῦν,’ πρὸ τούτου ἐπάγει λύσιν τοῦ δευτέρου ἀπόρου , λέγων ὅτι τὸ νοητὸν οὐκ ἔστιν ἓν τῷ ἀριθμῷ , ἀλλὰ τῷ εἴδει · ἔστι γὰρ κυρίως νοητὸν καὶ οὐ κυρίως , τὸ δὲ κυρίως νοητὸν καὶ νοῦς ἐστιν . εἶτα ἐπάγει τὸ ἄλλο ἄτοπον τοῦ δευτέρου , ὅτι εἰ δὲ μὴ καθὸ νοῦς γινώσκει , ἔσται διπλοῦς , ὡς εἶναι καὶ νοητὸς καὶ νοῶν . τοῦτο δὲ ἐδήλωσεν εἰπὼν μεμιγμένον τι ἕξει , ὃ ποιεῖ αὐτὸν νοητὸν ὡς τὰ ἄλλα , ἀντὶ τοῦ σύνθεσίν τινα ἕξει , ἥτις σύνθεσις κατ’ ἄλλο μὲν ποιεῖ αὐτὸν νοῦν , κατ’ ἄλλο δὲ νοητὸν ὥσπερ καὶ τὰ ἄλλα νοητά . οὐ τοῦτο δὲ λέγει ὅτι τὰ ἄλλα νοητὰ σύνθετά ἐστιν ( ἁπλᾶ γάρ ἐστι πάντα τὰ νοητά ) , ἀλλ’ ἕξει , φησί , τι ὁ νοῦς ὃ ποιεῖ αὐτὸν νοητόν , ὡς ἐποίει τὰ ἄλλα ἄυλα νοητά . p . 429b29 Ἢ τὸ μὲν πάσχειν κατὰ κοινόν τι διῄρηται πρότερον . Ἐντεῦθεν ἐπιλύεται τὰς δύο ἀπορίας , καὶ πρῶτον τὴν δευτέραν τὴν συνάξασαν ὅτι ὁμόυλος τοῖς αἰσθητοῖς ὁ νοῦς , καί φησιν ὅτι κοινὸν ὄνομά ἐστι τοῦ πάθους · τὸ μὲν γάρ ἐστι τελειωτικόν , τὸ δὲ φθαρτικόν . τὸ οὖν πάθος ὃ πάσχει ὁ νοῦς τελειωτικόν ἐστι , τὸ δὲ τελειωτικὸν κυρίως οὐ λέγεται πάθος . p . 429b30 Ὅτι δυνάμει πώς ἐστι τὰ νοητὰ ὁ νοῦς . Ἐπειδὴ εἴρηται ὅτι ἔσται τὰ νοητὰ ὁ νοῦς , καὶ ὁ λίθος , εἰπών τε ἄνω διττὸν εἶναι τὸ νοητόν , τό τε κυρίως καὶ οὐ κυρίως , νῦν φησιν ὅτι τὸ κυρίως δυνάμει ἐστὶν ὁ νοῦς τὰ νοητά , ὅταν δὲ νοῇ αὐτά , ἐνεργείᾳ · οὐ γὰρ ἔχει , φησί , τὰ νοητὰ ὁ νοῦς , εἰ μὴ νοῇ αὐτά · ἀγράφῳ γὰρ ἔοικε γραμματείῳ . καὶ ὅρα ὅτι γραμματείῳ εἶπε . φησὶν ὁ Ἰάμβλιχος , καὶ οὐ χαρτίῳ · γραμματεῖον δὲ οὐ λέγεται , εἰ μὴ ἔχει γράμματα . τοῦτο δὲ εἶπεν βουλόμενος τὴν ψυχὴν τῶν παίδων , ὅ ἐστιν ὁ δυνάμει νοῦς , ἔχειν τοὺς λόγους τῶν πραγμάτων . ὥστε εἰ γραμματείῳ αὐτὴν ἀπείκασε , δῆλον ὅτι τοὺς λόγους τῶν πραγμάτων ἔχει , ὥσπερ καὶ τὸ γραμματεῖον ἔχει γράμματα . εἰ δὲ ἀγράφῳ , ἀντὶ τοῦ κακογράφῳ , δᾶ καὶ ἀφανῆ ἔχειν γράμματα , ἐπεὶ καὶ ἄφωνον λέγομεν τραγῳδὸν τὸν κακόφωνον . ὥστε καὶ Ἀριστοτέλης , φησί , δοξάζει εἶναι ἐν τῇ ψυχῇ τὰ νοητά , ὡς Πλάτων , καὶ τοὺς λόγους πάντων , καὶ ἀνάμνησιν εἶναι , οὐ μάθησιν . ταῦτα δὲ εἶπεν , ἵνα δείξῃ καὶ Ἀριστοτέλην ὁμόδοξον ἀντὶ δοξον αὐτῷ . καὶ αὐτὸς δὲ νοητός ἐστιν ὥσπερ τὰ ἐντεῦθέν ἐστιν ἡ λύσις τοῦ τρίτου ἀπόρου , ὅτι πᾶν νοητὸν κυρίως ὂν νοητὸν νοῦς ἐστιν . ἡ γὰρ ἐπιστήμη θεωρητική , τὸ δὲ οὕτως ἐπιστητὸν τὸ αυτο ἐστιν . τι φησιν ; ὅτι οὐδὲν ἄτοπον τὸ αὐτὸ νοοῦν εἶναι καὶ νοούμενον . τὸ γὰρ κυρίως ὂν νοητόν , ὃ εἶπεν ἐπιστητόν , καὶ ὁ κυρίως νοῦς , ὃ εἶπεν ἐπιστήμην , τὸ αὐτό εἰσι . τὸ δὲ κυρίως πρόσκειται , ὅτι τὰ μαθήματα οὔκ εἰσι κυρίως νοητά · ὅλως δὲ νοητὰ λέγονται , διότι ὑφ’ ἡμῶν ἀνεπλάσθησαν καὶ ἡμετέρᾳ ἐστὶν ἐπινοίᾳ . p . 430a5 Τοῦ δὲ μὴ ἀεὶ νοεῖν τὸ αἴτιον ἐπισκεπτέον . Ἐντεῦθεν τὸ τέταρτον ἄπορόν ἐστι , διὰ τί μὴ ἀεὶ νοεῖ ὁ νοῦς . καὶ ἀπορεῖ μέν , οὐ λύει δὲ αὐτό ( ἡμεῖς δὲ ἤδη ἐλύσαμεν ) , ἀλλ’ ἔρχεται πάλιν μετὰ τοῦτο εἰς τὴν λύσιν τοῦ ἀπόρου τοῦ λέγοντος ὅτι ἔσται τὰ νοητὰ ὁ νοῦς . εἰπὼν γὰρ ὅτι ἐπὶ τῶν κυρίως νοητῶν ἀληθές ἐστι , νῦν φησιν ὅτι ἐπὶ τῶν ἐνύλων τῶν ὄντων δυνάμει νοητῶν καὶ οὐ κυρίως οὐκ ἔστι ταὐτὸν τὸ νοητὸν τῷ νῷ · ὁ γὰρ νοῦς ἄυλόν τι πρᾶγμα . ἐν οἷς ἡ πρᾶξις σὺν θεῷ πληροῦται . p . 430a10 ἐπεὶ δ’ ὥσπερ ἐν ἁπάσῃ τῇ φύσει ἐστί τι τὸ μὲν ὕλη ἑκάστῳ γένει ( τοῦτο δὲ ὃ πάντα δυνάμει ἐκεῖνα ) , ἕτερον δὲ τὸ αἴτιον καὶ ποιητικόν , ὃ τῷ ποιεῖν πάντα . Μετὰ τὸ ζητῆσαι ἐπὶ τοῦ δυνάμει νοῦ τέσσαρά τινα ἔρχεται λοιπὸν καὶ ἐπὶ τὸν ἐνεργείᾳ νοῦν καὶ δέκα ἐπὶ αὐτοῦ ζητεῖ , πρῶτον μὲν ὅτι πάντα ποιεῖ ὁ νοῦς , δεύτερον ὅτι τῇ οὐσίᾳ ἐνεργεῖ . οὐδὲ γὰρ ὡς αἱ ἄλλαι οὐσίαι προβάλλονται ἐνεργείας , οὕτως ἐστὶ καὶ ἐπὶ τοῦ ἐνεργείᾳ νοῦ · οὐδὲ γὰρ ἡ οὐσία τοῦ ἐνεργείᾳ νοῦ προβάλλεται τὴν ἐνέργειαν , ἀλλ’ αὐτόθεν αὐτὴ ἡ οὐσία αὐτοῦ ἐνέργειά ἐστι καὶ οὐκ ἔστιν ἕτερον ἡ οὐσία τοῦ ἐνεργείᾳ νοῦ παρὰ τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ . τρίτον , φησί , ὑπάρχει τῷ ἐνεργείᾳ νῷ τὸ ἀεὶ νοεῖν τε καὶ ἐνεργεῖν καὶ μηδέποτε ἀπολήγειν τοῦ ἐνεργεῖν , τέταρτον ὅτι ψυχικός ἐστι , πέμπτον ὅτι ἀθάνατος , ἕκτον ὅτι χωριστός ἐστιν . ἕβδομον ὅτι ἕξει καὶ φωτὶ ἀναλογεῖ · ὥσπερ γὰρ τὸ φῶς οὐκ αὐτὸ ποιεῖ τὰ χρώματα , ἀλλὰ τὰ ἤδη ὄντα φανερὰ ποιεῖ , οὕτω καὶ ὁ ἐνεργείᾳ νοῦς οὐ ποιεῖ τὰ πράγματα , ἀλλὰ τὰ ἤδη ὄντα ἐντυποῖ καὶ ἐγχαράττει τῷ δυνάμει νῷ . ὄγδοον ὅτι ὁ δυνάμει νοῦς τὸ ἐνεργείᾳ χρόνῳ διαφέρει , καὶ οὐ τῷ ὑποκειμένῳ , ἐπιλανθάνεται ὅτι ἐπιλανθάνεται ὁ νοῦς , δέθεωρητικὴ κατον ὅτι ἀεὶ μετὰ φαντασίας ἐνεργεῖ . ταῦτα τὰ κεφάλαια τῆς λέξεως εἰπούσης ὑπάρχειν τῷ ἐνεργεία νῷ καὶ μηδὲν ἕτερον εἰπούσης , οἱ ἐξηγηταὶ ἐπὶ πολλὰς καὶ διαφόρους ὁδοὺς ἐτράπησαν , ἄλλων ἄλλως ἐκλαμβανόντων τὸν ἐνεργεία νοῦν . Ἀλέξανδρος μὲν γὰρ ἐνεργείᾳ νοῦν ἐκάλεσε τὴν μίαν τῶν πάντων ἀρχὴν ἤτοι τὸν θύραθεν νοῦν . Μαρῖνος δὲ ἐνεργείᾳ νοῦν εἶπεν οὐ τὴν μίαν τῶν πάντων ἀρχὴν ἀλλὰ δαιμόνιόν τινα ἢ ἀγγελικόν · ἁπλῶς γοῦν οὔτε τὸν ἡμέτερον λέγει ἐνεργείᾳ νοῦν οὔτε τὸν τὴς μιᾶς τῶν πάντων ἀρχῆς . Πλωτῖνος δὲ ἐνεργείᾳ νοῦν ἐνόησε τὸν ἀνθρώπινον νοῦν , τὸν μὲν ἀεὶ ἐνεργοῦντα , τὸν δέ ποτε ἐνεργοῦντα . πεπλάνηται δὲ Πλωτῖνος ἀπὸ Πλάτωνος · ἀκούσας γὰρ ἐξ ἐκείνου ὅτι ἡ ψυχὴ ἀεικίνητός ἐστιν , ἐνόμισεν ἀεικίνητον αὐτὸν λέγειν τῷ ἀεὶ νοεῖν , καὶ διὰ τοῦτο οἴεται εἶναι νοῦν ἀεὶ νοοῦντα . φησὶν οὖν ὁ Πλωτῖνος ὅτι ἐνεργείᾳ νοῦν λέγει τὸν ἀνθρώπινον νοῦν τὸν ἀεὶ νοοῦντα . Πλούταρχος δέ , ὃ καὶ ἡμεῖς τιθέμεθα , οὐκ οἴεται εἶναι παρ’ ἡμῖν διττὸν νοῦν , ἀλλ’ ἀπλοῦν , καὶ τοῦτον τὸν ἀπλοῦν οὐ λέγει ἀεὶ νοοῦντα , ἀλλά ποτε νοοῦντα . οἴεται οὖν ὁ Πλούταρχος ἐνεργείᾳ λέγειν τὸν νοῦν τὸν ἀνθρώπινον , ὃν οἴεται καὶ ποτὲ νοεῖν . τοσαῦταί εἰσιν αἱ γινόμεναι δόξαι περὶ τοῦ ἐνεργείᾳ νοῦ , τέτταρες τὸν ἀριθμόν , ἡ Ἀλεξάνδρου , ἡ Μαρίνου , ἡ Πλωτίνου , ἡ Πλουτάρχου , καὶ ἑκάστη αὐτῶν δικαιολογίαις κέχρηται . δίκαιον οὖν ἐκθέσθαι τὰς συνηγορίας ἑκάστης δόξης . Ἀλέξανδρος μὲν οὖν ἔλεγεν ἐνεργείᾳ νοῦν τὸ πρῶτον αἴτιον · ἐπλανᾶτο δὲ ἐκ τοῦ ἀκούειν αὐτὸν ὅτι πάντα ποιεῖ . τίς γάρ ἐστι ὁ πάντα ποιῶν , εἰ μὴ ἡ πρώτη αἰτία ; εἰ οὖν Ἀριστοτέλης λέγει ὅτι ὁ κατ’ ἐνέργειαν νοῦς πάντα ποιεῖ , δῆλον ὅτι κατ’ ἐνέργειαν νοῦν λέγει τὴν πρώτην αἰτίαν . καὶ ὅτι πά|λιν λέγει τῇ οὐσίᾳ σύνδρομον ἔχειν τὴν ἐνέργειαν τὸν ἐνεργείᾳ νοῦν , ὅπερ μόνῳ θεῷ οἰκεῖον ( ὁ γὰρ ἡμέτερος νοῦς φαίνεται διὰ δυνάμεως τὴν ἐνέργειαν ποιούμενος ) , καὶ πάλιν ὅτι ἀεὶ ἐνεργεῖ . ἐντεῦθεν οὖν ὁ Ἀλέξανδρος ἠπατᾶτο καὶ ἔλεγεν ὅτι οὐδενὶ ταῦτα εἰ μὴ μόνῳ θεῷ ἁρμόττει · θεοῦ γὰρ μόνον οἰκεῖον τὸ σύνδρομον ἔχειν τῇ οὐσίᾳ τὴν ἐνέργειαν καὶ τὸ ἀεὶ ἐνεπγεῖν . // ὁ δὲ Πλωτῖνος ἠπατᾶτο ἐκ τοῦ ἀεὶ ἐνεργεῖν καὶ ὑπετίθετο ἐν ἡμῖν νοῦν ἀεὶ ἐνεργοῦντα , καὶ τοῦτον ἔλεγεν ἐνεργείᾳ νοῦν . Μαρῖνος δὲ τοῖς ἐξ ἀμφοῖν χρησάμενος λόγοις δαιμόνιον νοῦν ἔλεγεν Ἀριστοτέλην εἰπεῖν τὸν ἐνεργείᾳ νοῦν . ἀνθρωπίνου μὲν γὰρ οὐκ ἔστι , διὰ τὸ εἰπεῖν ὅτι πάντα νοεῖ καὶ τῇ οὐσίᾳ ἐνεργεῖ καὶ ἀεὶ νοεῖ · ἀλλὰ μὴν οὔτε τοῦ θύραθέν ἐστι νοῦ · εἰ γὰρ λέγει <ὅτι> φωτὶ καὶ ἕξει καὶ ὅτι μετὰ φαντασίας ἐνεργεῖ καὶ ἐπιλανθάνεται , οὐκ ἔστι ταῦτα τοῦ θύραθεν νοῦ . τὸ οὖν εἰπεῖν ὅτι φωτὶ καὶ ἕξει ἀναλογεῖ δείκνυσιν ὅτι ταῦτα ἴδιά ἐστι νοῦ τινος μεταξὺ ὄντος τοῦ θύραθεν καὶ τοῦ ἀνθρωπίνου , οἷον ἀγγελικοῦ νοῦ . καὶ τὸ φῶς γὰρ μέσον ἐστὶ φωτίζοντος καὶ φωτιζομένου , καὶ ἡ ἕξις δὲ μέση ἐστὶν ἐπιτηδειότητος καὶ προκειρίἐλαμβανόντων σεως · τούτοις δὲ τὸν νοῦν ἀφωμοίωσεν , ὥστε δῆλον ὅτι μέσον τινὰ λέγει νοῦν τοῦ τε ἀνθρωπίνου καὶ τοῦ θύραθεν . // ὁ δὲ Πλούταρχος δικαιολογεῖται λέγων ὅτι περὶ ψυχῆς ἐστιν ἡ πραγματεία καὶ οὐκ εἶχεν Ἀριστοτέλης νῦν περὶ τοῦ θύραθεν νοῦ διαλέγεσθαι · ἀλλ’ ἐνεργείᾳ νοῦν καλεῖ τὸν ἀνθρώπινον , ἐπειδὴ καὶ περὶ τούτου ἐστὶν ἡ προκειμένη πραγματεία . λοιπὸν κοινὴ καταδρομὴ τῶν τριῶν , Ἀλεξάνδρου φημὶ καὶ Μαρίνου καὶ Πλωτίνου , x003E ; τῆς λέξεως γίνεται . εὑρίσκομεν γὰρ τὸν ’Αριστοτέλην λέγοντα ὅτι ὁ ἐνεργείᾳ νοῦς τῷ μὲν ὑποκειμένῳ ὁ αὐτός ἐστι , τῷ δὲ χρόνῳ διάφορος παρὰ τὸ δυνάμει καὶ τὸ ἐνεργείᾳ · πρότερον γὰρ ὢν δυνάμει ὕστερον ἐνεργείᾳ γέγονεν . εἰ οὖν ταῦτα ἐν τῇ λέξει φησὶν Ἀριστοτέλης , δῆλον ὅτι οὔτε θεὸν λέγει νῦν κατ’ ἐνέργειαν νοῦν , ὡς Ἀλεξάνδρῳ δοκεῖ ( ὁ γὰρ θεὸς οὐκ ἦν πρότερον δυνάμει , ἀλλ’ ἀεὶ ἐνεργείᾳ ἐστί , πηγὴ ὢν ἀγαθότητος ) , οὔτε ὁ δαιμόνιος νοῦς ἢ ὁ ἀγγελικὸς πρότερον δυνάμει ἦν · καὶ τούτους γὰρ τοὺς νοῦς Ἀριστοτέλης ἐνεργείᾳ βούλεται εἶναι · ὥστε οὖν καὶ ὁ Μαρῖνος κακῶς λέγει . // ἀλλὰ καὶ Πλωτίνῳ ἐναντιοῦται . εἰ γὰρ κατ’ αὐτὸν ἀεὶ ἐνεργεῖ , οὐκ ἦν πρότερον δυνάμει · ὁ δὲ Ἀριστοτέλης λέγει ὅτι πρότερον δυνάμει ἦν . δῆλον οὖν ἄρα γέγονεν διὰ τοῦτο ὅτι οὕτε τὸν θεὸν λέγει οὔτε τὸν δαιμόνιον ἢ τὸν ἀγγελικὸν οὔτε τῶν ἀεὶ ἐνεργούντων νοῦν , ἀλλὰ περὶ τοῦ ἐν ἡμῖν νοῦ ἐστιν ὁ λόγος αὕτη μὲν πρώτη καταδρομή . δευτέρα δέ ἐστιν αὕτη , πῶς λέγει Ἀριστοτέλης ὅτι ὁ νοῦς μόνος ἐστὶν ἀθάνατος καὶ ἀίδιος · ἔφη γὰρ καὶ τοῦτο , μόνον ἀθάνατον καὶ ἀίδιον . εἴ τε γὰρ τὸ πρῶτον αἴτιον νοήσομεν , οὐκ ἔστι μόνον ἀθάνατον ( ἔστι γὰρ καὶ ἄλλα ἀθάνατα ) οὔτε εἰ τὸν ἀγγελικὸν νοήσομεν ἡ τὸν δαιμόνιον , πάλιν οὗτος μόνος ἀθάνατός ἐστι ( καὶ ἡ πρώτη γὰρ αἰτία ἀθάνατος ) οὔτε πάλιν κατὰ τὸν Πλωτῖνον εἰ τὸν ἀεὶ νοοῦντα νοῦν νοήσομεν , οὗτος μόνος ἐστὶν ἀθάνατος · εἰσὶ γὰρ καὶ ἄλλα ἀθάνατα , ὡς οἱ ποτὲ νοοῦντες νόες . οὔτε γὰρ μόνοι οἱ ἀεὶ νοοῦντες νόες εἰσὶν ἀθάνατοι , ἀλλὰ καὶ οἱ ποτὲ νοοῦντες κατὰ Πλωτῖνον . ὥστε καὶ αὕτη κοινή ἐστι καταδρομὴ αὐτῶν τὸ μὴ εὑρίσκειν αὐτοὺς περὶ ποίου νοῦ εἶπεν ὅτι μόνος ἐστὶν ἀθάνατος . οἱ δὲ λέγοντες τὸν νοῦν τὸν ἀνθρώπινόν ποτε νοεῖν , καὶ τοῦτον μόνον εἶναι καὶ μὴ ἔχειν ἡμᾶς ἄλλον νοῦν δύνανται ἀπολογήσασθαι καὶ εἰπεῖν οὕτως ὅτι πολλῶν ὄντων τῶν συμπληρούντων τὸν ἄνθρωπον μόνος ὁ νοῦς ἐστιν ἀθάνατος καὶ ἀίδιος . τὸ οὖν μόνος πρὸς τὰ συμπληροῦντα τὸν ἄνθρωπον λογιστέον . Πλωτῖνος δὲ ταύτην τὴν ἀπολογίαν οὐ δύναται εἰπεῖν · δύο γὰρ ὑποτίθεται νοῦς , τόν τε ἀεὶ νοοῦντα καὶ τὸν ποτέ · τίνα οὗν ἔχει εἰπεῖν μόνως ἀθάνατον ; εἴτε γὰρ τὸν ἀεὶ νοοῦντα , ψεύδεται · καὶ γὰρ καὶ ὁ ποιὲ νοῶν ἀθάνατός ἐστιν · εἴτε τὸν ποτὲ νοοῦντα εἴποι ἀθάνατον , ἀλλὰ καὶ ὁ ἀεὶ νοῶν κατ’ αὐτόν . ὥστε οὐδὲ Πλωτῖνος ἔχει λέγειν , πῶς λέγομεν μόνως ἀθάνατον τὸν νοῦν . καλῶς δὲ πρόσκειται τὸ ἀθάνατον καὶ ἀίδιον εἶναι τὸν νοῦν · καὶ ἡ ἄλογος γὰρ καὶ ἡ φυτικὴ ἀθάνατοι μέν εἰσιν , οὐκ ἀίδιοι δέ . εἰ γὰρ χορηγοῦσι ζωήν , οὐδὲν δὲ τὸ ἐναντίον δέχεται οὗ χορηγεῖ , εἰ ἄρα ἔχουσι τὴν ζωήν , καὶ ἀθάνατοί εἰσιν . οὐ μὴν ἀίδιοι · ἀίδιον μὲν γὰρ λέγεται κατὰ τὸ ἀεὶ ὑπάρχειν , ἀθάνατον δὲ κατὰ τὸ ἀεὶ ζῆν . ὥστε ὁ νοῦς μόνον τῶν ἐν ἡμῖν καὶ ἀεὶ ὑπάρχει καὶ ἀεὶ ζῇ , ἄλογος δὲ καὶ φυτικὴ ἀεὶ μὲν ζῆν λέγεται , οὐκ ἀεὶ δὲ εἶναι . ὥστε καὶ τοῦτο τῷ ἀνθρωπίνῳ νῷ ὑπάρχει . αὗταί εἰσιν αἱ κοιναὶ καταδρομαὶ πρὸς τοὺς τρεῖς . πρὸς Ἀλέξανδρον δὲ καὶ Μαρῖνον ταῦτα λέγειν ἔχομεν ὅτι ἐν τῇ λέξει τὸν κατ’ ἐνέργειαν νοῦν χωριστὸν λέγει , οὐ κεχωρισμένον · τὸ δὲ πρῶτον αἴτιον , ὃ λέγει Ἀλέξανδρος ἐνεργείᾳ νοῦν εἶναι , ἢ ὁ δαιμόνιος , ὃν Μαρῖνος λέγει , κεχωρισμένοι εἰσίν , οὐ μὴν χωριστοί . τὸ μὲν γὰρ χωριστὸν σημαίνει ὅτι οὔπω μὲν κεχώρισται , δύναται δὲ χωρισθῆναι · ἐκεῖνοι δὲ ἤδη κεχωρισμένοι εἰσ̣ί , καὶ ἡ πρώτη αἰτία καὶ ὁ δαιμόνιος νοῦς ἢ ὁ ἀγγελικός , οὐ μόνον τῷ λόγῳ ἀλλὰ καὶ τῇ οὐσίᾳ , ὅ ἐστι τῷ ὑποκειμένῳ . ὥστε καταδρομή ἐστιν ἐκ τῆς λέξεως τὸ εἰπεῖν τὸν κατ’ ἐνέργειαν νοῦν χωριστὸν ἀλλὰ μὴ κεχωρισμένον . καὶ ἄλλη δέ ἐστι καταδρομὴ ὅτι τὸν νοῦν τοῦτον τὸν κατ’ ἐνέργειαν ψυχικὸν καλεῖ · οὔτε δὲ ἡ πρώτη αἰτία , ὦ Ἀλέξανδρε , ψυχική ἐστι οὔτε <ὁ> δαίμων , ὦ Μαρῖνε · ὥστε τὸν ἐνέργειαν νοῦν οὔτε τὸν δαίμονα δυνάμεθα νοῆσαι οὔτε τὴν πρώτην αἰτίαν , ἀλλὰ μόνον τὸν ποτὲ ἐνεργοῦντα νοῦν ἐν ἡμῖν , τὸν ἀνθρώπινον . καὶ ὅτι ἐν τῇ λέξει φησὶ τὸν κατ’ ἐνέργειαν νοῦν μετὰ φαντασίας ἐνεργεῖν · οὔτε δὲ ἡ πρώτη αἰτία μετὰ φαντασίας ἐνεργεῖ οὕτε ὁ δαίμων , ἀλλὰ μόνος ὁ ἐν ἡμῖν νοῦς . καὶ αὕτη οὖν κοινὴ καταδρομή ἐστιν Ἀλεξάνδρου καὶ Μαρίνου . πρὸς δέ γε Ἀλέξανδρον ἰδία ταῦτα ἔχομεν | λέγειν ὅτι πῶς ἔχομεν νοῆσαι τὸν κατ’ ἐνέργειαν νοῦν λέγειν αὐτὸν τὴν πρώτην αἰτίαν , εἴ γε φωτὶ αὐτὸν ἀπεικάζει καὶ ἕξει ; ἡ γὰρ πρώτη αἰτία οὐσία ἐστὶ καὶ οὐχ ἕξις , καὶ οὐσίας προάγει καὶ οὐδὲν ἀναλογεῖ φωτὶ ἀλλ’ αὐτῷ τῷ ἡλίῳ · ὥστε οὖν καὶ τοῦτο τῷ ἐν ἡμῖν ὑπάρχοντι νῷ ἁρμόζει . καὶ πάλιν φησὶν Ἀριστοτέλης ὅτι ὥσπερ τὸ φῶς οὐ ποιεῖ τὰ χρώματα , ἀλλ’ ὄντα αὐτὰ φανεροῖ , οὕτω καὶ ὁ νοῦς πάντα δοκεῖ ποιεῖν τῷ πάντα φανεροῦν . τοῦτο δὲ ἄτοπον περὶ τῆς πρώτης αἰτίας λέγειν · ἡ γὰρ πρώτη αἰτία αὐτὴν τὴν οὐσίαν τῶν ὄντων παράγει , καὶ οὐδέν ἐστιν ὃ οὐκ αὐτὴ ἐποίησε . καὶ πάλιν , ὦ Ἀλέξανδρε , ἕξιν αὐτὸν ἐκάλεσεν , ἡ δὲ ἕξις τὸ δεύτερον δυνάμει ἐστίν · ἡ δὲ πρώτη αἰτία κατ’ οὐδένα τρόπον δυνάμει ἐστίν καὶ πάλιν φησὶ περὶ αὐτοῦ ’Αριστοιέλης ὅτι τῷ μὲν ὑποκειμένῳ ὁ αὐτός ἐστι , τῷ δὲ χρόνῳ διάφορος παρὰ τὸ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ · ἡ δὲ πρώτη αἰτία κατ’ οὐδένα τρόπον πρότερον ἑαυτῆς τι ἔχει ἡ δυνάμει ἢ ἐνεργείᾳ . ἄλλως τε δὲ καὶ ἐπιλανθάνεσθαι λέγει τὸν νοῦν · τοῦτο δὲ ποῦ ὑπάρξει τῷ θύραθεν ; ὁ γὰρ ἐν ἡμῖν νοῦς ἐστιν ὁ ἐπιλανθανόμενος διὰ τὴν πρὸς τὸ σῶμα σχέσιν ἐμποδιζόμενος . πάντα οὖν ὅσα λέγει ἁρμόζειν Ἀριστοτέλης τῷ ἐνεργείᾳ νῷ , περὶ τοῦ ἀνθρωπίνου νοῦ ἐστιν αὐτῷ ὁ λόγος τοῦ ἀπὸ τοῦ δυνάμει φερομένου εἰς τ·ὸ ἐνεργείᾳ . // τοῦτο δὲ ἀποδείκνυται , εἰ τὰ δοκοῦντα μὴ ὑπάρχειν αὐτῷ , λέγω δὴ τὸ πάντα ποιεῖν καὶ τῇ οὐσίᾳ ἐνεργεῖν καὶ τὸ ἀεὶ νοεῖν , δείξομεν αὐτῷ ὑπάρχοντα . δεῖ τοίνυν εἰδέναι ὅτι πάντα λέγεται ποιεῖν ὁ ἐνεργείᾳ νοῦς διὰ τὸ πάντων τοὺς τύπους καταγράφειν ἐν τῷ δυνάμει νῷ . διὸ καὶ Πλάτων’ γραφείῳ τοῦτον εἰκάζει , Ἀριστοτέλης δὲ αὐτόθεν γραφέα αὐτὸν ὑποτίθεται . εἰ γὰρ ὁ δυνάμει νοῦς πάντα γίνεται , ὁ ἐνεργείᾳ ἄρα πάντα ποιεῖ . ὥστε τοῦτο δυνατὸν ἐπὶ τοῦ ἀνθρωπίνου νοῦ ὑπάρχειν · ὁ γὰρ θύραθεν οὐ καταγράφει ἐν τῷ δυνάμει νῷ πάντα , ἀλλ’ ὁ ἐν ἡμῖν ἐνεργείᾳ . ἁρμόζει δὲ αὐτῷ καὶ τὸ ἄλλο ῥησίδιον τὸ λέγον ὅτι τῇ οὐσίᾳ ἐνεργεῖ · καὶ ἵνα τοῦτο νοήσωμεν , ἄνωθεν ὀλίγον προλάβωμεν . ὁ ἐπιστήμων οὔτε ψυχή ἐστι μόνον οὔτε ἐπιστήμη μόνον , ἀλλὰ κρᾶμά ἐστιν ἐξ ἀμφοτέρων · σύγκειται γὰρ ὁ ἐπιστήμων ἐκ ψυχῆς καὶ ἐπιστήμης . καὶ ἀναλογεῖ ἡ μὲν ψυχὴ ὕλῃ , ἡ δὲ ἐπιστήμη εἴδει · καὶ ἐπειδὴ παντὸς πράγματος , ὡς ἐν τῇ Φυσικῇ ἔγνωμεν , μᾶλλον οὐσία ἐστὶ τὸ εἶδος τῆς ὕλης , οὐσία ἄρα ἐστὶ τοῦ ἐπιστήμονος ἡ ἐπιστήμη , καὶ ὁ ἐπιστήμων κατὰ τὴν ἐπιστήμην ἐνεργεῖ , αὕτη δὲ δέδεικται οὐσία οὖσα τοῦ ἐπιστήμονος . κατὰ τοῦτο οὖν ἄρα λέγεται τῇ οὐσίᾳ ἐνεργεῖν , διὰ τὸ τὴν ἐπιστήμην οὐσίαν εἶναι τοῦ ἐπιστήμονος · οὔτε γὰρ κατὰ τὸ ὑψηλὸν ἐκεῖνο καὶ ἐπηρμένον θεώρημα ὅτι ὡς ἐπὶ θεοῦ ἡ αὐτή ἐστιν ἡ οὐσία τῇ ἐνεργείᾳ · ἐπὶ γὰρ τῶν ψυχῶν καὶ τῶν ἄλλων οὐσιῶν χωρὶς τῆς πρώτης αἰτίας καὶ οὐσία ἐστὶ καὶ δύναμις καὶ ἐνέργεια . τῇ οὖν οὐσίᾳ λέγεται ἐνεργεῖν διὰ τὸ τὴν ἐπιστήμην οἱονεὶ οὐσίαν λέγεσθαι τῆς ψυχῆς . ἐκ τοῦ κρείττονος οὖν ὠνόμασε τὸν νοῦν · ἐπειδὴ γὰρ τῇ ἐνεργείᾳ ἐνεργεῖ ὁ νοῦς , καὶ ὢν ἐνεργεία ἐνεργεῖ , κρείττων δὲ ἐν πᾶσιν ἡ ἐνέργεια καὶ ἡ οὐσία , διὰ τοῦτο θέλων εἰπεῖν ὅτι τῇ ἐνεργείᾳ ἐνεργεῖ , εἶπεν τῇ οὐσίᾳ ὡς ἀπὸ κρείττονος , ὥσπερ ἀπὸ ἑνὸς τιμιωτέρου πολλάκις τὸ πᾶν δηλοῦμεν , ὡς τὸ “ Τεῦκρε , φίλη κεφαλή’’ . καὶ τοῦτο οὖν ἁρμόττει τῷ ἐνεργείᾳ νῷ τοῦ ἀνθρώπου · ἐνεργείᾳ γὰρ ὢν νοεῖ · ὁ δὲ θύραθεν αὐτόθεν ἐνέργειά ἐστιν . ὅτι δὲ κατὰ τὸ τίμιον ἔλαβε τὴν οὐσίαν , δηλοῖ εἰπὼν ‘ὅτι γὰρ τοῦτο οὕτω , δῆλον · τὸ γὰρ ποιοῦν τοῦ πάσχοντος τιμιώτερον , καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς ὕλης’ . ὥστε τὴν οὐσίαν ὡς τιμιωτέραν παρέλαβε . καὶ τὸ τρίτον δὲ ἁρμόζει αὐτῷ , ὅτι ὁ νοῦς ἀεὶ νοεῖ , οὐχ ὡς Πλωτῖνος οἴεται , ὅτι ἀεὶ διὰ παντὸς ὁ αὐτὸς νοεῖ οὐ γὰρ τὸν ἕνα τῷ ἀριθμῷ νοῦν λέγομεν ἀεὶ νοεῖν ) , ἀλλ’ ὅτι ὁ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ ἀνθρώπινος νοῦς ἀεὶ νοεῖ . κἄν γὰρ ἐγὼ μὴ νοῶ , ἀλλ’ οὖν ἄλλος νοεῖ , καὶ τῇ διαδοχῇ γίνεται τὸ ἀεί , ἵνα μὴ ἐπιλείψῃ ἡ ἔλλαμψις πρὸς ἡμᾶς ἡ τοῦ θεοῦ · εἰ γὰρ μὴ ἀεὶ νοοῦμεν , ὅτε μὴ νοοῦμεν , ἐπιλείψει . εἰ δὲ οὕτω λέγομεν τὸ ἀεὶ νοεῖν , τοῦτο ἐπὶ τοῦ ἀνθρωπίνου νοῦ ὑπάρχει · ἀεὶ γὰρ νοεῖν λέγομεν οὐκ ἐπὶ τοῦ ἑνὸς κατ’ ἀριθμόν , ἀλλ’ ἐπὶ πάντων , ὥσπερ καὶ ἀεὶ ζῆν λέγομεν ἄνθρωπον οὐ διὰ Σωκράτην , ἀλλ’ ὅτι τις ἄνθρωπος ἀεὶ ζῇ . ἢ ὅτι ἀεὶ νοεῖν λέγεται , ἐπειδὴ ἀεὶ δύναται νοεῖν · ὁ γὰρ ἔχων τὸν νοῦν ἐν οἵᾳ δή ποτε ὥρᾳ βούλεται νοεῖ . ὥστε τῷ ἀνθρωπίνῳ νῷ τοῦτο ὑπάρχει · ὁ γὰρ θύραθεν νοῦς ὁ εἷς κατ’ ἀριθμὸν πάντα νοεῖ . καὶ ταῦτα μὲν εἴρηται πρὸς ὑποτύπωσιν τῆς θεωρίας · ἐστι τὰ δέκα ταῦτα κεφάλαια δεῖξαι ἐν τῇ λέξει καὶ πλατῦναι αὐτά . ἐν οἷς ἡ θεωρία . Ἐπεὶ δὲ ὥσπερ ἐν ἁπάσῃ τῇ φύσει ἐστί τι τὸ μὲν ὕλη ἑκάστῳ γένει , τοῦτο δὲ ὃ πάντα δυνάμει ἐκεῖνα . ἐκ τούτων τί θέλει δεῖξαι ; ὅτι πάντα ποιεῖ ὁ νοῦς καὶ ψυχικός ἐστι . προάγει δὲ οὕτω τὸν λόγον ὅτι ὥσπερ ἐν τοῖς φυσικοῖς καὶ τεχνητοῖς ἐστι τὸ μὲν δυνάμει , ὃ εἶπε ὕλην , τὸ δὲ ἐνεργείᾳ , ὃ εἶπε ποιητικὸν αἴτιον , οὕτω καὶ ἐν τῇ ψυχῇ , φησί , ἐστὶ δυνάμει νοῦς καὶ ἐνεργείᾳ νοῦς . καὶ διὰ μὲν τοῦ εἰπεῖν ἐν τῇ ψυχῇ ἔδειξεν ὅτι ψυχικός ἐστιν . ἐνεργείᾳ ἄρα πάντα ποιεῖ , ἐξ οὗ ἔχεις ὅτι πάντα ποιεῖ . ἰδοὺ οὖν δύο κεφάλαια . διὰ τί δὲ εἰπὼν ἐν ἑκάστῃ φύσει , εἶπεν καὶ ἐν ἑκάστῳ γένει ; εἰπὲ ὅτι τὸ ἐν ἑκάστῃ φύσει καθολικώτερον ἔλαβε , τὸ δὲ ἐν ἑκάστῳ γένει μερικώτερον , ἵνα ᾖ τοιοῦτον ὅτι ὥσπερ ἐν ἑκάστῳ ζῴῳ , ὃ εἶπε φύσιν , ἔστι τὸ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ , οὕτω καὶ ἐν ἑκάστῳ γένει ἐστὶ ταῦτα , οἷον ἀνθρωπείῳ ἢ ἱππείῳ , ἢ τῷδε ἢ τῷδε . ὡς ἕξις τις , οἷον τὸ φῶς · τρόπον γάρ τινα καὶ τὸ φῶς ποιεῖ τὰ δυνάμει ὄντα χρώματα ἐνεργείᾳ χρώματα . ἰδοὺ ἄλλο ἴδιον τοῦ νοῦ , τὸ ἕξει καὶ φωτὶ αὐτὸν ἀναλογεῖν , καὶ δικαίως · ὥσπερ γὰρ τὸ φῶς τὰ χρώματα ποιεῖ ὁρατά ( οὐ γὰρ χρώματα αὐτὰ ποιεῖ , ἀλλὰ τὴν ἐνέργειαν αὐτῶν προβάλλεται ) , καὶ ὥσπερ ἡ ἕξις ἐνέργειαν προβάλλεται καὶ οὐκ οὐσίαν , οὕτω καὶ ὁ ἐν ἡμῖν νοῦς ἐνέργειαν προβάλλεται καὶ οὐκ οὐσίαν · διὸ τούτοις ἀναλογεῖ . εἰ δὲ ταῦτα οὕτως , οὐ περὶ τοῦ θείου νοῦ ἐστιν ὁ λόγος · ἐκεῖνος γὰρ καὶ οὐσίας προβάλλεται . καὶ κατ’ ἄλλο δὲ ἀναλογεῖ ἕξει ὁ ἡμέτερος νοῦς , οὐχ ὅτι ποιότης τίς ἐστιν , ἀλλ’ ὥσπερ ἡ ἕξις ἔχει πρὸς τὸ πρῶτον δυνάμει ( τελειοῖ γὰρ αὐτό ) οὕτω καὶ ὁ κατ’ ἐνέργειαν νοῦς τελειοῖ τὸ δυνάμει τοῦ νοῦ . διὰ δὲ τὸ εἰκάσαι αὐτὸν φωτὶ ἠπατήθη ὁ Ἀλέξανδρος , διὰ τὸ εἰπεῖν τὸν Ἀριστοτέλην πάντα ποιεῖν αὐτὸν ὥσπερ τὸ φῶς . ἀλλ’ οὐκ ὤφελεν ἀπατηθῆναι · προστέθεικε γὰρ Ἀριστοτέλης τρόπον τινά , ὁ δὲ θεὸς οὐ τρόπον τινὰ πάντα ποιεῖ , ἀλλὰ κατὰ πάντα τρόπον ποιεῖ τὰ πάντα . p . 430a17 Καὶ οὗτος ὁ νοῦς χωριστὸς καὶ ἀμιγὴς καὶ ἀπαθὴς τῇ οὐσίᾳ ὢν ἐνεργείᾳ . Ἴδου τὸ ἄλλο ἴδιον λέγει , ὅτι χωριστός ἐστι καὶ διὰ τί μὴ εἴπομεν ἐν τῇ θεωρίᾳ καὶ τὸ ἀμιγὲς καὶ τὸ ἀπαθές , ὡς νῦν λέγει ; ἐπειδὴ ταῦτα συμπεριλαμβάνεται ἐν τῷ χωριστῷ · τὸ γὰρ χωριστὸν καὶ ἀμιγές ἐστι καὶ ἀπαθές . διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν τῇ οὐσίᾳ ὢν ἐνεργείᾳ τὸ ἄλλο λέγει ἴδιον , ὅτι τῇ οὐσίᾳ ἐνεργεῖ . καὶ ὅτι τοῦτο κατὰ τὸ τίμιον ἔλαβε , δηλοῖ τὸ εἰπεῖν ‘ἀεὶ γὰρ τὸ ποιοῦν τοῦ πάσχοντος κρείττον’ , τουτέστι τὸ ἐνεργείᾳ τοῦ δυνάμει · τὸ γὰρ ποιοῦν τὸ ἐνεργείᾳ ἐστί , πάσχον δὲ τὸ δυνάμει . καὶ ἡ ἀρχὴ δὲ τῆς ὕλης τιμιωτέρα , ἀρχὴν λέγων τὸ εἶδος . καὶ ἡ οὐσί οὖν ὡς τιμιωτέρα νῦν εἴρηται , οὐχ ὅτι ὁ νοῦς οὐσίαν ἔχει ἄνευ δυνάμεως · τοῦτο γάρ ἐστιν ἐπὶ τοῦ θύραθεν νοῦ , οὐ περὶ τοῦ ἐν ἡμῖν · οὗτος γὰρ ἔχει δυνάμις . p . 430a19 Τὸ αὐτὸ δέ ἐστιν ἡ κατ’ ἐνέργειαν ἐπιστήμη τῷ πράγματι . Tοῦτο ἐν μέσῳ ἔρριψεν ὅτι ὁ κατ’ ἐνέργειαν νοῦς τὰ πράγματά ἐστιν , ὥσπερ ὁ δυνάμει νοῦς δυνάμει ἐστὶ τὰ πράγματα . p . 430a20 Ἡ δὲ κατὰ δύναμιν χρόνῳ προτέρα ἐν τῷ ἑνί . Tὁ ἄλλο ἴδιον λέγει τοῦ νοῦ ὅτι ὁ δυνάμει νοῦς τοῦ ἐνεργείᾳ προτερός ἐστι τῷ χρόνῳ . καὶ ἵνα μή τις εἴπῃ ὅτι τοῦτο ψεῦδος ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ ( τὸ γὰρ ἄλλου ἐνεργείᾳ ἄλλου δυνάμει πρότερόν ἐστιν · οὐ γὰρ ποτὲ μὲν ἐνεργεῖ ὁ νοῦς ποιὲ δὲ οὐκ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ , ἀλλ’ ἀεὶ καὶ τὸ ἄλλου ἐνεργείᾳ ἄλλου δυνάμει πρῶτόν ἐστι , καὶ ἐκ τούτου ἔχεις ἄλλο ἴδιον ὅτι ἀεὶ νοεῖ ) , διὰ τοῦτο οὖν εἶπεν ὅτι ἐν τῷ ἑνὶ ἀνθρώπῳ τὸ δυνάμει ἐστὶ πρότερον τοῦ ἐνεργείᾳ , οὐκ ἐν τῷ ὅλῳ κόσμῳ · ἐν γὰρ τῷ ὅλῳ κόσμῳ φασί τινες οὐδὲν τοῦ πρότερον , πρότερον , οὔτε τὸ δυνάμει τοῦ ἐνεργείᾳ οὔτε τὸ ἐνεργείᾳ τοῦ δυνάμει . εἰ γὰρ ἀίδιος ὁ κόσμος κατὰ τὸν Ἀριστοτέλην , οὐδέτερον θατέρου πρότερον , ἀλλ’ ὁμόχρονά ἐστι . καὶ ἔοικε τοῦτο τῷ ζητουμένῳ παρὰ τοῖς ἰδιώταις , ὅτι ποῖον πρότερον , τὸ ᾠὸν ἢ ἡ ὄρνις . τοῦτο δὲ αἰνίττεται εἰπὼν ὅτι ὅλως δ’ οὐ χρόνῳ , ἀντὶ τοῦ ὅλῳ κόσμῳ , καὶ ὅλως ἀντὶ τοῦ ὁλικῶς καὶ κοσμικῶς , οὐ χρόνῳ προηγεῖται τὸ δυνάμι του ἐνέργειᾳ . p . 430a22 Χωρισθεὶς δέ ἐστι μόνον τοῦτο ὅπερ ἐστί . Καὶ τοῦτο πάλιν ἐν μέσῳ ἔρριπται ὅτι ἡνίκα χωρισθῇ ὁ νοῦς καὶ γένηται κατ’ ἐνέργειαν , τότε γίνεται ὅπερ ἐστί , τουτέστι κυρίως νοῦς · ὁ γὰρ δυνάμι οὐκ ἔστι κυρίως νοῦς . p . 430a23 Καὶ τοῦτο μόνον ἀθάνατον καὶ ἀίδιον . Ἴδου πάλιν ἄλλο ἴδιον λέγει ὅτι ἀθάνατος καὶ ἀίδιός ἐστιν ὁ νοῦς . τοῦτο δὲ μόνον εἶπε τῶν συνιστώντων τὸν ἄνθρωπον · μόνος γὰρ οὗτος ἀίδιος καὶ ἀθάνατος . ἡ γὰρ ἄλογος καὶ ἡ φυτικὴ ψυχή , ὡς ἐρρήθη , ἀθάνατος μέν , οὐκ ἀίδιος δέ · ἀθάνατος δὲ λέγεται κἀν φθαρτὴ δοξάζηται , ἐπειδὴ οὐ καθὸ ψυχὴ φθείρεται , ἀλλὰ καθὸ ἐν σώματί ἐστι . διὸ καὶ ὁ Πλάτων’ λέγει πᾶσαν ψυχὴν ἀθάνατον , τοῦτο λέγων καὶ ἐπὶ φυτικῆς καὶ ἀλόγου . ἡ δὲ ὕλη τὸ ἀνάπαλιν ἀίδιος μέν , οὐκ ἀθάνατος δέ . διὸ ὁ νοῦς ἀνώλεθρος λέγεται ὡς καὶ ἀίδιος καὶ ἀθάνατος . ὅρα δὲ ὅτι τοῦτο οὐ περὶ τοὐ θύραθεν νοῦ λέγει · τὸ γὰρ τοῦτο μόνον οὐδετέρως κείμενον πρὸς τὸ ἄνω ῥηθὲν συντάττεται ὅτι μόριον φυχῆς [ ὡς ] εἶναι τὸν νοῦν · τοῦτο δὲ τὸ μόριον τῆς ψυχῆς ἀθάνατόν τε καὶ ἀίδιον , ὁ δὲ θύραθεν οὐ μόριον . p . 430a23 οὐ μνημονεύομεν δέ , ὅτι τοῦτο μὲν ἀπαθές , ὁ δὲ παθητικὸς νοῦς φθαρτός . Ὅρα ὅτι τὸ ἄλλο ἴδιον λέγει , ὅτι ἐπιλανθάνεται ὁ νοῦς . ὁ μέντοι Πλούταρχός φησιν ὅτι τοῦτο ὡς πρὸς ἀπορίαν εἴρηται τὴν λέγουσαν ‘διὰ τί οὐκ ἀεὶ νοεῖ ὁ νοῦς , εἴπερ ἔνδον ἔχει τὸ γνωστικόν’ ; καὶ λύων φησὶν ὅτι τούτου αἴτιον τὸ μετὰ φαντασίας ἐνεργεῖν αὐτόν , κἀκείνης φθαρείσης οὐκέτι ἐνεργεῖ δι’ ἐκείνην καὶ οὐχὶ δι’ ἑαυτόν . ἀποροῦσι δὲ ὅτι ναὶ ἐπιλανθάνεται ὁ νοῦς ὧν ἐν τῷ ἄλλῳ βίῳ ἔζησε , τῶν μερικῶν ἐφ’ ὧν ἡ φαντασία συνήργησε , διὰ τὸ ἐκείνην φθαρῆναι . διὰ τί οὖν μὴ μνημονεύει ὧν αὐτὸς ὁ νοῦς κατέσχε τύπον ἀπὸ τῆς φαντασίας καὶ ὧν καθ’ ἑαυτὸν ἐνήργησεν ; ἴσμεν γὰρ ὅτι καὶ αὐτῷ Ἀριστοτέλει δοκεῖ ὅτι ἐστί τινα ἃ ὁ νοῦς δίχα φαντασίας ἐνεργεῖ , οἷον τὴν πρὸς ἑαυτὸν ἐπιστροφήν , τὴν τῶν ἀσωμάτων ἔννοιαν , τὴν πρὸς τὸ θεῖον ἐπιστροφήν , τὴν γνῶσιν τῶν καθόλου , καὶ ἁπλῶς ὅσα χωρὶς αἰσθήσεως νοεῖ , ταῦτα καὶ χωρὶς φαντασίας νοεῖ . πρὸς ὃ ἔστιν εἰπεῖν ὅτι εἰ ἐν νόσῳ μερικῇ ἐκτρέπονται καὶ ἐπιλανθάνονται τῶν πρώην , ὡς καὶ Θουκυδίδης ἱστορεῖ λέγων ‘σφᾶς τε αὐτοὺς ἔλαθον,’ πόσῳ μᾶλλον ἐν μεταβολῇ ὅλου βίου οὐκ ἐπιλανθάνονται τῶν πρώην . ἐκ τούτου δὲ τρία ἔχε δόγματα , ὅτι τὴν φαντασίαν φθαρτὴν δοξάζει · ἰδοὺ γὰρ λέγει ὅτι ὁ παθητικὸς νοῦς φθαρτός · καὶ ἄλλο δόγμα ὅτι ὃν νοῦν εἶπε μὴ μνημονεύειν , | τοῦτον εἶπεν ἀπαθῆ · ὥστε τὸν ἐν ἡμῖν λέγει ἀπαθῆ · ὁ γὰρ θύραθεν οὐ λέγεται ἐπιλανθάνεσθαι . p . 430a25 Καὶ ἄνευ τούτου οὐθὲν νοεῖ . Τὸ ἄλλο ἴδιον λέγει ὅτι ἄνευ φαντασίας ὁ νοῦς οὐκ ἐνεργεῖ . ὅρα δὲ ὅτι παραμυθίας δεῖται ὁ λόγος · οὐ γὰρ ἀεὶ ἐνεργεῖ μετὰ φαντασίας , εἰ μὴ ἄρα εἴποις ὅτι ἡνίκα περὶ τὰ μερικὰ καταγένηται . ἢ εἰπὲ καὶ τὸ ἄλλο ὅτι ὀλίγαι εἰσὶν ἀφάνταστοι ἐνέργειαι · καὶ ὅτε γὰρ περὶ τὰ θεῖα ἐνεργεῖ , παρειστρέχει ἡ φαντασία , τύπον ἐντιθεῖσα τοῖς ἀτυπώτοις , καὶ διὰ τοῦτο ὁ Πλάτων’ ἔσχατον αὐτὴν λέγει κακόν . εἰ οὗν ὡς ἐπίπαν μετὰ φαντασίας ἐνεργεῖ , εἰπὲ ὅτι νῦν τὸ ὡς ἐπίπαν ἀντὶ τοῦ ἀεὶ ἔλαβεν . ἢ εἰπὲ καὶ τὸ ἄλλο ὅτι ἀεὶ ὁ νοῦς μετὰ φαντασίας ἐνεργεῖ . εἰ γὰρ πάσης ἐπιστήμης ἀρχὴ ἡ αἴσθησις , καὶ ἐὰν ἐκλείψῃ αἴσθησις , καὶ φαντασία ἐλλείπει , εἰ δὲ φαντασία , ἐλλείψει καὶ νόησις διὸ οἱ ἐκ γενετῆς τυφλοὶ οὔτε φαντάζονται περὶ χρωμάτων οὔτε νοοῦσι ) , δῆλον ἄρα ὅτι δίχα φαντασίας οὐκ ἐνεργεῖ ὁ νοῦς . ἐν οἷς ἡ πρᾶξις σὺν θεῷ πληροῦται . p . 430a26 Ἡ μὲν οὖν τῶν ἀδιαιρέτων νόησις ἐν τούτοις , περὶ ἃ οὐκ ἔστι τὸ ψεῦδος . Μετὰ τὸν δυνάμει νοῦν τέσσαρα ἐσχηκότα κεφάλαια καὶ τὸν ἐνεργείᾳ νοῦν τὰ ῥηθέντα δέκα κεφάλαια ἐσχηκότα ἔρχεται λοιπὸν ἐπὶ τὰ νοητά . ἰστέον δὲ ὅτι ἐπὶ μὲν τῆς λογικῆς ψυχῆς ἀπὸ τοῦ νοῦ δεῖ ἄρξασθαι ὡς σαφεστέρου τῶν νοητῶν , ἐπὶ δὲ τῆς ἀλόγου ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν ὡς σαφεστέρων · πανταχοῦ γὰρ τῆς διδασκαλίας ἀπὸ τῶν σαφεστέρων καλὸν τὴν ἀρχὴν ποιήσασθαι . περὶ τοὐ νοῦ οὖν διδάξας ἦλθεν ἐπὶ τὸ νοητόν . φησὶ τοίνυν ὅτι τὸ νοητὸν ἀδιαίρετόν ἐστι · μὴ ἐκ τούτου δὲ νομίσῃς ὅτι τὸν νοῦν λέγει μόνα τὰ ἀδιαίρετα εἰδέναι . οἶδε γὰρ καὶ τὰ ἀδιαίρετα καὶ τὰ διαιρούμενα , ἀλλ’ ἀδιαιρέτως καὶ κεντρικῶς οἶδε τὰ διαιρούμενα · καὶ τὸ κέντρον γὰρ τὸν κύκλον σπερματικῶς περιέχει . πάντα οὖν νοεῖ ὁ νοῦς ἀδιαιρέτως · τοῦτο γὰρ ἴδιον τοῦ νοῦ , τὸ συνάγειν καὶ ἑνο - ποιεῖν τὰ διαιρετὰ καὶ ἀδιαιρέτως αὐτὰ νοεῖν . ὅτι δὲ καὶ τὰ διαιρετὰ οἶδεν ἀδιαιρέτως , δηλοῖ τὸ εἰπεῖν αὐτὸν ἐν τῇ Ἀποδεικτικῇ ὅτι οὐ μόνον ἐπιστήμη ἀλλὰ καὶ ἀρχὴ ἐπιστήμης ἐστὶν ᾗ τοὺς ὅρους γινώσκει . ἀρχὴν ἐπιστήμης τὸν νοῦν καλέσας , ἐπιστήμην δὲ τὴν διάνοιαν . καὶ ἰδοὺ τὸν νοῦν ὁρικῶς καὶ ἀδιαιρέτως φησὶν εἰδέναι τὰ πράγματα . ἐπειδὴ δὲ περὶ τοῦ ἀδιαιρέτου ἐστὶν ὁ λόγος , δεῖ εἰδέναι ὅτι πενταχῶς λαμβάνει τὸ ἀδιαίρετον . λέγεται γὰρ ἀδιαίρετον ὁ ὅρος . ἴσμεν γὰρ ὅτι ἡ πρότασις δύο ὅρους ἔχει τὸν ὑποκείμενον καὶ τὸν κατηγορούμενον , οἷόν ἐστι πρότασις Πλάτων’ περιπατεῖ , καὶ Πλάτων’ ὅρος ἐστὶ καὶ τὸ περιπατεῖ ὅρος , καὶ ἁπλῶς ὅρος ἐστίν , ὡς ἐν τῷ Περὶ ἑρμηνείας ἐμάθομεν , ἡ ἁπλὴ φωνή . τοῦτο οὖν ἐστι πρῶτον σημαινόμενον τοῦ ἀδιαιρέτου , ὁ ὅρος . δεύτερόν ἐστι σημαινόμενον τὸ συνεχὲς μέγεθος · τοῦτο γὰρ δυνάμει μὲν διαιρετόν ἐστιν , ἐνεργείᾳ δὲ ἀδιαίρετον . τρίτον ἐστὶ σημαινόμενον τὸ ἐν ποσῷ ἀμερές , οἷον στιγμή , μονάς , νῦν · ταῦτα γάρ ἐστι τὰ ἐν ποσῷ ἀδιαίρετα . τέταρτον σημαινόμενόν ἐστι τοῦ ἀδιαιρέτου τὸ ἔνυλον εἶδος · οὐ γὰρ αὐτὸ διαιρεῖται , ἀλλὰ τὸ ὑποκείμενον αὐτῷ . πέμπτον σημαινόμενόν ἐστι τὸ ἄυλον εἶδος . ταῦτά ἐστι τὰ πέντε σημαινόμενα τοῦ ἀδιαιρέτου . ὅθεν καὶ ἀπορῆσαι ἔχομεν δύο ἀπορίας , μίαν μὲν ὅτι πῶς ἀντιδιέστειλε τῷ ὅρῳ τὰ ἄλλα δ ἀδιαίρετα , εἴ γε καὶ τὰ ἄλλα τέσσαρα ὅρος εἰσί ; ἕκαστον γὰρ αὐτῶν ἁπλῆ φωνή ἐστι , καὶ διὰ τοῦτο ὅρος · οὔτε γὰρ πρότασίς ἐστι τὸ λέγειν συνεχὲς μέγεθος , οὔτε πάλιν πρότασίς ἐστι τὸ εἰπεῖν ἄυλον εἶδος · εἷς γάρ ἐστιν ὅρος μόνον ἕκαστον τούτων , ἐξ ἑνὸς δὲ μόνον ὅρου πρότασις οὐ γίνεται . εἰ οὖν ταῦτα οὕτως , πῶς ἀντιδιέστειλεν αὐτὰ τῷ ὅρῳ , εἴ γε καὶ αὐτὰ ὅροι εἰσίν ; αὕτη ἐστὶν ἡ πρώτη ἀπορία . πρὸς ἣν ἐροῦμεν ὅτι ἄλλο ἐστὶ τὸ εἰπεῖν ἁπλῶς ὅρον καὶ ἄλλο ἐστὶ τὸ εἰπεῖν τοιόνδε ὅρον . τὸ οὖν πρῶτον σημαινόμενον τοῦ ἀδιαιρέτου τὸν ἁπλῶς ὅρον αἰνίττεται , τὰ δὲ ἄλλα δ τὸν τοιόνδε ὅρον . οὐκ ἀντιδιέστειλεν οὖν ἀλόγως ἀλλὰ καὶ εὐλόγως τὸν ἀπλῶς ὅρον τῷ τοιῷδε ὅρῳ . αὕτη καὶ ἡ ἐπίλυσις . δευτέραν ἀπορίαν ἀποροῦσι τοιαύτην , διὰ τί ἀντιδιέστειλεν τὸ ἔνυλον εἶδος τῷ μεγέθει ; καίτοι αὐτὸ τὸ μέγεθος ἔνυλον εἶδός ἐστι · τῇ γὰρ ἀνειδέῳ ὕλῃ πρῶιον εἶδος πρὸ τῶν ἄλλων πάντων εἰδῶν τοῦτο ἐπιγίνεται , τὸ μέγεθος · πρῶτον γὰρ ποσοῦται , εἶθ’ οὕτω ποιοῦται . εἰ οὖν τὸ μέγεθος ἔνυλον εἶδός ἐστι , διὰ τί ἀντιδιέστειλεν αὐτὸ τῷ ἐνύλῳ εἴδει , εἴ γε τὸ μέγεθος ὑπὸ τὸ ἔνυλον εἶδος ἀνάγεται ; αὕτη ἡ ἀπορία . πρὸς ἣν ἐροῦμεν ὅτι οὐ πᾶν τὸ ἔνυλον εἶδος ἀντιδιέστειλε τῷ μεγέθει , ἀλλ’ ἐκεῖνο ὃ μετὰ τὸ μεγεθυνθῆναι τὴν ὕλην ἐπιγίνεται . ἡ γὰρ ὕλη ἐπιδεξαμένη τὸ τοῦ μεγέθους εἶδος ἔμεινεν ἐπινοίᾳ , τὰ δὲ ἄλλα εἴδη δεξαμένη αἰσθητὴ γέγονεν . ἀντιδιέστειλεν οὖν τὸ ἐνεργείᾳ εἶδος τῷ ἐπινοίᾳ , ὅ ἐστι τῷ εἴδει τοῦ μεγέθους · τοῦτο γὰρ καὶ προσελθὸν τῇ ὕλῃ ἐπινοίᾳ αὐτὴν εἴασεν · οὐκ ἔστι γὰρ ἰδεῖν ὕλην μεμεγεθυσμένην αὐτὴν καθ’ ἑαυτὴν ἄνευ ἄλλου εἴδους , εἰ μὴ ἐπινοίᾳ μόνον . ὥστε εἰ καὶ ἔνυλον εἶδός ἐστι τὸ μέγεθος , ἀλλ’ οὖν ἀντιδιέστειλεν αὐτὸ τῷ ἐνύλῳ εἴδει οὐ παντί , ὡς ἤδη εἶπον , ἀλλὰ τῷ ἐνεργείᾳ καὶ αἰσθητὸν ἀποφαίνοντι τὴν ὕλην . ὥστε καὶ ὑπὸ διαίρεσίν τινα πίπτειν τὰ πέντε ταῦτα τοῦ ἀδιαιρέτου σὴ μαινόμενα . ἔστι δὲ ἡ διαίρεσις αὕτη · ὁ ὅρος ἢ ἀπλῶς ἐστιν ὅρος ἢ τοιόσδε . εἰ μὲν οὖν ἐστιν ἁπλῶς ὅρος , ποιεῖ ἓν σημαινόμενον τοῦ ἀδιαιρέτου , τὸν ὅρον . εἰ δὲ τοιόσδε ἐστὶν ὁ ὅρος , ἢ δυνάμει μὲν μεριστός ἐστιν , ἐνεργείᾳ δὲ ἀμερής , 〈 ἢ καὶ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ ἀμερής 〉 . εἰ μὲν οὖν δυνάμει μέν ἐστι μεριστός , ἐνεργείᾳ δὲ ἀμερής , ἢ καθ’ αὑτό | ἐστι μεριστὸς ἢ κατὰ συμβεβηκός . εἰ μὲν οὖν καθ’ αὑτὸ εἴη μεριστός , ποιεῖ τὸ συνεχὲς μέγεθος · εἰ δὲ κατὰ συμβεβηκὸς εἴη μεριστός , ποιεῖ τὸ ἔνυλον εἶδος . οὕτω μὲν οὖν , ἐὰν δυνάμει μὲν ᾖ μεριστός , ἐνεργείᾳ δὲ ἀμερής · εἰ δὲ καὶ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ ἐστὶν ἀμερής , ἢ μετὰ ὕλης ἐστὶ καὶ ποιεῖ τὸ ἐν ποσῷ ἀδιαίρετον , οἷον μονάδα , στιγμήν , νῦν , ἢ ἄυλόν ἐστι καὶ ποιεῖ τὸ ἄυλον εἶδος . ἐπεὶ οὖν ἐκ διαιρέσεως μεμαθήκαμεν ὅτι πέντε εἰσὶν σημαινόμενα τοῦ ἀδιαιρέτου , ἴδωμεν λοιπὸν πῶς ὁ νοῦς ἕκαστον τούτων νόει . Ἰστέον τοίνυν ὅτι τὸν ὅρον νοεῖ ἀμερῆ ὄντα ἀμερὴς ὢν ὡς ἀπλῆν φωνήν , ὥστε οὔτε ὡς ψευδῆ οὔτε ὡς ἀληθῆ · περὶ γὰρ τὰς ἁπλᾶς φωνὰς οὐ θεωρεῖται οὔτε ἡ ἀλήθεια οὔτε τὸ ψεῦδος , ἀλλὰ περὶ τὰς συνθέτους . καὶ τί δήποτε ἐν τῇ λέξει τοῦ ψεύδους μόνου ἐμνήσθη , οὐκέτι δὲ καὶ τῆς ἀληθείας ; ἔφη γὰρ ὅτι ἡ μὲν ἐν τοῖς ἀδιαιρέτοις νόησις περὶ ἃ οὐκ ἔστι τὸ ψεῦδος , καὶ οὐκ ἐπήγαγε καὶ περὶ ἃ οὐκ ἔστιν ἡ ἀλήθεια . ἔγνωμεν γὰρ ἐν τῷ Περὶ ἑρμηνείας ὅτι οὐ μόνον ψεῦδος ἀλλὰ ἀλήθεια οὐκ ἔστιν ἐν ταῖς ἁπλαῖς φωναῖς · πῶς οὖν αὐτὸς ἐν τῇ λέξει μόνου τοῦ ψεύδους ἐμνήσθη ; καὶ λέγομεν ὅτι ἐν τῇ Μετὰ τὰ φυσικὰ δοξάζει ἐναντία τῷ Περὶ ἑρμηνείας · ἐν μὲν γὰρ τῷ Περὶ ἑρμηνείας οὔτε ἀλήθειαν οὔτε ψεῦδος ἔφη θεωρεῖσθαι περὶ τὰς ἁπλάς φωνάς , ἤγουν ἐν τοῖς ὅροις , ἀλλ’ ἐν ταῖς προτάσεσιν εἶπε φαίνεσθαι τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος · ἐν δὲ τῇ Μετὰ τὰ φυσικά φησιν ὅτι ἐν ταῖς ἁπλαῖς φωναῖς , ἤγουν ἐν τοῖς ὅροις , ψεῦδος μὲν οὐ θεωρεῖται , ἀλήθεια δὲ θεωρεῖται . ὁ γὰρ νοῦς ὁπηνίκα ἁπλῇ προσβολῇ ἐπιβαλὼν ἑκάστην ἁπλῆν φωνήν , ταὐτὸν δὲ εἰπεῖν ὅρον , ἰδίᾳ καὶ καθ’ ἑαυτὸν νοήσῃ , ἀληθῶς ἐνόησε μηδὲν ἕτερον προσθείς , οἷον ἐν τῷ εἰπεῖν περιπατεῖ ἐξαπίνης ὁ νοῦς βάδισιν ἐνόησε μηδὲν ἄλλο προσθείς , ἀλλ’ αὐτὸ μόνον . πάλιν ἐν τῷ ἐσθίειν μάσησιν ἐνόησεν εὐθέως , τουτέστιν ὀδόντα ἐπιστροφῇ δονούμενον , χωρὶς ἄλλης προσθήκης . ταῦτα μὲν οὖν ἐν τῇ Μετὰ τὰ φυσικά φησι · νῦν δὲ ἐκείνῃ ἠκολούθησε τῇ πραγματείᾳ καὶ διὰ τοῦτο ἐκ τῶν ἁπλῶν φωνῶν οὐκ ἀπηγόρευσε τὴν ἀλήθειαν , ἀλλὰ μόνον τὸ ψεῦδος , διότι ὁ νοῦς οὐδέποτε ψεύδεται , ἀλλ’ ἀεὶ ἀληθεύει κατὰ τὸν Πλωτῖνον εἰπόντα ‘ὁ γὰρ νοῦς ἢ ἥψατο ἢ οὐχ ἥψατο , ὥστε ἀναμάρτητος’ . ἰστέον δὲ ὅτι διττὴ ἡ ἀλήθει , ἢ ὑπαρκτικὴ ἢ ἀντιδιῃρημένη τῷ ψεύδει , ὑπαρκτικὴ μὲν ὡς ἵνα εἴπω ‘οὗτος ἄνθρωπός ἐστι κυρίως’ . τοῦτο δὲ λέγω ὡς πρὸς τὸν ἐν ζωγραφίᾳ · ἐκεῖνος γὰρ οὐκ ἔστι κυρίως ἄνθρωπος · διὰ οὖν τὸ ὑπάρχειν αὐτὸν μόνον ἀληθῶς λέγεται ἄνθρωπος . καὶ ἐν τῷ ὅρῳ οὖν ὑπαρκτικὴν λέγομεν εἶναι τὴν ἀλήθειαν , ὅτι καθό ἐστιν ὅρος , ἀληθές ἐστι τὸ εἶναι αὐτόν , καὶ οὐ κατ’ ἀντιδιαστολὴν ψεύδους τοῦτο λέγομεν . ταῦτα εἰπὼν περὶ τοῦ νοῦ ὅτι τὸν ὅρον ἀληθῶς γινώσκει , τρέπεται ἐπὶ τὴν διάνοιαν καί φησιν ὅτι αὕτη οὐ μόνον ἀληθεύει , ἀλλὰ καὶ ψεύδεται . καὶ τὸ ἄλλο δὲ ὁ νοῦς πάντα ἑνοειδῶς οἶδεν , ἡ δὲ διάνοια ὡς ἐν συνθέσει , καὶ οὐ ταὐτόν ἐστιν . ὁ μὲν γὰρ νοῦς ὡς συνεχὲς καὶ ἓν οἶδεν , ἡ δὲ διάνοια ὡς συντιθέμενον ἐκ πολλῶν αὐτὸ οἶδεν , οἷον ἐπὶ θύρας · αὕτη γὰρ ἐκ πολλῶν ἐστι ξύλων . καὶ ἔοικεν ἡ διάνοια τῇ Ἑμπεδοκλείῳ φιλίᾳ , ἥτις συνετίθη τὰ ἐκ τοῦ νείκους διῃρημένα . ἀμέλει καὶ εἴρηται τῷ Ἑμπεδοκλεῖ ὅτι εἰ μὴ ἦν ἡ φιλία , ‘πολλῶν ἂν κόρσαι ἀναύχενες ἐβλάστησαν’ , τουτέστιν ἐγίνοντο κεφαλαὶ ἄνευ αὐχένος , εἰ μὴ ἦν ἡ συνάπτουσα φιλία . τρίτον ἐπὶ τούτοις ἴδιόν φησι τῆς διανοίας τὸ ψεύδεσθαι αὐτὴν ἢ διὰ τὸν κατηγορούμενον ἡ διὰ τὸν χρόνον . ἐὰν γὰρ εἴπω ὅτι ὁ ἄνθρωπος πτερωτὸς ἢ ἔστιν ἢ ἔσται ἢ ἐγεγόνει , ψευδής ἐστιν ἡ πρότασις διὰ τὸν κατηγορούμενον ὅρον , φημὶ δὴ τὸ πτερωτόν · εἰ δὲ εἴπω ὅτι χθὲς ἦν τὰ Τρωϊκά , ἐνταῦθα διὰ τὸν χρόνον γέγονεν ἡ πρότασις ψευδής . ἐπὶ δὲ τῶν ἀιδίων παρὰ τὸν κατηγορούμενον μόνον γίνεται τὸ ψεῦδος , οὐκέτι δὲ καὶ παρὰ τὸν χρόνον · ἐὰν γὰρ εἴπω ὅτι ἦν ἢ ἔστιν ἢ ἔσται ὁ θεός , ἀεὶ ἄλη ἀληθεύω · τὸ γὰρ ἀεὶ ὂν λέγω . ἐπὶ δὲ τῶν μὴ ἀιδίων καὶ παρὰ τὸν χρόνον γίνεται ψευδὴς ἡ πρότασις καὶ παρὰ τὸν κατηγορούμενον · παρὰ μὲν τὸν κατηγορούμενον ὡς ἐὰν εἴπω ὅτι τραγέλαφός ἐστι νῦν · τὸ ψεῦδος γὰρ γέγονεν οὐ παρὰ τὸν νῦν χρόνον , ἀλλὰ παρὰ τὸ ἐστὶ κατηγορούμενον . καὶ πάλιν ἐὰν εἴπω ἡ σκιὰ νῦν σῶμά ἐστι’ , τὸ ψεῦδος γέγονεν οὐ παρὰ τὸ νῦν ( οὐ μόνον γὰρ νῦν οὐκ ἔστι σῶμα , ἀλλ’ οὔτε ἦν οὕτε ἔσται ) , ἀλλὰ παρὰ τὸ εἰπεῖν ὅτι σῶμά ἐστιν . ὥστε ἐπὶ μὲν τῶν γενητῶν διχόθεν γίνεται τὸ ψεῦδος ἐν τῇ διανοίᾳ , ἢ παρὰ τὸν κατηγορούμενον ἢ παρὰ τὸν χρόνον , ἐπὶ δὲ τῶν ἀιδίων παρὰ μόνον τὸν κατηγορούμενον . ὁ δὲ νοῦς οὐδὲν τούτων ἔχει · ἀεὶ γὰρ νοεῖ πάντα καὶ οὐκ ἔχει ψεῦδος οὔτε παρὰ τὸν κατηγορούμενον οὔτε παρὰ τὸν χρόνον . τέταρτον ἐπὶ τούτοις λέγει ἴδιον τῆς διανοίας ὅτι αὕτη μὲν περὶ προτάσεις καταγίνεται , ὁ δὲ νοῦς περὶ ὅρους . ὅταν δὲ λέγω περὶ προτάσεις , μὴ νόμιζε ὅτι τοῦτο λέγω κατὰ τὸν τρόπον τὸν εἰρημένον ἐν τῇ λογικῇ , ὅτι περὶ μὲν κατάφασιν καταγίνεται ὥσπερ σύνθεσιν , ἐπειδὴ αὕτη συντίθησι τὸν κατηγορούμενον τῷ ὑποκειμένῳ , περὶ δὲ ἀπόφασιν ὡς διαίρεσιν , ἐπειδὴ αὕτη ἀποφάσκει καὶ διαιρεῖ τὸ κακηγορούμενον ἐκ τοῦ ὑποκειμένου · οὐ λευκὸς γάρ , φησίν , ἄνθρωπος . νυνὶ γὰρ λέγομεν ὅτι ἡ διάνοια καὶ περὶ κατάφασιν καταγίνεται ὡς διαίρεσιν καὶ σύνθεσιν , καὶ περὶ ἀπόφασιν ὡς διαίρεσιν καὶ σύνθεσιν . ἡ γὰρ κατάφασις καθὸ μὲν συνάπτει , σύνθεσις λέγεται , καθὸ δὲ ἐν δύο ἐστὶ δυναμένοις διαιρεθῆναι , διαίρεσίς ἐστι . καὶ ἡ ἀπόφασις δὲ εἰ καὶ λέγει ἰού λευκὸς Σωκράτης’ , τὸ μέλαν αὐτῷ συνάπτει καὶ πάλιν σύνθεσίς ἐστιν , ἔστι δὲ καὶ διαίρεσις , καθὸ ἀποχωρίζει ἐξ αὐτοῦ τὸ λευκόν . καὶ οὕτως νῦν ἡ διάνοια λέγεται περὶ προτάσεις καταγίνεσθαι . Tαῦτα εἰπὼν ὡς ἐν παρεκβάσει , ἐπειδὴ εἶπε πῶς νοεῖ ὁ νοῦς τὸν ὅροι , ζητεῖ λοιπὸν πῶς νοεῖ τὸ ἀδιαίρετον μέγεθος , ὅπερ ἦν δεύτερον σημαινόμενον τοῦ ἀδιαιρέτου . τοῦτο δὲ τριττόν ἐστι · τὸ γὰρ μέγεθος τριττόν ἐστι · καὶ | ὅλον γάρ ἐστι καὶ μέρη ἔχει καὶ συντιθέμενόν ἐστι . καὶ ὡς μὲν ὅλον ἀχρόνως αὐτὸ νοεῖ ὁ νοῦς καὶ ἐν τῷ νῦν · οὐδὲ γὰρ δύναται ἐν χρόνῳ αὐτὸ νοῆσαι ὁ νοῦς . πᾶς γὰρ χρόνος διαιρετός ἐστιν · εἰ οὖν ἐν διαιρετῷ ἐνόει , καὶ τὸ νοούμενον , ὅ ἐστι τὸ μέγεθος , διαιρετὸν ἦν · ὡς γὰρ ἔχει ὁ χρόνος , οὕτως ἔχει καὶ τὸ μέγεθος . ἀλλὰ μὴν ἀδιαίρετόν ἐστιν ἐνεργείᾳ · ὡς ὅλον γὰρ νοεῖ αὐτό , τὸ δὲ ὅλον ἀδιαίρετόν ἐστιν · οὐκ ἄρα ἐν χρόνῳ νοεῖ αὐτό , ἀλλ’ ἐν τῷ νῦν . καὶ ὅτι εἰ μὴ ἀχρόνως καὶ ἐν τῷ νῦν ἠπίστατο αὐτὰ ὁ νοῦς , οὐκέτι ὅλον ἐνόει ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ , καὶ εὑρίσκετό ποτε μὴ γινώσκων . ἡ δὲ διάνοια ἐν χρόνῳ γινώσκει αὐτό . ἀλλὰ μὴν καὶ ὡς μέρη ἔχον τὸ μέγεθος νοεῖ αὐτὸ ὁ νοῦς , τὰ διάφορα μέρη ἐν διαφόροις νῦν νοῶν , ἕκαστον μέρος ἐνεργείᾳ νῦν νοῶν . ὡς δὲ συντιθέμενον αὐτὸ οὐκέτι ὁ νοῦς νοεῖ , ἀλλ’ ἡ διάνοια . τριχῶς οὖν τοῦ μεγέθους νοουμένου , ὡς ὅλου , ὡς μέρη ἔχοντος , ὡς συντιθεμένου , τὰ μὲν δύο ὁ νοῦς νοεῖ , ὡς ὅλον καὶ ὡς μέρη ἔχον , τὸ δὲ ὡς συντιθέμενον ἡ διάνοια . τὸ δὲ ἔνυλον εἶδος οἶδεν ὁ νοῦς οὐκέτι καθ’ ἑαυτόν , ἀλλὰ διὰ μέσης τῆς φαντασίας · τὰ γὰρ αἰσθητὰ οὐ δύναται καθ’ ἑαυτὸν νοῆσαι ὁ νοῦς · χρεία γὰρ φαντασίας . νοεῖ οὖν αὐτὰ διὰ μέσης φαντασίας · οὐχ ὅτι δὲ διὰ μέσης φαντασίας νοεῖ ὁ νοῦς , ἤδη διὰ τοῦτο μεριστῶς νοεῖ · ἔνεστι γὰρ καὶ ἐν τῆ φαντασίᾳ ἀδιαίρετόν τι . καὶ ὅτι τοῦτο ἀληθές , δῆλον ἐκ τοὐ τοὺς πρώτους τύπους μὴ ἀφανίζεσθαι ἐκ τῶν δευτέρων · δῆλον ὅτι ἐστί τι ἐν αὐτῇ ἀμερές . καὶ κατὰ τὸ ἀμερὲς τοῦτο νοεῖ ὁ νοῦς , ὡς πάλιν ἀμερῶς αὐτὸν νοεῖν . πάλιν τὸ ἐν τῷ ποσῷ ἀμέριστον νοεῖ ὁ νοῦς κατ’ ἀπόφασιν · ὥσπερ γὰρ τῇ ἀποφάσει τοῦ φωτὸς τὸ σκότος νοοῦμεν , οὕτω καὶ τῇ ἀποφάσει τοῦ ἀριθμοῦ νοοῦμεν τὴν μονάδα καὶ τῇ ἀποφάσει τοῦ χρόνου τὸ νῦν καὶ τῇ ἀποφάσει τοῦ μεγέθους τὴν στιγμήν . ὥστε κατ’ ἀπόφασιν νοοῦμεν τὸ ἐν ποσῷ ἀμέριστον . εἰ δέ τις εἴποι ὅτι καὶ τὸ μέλαν κατ’ ἀπόφασιν τοῦ λευκοῦ γινώσκεται , . ψεύδεται · ἄμφω γὰρ εἰδοπεποίηται καὶ ἄμφω ποιεῖ , τὸ μὲν συγκρῖνον τὸ δὲ διακρῖνον , καὶ καθ’ αὑτὸ ἄμφω γινώσκεται καταφατικῶς · εἰ μὴ ἄρα τὸ μέλαν λάβοις ἀντὶ τοῦ σκότου , ὡς τὸ μέλανος θανάτοιο . καὶ ταῦτα μὲν ὁ ἡμέτερος νοῦς ἀποφατικῶς οἶδεν , ὁ δὲ θεῖος νοῦς πάντα καταφατικῶς καὶ ἐπιβλητικῶς οἶδεν χωρὶς τοῦ κακοῦ · τοῦτο γὰρ οὐκ οἶδεν , ἵνα μὴ ποιήσῃ αὐτό . ὃ γὰρ γινώσκει , τοῦτο καὶ ποιεῖ · ὑποστατικὴ γάρ ἐστιν ἡ γνῶσις αὐτοῦ . διὸ εἴρηται ‘εἶπε καὶ ἐγένετο’ . τοῦτο δὲ τὸ λόγιον διχῶς ἔστιν ἐξ·ηγήσασθαι . ἐπειδὴ ὃ γινώσκει καὶ λέγει , τοῦτο καὶ γίνεται , ἡ ὅτι ἐπειδὴ ἀθρόα ἐστὶν ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ , διὰ τοῦτο εἴρηται ‘εἶπε καὶ ἐγένετο’ . ἔχεις δὲ καὶ ἐκ τούτου πόρισμά τι · εἰ γὰρ ἀποφατικῶς λέγει τὸν νοῦν ἐνεργεῖν , οὐκέτι περὶ τοῦ θείου νοῦ ἐστιν αὐτῷ ὁ λόγος . καὶ οὕτω μὲν ὁ ἐν ἡμῖν νοῦς γινώσκει τὸ ἐν ποσῷ ἀμέριστον . τὸ δὲ ἄυλον εἶδος γινώσκει κατὰ πέντε ταῦτα · ἢ γὰρ ὡς αἴτιον , καὶ τοῦτο ἢ ποιητικὸν ἢ τελειωτικόν · οὐδὲ γὰρ ὡς τελικὸν μόνον , ὥς τινες ἐνόμισαν , γινώσκει αὐτό · καὶ ὡς μὴ ἔχον δὲ ἐναντίον γινώσκει αὐτό ( τῷ γὰρ ἐν ἡμῖν φωτὶ καὶ ἀγαθῷ ἐστιν ἐναντίον τί , παρ’ αὐτῷ δὲ οὐκ ἔστι ) , γινώσκει δὲ αὐτὸ καὶ ὡς νοοῦν καὶ ὡς νοούμενον · ἔνδον γὰρ ἔχον τὸ θεῖον τὸ γνωστικὸν καὶ ἑαυτὸ νοεῖ . ἐπεὶ οὖν ταῦτα εἴρηται , ἐν τούτοις ἡ θεωρία σὺν θεῷ πληροῦται . p . 430a28 Ὥσπερ ἓν ὄντων . Ὅρα τί φησιν · ὅτι ὁ μὲν νοῦς ἀλήθειαν μόνον οἶδεν , ἐν οἷς δέ ἐστι ψεῦδος καὶ ἀλήθει , διανοίας τοῦτο · καὶ ἐν οἷς ἐστι σύνθεσις , πάλιν διανοίας ἐστὶ τοῦτο . καὶ ἰδοὺ τὰ δύο ἰήια τῆς διανοίας τέως εἶπε . ταύτην δέ , φησίν , τὴν σύνθεσιν ὥσπερ ἓν διανοεῖται ἡ διάνοια . καὶ καλῶς εἶπε τὸ ὥσπερ · οὐδὲ γὰρ ὡς κυρίως ἓν οἶδεν αὐτήν ( τὸ γὰρ ὡς κυρίως ἓν εἰδέναι τοῦ νοῦ ἐστιν ) , ἀλλ’ ὡς ἐν παραθέσει ἓν οἶδεν αὐτὴν ἡ διάνοια . διὸ καὶ τῇ φιλίᾳ Ἐμπεδοκλέους κοινωνεῖ , καθὸ κἀκείνη ἐν παραθέσει ἑνοῖ καὶ οὐ κυρίως . p . 430a31 οἷον τὸ ἀσύμμετρον καὶ ἡ διάμετρος . Τί βούλεται εἰπεῖν ; ὅτι καὶ παρὰ τὸν κατηγορούμενον ἀληθεύει ἢ ψεύδεται ἡ διάνοια . εἰ μὲν γὰρ εἴποι τὴν διάμετρον σύμμετρον , ψεύδεται διὰ τὸν κατηγορούμενον , τὸ σύμμετρον · ἀεὶ γὰρ ἀσύμμετρός ἐστι τῇ πλευρᾷ * * * ἀληθεύει διὰ τὸν κατηγορούμενον . p . 430a31 ἐὰν δὲ γενομένων ἢ ἐσομένων , τὸν χρόνον προσεννοῶν καὶ συντιθείς . Τί διὰ τούτων προτίθεται εἰπεῖν ; ὅτι καὶ παρὰ τὸν χρόνον καλῶς ἢ κακῶς συντιθέμενον γίνεται ἡ ἀλήθεια ἢ ψεῦδος ἐν τοῖς πράγμασιν . εἰ μὲν γὰρ εἴποις ‘ἔσται τὰ Τρωϊκά’ , ψεύδῃ διὰ τὸ μέλλον τοῦ χρόνου · εἰ δὲ εἴποις ‘γέγονεν’ , ἀληθεύεις διὰ τὸ παρελθὸν τοῦ χρόνου . ἀεὶ γάρ , φησίν , ἐν τῇ συνθέσει ἐστὶν ἀλήθεια καὶ ψεῦδος , οὐκ ἐν ἁπλοῖς πράγμασι . καὶ γὰρ ἐὰν τὸ λευκὸν <οἶον> Σωκράτην εἴποις μὴ λευκόν , ψεύδῃ , κἂν τὸ μὴ λευκὸν εἴποις λευκόν , ψεύδῃ διὰ τὴν σύνθεσιν ἀναρμόδιον οὖσαν . καὶ ὅρα ὅτι καὶ τὴν κατάφασιν καὶ τὴν ἀπόφασιν σύνθεσιν εἶπεν · δυνατὸν δέ , φησίν , καὶ διαίρεσιν ἄμφω εἰπεῖν , διότι ἐκ διαφόρων ἐστὶ πραγμάτων καὶ δυνατόν ἐστιν αὐτὰς διαιρεθῆναι εἰς τοὺς ὅρους ἐξ ὧν συνετέθησαν . καλῶς δὲ εἶπε τὸ ἐνδέχεται · ὅτῳ γὰρ ἀκολουθίας μέλει , δυνατὸν φάναι τὴν μὲν κατάφασιν διαίρεσιν , ἅτε διαιρουμένην σαφῶς εἰς ὑποκείμενον καὶ κατη - γορούμενον , τὴν δὲ ἀπόφασιν σύνθεσίν τινα λέγειν ὡς ἐξ ὑποκειμένου καὶ κατηγορουμένου | συγκειμένην . καὶ οὕτω μὲν ἐνταῦθά φησιν · ἐν μέντοι τῇ λογικῇ τὴν μὲν κατάφασιν σύνθεσιν λέγει μόνως , τὴν δὲ ἀπόφασιν διαίρεσιν . ἀλλὰ καὶ ὅτι ἦν ἢ ἔσται . τί φησιν ; ὅτι ἐὰν ᾖ ὁ κατηγορούμενος ψευδής , ἐν ἑκάστῳ χρόνῳ λεγόμενος ψευδής ἐστιν , οἷον ἐὰν εἴπῃς Κλέωνα λευκὸν μὴ ὄντα λευκόν , κἄν εἴπῃς ὅτι ἔστι λευκὸς ἢ ἦν ἢ ἔσται , ψεύδῃ διὰ τὸν κατηγορούμενον · ὁ γὰρ χρόνος διαφορὰν ἐν τούτῳ οὐκ εἰσάγει . καὶ ὅρα ὅτι καὶ τὰ ἄλλα δύο τῆς διανοίας ἴδια , τὸ περὶ ἀπόφασιν φασιν καὶ κατάφασιν καταγίνεσθαι , ἣν ἐκάλεσε σύνθεσιν , καὶ τὸ ψεύδεσθαι αὐτὴν ἢ διὰ τὸν κατηγορούμενον ἢ διὰ τὸν χρόνον εἶπε . p . 430b5 Τὸ δὴ ἓν ποιοῦν τοῦτο ὁ νοῦς ἕκαστον . Τοῦτό ἐστι τὸ καὶ ἀνωτέρω εἰρημένον · ἐν ὑπερβατῷ δὲ τὸν λόγον ἀνάγνωθι οὕτως · τὸ δὲ ποιοῦν τούτων ἕκαστον ἓν ὁ νοῦς · εἴπομεν γὰρ ὅτι ὁ νοῦς καὶ τὰ διαιρετὰ ἀδιαιρέτως νοεῖ . καὶ ὅρα ὅτι ἀντὶ τοῦ νοεῖν ποιεῖν εἶπε πάνυ θαυμασίως · ὥσπερ γὰρ τὸ ὂν πᾶσι μεταδίδωσι τοῦ εἶναι , καὶ τὸ καλὸν τοῦ καλοὺς εἶναι , οὕτω καὶ ὁ νοῦς κατὰ τὸ ἑαυτοῦ ἁπλοῦν καὶ ἑνιῖον τὰ συγκείμενα ἁπλᾶ ποιεῖ · ὡς γὰρ ἁπλᾶ νοεῖ αὐτὰ ὁ νοῦς καὶ οὐχ ὡς σύνθετα . p . 430b6 Τὸ δὲ ἀδιαίρετον ἐπεὶ διχῶς . ἢ δυνάμει ἢ ἐνεργείᾳ . Ἐπὶ τὸ δεύτερον σημαινόμενον τοῦ ἀδιαιρέτου ἔρχεται , ὅ ἐστι τὸ μέγεθος ἤτοι τὸ συνεχές . ἢ δυνάμει μέν ἐστι διαιρετόν , ἐνεργείᾳ δὲ ἀδιαὶρετον , ὡς τὸ μέγεθος , ἢ ἐνεργείᾳ μὲν διαιρετόν , δυνάμει δὲ ἀδιαίρετον , ὡς τὸ ὕδωρ . ὁ νοῦς τοίνυν , φησίν , καὶ τὸ δυνάμει διαιρετὸν ὡς ἐνεργείᾳ ἀδιαίρετον οἶδε , καὶ τὸ ἐνεργεία διαιρετὸν ὡς δυνάμει ἀδιαίρετον . οἶδε δὲ ταῦτα , φησί , καὶ ἐν ἀδιαιρέτῳ χρόνῳ , ἵνα μὴ ἐν τῷ ἡμίσει εἴη τὸ ἥμισυ . καλεῖ δὲ ἀδιαίρετον χρόνον τὸ νῦν , κακῶς λέγων · τὸ γὰρ νῦν οὐ χρόνος , ἀλλ’ ἀρχὴ χρόνου . νῦν δέ φημι τὸ ἀκαρές · εἰ δὲ λάβοις τὸ ἐν πλάτει νῦν , τοῦτο καὶ ἀρχὴν ἔχει καὶ πέρας καὶ χρόνος ἐστί · νυνὶ δὲ περὶ τοῦ ἀκαροῦς νῦν ἐστιν ἡμῖν ὁ λόγος . οὐχ ὅτι δὲ διχῶς ἐστι τὸ ἀδιαίρετον μόνον , εἶπεν ὅτι τὸ ἀδιαίρετον διχῶς , ἀλλ’ ὅτι κατ’ αὐτὴν τὴν τομὴν τοῦ μεγέθους εἰς δύο μόνον διαιρεῖται · τὸ γὰρ μέγεθος ἢ δυνάμει ἐστὶν ἀδιαίρετον ἢ ἐνεργείᾳ . τὸ δὲ μῆκος ἐνεργείᾳ μὲν συνεχές ἐστι , δυνάμει δὲ διῃρημένον · μῆκος δὲ νῦν ἀντὶ τοῦ συνεχὲς ἄκουε . φησὶν οὖν ὅτι οὐδέν ἐστι τὸ κωλῦον τὸν νοῦν τὸ μῆκος οὐχ ᾗ διῃρημένον ἐστὶ νοεῖν , ἀλλ’ ᾗ συνεχές · ἐνεργεία γὰρ συνεχές ἐστι . τοῦτο δὲ ὡς κατασκευαστικὸν ἔκλαβε τοῦ ἄνω ῥηθέντος ὅτι καὶ τῶν συνθέτων ὁ νοῦς ὡς ἁπλῶν ἀντιλαμβάνεται . p . 430b9 Ὁμοίως γὰρ ὁ χρόνος διαιρετὸς καὶ ἀδιαίρετος . Ἐπειδὴ εἶπεν ὅτι ἐν ἀδιαιρέτῳ χρόνῳ νοεῖ , ἵνα μή τις εἴπῃ ὅτι οὐκ ἔστιν ἀδιαίρετος χρόνος , φησὶν ὅτι ὁ χρόνος καὶ διαιρετός ἐστι καὶ ἀδιαίρετος , κακῶς λέγων · τὸ γὰρ νῦν ἀντὶ χρόνου ἔλαβεν ἀδιαιρέτου ἀγνοῶν ὅτι αἱ ἀρχαὶ τοῦ ποσοῦ οὐ ποσά · καὶ ἡ ἀρχὴ οὖν τοῦ χρόνου οὐκ ἔστι χρόνος · p . 430b10 οὔκουν ἔστιν εἰπεῖν ἐν τῶ ἡμίσει τί ἐνόει ἑκατέρῳ . Τοῦτο πάλιν τοῦ ἄνω ἐστὶ κατασκευαστικόν , ὅτι εἰ καθὸ διαιρετός ἐστιν ὁ χρόνος ἐνοοῦμεν , καὶ οὐ καθὸ ἀδιαίρετός ἐστι , τὸ δέκα ποδῶν ξύλον , ἐν τῷ ἡμίσει τυχὸν τοῦ χρόνου τὸ ἥμισυ ἐνοοῦμεν τοῦ ξύλου , ὅ ἐστι τοὺς πέντε πόδας , καὶ ἐν τῷ ἄλλῳ ἡμίσει τοῦ χρόνου τοὺς ἄλλους πέντε πόδας , ὅπερ οὐχ οὕτω φαίνεται . τὸ γὰρ μέγεθος , φησίν , οὔκ ἔστιν ἐνεργείᾳ διαιρετόν , ἵνα εἴπῃς ὅτι ἥμισυ ἐν τῷ ἡμίσει τοῦ χρόνου ἐνόησεν , ἀλλὰ δυνάμει μόνον ἐστὶ διαιρετόν · ὁ δὲ νοῦς ὡς ἐνεργείᾳ ἀδιαίρετον αὐτὸ οἶδε . p . 430b11 Χωρὶς δὲ ἑκάτερον νοῶν τῶν ἡμίσεων . Τὸ νοῶν εἶπεν ἀντὶ τοῦ διανοούμενος καταχρησάμενος · περὶ διανοίας γάρ ἐστιν νῦν αὐτῷ ὁ λόγος . ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν ὅτι ὁ νοῦς ἀδιαιρέτως νοεῖ , φησὶν ὅτι ἡ δὲ διάνοια διῃρημένως καὶ χωρὶς ἕκαστον οἶδε . καὶ ὅταν δὲ οἶδεν αὐτὰ ἡνωμένα καὶ ἅμα , οὕτως οἶδεν αὐτὰ ὡς μήκη ἐκ δύο τινῶν συντιθέμενα , ὃ εἶπεν ἐξ ἀμφοῖν , καὶ ἐν χρόνῳ οἶδεν αὐτὰ τῷ ἐπ’ ἀμφοῖν , τουτέστι διῃρημένως , καὶ οὐκέτι ὡς μῆκος , ἀλλ’ ὡς διάφορα μήκη . τοῦτο γάρ ἐστιν ὃ λέγει οἱονεὶ μήκη . καὶ καλῶς πρόσκειται τὸ οἱονεὶ μήκη · ἓν γὰρ μόνον ὑπέκειτο μέγεθος , ὅπερ εἰ κτὰ διαφόρους χρόνους νοεῖ ὁ νοῦς , μεγέθη ἔσονται τὸ ἐνεργείᾳ ὂν ἓν μέγεθος , ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον . p . 430b14 Τὸ δὲ μὴ κατὰ ποσὸν ἀδιαίρετον ἀλλὰ τῷ εἴδει . To τρίτον ἐστὶ σημαινόμενον τοῦ ἀδιαιρέτου , ὡσεὶ ἔλεγεν ὅτι καὶ τὸ συνεχὲς μὲν οὐδὲν κωλύει νοεῖν ὡς ἀδιαίρετον , διότι ἐστὶν ἐν αὐτῷ τι ἀδιαίρετον , τὸ δὲ ὂν τῷ εἴδει ἓν καὶ ἀδιαίρετον ὁμολογουμένως ἐν ἀδιαιρέτῳ χρόνῳ καὶ ἐν ἀδιαιρέτῳ τῆς ψυχῆς δυνάμει γινώσκεται . τίς δέ ἐστιν ἡ ἀδιαίρετος τῆς ψυχῆς δύναμις ; ἢ δῆλον ὅτι ὁ νοῦς . p . 430b16 Κατὰ συμβεβηκὸς δὲ καὶ οὐχ ᾗ ἐκεῖνα διαιρετά , ᾧ νοεῖ καὶ ἐν ᾧ χρόνῳ . | Τὸ ἔνυλον εἶδος , φησίν , ὁ νοῦς νοεῖ ἀδιαίρετον κατὰ συμβεβηκός · καθ’ ἑαυτὸ γὰρ τὸ ἔνυλον εἶδος διαιρετόν ἐστι , καθὸ καὶ μετ’ ἐκτάσεως τινος θεωροῦμεν τὴν ἐπ’ ἄπειρον γινομένην διαίρεσιν τοῦ συνεχοῦς . κατὰ συμβεβηκὸς δὲ λέγονται ἔχειν τὸ ἀδιαίρετον , διότι ἔξωθεν αὐτοῖς ἡ ἕνωσις ἐπεγένετο . τοῦτο οὖν ἐστιν ὃ λέγει , ὅτι οὐχ ἡ ( ἀντὶ τοῦ οὐ καθάπερ ) ἐκεῖνα τὰ ἔνυλα εἴδη διαιρετά ἐστιν , οὐχ οὕτως αὐτὰ νοεῖ ὁ νοῦς , ἀλλὰ κἄν ὦσι διαιρετά , ὁ νοῦς ἀδιαιρέτως αὐτὰ νοεῖ , διότι τῷ ἀδιαιρέτῳ ἡ ψυχὴ ἑαυτῆς μέρει νοεῖ αὐτά ἔστι δὲ τὸ ἀδιαίρετον μέρος τῆς ψυχῆς ὁ νοῦς ) καὶ ἐν ἀδιαιρέτῳ χρόνῳ . ἐξήγησαι δὲ καὶ οὕτως ὅτι τὰ μήκη καὶ τὰς μορφὰς ὁ νοῦς γινώσκει ἐν ἀδιαιρέτῳ χρόνῳ καὶ ἐν ἀδιαιρέτῳ τῆς ψυχῆς δυνάμει κατὰ συμβεβηκός , διότι οὐδ’ ἐκεῖνα καθ’ αὑτό εἰσιν ἀδιαίρετα , ἀλλὰ κατὰ συμβεβηκὸς τὴν ἕνωσιν ἔχουσιν . τί οὖν ; ἔστι τι ὅπερ νοεῖ ὁ νοῦς ἀδιαίρετον κατὰ συμβεβηκός ; καὶ λέγομεν ὅτι αὐτὸς μὲν ἐκ φύσεως ἔχει τὸ ἀδιαιρέτως νοεῖν , κατὰ δὲ συμβεβηκὸς νοεῖ ἀδιαίρετον , διότι ἐκείνοις τοῖς νοητοῖς συνέβη κατὰ συμβεβηκὸς εἶναι ἀδιαιρέτοις . τινὲς δέ φασιν αὐτὸν ψυχὴν λέγειν τὴν φαντασίαν . καὶ τί βούλεται εἰπεῖν ; ὅτι κεχρημένος τῇ φαντασίᾳ ὁ νοῦς γινώσκει τὸ ἔνυλον εἶδος · κέχρηται δέ , φησίν , τῷ ἀδιαιρέτῳ μέρει τῆς φαντασίας · ἔχει γὰρ ἀδιαίρετον μέρος , ὡς δηλοῖ τὸ μὴ ἀφανίζεσθαι ἐν αὐτῇ τοὺς πρώτους τύπους ἐκ τῶν δευτέρων . κατὰ συμβεβηκὸς δέ , φησί , διαιρεῖται καὶ ἡ φαντασία τῷ ἐν ὑποκειμένῳ εἶναι διαιρετῷ · καὶ τὸ εἶδος γὰρ ταύτῃ διαιρετόν . ᾧ οὖν , φησίν , ὀργάνῳ κεχρημένος ὁ νοῦς νοεῖ , οἷον τῇ φαντασίᾳ , κατὰ συμβεβηκός ἐστιν αὐτὴ διαιρετὴ καὶ οὐχ ᾗ φαντασία . καὶ ἐν τῷ χρόνῳ δὲ ἐν ᾧ νοεῖ ὁ νοῦς , ἀδιαίρετός ἐστι · πάλιν δὲ χρόνον τὸ νῦν εἶπεν . ἔστι δὲ διαιρετὸν τὸ νῦν καὶ αὐτὸ κατὰ συμβεβηκός , τῷ ἐν χρόνῳ εἶναι διαιρετῷ . ὡς ἔστιν οὖν συνάξαι , τοῦτο λέγει ὅτι εἰ καὶ κατὰ συμβεβηκὸς διαιρεῖται φαντασία καὶ ὁ νῦν χρόνος , ἀλλ’ οὖν ὡς ἀδιαίρετα λαμβάνων ταῦτα καὶ ὡς ἓν ὁ νοῦς νοεῖ τὸ ἔνυλον εἶδος . μήποτε δὲ ἔστιν εἰπεῖν ὅτι καὶ κοινωνίαν ἠθέλησεν εἰπεῖν φαντασίας καὶ ἐνύλου εἴδους , τὸ εἶναι ἀμφότερα κατὰ συμβεβηκὸς διαιρετά . ἔνεστι γὰρ κἀν τούτοις τι ἀδιαίρετον , ἀλλ’ ἴσως οὐ χωριστόν . ἔστι , φησί , καὶ ἐν τῷ χρόνῳ ἀδιαίρετον τὸ νῦν ( παλιν δὲ κατακέχρηται ) , ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ φαντασίᾳ ἐστὶν ἀδιαίρετον , ᾧ κέχρηται ὁ νοῦς . διὰ τί δὲ εἶπεν ἴσως καὶ ἀμφέβαλεν ; οὐχ ώμολόγηται ὅτι ἡ φαντασία οὐκ ἔστι χωριστὴ ἀλλὰ φθαρτή ; μήποτε οὖν ἔστιν εἰπεῖν , ἐπειδὴ νοῦν αὐτὴν ἐκάλεσε παθητικὸν καὶ συνεργεῖν τῷ νῷ , διὰ τοῦτο οὐκ ἐδυνήθη αὐτὴν εἰπεῖν ἀχώριστον ὡς νοῦν · διὸ ἀμφέβαλεν . εἶτα ἐπειδὴ εἶπεν † ὅτι οὐκ ἔστι χωριστή φησιν ὅτι οὐκ ἔστι χωριστή , ᾧπερ χωριστῷ πάντα ὡς ἓν νοεῖται καὶ μῆκος καὶ χρόνος · τοῦτο γὰρ τὸ χωριστὸν ἐν ἅπαντι τῷ μήκει ἢ τῷ χρόνῳ ἣ τῷ συνεχεῖ ὡς ἐν ἑνί ἐστιν . ὁ νοῦς ὡς χωριστὸς πάντα ὡς ἓν οἶδεν . p . 430b19 Καὶ τοῦτο ὁμοίως ἐν ἅπαντί ἐστι τῷ συνεχεῖ . Τοῦτο ποῖον ; ἀντὶ τοὐ τὸ εἶδος τὸ ἀμερὲς καὶ ἀχώριστον ἐν ὅλῳ ἐστὶ τῷ χρόνῳ καὶ τῷ μήκει . p . 430b20 Ἡ δὲ στιγμὴ καὶ πᾶσα διαίρεσις . Ἐντεῦθεν ἄλλο ἐστὶ σημαινόμενον τοῦ ἀδιαιρέτου , τὸ ἐν ποσῷ ἀδιαίρετον , ταὐτὸν δὲ εἰπεῖν περὶ τῶν πάντῃ ἀδιαιρέτων . ἀλλ’ ἐπειδὴ τῶν πάντῃ ἀδιαιρέτων τὰ μὲν κατὰ στέρησιν γινώσκεται , τὰ δὲ καθ’ αὑτά , πρῶτον περὶ τῶν κατὰ στέρησιν λέγει ὡς γνωριμωτέρων ἡμῖν ὄντων , οἷον , φησί , στιγμή · αὕτη γάρ , ὡς ἐν τῇ θεωρίᾳ εἴρηται , τῇ ἀποφάσει τοῦ συνεχοῦς γινώσκεται . καὶ μετὰ τὴν στιγμὴν ἐπάγει και το ουτως αοιαι · ρετον , ἵνα εἴπῃ γραμμὴν καὶ ἐπιφάνειαν · ταῦτα γὰρ ἑτέρων ἐστὶ πέρατα . καὶ ἴσως ἔστιν εἰπεῖν ‘τί οὖν ; ἡ γραμμὴ καὶ τὸ ἐπίπεδον ἀδιαίρετά ἐστι ; καὶ λέγομεν ὅτι , καθὸ μὲν ἑτέρων εἰσὶ πέραια , ἀδιαίρετά εἰσιν · ὅλως δὲ τούτων ἐμνήσθη , ὅτι οὐ μόνον ἡ στιγμὴ διαίρεσίς ἐστι γραμμῆς , ἀλλ’ ὅτι καὶ γραμμὴ διαίρεσίς ἐστιν ἐπιφανείας καὶ ἡ ἐπιφάνεια στερεοῦ . p . 4301)20 Καὶ τὸ οὕτως ἀδιαίρετον δηλοῦται ὥσπερ ἡ στέρησις · Καὶ τὸ οὕτω , φησίν , ἀδιαίρετον , τουτέστι ὥσπερ δὲ ] ἡ στιγμή , οὕτω καὶ αὐτὸ δηλοῦται κατὰ στέρησιν . τοῦτο δὲ εἶπε διὰ τὰ ἀσώματα καὶ τὸ θεῖον , ἅτινα οὐ στερήσει γινώσκονται . στερήσει γὰρ βάθους ἡ ἐπιφάνεια γνωρίζεται , ἡ δὲ γραμμὴ γινώσκεται τῇ στερήσει τοῦ βάθους καὶ τοῦ πλάτους , ἡ δὲ στιγμὴ τῇ στερήσει βάθους , πλάτους , μήκους . ταῦτα δὲ διαιρέσεις ἐκάλεσεν εἰκότως · ἡ γὰρ στιγμὴ τὴν γραμμὴν διαιρεῖ , καὶ ἡ γραμμὴ τὴν ἐπιφάνειαν , καὶ ἡ ἐπιφάνεια τὸ σῶμα · καθ’ ἑαυτὰ δὲ ἀδιαίρετά εἰσιν . p . 430b22 Πῶς τὸ κακὸν γνωρίζει ἢ τὸ μέλαν . Ὅτι τὸ κακὸν στέρησίς ἐστι καλοῦ ὡμολόγηται · ὅτι δὲ τὸ μέλαν τοῦ λευκοῦ στέρησίς ἐστι ψεῦδος · εἰσπεποίηται γὰρ τὸ μέλαν , ὡς εἴπομεν . μήποτε οὖν ἀντὶ σκότους εἶπε τὸ μέλαν , ἵνα ᾖ στέρησις τοῦ λευκοῦ τὸ σκότος , λευκὸν δὲ ἵνα νοήσῃς τὸ φῶς · τούτου γὰρ στέρησις τὸ σκότος . p . 430b23 Δεῖ δὲ δυνάμει εἶναι τὸ γνωρίζον καὶ ἐνεῖναι ἐν αὐτῷ · Ἐνεῖναι λέγει ἀντὶ τοῦ ἐνυπάρχειν . νυνὶ δὲ ζητεῖ πῶς δεῖ νοεῖν τὸ θεῖον , καὶ προλαμβάνει δύο τινά , πρῶτον μὲν ὅτι δεῖ τὸ νοοῦν δυνάμει εἶναι ὡς τὸ νοούμενον · δυνάμει δὲ λέγει κατ’ ἐπιτηδειότητα · οὐ γὰρ βούλεται Ἀριστοτέλης εἶναι λόγους ἐν τῇ ψυχῇ τῶν πραγμάτων . ὥσπερ οὖν , φησί , δυνάμει ἐστὶ τὸ νοούμενον , I οὕτω δεῖ εἶναι καὶ τὸ νοοῦν · δεῖ γὰρ τὸ γνωρίζον οὕτως ἐξομοιοῦσθαι τῷ γνωριζομένῳ καὶ ὁμοιοῦσθαι αὐτῷ καὶ δυνάμει αὐτὸ εἶναι · καὶ πάλιν τὸ γνωριζόμενον ἐνυπάρχειν αὐτῷ τῷ γνωρίζοντι , ὅταν γνωρίζῃ αὐτό , ὅπερ ἐστὶ δεύτερον . καὶ ὅτε οὕτω ταῦτα ἔχει τὸ νοοῦν , τὸ θεῖον γινώσκει κατὰ τὰ εἰρημένα πέντε . καὶ λέγει αὐτὰ πλὴν τοῦ ὡς αἰτίου · εἶπε δὲ αὐτὸ μηδὲν ἔχειν ἐναντίον , ὡς μηδε - μίαν ἔχοντος αὐτοῦ σύζευξιν μετά τινος ἢ ὅλως ἀντίθεσιν διὰ τὸ ἐπαναβεβηκέναι αὐτό . ὅτι δὲ καὶ ἐνεργείᾳ ἐστί , δῆλον , ὅτι καὶ αὐτὸ ἑαυτὸ γινώσκει . τὸ δὲ χωριστόν , ὡς Πλούταρχός φησι , μὴ μόνον νόει μοι τῆς ὕλης τῶν σωμάτων , ἀλλὰ καὶ τῶν ψυχικῶν δυνάμεων , ὧν ὀφείλων εἰπεῖν κεχωρισμένον εἶπε χωριστόν · τὸ θεῖον γὰρ κεχώρισται . ὥστε κατὰ τὸν λόγον Ἀριστοτέλους ᾧτινι πράγματι αἰτίῳ ὄντι ἐναντίον οὐκ ἔστιν , ἐκεῖνο τὸ πρᾶγμα αὐτὸ ἑαυτὸ γινώσκει καὶ ἐνεργείᾳ ἐστὶ καὶ χωριστόν ἐστι , καὶ οὐ μόνον νοῦς , ἀλλὰ καὶ εἴ τι ἕτερον εἴη τοιοῦτον . ἐν οἷς ἡ πρᾶξις σὺν θεῷ πληροῦται . p . 430b26 Ἔστι δ’ ἡ μὲν φάσις τι κατά τινος , ὥσπερ ἡ κατάφασις . Δείξας Ἀριστοτέλης ὅτι ἀίδιος ὁ νοῦς καὶ ὅτι διαφέρει αἰσθήσεως καὶ πῶς τὸ νοεῖν γίνεται , καὶ τὴν διαφορὰν τῶν νοητῶν , οὐ πρότερον ἀπαλλάττεται τοῦ νοῦ , πρὶν ἃν εἴπῃ ὁλοτελῶς αὐτοῦ τὴν διάκρισιν διακρίνει τριττῶς τὸν νοῦν , τὸν περὶ τὰ ἁπλᾶ καταγινόμενον τοῦ περὶ τὰ σύνθετα καταγινομένου , ὅ ἐστι διανοίας , τὸν δυνάμει νοῦν τοῦ ἐνεργείᾳ , τὸν πρακτικὸν νοῦν τοῦ θεωρητικοῦ . καὶ τὸ μὲν πρῶτον μιᾷ διακρίσει διακρίνει , τὸ δὲ δεύτερον δύο , καὶ τὸ τρίτον τρισίν . διαφέρει τοίνυν , φησίν , ὁ περὶ τὰ ἀπλᾶ καταγινόμενος νοῦς τοῦ περὶ τὰ σύνθετα καταγινομένου , τουτέστι διανοίας ( αὕτη γὰρ περὶ τὰ σύνθετα καταγίνεται ) , ὅτι ὁ μὲν νοῦς ἀεὶ ἀληθεύει , ἡ δὲ διάνοια καὶ ἀληθεύει καὶ ψεύδεται , καὶ οὐδὲ ἔοικε τὸ ἀληθὲς τῆς διανοίας τῷ ἀληθεῖ τοῦ νοῦ · τὸ μὲν γὰρ τοῦ νοῦ ὑπαρκτικόν ἐστιν ἀληθές , τὸ δὲ τῆς διανοίας ἐν συνθέσει ἔστι τινὸς κατά τι . καὶ ἔοικεν ὁ μὲν νοῦς αἰσθήσει περὶ τὰ οἰκεῖα αἰσθητὰ καταγινομένῃ , ἥτις ἀεὶ ἀληθεύει , ἡ δὲ διάνοια ἔοικεν αἰσθήσει τῇ περὶ τὰ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητὰ καταγινομένῃ · αὕτη γὰρ ποτὲ μὲν ψεύδεται ποτὲ δὲ ἀληθεύει καὶ ἐν συνθέσει ἐστίν · ἄλλο γὰρ ἐξ ἄλλου γινώσκει , οἷον ἀπὸ λευκοῦ ὅτι ἄνθρωπος . τὰ οὖν ἁπλᾶ νοήματα ὡς ἀναλογοῦντα ἰδιοπραγούσῃ αἰσθήσει τῇ ἀεὶ ἀληθευούσῃ ἀεὶ ἀληθεύουσιν , τὰ δὲ σύνθετα νοήματα ὡς ἀναλογοῦντα αἰσθήσει ἀλλοτριοπραγούσῃ ποτὲ μὲν ἀληθευούσῃ , ποτὲ δὲ ψευδομένῃ διὰ τοῦτο καὶ αὐτὰ ποτὲ μὲν ἀληθεύουσι ποτὲ δὲ ψεύδονται . οὕτω μὲν οὖν διακρίνει τὸν περὶ τὰ ἀπλᾶ καταγινόμενον νοῦν τοῦ περὶ τὰ σύνθετα καταγινομένου . εἶτα λοιπὸν διακρίνει τὸν δυνάμει νοῦν τοῦ ἐνεργείᾳ , πρῶτον μὲν ὅτι ὁ μὲν ἐνεργείᾳ νοῦς αὐτὰ τὰ πράγματά ἐστιν , ὁ δὲ δυνάμει οὐκ ἔστι τὰ πράγματα , εἰ μὴ νοήσῃ αὐτά , δεύτερον δὲ ὅτι ὁ μὲν δυνάμει νοῦς ἐν τῷ ἑνὶ χρόνῳ προτερεύει τοῦ ἐνεργείᾳ , ἐν δὲ τῷ ὅλῳ οὐ προτερεύει · ἔστι γὰρ ἀεὶ καὶ ἐνεργείᾳ καὶ δυνάμει · δεῖ γὰρ εἶναι τὸ ἐνεργείᾳ ἀεί , ἵνα ἀνάγῃ τὸ δυνάμει εἰς τὸ ἐνεργεία . οὕτω καὶ τοῦτο διακρίνας διακρίνει καὶ τὸν θεωρητικὸν νοῦν τοῦ πρακτικοῦ καὶ λέγει πρώτην διάκρισιν ταύτην , ὅτι ὁ μὲν πρακτικὸς νοῦς ἀεὶ περὶ μερικὰ καταγίνεται , ὁ δὲ θεωρητικὸς καὶ περὶ καθόλου . δευτέραν λέγει διάκρισιν · ὁ μὲν πρακτικὸς ἀεὶ φαντασίᾳ κέχρηται , ὁ δὲ θεωρητικὸς οὐκ ἀεί . τρίτη διάκρισις τὸ εἶναι ἐν μὲν τῷ θεωρητικῷ τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος , ἐν δὲ τῷ πρακτικῷ τὸ ἀγαθὸν καὶ κακόν . καὶ μᾶλλον αὕτη ἡ διάκρισις λρείττων · ἡ γὰρ δευτέρα οὐ πάνυ ἔχει τὸ ἀναγκαῖον · καὶ ὁ θεωρητικὸς γὰρ νοῦς ἀεὶ φαντασίᾳ κέχρηται . ἰστέον δὲ ὅτι οὐχ ἕτερός ἐστιν ὁ θεωρητικὸς νους παρα τὸν πρακτικὸν τῳ ὑποκειμενῳ . ὡσπερ γὰρ ουκ εστιν ετερος ὁ δυνάμει νοῦς παρὰ τὸν ἐνεργείᾳ τῷ ὑποκειμένῳ ὁ αὐτὸς γάρ ἐστιν ) , ἀλλὰ μόνον τῷ χρόνῳ διαφέρει , οὕτω καὶ ὁ πρακτικὸς νοῦς ἔχει πρὸς τὸν θεωρητικόν · τῷ μὲν γὰρ ὑποκειμένῳ ὁ αὐτός ἐστι , τῇ δὲ σχέσει διάφορος . ἀναλογεῖ μὲν γὰρ ὁ θεωρητικὸς ὄψει μόνον τὰ εἴδη κρινούσῃ τῶν χρωμάτων καὶ γινωσκούσῃ ὅτι τόδε μὲν λευκόν ἐστι , τόδε δὲ μέλαν · ὁ δὲ πρακτικὸς νοῦς ἀναλογεῖ ὄψει μὴ μόνον γινωσκούσῃ τὰ εἴδη τῶν χρωμάτων , ἀλλὰ καὶ σφετεριζομένῃ μὲν τὸ ἡδύ , ἀποστρεφομένῃ δὲ τὸ λυποῦν . ὥσπερ γὰρ ἡ ὄψις ἡ πρὸς τῷ λευκῷ καὶ μέλανι καὶ τὸ ἡδὺ καὶ τὸ λυπηρὸν γινώσκουσα , οὕτω καὶ ὁ πρακτικὸς νοῦς οὐ μόνον τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος οἶδεν , ἀλλὰ καὶ τὸ ἀγαθὸν καὶ κακόν , καὶ ἀναλογεῖ τὸ μὲν ἐν ὄψει ἡδὺ τῷ ἀγαθῷ , τὸ δὲ ἐν ὄψει λυπηρὸν τῷ κακῷ . πολλάκις δὲ ὁ νοῦς τὸ λυπηρὸν ἀντὶ τοῦ ἡδέος αἱρεῖται , διὰ τὸ εἶναι τὸ λυπηρὸν ἀγαθόν , τὸ δὲ ἡδύ ποτε καὶ κακόν . ὥστε αὕτη ἐστὶν ἡ διαφορά , ὅτι ὁ μὲν θεωρητικὸς νοῦς ἄνευ ὀρέξεως ἐνεργεῖ , τὴν ἀλήθειαν μόνην καὶ τὸ ψεῦδος γινώσκων , ὁ δὲ πρακτικὸς νοῦς μετὰ ὀρέξεως ἐνεργεῖ , τῷ εἰδέναι ποῖον μέν ἐστίν ἀγαθόν , ποῖον δὲ κακόν . μέχρι τούτων προαγαγὼν τὴν διάκρισιν τοῦ θεωρητικοῦ νοῦ πρὸς τὸν πρακτικόν , καὶ ἑτέραν ἡμῖν διάκρισιν παραδίδωσι τοῦ νοῦ πρὸς τὴν αἴσθησιν . ἐπειδὴ γὰρ καὶ ἐν τῇ διακρίσει τοῦ νοῦ πρὸς τὴν διάνοιαν καὶ πάλιν ἐν τῇ διακρίσει τοῦ θεωἀλλὰ ρητικοῦ νοῦ πρὸς τὸν πρακτικὸν νοῦν τῇ αἰσθήσει ἀπείκασεν , ἵνα μή τις νομίσῃ ὅτι κατὰ πάντα ἔοικεν ὁ νοῦς τῇ αἰσθήσει , διὰ τοῦτο νῦν διάκρισιν νοῦ πρὸς αἴσθησιν παραδίδωσι καί φησιν ὅτι ἡ κατὰ μέρος αἴσθησις , οἷον ἡ ὄψις , οἶδε τὸ λευκὸν καὶ τὸ μέλαν , καὶ κοινὸν καταγώγιόν ἐστι λευκοῦ καὶ μέλανος ἡ ὄψις , λευκοῦ δὲ καὶ γλυκέος ἡ κοινὴ αἴσθησις κοινόν ἐστι καταγώγιον · τὴν <γὰρ> διαφορὰν ἣν ἔχει τὸ λευκὸν πρὸς τὸ οὐκ οἶδεν ἡ ὄψις , ἀλλ’ ἡ κοινὴ αἴσθησις . ὥσπερ οὖν ἀποπεράτωσίς ἐστι τῶν κατὰ | μέρος αἰσθήσεων ἡ κοινὴ αἴσθησις , οὕτω καὶ τῶν θεωρητικῶν νοητῶν ἐστι κοινὸν καταγώγιον ἡ νοερὰ γνῶσις , καὶ τῶν πρακτικῶν , οἷον ἀγαθοῦ καὶ κακοῦ , ἡ νοερὰ πρᾶξις · ἀμφοτέρων δέ , καὶ τῶν θεωρητικῶν καὶ τῶν πρακτικῶν , ὁ νοῦς ἐστι καταγώγιον . καὶ τὴν μὲν νοερὰν γνῶσιν ὁ Πλάτων προσεκτικὸν ἔλεγε , τὴν δὲ νοερὰν πρᾶξιν συνειδός . ἔλεγε δὲ ταῦτα τῷ ὑποκειμένῳ τὰ αὐτὰ εἶναι · καὶ ὁ γινώσκων γὰρ πράττει · συνέζευκται γὰρ τῇ γνώσει ἡ ζωή , καὶ ἕν ἐστι τὸ λέγον ‘ἐγὼ ἐνόησα καὶ ἐτράφην’ . εἰ γὰρ μὴ τοῦτο οὕτως ἔχει , εὔλογόν ἐστιν εἰπεῖν , ὡς σὺ μὲν τοῦδε , ἐγὼ δὲ τοῦδε αἰσθοίμην . διαφέρει δὲ ταῦτα τῷ λόγῳ τῷ τὸν μὲν πράττειν τὸν δὲ γινώσκειν . καὶ Ἀριστοτέλης δὲ οὕτω δοξάζει . καὶ κατ αὐτὰ δὲ τὰ ὑποκείμενα κοινωνοῦσι · τὸ γὰρ ἀγαθὸν καὶ ἀληθές , τὸ δὲ κακὸν ψευδές · πλὴν διαφέρουσιν , ἐπειδὴ τὸ ἀγαθὸν πρός τι λέγεται ( ὃ γὰρ πρὸς τὴν ψυχὴν ἀγαθὸν ἐν ἀρεταῖς , τοῦτο κακὸν τῷ σώματι ) , τὸ δὲ ἀληθὲς οὐ πρός τι λέγεται , ἀλλ’ ἀεὶ τὸ αὐτὸ ἀληθὲς καὶ καλόν . οὐ γὰρ δεκτέον Πλάτωνα λέγοντα , ὅτι τὸ ὁμολογῆσαι τῷ μαινομένῳ τὴν παρακαταθήκην τοῦ ξίφους ἀληθὲς μὲν κακὸν δέ · τὸ γὰρ ἀληθὲς κατὰ τὸν Ἀριστοτέλην ᾗ ἀληθὲς ἀεὶ καλόν . ἰστέον δὲ ὅτι , εἰ καὶ εἴπομεν ὁμοίαν εἶναι τὴν κοινὴν αἴσθησιν τῷ νῷ , ἐπειδὴ ὥσπερ ἡ κοινὴ αἴσθησις ἀποπεράτωσίς ἐστι πασῶν τῶν κατὰ μέρος αἰσθήσεων , οὕτω καὶ πάντων τῶν νοητῶν ἀποπεράτωσίς ἐστιν ὁ νοῦς καὶ τῶν διανοητῶν καὶ τῶν δοξαστῶν , ἀλλ οὖν ἐστί τις διαφορά . ἐπὶ γὰρ τῶν αἰσθήσεων ἄλλη τίς ἐστιν ἡ κοινὴ αἴσθησις παρὰ τὰς πέντε αἰσθήσεις , ἐπὶ δὲ τῶν νοητῶν οὐκ ἔστιν ἕτερόν τι τὸ γινῶσκον παρὰ τὰ τρία , ἀλλ’ ἓν τῶν τριῶν ἐστι τὸ γινῶσκον τὴν διαφοράν . ὁ γὰρ νοῦς , μέρος ὢν τῶν τριῶν , δόξης τέ φημι καὶ διανοίας καὶ νοῦ , αὐτὸς οἶδε τὴν διαφορὰν τῶν νοητῶν πρὸς τὰ διανοητὰ καὶ τῶν διανοητῶν πρὸς τὰ δοξαστά . αὕτη οὖν ἐστιν ἡ διαφορὰ τοὐ νοῦ πρὸς τὴν κοινὴν αἴσθησιν . ἰστέον δὲ ὅτι , ὥσπερ ἡ κοινὴ αἴσθησις οὐ μόνον ἃ γινώσκουσιν αἱ κατὰ μέρος αἰσθήσεις οἶδεν , ἀλλὰ καὶ ἄλλα παρὰ ταῦτα ( οἶδεν γὰρ ἡ κοινὴ αἴσθησις τὴν διαφορὰν τῶν αἰσθητῶν τῶν ὑποπιπτόντων τῇ αἰσθήσει , τῶν αἰσθήσεων , ὡς ἤδη εἴπομεν , τοῦτο μὴ ἐπισταμένων · αἱ γὰρ κατὰ μέρος αἰσθήσεις μόνον γλυκὺ καὶ λευκὸν γινώσκουσιν , ἡ δὲ κοινὴ αἴσθησις οὐ μόνον ταῦτα , ἀλλὰ καὶ τὴν διαφορὰν αὐτῶν ) οὕτως οὖν καὶ ὁ νοῦς οὐ μόνον τὰ νοητὰ καὶ διανοητὰ καὶ δοξαστὰ οἶδεν , ἀλλὰ καὶ τὴν διαφορὰν αὐτῶν . ἃ γὰρ τὰ χείρω γινώσκει , καὶ τὰ κρείττω ἐπίσταται · ἅ δὲ τὰ κρείττονα οἶδεν , οὐκ ἐπίσταται τὰ χείρονα . τὴν γοῦν διαφορὰν διανοητῶν καὶ νοητῶν ἢ διανοητῶν καὶ δοξαστῶν οὐκ οἶδεν οὔτε διάνοια οὔτε δόξα · νοῦς δὲ αὐτὴν οἶδεν ὡς κρείττων ὢν ἀμφοτέρων , τῆς τε διανοίας καὶ τῆς δόξης . ἔστιν οὖν ἀναλογία τοιαύτη · ὡς μέλαν πρὸς ἴδιον νόημα , οὕτω καὶ λευκὸν πρὸς ἴδιον νόημα , καὶ ἐναλλὰξ ὡς μέλαν πρὸς λευκόν , οὕτω νόημα λευκὸν πρὸς νόημα μέλαν . ἐν οἷς ἡ θεωρία σὺν θεῷ πληροῦται . Ἔστι δὲ ἡ μὲν φάσις τι κατά τινος , ὥσπερ ἡ κατάφασις . τί βούλεται εἰπεῖν ; ὅτι διαφέρει ὁ περὶ τὰ ἁπλᾶ καταγινόμενος νοῦς τοῦ περὶ τὰ σύνθετα καταγινομένου · περὶ γὰρ τὴν ἐνδιάθετον , φησί , κατάφασιν καταγίνεται · αὕτη γὰρ οἱονεὶ ἁπλῆ ἐστιν ἐν τῇ διαθέσει καὶ ἀληθεύει ἀεί · ὁ δὲ περὶ τὰ σύνθετα καταγινόμενος νοῦς ἐν τῇ κατὰ προφορὰν καταφάσει καταγίνεται , ἥτις ἔχει καὶ ἀληθὲς καὶ ψεῦδος καὶ ἐν συνθέσει ἐστὶ διὰ τὴν προφοράν . τὸ οὖν λέγειν αὐτὸν ἀληθῆ ἢ ψευδῆ κατὰ πάσης λαβὲ τῆς κατὰ προφορὰν καταφάσεως , οὐ τῆς ἐνδιαθέτου . οὐ γὰρ πᾶς νοῦς ψεύδεται , ἀντὶ τοῦ ἀληθεύει ἢ ψεύδεται · ὁ γὰρ τῶν ἁπλῶν νοημάτων νοῦς ἀληθεύει μόνον , οὐ μὴν καὶ ψεύδεται , ὥστε οὐ πᾶς νοῦς ἀληθεύει ἢ ψεύδεται * * διὰ τὸν πρακτικόν φησιν εἰρῆσθαι . ὁ γὰρ θεωρητικὸς τῶν ἁπλῶν καὶ καθαρῶν νοημάτων ἀντιλαμβανόμενος οὐ ψεύδεται , ὁ δὲ πρακτικὸς ἐπειδὴ συντίθησιν ἑαυτῷ καὶ ἀλλήλοις τὰ ἔνυλα εἴδη , ἐν τούτῳ , φησί , διανοεῖται καὶ διὰ τοῦτο ψεύδεται · ὥστε πάλιν διὰ τὴν διάνοιαν τὸ ψεῦδος παρακολουθεῖ . p . 430b28 Ἀλλ’ ὁ τοῦ τί ἐστι κατὰ τὸ τί ἦν εἶναι ἀληθής , καὶ οὐ τὶ κατά τινος . Ὡσεὶ ἔλεγεν ὅτι ἐκεῖνος μόνος ἀληθεύει ὁ νοῦς ὁ κατὰ τὸ τί ἐστι καὶ ὁ κατὰ τὸ τί ἦν εἶναι . τὸ μὲν οὖν τί ἐστι τὴν οὐσίαν δηλοῖ , τὸ δὲ τί ἦν εἶναι τὸ εἶδος · ὡς εἶναι τὸ λεγόμενον τοιοῦτον , ὅτι ἐκεῖνος ἀληθεύει ὁ νοῦς ὁ τῆς οὐσίας τῆς κατὰ τὸ εἶδος ἀντιλαμβανόμενος , τουτέστιν ὁ τοῦ εἴδους αὐτοῦ καθ’ αὑτὸ ἀντιλαμβανόμενος . οὗτος δέ ἐστιν ὁ θεωρητικός , ὅστις καὶ ἀεὶ ἀληθεύει καὶ οὐκ ἔστι τι κατά τινος , τουτέστιν οὐ περὶ σύνθετα καταγίνεται . τὸ γὰρ περὶ σύνθετα καταγίνεσθαι οὐκ ἔστι τοῦ κυρίως νοῦ , ἀλλὰ τῆς διανοίας . μὴ νόμιζε δὲ ὅτι ὁ νοῦς τῇ διανοίᾳ τῷ μὲν ὑποκειμένῳ ὁ αὐτός ἐστι , τῷ δὲ λόγῳ διάφορος , ὡς εἴρηται ἐν τῇ θεωρίᾳ · καὶ τῷ ὑποκειμένῳ γὰρ διάφορος ὁ νοῦς τῆς διανοίας . p . 430b29 Ἀλλ’ ὥσπερ τὸ ὁρᾶν τοῦ ἰδίου ἀληθές , εἰ δὲ ἄνθρωπος τὸ λευκὸν ἢ μή , οὐκ ἀληθὲς ἀεί . Τί ἐστι τὸ ὁρᾶν τοὐ ἰδίου ; ἀντὶ τοῦ ὁρᾶν τὸ ἴδιον καὶ ἰδιοπραγεῖν , οἷον τὸ ὁρᾶν τὸ λευκὸν καὶ μόνον , μηκέτι δὲ καὶ τὴν οὐσίαν ᾗτινι τὸ λευκὸν τοῦτο ὑπάρχει · τοῦτο γὰρ οὐκ ἀληθὲς ἀεί . ψεύδεται γὰρ ἔστιν ὅτε ἡ αἴσθησις περὶ τὰ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητά , ὥσπερ καὶ ἄνω ἐλέγετο . p . 430 b 30 Οὕτως ἔχει ὅσα ἄνευ τῇς ὕλης . Τί φησιν ; ὅτι ὥσπερ ἡ αἴσθησις ἔχει πρὸς τὰ οἰκεῖα αἰσθητὰ καὶ οὐκ οἰκεῖα , οὕτω καὶ τὰ ἄνευ ὕλης ἔχει πρὸς τὰ νοητά · ἄνευ δὲ ὕλης λέγει διάνοιαν καὶ νοῦν · ἄυλοι γὰρ δυνάμεις αὗται . καὶ τὰ διανοητὰ καὶ νοητὰ πάλιν ἄυλα πράγματα · καὶ τὰ μὲν νοητά , ἅτινα καὶ ἁπλᾶ λέγει , τῇ ὄψει , φησίν , ἀναλογεῖ τῇ τὸ ἴδιον ὁρώσῃ · | τὰ δὲ διανοητά , ἅπερ καὶ σύνθετα καλεῖ , τῇ ὄψει λέγει ἀναλογεῖν τῇ ἀλλοτριοπραγούσῃ καὶ μὴ μόνον ὅτι λευκὸν θελούσῃ γινώσκειν , ἀλλ’ ὅτι καὶ λευκὸς ἄνθρωπος ἢ ἵππος . p . 431a1 Τὸ αὐτὸ δ’ ἐστὶν ἡ κατ’ ἐνέργειαν ἐπιστήμη τῷ πράγματι . Πρᾶγμα λέγει τὸ ἐπιστητόν · φησὶν οὖν ὅτι ἡ ἐνεργείᾳ ἐπιστήμη ἡ αὐτή ἐστι τῷ ἐπιστητῷ . οὐ γινώσκει γὰρ ἡ ἐπιστήμη τὸ ἐπιστητόν , εἰ μὴ ἐξομοιωθῇ αὐτῷ καὶ γένοιτο οἷον αὐτό . τοῦτο δὲ οὐ μάτην παρεντέθειται , ἀλλ’ ἐπειδὴ περὶ νοητῶν ἐστιν ὁ λόγος , τὰ δὲ νοητὰ διὰ μέσης ἐπιστήμης ἐνεργείᾳ νοητὰ γίνεται καὶ γινώσκεται τῷ νῷ , διὰ τοῦτο μνείαν ἐπιστήμης ἐποιήσατο φήσας ὅτι ἡ ἐπιστήμη ἡ ἐνεργείᾳ οὖσα ὁμοία ἐστὶ τῷ ἐπιστητῷ . ἡ δὲ κατὰ δύναμιν ἐπιστήμη προτέρα ἐστὶ τῆς κατ’ ἐνέργειανδ ἐπιστήμης ἐν τῷ ἑνὶ ἀτόμῳ . p . 431a2 Ὅλως δὲ οὐδὲ χρόνῳ . Τινὰ τῶν βιβλίων ἔχουσιν ὅλως , τινὰ δὲ ἁπλῶς . τοῦτο δέ ἐστιν ὃ λέγει , ὅτι ὁλικῶς καὶ ἀπλῶς εἰπεῖν ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ οὐκ ἔστι πρότερον τὸ δυνάμει τοῦ ἐνεργείᾳ , διότι πάντα ἐξ ἐντελεχείᾳ τινὸς ὄντος προάγεται εἰς ἐνέργειαν διὰ τοῦ δυναμένου προάγειν . τὸ δὲ ἐξ ἐντελεχείᾳ ὄντος , τινές φασιν , οὐ δεῖ πρὸς τὸν δημιουργὸν λαβεῖν , ἀλλ’ ὅτι πᾶν τὸ δυνάμει ἐν ἄλλῳ ἐστὶν ἐνεργείᾳ ὄντι ἄλλο τι , οἷον τὸ σπέρμα δυνάμει ἐστὶν ἔμβρυον , ἐνεργείᾳ δὲ σπέρμα , καὶ ὁ ἄρτος . δυνάμει ἐστὶν αἷμα , ἐνεργείᾳ δὲ ἄρτος . νομίζ·ω δὲ μὴ καλῶς λέγειν αὐτούς · οὐδὲν γὰρ μόνως ἀεὶ ἐντελέχειά ἐστιν ἐξ οὗ πάντα προάγεται , εἰ μὴ μόνος ὁ δημιουργός . ἐνταῦθα δὲ γενόμενος Ἀλέξανδρός φησιν ὅτι τετάρακται ὁ λόγος , εἴπερ καὶ ἄνω διέκρινε τὸν δυνάμει νοῦν ἀπὸ τοῦ ἐνεργείᾳ , καὶ νῦν δὲ τὸ αὐτὸ ποιεῖ . πρὸς ὅ φαμεν ὅτι διττολογεῖ μέν , οὐ τετάρακται δὲ ὁ λόγος · τοῦτο γὰρ ἐποίησε νῦν , ἵνα ἅμα εἴπῃ ὅλην τὴν διάκρισιν . p . 431a4 Φαίνεται δὲ τὸ μὲν αἰσθητὸν ἐκ δυνάμει ὄντος τοῦ αἰσθητικοῦ ἐνεργείᾳ ποιοῦν · οὐ γὰρ πάσχει οὐδ’ ἀλλοιοῦται . Τί βούλεται ἡ λέξις ἐντεῦθεν ; βούλεται διακρῖναι τὸν πρακτικὸν νοῦν τοῦ θεωρητικοῦ . πρὶν δὲ ἐλθεῖν εἰς τὴν διάκρισιν , βούλεταί τι εἰπεῖν περὶ αἰσθήσεως διὰ δύο αἰτίας , ἢ ὅτι κοινωνεῖ ὁ νοῦς τῇ αἰσθήσει κατὰ τὸ ἀμέσως ἐνεργεῖν , ἢ ἐπειδὴ [ εἶπε ] τρυφᾷ τοῖς παραδείγμασι τῆς αἰσθήσεως ἐπὶ ταύτης τῆς διακρίσεως , διὰ τοῦτο λέγει τι περὶ αἰσθήσεως ἤδη εἰρημένον , ὅτι δυνάμει ἐστὶν ἡ αἴσθησις καθ’ ἕξιν , καὶ · οὐ κατ’ ἐπιτηδειότητα ὡς ἡ διάνοια , ὅτε οὐκ ἐνεργεῖ · ὁπηνίκα δὲ τὸ αἰσθητὸν παρῇ καὶ ἐνεργήσῃ ἡ αἴσθησις , τότε ὑπὸ τῆς τοῦ αἰσθητοῦ παρουσίας ἄγεται εἰς ἐνέργειαν . ἔρχεται δὲ εἰς τὸ ἐνεργείᾳ οὐ διὰ κινήσεως · οὐδὲν γὰρ πάσχει οὔτε ἀλλοιοῦται ἡ αἴσθησις ἀγομένη ἀπὸ τοῦ δευτέρου δυνάμει εἰς τὸ ἐνεργείᾳ . βούλεται γὰρ Ἀριστοτέλης τὸ ἀπὸ τοὐ δευτέρου δυνάμει εἰς τὸ δεύτερον ἐνεργείᾳ ἀγόμενον μὴ ἀλλοιοῦσθαι μηδὲ πάσχειν , ὅθεν ἢ οὐκ ἔστι κίνησις ἢ ἄλλο εἶδός ἐστι κινήσεως . εἰ γάρ τις κίνησιν ἐθέλοι ταύτην λέγειν , λεγέτω ἄλλο κινήσεως εἶδος παρὰ τὰ ἐν τῇ Φυσικῇ λεχθέντα καὶ καινοτομείτω τὴν φύσιν . εἶτα καὶ κατασκευάζει ὅτι οὐκ ἔστι κίνησις ἡ ἀπὸ τοῦ δευτέρου δυνάμει εἰς τὸ δεύτερον ἐνεργείᾳ πρόοδος . φησὶ γὰρ ὅτι ἡ κίνησις τοῦ ἀτελοῦς ἐστιν ἐνέργεια ( ἡ γὰρ κίνησις ἀπὸ ἀτελοῦς εἰς τέλειον φέρεται , καὶ πάσχει καὶ ἀλλοιοῦται ) , τὸ δὲ δεύτερον δυνάμει τέλειόν ἐστι · τῶν δὲ τελείων ἡ ἐνέργεια οὐκ ἔστι κίνησις , ἀλλ’ ἕτερόν τι παρὰ τὴν κίνησιν . οὐκ ἄρα οὖν κίνησίς ἐστιν ἡ ἀπὸ τοῦ δευτέρου δυνάμει ἀγωγὴ εἰς τὸ δεύτερον ἐνεργείᾳ , ἀλλὰ μεταβολή . p . 431a8 Τὸ μὲν οὖν αἰσθάνεσθαι ὅμοιον τῷ φάναι μόνον καὶ νοεῖν . Ἔτι διακρίνει τὸν θεωρητικὸν νοῦν τοῦ πρακτικοῦ . καί τί φησιν ; ὅτι ἐὰν ὥσ·περ ἡ αἴσθησις τὸ φάναι μόνον ἔχει , τουτέστι τὸ γνῶναι μόνον τό τε νοεῖν , λέγεται θεωρητικός · εἰ δὲ ἔχει τὸ ἀνιᾶσθαι καὶ ἥδεσθαι , καταφάσκειν εἶπε καὶ διώκειν , ἐπειδὴ δεχόμεθα αὐτὸ καὶ ἐπὶ αὐτὸ ἐρχόμεθα . τὸ οὖν δέχεσθαι αὐτὸ εἶπε καταφάσκειν , τὸ δὲ ἀνιαρὸν ἀποφάσκομεν · οὐ δεχόμεθα γὰρ αὐτό , ἀλλὰ καὶ φεύγομεν . ὥσπερ δέ , φησί , τῇ κριτικῇ δυνάμει τοῦ πρακτικοῦ νοῦ κρίνεται τὸ ἀγαθὸν καὶ κακόν . μὴ οὖν πάντα ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ λάμβανε . εἶτα ἐπειδὴ δέδεικται ἀνωτέρω ὅτι τῷ ὑποκειμένῳ ταὐτόν ἐστιν αἴσθησις τῇ ὀρέξει , δέον [ δὲ ] εἰπεῖν ὅτι πρακτικὸς νοῦς μετ’ ὀρέξεως ἐνεργεῖ , εἶπεν αὐτὸς ὅτι μετ’ αἰσθήσεως , διὰ τὸ ταὐτὸν εἶναι αἴσθησιν καὶ ὄρεξιν τῷ ὑποκειμένῳ . πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἢ κακόν , ᾗ τοιαῦτα . καλῶς πρόσκειται τὸ ἡ τοιαῦτα · οὐδὲ γὰρ αὐτὰ καθ’ ἑαυτὰ ἀγαθά ἐστιν ἢ κακά , ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ ζῷον , ὡς τὸ μὲν σῶζον λέγεσθαι ἀγαθόν , τὸ δὲ φθεῖρον λέγεσθαι κακόν . p . 431al2 Καὶ ἡ φυγὴ δὲ καὶ ἡ ὄρεξις τοῦτο ἡ κατ’ ἐνέργειαν , καὶ οὐχ ἕτερον τὸ ὀρεκτικὸν καὶ φευκτικόν . Τί φησιν ; τὸ κατ’ ἐνέργειαν λυπηρὸν τῇ κατ’ ἐνέργειαν ἡδονῇ παραβάλλων λόγῳ διαφέρειν . ἐκάλεσε δὲ φευκτὸν μὲν τὸ λυπηρόν , ὄρεξιν δὲ τὸ ἡδύ . εἶτα ἵνα μὴ νομίσῃ τις ὅτι ἄλλῃ μὲν δυνάμει ὀρεγόμεθά τινος I ἡδέος , ἄλλῃ δὲ φεύγομεν τὰ λυποῦντα , νυνί φησιν ὅτι οὐ διαφέρει ἡδονὴ r 3 ν λύπης , εἰ μὴ τῷ λόγῳ · οὐ γὰρ τῷ ὑποκειμένῳ · ἄμφω γὰρ ὑπὸ ἀλόγου γίνεται ψυχῆς . καὶ τί λέγω τοῦτο , ὅπου οὐδὲ τὸ αἰσθάνεσθαι τοῦ ἥδεσθαι διαφέρει τῷ ὑποκειμένῳ · καὶ ταῦτα γὰρ ὑπὸ ἀλόγου ἄμφω · τῷ δὲ εἶναι διαφέρει , τουτέστι τῷ λόγῳ . τοῦτο δὲ εἶπεν , ἵνα δείξῃ ὅτι καὶ ὁ νοῦς τοῦ πρακτικοῦ λόγῳ μόνον διαφέρει . p . 431a14 Τῇ δὴ διανοητικῇ ψυχῇ τὰ φαντάσματα οἷον αἰσθήματα ὑπάρχει . Διανοητικὴν ψυχὴν λέγει καταχρησάμενος τὸν θεωρητικὸν νοῦν . καὶ τί φησιν ; ὅτι καὶ αὐτός ποτε κέχρηται φαντασίᾳ ὡς καὶ ὁ πρακτικὸς νοῦς . ἀλλ’ εἰ καὶ κέχρηται , φησί , τῇ φαντασίᾳ , τούτῳ τὰ φαντάσματα φησίν , οἷον αἰσθήματά ἐστιν , τουτέστιν αἴσθησις μόνον ἄνευ ἀνίας καὶ ἡδονῆς · τῷ δὲ πρακτικῷ νῷ τῷ ἔχοντι τὸ ἀγαθὸν καὶ κακὸν τὰ ὑποκείμενα , φησίν , οἱονεὶ καταφάσεις εἰσὶ καὶ ἀποφάσεις , καὶ κέχρηται οὕτως ἡδονῇ καὶ λύπῃ , καὶ διώκει μὲν τὸ ἡδύ , φεύγει δὲ τὸ λυεἰ ] πηρόν . οὗτος δὲ καὶ ἀεὶ κέχρηται φαντασίᾳ , διὰ τὸ ἀεὶ ἥδεσθαι ἢ λυπεῖσθαι , ὅπερ χωρὶς φαντασίας οὐκ ἔστιν , ὁ δὲ πρῶτος οὐκ ἀεί · τῶν γὰρ μερικῶν οὐδὲν ἄνευ φαντασίας νοεῖ , τὰ μέντοι καθόλου καὶ χωρὶς φαντασίας νοεῖ . μὴ νόμιζε δὲ ταὐτὸν εἶναι τὸ ἀγαθὸν καὶ ἡδὺ ἢ τὸ κακὸν καὶ ἀνιαρόν · ἔστι γὰρ ἡδὺ κακὸν τὸ ἀφροδισιάζεσθαι , καὶ ἔστιν ἀνιαρὸν ἀγαθὸν τὸ ἐγκρατεύεσθαι περὶ πάντα . μὴ οὖν νόμιζε τὸ ἡδὺ τοῦ πρακτικοῦ τὸ αὐτὸ εἶναι τῷ ἀγαθῷ αὐτοῦ . p . 431al7 Ὥσπερ δὲ ὁ ἀὴρ τὴν κόρην τοιαδὶ ἐποίησεν . Περὶ τοῦ κοινοῦ καταγωγίου ἐστὶν ὁ λόγος . καὶ τί φησιν ; ὅτι ὥσπερ ὁ ἀὴρ ἀλλοιοῖ τὴν κόρην καὶ ἡ κόρη τὸ πνεῦμα , κἀκεῖνο τὴν δύναμιν τὴν <ἐν τῷ> κρυσταλλοειδεῖ , καὶ αὕτη ἐγείρεται καὶ ὁρᾷ μία οὖσα καὶ κρίνει μεσότης τυγχάνουσα , τὸ δὲ διάφορός ἐστι , τουτέστι τῷ λόγῳ , τοῖς ἄλλοις κρίνουσι ( καὶ ἡ ἀκοὴ γὰρ ὡσαύτως ἓν ἔχει κρῖνον ) ὥσπερ ἐν τούτοις , οὕτω καὶ ἐν τῷ νῷ ἐστι κοινὸν καταγώγιον , ὅπερ ἔσχατόν ἐστι καὶ κριτικὸν μέσον . καὶ τὸ μὲν πρῶιον λέγει ἡ λέξις , τὸ περὶ ὄψεως καὶ ἀκοῆς , τὸ ‘οὕτω καὶ ὁ νοῦς ἔχει καταγώγιον’ οὐ λέγει · ἀλλ’ εἰπὼν ὁ φιλόσοφος τὰ πρῶτα , εἴασε τὰ λοιπὰ συνυπακούεσθαι , τὰ περὶ τοῦ νοῦ , καὶ τρέπεται εἰς ἄλλα λέγων ὅτι οὕτω μὲν ἡ μερικὴ αἴσθησις κρίνει , τὸ δὲ λευκὸν καὶ γλυκὺ οὐκ αὐτὴ κρίνει , ἀλλ’ ἄλλη τις ἣν ἄνω , φησίν , εἴπομεν καὶ νῦν δὲ λέξομεν , ἡ κοινὴ αἴσθησις · αὕτη γὰρ τούτων ἐστὶ κοινὸν καταγώγιον μία οὖσα , φησίν , ὥσπερ ὅρος . ὅρον δὲ καλεῖ νῦν τὸ κέντρον τοῦ κύλλου , ἀφ’ οὗ πολλαὶ εὐθεῖαι ἐκπίπτουσι . p . 431a22 Καὶ ταῦτα ἓν τῷ ἀνάλογον καὶ τῷ ἀριθμῷ ὃν ἔχει πρὸς ἑκάτερον , ὡς ἐκεῖνα πρὸς ἄλληλα . Τί φησιν ; ὅτι ὥσπερ ὁ ὅρος , τουτέστι τὸ κέντρον , οὕτως ἔχει καὶ ἡ κοινὴ αἴσθησις καὶ τῇ ἀναλογίᾳ καὶ τῷ ἀριθμῷ . τῇ μὲν ἀναλογίᾳ , ὅτι ὥσπερ τὸ κέντρον ἔχει πρὸς ἑκατέραν τῶν ἀπὸ τοῦ κέντρου γραμμῶν , οὕτως ἔχει καὶ ἡ κοινὴ αἴσθησις πρὸς ἑκατέραν τῶν αὐτῆς αἰσθήσεων · καὶ ὥσπερ αἱ εὐθεῖαι πρὸς ἀλλήλας , οὕτω καὶ αἱ κατὰ μέρος αἰσθήσεις πρὸς ἀλλήλας , φησίν , ἀναλογίαν τινὰ ἔχουσιν . οὕτω μὲν τῇ ἀναλογία · τῷ δὲ ἀριθμῷ πῶς ; ὅτι ὥσπερ ἓν ὑπάρχον τὸ κέντρον πρὸς πολλὰς ἔχει γραμμὰς σχέσιν , οὕτω καὶ ἡ κοινὴ αἴσθησις μία οὖσα πρὸς πολλὰς αἰσθήσεις ἔχει σχέσιν . p . 431a24 Τί γὰρ διαφέρει τὸ διαπορεῖν πῶς τὰ μὴ ὁμογενῆ κρίνει ἢ τὰ ἐναντία , οἷον τὸ λευκὸν καὶ μέλαν ; ’Επειδὴ εἶπεν ὅτι ὥσπερ ἡ κοινὴ αἴσθησις ἔχει πρὸς τὰ ἴδια * * καὶ μὴ ἀπόρει , φησίν , πῶς τὰ ὁμογενῆ οἶδεν ἡ κατὰ μέρος αἴσθησις , εἴπερ οὐκ ἀπορεῖς πῶς τὰ ἀνομογενῆ οἶδεν ἡ κοινὴ αἴσθησις · τὸ αὐτὸ γάρ ἐστιν . ὁμογενῆ δὲ ἐκάλεσε τὸ μέλαν καὶ τὸ λευκόν · ὑπὸ τὸ χρῶμα γὰρ ἄμφω · ἀνομογενῆ δὲ τὸ λευκὸν καὶ γλυκύ · ταῦτα γὰρ ὡς διαφόροις αἰσθήσεσιν ὑποπίπτοντα ἀνομογενῆ τυγχάνουσιν ὄντα . ἔστω δὴ ὡς τὸ πρῶτον τὸ λευκὸν πρὸς τὸ δεύτερον τὸ τὸ μέλαν , τὸ τρίτον πρὸς τὸ τέταρτον ὡς ἐκεῖνα πρὸς ἄλληλα . στοιχεῖα λαμβάνει νῦν πρῶτον μὲν δηλοῦν τὸ λευκόν , δεύτερον δὲ τὸ μέλαν , ποτὲ δὲ καὶ τὸ γλυκύ , τὸ δὲ τρίτον καὶ τέταρτον ἀντὶ νοητῶν λαμβάνει , ἵνα ᾖ τὸ μὲν τρίτον ὁ λόγος τοῦ λευκοῦ , τὸ δὲ τέταρτον ὁ λόγος τοῦ μέλανος . καὶ τί φησιν ; ὅτι ὥσπερ οἶδεν ἡ κοινὴ αἴσθησις τὸ πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον ἵνα λάβῃς τὸ μὲν πρῶτον ὡσαύτως σημαῖνον τὸ λευκόν , τὸ δὲ δεύτερον γλυκύ ) , οὕτω καὶ ὁ νοῦς οἶδε τὸ τρίτον καὶ τὸ τέταρτον , τουτέστι τοὺς λόγους τούτων . οἶδε δὲ καὶ ἐναλλάξ , φησίν , ὁ νοῦς τὸ πρῶτον τρίτον καὶ δεύτερον τέταρτον , τουτέστι καὶ τὰ αἰσθητὰ καὶ τὰ νοητά . τὸ αὐτὸ δὲ καὶ ἕν , τὸ δὲ εἶναι οὐ τὸ αυτο , κἀκεινο ομοιως . τῳ μεν υποκειμενῳ , φησι , τὸ αυτο εστι , τὸ εἶδος λέγω λευκοῦ ἢ μέλανος ἡ μέλαν ἢ λευκόν , λευκόν , τῷ δὲ εἰσιν · ἄλλως γὰρ ὁρᾷ λευκὸν καὶ μέλαν καὶ ἄλλως νοεῖ . | p . 431b2 Τὰ μ·ὲν οὖν εἴδη τὸ νοητικὸν ἐν τοῖς φαντάσμασι νοεῖ.| Τί φησιν ; ὅτι ὁ πρακτικὸς νοῦς τὰ εἴδη τῶν πραγμάτων νοεῖ κεχρημενος τῇ φαντασίᾳ , καὶ ὥσπερ ἐν αὐτῇ , φησί , τὸ διώκειν καὶ φεύγειν ὀρέξει οὔσῃ , οὕτω καὶ ἐν τῷ νῷ ἐστι ταῦτα , ἐπειδὴ ἥδεται καὶ λυπεῖται . ἢ οὖν τοῦτο εἰπὲ ἢ τὸ ἄλλο ὅτι φαντάσματα τὰ ] ἄνω τὰ αἰσθητὰ καλεῖ , κάτω δὲ τὴν φαντασίαν . καὶ τί φησιν ; ὅτι ὁ νοῦς ποτε ἅμα αἰσθητοῖς ἐνεργῶν ἥδειαι καὶ ἀνιᾶται , ποτὲ δὲ ἄνευ τῆς αἰσθήσεως τῇ φαντασίᾳ κέχρηται καὶ ἐνεργεῖ . ὅταν μὲν γὰρ φρυκτὸν ἰδὼν ἐννοήσῃ ὅτι πολέμιός ἐστιν , αἰσθήσει συνήργησεν · ὅταν δὲ βουλευόμενος ποῦ δεῖ πολεμεῖν , τότε φαντασίᾳ ἐχρήσατο . οἷον αἰσθανόμενος τὸν φρυκτὸν ὅτι πῦρ τῇ κοινῇ γνωρίζει . τί ἐστι τῇ κοινῇ γνωρίζει ; τινὲς μὲν οὖν φασιν τῇ κινήσει τοῦ πυρός · ἡ γὰρ κίνησις κοινόν ἐστιν αἰσθητόν . ἄτοπον δέ ἐστιν ἐπὶ γνωρίζοντος εἰπεῖν † ἐπὶ αἰσθητοῦ κοινή · γνωρίζον γὰρ εἶπεν . δὲ εἶπεν ὡς εἰδὼς ὅτι ἅπερ ὑπόκειται τῇ κατὰ μέρος αἰσθήσει , καὶ τῇ κοινῃ υποκειται . p . 431b6 Ὁτὲ δὲ τοῖς ἐν τῇ ψυχῇ φαντάσμασιν . Τί φησιν ; ὅτι ἡνίκα δὲ φαντασθεὶς βουλεύσηται ποῦ δεῖ καὶ ἐκ τῶν προλαβόντων τὰ παρόντα βουλεύσηται , καὶ ἐπιλέξηται τὸν ἡδὺν τόπον , φύγῃ δὲ τὸν ἀνιαρον , τοτε φαντασίᾳ κεχρηται . δει δὲ ειδεναι . φησίν , ὅτι τὸ ἡδὺ καὶ λυπηρὸν ἀεὶ ἐν τῷ πρακτικῷ νῷ ἐστι , τὸ δὲ ἄνευ πράξεως ἀληθὲς ἢ ψευδὲς ἐν τῷ θεωρητικῷ νῷ ἐστι · καὶ τοῦτο , φησίν , ἐν τῷ αὐτῷ νῷ ἐστιν , ἐν ᾧ καὶ τὸ ἀγαθὸν καὶ κακόν . διαφέρει δὲ ἀπλῶς καὶ τινί , ὅτι τὸ μὲν ἀληθὲς ἀπλῶς λέγεται καὶ ἀεὶ ὡσαύτως ἔχει , τὸ δὲ ἀγαθὸν πρός τι φαῦλόν ἐστι καὶ ἀστεῖον . ὃ γὰρ πρός τινα ἀγαθόν ἐστιν , οἷον πρὸς ψυχήν , τοῦτο πρὸς σῶμα οὐκ ἔστιν ἀγαθόν . ἐν οἷς ἡ πρᾶξις σὺν θεῷ πληροῦται . p . 431b12 Τὰ δὲ ἐν ἀφαιρέσει λεγόμενα νοεῖ ὥσπερ ἄν εἰ τὸ σιμόν , ᾗ μὲν σιμόν , οὐ κεχωρισμένως , ᾗ δὲ καμπύλον . Διακρίνας ἁπλοῦν νοῦν συνθέτου καὶ πρακτικὸν θεωρητικοῦ καὶ τὸν δυνάμε·ι τοῦ ἐνεργείᾳ , πάλιν ἔρχεται ἐπὶ τὸ νοητὸν καὶ τοῦτο νυνὶ διδάσκει . καὶ ἐπειδὴ τὸ νοητὸν εἶδός ἐστι , τὸ δὲ εἶδος τριττόν , ἢ πάντῃ ἔνυλον ὡς τὰ φυσικά , ἢ παντάπασιν ἄυλον , ἢ πῇ μὲν ἔνυλον τῇ δὲ ἄυλον ὡς τὰ μαθήματα , ἄνω δὲ ἐξήτασε καὶ τὸ ἔνυλον εἶδος , ἡνίκα ἔλεγε τὸ τόδε τι εἶναι , ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ ἄυλον , ἔνθα ἐζήτει τὸ τῷδε [ τὶ ] εἶναι , νῦν ἔρχεται ἐπὶ τὰ μαθήματα καὶ ζητεῖ πῶς οἶδεν αὐτὰ ὁ νοῦς · καὶ φησὶν ὅτι οὐχ ὡς ἔνυλα αὐτὰ οἶδεν , ἀλλ’ ὡς ἄυλα . οὐκ οἶδε γὰρ αὐτὰ ὡς τὸ σιμόν , ὃ πάντως ἐν ὕλῃ νοεῖται τῇ ῥινί , ἀλλ’ οἶδεν αὐτὰ ὡς τὸ καμπύλον · τοῦτο γὰρ ἄνευ ὕλης νοεῖται . νοεῖ δὲ τὰ μαθήματα ὁ νοῦς ὀργάνῳ κεχρημένος τῇ ἀμερεῖ φαντασίᾳ . ἡ γὰρ φαντασία ἀμερής ἐστιν · ὅταν γὰρ ἐπινοήσῃ Σωκράτην τρέχοντα ἡ φαντασία , ὡς ἕνα αὐτὸν νοεῖ , καὶ οὐ διάφορον ὄντα παρὰ τὸ τρέχειν . εἰ γὰρ ἡ φαντασία ἀπὸ αἰσθήσεώς ἐστι τῆς ἀμεταβάτου οὔσης , δῆλον ὅτι καὶ αὐτὴ ἀμερής ἐστι , καὶ οὐ μεταβαίνει ἀπὸ ἄλλου εἰς ἄλλο , ἀλλ’ ἅμα φαντάζεται . ἐκ τούτου δὲ τί συνάγεται ; τὸ τὴν φαντασίαν μόνως ἀληθεύειν , ὥσπερ ὁ νοῦς καὶ ἡ αἴσθησις , μὴ μέντοι καὶ ψεύδεσθαι , διότι οὐκ ἐν συνθέσει φαντάζεται . ἐκ τούτου δὲ δείκνυται ὅτι καὶ χωριστή ἐστιν ἡ ψυχή , εἴπερ τὰ μὴ δυνάμενα χωρίζεσθαι , λέγω δὲ τὰ μαθήματα , χωρίζει τῇ ἐπινοία διὰ τὸ ἔχειν οὐσιῶδες τὸ χωριστόν . ταῦτα εἰπὼν ζητεῖ , εἰ ὁ κατ’ ἐνέργειαν νοῦς τὰ πράγματά ἐστι , καὶ εἰ ἐν τῇ γενέσει ἐστίν , ἆρα δύναται γινώσκειν τὰ ἄυλα ἢ οὗ . καὶ ἀπορεῖ μέν , τέως δὲ οὐκ ἐπιλύεται . πρὸς τοῦτο δὲ ὁ Πλάτων φησὶν ὅτι δύναται ὁ νοῦς ἐν γενέσει ὢν οὐρανοπολίτης εἶναι καὶ περὶ τὰ ἄυλα ἐνεργεῖν καὶ καταφρονεῖν τοῦ σώματος . εἰ γὰρ αἰ ἐκτὸς ψυχαὶ αἱ φιλοσώματοι ἀεὶ μετὰ σώματός εἰσι καὶ ἐν τάφοις , τί ἄτοπον καὶ τὰς ἐν γενέσει ψυχὰς περὶ τὰ ἄυλα ἐνεργεῖν ; καὶ οὕτω μὲν ὁ Πλάτων . ὁ μέντοι γε Ἀριστοτέλης λέγει ὅτι τριττά ἐστι τὰ νοητἀ παρακατιών . ἔστι γὰρ ἄυλα νοητὰ πρῶτα , δεύτερα νοητὰ μέσα , καὶ τρίτα τὰ ἔνυλα . καὶ ἐπὶ μὲν τῶν ἀύλων φησὶν ὅτι οὐκ ἔστι χρεία φαντασίας · ἀφάνταστοι γὰρ αἱ νοήσεις · ὅταν δέ , φησί , τὰ μαθήματα νοῇ , ὑποκειμένῳ κέχρηται τῇ φαντασίᾳ . εἰ δὲ καὶ ὡς ὑποκειμένῳ αὐτῇ κέχρηται εἰς τὸ εἰδέναι τὰ μαθηματικά , οὐ παρὰ τοῦτο τὰ αὐτά ἐστι φαντάσματα καὶ μαθήματα · τὰ γὰρ φαντάσματα μόνῃ φαντασίᾳ ὑπόκειται , τὰ δὲ μαθήματα ψυχῇ ὑποκειμένῳ κεχρημένῃ τῇ φαντασίᾳ . τὰ δὲ ἔνυλα γινώσκει ἡ ψυχὴ ὀργάνῳ κεχρημένη τῇ αἰσθήσει καὶ φαντασίᾳ . εἰ οὖν ἐστιν ἀφάνταστος ἐνέργεια , δυνατὸν ἄρα τὸν νοῦν ἐν τῇ γενέσει ὄντα εἰδέναι ταύτην τὴν ἐνέργειαν · οὐδενὸς γὰρ δεῖται εἰς τὸ εἰδέναι ταύτην . συνηγορεῖ δὲ τῇ δόξῃ τῇ λεγούσῃ ὅτι ὁ νοῦς οὐ γινώσκει τὰ πάντῃ ἄυλα εἴδη . ταῦτα δὲ χωριστὰ τῆς ὕλης ἐστίν · ὤφειλεν οὖν καὶ αὐτὸς χωριστὸς εἶναι τῆς ὕλης , ἵνα νοήσῃ ταῦτα , εἴ γε δεῖ ἐξομοιοῦσθαι | κατὰ πᾶν τὸ γινῶσκον τῷ γινωσκομένῳ . ἀλλὰ μὴν ἐν τῷ ζῴῳ οὐ κεχώρισται · οὐκ ἄρα νοεῖ αὐτά . αὕτη μὲν ἡ πρώτη συνηγορία . ψευδὴς δέ ἐστιν , ὦ Ἀριστότελες · εἰ γὰρ οὐ νοεῖ ὁ νοῦς ἐν τῷ ζῴῳ ὢν τὰ πάντῃ ἄυλα , πῶς ἐν τῇ Μετὰ τὰ φυσικά σου πραγ - ματείᾳ καὶ ἐζήτησας τὰ πάντῃ ἄυλα εἴδη καὶ εὗρες καὶ ἀπήγγειλας ἡμῖν , ὡς δῆλον ὅτι καὶ ἐν τῷ ζῴῳ ὢν ὁ νοῦς γινώσκει τὰ πάντῃ ἄυλα εἴδη ; αὕτη πρώτη συνηγορία καὶ ἡ πρὸς αὐτὴν ἀντίστασις . δευτέρα συνηγορία · ὁ νοῦς οὐ νοεῖ τὰ ἄυλα εἴδη , ἐπειδὴ οὔτε ἔστιν ὅλως ἄυλα εἴδη , καὶ ἐπειδὴ οὐκ ἔστι , διὰ τοῦτο οὐδὲ νοεῖ αὐτά . αὕτη ἡ δευτέρα συνηγορία . πρὸς ἣν λέγομεν ὅτι πῶς ταῦτα λέγεις , Ἀριστότελες , ὃς ἐν ἄλλαις πραγματείαις διαρρήδην βοᾷς εἶναι τὰ θεῖα εἴδη , ἅτινά ἐστι τὰ ἄυλα . ὥστε οὐν εἰσι τὰ ἄυλα εἴδη . τρίτη συνηγορία · ὁ νοῦς ἀεὶ μετὰ φαντασίας ἐνεργεῖ · εἰ δὲ μηδέποτε καθ’ ἑαυτὸν ἐνεργεῖ ἀλλ’ ἀεὶ μετὰ φαντασίας , καὶ ὅτε περὶ τὰ θεῖα ἐνεργεῖ ( καὶ γὰρ καὶ τότε μετὰ φαντασίας ἐνεργεῖ , ἡ δὲ φαντασία ἀεὶ τὰ ἔνυλα γινώσκει · ἐκ γὰρ τοῦ γνῶναι τὸν νοῦν τὴν εὐταξίαν τοῦ κόσμου καὶ τὴν ἀρετὴν τῶν πραγμάτων ἀνάγεται ἐπὶ τὸ γνῶναι τὴν αὐτὰ διακοσμήσασαν πρόνοιαν , ὥστε οὐδὲ ὅτε τὰ θεῖα νοεῖ , ἄνευ φαντασίας ἐνεργεῖ ) , ἡ δὲ φαντασία , ὡς εἴρηται , ἀεὶ τὰ ἔνυλα γινώσκει ( μόνα γὰρ ἐκεῖνα οἶδεν ἡ φαντασία , ἃ ἡ αἴσθησις οἶδεν ) , εἰ οὖν ὁ νοῦς οἶδεν μόνον ἃ ἡ φαντασία οἶδεν , διὰ τὸ ἄνευ αὐτῆς μὴ ἐνεργεῖν , ἡ δὲ φαντασία ἐκεῖνα ἐπίσταται , ἃ οἶδεν ἡ αἴσθησις , ἡ δὲ αἴσθησις μόνα τὰ ἔνυλα οἶδεν , ὁ νοῦς ἄρα μόνα τὰ ἔνυλα οἶδεν , οὐδαμῶς δὲ καὶ τὰ ἄυλα . αὕτη καὶ ἡ τρίτη συνηγορία . καὶ πρὸς ταύτην δὲ ἀντιλέγομεν ὅτι ὁ νοῦς ὅτε περὶ τὰ μερικὰ αἰσθητὰ ἐνεργεῖ , τότε μετὰ φαντασίας ἐνεργεῖ καὶ οὐκ ἀφίσταται αὐτῆς ἀπ’ ἀρχῆς ἕως τέλους , ἀλλὰ μετ’ αὐτῆς ἐστιν ἐν τοῖς αἰσθητοῖς · ὁπηνίκα δὲ τὰ θεῖα νοεῖ , τηνικαῦτα διὰ φαντασίας μὲν ἐνεργεῖ · εἴπομεν γὰρ ὅτε ἐκ τῆς εὐταξίας καὶ εὐκοσμίας τῆς θεωρουμένης ἡμῖν μεταγόμεθα ἐπὶ τὸ θεῖον · ὥστε διὰ μὲν φαντασίας , οὐκέτι δὲ μετ’ αὐτῆς · οὐδὲ γὰρ ἔτι δεῖται αὐτῆς · τὰ γὰρ ἀσώματα καὶ χωρὶς φαντασίας νοοῦνται . καὶ αὕτη ἐστὶ τῆς συνηγορίας ἡ λύσις . τετάρτη συνηγορία · οὐ δύναται ὁ νοῦς νοεῖν τὰ ἄυλα , διότι ὁ νοῦς ὁ αὐτός ἐστι τῇ φαντασίᾳ · ὥσπερ γὰρ ἡ φαντασία οὔτε ἀληθεύει οὔτε ψεύδεται . εἰ οὖν ὁ αὐτός ἐστιν ὁ νοῦς τῇ φαντασίᾳ , ἡ δὲ φαντασία οὐ νοεῖ τὰ ἄυλα εἴδη , οὐδὲ ὁ νοῦς ἄρα νοήσει τὰ ἄυλα εἴδη . αὕτη ἐστὶ καὶ ἡ τετάρτη συνηγορία . πρὸς ἣν λέγομεν ὅτι οὐκ ἔστιν ὁ νοῦς ταὐτὸν τῇ φαντασίᾳ , διότι ἡ φαντασία ποιότητας μόνον γινώσκει , ἃς καὶ αἱ αἰσθήσεις γινώσκουσιν ( οὐδὲν γὰρ οἶδεν ἡ φαντασία , ὃ μὴ καὶ ἡ αἴσθησις οἶδεν ) , ὁ δὲ νοῦς τὰς οὐσίας οἶδεν . εἰ οὖν ἡ φαντασία οὐκ οἶδε τὰς οὐσίας , ὁ δὲ νοῦς οἶδε τὰς οὐσίας , οὐκ ἄρα ὁ νοῦς φαντασία ἐστίν . ὅθεν καὶ ἐν Θεαιτήτῳ ὁ Πλάτων φησὶν ‘ἡ δὲ φαντασία ἀτυχὴς οὐσίας’ ἀντὶ τοῦ οὐ τυγχάνει αὐτῇ γνῶσις οὐσίας . ὥστε οὐκ ἔστι ταὐτὸν νοῦς καὶ φαντασία . ταῦτα εἰπὼν Ἀριστοτέλης καὶ μέχρι τούτων διαλεχθεὶς περὶ τῶν γνωστικῶν ἐνεργειῶν βούλεται περὶ τῶν κοινῶν ἐνεργειῶν κοινὸν συναγαγεῖν τῷ λόγῳ συμπέρασμα . φησὶ τοίνυν ὅτι διὰ τὰς γνωστικὰς δυνάμεις ἑαυτῆς ἡ ψυχὴ καὶ ἐνεργείας πάντα τὰ ὄντα ἐστί . πάντα γὰρ τὰ ὄντα ἢ αἰσθητά ἐστιν ἢ νοητά , ἃ καὶ ἐπιστητὰ καλεῖ , καὶ ἕκαστον τούτων διττόν ἐστι · πᾶν γὰρ ἢ δυνάμει ἐστὶν ἢ ἐνεργείᾳ · πᾶν <γὰρ> τὸ δυνάμει γίνεται ἐνεργείᾳ . τέσσαρα οὖν γίνονται τὰ δυνάμει αἰσθητά , ἐνεργείᾳ αἰσθητά , δυνάμει ἐπιστητά , ἐνεργείᾳ ἐπιστητά , καὶ οὐκ ἔστιν ἐν τοῖς οὖσι παρὰ ταῦτα τὰ τέσσαρα . ἀλλὰ δὴ καὶ ἐν τῇ ψυχῇ ἐστι ταῦτα τὰ τέσσαρα · ἔχει γὰρ ἡ ψυχὴ δυνάμει αἰσθήσεις καὶ δυνάμει ἐπιστήμην , καὶ ἐνεργείᾳ αἰσθήσεις καὶ ἐνεργείᾳ ἐπιστήμην . οὐκ ἐπειδὴ δὲ ἐλέγομεν ὅτι πάντα ἐστὶν ἡ ψυχή , ἤδη παρὰ τοῦτο λίθον λέγομεν εἶναι ἐν τῇ ψυχῇ ἢ ξύλον , ἀλλ’ ὅτι ὁμοιοῦται τοῖς πράγμασιν καὶ ἐνεικονίζεται αὐτοῖς , εἴ γε τὸ ὅμοιον τῷ ὁμοίῳ γινώσκεται . καὶ πάλιν μήτις οἰέσθω κτὰ τὰς Πλατωνικὰς ὑποθέσεις τοὺς λόγους εἶναι ἐν τῇ ψυχῇ · οὐδὲ γὰρ τοῦτο λέγει Ἀριστοτέλης · ἄλλ’ ὅτε μέν εἰσι δυνάμει αἰσθήσεις καὶ δυνάμει ἐπιστῆμαι , τότε ἐπιτηδειότητα μόνον ἔχουσι τῶν πραγμάτων , ὁπηνίκα δὲ ἐνεργείᾳ γένωνται αἰσθήσεις καὶ ἐπιστῆμαι , τὸ τηνικαῦτα τοὺς λόγους τῶν αἰσθητῶν καὶ τῶν ἐπιστητῶν γινώσκει , καὶ ἁπλῶς τότε γνῶσις γίνεται ἐνεργείᾳ . Ταῦτα εἰπὼν διὰ τὸ ὡς ἐν κεφαλαίῳ εἰπεῖν τὸν λόγον ὅλον τρέπεται μετὰ τὸν νοῦν ἐπὶ τὸ κατὰ τόπον κινοῦν . καὶ ἔδει μετὰ τὴν αἴσθησιν ἐλθεῖν εἰς αὐτό · ἀπὸ γὰρ τῶν πλείοσιν ὑπαρχόντων ἔδοξε τρέπεσθαι καὶ ἐπὶ τὰ ὀλίγοις ὑπάρχοντα · πλὴν ὕστερον ἔταξε τὸν περὶ αὐτοῦ λόγον πάσης λογικῆς καὶ ἀλόγου , ἐπειδὴ χρείαν ἔχομεν τούτων καὶ ἐν τῷ διδάσκειν τί ἐστι τὸ καιὰ τόπον <κινοῦν> καὶ τί οὐκ λέγομεν ὅτι οὐκ ἔστι φαντασία οὐδὲ αἴσθησις οὐδὲ νοῦς οὐδὲ τὸ θρεπτικὸν οὐδὲ ἄλλο τι τοιοῦτον · εἰ οὖν μὴ ἦμεν ταῦτα προγινώσκοντες , πῶς ἐγινώσκομεν ὅτι οὐκ ἔστι ταῦτα ; ἔστι δὲ τὸ κατὰ τόπον κινοῦν ὄρεξις συμμιγὴς ἀπὸ ἀλόγου καὶ λογικῆς . ἡ μὲν γὰρ ὄρεξις τῆς ἀλόγου κινεῖ ἡμᾶς , ὅτε τοῖς πάθεσιν ἀκολουθοῦμεν , ἡ δὲ ὄρεξις τῆς λογικῆς καινεῖ ἡμᾶς , ὅτε τῷ λόγῳ ἑπόμεθα . εἰ οὖν μὴ ἐγινώσκομεν τί ἐστιν ἄλογος καὶ τί ἐστι λογική , πόθεν ἐγινώσκομεν τὸ συμμιγὲς αὐτῶν ; διὸ ὕστερον ἐπὶ τὸ κατὰ τόπον κινοῦν ἦλθε . καὶ τί διδάξει περὶ αὐτοῦ ; λαμβάνεται Πλάτωνος εἰς τρία τινά · πρῶτον μὲν διὰ τί διαιρεῖ τὴν ψυχὴν ὡς ὅλον εἰς μέρη , ὀφείλων διελεῖν αὐτὴν ὡς οὐσίαν εἰς δυνάμεις . ἀπολογούμεθα δὲ ὑπὲρ Πλάτωνος ὅτι τὴν μὲν καθόλου ψυχὴν διαιρεῖ ὡς ὅλον εἰς μέρη εἰς φυτικήν , ἄλογον , λογικήν , τὰς δὲ κατὰ μέρος ψυχὰς ὡς οὐσίαν εἰς δυνάμεις διαιρεῖ . οἶδεν οὖν καὶ ταύτην τὴν διαίρεσιν . εἰ δὲ ἀπορεῖς πῶς τὸ θυμικὸν καὶ ἐπι|θυμητικὸν μέρη εἶπεν ὄντα ὑπὸ μίαν ψυχὴν τὴν ἄλογον , εἰπὲ καὶ σὺ ὅτι διὰ τί Ἀριστοτέλης μόριον εἶναι λέγει τῆς ψυχῆς τὸν νοῦν ; δεύτερον λαμβάνεται Πλάτωνος ὅτι πολλὰ παρέλειψεν . εἰς τρία γὰρ διαιρεῖ τὴν ψυχήν , εἰς θυμόν , λόγον , ἐπιθυμίαν , καὶ κατοικίζει λόγον μὲν ἐν ἐγκεφάλῳ , θυμὸν δὲ ἐν καρδίᾳ , ἐν ἥπατι δὲ ἐπιθυμίαν . παρέλειψεν οὖν καὶ τὸ φανταστικόν καὶ τὸ αἰσθητικόν , τὸ κατὰ τόπον κινοῦν , τὸ ὀρεκτικόν . λέγομεν δὲ ὅτι καὶ ταῦτα οἶδε καὶ μέμνηται τούτων ἐν τῷ Τιμαίῳ φ υσιολογῶν · ἐν δὲ τῇ Πολιτείᾳ τῶν τριῶν τούτων ἐμνήσθη , ἐπειδὴ αὐτῶν χρεία πρὸς τὰς πολιτείας πάσας . λόγος μὲν γὰρ κρατῶν ἀριστοκρατίαν ποιεῖ καὶ βασιλείαν , θυμὸς δὲ κρατῶν ποιεῖ δημοκρατίαν , ἐπιθυμία δὲ τὸ πολύμορφον θηρίον κατὰ μὲν τὸ φιλοχρήματον ποιεῖ ὀλιγαρχίαν , κατὰ δὲ τὸ φιλήδονον ἔννομον μὲν ὂν ποιεῖ ἀριστοδημοκρατίαν , ἄνομον δὲ ὂν τυραννίδα . τῶν οὖν συμβαλλομένων αὐτῷ μόνον ἐμνήσθη , ἐπεὶ ὅλα οἶδε . τρίτον λαμβάνεται Πλάτωνος , ὅτι λέγων , φησίν , ἐν ἐγκεφάλῳ τὸν λόγον , ἐν καρδίᾳ θυμόν , ἐν ἥπατι ἐπιθυμίαν , διασπᾷ τὴν ὄρεξιν ἀφ’ ἑαυτῆς · ἡ γὰρ ὄρεξίς ἐστι σύμμιξις λογικῆς πρὸς ἄλογον , ταῦτα δὲ ἐν διαφόροις τόποις · καὶ ἡ ὄρεξις ἄρα διέσπασται . πρὸς ὃ εἰπὲ ὅτι ἐν ἑκάστῳ μὲν μορίῳ λέγει πᾶσαν ὑπάρχειν ψυχήν , κατὰ δὲ τὸ ἐπιτήδειον μόριον μᾶλλον διαφαίνεσθαι λόγον ἢ θυμόν , καὶ οὐ διασπᾷ τὴν ὄρεξιν . ἐν οἷς ἡ θεωρία . p . 431b12 Τὰ δ’ ἐν ἀφαιρέσει λεγόμενα νοεῖ ὥσπερ ἄν εἰ τὸ σιμον . Τὸ τὰ δ’ ἐν ἀφαιρέσει οἱονεὶ πρόγραμμ ἐστι τοῦ λόγου , ὥσπερ καὶ ἐν τοῖς Ἱπποκρατείοις εὑρίσκομεν , οἷον ἐν τοῖς γυναικείοις , πρόλογον “ τὰ δὲ ἀμφὶ γυναικείων νούσων’’ . οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα λέγει τὰ δὲ ἐν ἀφαιρέσει . βουλόμενος δεῖξαι πῶς νοοῦνται τὰ ἐν ἀφαιρέσει , ἐπάγει · νοεῖ , φησίν , ὥσπερ σιμόν . τὸ γὰρ σιμὸν μεθ’ ὕλης νοεῖται , τὸ δὲ καμπύλον ἄνευ ὕλης . τὰ οὖν μαθήματα , ἃ λέγει ἐν ἀφαιρέσει , τῷ καμπύλῳ ἀναλογεῖ · τὸ γὰρ καμπύλον ὡς ἄυλον γίνεται , ἐν ἀφαιρέσει ὄν . οὕτω τὰ μαθηματικὰ οὐ κεχωρισμένα ὡς κεχωρισμένα νοεῖ . βούλεται διὰ τούτων τὴν φύσιν τῶν μαθημάτων εἰπεῖν , ὅτι ταῦτα κεχωρισμένα νοοὐνται , ἀλλ’ οὐχ ὡς κεχωρισμένα τῇ ἐνεργείᾳ ἀλλὰ μόνον τῇ ἐπινοίᾳ . ἐντεῦθεν δὲ τὸ πόρισμα συνήξαμεν ὅτι χωριστή ἐστιν ἡ ψυχή , ἐκ τοὐ χωρίζειν τὰ ἀχώριστα · μὴ οὖσα γὰρ χωριστὴ οὐδαμῶς ἂν ἐχώριζε ταῦτα . p . 431 b 16 Ὅλως δὲ ὁ νοῦς ἐστιν ὁ κατ’ ἐνέργειαν τὰ πράγματα . ’Eπειδὴ εἶπε τὸν νοῦν χωρίζειν τὰ μαθηματικὰ εἴδη καὶ οὕτω νοεῖν αὐτά , διὰ τοῦτο προσέθηκε τὸν αὐτὸν εἶναι τὸν νοῦν τοῖς πράγμασιν , ἵνα καὶ ἡ αὐτοῦ οὐσία χωριζομένη ᾖ , ὅταν τὰ χωριστὰ γινώσκῃ , καὶ εἴη καὶ αὐτὸς χωριστὸς καὶ τὸ ὅμοιον τῷ ὁμοίῳ γινώσκωμεν . p . 431b17 Ἆρα δὲ ἐνδέχεται τῶν κεχωρισμένων τι νοεῖν αὐτὸν ὄντα μὴ κεχωρισμένον μεγέθους , ἢ οὔ , σκεπτέον ὕστερον . Ἐντεῦθεν τὴν ἀπορίαν ἣν εἴπομεν ἐν τῇ θεωρίᾳ προτίθεται , ὅτι εἰ ὁ κατ’ ἐνέργειαν νοῦς τὰ πράγματά ἐστι , τὰ δὲ πράγματα ὡς νοητὰ ἄυλα , ἄυλος ἄρα ὁ νοῦς · καὶ πῶς ἄυλός ἐστιν , εἴπερ κατέχεται ἐν γενέσει ; πῶς δὲ γνώσεται τὰ ἄυλα ἐν γενέσει κατεχόμενος ; τὴν λύσιν δὲ ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα λέγειν ὑπέσχετο . δέδεικται δὲ καὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ὅτι δύναται τὰ πάντῃ ἄυλα νοεῖν , εἴ γε οὐ προσκέχρηται ὀργάνῳ τῷ σώματι , ἀλλὰ πάντων ἐστὶν ἀμιγής . p . 431b20 Νυνὶ δὲ περὶ ψυχῆς τὰ λεχθέντα συγκεφαλαιώ σαντες εἴπωμεν πάλιν . ’Eντεῦθεν κοινὸν συμπέρασμα ἐπάγει τῶν γνωστικῶν ἐνεργειῶν . ἔστι δὲ τὸ συμπέρασμα ὅτι πάντα τὰ ὄντα ἢ αἰσθητά ἐστιν ἤ νοητά · καλεῖ δέ , ὡς εἴπομεν , τὰ νοητὰ ἐπιστητά . καὶ ταῦτα διαιρεῖ εἰς τὸ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ καὶ δείκνυσι ταῦτα πάντα ἐν τῇ ψυχῇ ὄντα , καὶ τὸ μὲν δυνάμει ἐπίστασθαι τὰ δυνάμει , καὶ τὸ ἐνεργείᾳ τὰ ἐνεργείᾳ . ἀποροῦσι δέ τινες , εἰ πάντα τὰ ὄντα ἢ αἰσθητά ἐστιν ἢ νοητά , τὸ δὲ αἰσθητὸν καὶ νοητὸν τῶν πρός τι , οὐκοῦν καὶ πάν·τα τὰ ὄντα ἔσται τῶν πρός τι , καὶ τὸ θεῖον , ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον . λέγομεν δὲ ὅτι πάντα τὰ ὄντα , ᾗ μὲν αἰσθητά ἐστι καὶ νοητά , τῶν πρός τί εἰσι , καθὸ δὲ ὕπαρξιν ἔχουσι , καθ’ αὑτά εἰσιν . αὐτὸ γὰρ καὶ τὸ μέλαν , καθὸ μὲν ὕπαρξιν ἔχει καθ’ ἑαυτό , οὐκ ἔστι τῶν πρός τι , καθὸ δὲ αἰσθητόν ἐστι , τῶν πρός τι ὑπάρχει . ὅτι ἡ ψυχὴ τὰ ὄντα πώς ἐστι πάντα . καλῶς πρόσκειται τὸ πῶς , ἐπειδὴ τὰ εἴδη ἔνυλά ἐστι , καὶ οἶδεν αὐτὰ ἡ ψυχὴ ἀύλως , οὐκ ἐνύλως · οὐ γὰρ ὁ λίθος ἐν τῇ ψυχῇ ἐστιν , ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄνευ τῆς ὕλης · ὁμοίως καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . διὰ τοῦτο οὖν εἶπε τὸ πῶς . πῶς δὲ τοῦτο , δεῖ ζητεῖν · ὅτι κατὰ τὸ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ ἐστὶν ἡ αἴσθησις τὰ αἰσθητὰ καὶ ἡ ἐπιστήμη τὰ ἐπιστητά . ἀνάγκη δὲ ἢ αὐτὰ ἡ τὰ εἴδη εἶναι · αὐτὰ μὲν δὴ οὔ . ἐπειδὴ εἶπεν ἐν τοῖς ἄνω ὅτι δεῖ ζητῆσαι πῶς ἡ αἴσθησις τῶν αἰσθητῶν ἀντιλαμβάνεται , νῦν φησιν ὅτι ἀνάγκη ἐστὶν ἢ αὐτὰ τὰ σύνθετα εἴδη ἐν τῇ ψυχῇ εἶναι , τουτέστι μετὰ τῆς ὕλης καὶ τὸ εἶδοζ , ἤ αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ τὸ εἶδος . ἀλλὰ μήν , φησίν , αὐτὰ τὰ σύνθετα οὐκ ἔστιν | ἐν τῇ ψυχῇ · r 5v οὐ δήπου γὰρ λίθος ἐστὶν ἐν αὐτῇ . ἀνάγκη ἄρα τὰ εἴδη μόνα ὑπάρχειν ἐν τῇ ψυχῇ . p . 432a1 Ὥστεδ ἡ ψυχὴ ὥσπερ ἡ χείρ ἐστι · καὶ γὰρ ἡ χεὶρ ὄργανόν ἐστιν ὀργάνων , καὶ ὁ νοῦς εἶδος εἰδῶν καὶ ἡ αἴσθησις εἶδος αἰσθητῶν . Ὅ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν , ὅτι ὥσπερ ἡ χεὶρ ὄργανον οὖσα τοῦ σώματος ὀργάνοις κέχρηται , οἷον σκεπάρνῳ , εἰ τύχοι , τέκτων ἢ καλάμῳ , οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ αὐτὴ εἶδος οὖσα ἄλλων εἰδῶν ἐστι δεκτική , διότι τοὺς λόγους τῶν εἰδῶν ἔχει παρ᾿ ἑαυτῇ . ὁμοίως δὲ καὶ ὁ νοῦς καὶ ἡ αἴσθησις εἴδη εἰσὶ καὶ εἰδῶν εἰσι δεκτικὰ διὰ τὸ ἔχειν τοὺς λόγους τῶν εἰδῶν . ἀλλ’ ὁ μὲν νοῦς εἶδός ἐστι πάντων τῶν εἰδῶν ( πάντα γὰρ τὰ εἴδη ὑπάρχει ἐν αὐτῷ ἐνεργείᾳ ὄντι ) , ἡ δὲ αἴσθησις τῶν αἰσθητῶν εἰδῶν μόνων ἐστὶν εἶδος διὰ τὸ ἐν τῇ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθήσει εἶναι τὰ αἰσθητά . p . 432a3 ’Eπεὶ δὲ οὐδὲ πρᾶγμα οὐδέν ἐστι παρὰ τὰ μεγέθη , ὡς δοκεῖ , τὰ αἰσθητὰ κεχωρισμένον , ἐν τοῖς εἴδεσι τοῖς αἰσθητοῖς τὰ νοητά ἐστι , τά τε ἀφαιρέσει λεγόμενα , καὶ ὅσα τῶν αἰσθητῶν ἕξεις καὶ πάθη . Ἐντεῦθέν εἰσιν αἱ συνηγορίαι , ὧν πρώτην φησὶν τὴν λέγουσαν ὅτι οὐδέ εἰσιν ὅλως ἄυλα εἴδη πάντῃ . έστιν οὖν ὃ λέγει τοῦτο ἐν ὑπερβατῷ ἀναγινωσκόμενον οὕτως · οὐδὲν πρᾶγμά ἐστι παρὰ τὰ αἰσθητὰ μεγέθη , ὡς δοκεῖ πᾶσιν , ἀλλὰ πάντα τὰ ὄντα μεγέθη εἰσὶν αἰσθητά . βούλεται δὲ εἰπεῖν ὅτι τὰ νοήματα ἡ πρῶτά ἐστιν ἢ δεύτερα ἢ τρίτα , καὶ τὰ μὲν πρῶτα ὅτι ἀφαντάστως οἶδε , τὰ δὲ δεύτερα καὶ τρίτα μετὰ φαντασίας , εἰ καὶ πῇ μὲν ὡς ὀργάνῳ , πῇ δὲ ὡς ὑποκειμένῳ κέχρηται αὐτῇ . τί οὖν φησιν . , ἐπειδὴ οὐκ ἔστι πρᾶγμα οὐδὲν παρὰ τὰ μεγέθη , τουτέστιν ἄνευ ὕλης , ὡς δοκεῖ ἔνια τῶν αἰσθητῶν , οἷον τὰ μαθήματα ( φαίνεται γὰρ χωριστά , οὐ μὴν ἔστι ) , διὰ τοῦτο , φησίν , ἐν τοῖς εἴδεσιν τῶν αἰσθητῶν τὰ νοητά ἐστιν , οἷον τὰ μαθήματα , εἰ καὶ δοκεῖ χωριστὰ εἶναι , ὅ ἐστι δεύτερα . καὶ τὰ τρίτα δὲ ἀχώριστά ἐστιν , οἷον τὰ αἰσθητά . καὶ τὰ μὲν δεύτερα εἶπε διὰ τοῦ εἰπεῖν τὰ ἀφαιρέσει λεγόμενα , τὰ δὲ τρίτα διὰ τοῦ εἰπεῖν καὶ ὅσα τῶν αἰσθητῶν ἕξεις ἢ πάθη . ταῦτα γὰρ ἔνυλα εἴδη ἐστὶν καὶ πάθη , ὡς ποιότητες ἔνυλοι ζωαί , ὧν τὸ μέγεθος μόνον λόγῳ χωρίζεται . p . 432a7 Καὶ διὰ τοῦτο οὖν ὁ μὴ αἰσθανόμενος οὐδὲν ἂν μάθοι οὐδὲ ξυνείη . ’Eπειδὴ ταῦτα τὰ τρία αἰσθητά εἰσι . καὶ εἶπεν ἀσαφῶς ἐνταῦθα τὸ ἐν τῇ Ἀποδεικτικῇ σαφῶς εἰρημένον . ἔφη γὰρ ἐκεῖ ὅτι πάσης ἐπιστήμης ἀρχὴ ἡ αἴσιθησις , ἐπειδή , ὥς φησιν νῦν , τὰ νοητὰ πάντως ἐν τοῖς αἰσθητοῖς εἴδεσίν ἐστιν . ‘ἐφ’ ὧν οὖν ἐκλείπει ἡ αἴσθησις , καὶ ἡ τοιαύτη ἐπιστήμη ἐκλιμπάνει’ . εἶτα ἐπειδὴ εἶπεν οὐδὲν ἄν μάθοι , ἐπάγει τὸ οὐδ’ ἂν ξυνείη , τουτέστιν οὐδὲ εὑρίσκει · δύο γὰρ ὁδοὶ γνώσεως , μάθησις καὶ εῦρησις . p . 432a8 Ὅταν τε θεωρῇ , ἀνάγκη ἅμ φάντασμά τι θεωρεῖν . ’ Επειδὴ εἶπεν ὅτι τὰ εἴδη τῶν νοητῶν ἐν τοῖς αἰσθητοῖς ἐστι , διὰ τοῦτο , φησίν , ἐπάναγκές ἐστι τὸν νοῦν ἅμα φάντασμά τι θεωρεῖν , τουτέστιν ὀργάνῳ τῇ φαντασίᾳ * * εἴ γε καὶ ποιητική ἐστιν αὐτῆς ἡ αἴσθησις · ὥστε κἄν φαντασίᾳ εἴπωμεν κἄν αἰσθήσει ὅτι κέχρηται , ταὐτόν ἐστι . διὰ τούτων δὲ τὴν δευτέραν συνηγορίαν λέγει ὅτι ὁ νοῦς ἅμα φαντασίᾳ ἐνεργεῖ , ἡ δὲ φαντασία οὐκ οἶδε τὰ ἄυλα εἴδη · οὔτε ὁ νοῦς ἄρα . p . 432.110 Πλὴν ἄνευ ὕλης . ’Eπειδὴ εἶπεν ὅτι φαντάσματα οἷον αἰσθήματά ἐστι , φησὶν ὅτι ἄνευ τῆς ὕλης · αἱ μὲν γὰρ αἰσθήσεις περὶ τὰ ἔνυλα ἐνεργοῦσιν , ἡ δὲ φαντασία περὶ τὰ εἴδη μόνον . τινὲς δὲ τὸ πλὴν ἄνευ ὕλης τῷ νῷ φασιν αὐτὸν συνάπτειν · ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν ὅτι κἄν φαντασίᾳ κἄν αἰσθήσει εἴπῃς κεχρῆσθαι τὸν νοῦν , ταὐτόν ἐστι , φησὶν ὅτι πλὴν ὁ νοῦς τὸ ἄνευ ὕλης γινώσκει . p . 432a10 Ἔστι δ’ ἡ φαντασία ἕτερον φάσεως καὶ ἀποφάσεως . Περὶ γὰρ τὰ ἁπλᾶ καταγίνεται , ὅθεν καὶ ἀμερής ἐστι περὶ ὅρους καταγινομένη . διὸ ὑπαρκτική ἐστιν ἐν αὐτῇ ἀλήθεια , οὐκ ἐν συνθέσει . εἰ οὖν μήτε ἀλη θεύει μήτε ψεύδεται ὡς μήτε καταφάσκουσα μήτε ἀποφάσκουσα , ὁμοίως δὲ καὶ ὁ νοῦς οὔτε ἀληθεύει οὗτε ψεύδεται κατὰ τὴν συνηγορίαν , τί οὖν διοίσει τὰ πρῶτα νοήματα , ὅ ἐστι τὰ ἁπλᾶ , φαντάσματα εἶναι ; ὡς καὶ τὸν νοῦν φαντασίαν εἶναι . ἰστέον δὲ ὅτι ὁ νοῦς καὶ ἡ φαντασία καὶ αἴσθησις ὑπαρκτικὴν ἔχουσι τὴν ἀλή θειαν καὶ ὁρικῶς γινώσκουσιν . p . 432a13 Ἤ οὐδὲ τὰ ἄλλα φαντάσματα , ἀλλ’ οὐκ ἄνευ φαντασμάτων . Ταῦτα τὰ ῥητὰ ἀνατροπή ἐστι τῆς τρίτης συνηγορίας . τρεῖς γὰρ εἰπὼν συνηγορίας τὴν τρίτην μόνην ἀνατρέπει λέγων ‘ μήποτε οὐδὲ τὰ ἄλλα φαντάσματα νοήματά εἰσι’ . ποῖα δὲ λέγει τὰ νοήματα ; ἃ εἴπομεν ἁπλᾶ εἶναι καὶ διὰ τοῦτο ἐοικέναι τῇ φαντσίᾳ . ἀλλ’ οὐκ ἄνευ , φησί , φαντασμάτων , τουτέστιν ἀλλ’ οὐ χωρίς εἰσι φαντασίας · ὥστε διὰ φαντασίας γίνονται τὰ νοήματα , οὐ μὴν ταὐτόν ἐστι φαντασία καὶ νοῦς . πλὴν ὅμως , φησίν , ἡνίκα τὰ πρῶτα νοήματα νοῇ , οὐ κέχρηται ὀργάνῳ τῇ φαντασίᾳ , ἐπὶ δὲ τῶν δευτέρων καὶ τρίτων κέχρηται . ἀλλ’ οὖν οὐ ταὐτόν ἐστι φάντασμα καὶ νόημα · τὸ μὲν γὰρ φάντασμα ἔνυλόν πώς ἐστι , τὸ δὲ νόημα ἄυλον . ἰστέον δὲ ὅτι ἐν τῇ θεωρίᾳ καὶ ἄλλα τινὰ ἐκινήσαμεν , ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπιπολαίως αὐτὰ ἐθεωρήσαμεν , ἔδοξεν ἄνωθεν ἀναλαβεῖν τὸν λόγον · παλινδρομεῖν γὰρ κρεῖπον ἢ παρελθεῖν τι . ἐν οἷς ἡ πρᾶξις | σὺν θεῷ πληροῦται . p . 432a15 ’Eπεὶ δὲ ἡ ψυχὴ κατὰ δύο ὥρισται δυνάμεις ἡ τῶν ζῴων , τῷ τε κριτικῷ , ὃ διανοίας ἔργον ἐστὶ καὶ αἰσθήσεως , καὶ εντι τῷ κινεῖν τὴν κατὰ τόπον κίνησιν . Εἰ μεμνήμεθα , κατ’ ἀρχὰς τῆς παρούσης ἐλέγετο πραγματείας ὅτι πάντες οἱ φυσικοὶ δύο τούτοις ὁρίζονται τὴν ψυχήν , τῷ τε γνωστικῷ καὶ τῷ κατὰ τόπον κινητικῷ · πρὸς ταῦτα γὰρ ἀπεῖδον . καὶ ἀπεδέχετο μὲν αὐτούς , διότι ἀπὸ τῶν ἐνεργειῶν τὴν οὐσίαν τῆς ψυχῆς ἐθήρευον , ὥσπερ καὶ δεῖ · καὶ αὐτὸς γὰρ οὕτως ποιεῖ · ἀπεβάλλετο δὲ αὐτοὺς πρῶτον μέν , ὅτι τὴν φυτικὴν ψυχὴν παρῆλθον · αὕτη γὰρ οὔτε κινεῖ τι κατὰ τόπον οὔτε γινώσκει · καὶ ὅτι ἐντεῦθεν ἐπὶ ψευδεῖς ἐννοίας ἐτράπησαν · ᾤοντο γὰρ τὴν ψυχὴν κινεῖσθαι . ἐπειδὴ γὰρ ἐναργῶς ἑώρων ὅτι ἡ ψυχὴ κινεῖ τὸ σῶμα , ὑπελάμβανον ὅτι κινουμένη κινεῖ καὶ διὰ τοῦτο πᾶν κινοῦν ἔλεγον καὶ κινεῖσθαι . καὶ εἰς ἄλλο δὲ ἥμαρτον κατὰ τὸ γνωστικόν · ἐνόμιζον γὰρ τὴν ψυχὴν ἐκ πάντων τῶν ὄντων συγκεῖσθαι , ἵνα ἐκ τῶν ἀρχῶν συγκειμένη οἷον ὁμήρους ἔχουσα αὐτῶν γινώσκῃ αὐτά . οὕτω γὰρ καὶ Ἐμπεδόκλειον ἔπος · φησὶ γὰρ ‘γαίῃ γαῖαν ὀπώπαμεν’ . καταγνοὺς οὖν αὐτὸς τῶν φυσιολόγων καὶ διὰ ταῦτα προσθεὶς τὸν περὶ φυτικῆς ψυχῆς λόγον , διαλεχθεὶς δὲ καὶ περὶ τοῦ γνωστικοῦ τῆς ψυχῆς , ἐντεῦθεν καὶ περὶ τοῦ κατὰ τόπον κινητικοῦ διαλέγεται , ὃ ἔδει μὲν προτάξαι τῆς λογικῆς , ἐπειδὴ πανταχοῦ τὰ καθολικώτερα προέταξεν · ἀλλ’ ἐπειδὴ χρείαν εἶχε τῆς διεξόδου τῶν τριῶν ψυχῶν ἐν τῇ διδασκαλίᾳ τοῦ κατὰ τόπον κινητικοῦ πρὸς τὸ εἰπεῖν τί ἐστι καὶ τί οὐκ ἔστι , διὰ τοῦτο νῦν αὐτοῦ ἐμνήσθη . ἵνα γὰρ διδάξῃ ὅτι οὐκ ἔστιν φυτικὴ ψυχή , οὐκ ἄλογος , οὐχ ὁ νοῦς ἢ ἁπλᾶ νοῶν ἢ σύνθετα , ἢ φαντασίᾳ χρώμενος ἢ ἄνευ φαντασίας , προεμνήσθη τούτων . ἀλλὰ μὴν καὶ πρὸς τὸ τί ἐστιν αὐτῷ συμβάλλεται τὰ προειργασμένα · βούλεται γὰρ δεῖξαι ὅτι τὸ κινοῦν ἐν μὲν λογικοῖς τὸ κοινὸν ἀλόγου καὶ λογικῆς , ἐν ἀλόγοις δὲ μόνον τὸ τῆς ἀλόγου . ἡνίκα δέ φησιν Ἀριστοτέλης τὸ ὀρεκτικὸν κινεῖν , οὐχ ὡς τελικὸν αὐτὸ αἴτιον λέγει , ἀλλ’ ὡς ποιητικόν · καὶ τοῦτο δῆλον , ἐπειδὴ ζητῶν τί τὸ κινοῦν φησιν ὅτι ἢ νοῦς ἐστιν ἢ ὄρεξις · ὁ δὲ νοῦς ποιητικός ἐστι καὶ οὐ τελικός † οὐδὲ ἄνευ κινήσεως δὲ οὔτε δύναται εἶναι τελικός . τοὐναντίον γὰρ ἡνίκα κατὰ νοῦν ἐνεργῶμεν , τῆς κινήσεως ἐκτρεπόμεθα · διὸ Θαλῆς ἀστρονομῶν εἰς φρέαρ ἔπεσεν . ὥστε ὡς ποιητικὸν λέγει τὴν ὄρεξιν κινεῖν · ἄλλο γὰρ ποιητικὸν συνῆψεν αὐτῇ · καὶ ὅτι τὸ ὀρεκτικὸν οὐκ ἔστι τέλος , ἀλλὰ τὸ ὀρεκτόν . ζητεῖ οὖν Ἀριστοτέλης περὶ τοῦ κατὰ τόπον κινοῦντος ἆρα μέρει κινεῖ ἡ ψυχὴ ἢ ὅλη αὐτὴ κινεῖ . τοῦτο εἰσάγει , ὅτι ὡς οὐσία εἰς δυνάμεις διαι - ρεῖται · ἡ γὰρ δύναμις δι’ ὅλης φοιτᾷ τῆς οὐσίας · ἡ γὰρ εὐωδία τοῦ μήλου , δύναμις αὐτοῦ οὖσα , ἐξ ὅλου ὡς ὅλου προέρχεται καὶ οὐχ ὡδὶ μὲν τοῦ μήλου ἐστὶν ἡ εὐωδία , ὡδὶ δὲ οὐκ ἔστιν , ἀλλ’ ἐν ὅλῳ ὡς ὅλῳ ἐστίν . καὶ κατὰ τοῦτο διαφέρει δύναμις μέρους , ὅτι ἡ μὲν δύναμις , ὡς εἴπομεν , δι’ ὅλης τῆς οὐσίας κεχώρηκε , τὸ δὲ μέρος οὐκ ἔστιν ἐν ὅλῃ τῇ οὐσίᾳ , ἀλλ’ ἔν τινί ἐστι τῆς οὐσίας , εἴ γε μέρος αὐτῆς ἐστι , καὶ ὅτι ἡ μὲν δύναμις οὐκ ἔστιν οὐσία , τὸ δὲ μέρος οὐσία ἐστίν , εἴ γε τὰ μέρη τῶν οὐσιῶν οὐσίαι εἰσίν , ὡς ἐν Κατηγορίαις ἔγνωμεν . πότερον οὖν μέρει κινεῖ ἡ ψυχὴ ἢ δυνάμει ; καὶ εἰ μέρει , ἆρά τινι τῶν εἰωθότων λέγεσθαι ( εἰωθότα δὲ λέγει τὰ παρὰ Πλάτωνι τρία μέρη , λόγον , θυμόν , ἐπιθυμίαν ) ἢ ἄλλῳ παρὰ ταῦτα ; καὶ εἰ ἄλλ·ῳ , ἆρα ἑτέρῳ ὄντι τούτων ἐπινοίᾳ μόνῃ ἢ καὶ ἐπινοίᾳ καὶ ὑποκειμένῳ ; Πλάτωνι μὲν γὰρ ἕπεται λέγειν ὅτι μέρει κινεῖ ἡ ψυχή · πολυμερῆ γὰρ αὐτὴν εἶναι βούλεται · καὶ τὸ κατὰ τόπον κινοῦν ἕτερον εἶναι παρὰ λόγον , θυμόν , ἐπιθυμίαν · οὐδενὶ γὰρ τούτων ταὐτὸν εἶπε τὸ κατὰ τόπον κινοῦν , ἀλλ’ ἕτερον , ἕτερον δὲ οὐ μόνον ἐπινοίᾳ , ἀλλὰ καὶ τῷ ὑποκειμένῳ . οὐδὲ γὰρ ταὐτὰ βούλεται εἶναι τῷ ὑποκειμένῳ τὰ μέρη τῆς ψυχῆς , διορίζων αὐτὰ τόπῳ . διὸ καὶ τρία ταῦτα ἐγκαλεῖ Πλάτωνι , ἓν μὲν τὸ τὴν ψυχὴν ὡς ὅλον εἰς μέρη διαιρεῖν · οὐδὲ γὰρ δυνατόν ἐστιν εἰς μέρη αὐτὴν διαιρεῖσθαι . ἐπὶ γὰρ τῶν ἀσωμάτων τὸ αὐτό ἐστι μεριστῷ καὶ μεμερισμένῳ εἶναι · οὐδὲ γὰρ ἀναμένει τὰ ἀσώματα χρόνον τινὰ ἢ τομὴν τοῦ διεξιόντος . εἰ οὖν μεριστή ἐστιν ἡ ψυχή , καὶ μεμερισμένη ἔσται καὶ οἰχήσεται τὸ ὅλον · φθαρήσεται γὰρ καὶ αὐτὸ τὸ εἶναι κοινὸν ὅλον τῶν μερῶν διαιρεθέντων ἐνεργείᾳ ἀπ’ ἀλλήλων . ἐπὶ δὲ τῶν σω - μάτων ἄλλο ἐστὶ τὸ μεριστῷ εἶναι καὶ μεμερισμένῳ . ἐνταῦθα δὲ γεγονότες Ἀλέξανδρος καὶ Πλούταρχός φασιν ὅτι ἐγκαλεῖ τῷ Πλάτωνι Ἀριστοτέλης ὡς διελόντι τὴν ψυχὴν ὡς ὅλον εἰς μέρη , ὡς ἄν αὐτὸς ὡς μίαν οὐσίαν εἰς δυνάμεις διαιρῶν · βούλεται γὰρ τὴν ψυχὴν μίαν οὐσίαν πολυδύναμον . οὗτοι δὲ ψεύδονται · αὐτὸς γὰρ ἀλλαχοῦ ἔφη μηδέποτε τῶν δυνάμεων τῆς αὐτῆς οὐσίας τὰς μὲν εἶναι φθαρτὰς τὰς δὲ ἀφθάρτους , ἀλλ’ ὁμοίως ἢ ἀφθάρτους πάσας ἡ φθαρτάς . λέγει δὲ τὸν μὲν νοῦν ἀίδιον , τὴν δὲ ἄλογον φθαρτήν · ὥστε οὖν οὐ μία . κατ’ ἄλλο δὲ ἐγκαλεῖ Πλάτωνι ὡς τὰς δύο ψυχάς , τήν τε λογικήν φημι καὶ τὴν ἄλογον , ὡς μίαν ποιήσαντι , καὶ διελόντι τὴν μίαν ταύτην εἰς τρία , εἰς λόγον , θυμόν , ἐπιθυμίαν · Ἀριστοτέλης δὲ βούλεται τὰς τρεῖς ψυχάς . μήποτε δὲ ἔστιν εἰπεῖν ὑπὲρ Πλάτωνος ὅτι διὰ τοῦτο μέρη ἔκλεγε τὰ τρία ταῦτα , διὰ τὸ μίαν ἐμψυχίαν ποεῖν · ἓν γάρ ἐστι τὸ ἔμψυχον καὶ οὐ τρία . εἶτα καὶ δεύτερον ἐγκαλεῖ τῷ Πλάτωνι , διὰ τί πολλὰ μέρη παρῆκε . καὶ εἴρηται τούτου ἡ ἀπολογία , ὅτι ἐν τῇ Πολιτείᾳ τοῦτο ἐποίησεν , οὐκ ἐν Τιμαίῳ · αὐτῶν γὰρ μόνων ἐκεῖ ἔχρῃζε τῶν τριῶν . εἶτα καὶ τρίτον αὐτῷ ἐνεκάλεσεν , ὅτι διέσχισε τὰ μέρη ταῦτα | ἀπ’ ἀλλήλων · ὅσον γὰρ ἐπὶ τούτῳ οὐκ ἔστι ῥᾲδιον εἰπεῖν , τί τὸ κινοῦν · οὐδὲ γὰρ κοινὸν πλέγμα ἔστι τῶν ψυχῶν αὐτὸ εἰπεῖν , τῶν μορίων κεχωρισμένων κατὰ Πλάτωνα · διασπᾷ οὖν τὸ ὀρεκτικόν . εἴρηται δὲ καὶ τούτου ἡ ἀπολογία . καὶ ταῦτα μὲν τὰ τῆς λέξεως . εἰ δὲ χρὴ τἀληθὲς εἰπεῖν , οὐ συμφέρονται ἀλλήλαις αὗται αἱ δόξαι , αἱ Πλατωνικαὶ καὶ αἱ Ἀριστοτ‘ελικαὶ περὶ τοὺ κατὰ τόπον κινητικοῦ . ὁ μὲν γὰρ Πλάτων βούλεται τὸ κράτιστον ὑπάρχον ἐν ἡμῖν ἐκεῖνο εἶναι τὸ κινοῦν · κρεῖττον δὲ ἐν μὲν ἀλόγοις ζῴοις ἡ φαντασία διὸ καὶ παθητικὸς νοῦς λέγεται ὡς ἔνδον ἔχουσα τὸ γνωστόν ) , ἐν δὲ λογικοῖς ὁ νοῦς . διὰ τοῦτο οὖν κατ’ αὐτὸν τὰ μὲν ἄλογα ζῷα φαντασία κινεῖ , τὰ δὲ λογικὰ ὁ νοῦς · τὸ γὰρ ἄγον καὶ φέρον τὸ ζῷον δεῖ τὸ κῦρος ἔχειν αὐτοῦ · διὸ δεῖ τὸ κρεῖττον εἶναι τὸ κινοῦν . εἶτα ἐπειδὴ ἀντιπίπτει τοῖς Πλατωνικοῖς , ἡνίκα τὸ πάθος κατακρατεῖ τοῦ λόγου καὶ ἀπάγει ἡμᾶς εἰς αἰσχρὰν ἡδονήν ( οὑ γὰρ νοῦς τοῦτο ποιήσει , ἀλλὰ τὸ πάθος ) , φασὶν ὅτι καὶ τότε μὲν ὁ λόγος ἐσιὶν ὁ κινῶν , ἀνδραποδιζόμεος δὲ μηχανᾶται ὁδοὺς τῷ πάθει . συνάγεται δὲ ἐκ τούτου τῷ Πλάτωνι ὅτι κατ’ αὐτοὺς οὐ τὸ κρατοῦν ἐστι τὸ κινοῦν · ἰδοὺ γὰρ τὸν κρατούμενον νοῦν εἶπον κινεῖν . καὶ πῶς ἄνω τὸ κρατοῦν εἶπον κινεῖν ; Ἀριστοτέλει δὲ δοκεῖ τὸ κινοῦν κατὰ τόπον μὴ εἶναι γνωστικὸν ἰδίωμα , ἀλλὰ ζηλωτικόν · βούλεται γὰρ τὸ ὀρεκτικὸν εἶναι τὸ κινοῦν · οἰκεῖον γὰρ λέγει τὸ κινοῦν μᾶλλον ζωῇ ἤπερ γνώσει . καὶ ἐπὶ μὲν ἀλλόγων ζῴων τὸ ὀρεκτικὸν μόνον τῆς ἀλόγου κινεῖ , ἐπὶ δὲ τῶν λογικῶν ζῴων ποτὲ μὲν τὸ τῆς λογικῆς ὀρεκτικόν , ποτὲ δὲ τὸ τῆς ἀλόγου . ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν κατὰ λόγον ζώντων τὸ ὀρεκτικὸν τῆς λογικῆς κινεῖ , ἐπὶ δὲ τῶν πολλῶν ἀνθρώ - πων καὶ κατὰ τὴν αἴσθησιν ζώντων τὸ ὀρεκτικὸν τῆς ἀλόγου κινεῖ . ὥσπ ζωτικὸν ἰδίωμα μᾶλλόν ἐστι τὸ κατὰ τόπον κινοῦν ἤπερ γνωστικόν . νοῦ γὰρ ἰδίωμα τὸ γινώσκειν μόνον , οὐ κινεῖν . ἀντιπράττει γὰρ ὁ νοῦς τῇ κινήσει · οὐ γὰρ συναισθάνονται κινήσεως , ὅπου γε οὐδὲ στάσεως , οἱ περὶ τὰ νοητὰ ἠσχολημένοι · διὸ καὶ Σωκράτης ἐν τῇ ἐπὶ Δηλίῳ μάχῃ νυχθήμερον στὰς οὐκ ᾔσθετο τῆς στάσεως , διὰ τὸ ἐννοεῖν τι . καὶ ὅτι εἰ ἐκίνει ὁ νοῦς τὸ ζῷον , οὐ πρὸς κακὸν ἄν αὐτοῦ ἐκίνει · εἴπομεν γὰρ ὅτι Θαλῆς ἀστρονομῶν εἰς φρέαρ ἐνέπεσε . τάχα δὲ καὶ κατὰ Ἀριστοτέλην Πλατωνικὴ διάταξις κρατεῖ , ὅτι τὸ κρεῖττον κινεῖ · κρεῖττον γὰρ πασῶν τῶν δυνά - μεων ἡ ὄρεξις , εἴ γε τοῦ ἀγαθοῦ ἐστιν . ἐν οἷς ἡ θεωρία . ’Eπεὶ δὲ ἡ ψυχὴ κατὰ δύο ὥρισται δυνάμεις . δύο λέγει δυνά - μεις ἢ ὡς τὸ ] πρὸς τὸ ζῷον τοῦτο γὰρ ἄλογον καὶ λογικὸν συνίστησιν ) ἢ δύο λέγει δυνάμεις ὡς πρὸς τοὺς ἀρχαίους · ἐκεῖνοι γὰρ μόνον γνωστικὸν ἔλεγον , ὃ εἶπε κριτικόν , καὶ κινητικόν . ἐπεὶ οὗν , φησί , δύο εἰσὶ δυνάμεις , καὶ ἤδη εἴπομεν περὶ τοῦ γνωστικοῦ καὶ τῆς διανοίας καὶ τῆς αἰσθήσεως , ἔλθωμεν καὶ ἐπὶ τὸ κινητικόν . p . 432 a 19 Πότερον ἕν τι μόριον αὐτῆς χωριστὸν ὂν ἢ μεγέθει ἢ λόγῳ , ἢ πᾶσα ἡ ψυχή . Ζητητέον , φησίν , εἰ μόριόν ἐστι τῆς ψυχῆς τὸ κινητικόν , καὶ εἰ μόριον , πότερον τῷ ὑποκειμένῳ καὶ τῇ οὐσίᾳ χωριστόν , ὃ εἶπεν μεγέθει καὶ μὴ ταραχθῇς , εἰ τὴν οὐσίαν τῆς ψυχῆς μέγεθος καλεῖ · κατεχρήσατο γὰρ καὶ ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν ὑποκείμενον μέγεθος εἶπεν ) · εἰ δὲ μή ἐστιν τῷ ὑπο - κειμένῳ καὶ τῇ οὐσίᾳ χωρισμόν , ἆρα δυνάμει ἐστὶ χωριστόν , ὃ εἶπε λόγῳ . ζητητέον δέ , φησί , μήποτε καὶ πᾶσα ἡ ψυχή ἐστι τὸ κινητικόν . παρὰ τὰ εἰωθότα λέγεσθαι καὶ τὰ εἰρημένα . εἰωθότα λέγεσθαι εἶπε τὰ παρὰ Πλάτωνι τρία , λόγον , θυμόν , ἐπιθυμίαν , εἰρημένα δὲ εἶπε τὰ παρ’ αὐτοῦ νυνὶ ῥηθέντα , λέγω δὲ νοῦν , διάνοιαν , δόξαν , φαντασίαν , αἴσθησιν κοινήν τε καὶ ἰδικήν . p . 432 a 23 Πῶς δεῖ μόρια ψυχῆς λέγειν καὶ πόσα . Εἰς δύο ἤλεγξε διὰ τούτων τὸν Πλάτωνα , καὶ ὅτι μόρια λέγει καὶ ὅτι πόσα , τουτέστι τρία . ἀντὶ † ἠ ἅπερ ᾖ ἄπειρα εἶπέν ὡς πρὸς τὰ τρία · ὀκτὼ δέ εἰσιν μετὰ τῶν τριῶν τοῦ Πλάτωνος , ἐὰν συνάψῃς καὶ τὰ πέντε ἃ νῦν εἶπεν ὁ Ἀριστοτέλης . p . 432a26 Οἱ δὲ τὸ λόγον ἔχον καὶ ἄλογον . Τινὲς μέν φασι τρία εἶναι τὰ μέρη τῆς ψυχῆς , ὡς Πλάτων λόγον , θυμὸν καὶ ἐπιθυμίαν , τινὲς δὲ δύο , ἄλογον καὶ λογικόν , ὡς Ἀριστοτέλης · ὡς πρὸς τὰ ζῷα γὰρ δύο ἔλεγε ψυχάς · ἡ γὰρ ἄλλη τῶν φυτῶν ἐστι . p . 432a26 Κατὰ γὰρ τὰς διαφορὰς δι’ ἃς ταῦτα χωρίζουσι , καὶ ἄλλα φαίνονται . Πάλιν τὸν Πλάτωνα ἐλέγχει . εἰ γὰρ διὰ τὸ πάνυ ἀφίστασθαι , φησί , λέγει μόρια ψυχῆς λόγον , θυμόν , ἐπιθυμίαν , ἔδει τὸ θρεπτικὸν μόριον εἰπεῖν τῆς ψυχῆς · μᾶλλον γὰρ τούτων ἀφέστηκε , καὶ μᾶλλον θυμοῦ καὶ ἀπιθυμίας , ἐπειδὴ ἄμφω μὲν αὗται τῆς ἀλόγου ψυχῆς εἰσί , τὸ δὲ θρεπτικὸν τῆς φυτικῆς · πλέον δὲ ἀφέστηκε τῆς ἀλόγου ἡ φυτικὴ ἢ ἡ φυτικὴ αὐτὴ εαυτης . p . 432 a 30 Καὶ τὸ αἰσθητικόν , ὃ οὔτε ὡς ἄλογον οὔτε ὡς λόγον ἔχον θείη ἄν τις ῥᾳδίως . Τὸ αἰσθητικόν , φησίν , ἤτοι τὴν αἴσθησιν οὔτε ἀλόγου ἄν τις θείη μόνου οὔτε λογικοῦ , ἀλλ’ ἀμφοτέρου . διότι μὲν γὰρ ἔξω ἔχει τὸ γνωστὸν ἡ αἴσθησις καὶ κατὰ διάστασιν αὐτὸ οἶδε καὶ μορφωτικῶς καὶ τυπωτικῶς καὶ οὐκ ἐνακούει τῷ λόγῳ ἐν τῷ νομίζειν ποδιαῖον τὸν ἥλιον , κατὰ τοῦτο ἀλόγου ἐστί · καθὸ δὲ αὐτοπτεῖ τὰ πράγματα ὡς ὁ νοῦς , δοκεῖ ἡ αἴσθησις ὑπὸ λόγον ἀνάγεσθαι . ἔστι δὲ καὶ ἄλλως ἐξηγήσασθαι , ὅτι καθὸ μὲν γινώσκει , τῆς λογικῆς ἐστι , καθὸ δὲ πάσχουσα γινώσκει , οὐ δύναμαι εἶναι τῆς λογικῆς · ἡ γὰρ λογικὴ I οὐ πάσχει , ἀλλὰ τῆς ἀλόγου ἐστὶ τὸ πασχειν . p . 432 a 31 Ἔτι δὲ τὸ φανταστικὸν τῷ μὲν εἶναι πάντων ἕτερον , τίνι δὲ τούτων ταὐτὸν ἢ ἕτερον , ἔχει πολλὴν ἀπορίαν . Ὡς πρὸς λόγον , θυμόν , ἐπιθυμίαν , τὰ μέρη Πλάτωνος , συγκρίνει φαντασίαν καὶ ὄρεξιν , καὶ τὴν μὲν ὄρεξιν πάντῃ τούτων ἑτέραν λέγει , ἐπειδή ἐστιν ὄρεξις καὶ φυτικῆς , τὰ δὲ Πλάτωνος μέρη ἀλόγου ἐστὶ καὶ λογικῆς , ὥστε πάντῃ τούτων ἡ ὄρεξις ἕτερον . τὸ δὲ φανταστικὸν ἐπειδὴ ἀλόγου ἐστί , τῷ μὲν λόγῳ διαφέρει τῶν τριῶν μερῶν τούτων , λογικοῦ , θυμικοῦ , ἐπιθυμητικοῦ · τίνι δέ ἐστι τῷ ὑποκειμένῳ ταὐτὸν ἢ ἕτερον τῶν τριῶν τούτων μερῶν , ἄπορον . μήποτε γὰρ θυμῷ καὶ ἐπιθυμίᾳ ταὐτόν ἐστιν , ἐπειδὴ καὶ αὗται τῆς ἀλόγου εἰσί . καλῶς οὖν οὕτως εἶπεν ὅτι εἰ ὅλως μόρια ἔχει ἡ ψυχὴ κεχωρισμένα , καὶ τὸ φανταστικὸν καὶ τὸ ὀρεκτικὸν μόριόν ἐστι τῆς ψυχῆς , ὅπερ ὀρεκτικὸν ἢ παρῆκς , Co Πλάτων , ἢ λέγων αὐτὸ διασπᾷς αὐτό . εἰ δὲ τρία ἡ ψυχή , ἐν ἑκάστῳ ἔσται ὄρεξις . σημείωσαι τί λέγει ὅτι ἐὰν τρεῖς ὦσι ψυχαί , καθ’ ἑκάστην αὐτῶν ἔσται ὄρεξις · οὐκοῦν καὶ ἐν τῇ φυτικῇ ὄρεξίς ἐστιν . ἰστέον δὲ ὅτι ὡς ἀπομαχόμενος λέγει τοῦτο ἀριστοτέλης , ἐπεὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ κειμένου τῆς μελλούσης πράξεως , ἐὰν ἐπισκέψῃ , σκέψῃ , εὑρίσκεις αὐτὸν οὐκ εἰδότα ἐπὶ φυτῶν ὄρεξιν . ἀλλ’ οὐδὲ Πλούταρχος ὑπομνηματίζων λέγει εἶναι ὄρεξιν ἐπὶ φυτῶν , ἀλλὰ τοὐναντίον μὴ εἶναι . εἰ δὲ δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν , οὐ λέγει ἐπὶ φυτῶν ὄρεξιν , ἀλλὰ τρεῖς λέγει ὀρέξεις , μίαν μὲν τὴν μετὰ τοῦ πρακτικοῦ νοῦ , ἑτέραν δὲ τὴν θεμοειδῆ , καὶ ἄλλην τὴν ἐπιθυμητικήν . p . 432b8 Τὴν μὲν γὰρ κατ’ αὔξησιν καὶ φθίσιν κίνησιν . Ἐπειδὴ περὶ κινήσεώς ἐστιν αὐτῷ ὁ λόγος , ἡ δὲ κίνησις ὁμώνυμος , διαστέλλεται τὴν ὁμωνυμίαν καί φησιν ὅτι κίνησιν νυνὶ ζητῶ οὐ τὴν αὔξησιν καὶ φθίσιν · αὗται γὰρ ὑπὸ φύσεως γίνονται · νυνὶ δὲ τὴν ψυχικὴν ζητῶ τὴν κατὰ τόπον , καὶ ψυχικὴν οὐ μορίου τινός , ὥσπερ ἐστὶν ἡ ἀναπνοή ἀλλὰ τὴν ὅλου τοῦ ζῴου τὴν πορευτικήν . καὶ ἀλλαχοῦ γὰρ φαίνεαι λέγων διττὸν εἶναι τὸ κατὰ τόπον , ἢ πορευτικὸν ἢ κινητικόν , κινητικὸν λέγων τὸ ἀπὸ μέρους , οἷον ἡ ἀναπνοή . οὐ περὶ τούτου δὲ νῦν ὁ λόγος · ἤδη γὰρ καὶ ἀλλαχοῦ ἐζήτηται περὶ ἀναπνοῆς . καὶ ἀπορεῖται , εἴτε φυσική ἐστιν εἴτε ψυχική · φυσικὴ μὲν γὰρ δόξει εἶναι ὡς μὴ δουλεύουσα προ - αιρέσει , ψυχικὴ δὲ ὡς ὑπὸ μυῶν γινομένη καὶ ὅτι ἐν ἐμοί ἐστι τὸ ἐπι - τεῖναι αὐτήν . οὐ περὶ ταύτης οὖν ἐστιν ὁ λόγος , ἀλλὰ περὶ τοῦ κατὰ τοπον πορευτικου σημαινομενου της κινησεως . p . 432 b 11 Περὶ δὲ ἀναπνοῆς καὶ ἐκπνοῆς καὶ ὕπνου καὶ ἐγρηγορσεως . Περὶ τῆς κατὰ τόπον κινήσεως ὄντος τοὐ λόγου , ἢ ἐπειδὴ ἡ ἀναπνοὴ ἐν τῷ ὕπνῳ μᾶλλόν ἐστιν ἤπερ ἐν τῇ ἐγρηγόρσει , διὰ τοῦτο αὐτῶν ἐμνή - σθη τῆς γὰρ ἀναπνοῆς ὡς μερικῆς κινήσεως ἐμνήσθη ) ἢ ὅτι καὶ ὕπνος καὶ ἐγρήγορσις μερικαί εἰσι κινήσεις βλεφάρου κατὰ τόπον . φησὶν οὖν ὅτι οὐδὲ περὶ τούτων ἐστὶν ἡμῖν ὁ λόγος · μερικαὶ γὰρ κινήσεις εἰσὶν αὗται , νυνὶ δὲ καθόλου ζητοῦμεν πορευτικὴν κίνησιν · καὶ ὅτι ἐστὶν αὐτῷ γεγραμμένον βιβλίον Περὶ ὕπνου καὶ ἐγρηγόρσεως , ἐν ᾧ περὶ τούτων διαλέγεται . ἐν οἷς ἡ πρᾶξις σὺν θεῷ πληροῦται . p . 432b14 Ὅτι μὲν οὖν οὐχ ἡ θρεπτικὴ δύναμις , δῆλον · ἀεί τε γὰρ ἕνεκά του ἡ κίνησις αὕτη , καὶ ἢ μετὰ φαντασίας ἢ ὁρέξεώς εστιν . Ἡ παροῦσα θεωρία δείκνυσι τί τε οὐκ ἔστι τὸ κατὰ τόπον κινοῦν καὶ τί ἐστι . πρῶτον δὲ δείκνυσι τί οὐκ ἔστι . φησὶ γὰρ ὅτι οὐκ ἔστιν ἡ θρεπτικὴ δύναμις οὔτε αἴσθησις οὔτε νοῦς , καὶ νοῦς οὐχ ὁ θεωρητικὸς ὁ μὴ κεχρημένος ὀργάνῳ , οὐχ ὁ κεχρημένος ὀργάνῳ θεωρητικός , οὐχ ὁ πρακτικὸς νοῦς , οὐκ ὄρεξις · ταῦτα οὐκ ἔστι τὸ κατὰ τόπον κινοῦν . καὶ ὅτι μὲν οὐκ ἔστιν ἡ θρεπτικὴ δύναμις , διὰ τεσσάρων ἐπιχειρημάτων δείκνυσιν , ὧν πρῶτόν ἐστι τοῦτο · ἡ θρεπτικὴ ἓν τέλος ἔχει τὸ τρέφειν , ἡ δὲ κίνησις ἔχει τέλος καὶ πάθος καὶ λόγον · ἔνθα μὲν γὰρ ἐπὶ σπουδαῖα κινούμεθα , ὁ λόγος τέλος ἐστίν , ἔνθα δὲ ἐπὶ ἀφροδίσια τὸ πάθος ἐστὶ τέλος · ὥστε οὐχ ἡ θρεπτική ἐστι τὸ κατὰ τόπον κινοῦν . τοῦτο δὲ δείκνυ - ται διὰ δύο ἐπιχειρημάτων . εἰ ἀνάγκη τὸ κινούμενον πρῶτον φαντασιοῦσθαι καὶ ὀρεχθῆναι αἰσθητῶς , καὶ εἶθ’ οὕτω κινηθῆναι ὑπὸ ὀρέξεως , ταῦτα δὲ οὐκ ἔστιν ἐν τῇ θρεπτικῇ ( οὔτε γὰρ φαντασία ἐστὶν οὔτε ὅρεξις αἰσθητική · ἐν γὰρ τῷ κινεῖσθαι αἰσθητικῆς ὀρέξεως χρεία ) , οὐκ ἄρα τὸ θρεπτικόν ἐστι τὸ κατὰ τόπον κινοῦν . τρίτον ἐπιχείρημα · εἰ τὸ θρεπτικὸν κινεῖ , ἔδει καὶ τὰ φυτὰ κινεῖσθαι , ὡς ἔχοντα τὴν κατὰ τόπον κινητικὴν δύναμιν . ἀλλὰ μὴν οὐδέποτε κατὰ τόπον κινεῖται τὰ φυτά · οὐκ ἄρα ἡ φυτικὴ ψυχή ἐστιν ἡ κατὰ τόπον κινοῦσα . | τέταρτον ἐπιχείρημα · εἰ τὸ θρεπτικὸν κινεῖ , ἔδει καὶ τὰ φυτὰ πορευτικὰ ἔχειν ὄργανα , ἵνα κινηθῶσιν . ἀλλὰ μὴν οὐκ ἔχουσι πορευτικὰ ὄργανα , τοὐναντίον δὲ καὶ ἐρριζωμένα εἰσίν · οὐκ ἄρα τὸ θρεπτικὸν κινεῖ ταῦτα μὲν τὰ ἀπὸ τῆς λέξεως · δεῖ δὲ προσευπορῆσαι καὶ ἕτερον ἐπιχείρημα . εἰ ὅτε μᾶλλον ἐνεργεῖ ἡ θρεπτική , ἐν νυκτί φημι , οὐ κινούμεθα καθ’ ὁρμήν , οὐκ ἄρα ἡ θρεπτικὴ κινεῖ . εἰ γὰρ καὶ κινούμεθα ἐν νυκτί , ἀλλ’ οὐ καθ’ ὁρμὴν κινούμεθα · περὶ δὲ τῆς καθ’ ὁρμὴν κινήσεως ὁ λόγος ἐστὶ τῷ φιλοσόφῳ . ἀλλ’ ἴσως τις ἐρεῖ ὅτι ἡ φυτικὴ μὲν ψυχή ἐστιν ἡ κατὰ τόπον κινοῦσα , οὐ κινοῦνται δὲ τὰ φυτά , καίπερ ἔχοντα τὴν κινητικὴν δύναμιν , διὰ τὸ μὴ ἔχειν ἐπιτήδεια ὄργανα πρὸς κίνησιν . λέγομεν δὲ πρὸς ταύτην τὴν · ἀπορίαν , ὅτι πρῶτον μὲν συμ - βήσεται ἐν ὅλῳ εἴδει μάτην εἶναι δύναμιν · εἰ γάρ ἐστιν ἐν ὅλο.ι,ς μὲν τοῖς φυτοῖς ἡ κινητικὴ δύναμις , οὐ κινεῖ δὲ διὰ τὴν τῶν ὀργάνων ἀνεπιτηδειότητα , οὐκοῦν μάτην ἔσται ἐν ὅλοις τοῖς εἴδεσι τῶν φυτῶν · ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον , τὸ λέγειν μάτην τι γίνεσθαι ὑπὸ τῆς φύσεως . δεύτερον δὲ εἰ ἔχουσι τὰ φυτὰ τὴν κινητικὴν δύναμιν , μὴ κινοῦνται δὲ διὰ τὴν τῶν ὀργάνων ἀπορίαν , διὰ τί οὐκ εὐτρέπισεν ἡ φύσις τούτοις ὄργαν ; οὔτε γὰρ τῶν ἀναγκαίων τι ἐλλείπει οὔτε περιττὰ δημιουργεῖ . δῆλον οὖν πανταχόθεν γέγονεν ὡς οὐχὶ τὸ θρεπτικόν ἐστι τὸ αἴτιον τῆς κατὰ τόπον κινήσεως . ἀλλὰ μὴν οὐδὲ αἴσθησίς ἐστιν ἡ κατὰ τόπον κινοῦσα . καὶ ἐπειδὴ ἡ αἴσθησις τῆς ἀλόγου ψυχῆς ἐστι , δείκνυσιν ἐπὶ τὸ καθολικώτερον ἀνατρέχων ὅτι ὅλως οὐκ ἔστιν αἰτία κινήσεως ἡ ἄλογος ψυχή . εἰ γὰρ ἡ ἄλογος ψυχὴ ἦν αἰτία τῆς κατὰ τόπον κινήσεως , ἐχρῆν πάντα τὰ ἔχοντα τὴν ἄλογον ψυχὴν κινεῖσθαι . ἀλλὰ μὴν τὰ ζῳόφυτα ἄλογον ἔχοντα ψυχὴν οὐ κινοῦνται · οὐκ ἄρα τῆς ἀλόγου ψυχῆς ἐστιν ἡ κατὰ τόπον κίνησις . οὐδὲ γὰρ ἔστιν ἐνταῦθα αἰτιάσασθαι τὴν τῶν ὀργάνων ἀνεπιτηδειότατα . ἐκεῖνα γὰρ ἐπιτηδείων ὀργάνων ἀμοιροῦσι τῶν ἐχόντων τὴν ἄλογον ψυχήν , ὅσα ἢ ἀτελῆ ἐστιν ἢ πηρώματα , οἷον τὰ παιδία ἀτελῆ ἐστιν · οὐδὲ γὰρ ἔχει ὀδόντας · πάλιν τὰ τετραδάκτυλα πηρώματά ἐστι . τὰ οὖν ζῳόφυτα οὔτε ἀτελῆ ἐστιν ἔχουσι γὰρ ἀνάβασιν , ἀκμήν , παρακμήν , τὰ παιδία δὲ οὐδὲν τούτων ἔχει · πάλιν τὰ ζῳόφυτα γεννῶσιν ὅμοια ἑαυτοῖς , τὰ δὲ παιδία οὐ γεννῶσιν , ἔστ’ ἄν ὦσι παιδία , διὰ τὸ ἀτελῆ εἶναι ) εἶναι ) οὔτε δὲ πηρώματά εἰσι τὰ ζῳόφυτα · οὕτω γὰρ ὅλον τὸ εἶδος τῶν ζῳοφύτων πήρωμα ἄν ἦν . εἰ οὖν μήτε πηρώματά ἐστι μήτε ἀτελῆ ( τὰ μὲν γὰρ μὴ ἔχοντά τι διὰ τὸ ἀτελὲς ὕστερον αὐτὸ προσλαμβάνουσιν , ὥσπερ οἱ παῖδες τοὺς ὀδόντας , τὰ δὲ ζῳόφυτα οὐδὲ αὐξανόμενα προσλαμβάνουσι τὰ κινητικὰ ὄργανα οὐδὲ ἀκμάζοντα ) , δῆλον ὅτι οὐδὲ τὴν δύναμιν ἔχουσιν ὅλως τὴν βαδιστικήν . εἰ γὰρ εἶχον αὐτήν , καὶ τὰ μόρια εἶχον ἂν τὰ ἐπιτήδεια · ἐκεῖνα γὰρ ἔχουσι τὴν δύναμιν , τὰ δὲ ὄργανα οὐκ ἔχουσιν , ὅσα ἢ ἀτελῆ ἐστιν ἢ πηρώματα . εἰ οὖν τὰ ζῳόφυτα ἄλογον μὲν ἔχουσι ψυχήν , οὐ κινοῦνται δὲ κατὰ τόπον , οὐκ ἄρα τῆς ἀλόγου ψυχῆς ἐστιν ἡ κατὰ τόπον κίνησις . καὶ οὕτω μὲν ἡμεῖς · ἡ δὲ λέξις δι’ ἑνὸς ἐδήλωσε παραδείγματος τὸ ἀτελὲς καὶ τὸ πήρωμα . φησὶ γὰρ ὅτι τὰ ζῳόφυτα οὐκ ἔστιν ἀτελῆ ἢ πηρώματα , ἐπειδὴ αὐξάνει καὶ ἀκμάζει καὶ φθίνει καὶ γεννᾷ ὅμοια , διὰ μὲν τοῦ γεννᾶν αἰνιττόμενος ὅτι οὐκ ἔστι πηρώματα ( οἱ γὰρ εὐνοῦχοι πηρώματα ὄντες οὐ τίκτουσι ) , διὰ δὲ τοῦ αὐξάνεσθαι καὶ ἀκμάζειν καὶ φθίνειν ᾐνίξατο ὅτι οὔκ εἰσιν ἀτελῆ προσελάμβανον γὰρ ἂν τῷ χρόνῳ τὰ λείποντα , ὁρῶμεν δὲ ὅτι οὐδὲν προσλαμβάνουσιν . ὥστε ἐδείχθη ὡς οὐκ ἔστιν ἡ ἄλογος ψυχὴ αἰτία τῆς κατὰ τόπον κινήσεως . ἀλλὰ οὐδὲ ἡ αἴσθησίς ἐστιν αἰτία τῆς κατὰ τόπον κινήσεως . καὶ γὰρ ἐχρῆν , ὅτε κατὰ τόπον κινούμεθα , ἐνεργεῖν τὴν αἴσθησιν . ἀλλὰ γὰρ καὶ μύοντες τοὺς ὀφθαλμοὺς κινούμεθα , καὶ μὴ ἀκούοντες μηδὲ ὀσφραινόμενοι , μηδὲ γευόμενοι ἢ ψηλα - φῶντες . οὐκ ἄρα ἡ αἴσθησίς ἐστιν ἡ κατὰ τόπον κινοῦσα , διὰ τὸ κινεῖσθαι ἡμᾶς κατὰ τόπον καὶ ἄνευ τοῦ ἐνεργεῖν τὴν αἴσθησιν , καὶ ὅτι πολλάκις αἰσθανόμενοι διακόπτομεν τὴν κίνησιν καὶ ἠρεμίᾳ μᾶλλον αἰσθανόμεθα . Ταῦτα εἰποῦσα ἡ λέξις φέρεται ἐπὶ τὸν νοῦν , μὴ ζητοῦσα περὶ τῆς φαντασίας , εἴτε κινεῖ εἴτε οὔ . καὶ εἰκότως οὐκ ἐμνήσθη ταύτης , ἐπειδὴ οὐδὲν ἴδιον ἔχει , ἀλλ’ ὃ δἄν ἔχῃ ἐκ τῆς αἰσθήσεως ἔχει . πλὴν ἡμεῖς δείξομεν ὅτι οὐδὲ φαντασία κινεῖ . εἰ γὰρ κινεῖ αὕτη , ἔδει ἐν τοῖς ὕπνοις , ὅτε φανταζόμεθα , κινεῖσθαι καθ’ ὁρμήν · ἀλλὰ μὴν οὐ κινούμεθα · οὐκ ἄρα φαντα - σία κινεῖ . ταῦτα μὲν ἔξωθεν . δείξομεν δὲ λοιπὸν ὅτι οὐδὲ νοῦς ἐστιν ὁ κινῶν . δεῖ γὰρ εἰδέναι ὅτι τριττός ἐστιν ὁ νοῦς , ἢ ὁ θεωρητικὸς ὁ μὴ κεχρημένος ὀργάνῳ ἢ ὁ θεωρητικὸς ὁ κεχρημένος ὀργάνῳ ἢ ὁ πρακτικὸς νοῦς . ὁ θεωρητικὸς νοῦς ὁ κεχρημένος ὀργάνῳ οὐ δύνατι κινεῖν , ἐπειδὴ οὐ καταγίνεται περὶ πρακτά · πρακτὸν δέ τί ἐστιν ἡ κίνησις · καὶ ὅτι τῷ νῷ τούτῳ στάσις ἁρμόζει ἤπερ κίνησις · ἐννοοῦντες γάρ τι ἱστάμεθα . ἀλλὰ μὴν οὐδὲ ὁ πρακτικὸς νοῦς ἐστιν ὁ κατὰ τόπον κινῶν · εἰ γὰρ καὶ προαί - ρεσιν ἔχει οὗτος , δι’ ἧς γίνεται ἡ κατὰ τόπον κίνησις , ἀλλ’ ὅμως οὐ κινεῖ . τοῦτο δὲ δῆλόν ἐστιν ἐντεῦθεν · ὁρῶμεν γὰρ ὅτι καὶ ἐπιτρέποντος τοῦ πρακτικοῦ νοῦ μὴ κινεῖσθαι ἐπερχομένου πολεμίου ἡ καρδία κιvεῖται · πάλλεται γὰρ φοβουμένη . ὠ.ὰ μὴν καὶ ἐπὶ τῶν ἀκρατῶν τοῦ πάθους ἐπιτρέποντος κινεῖσθαι , κἂν ὁ νοῦς ἐγκρατεύεσθαι ἐπιτρέψῃ , τὸ πάθος ἐνίοτε κρατεῖ , καὶ κινεῖται τὸ αἰδοῖον πρὸς ἀφροδίσια . ὥστε καὶ ἐναντίως ἔχει ἡ κίνησις πρὸς τὸν νοῦν ἐπὶ τῶν ἀκρατῶν · οὐκ ἄρα αὐτὸς κινεῖ . καὶ ὅτι ὁ πρακτικὸς νοῦς ἐνεργεῖ πρῶιον , καὶ εἶθ’ οὕτω κινούμεθα . εἰ μὴ γὰρ πρότερον ὁ πρακτικὸς νοῦς βουλεύσεται κατέλθω εἰς τὸν λιμέμα καὶ τῷ κυβερνήτῃ λαλήσω καὶ ἐμβάλωμαι τὰ σκεύη;’ ( ὅλα δὲ ταῦτα ἰστάμενος βουλεύεται ) * * εἰ οὖν ὁ πρακτικὸς I νοῦς πρῶτον ἐνεργεῖ καὶ μετὰ τὸ παύσασθαι αὐτὸν τότε γίνεται ἡ κατὰ τόπον κίνησις , δῆλον ἄρα ὅτι οὐδὲ ὁ πρακτικός ἐστι νοῦς ὁ κατὰ τόπον κινῶν ἡμᾶς . ἀλλὰ μὴν οὐδὲ ὁ θεωρητικὸς νοῦς ὁ μὴ κεχρημένος ὀργάνῳ , ἐπειδὴ οὗτος οὐκ ἔχει προ - αίρεσιν , ἀνάγκη δὲ προαιρεῖσθαι τὸ κατὰ τόπον κινοῦν · μὴ προαιρουμένου γὰρ οὐ κινούμεθα , ὥσπερ καὶ οἱ ἰατροὶ πολλάκις μὴ προαιρούμενοι οὐχ ὑγιάζουσί τινα διὰ τὸ συμφέρειν αὐτῷ ἐν νόσῳ εἶναι ἢ διὰ τυραννίδος κατάλυσιν ἢ διὰ τὸ φιλοσοφῆσαι , ὥσπερ καὶ Θεάγη ἐν νόσῳ κατέλειψαν διὰ φιλοσοφίαν , ἐξ οὗ καὶ Θεάγης ὁ διάλογος . ὥστε οὐδὲ οὗτος κινεῖ . καὶ ἐξ ἄλλου δὲ ἔστι δεῖξαι ὅτι οὐ κινεῖ οὗτος ὁ νοῦς , ἐπειδὴ οὐκ ἔχει τὸ φεύγειν ἢ διώκειν · πᾶσα δὲ κίνησις ἢ φεύγει τι ἢ διώκει . πᾶν οὖν σημαινόμενον τοῦ νοῦ ἐδείχθη μὴ κινοῦν κατὰ τόπον . καὶ τοῦτο ἔξωθεν ἔστι κατασκευάσαι διὰ γενναιοτάτου ἐπιχειρήματος , ὅτι εἰ οἷον δή ποτε σημαινόμενον τοῦ νοῦ ἦν αἴπον τῆς κατὰ τόπον κινήσεως , ἐχρῆν ἐκεῖνα μὴ κινεῖσθαι τὰ μὴ ἔχοντα οἷον δή ποτε νοῦν . ἀλλὰ μὴν τὰ ἄλογα ζῷα ὅλως νοῦν μὴ ἔχοντα κατὰ τόπον κινοῦνται · οὐκ ἄρα ὁ θεωρητικὸς νοῦς ἢ ὁ πρακτικὸς αἴτιός ἐστι τῆς κατὰ τόπον κινήσεως . ὅλως δὲ οὔτε ἡ λογικὴ ψυχή ἐστιν ἡ κινοῦσα οὔτε ἡ ἄλογος . ἡ λογικὴ μὲν γὰρ οὐ κινεῖ κτὰ τόπον , διότι ὑπὸ πάθους ἀσελγοῦς κρατούμενοι κατὰ τόπον κινούμεθα , τὰ δὲ πάθη ὑπὸ τῆς ἀλόγου κινεῖται · πάλιν δὲ ἡ ἄλογος οὐ κινεῖ , διότι ὁ λόγος ποτὲ κατὰ τόπον ἡμᾶς κινεῖ , οἷον πρὸς διδασκάλους ἢ εἰς εὐχήν , καὶ ὅτι ἐπὶ τῶν ἐγκρατῶν δείκνυται σαφῶς μὴ κινοῦσα ἡ ἄλογος · πολλάκις γὰρ ἐπιτρεπούσης αὐτῆς κινεῖσθαι πρὸς ἀφροδίσια οἱ ἐγκρατεῖς οὐ κινοῦνται οὐδὲ εἴκουσιν τῇ ἐπιτροπῇ · τὸ δὲ κινοῦν δεῖ πάντως ἐνακούεσθαι . ὥστε μεμαθήκειν τί ἐστι τὰ μὴ κινοῦντα . Εἴπωμεν λοιπὸν ἀκολούθως τί ἐστι τὸ κατὰ τόπον κινοῦν . ἔστι δὴ τὸ κατὰ τόπον κινοῦν ὁ νοῦς ὁ πρακτικὸς καὶ ἡ ἄλογος ὄρεξις . καὶ τοῦτο ἐδείχθη ἐκ τοῦ τὴν μὲν ὄρεξιν ἐπὶ τῶν ἀκρατῶν κινεῖν , τὸν δὲ νοῦν ἐπὶ τῶν ἐγκρατῶν . ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡνίκα δύο τινὰ ἕν τι ποιοῦσι , κατά τι κοινὸν πάντως τοῦτο ποιοῦσιν , ὥσπερ τὸ δίπουν καὶ τὸ τετράπουν κατά τι κοινὸν τὸ ὑπόπουν κινοῦνται , οὕτως οὖν ἔδει τὸν νοῦν καὶ τὴν ὄρεξιν κατά τι κοινὸν κινεῖν · τὶ δέ ἐστι μέσον ζωῆς καὶ γνώσεως . πρὸς ὅ φαμεν ὅτι καὶ ταῦτα τὰ δύο , νοῦς καὶ ὄρεξις , κατά τι κοινὸν τὸ ὀρεκτικὸν κινοῦσιν * * * ὥσπερ ὀρεκτικὸν κινεῖ , ὃ καὶ βουλευτικὸν ὁ Ἀριστοτέλης καλεῖ , ἐπὶ <δὲ> τῶν ἀλόγων τὸ τῆς ἀλόγου ὀρεκτικόν . δικαίως δὲ τῷ κοινῷ ὀρεκτικῷ δίδωσι τὴν κίνησιν , καὶ οὐ τῷ νῷ , ὡς ἐν Τιμαίῳ , ἐπειδὴ ὁ μὲν νοῦς ὀρθῶς μόνον κινεῖ , ἡ δὲ ὄρεξις καὶ ὀρθῶς καὶ διεστραμμένως , πρέπει δὲ τῇ κινήσει τὸ ὀρθὸν καὶ διεστραμμένον . διὸ τῷ κοινῷ ὀρεκτικῷ δοτέον τὸ κῦρος τῆς κτὰ τόπον κινήσεως . ἀποροῦσι δὲ λέγοντες ὅτι οὐ δυνατὸν τὸ ὀρεκτικὸν κατὰ τόπον κινεῖν , ὅσον ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις . εἰ γὰρ τὸ κατὰ τόπον κινοῦν ἕν , αἱ δὲ ὀρέξεις δύο καὶ οὐ μία , οὐκ ἄρα τὸ ὀρεκτικὸν κινεῖ . καὶ πλέκεται ἐν δευτέρῳ σχήματι τοιοῦτος συλλογισμός · τὸ κατὰ τόπον κινοῦν εν · τὸ ὀρεκτικὸν οὐχ ἕν · τὸ κατὰ τοπον αρα κινουν οὐκ ὀρεκτικόν . πρὸς ὅ φαμεν ὅτι τὸ ὀρεκτικὸν καὶ ἕν ἐστι καὶ οὐχ ἕν , ἓν μὲν τῷ γένει , δύο δὲ τοῖς εἴδεσιν · ὡς οὖν ἓν τῷ γένει κινεῖ . πῶς δέ ἐστιν τῷ μὲν γένει ἕν , τῷ δὲ εἴδει δύο τὸ ὀρεκτικόν ; ἐπειδὴ ἄλλη ἐστὶν ἡ ὄρεξις τῆς ἀλόγου καὶ ἄλλη ἡ τῆς λογικῆς · ἀνομοειδὴς δὲ ἡ ἄλογος πρὸς τὴν λογικήν , ὥστε καὶ ἡ ἄλογος ὄρεξις ἀνομοειδής ἐστι πρὸς τὴν ὄρεξιν τῆς λογικῆς ὥστε τῷ μὲν γένει μία ἡ ὄρεξις , τῷ δὲ εἴδει διάφορος . ὅτι δὲ δεῖ ἀνομοειδῆ τὴν ὄρεξιν εἶναι , οὐ μόνον ἐκ τοῦ ἀνομοίου τῶν ψυχῶν δῆλον , ἀλλὰ καὶ ἐντεῦθεν · ἐπιτρέπει ἡ ἄλογος ὄρεξιν πάθους , ἐπιτρέπει δὲ ἡ λογικὴ ὄρεξιν ἀρετῆς · καὶ ἐπειδὴ ἡ ἀρετὴ τῷ πάθει ἐναντία ἐστί , συμβήσεται τῶν ἐναντίων μίαν εἶναι ἐνέργειαν , ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον . γίνεται δὲ ὅλως ἐναντία ὄρεξις , ὅταν λόγος τῷ θυμῷ ἐναντιωθῇ , ὡς ἐν ἀνθρώπῳ λέγω , ἐπεὶ γίνονται καὶ ἐν ἀλόγῳ ἐναντίαι ὀρέξεις , οἷον ἐπιθυμία πρὸς θυμόν . ὥστε γίνονται ἐναντίαι ὀρέξεις , ὅταν λόγος πρὸς ἐπιθυμίαν ἐναντιωθῇ . ταῦτα εἰπὼν λέγει τινὰ συλλογισμὸν τολμητίαν καὶ παράβολον ἐν πρώτῳ σχήματι . ἔστι δὲ ὁ συλλογισμὸς οὗτος · ὅπου ἐναντίαι κινήσις , ἐκεῖ χρόνου συναίσθησις · ὅπου χρόνου συναίσθησις , ἐκεῖ λόγος καὶ ἐπιθυμία . οὗτος δὲ ὁ συλλογισμὸς δύο τινὰ ἔχει παράβολα , ἓν μὲν ἐπειδή φησιν πάντως εἶναι λόγον καὶ ἐπιθυμίαν , ὅπου ἐστὶ χρόνου συναίσθησις , ὡς ἐκ τούτου συνάγεσθαι μόνον ἄνθρωπον ἔχειν χρόνου συναίσθησιν . καὶ μὴν ὁρῶμεν ὅτι καὶ ἄλογα χρόνου συναισθάνονται , ὡς δηλοῖ ἡ γέρανος φεύγουσα ἐν χειμῶνι τὴν Θρᾴκην , καὶ μύρμηξ προθησαυρίζων αὑτῷ τροφὴν διὰ τὸν χειμῶνα . καὶ ἄλλο δὲ ἄτοπον ἔχει ὁ συλλογισμός . φησὶ γὰρ ὅτι , ὅπου ἐναντίαι εἰσὶ κινήσεις , ἐκεῖ λόγος καὶ ἐπιθυμία , τοῦ μὲν λόγου ἀντὶ τοῦ παρόντος ἡδέος τὸ μέλλον ἀγαθὸν αἱρουμένου , τῆς δὲ ἐπιθυμίας πρὸς τὸ παρὸν ἤτοι πρὸς τὸ φαινόμενον ἀγαθὸν ἀφορώσης · ὡς συνάγεσθαι κατ’ αὐτὸν ὅτι ἐν ἀν - θρώπῳ καὶ μόνῳ εἰσὶν ἐναντ.ίαι κινήσεις * * * ὡς εἴπομεν , θυμοῦ πρὸς ἐπιθυμίαν . ταῦτα ἀπορήσας ἐπιλύεται ἄμφω , τὸ μὲν πρότερον διὰ τριῶν λύσεων · μιᾶς μὲν ὅτι τὰ ἄλογα οὐκ ἔχει συναίσθησιν χρόνου . οὔτε γὰρ αἰσθήσει ἀντιλαμβάνονται αὐτοῦ · ὁ γὰρ χρόνος ἀσώματός ἐστι καὶ κρείττων σώματος , καὶ αἰσθήσει οὐ θεωρεῖται · ὃ δὲ αἰσθήσει τὰ ἄλογα οὐκ οἶδεν , οὐδὲ φαντασίᾳ οἶδεν · ὥστε τὰ ἄλογα οὐκ ἔχει χρόνου συναίσθησιν , διὰ τὸ μὴ ὑοπίπτειν αὐτὸν τῇ αἰσθήσει . αὕτη ἡ πρώτη λύσις . ὅσον δὲ πρὸς ταύτην , οὐδὲ ἡμεῖς ἔχομεν χρόνου συναίσθησιν · οὐδὲ γὰρ ὁρῶμεν αὐτόν · εἰ δὲ τοῦτο , οὐδὲ φανταζόμεθα αὐτόν . ῥητέον οὖν τὴν δευτέραν λύσιν ὅτι τὰ ἄλογα οὐκ ἀντιλαμβάνονται χρόνου , ἀλλὰ τῶν ἐν χρόνῳ , | οἷον ψύχους , θέρμης καὶ τῶν τοιούτων . ὥστε ἀληθεύει Ἀριστοτέλης λέγων ὅτι τὰ ἄλογα οὐ συναισθάνονται χρόνου · τῶν ἐν χρόνῳ γὰρ ἀντιλαμβάνονται καὶ οὐ τοῦ χρόνου . ἡμεῖς γὰρ αὐτὴν τὴν λογικὴν ψυχὴν ἔχοντες αὐτοῦ τοῦ χρόνου συναίσθησιν ἔχομεν , ἀριθμοῦντες καὶ ὥρας καὶ ἡμέρας . αὕτη καὶ ἡ δευτέρα λύσις . τρίτη λύσις ὅτι ὁ Ἀριστοτέλης χρόνον καλεῖ τὸν ὡρισμένον μόνον καὶ οὐχὶ τὸν ἀόριστον . οὕτω γοῦν ἐν τῷ Περὶ ἑρμηνείας φησὶ ‘τὰ μὲν ἀπλῶς , τὰ δὲ ἐν χρόνῳ’ , ἁπλῶς καλέσας τὸν ἀόριστον χρόνον , ἐν χρόνῳ δὲ τὸν ὡρισμένον χρόνον . τὰ οὖν ἄλογα ζῷα κἂν ἔχωσι συναίσθησιν χρόνου , ἀλλ’ οὐ τοῦ ὡρισμένου χρόνου τὴν συναίσθησιν ἔχουσιν , ἀλλὰ μόνον χειμῶνος φέρε εἰπεῖν ἢ θέρους συναισθά - νονται · οἱ δὲ ἄνθρωποι ὡρισμένου χρόνου συναίσθησιν ἔχουσιν ἡμέρας καὶ ὥρας ἀριθμοῦντες · τὸ γὰρ ἀριθμεῖν ψυχῆς μόνης λογικῆς ἐστιν ἴδιον . διὰ τοῦτο οὗν εἶπεν ἄνθρωπον μόνον συναίσθησιν ἔχειν χρόνου τοῦ ὡρισμένου · τοῦ γὰρ ἀορίστου καὶ τὰ ἄλογα ἔχει συναίσθησιν . οὕτω μὲν οὖν τὸ πρῶτον ἐπελύσατο . ἐπιλύεται δὲ καὶ τὸ δεύτερον λέγων ὅτι καὶ ὅπου ἐναντίαι κινήσεις , ἐκεῖ καὶ λόγος καὶ ἐπιθυμία , ἐὰν προσθῇς κατὰ τὸν νῦν καὶ μέλλοντα χρόνον γινόμεναι ἐναντίαι κινήσεις . κτὰ γὰρ τὸ νῦν καὶ τὸ μέλλον μόνον ἄνθρωπος ἐναντίως κινεῖται , τὰ δὲ ἄλογα κτὰ τὸν ἐνεστῶτα χρόνον καὶ μόνον . ὁ γὰρ νοσῶν διὰ τὸν ἐνεστῶτα πυρετὸν ἐφίεται ψυχροῦ , τῆς ὀρέξεως τοῦτο ἐπιτρεπούσης ποιεῖν · ὁ δὲ λόγος διὰ τὸ μέλλον γίνεσθαι κακὸν ἀνακρούεται τὴν ὄρεξιν . τὰ δὲ ἄλογα ἐναντίως κινεῖται οὐ διὰ τὴν τοῦ μέλλοντος οὖσαν πρόνοιαν . * * ὑποκείσθω γὰρ λέων ἐπελθὼν ποίμνῃ καὶ πληγείς , εἶτα ὕστερον ἑτέρᾳ βουλόμενος ἐπελ - θεῖν ποίμνῃ καὶ δεδιὼς τὴν προτέραν πληγὴν οὐκ ἐπέρχεται , ἵνα μὴ πάλιν πάθῃ . ὁρᾶς οὖν ὅτι περὶ τοῦ μέλλοντος σκοπεῖ , ἵνα μὴ πάθῃ · ὥστε καὶ τὰ ἄλογα περὶ τὸ μέλλον καταγίνονται . πρὸς ὃ ἀπελογήσαντο οἱ ἐξηγηταὶ ὅτι τὸ ἐκ τοὐ παρεληλυθότος περὶ τῶν μελλόντων σκοπεῖν λόγου ἐστὶ καὶ μόνον · ὁ γοῦν λέων οὐκ ἐκ τοῦ παρελθόντος τοῦ μέλλοντος προενοήσατο , ἀλλὰ κατὰ φαντασίαν κινούμενος ὡς ἔχων ἔτι λείψανον τῆς πληγῆς ἀναχαιτίζεται ἐπελθεῖν τῇ ποίμνῃ , τὴν παροῦσαν πληγὴν δεδιώς · ὥστε περὶ τὸ ἐνεστὸς μόνον ἐνεργεῖ . οὐ γάρ ἐστιν ἐν αὐτῷ χρόνου διά - κρισις , ὥσπερ οὐδὲ ἀριθμοῦ · οὐ γὰρ οἶδεν ὁ λέων τί ἐστι β ἢ # x772 ; . ἀλλὰ μόνον πλῆθος οἶδε καὶ ὀλιγότητα , ὡς δηλοῖ τὸ ὀλίγοις μὲν αὐτὸν ἐπέρ - χεσθαι , πολλοὺς δὲ φοβεῖσθαι . καὶ ταῦτα μὲν ἐν τούτοις . Ἐφ’ οἷς φησιν Ἀριστοτέλης ὅτι τῶν κατὰ τόπον κινούντων τὸ σῶμα τὰ μὲν μόνως κινεῖ , τὰ δὲ καὶ κινεῖ καὶ κινεῖται . τὸ μὲν γὰρ ὀρεκτὸν κινεῖ τὴν ὄρεξιν αὐτὸ παντελῶς μὴ κινούμενον · ἡ δὲ ὄρεξις κινεῖται μὲν ὑπὸ τοῦ ὀρεκ - τοῦ , κινεῖ δὲ τὸ σῶμα τὴν κατὰ τόπον κίνησιν . καὶ ταῦτα μὲν Ἀριστοτέλης . Πλάτων δὲ οὐ λέγει τὴν ὄρεξιν κινεῖν , ἀλλὰ τὸ ἐν ἑκάστῳ προτερεῦον αὐτὸ λέγει κινεῖν κατὰ τόπον , ἐν ἀνθρώπῳ μὲν τὴν λογικὴν ψυχήν , ἐν ἀλόγοις δὲ τὴν ἄλογον · ἐν ἀμφοτέροις γὰρ αὗταί εἰσιν αἱ προτερεύουσαι . καὶ ἐν ἀνθρώποις γὰρ ἐπὶ τῶν παθῶν οὐκ ἔστιν ἡ ἄλογος ἡ κινοῦσα πρὸς τὰς ἡδονάς , ἀλλὰ καὶ τότε ἡ λογικὴ κινεῖ μὲν κατὰ τόπον τὸν ἄνθρωπον , πλημ - μελῶς δέ , οἱονεὶ γοητευθεῖσα καὶ ἀπατηθεῖσα ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας . ἰστέον δὲ ὅτι οὐ διαφωνεῖ Πλάτων Ἀριστοτέλει . ὁ μὲν γὰρ Πλάτων τὸ ποιητικὸν αἴτιον εἶπεν , ὁ δὲ Ἀριστοτέλης τὸ τελικόν , εἰπὼν τὴν ὄρεξιν . οὐκ ἔστι δὲ κυρίως αὕτη ἡ ὄρεξις τελικὸν αἴτιον τῆς κατὰ τόπον κινήσεως , ἀλλὰ τὸ ὀρεκτόν · καὶ διὰ τοῦτο γὰρ πορευόμεθα , ἵνα τοῦ ὀρεκτοῦ τύχωμεν . εἰπὲ οὖν ὅτι καὶ Πλάτων καὶ Ἀριστοτέλης τὰ ποιητικὰ αἴτια εἶπον τῆς κατὰ τόπον κινήσεως , ἀλλ’ ὁ μὲν Πλάτων τὸ πόρρω ποιητικόν , εἰπὼν τὴν λογικὴν ψυχήν , ὁ δὲ Ἀριστοτέλης τὸ προσεχές , εἰπὼν τὴν ὄρεξιν · καὶ ἡ λογικὴ γὰρ διὰ μέσης τῆς ὀρέξεως κινεῖ τὸ σῶμα τὴν κατὰ τοπον κινησιν . εν οἷς ἡ θεωρία σὺν θεῷ πλημῦται . Ὃτι μὲν οὖν οὐχ ἡ θρεπτικὴ δύναμις , δῆλον · ἀεί τε γὰρ ἕνεκά του ἡ κίνησις αὕτη καὶ ἢ μετὰ φαντασίας ἢ ὀρέξεώς ἐστι . διὰ μὲν τοῦ ἕνεκά του ἡ κίνησις τὸ πρῶτον αἰνίττεται ἐπιχείρημα , ὅτι ἡ μὲν θρεπτικὴ ἓν τέλος ἔχει , ἡ δὲ κίνησις πολλά . δοκεῖ δὲ ἡ λέξις ἄπορον ἐπιδέχεσθαι . λέγει γὰρ ὅτι ἡ κατὰ τόπον κίνησις ἕνεκά του ἐστί , καὶ διὰ τοῦτο ἡ φυτικὴ οὐκ ἔστιν αἰτία τῆς κινήσεως . τί οὖν ; ἡ φυτικὴ ἐν τῇ αὐξήσει οὐχ ἕνεκά του κινεῖ ; ἤ φαμεν ὅτι οὐ δεῖ τὴν ἀνάγνωσιν ἀποκόπτειν εἰς τὸ ἕνεκά του , ἀλλὰ συνάπτειν καὶ τὰ ἑξῆς τῆς λέξεως , ἵνα ᾖ τὸ λεγόμενον οὕτως ‘ οὐκ ἔστιν ἡ φυτικὴ ἡ κατὰ τόπον κινοῦσι διότι ἡ κατὰ τόπον κίνησις ἕνεκά του γινομένη μετὰ φαντασίας γίνεται ἢ ὀρέξεως , ἡ δὲ φυτικὴ εἰ καὶ ἕνεκά του ἐστίν , ἀλλ’ οὐ μετὰ φαντασίας . διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν ὅτι ἢ μετὰ φαντασίας ἢ ὀρέξεώς ἐστι τὸ δεύτερον λέγει ἐπιχείρημα , ὅτι δεῖ τὸ κινούμενον καὶ ὀρεχθῆναι , ἵνα φύγῃ ἢ διώκῃ , καὶ φαντασιωθῆναι · πάντως γὰρ ἡ κατὰ τόπον κίνησις ἢ μετὰ φαντασία ἐστὶν ἢ μετὰ ὀρέξεως . ὅσα γὰρ τῶν ζῴων φαντασίαν ἔχει , καὶ ὄρεξιν ἔχει , τὰ δὲ μὴ ἔχοντα φαντασίαν μόνην ὄρεξιν ἔχει . καὶ ἐφ’ ὧν ἐστιν ἡ φαντασία , συγκινεῖται τῇ ὀρέξει , ἐφ’ ὧν δὲ μή ἐστιν φαντασία , ἀρκεῖ καὶ ἡ ὄρεξις . οὐδὲν δὲ μὴ ὀρεγόμενον κινεῖται , εἰ μὴ βίᾳ . τοῦτο δὲ εἶπε διὰ τοὺς μὴ θέλοντας μὲν κινηθῆναι , κινουμένους δὲ ἄκοντας , ὥσπερ οἱ συρόμενοι πρὸς δίκην ὑπό τινος . p . 432 b 17 Ἒτι κἄν τὰ φυτὰ κινητικὰ ἦν . Τὸ τρίτον ἐστὶν ἐπιχείρημα κατὰ τῶν λεγόντων ὅτι ἡ φυτική ἐστιν ἡ κατὰ τόπον κινοῦσα τὸ ζῷον , ὡσεὶ ἔλεγεν ὅτι εἰ ἡ θρεπτικὴ κινητικὴ ἦν κατὰ φύσιν , οὐκ ἂν ἡ φύσις ἀφείλετο τῶν φυτῶν τὰ κινητικὰ ὄργανα . ὥσπερ γὰρ οὐδὲν μάτην ποιεῖ , οὕτως οὐδὲ ἐλλείπει τι τῶν προσηκόντων . | p . 4321)18 Κἄν εἶχέ τι μόριον ὀργανικὸν πρὸς τὴν κίνησιν ταυ την Τοῦτο τὸ τέταρτόν ἐστιν ἐπιχείρημα τὸ ἀπὸ τῶν ὀργάνων . καὶ ὅρα πῶς τῆς λέξεως δοκούσης μίαν ἔχειν συνέχειαν εἰς τέτταρα ἐτέμομεν αὐτὴν ἐπιχειρήματα . p . 432 b 19 Ὁμοίως δὲ οὐδὲ τὸ αἰσθητικόν . ’Eντεῦθεν δείκνυσιν ὅτι οὐδὲ ἡ αἴσθησίς ἐστιν ἡ κινοῦσα , ὥσπερ εἴρηται ἐν τῇ θεωρία . ἀλλ’ ἐπειδὴ μακροαπόδοτός ἐστιν ἡ λέξις , φέρε τὸ ἐφεξῆς αὐτῆς εἴπωμεν οὕτως · εἰ τὸ αἰσθητικὸν ἦν τὸ κινοῦν , ἐπειδὴ ἡ φύσις οὔτε ποιεῖ μάτην οὔτε τῶν ἀναγκαίων παρορᾷ τι καὶ ἀπολείπει , εἶχεν ἂν καὶ τὰ νῦν μόνιμα τῶν ζῴων τὰ ὀργανικὰ μόρια τῆς πορείας , τέλει ὄντα κα μὴ πηρώματα . ὅτι δὲ πηρώματα οὐκ ἔστι , σημεῖον τὸ γεννητικὸν καὶ τὸ ἀκμὴν ἔχειν καὶ φθίσιν . p . 432 b 26 Ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τὸ νοητικὸν καὶ ὁ καλούμενος νοῦς . Ἐντεῦθεν δείκνυσιν ὅτι οὐδὲ ὁ νοῦς ἐστιν ὁ κινῶν . καὶ ἃ μὲν λέγει Ἀριστοτέλης , ἐν τῇ θεωρίᾳ εἴρηται . ἡμεῖς δὲ καὶ ἄλλο ἔξωθεν ἐκ τῆς ἱστορίας προσχωρήσαιεν ἐπιχείρημα , ὅτι πολλάκις τις θεωρήματά τινα κινῶν καθ’ ἑαυτὸν οὐ μόνον τῆς προκειμένης ὁδοῦ παρεπλανήθη , ἀλλὰ καὶ κατὰ κρημνῶν ἠνέχθη , ὡς καὶ Θαλῆς πέπτωκεν εἰς φρέαρ . ἐξ οὗ δῆλον ὡς οὐκ ἔστιν ὁ νοῦς ὁ κινῶν κατὰ τόπον . p . 432 b 29 Ἀλλ’ οὐδ’ ὅταν θεωρῇ τι τοιοῦτον , ἤδη κελεύει φεύγειν ἢ διώκειν . Τὸν πρακτικὸν νοῦν διὰ τούτων σημαίνει . φησὶ γὰρ ὅτι οὐδ’ ὅταν ὁ νοῦς τοιοῦτόν τι γινώσκῃ , τουτέστι πρακτόν , οὐδὲ τοτε δυναται κινειν , διὰ τὸ ἀντιπράττειν τὸ πάθος . ἂν δὲ ἡδύ , ἕτερόν τι μόριον . ἐὰν ἡδύ τι , φησίν , ἐνθυμηθῇ , ἕτερον μόριον κινεῖται τὸ ἧπαρ . ὅτε γὰρ τὸ πάθος κινεῖ , αὐτὸ κινεῖται , κἄν μὴ ἐπιτρέπῃ ὁ νοῦς . ὅρα δὲ ὅτι οὐ καλῶς ἐχρήσατο τοῖς παραδείγμασιν . περὶ γὰρ τῆς καθ’ ὅλον τὸ σῶμα τοῦ λόγου καθεστηκότος κινήσεως τῆς καθ’ ὁρμὴν λεγομένης , ἤγαγεν παραδείγματα μερικῶν μορίων κινήσεως . p . 433 a 1 Ἔτι καὶ ἐπιτάττοντος τοὐ νοῦ καὶ λεγούσης τῆς δια - νοίας φεύγειν τι ἢ διώκειν οὐ κινεῖται . Τὸ τελευταῖόν ἐστιν ἐπιχείρημα ὅτι οὐχ ὑπὸ τοῦ λόγου κατὰ τόπον κινεῖται τὸ κινούμενον · κἂν γὰρ ἐπιτάξῃ ἡ λογικὴ ψυχή , οὐ κινεῖται τὸ σῶμα , διὰ τὸ ὑπὸ πάθους κατέχεσθαι , ὥσπερ οἱ ἀκρατεῖς . καὶ γὰρ κελεύοντος τοῦ νοῦ μὴ κινεῖσθαι πρὸς πόρνην κινεῖται ὁ ἄνθρωπος . p . 433a9 Φαίνεται δέ γε τὰ δύο ταῦτα κινοῦντα · Ἐντεῦθεν βούλεται εἰπεῖν τί ἐστιν αἴτιον τῆς κατὰ τόπον κινήσεως · μέχρι γὰρ τῶν ἐνταῦθα τί οὐκ ἔστιν ἔλεγεν . φησὶν οὖν ὅτι δύο ἐστὶ τὰ αἴτια τῆς κατὰ τόπον κινήσεως , νοῦς καὶ ὄρεξις , εἴ τις τὴν φαντασίαν θείη ὡς νόησίν τινα , ἐπειδὴ ἐν τοῖς ἀνωτέρω πολλάκις τῷ νῷ τὴν φαντασίαν συνέζευξεν . τὰς γὰρ τῆς ψυχῆς γνωστικὰς δυνάμεις εἰς δύο μόνον otstXsv . εἰς τὸ μετὰ σώματος ἐνεργεῖν , ὅπερ ἐστὶν αἰσθήσεως , καὶ εἰς τὸ ἄνευ σώματος , ὅπερ νόησιν κοινότερον καλεῖ . νῦν φησιν ὅτι ἐάν τις τὴν φαν - τασίαν νόησίν τινα θείη , τουτέστι μετὰ τοῦ νοῦ , δύο μόνον ἐστὶ τὰ κινοῦντα , ὄρεξις καὶ νοῦς , εἰ δὲ ἄλλο τι λάβοι τὴν φαντασίαν παρὰ τὸν νοῦν , τρία εὑρίσκονται τὰ κινοῦντα , νοῦς , φαντασία , ὄρεξις . καὶ ταῦτα μέν φησιν ὁ Πλούταρχος · ὁ δὲ αὐτὸς λέγει ὅτι καὶ τὸ τῆς ὀρέξεως ὄνομα κατὰ θυμοῦ καὶ ἐπιθυμίας φέρεται . διὰ τί δὲ ὅλως Ἀριστοτέλης λέγει τὴν φαντασίαν συνάπτεσθαι τῷ νῷ ; ἢ ἐπειδὴ ὀλίγαι εἰσὶν ἀφάνταστοι νοήσεις , ὃ ᾐνίξατο εἰπὼν πολλὰ γὰρ παρὰ τὴν ἐπιστήμην ἀκολουθεῖ ταῖς φαντασίας . εἰς πολλὰ γὰρ ἐξακολουθοῦμεν τῇ φαντασίᾳ , ὅ ἐστι τοῖς πάθεσι , παρὰ τὰ δοκοῦντα τῷ νῷ , καὶ τὸ οἰκεῖον τοῦ νοῦ ἡ φαντασία πολλάκις ἀπολαμβάνει · οἰκεῖον γάρ ἐστι τὸ ἀκολουθεῖν τῷ νῷ . ἐπειδὴ οὖν πολλάκις καὶ ταῖς φαντασίαις ἀκολουθοῦμεν ἀφέντες τὸν νοῦν , διὰ τοῦτο νοῦν αὐτὰς καλεῖ , ἢ ὅτι ἐν τοῖς ἀλόγοις ἀντὶ τοῦ νοῦ ἡ φαντασία ἐστὶν ἡ κινοῦσα , ὃ ᾐνίξατο εἰπὼν καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ζῴοις οὐ νόησις οὐδὲ λογισμός ἐστιν , ἀλλὰ φαντασία . ἔστι δὲ εἰπεῖν ὅτι ἐπειδὴ καὶ παθητικὸς νοῦς ἐστιν ἡ φαντασία ὡς ἔνδον ἔχουσα τὸ περὶ ὃ ἐνεργεῖ , ὥσπερ ὁ νοῦς , διὰ τοῦτο νοῦν αὐτὴν λέγει . τοῦτο δὲ τὸ ἐπιχείρημα ἡ λέξις οὐκ ἔχει . | p . 433al4 Νοῦς δὲ ὁ ἕνεκά του λογιζόμενος καὶ ὁ πρακτικός . Δοκεῖ ἡ λέξις ἕνεκά του λέγειν ἐνεργεῖν τὸν πρακτικὸν νοῦν . ὅθεν καὶ ἀπορῆσαι ἄξιον · τί οὖν ; ὁ θεωρητικὸς νοῦς οὐκ ἔστιν ἕνεκά του ; ἐπειδὴ ἰδίως τὸν πρακτικὸν ἕνεκά τοῦ ἐκάλεσεν . καὶ μὴν τοῦ θεωρητικοῦ τὸ ἕνεκά του κρεῖττόν ἐστι τοῦ πρακτικοῦ . πρὸς ὅ φαμεν ὅτι καὶ ὁ θεωρητικὸς ἕνεκά του ἐστίν , ἀλλ’ ὁ μὲν πρακτικὸς τὸ ἕνεκά του , ὅ ἐστι τὸ τέλος , ἔξωθεν ἔχει , οἷον πλουτῆσαι , πλεῦσαι ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον , ὁ δὲ θεωρητικὸς ἔνδον ἔχει τὸ τέλος · πάντα γὰρ ποιεῖ , ἵνα γνῶσιν προσλάβῃ , ὅ ἐστι ψυχῆς οἰκεῖον κατόρθωμα . καὶ ἐπειδὴ ἀφανὲς τὸ ἔνδον , διὰ τοῦτο οἰ πολλοὶ ἀργοὺς λέγουσι τοὺς θεωρητικούς , οἷς ἀκολουθῶν ὁ φιλόσοφεος τὸ ἔξω μόνον τέλος ὡρίσατο · διὸ καὶ ἐπὶ αὐτοῦ εἶπεν τὸ ἕνεκά του . p . 433 a 14 Διαφέρει δὲ τοῦ θεωρητικοῦ τῷ τέλει . Ἐντεῦθεν βούλεται εἰπεῖν ὅτι πᾶς νοῦς τῷ μὲν ὑποκειμένῳ ὁ αὐτός ἐστι τῷ ἑτέρῳ , τῷ δὲ λόγῳ διαφέρουσι . τὸ γὰρ τέλος τοῦ θεωρητικοῦ νοῦ ἀρχὴ ἐστι τοῦ πρακτικοῦ νοῦ , ἀρχή ἐστι τῆς ὀρέξεως . ἐκ τούτου δὲ δύο ἔστι συνάξαι , πρῶτον μὲν ὅτι οὐ περὶ τοῦ θύραθεν νοῦ ἐστιν ὁ λόγος , ὅταν εἴπῃ θεωρητικόν . ἰδοὺ γὰρ τοῦτον τῷ πρακτικῷ νῷ ταὐτὸν εἶπε τῷ ὑποκειμένω · ὁ δὲ θύραθεν νοῦς οὐκ ἔστιν ὁ αὐτὸς ῷ πρακτικῷ . δεύτερον δὲ ἔστιν ἐκ τούτου συνάξαι ὅτι καὶ ὁ πρακτικὸς νοῦς ἀθάνατός ἐστιν , εἴπερ ὁ αὐτός ἐστι τῷ θεωρητικῷ τῷ ὁμολογουμένῳ ἀθανάτῳ ὄντι . p . 433 a 15 Οὗ γὰρ ἡ ὄρεξις , αὕτη ἀρχὴ τοῦ πρακτικοῦ νοῦ · τὸ δὲ ἔσχατον ἀρχὴ τῆς πράξεως . Τὸ οὗ γὰρ ἀντὶ τοῦ οὗτινος γὰρ ἔκλαβε . καὶ δασέως ἀνάγνωθι · λέγει γὰρ ὅτι οὗτινος πράγματός ἐστιν ἡ ὄρεξις , τοῦτο ἀρχή ἐστι τοῦ πρακτικοῦ νοῦ , τοῦ δὲ νοῦ τὸ τέλος ἀρχή ἐστι τῆς πράξεως . ἐπὶ παραδείγματος δὲ ἔσται σαφὲς τὸ λεγόμενον . ἐν θέρει τις σφοδρῶς σκέπης ὠρέχθη διὰ τὸ μὴ καίεσθαι ἐκ τοῦ ἡλίου . καὶ αὕτη ἡ ὄρεξις ἕνεκά του ἐστίν · ἵν γὰρ μὴ καῇ . αὕτη ἡ σκέπη ἀρχὴ γίνεται τοῦ προακτικοῦ νοῦ . ἄρχεται γὰρ στέγην ἐπινοεῖν διὰ τὴν σκιάν , εἶτα τοὺς τοίχους ἀνέχοντας · καὶ ἀρχόμενος τοῦτο ποιεῖν ἀπὸ τῶν θεμελίων ἄρχεται . καὶ σκόπει ὅτι τὸ τέλος τοῦ πρακτικοῦ νοῦ , ὅ ἐστι τὰ θεμέλια , ἀρχὴ γέγονε τῆς πράξεως . ὄρεξις καὶ διάνοια πρακτική . σκόπει ὅτι τὸν πρακτικὸν νοῦν διάνοιαν ἐκάλεσε πρακτικήν . πάλιν δὲ μετὰ φαντασίας λαμβάνει τὸν νοῦν ἢ τὴν διάνοιαν . p . 433 a 21 Ev δή τι τὸ κινοῦν κατὰ τὸ ὀρεκτόν . Ὁ βούλεται εἰπεῖν τοιοῦτόν ἐστιν , ὅτι εἰ ἦν δύο καὶ ἕτερα ἀλλήλων , νοῦς καὶ ὄρεξις , ἐκίνουν δὲ ἄμφω , ἄλλη ἄν τις δύναμις ἀμφοτέροις ὑπῆρχέν κοινή , ἥτις ἀμφοτέροις κοινωνοῦσα ἐκίνει τὸ ζῷον , ὡς τῷ δίποδι καὶ τετράποδι τὸ πόδας ἔχειν . νυνὶ δὲ οὐκ ἄμφω κινεῖ · ὁ μὲν γὰρ νοῦς κινῶν οὐκ ἄνευ ὀρέξεως κινεῖ ( ἠ γὰρ βούλησις ὄρεξίς ἐστι , τότε δὲ κατὰ βού - λησίν τι κινεῖται , ὅταν κατὰ λογισμὸν κινηθῇ ) , ἡ δὲ ὄρεξις κινεῖ καὶ παρὰ λογισμόν · δι’ ἐπιθυμίαν γὰρ κινούμεθα , ἡ δὲ ἐπιθυμία ὄρεξίς ἐστι . καὶ ὅτι οὐ ταὐτὸν ὄρεξις καὶ νοῦς , δῆλον ἐντεῦθεν · ὁ μὲν γὰρ ἀληθινὸς νοῦς ἀεὶ ὀρθός ἐστι καὶ οὐδέποτε ψεύδεται , ἡ δὲ ὄρεξις κἂν μετὰ φαντασίας γένηται , εἰ καὶ νοῦν αὐτὴν εἰρήκαμεν , καὶ ὀρθή ἐστι καὶ οὐκ ὀρθή . τὸ μὲν γὰρ ὀρεκτὸν δεῖ κινεῖν τὴν ὄρεξιν · ἀλλὰ τοῦτο ἢ ἀληθινὸν ἀγαθόν ἐστι καὶ τὴν ἐν τῷ νῷ ὄρεξιν κινεῖ , ἢ φαινόμενον ἀγαθὸν καὶ κινεῖ τὴν ἄλογον ὄρεξιν · φαινόμενον δὲ ἄκουε τὸ δυνάμενον καὶ ἄλλως ἔχειν . εἰ δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει , δῆλον ὅτι ἡ ὄρεξίς ἐστιν ἡ κινοῦσα , ἥ τε τῆς λογικῆς καὶ ἡ τῆς ἀλόγου . ὅτι γάρ , φησὶν ὁ Ἀριστοτέλης , οὐχ αἱ δύο δυνάμεις κινοῦσι , δῆλον · ὁ μὲν γὰρ νοῦς πάντως μετ’ ὀρέξεως κινεῖ , ἡ δὲ ὄρεξις καὶ χωρὶς νοῦ κινεῖ , ὅτε ταῖς ἀλόγοις ἐπιθυμίαις ἑπόμεθα . οὐκοῦν μία δύναμις κινεῖ καὶ οὐ δύο , ἐπεὶ κατὰ κοινὸν γένος ἐκίνουν <ἄν> , ὃ εἶπεν αὐτὸς εἶδος . οὐ πᾶν δέ , ἀλλὰ τὸ πρακτὸν ἀγαθόν . καλῶς εἷπε τὸ οὐ πᾶν ἀγαθόν · τὸ γὰρ πρῶτον ἀγαθὸν τὸ θεῖον οὐχ ὑφ’ ἡμῶν γίνεται . εἶτα λέγει πρακτὸν δέ ἐστι τὸ ἐνδεχόμενον καὶ ἄλλως ἔχειν , καὶ δικαίως τοῦτο εἶπε · τὸ γὰρ ἄλλῳ ἀγαθὸν ἄλλῳ κακόν ἐστι διὸ ἐνδεχόμενον αὐτὸ λέγει . ταῦτα δέ , τὸ ἀγαθόν φημι καὶ τὸ κακόν , τῷ πρακτικῷ νῷ ἕπεται , τὸ μέντοι ἀληθὲς καὶ τὸ δεῦδος οὐ τῷ πρακτικῷ ἀλλὰ τῷ θεωρητικῷ . p . 433 a 31 Τοῖς δὲ διαιροῦσι τὰ μέρη τῆς ψυχῆς . Ἐντεῦθεν αἰνίττεται Πλάτωνα καί φησιν ὅτι κατ’ αὐτὸν οὐκ ἔστιν εἰπεῖν ἓν τὸ κινοῦν , ἐπειδὴ διαμερίζει I τὰς ψυχάς , καὶ οὔ πως ἔχομεν κοινόν τι εὑρεῖν κατ’ αὐτόν . οὐ μόνον δὲ εἰς τοῦτο ἁμαρτάνει , ἀλλ’ ὅτι καὶ πολλὰ παραλιμπάνει καὶ πάντα εἰπὼν οὐκ ἐμνήσθη τῆς κατὰ τόπον κινήσεως , ἡ ὅτι ὑπὸ ὄρεξιν αὕτη ἀνάγεται καὶ συμπεριέλαβεν αὐτήν , ἢ ὅτι οὐ περὶ αὐτῆς ὁ λόγος . p . 433 b 5 ’Eπεὶ δὲ ὀρέξεις γίνονται ἐναντίαι ἀλλήλαις . Ἐντεῦθεν τὸν τολμητίαν λέγει συλλογισμόν . τῇ δὲ τάξει οὐ καλῶς κέχρηται · τὸ γὰρ συμπέρασμα πρῶτον λέγει τῶν προτάσεων . ἦν γὰρ ὁ συλλογισμὸς οὗτος · ὅπου ἐναντίαι κινήσεις , ἐκεῖ χρόνου συναίσθησις · χρόνου δὲ συναίσθησις ἐν οἷς λόγος καὶ ἐπιθυμία . εἶτα λέγει τὴν πρώτην πρότασιν , ὅτι χρόνου συναίσθησίς ἐστιν , ἔνθα εἰσὶν ἐναντίαι κινήσεις , τῆς δὲ δευτέρας προτάσεως οὐδὲ μέμνηται . διὰ τὸ μὴ ὁρᾶν τὸ μέλλον · τὴν ἐπιθυμίαν φησὶν μὴ ὁρᾶν τὰ μέλλοντα , ἐπειδὴ δόγμα ἐστὶν Ἀριστοτελικὸν τὴν ἄλογον ψυχὴν μὴ καταγίνεσθαι περὶ τὰ μέλλοντα , ἡ δὲ ἐπιθυμία τῆς ἀλόγου ἐστὶ ψυχῆς . p . 433 b 10 Εἴδει μὲν οὖν ἄν εἴη ἓν τὸ κινοῦν , τὸ ὀρεκτικόν . Ὅτι ἡ ὄρεξις τῷ μὲν ἀριθμῷ πολλά ἐστι , τῷ δ’ εἴδει ἕν . εἶδος δὲ πάλιν εἶπεν ἀντὶ τοῦ γένους · κυρίως μὲν γὰρ τῷ μὲν γένει ἕν ἐστι , τῷ δὲ εἴδει πολλά · ἀνομοειδεῖς γὰρ καὶ αἱ ψυχαὶ καὶ αἱ θεωρούμεναι ἐν αὐταῖς ὀρέξεις . ταύτην δὲ τὴν ὄρεξιν τὴν μίαν τῷ γένει ἀπέδειξεν κινοῦσαν κατὰ τόπον τὰ ζῷα , εἴτε μετὰ λογισμοῦ εἴη εἴτε μετὰ θυμοῦ εἴτε μετ’ ἐπιθυμίας . ὥσπερ γὰρ οὐδὲν ἐκώλυσε τὴν αἰσθητικὴν ἀρχὴν μίαν εἶναι τῶν αἰσθήσεων πέντε οὐσῶν , οὕτως οὐδὲν κωλύει μίαν εἶναι τὴν ὀρεκτικὴν δύναμιν , τρεῖς δὲ εἶναι τὰς ἐνεργείας , ἐφ’ αἷς ἡ ὄρεξις μεταδίδοται εἰς νοῦν , εἰς ἐπιθυμίαν , εἰς θυμόν . p . 4331)11 Πρῶτον δὲ πάντων τὸ ὀρεκτόν . Ἐνταῦθα ὑποτίθεται ὅτι οὐ μόνον τὸ ὀρεκτικὸν κινεῖ ἀλλὰ καὶ τὸ ὀρεκτόν , οἷον ὁ χόριος . ἔστι δὲ διαφορὰ ὅτι τὸ μὲν ὀρεκτικὸν κινούμενον κινεῖ , τὸ δὲ ὀρεκτὸν ἀκίνητον ὂν κινεῖ ὡς τέλος ὄν · τὸ γὰρ τέλος ἀκίνητον ὂν κινεῖ , ὥσπερ καὶ ὁ θεὸς τέλος ὢν ἀκίνητος ὢν κινεῖ . ἔχεις οὖν ἐντεῦθεν τὸ ἔσχατον κεφάλαιον , ὅτι τῶν αἰτίων τῶν κατὰ τόπον κινούντων τινὰ μόνως κινοῦσι μὴ κινούμενα , τινὰ δὲ καὶ κινοῦσι καὶ κινοῦνται , ὡς ἡ ὄρεξις . p . 433b 12 Ἀριθμῷ δὲ πλείω τὰ κινοῦντα . Ἐπειδὴ εἶπε γένει ἓν τὸ κινοῦν , διὰ τοῦτό φησιν ὅτι τῷ ἀριθμῷ πολλά ἐστι · κινεῖ γὰρ φαντασία , νοῦς , ὄρεξις , τὸ ὀρεκτόν , ὥστε πολλά ἐστιν . ἐν οἷς ἡ πρᾶξις σὺν θεῷ πληροῦται . p . 433 b13 ’Eπεὶ δέ ἐστι τρία , ἓν μὲν τὸ κινοῦν , δεύτερον δὲ ᾧ κινεῖται , τρίτον δὲ τὸ κινούμενον , καὶ τὰ ἑξῆς . Ἐντεῦθεν ἐπειδὴ εἶπε , τί μὲν οὐκ ἔστιν τὸ κινοῦν , τί δέ ἐστιν , συνάγει πάντα τὰ συντελοῦντα τῇ κινήσει καὶ λέγει ταῦτα τρία εἶναι , τὸ κινοῦν , οἷον τὸ ὀρεκτόν , καὶ τὸ κινούμενον σῶμα , καὶ ᾧ κινεῖ , τουτέστι τῷ ὀργανικῷ . ὀργανικὸν δὲ λέγει τὸ πνεῦμα τὸ ἀπὸ καρδίας διὰ τῶν νεύρων φερόμενον · ἐν καρδίᾳ γὰρ ὁ ’Aριστοτέλης δοξάζει τὸ ἡγεμονικόν . τοῦτο δὲ τὸ ὀργανικὸν καὶ ᾧ κινεῖται καλεῖ , ἐπειδὴ αὐτῷ τῷ πνεύματι κινεῖται τὸ σῶμα , ποτὲ δὲ καλεῖ αὐτὸ ᾧ κινεῖ , τουτέστιν ᾧ πνεύματι ἡ ψυχὴ κινεῖ τὸ σῶμα . ταῦτά ἐστι τὰ συντελοῦντα πρὸς κίνησιν . ἄρχεται δὲ τῆς διδασκαλίας ἐκ τοῦ ὀργανικοῦ , διὰ τὸ συνέχειαν φυλάξαι τῷ λόγῳ , καὶ ἐξεικάζει αὐτὸ ἀρχῇ καὶ τέλει καὶ γιγγλύμῳ , καὶ τῇ κατὰ φύσιν κινήσει καὶ τῇ παρὰ φύσιν κινήσει , ἃς ἀνάγει ὑπὸ ὦσιν καὶ ἕλξιν · ἀλλὰ μὴν καὶ κύκλῳ ἐξεικάζει αὐτό . καὶ διὰ τί , πάντων ἔστιν τὴν ἀτίαν εἰπεῖν . ἀρχῇ μὲν γὰρ καὶ τέλει ἐξεικάξει αὐτό , ἐπειδὴ τὸ πνεῦμα καὶ πέρας ἐστὶ τῶν ψυχικῶν ἐλλάψεων καὶ ἀρχὴ τῶν σωματικῶν ὑποστάσεων , ἢ ἐπειδὴ τὸ πνεῦμα καὶ συνάρχεται τῇ κινήσει καὶ συμπερατοῦται αὐτῇ . εἰ γὰρ καὶ τὸ ποιητικὸν συνάρχεται τῇ κινήσει καὶ συμπερατοῦται αὐτῇ , ἀλλὰ μᾶλλον τὸ ὀργανικὸν προσεχέστερόν ἐστιν . ἔστι δὲ εἰπεῖν ὅτι οὐκ ἀρχὴν αὐτὸ καλεῖ καὶ τέλος , ἀλλ'ἔνθα ἀρχὴ καὶ τέλος , τουτέσετιν ἐν τῇ καρδίᾳ ἐστὶ τὸ πνεῦμα , ἥτις μέση οὖσα ἀρχή ἐστι καὶ τέλος . τὸ γὰρ μέσον τῶν μὲν φθασάντων πέρας ἐστί , τῶν δὲ μελλόντων ἀρχή , τῷ νόμῳ τῶν μέσων . ὥστε τὸ πνεῦμα ἔνθα ἐστίν , ἀρχὴ καὶ τέλος ἐκεῖ ὑπάρχει . ἰστέον δὲ ὅτι ἰατροὶ μὲν τὰ νεῦρα λέγουσιν εἶναι τὰ ὄργανα τῆς κινήσεως , φιλόσοφοι δὲ τὸ ἔμφυτον θερμὸν ὄργανον λέγουσι τῆς ὀρέξεως . καὶ τοῦτο τὸ πνεῦμα τὸ πᾶν σῶμα κινῆσαι . εἰ γὰρ καὶ λέγει αὐτὸ εῖναι ἐν τῇ καρδίᾳ , ἀλλ'οῦν ὅμως ἐστὶ μὲν ἐν τῷ παντὶ σὠματι , ὡς ἀπ'ἀρχῆς δὲ χορηγούμενον τῆς καρδίας . ἀπεικάξει δὲ τοῦτο τὸ πνεῦμα καὶ γιγγλύμῳ . γίγγλυμος δέ ἐστι σύνταξις δύο ὀστέων , τοῦ κυρτοῦ ἐμβάλλοντος εἰς τὴν κοιλότητα . | καὶ ταῦτα μὲν τῷ λόγῳ διάφορά ἐστιν ( ἐν ἅλλῳ γὰρ σώματί ἐστι τὸ κυρτὸν καὶ ἐν ἄλλῳ τὸ κοῖλον ) τῷ δὲ ὑποκειμένῳ τὰ αὐτά εἰσιν . συναρμόζουσι γὰρ ἀλλήλοις , καὶ γίνεται ἡ κίνησις οὐ τῶν δύο , ἀλλὰ τοῦ κυρτοῦ μόνου . περὶ τὸ κοῖλον γὰρ μένον καὶ ἀκίνητον ὄν ἡ τοῦ κυρτοῦ γίνεται κίνησις . τοιαύτη δέ ἐστιν ἡ κατ'ἀγκῶνα τῶν χειρῶν ἡμῶν διάρθρωσις . ἐπεὶ οὖν τὸ πνεῦμα καὶ ἐζωωμένον ἐστὶ καὶ ἁπλῶς πνεῦμα , καὶ ταῦτα τῷ μὲν λόγῳ καὶ τῇ σχέσει διάφορά ἐστι , τῷ δὲ ὑποκειμένῳ τὰ αὐτὰ ( ἐν τῷ πνεύματι γὰρ ἡ ζωή , καὶ κινεῖται τοῦτο ὡς πνεῦμα , οὐχ ὡς ἐζωωμένον πνεῦμα . τὴν γὰρ ψυχὴν ἀκίνητον λέγει Ἀριστοτέλης ) , διὰ τοῦτο οὖν γιγγλύμῳ αὐτὸ ἀπεικάζει , ἐπειδὴ ὥσπερ ἐν τῷ γιγγλύμῳ ἔστι τι κινοῦν καὶ ἀκίνητον , καὶ ταῦτα τῷ μὲν λόγῳ κσὶ τῇ σχέσει διάφορα , τῷ δὲ ὑποκειμένῳ κειμένῳ τὰ αὐτά , οὔτω καὶ ἐν τῷ πνεύματί ἐστί τι ἀκίνητον , τὸ ἐζωωμένον , καὶ κινούμενον , τὸ πνεῦμα , ταῦτα δὲ τῷ λόγῳ διαφέρει , οὐ τῷ ὑποκειμένῳ . παρεικάζει δὲ αὐτὸ καὶ τῇ κατὰ φύσιν κινήσει . ὥσπερ γὰρ ἐν τῇ κατὰ φύσιν κινήσει ἔστι τι μένον καὶ ἄλλο κινούμενον . οἱ γὰρ ἄνθρωποι οὐ καθ' ὅλους ἐαυτοὺς κινούμεθα , ἐπειδὴ ἡ βαδιστικὴ κίνησις ἐξ ὥσεως καὶ ἔλξεως σύγειται . ὁ μὲν γὰρ εἶς ἡμῶν ποὺς ὡθεῖ τὴν γῆν . ἀμέλει ἐὰν ἐν ἰλυώδει τόπῳ εὑρεθῶμεν , ὁ ποὺς ἅτε τῆς γῆς μὴ ἀντιβαινούδσης τῇ ὥσει ἐμβαθύνει εἰς τὴν ἰλύν . τῷ δὲ ἄλλῳ ποδὶ ἔλκομεν τὸ σῶμα . καὶ τὸ μὲν πνεῦμα τὸ ὄν ἐν τῷ ἱσταμένῳ ποδὶ ἡρεμεῖ , τὸ δ'ἐν τῷ κινουμένῳ ὂν ποδὶ κινεῖται . κινεῖται δὲ ὁ ἕλκων πούς . ὁ μὲν γὰρ εἷς ποὺς πάντως ὠθεῖ , ὁ δὲ ἄλλος ἕλκει , ὅστις καὶ ποιεῖ τὴν κίνησιν . ἔστι δὲ εἰπεῖν ὅτι καὶ ἐν τῷ ἑνὶ ποδί ἐστιν ὦσις καὶ ἕλξις , ἵνα ἕλξιν μὲν λάβῃς τὴν συναίρεσιν τὴν ἐπὶ ἡμᾶς τοῦ ποδός , ὤθησιν δὲ τὴν ἔκστασιν τοῦ ποδὸς τὴν ἀφ’ ἡμῶν · ἡ γὰρ ἕλξις ἐστὶν ἡ ἐπὶ ἡμᾶς γινομένη , ὦσις δὲ ἡ ἀφ’ ἡμῶν · ἐπεὶ οὖν ἐν τῇ κατὰ φύσιν κινήσει ἔστι τι μένον καὶ ἄλλο κινούμενον , τὰ αὐτὰ δέ ἐστι καὶ ἐν τῷ πνεύματι , διὰ τοῦτο παρεικάζει αὐτὸ οὕτως . καὶ ὅρα ὅτι νῦν καὶ τὴν κατὰ φύσιν κίνησιν ὑπὸ ὦσιν καὶ ἕλξιν ἀνήγαγεν , ὥσπερ τὴν παρὰ φύσιν , ἐν δὲ τῆ Φυσικῇ μόνην τὴν παρὰ φύσιν κίνησιν ἐν τῷ ζ λόγῳ ὑπὸ ὦσιν καὶ ἕλξιν ἀνάγει . παρεικάζει δὲ αὐτὸ καὶ τῇ παρὰ φύσιν κινήσει , ἐπειδὴ καὶ αὐτὴ ἔχει τι μένον καὶ κινούμενον ὑπὸ ὤσεως καὶ ἕλξεως γινομένη · τὸ γὰρ βίᾳ κινούμενον ἢ ἀφ’ ἡμῶν ὠθεῖται ἢ πρὸς ἡμᾶς ἕλκεται . εἰ δέ τις εἴποι τὴν δίνησιν μὴ γίνεσθαι ἕλξει καὶ ὤσει , ψεύδεται · καὶ ἐν ταύτῃ γὰρ δύο ἡμικυκλίων ὄντων τὸ μὲν πρῶτον ἕλκει τὸ ὀπίσω , τὸ δὲ ὀπίσω ὠθεῖ τὸ πρόσω . περὶ δὲ τῆς ὀχήσεως ἔστιν εἰπεῖν ὅτι κατὰ συμβεβηκὸς κινεῖται , τῷ κινεῖσθαι τὸ ὀχοῦν . οὐχ ἕλκεται γὰρ ἢ ὠθεῖται , τὸ δὲ ὀχοῦν ἐπειδὴ καθ’ αὑτὸ κινεῖται , ἢ ἕλκεται , ὡς ἅμαξα , ἢ ὠθεῖται , ὡς πλοῖον ὑπὸ ἀνέμων . καὶ ἐν τῇ παρὰ φύσιν οὖν κινήσει ἐπειδή ἐστι μένον τὸ ὠθοῦν καὶ κινού - μενον τὸ ἕλκον , διὰ τοῦτο ἀπεικάζει αὐτὴν τῷ ὀργάνῳ . ἀλλὰ μὴν καὶ κύκλω ἀπεικάζει τὸ πνεῦμα , διότι ἐν τῷ κύκλῳ περὶ μένον τὸ κέντρον γίνεται ἡ κίνησις , ὥσπερ καὶ τὸ πνεῦμα περὶ μένουσαν τὴν ζωὴν κινεῖται . καὶ μᾶλλον τοῦτο τὸ παράδειγμα πρόσφορόν ἐστιν · ἐν ἑκάστῳ γὰρ μέρει τοῦ κύκλου ἐστὶ σημεῖον , ὃ καὶ πρῶτον ὂν δύναται ἕλκειν καὶ ὕστερον ὂν δύναται ὠθεῖν · ἑκάστου γὰρ σημείου ἐστὶ καὶ πρῶιον καὶ ὕστερον . ἐπεὶ οὖν καὶ τὸ πνεῦμα ἐν ἑκάστῳ μέρει ἑαυτοῦ καὶ ἐζωωμένον * * * δικαίως κύκλῳ ὡμοίωται . Ταῦτα εἰπὼν περὶ τοῦ ᾧ κινεῖ ἔρχεται καὶ ἐπὶ τὸ κινούμενον καί φησιν ὅτι κινοῦνται καὶ τὰ ζῷα καὶ τὰ ζῳόφυτα . καὶ ἀπορεῖ πρὸς τὰ ζῳόφυτα ὅτι πῶς ταῦτα κινεῖται , εἴπερ τὸ κινούμενον πάντως ὄρεξιν θέλει ἔχειν , ὅπου δὲ ὄρεξις , ἐκεῖ καὶ φαντασία , ἐπειδὴ ὥσπερ περὶ τὸ ἀπὸν ἡ ὄρεξις , οὕτω καὶ ἡ φαντασία περὶ τὸ ἀπὸν καταγίνεται . εἰ δέ τις εἴποι ὅτι πῶς περὶ τὸ ἀπὸν ἡ ὄρεξις καταγίνεται , εἴπερ ὀρεγόμεθα καὶ τῆς παρούσης ὑγιείας , λέγομεν ὅτι τῆς ὑγιείας διὰ τὴν μέλλουσαν ἀπό - λαυσιν ὀρεγόμεθα . τί οὖν συνῆξέν ὁ λόγος ; ὅτι εἰ κινοῦνται τὰ ζῳόφυτα , καὶ φαντασίαν ἔχουσιν . πρὸς ὃ ἐπιλυόμενός φησιν ὅτι ἔχουσι φαντασίαν τὴν σύστοιχον τῇ αἰσθήσει . ἐξ οὗ καὶ διαίρεσις τῆς φαντασίας · τῆς γὰρ φαντασίας , φησίν , ἡ μὲν βουλευτική ἐστιν , ἡ δὲ σύστοιχος τῇ αἰσθήσει . καὶ ἡ μὲν βουλευτικὴ ἀνθρώποις μόνοις ὑπάρχει , ἡ δὲ σύστοιχος τῇ αἰσθήσει ἢ συγκεχυμένη ἐστὶν ἢ ἀσύγχυτος · καὶ ἡ ἀσύγχυτος ἢ διδακτή ἐστιν ἢ ἀδίδακτος . συγκεχυμένη μέν ἐστιν ὡς ἐπὶ τῶν σκωλήκων · πεπλανημένη γὰρ τούτων ἡ κίνησις · ἀσύγχυτος δὲ καὶ διδακτὴ ὡς ἐπὶ τῶν κυνῶν καὶ τῶν ψιττακῶν , ἀδίδακτος δὲ ὡς ἐπὶ τῶν μυρμήκων καὶ τοῦ ἀράχνου . τὰ οὖν ζῳόφυτα φαντασίαν ἔχει τὴν σύστοιχον τῇ αἰσθήσει τὴν ἀσύγχυτον καὶ ἀδίδακτον , τουτέστι τὴν κατὰ τὴν ἁπτικὴν αἴσθησιν . Ταῦτα εἰπὼν καὶ περὶ τοῦ κινουμένου ἔρχεται καὶ ἐπὶ τὸ κινοῦν καὶ φησιν οτι τουτο τριττον εστι . πρωτον γαρ τὸ ὀρεκτον κινει την ορεξιν ἀκίνητον ὂν ὡς τελικόν , ὥσπερ καὶ τὸ θεῖον · καὶ ἡ ὄρεξις δὲ κινεῖ τὴν ἐναντίαν ὄρεξιν , καὶ ἡ κρατήσασα τὴν κυρίαν λαβοῦσα κινεῖ τὸ σῶμα · ὥστε τριχῶς ἐστι τὸ κινοῦν . ἔοικε δὲ ὄρεξις σημείῳ ὄντι ἐν σφαίρᾳ , ὅπερ σημεῖον ἐν μὲν τῷ ὑπὲρ γῆν γινόμενον ἡμισφαιρίῳ ὑπερέχει καὶ μεσουρανοῦν ἐπικρατει , εν δὲ τῳ ὑπο γην ἡμισφαιρίῳ γινόμενον ἐπικρατειται . ἐπειδὴ δὲ ἐν τῇ ἐναντίᾳ μάχῃ τῶν ὀρέξεων συλλογιζόμενοι κινούμεθα , καὶ ἐν τῷ συλλογίζεσθαι ἡμᾶς , εἴτε δεῖ πορνεύειν ἢ πρὸς διδάσκαλον τρέχειν , ἢ τὸ πάθος ἐπικρατεῖ ἢ ὁ λόγος , καὶ τὸ ἐπικρατοῦν κινεῖ , ζητεῖ οὖν ἐν τῷ συλλογισμῷ ποία πρότασις κινεῖ , καί φησιν ἑκατέραν , καὶ τὴν μείζονα καὶ τὴν ἐλάττονα , ἀλλὰ μᾶλλον τὴν ἐλάττονα ἢ τὴν μείζονα · τῇ γὰρ ἐλάττονι ἕπεται τὸ συμπέρασμα ὡς χείρονι οὔσῃ . τὸ γὰρ χεῖρον ἀεὶ συνάγεται · ἐκ καθόλου γὰρ καὶ μερικοῦ μερικὸν συνάγεται , καὶ ἐκ καταφατικοῦ | καὶ ἀποφατικοῦ ἀποφατικόν . ἐπεὶ οὖν πρὸς τὸ συμπέρασμα γίνεται ἡ κίνησις , τοῦτο δὲ ἀκολουθεῖ τῇ ἐλάττονι , διὰ τοῦτο μᾶλλον αὕτη κινεῖ . οἷον ὡς ἐπὶ παραδείγματός ἐστι συλλογισμὸς τοιοῦτος · ὁ δεῖνα φιλόσοφος , αὕτη ἐστὶν ἡ ἐλάττων · πᾶς φιλόσοφος τιμητέος , αὕτη ἡ μείζων · ὁ δεῖνα ἄρα τιμητέος . ποία οὖν πρότασίς ἐστιν ἡ κινοῦσα τὴν ὄρεξιν πρὸς τὸ τιμηθῆναι τὸν φιλόσοφον ; καὶ δῆλον ὅτι ἀμφότεραι · οὐδὲ γὰρ ἡ ἐλάττων μόνη · καὶ γὰρ οὐκ ἐτιμᾶτο , εἰ μὴ ἔγνωμεν τὴν μείζονα ὅτι πᾶς φιλόσοφος τιμητέος · οὔτε δὲ ὀρεγόμεθα ὅλως τιμῆσαι τόνδε , εἰ μὴ τὴν ἐλάττονα ἔγνωμεν ὅτι φιλόσοφός ἐστιν . πῶς γὰρ εἴχομεν τιμῆσαι αὐτόν , κὰν τὰ μάλιστα ἔγνω - μεν ὅτι πᾶς φιλόσοφος τιμητέος ἐστίν ; ὥσιε ἄμφω μὲν κινοῦσιν , ἀλλ’ ἡ μὲν μείζων πρότασις μὴ κινουμένη κινεῖ ( ἀκίνητος γάρ ἐστιν ὡς καθολική , ἐπειδὴ τὸ καθόλου οὐ μεταβάλλει ) ἡ δὲ ἐλάττων κινουμένη κινεῖ · δύναται γὰρ ἡ ἐλάττων ἀμεῖψαι τὸν ὑποκείμενον , ἵνα εἴπῃ Σωκράτης φιλόσοφος ἢ ἀντὶ Σωκράτους Πλάτωνα , Θεμίστιον . καὶ ἰδοὺ κινεῖται ἡ ἐλάττων καὶ οὕτω κινεῖ . ἀλλ’ ἡ μὲν μείζων κατὰ · τὸ πόρρω κινεῖ , ἡ δὲ ἐλάττων κατὰ τὸ προσεχές · ἡ γὰρ ἐλάττων μερική ἐστι , καὶ ἐπειδὴ τῶν μερικῶν ἐστιν ἡ κίνησις καὶ οὐ τῶν καθόλου , ταύτῃ προσεχῶς κινεῖ ἡ ἐλάττων . ἐν οἷς ἡ θεωρία . ’Eπειδή ἐστι τρία , ἓν μὲν τὸ κινοῦν , δεύτερον δὲ ᾧ κινεῖται , καὶ ἔτι τρίτον τὸ κινούμενον . ὁ μὲν Ἀλέξανδρός φησι μὴ εἶναι ἀπόδοσιν τῆς ἐπειδὴ προθέσεως · ὁ δέ γε Πλούταρχος ἀξιοῖ τοιουτοτρόπως ἀκοῦσαι τοῦ λόγου . ἐπειδὴ γάρ , φησίν , ἐστὶ τρία , ἓν μὲν τὸ κινοῦν , δεύτερον δὲ ᾧ κινεῖται , καὶ τρίτον τὸ κινούμενον , ἔστι δὲ τὸ κινοῦν διττόν , ἢ ἀκίνητον ὡς τὸ ὀρεκτόν , ὃ καλεῖ πρακτὸν ἀγαθόν , ἢ κινούμενον ὡς τὸ ὀρεκτικόν , εἶτα προσυπακούει ‘ τέτταρα ἄρα ἔστι τὰ τῇ κινήσει συμβαλλόμενα’ , τουτέστι ἐπειδή ἐστι τρία , καὶ τὸ ἓν εἰς δύο διαιρεῖται , τέτταρα ἄμ . τοιαύτην ὁ Πλούταρχος ἀπολογίαν λέγει τοῦ ἐπειδή . ἔστι δὲ τὸ μὲν ἀκίνητον τὸ πρακτὸν ἀγαθόν , τὸ δὲ κινοῦν καὶ κινούμενον τὸ ὀρεκτικόν . εἴπομεν ὅτι τὸ ὀρεκτὸν πρακτὸν ἀγαθὸν ἐκάλεσε · τὸ δὲ πρακτὸν προσέθηκε χωρίζων αὐτὸ ἀπὸ τοῦ καθ’ ἑαυτὸ ὑφεστῶτος ἀγαθοῦ . τὴν δὲ ὄρεξιν τὴν κινοῦσαν καὶ κινουμένην ὀρεκτικὸν ἐκάλεσεν . κινεῖται γὰρ τὸ κινοῦν ἡ ὀρέγεται . φησὶν ὅτι τὸ ὀρεκτι - κὸν κινούμενον κινεῖ , καὶ δῆλον κινεῖται γὰρ τὸ κινοῦν , καθὸ ὀρέγεται , ἐπειδὴ ἡ ὄρεξις κίνησίς τίς ἐστιν . εἶτα ἐπειδὴ ἔφη τὴν ὄρεξιν κίνησιν εἶναι , βούλεται δὲ τὴν ψυχὴν ὀρέγεσθαι μέν , μὴ κινεῖσθαι δέ , διὰ τοῦτο διορθοῦται τὸ λεχθὲν καί φησιν ὅτι ἡ γὰρ ὄρεξις ἢ κίνησίς ἐστιν ἢ ἐνέργεια . καὶ ἀποδεκτέον ὅτι ἐνέργεια , διὰ τὸ μὴ κινεῖσθαι τὴν ψυχήν , καὶ ὅτι ἡ κίνησις ἀτελής ἐστιν ἐνέργεια , ἡ δὲ ὄρεξις τελεία · διὸ κίνησιν αὐτὴν εἰπὼν οὐκ ἐνέμεινε . p . 4331)19 Διὸ καὶ ἐν τοῖς κοινοῖς σώματος καὶ ψυχῆς ἔργοις θεωρητέον περὶ αὐτῶν . Περὶ τῶν συντελούντων , φησίν , εἰς κίνησιν ἐν τοῖς κοινοῖς σώματος καὶ ψυχῆς ἔργοις σκεπτέον , τουτέστιν ἐν τῇ Περὶ ζῴων ἱστορίᾳ . τὸ γὰρ ζῷον κοινόν ἐστιν ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς · ἡ δὲ κατὰ τόπον κίνησις οὔτε ψυχῆς μόνης ἂν εἴη ἀκίνητος γὰρ αὕτη ) οὔτε σώματος μόνου . νυνὶ δὲ περὶ ψυχῆς μόνης ἐστὶν ἡ πραγματεία . ἰστέον δὲ ὅτι τὸ πνεῦμα τὸ ὀρεκτικὸν τὸ κινοῦν ἐν τοῖς νεύροις ἐστί . διὸ δεῖ ὥσπερ ἐν κύκλῳ μένειν τι καὶ ἐντεῦθεν ἄρχεσθαι τὴν κίνησιν . εἶτα , φησίν , εἰ κίνησις ὤσει καὶ ἕλξει γίνεται , ἀνάγκη τὸ μὲν μένειν , τὸ δὲ κινεῖσθαι , ὥσπερ καὶ ἐν τῷ κύκλῳ περὶ μένον τὸ κέντρον ἡ κίνησις γίνεται . καὶ σημειωτέον ὡς λεληθότως κατασκευάζει ὅτι περί τι μένον πάντως ἡ κίνησις τῶν βαδιστικῶν ζῴων · ἐπὶ γὰρ ἰχθύων καὶ ἑρπετῶν καὶ τῶν τοιούτων οὐκ ἀναλογεῖ ἡ κίνησις τῇ κυκλικῇ κινήσει · ἐπὶ ἐκείνων γὰρ ἡ κίνησις οὐ γίνεται περὶ μένον τι . p . 433 b 28 ’Oρεκτικὸν δὲ οὐκ ἄνευ φαντασίας . Καλῶς τοῦτο εἶπεν · ἀνάγκη γὰρ τὸ ὀρεγόμενον φαντασθὲν τὸ ὀρεκτὸν ὁρεχθῆναι . τοῦτο δὲ εἴρηται καλῶς ἐπὶ τῶν μετὰ φαντασίας ὀρεγομένων · κοινὸν γὰρ τὸ τῆς ὀρέξεως . ὄρεξις γάρ ἐστι καὶ ἄνευ συναισθήσεως , ἥτις καὶ ἐπὶ τῶν φυτῶν ἐστι καὶ ἐπὶ τῶν ἀψύχων , οἷον ἔχει ὄρεξιν ὁ λίθος , καθ’ ἣν ἐφίεται τοῦ κάτω τόπου , καὶ τὸ πῦρ ἔχει ὄρεξιν , καθ’ ἣν ἐφίε - ται τοῦ ἄνω τόπου . ἔστι πάλιν ὄρεξις καὶ μετὰ φαντασίας · ἔστι πάλιν ἄλλη ὄρεξις ἡ μετὰ τοῦ πρακτικοῦ νοῦ , ἥτις καὶ διαφέρει τῆς μετὰ τῆς φαντασίας ὀρέξεως · ὅπου μὲν γὰρ ἡ μετὰ νοήσεως ὄρεξις , ἐκεῖ καὶ ἡ μετὰ φαντασίας , οἷον ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων ἀμ‘φότεραί εἰσιν αἱ ὀρέξεις , καὶ ἡ μειὰ νοήσεως καὶ ἡ μετὰ φαντασίαις , τὰ δὲ ἄλλα τῶν ζῴων τὴν μετὰ φαντασίας καὶ μόνον ὄρεξιν ἔχουσιν , ἐὰν ἄρα ἔχωσι τὴν φαντασίαν . ἔστι δὲ καὶ ἄλλην εἰπεῖν διαφοράν , ὅτι ἡ ὄρεξις ἡ μετὰ τοὐ πρακτικοῦ νοῦ δύναται βουλεύεσθαι · βουλεύεσθαι δέ ἐστι τὸ προαιρεῖσθαι , προαιρεῖσθαι δὲ τὸ τόδε πρὸ τοῦδε αἱρεῖσθαι , οἷον πότερον δεῖ περιτυχεῖν τῷ φίλῳ ἢ οὔ , καὶ αἱρεῖται ὅτι δεῖ · καὶ ἆρα ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ μένοντα ἢ ἐκδημοῦντα , καὶ αἱρεῖται ὅτι ἐκδημοῦντα · καὶ ἀρα διὰ θαλάττης ἡ γῆς , καὶ αἱρεῖται διὰ γῆς · καὶ διὰ γῆς πῶς , πεζῇ ἢ ἄλλως πως . λοιπὸν συνάγει ἐκ τῶν πολλῶν τούτων ἕν τι , ὅτι δεῖ ἰδεῖν τὸν φίλον ἐκδημοῦντα διὰ γῆς πεζῇ . ταύτῃ οὖν διαφέρει ἡ μετὰ τοῦ πρακτικοῦ νοῦ ὄρεξις τῆς μετὰ φαντασίας . καὶ σημειωτέον ὅτι τὸν πρακτικὸν νοῦν καὶ τὴν κυρίως φαντασίαν τὰ δύο ταῦτα κοινῶς φαντασίαν καλεῖ . ταύτης μὲν οὖν καὶ τὰ ἄλλα ζῷα μετέχει . ὁ καί σύνδεσμος διὰ τοὺς ἀνθρώπους πρὁσκειται · ταύτης γάρ , φησί , τῆς φαντασίας μετέχει καὶ τὰ ἄλλα ζῷα καὶ ὁ ἄνθρωπος . ποίας δὲ λέγει φανιασίας ; τῆς συζύγου τῇ αἰσθήσει . ἀορίστως δ’ ἔνεστιν . ἐν τοῖς ζῳοφύτοις , φησίν , ἀορίστως ἐστὶν ἡ φαντασία , ὡς δηλοῖ τὸ ἀόριστον της κινησ ἀόριστον δὲ καλεῖ τῶν ζῳοφύτων τὴν κίνησιν διὰ αο τὸ μὴ ὁμοίως συστέλλεσθαί τε καὶ διαστέλλεσθαι , ἀλλά ποτε μὲν μᾶλλον , ποτὲ δὲ ἧττον · ἡ ἀορίστως λέγει ἀντὶ τοῦ ἀμυδρῶς καὶ πεπλανημένως . καὶ ἀνάγκη ἑνὶ μετρεῖν · τὸ μεῖζον γὰρ διώκει . ὥσπερ οἱ τέκτονες τῷ αὐτῷ μέτρῳ τῷ πηχυαίῳ καὶ τὰ μείζονα καὶ τὰ ἐλάττονα τῶν ξύλων καταμετροῦσιν , οὕτω καὶ τὸ ὀρεκτικόν , φησί , τὸ ἐν τοῖς ἀνθρώποις τῷ αὐτῷ ἀγαθῷ τὰς ἐναντίας ὀρέξεις μετρεῖ καὶ τὸ μεῖζον ἀγαθὸν αἱρεῖται , καὶ πρὸς ἐκεῖνο κινεῖται . ὥστε δύναται ἓν ἐκ πλειόνων φαντσμάτων ποιεῖν . ἐπειδή , φησί , βουλευτική ἐστιν ἡ ἐν τοῖς ἀνθρώποις φαντασία πρὸς τοῦτο γὰρ ἀποδοτέον τὸν λόγον ) , διὰ τοῦτο καὶ ἓν ἐκ πλειόνων φανταὀρεκτικὸν σμάτων δύναται ποιεῖν , τουτέστιν ἓν κοινὸν φάντασμα ἐκ πολλῶν μερικῶν φαντασμάτων , ὡς ἀνωτέρω μικρὸν εἴπομεν ὅτι δεῖ τὸν φίλον ἰδεῖν ἐκδημοῦντα διὰ γῆς πεζῇ . ἡ μὲν οὖν βουλευτικὴ φαντασία τοιουτοτρόπως ἓν κοινὸν φάντασμα ποιεῖ , ἡ δὲ ἄλογος οὐκέτι . καὶ τὴν αἰτίαν αὐτὸς ἐπάγει λέγων ὅτι δόξαν οὐκ ἔχει τὰ ἄλογα . δόξαν δὲ οὐκ ἔχει , ὅτι μὴ συλλογίζεται · ἡ γὰρ δόξα διανοίας ἐστὶν ἀποτελεύτησις , ἡ δὲ διάνοια διὰ συλλογισμοῦ τὸ πρακτὸν εὑρίσκει . τεσσάρων ὄντων , φαντασίας , βουλευτικοῦ , δόξης , λογιστικοῦ , τὸ βουλευτικὸν ταὐτὸν οἴονταί τινες ἐν ἡμῖν τῷ λογιστικῷ . τοῦτο δὲ ἄτοπον · εἰ γὰρ μὴ ταὐτὸν φαντασία καὶ δόξα ἐν ἡμῖν , οὐδὲ τὰ ἑπόμενα τούτοις τὰ αὐτά ἐστιν ἀλλήλοις , βουλευτικὸν καὶ λόγος . ἕπεται γὰρ τῇ μὲν ἐν ἡμῖν φαντασίᾳ τὸ βουλευτικόν , τῇ δὲ δόξῃ τὸ λογικόν . p . 434 a 14 Ὅταν ἀκρασία ἐνῇ . Ἄλλο ἐστὶν ἀκρασία καὶ ἄλλο ἀκράτεια · ἀκρασία μὲν γάρ ἐστιν ἡ μάχη τῶν παθῶν καὶ τοῦ λόγου , ὅταν μηδέπω μηδὲν κρατήσῃ , ἀλλ’ ἀμφήριστος ἡ μάχη καθέστηκεν , ἀκράτεια δέ ἐστιν , ὅταν τὰ πάθη κατακρατήσωσι τοῦ λόγου . p . α 16 To δὲ ἐπιστημονικὸν οὐ κινεῖται , ἀλλὰ μένει . ’Eπιστημονικὸν καλεῖ τὸν θεωρητικὸν νοῦν · τούτῳ δὲ συμφυὴς ἡ στάσις , ὡς πολλάκις εἴρηται · ἱστάμενοι γὰρ νοοῦμεν μᾶλλον . p . 434 a 16 ’Eπεὶ δ’ ἡ μὲν καθόλου ὑπόληψις καὶ λόγος , ἡ δὲ τοῦ καθ’ ἕκαστα . ’Eντεῦθεν συλλογισμὸν παρατίθεται καὶ ζητεῖ ποία τούτου πρότασίς ἐστιν ἡ κινοῦσα . δύο γάρ , φησίν , οὐσῶν τῶν ὑπολήψεων , τουτέστι τῶν προτάσεων , τῆς μὲν καθόλου τῆς δὲ μερικῆς , ἤγουν τῆς μὲν ἐλάττονος , ἣν εἶπε μερικήν , τῆς δὲ μείζονος , ἣν εἶπε καθόλου , ζητητέον τὴν κινοῦσαν . ὑπαινίττεται δὲ τοιοῦτον συλλογισμόν ‘ἐγὼ τὸν πολέμιον ἐφόβησα · πᾶς ὁ τὸν πολέμιον αριστεύς · ἀριστεύς · ἐγὼ ἄρα ἀριστεύς . πάντα δὲ ἀριστέα στεφανοῦσθαι δεῖ · καὶ ἐμὲ ἄρα στεφανοῦσθαι δεῖ . ἐν ταύταις μείζων μὲν πρότασίς ἐστιν ἡ λέγουσα ’πάντα ἀριστέα στεφανοῦσθαι δεῖ’ , ἐλάττων δὲ ἡ λέγουσα ἐγὼ ἀριστεύς’ . νυνὶ γὰρ ὡς ἐπὶ τοῦ δευτέρου συλλογισμοῦ τὸν λόγον ποιούμεθα · διὰ τοῦτον γὰρ ὁ πρῶτος εἴληπται . ἐν ταύταις οὖν ταῖς προτάσεσιν ἡ ἐλάττων μᾶλλόν ἐστιν ἡ κινοῦσα , ὡς ἤδη εἴπομεν . ἡ δὲ μείζων εἰ μὲν καθολικωτάτη ἐστί , παντοίως ἀκίνητός ἐστιν , μᾶλλον δὲ ἧττον κινεῖ τῆς ἐλάττονος , ὅσον ἧττον αὐτῆς καθόλου ἡ ἐλάττων . διὸ δεῖ τῇ ἐλάττονι μᾶλλον δοῦναι τὴν κίνησιν . αἰνίττεται δὲ τοὺς δύο συλλογισμοὺς διὰ τριῶν προτάσεων . τὴν μίαν γὰρ κοινὴν λαμβάνει , τοῦ μὲν πρώτου συμπέρασμα , τοῦ δὲ δευτέρου πρότασιν . φησὶ γὰρ οὕτως ἡ μὲν γὰρ λέγει ὅτι δεῖ τὸν τοιοῦτον τὸ τοιόνδε πράττειν · αὕτη ἐστὶν ἡ μείζων πρότασις τοῦ πρώτου συλλογισμοῦ ἡ λέγουσα ὅτι τὸ φοβῆσαι πολέμιον ἀριστεῦσαί ἐστι . κἀγὼ δὲ τοιόσδε · αὕτη ἐστὶν ἡ κοινὴ πρότασις , ἥτις συμπέρασμά ἐστι τοῦ πρώτου συλλογισμοῦ , πρόεσις δὲ τοῦ δευτέρου , ἡ λέγουσα ‘κἀγὼ δὲ ἀριστεύς εἰμι’ . καὶ ὅρα ὅτι οὐδὲ τῇ τάξει τῶν προτάσεων ὡς ἡμεῖς ἐχρήσατο οὐδὲ οὕτως εἶπε τοὺς ὅρους , ἀλλὰ παρομοίους τῇ σημσίᾳ τῶν ἡμετέρων ὅρων . ἦ δὴ αὕτη κινεῖ ἡ δόξα , οὐχ ἡ καθόλου , ὡς ἐν ἀπο|ρίᾳ · ἆρα αὕτη ἡ δόξα ἡ τῆς ἐλάττονος κινεῖ καὶ οὐχ ἡ καθόλου πρότασις ; εἶτα ἐπιλυόμενός φησιν ἢ ἄμφω , ἀλλ’ οὖν , φησί , τούτων τῶν προτάσεων μᾶλλον ἠρεμεῖ ἡ καθόλου , ὡς εἴπομεν . ἐν οἷς ἡ πρᾶξις . p . 434 a 22 Τὴν μὲν οὖν θρεπτικὴν ψυχὴν ἀνάγκη πᾶν ἔχειν ὅτι περ ἄν ζῇ καὶ ψυχὴν ἔχει ἀπὸ γενέσεως καὶ μέχρι φθορᾶς , καὶ τὰ ἑξῆς . ’Eπειδὴ τῶν ἐμψύχων τὰ μὲν ὅλως ἐστὶν ἀκίνητα , καθάπερ τὰ φυτά , τὰ δὲ κινεῖται , καθάπερ τὰ ζῷα , καὶ τῶν κινουμένων τὰ μὲν καθ’ ὅλα ἑαυτὰ κινεῖται , ὡς τὰ πορευτικά , τὰ δὲ ἀπὸ μέρους , καὶ τούτων τὰ μέν ἐστιν ὑποσέληνα , ὡς τὰ ζῳόφυτα , τὰ δὲ ὑπερσέληνα , καθάπερ τὰ οὐράνια , διὰ τοῦτο οὖν ἐπὶ τοῦ παρόντος ὁ φιλόσοφος ἐν τῇ παρούσῃ θεωρίᾳ διακρίνει τὰ πορευτικὰ τῶν παντελῶς ἀκινήτων καὶ τῶν κινουμένων μέν , ἀπὸ μέρους δὲ ποιουμένων τὴν κίνησιν · ὡς ἐξ ἀνάγκης τριπλῆν γίνεσθαι τὴν διάκρισιν τοῦ πορευτικοῦ , λέγω δὴ πρὸς τὰ φυτὰ καὶ τὰ ζῳόφυτα καὶ πρὸς τὰ οὐράνια . ἄρχεται δὲ τῇς τῶν φυτῶν καὶ τῶν πορευτικῶν διακρί - σεως . εἰ γὰρ καὶ ἑκάτερα , φησί , τὴν θρεπτικὴν ἔχει ψυχήν , ἀλλ’ οὖν τὰ μὲν φυτὰ οὐκ ἔχει αἰσθητικήν , τὰ δὲ πορευτικὰ ζῷα ἔχει αἰσθητικήν . καὶ τούτων ἑκάτερον διὰ δύο ἐπιχειρημάτων δείκνυσι , καὶ πρῶτον ὅτι τὰ φυτὰ οὐκ ἔχει αἰσθητικὴν εἰκότως . πρόεισι δὲ τῶν λόγων ὁ μὲν ἀπὸ τοῦ σώματος τῶν φυτῶν , ὁ δὲ ἀπὸ τῆς ψυχῆς . καὶ ἔστιν ὁ ἀπὸ τοῦ σώματος οὗτος · τὰ φυτά , φησίν , ἀπλοῦν τι δοκοῦσιν εἶναι · εἰ γὰρ καὶ ἐκ τῶν τεσσάρων στοιχείων συνίστανται , ἀλλ’ οὖν τοσοῦτον ἐπικρατεῖ τὸ γήινον ἐν αὐτοῖς , ὡς ἐξ αὐτοῦ μόνου δοκεῖν εἶναι . τὸ δὴ γεῶδες ἀναίσθητον , ὡς μαρτυρεῖ τὰ ἐν ἡμῖν αἰσθητικοῖς οὖσιν γεώδη μόρια μὴ αἰσθανόμενα , λέγω δὴ ὀστᾶ καὶ τρίχες καὶ ὄνυχες . πῶς γὰρ ἄν κτήσαιντο αἴσθησιν τὰ πρὸς τῷ γηίνῳ τυγχάνοντα , εἴ γε τὰ τοιαῦτα ἁφὴν ἔχειν οὐ δύνανται ; αὕτη γὰρ πλειόνων ἀντιθέσεων ἀντιλαμβανομένη ἐκ πλειόνων καὶ ἴσως ἰσοσθε - νούντων θέλει συγκεῖσθαι . τοῦτό ἐστι τὸ πρῶτον ἐπιχείρημα τὸ ἐκ τοῦ σώματος τῶν φυτῶν . τὸ δὲ ἀπὸ τῆς ψυχῆς ὧδέ πως ἔχει . οὐκ ἔχει , φησίν , αἴσθησιν τὰ φυτά · ἤμελλε γὰρ τῶν αἰσθητῶν εἰδῶν ἄνευ ὕλης ἀντιλαμβάνεσθαι . νυνὶ δὲ οὐκ ἀντιλαμβάνεται · μάτην γὰρ ἀντιλήψεται μήτε τοῖς ἡδέσι προσιέναι δυνάμενα διὰ τὸ ἐρριζῶσθαι καὶ ἀκινητεῖν μήτε τὰ λυπηρὰ ἐκκλῖναι . ὅτι δὲ τὰ πορευτικὰ δικαίως καὶ ἀναγκαίως ἔχουσιν αἴσθησιν διὰ β λόγων ἔστιν ἀποδεῖξαι , ὧν ὁ πρῶτός ἐστι τοιοῦτος · εἰ μὴ ἔχουσι , φησίν , αἴσθησιν τὰ πορευτικά , μάτην τε καὶ ἐπὶ κακῷ κινηθήσεται , τὸ μὲν ἀγνοοῦν ἔνθα τὸ τέλος ἐστὶ τῆς κινήσεως , τὸ δὲ κατὰ κρημνῶν φερόμενον , διότι οὐ διακρίνει αἰσθήσει . φύσις δὲ οὐδὲν πρὸς ἐπιβουλὴν ποιεῖ τῶν ζῴων , ἀλλὰ πάντα πάντως ἢ ἕνεκά του ποιεῖ ἢ συμπτώματα τῶν ἕνεκά του . ἔστι δὲ τούτων ἑκάτερον ἐκ τῶν τριχῶν πιστώσασθαι . αἱ μὲν γὰρ ἐν τῇ κεφαλῇ καὶ ταῖς βλεφαρίσι καὶ τῷ γενείῳ τρίχες ἕνεκά του γεγένηνται · αἱ μὲν γὰρ σκέπης χάριν , ὡς αἱ τῆς κεφαλῆς , αἱ δὲ φυλακῆς , ὡς αἱ βλεφαρίτιδες , αἱ δὲ διὰ κόσμον , ὡς ἐπὶ τοῦ γενείου . αἱ δὲ κατὰ τὰς μασχάλας καὶ ἐν τῇ κεφαλῇ ἐν τῷ γήρᾳ πολιαὶ ἕνεκά του μὲν οὔκ εἰσι , συμπτώματα δὲ τῶν ἕνεκά του ὑπάρχουσιν · αἱ μὲν γὰρ διὰ τὴν πλεονάζουσαν ἐν τῇ μασχάλῃ θερμότητα καὶ ὑγρότητα γίνονται , αἱ δὲ διὰ τὸ ἐν τῷ σώματι τηνικαῦτα πλεονάζον φλέγμα . τὸ δὲ δεύτερον ἐπιχείρημα τοιοῦτόν ἐστιν · ἀνάγκη συναίσθησιν ἔχειν τὰ πορευτικά · πολλαῖς γὰρ ὁμιλοῦντα τροφαῖς διὰ τὸ κινεῖσθαι γνωστικῆς δυνάμεως δεῖται διακρῖναι δυναμένης τὴν οἰκείαν τροφὴν ἀπὸ τῆς ἀλλοτρίας . τὰ γὰρ φυτὰ ταύτης οὐ δεῖται , διά τε τὸ μὴ κινεῖσθαι διά τε τὸ παρακείμενον ἔχειν τὸ τρέφον , τουτέστι τὴν γῆν . οὕτω διακρίνας τὰ πορευτικὰ τῶν φυτῶν διακρίνει αὐτὰ καὶ τῶν ζῳοφύτων . τὰ ζῳόφυτα , φησίν , οὐκ ἔχει τὰς τελειοτέρας αἰσθήσεις , ὄψιν καὶ ἀκοὴν καὶ ὄσφρησιν , τὰ δὲ πορευτικὰ καὶ ταύτας ἐκτήσατο . καὶ ὁ ἀσπάλαξιν γὰρ ἔχει τὴν ὄψιν , εἰ καὶ λεπτῷ χιτῶνι καλύπτεται διὰ τὴν εἰς τὴν γῆν συνεχῆ κατάδυσιν . οἱ γὰρ σκώ - ληκες εἰ καὶ μὴ ἔχουσιν ὄψιν κινούμενοι , ἀλλ’ οὖν ἡ φύσις διὰ τῆς μαλακότητος τὴν χρείαν ἀνεπλήρωσεν . οὕτω διακρίνας καὶ ἀπὸ τῶν ζῳοφτων τὰ πορευτικὰ μέτεισι καὶ ἐπὶ τὴν τῶν οὐρανίων διάκρισιν καί φησι ταῦτα διαφέρειν τῶν πορευτικῶν τῷ τὰ μὲν πορευτικὰ καὶ φυτικὴν ἔχειν καὶ αἰσθητικὴν ψυχήν , τὰ δὲ οὐράνια μόνην λογικήν . ταῦτα περὶ τῶν οὐρανίων εἰπὼν ἐπιφέρει λέγων ‘ διὰ τί γὰρ ἕξει ἄλογον ’ ; τοῦτο δὲ τὸ ῥησείδιον ἄλλως μὲν ὁ Ἀλέξανδρος , ἄλλως δὲ ὁ Πλούταρχος ἐξηγήσατο . Ἀλέ - ξανδρος μὲν γὰρ ἔφη ‘διὰ τί γὰρ ἕξει τὰ οὐράνια αἴσθησιν’ ; οὔτε γὰρ τῷ σώματι τούτων ἄμεινον αἴσθησιν ἔχειν οὔτε τῇ ψυχῇ , τῷ μὲν σώματι , διότι τοῖς παθητοῖς σώμασι συμβάλλοιτ’ ἄν ἡ αἴσθησις , τῶν φθαρτικῶν αὐτὰ διείργουσα , τοῖς δὲ οὐρανίοις ἀπαθέσιν οὖσιν οὐδὲν συμβάλλεται , καὶ ὅτι τὰ αἰσθανόμενα πάσχοντα αἰσθάνονται , ταῦτα δὲ ἀπαθῆ καὶ ἀθάνατά ἐστιν . ἀλλ’ οὐδὲ τῇ ψυχῇ αὐτῶν συνοίσει , διότι τὰ τὴν αἴσθησιν ἔχοντα πρὸς ἀνάμνησιν τῶν καθόλου ταύτην ἐκτήσαντο , ἵνα ἐξ ὧν ἐν τοῖς καθ’ ἕκαστα διὰ τῶν αἰσθήσεων εὑρίσκουσιν , ἐπὶ τοὺς ἐνυπάρχοντας καθολικοὺς λόγους ἀνάγωνται , τὰ δὲ οὐράναι τῆς αἰσθήσεως οὐ δεῖαι · ἀεὶ γὰρ νοερῶς ἐνεργεῖ καὶ οὐδέποτε τῶν καθόλου ἀφίσταται . ἡ δὲ αἴσθησις μερικῶν ἐσιιν ἀντιληπτική · περὶ ταῦτα οὖν ἐκκρουομένη καὶ ἐνειλου - μένη οὐκ ἐᾷ τὸν νοῦν ἀπασχολεῖσθαι | τοῖς καθόλου , ἀλλ’ ἔοικε φλυάρῳ s γείτονι ὁμιλοῦντι πολλὰ καὶ ἐκκρούοντι τὸν ἀναγινώσκοντα . οὕτω μὲν οὖν ὁ Ἀλέξανδρος , καὶ κατ’ αὐτὸν οὐκ ἔχει τὸ ῥητὸν τὴν οὐ ἄρνησιν , ἀλλ’ οὕτως ἐστὶ ‘διὰ τί γὰρ ἕξει’ , καὶ ἐξηγεῖται αὐτὸ ἐρωτηματικῶς . ὁ δὲ Πλούταρχος τὴν ἐναντίαν βαδίσας προστίθησι τὴν οὐ ἄρνησιν καὶ φησι ‘διὰ τί γὰρ οὐχ ἕξει αἴσθησιν τὰ οὐράνια’ ; οὕτε γὰρ τῷ σώματι βέλτιόν ἐστι τὸ μὴ οὕτως ἔχειν · ἄμεινον γὰρ αἰσθητικῷ εἶναι τοῦ ἀναισθήτου , διότι τὸ αἰσθανόμενον τοῦ ἀναισθήτου τιμιώτερόν ἐστιν . εἰ δὲ εἴποις ‘οὐκοῦν πάσχοντα αἰσθάνεται καὶ οὐκέτι ἀπαθῆ καὶ ἀθάνατα’ , λέγω ὅτι οὔ · ἐπὶ γὰρ τῶν ὑπὸ σελήνην ἀληθής ἐστιν ὁ λόγος , ὅτι πάσχοντα αἰσθά - νονται , ἐκεῖνα δὲ μηδὲν πάσχοντα αἰσθάνεται . ὥστε συμβάλλεται αὐτῶν τῷ σώματι ἡ αἴσθησις . ἀλλὰ καὶ τῇ ψυχῇ αὐτῶν συμβάλλεται · οὐ γὰρ ἐμποδίζει αὐτῇ πρὸς τὴν εἴδησιν τῶν καθόλου , διότι διὰ μὲν τῶν αἰσθήσεων τὰ μερικὰ γινώσκομεν , ἐκ δὲ τῶν μερικῶν ἀναγόμεθα ἐπὶ τὰ καθό · λου , καὶ ὅτι , ἐὰν ἄρα ἐφ’ ἡμῶν ὁ λογισμὸς ὑπὸ τῆς αἰσθήσεως ὥσπερ ὑπὸ φλυάρου γείτονος δικαίως ἐκκρούεται , παρ’ οἷς καὶ ὁ τῆς κακίας ἐστὶν ἵππος , ἐπὶ τῶν οὐρανίων οὐκ ἄν ἐκκρούοιτο , παρ’ οἷς ὁ τῆς κακίας ἵππος οὐκ ἔστι . θεῶν γὰρ ἵπποι , καθάπερ φησὶν ὁ ἐν Φαίδρῳ Σωκράτης , ἀγα - θοί τε καὶ ἐξ ἀγαθῶν , ἐμφαίνοντος τοῦ λόγου τὴν τῶν ἐν τοῖς οὐρανίοις ψυχῶν συμφωνίαν · ἅμα γὰρ ἀναγωγὸς ἐνεργεῖ καὶ καταγωγός , καὶ οὐκ ἐμποδίζει αἴσθησις ἐκεῖ · ὥστε συμβάλλεται τῇ ψυχῇ πρὸς τὴν γνῶσιν τῶν μερικῶν καὶ τῶν καθόλου ἡ αἴσθησις . εἶτα ὁ Πλούταρχος οὐκ ἀνα - γινώσκει τὴν λέξιν ὡς Ἀλέξανδρος , ἀλλ’ οὕτω ‘διὰ τί γὰρ τὰ οὐράνια οὐχ ἕξει αἴσθησιν ; ἡ γὰρ τῇ ψυχῇ αὐτῶν βέλτιόν ἐστι τὸ μὴ ἔχειν αἴσθησιν’ . καὶ τοσαῦτα μὲν περὶ τῆς λέξεως καὶ τῆς ἐν αὐτῇ τῶν ἐξηγητῶν διαφωνίας . ἔξεστι δὲ ἐκ τῶν Ἀριστοτελικῶν ὁρμωμένους ἀποδεῖξαι τὰ οὐράνια ἀμοιροῦντα αἰσθήσεως · ἔξεστι δὲ καὶ τῶν ἐπιχειρημάτων ἀπάντων ἐκ τῶν Πλατωνικῶν ἐπενέγκαι τὸν ἔλεγχον . φέρε οὖν , εἰ δοκεῖ , τοῦτο ποιήσωμεν . ὅτι μὲν οὖν λογικὴν ἔχει ψυχὴν τὰ οὐράνια , δῆλον ἅπσιν ἐκ τῆς κινήσεως αὐτῶν · ἡ γὰρ ἐν τῷ αὐτῷ κυκλικὴ κίνησις ὑπ’ οὐδενὸς ἄν γένοιτο , πλὴν ὑπὸ λόγου . περὶ δὲ τῆς αἰσθητικῆς διεφώνησαν · οἱ μὲν γὰρ Ἀριστοτελικοί φασιν ὡς οὐκ ἔστιν ἐν τούτοις αἴσθησις , εἴ γε ταῦτα μὲν ἀπαθῆ , πάσχει δὲ τῆς αἰσθήσεως τὸ ὑποκείμενον . ἀλλά , φαῖεν ἄν οἱ Πλατωνικοί , ( 5 Ἀριστότελες , ἐφ’ ἡμῶν πάσχοντος τοῦ ὑποκειμένου κρίνει τὸ πάθος ἡ δύναμις , ἐπὶ δὲ τῶν οὐρανίων μόνη κρίσις ἐστὶ τῶν εἰδῶν ἄνευ πάθους . πῶς γὰρ οὐκ ἄτοπον τὸν μὲν ἀέρα καὶ τὸ ὕδωρ ἄνευ πάθους διακονεῖν τὰ εἴδη τῶν αἰσθητῶν καὶ ὑποδέχεσθαι , τὰ δὲ οὐράνια μὴ δύνασθαι πάθους χωρὶς τῶν αἰσθητῶν ἀντιλαμβάνεσθαι . ἀλλ’ εἰ ἔχουσι , φασὶν οἱ Ἀριστοτελικοί , τὰ αἴσθησιν , αἴσθησιν , καὶ ἁφὴν ἕξουσι πάντως · ἡγεῖται γὰρ αὕτη πασῶν τῶν αἰσθήσεων ὡς χεῖρον , ὅπου δὲ τὸ κρεῖττον , καὶ τὸ χεῖρον . πῶς δ’ ἄν ἔχοιεν ἁφήν , εἴ γε ἡ μὲν ἁφὴ δεῖται πλειόνων στοιχείων πρὸς γένεσιν ὡς πλειόνων ἀντιλαμβανομένη , ἐκ μόνης δὲ τῆς πέμπτης οὐσίας τὰ οὐράνια ; εἰ δὲ εἴη τὰ οὐράνια ἐκ τῶν στοιχείων , εἴη ἂν καὶ φθαρτά . πρὸς ὅ φασιν οἱ Πλατωνικοὶ ὅτι οὐκ ἀνάγκη τὴν ἁφὴν ἔχειν τὰ οὐράνια · παρ’ ἡμῖν γὰρ ἴσως ἡγεῖται τῶν κρειττόνων τὰ χείρω καὶ σύνεστιν , ἐπ’ ἐκείνων δὲ καὶ αὐτὸς Ἀριστοτέλης τὸν λόγον ἠθέτησεν · ἔφη γὰρ αὐτὰ λογικὴν ἔχειν μὴ ἔχοντα τὴν ἄλογον . ὅσον δ’ ἐπὶ τῷ λόγῳ καὶ ἐν τῷ αὐγοειδεῖ σώματι πάντως ἔσται καὶ ἡ ἄλογος καὶ ἡ φυτική , εἴπερ ὅπου τὰ κρείττω , καὶ τὰ χείρω , ὅπερ ἄτοπον . οὐκ ἔστιν οὖν πάντως ἐπὶ πάντων , ἔνθα τὸ κρεῖττον , καὶ τὸ χεῖρον . πάλιν , φασὶν οἱ Ἀριστοτελικοί , εἰ ἔχουσιν αἴσθησιν τὰ οὐράνια , πάντως ἕξουσι καὶ ὄργανα · πᾶσα γὰρ αἴσθησις δι’ ὀργάνων ἐνεργεῖ · ὁμοιομερῆ δέ ἐστι τὰ οὐράνια . πρὸς ὅ φασιν οἱ Πλατωνικοὶ ὅτι οὐ πάντως δι’ ὀργάνων ἡ τῶν αἰσθητῶν ἀντίληψις γίνεται , ὅπου γε καὶ ἐν ἡμῖν ἡ κοινὴ αἴσθησις ἐν ἑνὶ τυγχάνουσα πνεύματι τὰ τῶν πέντε οἶδεν αἰσθήσεων αἰσθητά , καὶ ἡ ἄλογος δὲ δι’ ἑνὸς πνεύματος τὰ αἰσθητὰ πάντα καταλαμβάνει . διὸ καὶ αὐτὸς ἔφης ‘ ἡ γὰρ κυρίως αἴσθησις μία καὶ τὸ κυρίως αἰσθητήριον ἕν’ . ἀλλὰ πάλιν φασὶν οἱ Ἀριστοτελικοὶ ὡς τῶν μὲν ζωτικῶν οὐσῶν οὐκ ἀνάγκη τὰς γνωστικὰς εἶναι δυνάμεις , ὡς δηλοῖ τὰ φυτὰ ζωήν , οὐ γνῶσιν ἔχοντα , τῶν δὲ γνωστικῶν οὐσῶν πάντως εἰσὶ καὶ αἱ ζωτικαί . εἰ οὖν ἔχει τὰ οὐράνια τὴν γνωστικὴν δύναμιν τῆς ἀλόγου , δῆλον ὅτι καὶ τὴν ζωτικὴν αὐτῆς ἕξει δύναμιν , θυμὸν λέγω καὶ ἐπιθυμίαν . ἄτοπον δὲ τὰ οὐράνια λέγειν ἢ ἐπιθυμεῖν ἢ θυμοῦσθαι , ἐπεὶ καὶ ἐφθείροντ’ ἄν . πρὸς ὅ φασιν οἱ Πλατωνικοὶ ὅτι ἔχουσιν ἐπιθυμίαν τὰ οὐράνια · ἐφίενται γὰρ τῆς πρὸς τὸν νοῦν μιμήσεως , εἴ γε ὁ μὲν πανταχοῦ ἐστι , τὰ δὲ πανταχοῦ γίνεται , εἰ καὶ μὴ ἅμα , ἄλλα κατὰ μέρος · θυμὸν δὲ οὐκ ἔχουσιν · οὐ γὰρ ἀνάγκη . ἰδοὺ γὰρ καὶ τὰ ζῳόφυτα ἔχοντα ἐπιθυμίαν · ἀνιᾶται γὰρ καὶ ἥδεται · οὐ θυμοῦται · οὐ γὰρ φαίνεται ἀμυνόμενα . καὶ διὰ πέμπτου δὲ ἐπιχειρήματος κατασκευάζουσιν οἱ Ἀριστοτελικοὶ ὅτι οὐκ ἔχει αἴσθησιν τὰ οὐράνια . εἰ γὰρ πᾶσα αἴσθησις περὶ τὰ ἐκτὸς καταγίνεται , οὐδὲν δὲ ἔξω τῶν οὐρανίων , οὐκ ἄρα αἰσθάνονται . πρὸς ὅ ἔστιν εἰπεῖν ὅτι καὶ ἐν τοῖς οὐρανίοις ἐστὶν ἔξω · τῆς γὰρ περιφερείας ἔξω ἐστὶν τὸ κέντρον · ὥστε αἰσθάνονται . οἱ δέ γε Πλατωνικοὶ οὕτω κατασκευάζουσιν ὅτι αἰσθάνεται · εἰ τὸ αἰσθάνεσθαι καὶ γινώσκειν , καὶ τὰ οὐράνια ὡς κρείττω αἰσθάνεται . ταῦτα εἰπὼν ἔρχεται καὶ ἐπὶ τὸ διακρῖναι τὰ πορευτικὰ τῶν ζωοφύτων . ἀλλ’ ἐν τούτοις ἡ θεωρία σὺν θεῶ πληροῦται . Τὴν μὲν οὖν θρεπτικὴν ἀνάγκη πᾶν ἔχειν ὅτι περ ἄν ζῇ καὶ ψυχὴν ἔχει . διάκρισιν λέγει ζῴου καὶ φυτοῦ , ὅτι εἰ καὶ ἄμφω ἔχουσι τὴν θρεπτικήν , ἀλλ’ οὐκ ἄμφω ἔχουσι τὴν αἰσθητικήν . θρεπτικὴν | μὲν γὰρ ἀνάγκη πᾶν ζῶν ἔχειν · εἰ γὰρ μὴ τρέφεται ἀπὸ ἀρχῆς τῆς γενέσεως μέχρι τῆς φθορᾶς , ταχύτερον φθείρεται καὶ οὐ φθάνει τὴν ἀκμήν · αἴσθη - σιν δὲ οὐκ ἀνάγκη πάντα τὰ ζῶντα ἔχειν · τὰ γὰρ ἁπλοῦν σῶμα ἔχοντα , οἷον τὰ φυτά , οὐκ ἀνάγκη ἔχειν αἴσθησιν . ἁπλοῦν δὲ ἔχειν λέγεται σῶμα τὰ φυτά , ἐπειδὴ τῷ γεώδει μόνῳ χαρακτηρίζεται τῆς δὲ αἰσθήσεως χωρὶς ἀδύνατον εἶναι ζῷον . αἴσθησιν δὲ οὐκ ἀναγκαῖον ἐν ἅπασι τοῖς ζῶσιν . διττὴ τούτου τοῦ ῥητοῦ φέρεται γραφή . τὰ μὲν γὰρ ἔχει ἐν ἅπασι τοῖς ζώοις , τὰ δ’ ἐν ἅπασι τοῖς ζῶσιν . ἀλλ’ εἰ μὲν τοῖς ζῴοις ἔχει , ἀντὶ τοῦ τοῖς ζῶσίν ἐστιν , ἵνα συμπεριλάβῃ καὶ τὰ φυτά . τί γάρ φησιν ; ὅτι οὐκ ἀνάγκη πᾶν ζωὴν ἔχον καὶ αἴσθησιν ἔχειν . εἰ δὲ ἐν ἅπασι τοῖς ζῶσιν ἔχει ἡ γραφή , καλῶς ἂν ἔχοι · μᾶλλον γὰρ οὕτως ἔρρωται ἡ διάνοια . οὔτε γὰρ ὧν τὸ σῶμα ἁπλοῦν , ἐνδέχεται ἁφὴν ἔχειν . αὕτη ἐστὶν ἡ ἀπὸ τοῦ σώματος κατασκευὴ δεικνύουσα ὅτι οὐκ ἔστιν ἐν τοῖς φυτοῖς ἁφή . p . 434 a 29 Οὐδὲ ὅσα μὴ δεκτικὰ τῶν εἰδῶν ἄνευ τῆς ὕλης . Περὶ τῶν φυτῶν λέγει · ταῦτα γὰρ οὐ δέχεται τὸ εἶδος ἄνευ τῆς ὕλης , ὡς αἱ αἰσθήσεις , ἀλλὰ μετὰ τῆς ὕλης . ὅσα οὖν , φησίν , οὐ δέχεται τὰ εἴδη καθ’ ἑαυτά , οἷον τὰ φυτά , οὐκ ἔχει αἴσθησιν . τὰ δὲ ζῷα ἔχει αἴσθησιν , ἐπεὶ μάτην ἄν ἦν ἐν αὐτοῖς ἡ κίνησις · μὴ αἰσθανόμενα γὰρ ἐπὶ κακῷ ἐκινεῖτο καὶ εἰς βόθρους ἔπιπτεν · οὐδὲν δὲ μάτην ἢ ἐπὶ κακῷ ἡ φύσις ποιεῖ , ἀλλ’ ἢ ἕνεκά του ἢ σύμπτωμα τῶν ἕνεκά του . καὶ εἴρηται ποῖά ἐστι ταῦτα . τὰ δὲ φυτὰ ὡς μόνιμα καὶ ἀκίνητα οὐ χρῄζει αἰσθήσεως . ἀποροῦσι δὲ λέγοντες ὅτι οὐ μόνον τὰ φυτά ἐστι τὰ μὴ δεχόμενα τὰ εἴδη ἄνευ τῆς ὕλης , ἀλλὰ καί τινες αἰσθήσεις . ἡ μὲν γὰρ ὄψις καὶ ἀκοὴ ἀληθείᾳ μόνον τῶν εἰδῶν ἀντιλαμβάνεται , ἡ μὲν τῶν χρωμάτων ἡ δὲ τῶν ψόφων , καὶ οὐ γίνεται οὕτε ἡ ὄψις χρῶμα , οἷον λευκὴ ἢ μέλινα , οὔτε ἡ ἀκοὴ ψόφος , οἷον ὀξεῖα ἢ βρεῖα · ἡ μέντοι γε ἁφὴ οὐ μόνον τοῦ εἴδους ἀντιλαμβάνεται , ἀλλὰ καὶ τῆς ὕλης · τοὐ γὰρ ψυχροῦ οὐκ ἀντιλαμβάνεται , εἰ μὴ ψυχρὸν γένηται τὸ σῶμα , ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῦ θερμοῦ καὶ τῶν τοιούτων . λέγομεν δὲ πρὸς τοῦτο ὅτι τοῦ μὲν εἴδους ἡ ψυχὴ ἀντιλαμβάνεται , ἡ δὲ ὕλη εἰς τὸ σῶμα δρᾷ · ὥστε πάσαι αἱ αἰσθήσεις τοῦ εἴδους μόνου ἀντιλαμβάνονται , τῆς δὲ ὕλης οὐδαμῶς . τὰ δὲ φυτὰ οὐ μόνον τοῦ εἴδους ἀντιλαμβάνεται , ἀλλὰ καὶ αὐτῆς δράττεται τῆς ὕλης , καὶ πάσχουσιν ὑπ’ αὐτῆς καὶ ἀντιδρῶσιν . μήποτε δὲ ἔστι καὶ ἐπὶ τούτων εἰπεῖν ὅτι ὥσπερ ἐπὶ τῶν ζῴων ἡ μὲν ψυχὴ τοῦ εἴδους ἀντιλαμβάνεται , τὸ δὲ σῶμα τῆς ὕλης , οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν φυτῶν ἡ μὲν ἁπτικὴ δύναμις τοῦ εἴδους τῆς γῆς ἀντιλαμβάνεται , τὸ δὲ σῶμα τῶν φυτῶν ὑπὸ τῆς ὕλης τῶν ἁπτῶν πάσχει , ὡς συνάγεσθαι καὶ τὰ φυτὰ ἔχειν τὴν ἀπτικὴν δύνα · μιν πλὴν ὅτε καὶ τοῦτο δῶμεν , τὰ ἄλλα ἐπιχειρήματα ἀνατρέπει τοῦτο . φθείροιτο ἂν καὶ εἰς τέλος οὐκ ἂν ἔλθοι , ὅ ἐστι φύσεως ἔργον · πῶς γὰρ θρέψεται ; εἰ μὴ ἔχει , φησίν , αἴσθησιν τὰ ζῷα , οὐκ ἔρχεται εἰς τέλος , τουτέστιν εἰς ἀκμήν , ἀλλὰ φθείρεται . εἰ γὰρ δι’ ἁφῆς γινώσκει τὴν ἐπιτηδείαν τροφὴν καὶ αἱρεῖται αὐτήν , ἀποστρέφεται δὲ τὸ λυποῦν , εἰ μὴ ἔχει ἄρα αἴσθησιν , οὔτε τρέφεται καὶ φθαρήσεται τὰ ζῷα μὴ τρεφόμενα . τὰ δὲ φυτὰ ὡς μόνιμα οὐ χρείαν ἔχει αἰσθήσεως · παρακειμένην γὰρ ἔχει τὴν τροφὴν ἐν τῇ γῆ ἐν ᾗ καὶ ἔστι τὸ φυτόν , ὃ εἶπεν ὅθεν πεφύκασιν · τῶν φυτῶν οὖν ὡρισμένη ἐστὶν ἡ τροφή , καὶ διὰ τοῦτο αἰσθήσεως οὐ χρῄζει τὰ φυτά , τῶν δὲ ζῴων ἀδιάφορός ἐστι καὶ ἀόριστος · οὐκ ἀεὶ γὰρ τὰς αὐτὰς τροφὰς προσφέρεται , καὶ χρῄζει ἔχειν αἴσθησιν τὴν δια - κρίνουσαν τὰ οἰκεῖα ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων . p . 434 b 3 Οὐχ οἷόν τε δὲ σῶμα ἔχειν μὲν ψυχὴν καὶ νοῦν κριτικόν , αἴσθησιν δὲ μὴ ἔχειν , μὴ μόνιμον ὄν , γενητὸν δέ · Δικαίως ἔχει τὰ ζῷα , φησίν , αἴσθησιν , ἐπειδὴ ἀδύνατον τὰ ἔχοντα ψυχὴν καὶ ὄντα γενητὰ καὶ μὴ μόνιμα μὴ ἔχειν αἴσθησιν . μὴ ὄντα δὲ μόνιμα εἶπε διὰ τὰ φυτά · ταῦτα γὰρ καὶ ψυχὴν ἔχει καὶ γενητά ἐστιν · ἐπειδὴ δὲ μόνιμά ἐστι , διὰ τοῦτο οὐκ ἔχει αἴσθησιν . εἶπε δὲ νοῦν κριτικὸν καὶ οὐχ ἀπλῶς νοῦν , ἵνα μὴ δόξῃ διακρίνειν ζῷα φυτῶν , ἀλλὰ λογικὰ ζῷα φυτῶν · ἐν γὰρ τούτοις μᾶλλον ἀναγκαία ἡ αἴσθησις , εἴπερ καὶ ταῦτα μᾶλλον διακρίνουσιν . ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τὰ ἀγένητα , φησίν , ἔχει αἴσθησιν , οἷον τὰ οὐράνια · τοῦτο γὰρ καὶ δοξάζει Ἀριστοτέλης · οὔτε γὰρ τῇ ψυχῆ αὐτῶν οὔτε τῷ σώματι συμβάλλεται τὸ ἔχειν αἴσθησιν · καὶ εἴρηται πῶς ἐν τῇ θεωρία , καὶ ὅτι ἄλλως μὲν Ἀλέξανδρος , ἄλλως δὲ Πλούταρχος τὸν λόγον ἐδέξατο . δοξάζει τοίνυν Ἀριστοτέλης τὰ οὐράνια καὶ ζῆν καὶ πορευτικὰ εἶναι ἀεικίνητα γὰρ αὐτὰ λέγει ) , ὅμως δὲ μὴ ἔχειν αἴσθησιν , ἐπειδὴ ἀγένητά ἐστι κατὰ χρόνον . οὐθὲν ἄρα ἔχει ψυχὴν σῶμα μὴ μόνιμον ἄνευ αἰσθήσεως . τοῦτο τὸ ῥητὸν μᾶλλον δείκνυσιν Ἀριστοτέλην ὄντα τῆς δόξης Πλουτάρχου . τοῦτο γὰρ λέγει ὅτι οὐδέν ἐστι σῶμα ἔχον ψυχὴν χωρὶς τῶν φυτῶν καὶ μὴ ἔχον τὰς αἰσθήσεις , εἰ μή πού τις εἴποι ὅτι τῶν ἄνω ἐστὶ συμπέρασμα καὶ οὐ πρὸς τὸ προσεχὲς ἀποδέδοται . εἰ γάρ τις τοῦτο εἴποι , οὐδὲν ἔχει ὁ Πλούταρχος ἐκ τοῦ παρόντος ῥητοῦ . ἐν οἷς ἡ πρᾶξις σὺν θεῷ πληροῦται . p . 434 b 8 Ἀλλὰ μὴν εἴ γε αἴσθησιν ἔχει , ἀνάγκη τὸ σῶμα εἶναι ἢ ἀπλοῦν ἢ μικτόν . οὐχ οἷόν τε δὲ ἁπλοῦν · ἁφὴν γὰρ οὐχ ἕξει , ἔστι δὲ ἀνάγκη ταύτην ἔχειν . | Διακρίνας ὁ Ἀριστοτέλης τὰ ζῷα ἀπὸ τῶν φυτῶν καὶ τῶν οὐρανίων νυνὶ διακρίνει τὰ πορευτικὰ ζῷα ἀπὸ τῶν ζῳοφύτων . βουλόμενος δὲ κατεπείγουσαν δεῖξαι τὴν διάκρισιν αὐτῶν πρῶτον κοινωνίας αὐτῶν λέγει καὶ καλεῖ καὶ τὰ ζῷα τὰ πορευτικὰ καὶ τὰ ζῳόφυτα κοινῶς ζῷα , ἐπειδὴ τὸν ὁρισμὸν τοῦ ζῴου ἄμφω ἐπιδέχονται · οὐσία γὰρ ἔμψυχος αἰσθητικὴ ἀμφότερα . κοινὸν τοίνυν ἐστὶν ἐν πᾶσι τοῖς ζῴοις τὸ μικτὰ αὐτὰ εἶναι καὶ οὐχ ἁπλᾶ , κοινὸν δὲ αὐτοῖς καὶ τὸ ἁφὴν ἔχειν · καὶ τὰ ζῳόφυτα γὰρ καὶ τὰ πορευτικὰ μικτά ἐστι καὶ ἁφὴν ἔχει . αὕτη δὲ ἡ κοινωνία οὔτε τοῖς φυτοῖς ὑπῆρχεν οὔτε τοῖς οὐρανίοις . οὔτε γὰρ τὰ φυτὰ σύνθετά ἐστιν , ἀλλ’ οἱονεὶ ἁπλᾶ · τῷ γὰρ γεώδει χαρακτηρίζονται μόνῳ · ἀλλὰ μὴν οὐδὲ ἁφὴν ἔχει τὰ φυτά . πάλιν τὰ οὐράνια οὐκ ἔστι μικτά · κατὰ γὰρ Ἀριστοτέλην οὐκ ἔστιν ἐκ τῶν στοιχείων , ἀλλ’ ἐκ τῆς πέμπτης οὐσίας · ἁπλᾶ οὖν . ἀλλὰ μὴν οὐδὲ ἁφὴν ἔχει τὰ οὐράνια κατὰ τὸν Ἀριστοτέλην . καὶ αὗται μὲν αἱ κοινωνίαι τῶν ζῴων . εἶτα μετὰ τὰς κοινωνίας δείκνυσιν ὅτι ἀληθῶς τὰ ζῷα καὶ μικτά ἐστι καὶ ἁφὴν ἔχει . τοῦτο δὲ καὶ πρὸ τῆς διακρίσεως δείκνυσι καὶ μετὰ τὴν διάκρισιν οὐ τοῖς αὐτοῖς ἐπιχειρή - μασιν · ἡμεῖς δὲ πρῶτον εἴπωμεν τὴν διάκρισιν καὶ εἶθ’ οὕτω συνάπτωμεν τὰ συνάγοντα ἐπιχειρήματα ὅτι μικτά ἐστι τὰ ζῷα καὶ ἁφὴν ἔχει . καὶ ποία ἐστὶν ἡ διάκρισις ; τὰ ζῳόφυτα τοίνυν ἢ μόνην ἁφὴν ἔχει , ὡς ἐπὶ σπόγγου , ἢ ἁφὴν καὶ γεῦσίν τινα , ὅσα ἔχει ἀνάλογον γαστρὶ καὶ στόματι , οἷον τὰ ὀστρακόδερμα · τὰ δὲ πορευτικὰ πάσας τὰς αἰσθήσεις ἔχει ἢ τὰ ἀναλογοῦντα τῇ αἰσθήσει . ὁ γὰρ σκώληξ διὰ τὸ μὴ ἔχειν ὄψιν ἀπαλόσαρκός ἐστι . θέλουσι γὰρ τὰ πορευτικὰ ἔχειν καὶ ὄψιν καὶ ἀκοήν , ἵνα καὶ τὰ πόρρω κακὰ ἐκκλίνωσι . διὸ εἴρηται “ ἵππων μ’ ὠκυπόδων ἀμφὶ κτύπος οὔατα βάλλει’’ καὶ “ ἀμφί μ’ Ὀδυσσῆος ταλασίφρονος ἵκετο φωνή’’ . κατὰ τοῦτο οὖν διαφέρει τὰ πορευτικὰ ζῷ τῶν ζωοφύτων . καὶ αὕτη μὲν ἡ διάκρισις . ἐπὶ τούτοις οὖν εἴπωμεν τὰ πρὸ τῆς διακρίσεως ἐπιχειρήματα , ἐξ ὧν ἔστι δεῖξαι ὅτι τε μικτά ἐστι τὰ ζῷα καὶ ἁφὴν ἔχει . καὶ πρῶτον δείξομεν ὅτι μικτά ἐστιν οὕτως . δεῖ τοίνυν εἰδέναι ὅτι πᾶν ζῷον αἰσθητικὸν ἁφὴν ἔχει · οὐ γὰρ ἔστι τὸ μὴ ἔχοντα ἁφὴν ἄλλην ἔχειν αἴσθησιν · δεῖ γὰρ ὑπεστρῶσθαι τὴν χείρονα . πᾶν δὲ ἁφὴν ἔχον μικτόν · καὶ πᾶν ἄρα ζῷον μικτόν . ὅτι δὲ πᾶν ἁφὴν ἔχον μικτόν ἐστι , δῆλον · ἐξ ὧν γὰρ σύγκειται ἡ ἁφή , τούτων καὶ ἀντιλαμβάνεται · εἰ δὲ ἀντιλαμβάνεται θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ ὑγροῦ καὶ ξηροῦ , καὶ οὐ μόνον ἑνὸς στοιχείου , δῆλον ὅτι καὶ ἐκ τούτων συνίσταται καὶ ἔσται μικτόν . ἐπεὶ οὖν ἐκ τούτου τοῦ ἐπιχετρήματος ἐδείχθη ὅτι καὶ μικτóν ἐστι τὸ ζῷον καὶ ἁφὴν ἔχει , παρέργως δὲ ἐδείξαμεν ὅτι καὶ ἁφὴν ἔχει , φέρε δείξωμεν πρώτως ὅτι ἁφὴν ἔχει τὸ ζῷον . δεῖ τοίνυν εἰδέναι ὅτι ἐκ τῶν ἁπτῶν τρεφόμεθα κυρίως · οἱ γὰρ χυμοὶ καρυκεύματος δίκην ἐπέχουσι κατὰ συμβεβηκὸς τρέφοντες , τὰ δὲ ἄλλα οὐδὲ κατὰ συμβεβηκὸς τρέφει , οἷον τὰ ὀσφραντὰ ἢ τὰ ἀκουστὰ ἢ τὰ ὁρατά . εἰ οὖν ἐκ τῶν ἁπτῶν τρεφόμεθα , ἀνάγκη δὲ ἀντιλαμβάνεσθαι ἐκείνων ἐξ ὧν τρεφόμεθα , ἀνάγκη ἄρα ἐστὶν αὐτῶν ἅπτεσθαι , καὶ ἐξ ἀνάγκης ἐστὶν ἐν ἡμῖν ἁφή , ἵνα τούτων ἀντιλαμβάνηται · αὕτη μὲν γὰρ μόνη ἀμέσως ἀντιλαμβάνεται , αἱ δὲ ἄλλαι διὰ μέσου . ἔστιν οὖν ἁφὴ ἐν τοῖς ζῴοις . ταῦτα πρὸ τῆς διακρίσεως δείκνυνται ὅτι ἔστιν ἁφὴ ἐν ἡμῖν , καὶ μικτὰ ὄντα τὰ ζῷα . μετὰ δὲ τὴν διάκρισιν πάλιν δείκνυσιν ὅτι μικτά ἐστι τὰ ζῷα . φησὶ γὰρ ὅτι εἰ δέδεικται ὅτι πᾶν ζῷον αἰσθητικόν ἐστιν , ἀνάγκη αἰσθητήριον ἔχειν δι’ οὗ αἰσθάνεται . τὸ δὲ αἰσθητήριον ἀνάγκη μικτὸν εἶναι · οὔτε γὰρ ἀπὸ πυρὸς μόνου δύναται εἶναι ( τὸ γὰρ πῦρ φθείρει μᾶλλον ἢ συνίστησι μόριον ) οὔτε δὲ ἐξ ἀέρος ἢ ὕδατος δύναται εἶναι ( ταῦτα γὰρ ἄλλας δυνάμεις ἐπιστεύθη , διαφανῆ , διηχῆ , δίοσμον ) , δὲ ἀπὸ γῆς μόνης δύναται εἶναι · ἀναίσθητα γὰρ τὰ ἐν ἡμῖν γεώδη μόρια , οἷον τρίχες , ὄνυχες , ὀστέα · καὶ ὅτι οὐ μόνον τῆς ἀντιθέσεως τῆς γῆς ἀντι - λαμβανόμεθα , οἷον ξηροῦ καὶ ψυχροῦ , ἀλλὰ καὶ θερμοῦ καὶ ὑγροῦ . ἔδει οὖν ἐκ πάντων εἶναι τὸ αἰσθητικόν , ἵνα μέσον ὂν πάντων ἀντιλαμβάνεται · ὥστε μικτόν . ὅτι δὲ καὶ ἁφὴν ἔχει τὸ ζῷον , διὰ πέντε ἐπιχειρημάτων δείκνυσιν . ὧν τὸ πρῶτόν ἐστι τοῦτο · ἀναγκαία , φησίν , ἐστὶ τῷ ζῴῳ ἡ ἁφή · εἰ γὰρ οἱ ὄψεως ἐστερημένοι ζῶσιν , ἔτι δὲ ζῶσι καὶ κωφοὶ καὶ οἱ ὀσφρήσεως ἐστερημένοι , οἷον ἐὰν ἔχῃ τις πολύπουν ἐν τῇ ῥινί , πρὸς τοὐτοις δὲ καὶ οἱ ἀποκεκομμένοι τὴν γλῶτταν ζῶσι , τὸν δὲ ἀπολέσαντα τὴν ἁφήν , οἷον τὸν πάρετον , οὐκ ἔστι ζῆν . ἀναγκαία ἄρα πλέον πάντων ἡ ἁφή , καὶ ἔστιν ἐν ἡμῖν . δεύτερον ἐπιχείρημα · εἰ ὅρος τοῦ ζῴου τὸ αἰσθητικὸν καὶ ἀντιστρέφει πρὸς τὸ ζῷον , τὸ δὲ αἰσθητικὸν κατὰ τὴν ἁφὴν λέγομεν , ἔστιν ἄρα ἐν ἡμῖν ἁφή . τρίτον ἐπιχείρημα τοιοῦτον · ἀναγκαί ἡ ἁφή , εἴπερ αἱ ἄλλαι αἰσθήσεις , ἐπειδὴ αἱ μὲν ἄλλαι αἰσθήσεις ἐν ἑνί εἰσι μορίῳ , ἡ δὲ ἁφὴ ἐν ὅλῳ ἐστὶ τῷ σώματι . τέταρτον ἐπιχείρημα τοι . οῦτον · ἀναγκαία ἡ ἁφή , ἐπειδὴ καὶ τὰ ὑποκείμενα αὐτῇ , οἷον τὰ ἁπτά , ὅλον τὸ σῶμα φθείρει , ἐὰν ὦσιν ὑπερβάλλοντα , καὶ δικαίως , ἐπειδὴ ἐν ὅλῳ τῷ σώματί ἐστιν ἡ ἁφή , αἱ δὲ τῶν ἄλλων αἰσωτῶν ὑπερβολαὶ μόνον τὸ αἰσθητήριον ἐκεῖνο βλάπτουσιν ᾧ ἐστιν αἰσθητά . εἰ γὰρ εἴποις ὅτι καὶ τὰ γευστὰ φθείρει τὸ ὅλον σῶμα , λέγω σοι ὅτι καὶ ἡ γεῦσις ἁφή τίς ἐστι καὶ ὡς ἁφὴ μᾶλλον φθείρει τὸ ὅλον σῶμα ἤπερ ὡς γεῦσις . εἰ δὲ ἀπορήσειέ τις ‘τὶ οὖν , τὰ ὀσφραντὰ οὐ φθείρει τὸ πᾶν σῶμα , οἷον τὰ Χαρώνια πνεύματα;’ λέγομεν ὅτι κατὰ συμβε βηκὸς διὰ ἁφῆς καὶ ταῦτα φθείρει · τῷ γὰρ ποιεῖν σῆψιν φθείρει , ἡ δὲ σῆψις ἁφῇ ποιεῖ . πάλιν λέγουσιν ὅτι καὶ τὸ ἀκουστὸν φθείρει τὸ πᾶν σῶμα , οἷον ἐξαίσιος ψόφος . ἀλλὰ καὶ οὗτος πάλιν τῇ ἁφῇ ποιεῖ · τῇ γὰρ ὤσει , ἡ δὲ ὦσις ἁφή ἐστι . πάλιν λέγουσιν ὅτι καὶ τὰ ὁρατὰ φθείρει τὸ πᾶν σῶμα · ὁρῶντες γὰρ ἐνίοτε ὅτι δή ποτε φοβερὸν τῇ δειλίᾳ φθειρόμεθα . πρὸς ὃ ἔστιν εἰπεῖν ὅτι καὶ ἡ δειλία τῷ ποιεῖν ψῦξιν φθείρει , ἡ δὲ ψῦξις ἁφῆς ἐστι . τοῦτο καὶ τὸ τέταρτον ἐπιχείρημα . πέμπτον ἐπιχείρημα · ἀναγκαία , φησίν , ἐστὶν ἡ ἁφή , ἐπειδὴ αὕτη μόνη εἰς τὸ εἶναι συντελεῖ , αἱ δὲ ἄλλαι αἰσθήσεις εἰς τὸ εὖ εἶναι συμβάλλονται . φασὶ δὲ ὅτι καὶ τὰ ἄλογα καὶ ὅρασιν ἔχει καὶ ἀκοὴν καὶ ὄσφρησιν καὶ γεῦσιν · μὴ οὖν ἐπὶ ἐκείνων ἐστὶ μαθεῖν μουσικὴν ἢ ἀστρονομίαν ; πρὸς ὅ φαμεν ὅτι γεῦσις μὲν καὶ ὄσφρησις , καθὸ τελειότερα ποιεῖ <τὰ> ζῷα , λέγεται εἰς τὸ εὖ εἶναι συμβάλλεσθαι , ἀκοὴ δὲ καὶ καὶ ἐπὶ τῶν ἀλόγων εἰς τὸ εὖ εἶναι συμβάλλεται · πρῶτον μὲν ἐπειδὴ ἀκούοντα τῶν γεννημάτων αὐτῶν καὶ ὁρῶντα αὐτὰ κήδεται αὐτῶν , τὸ δὲ κήδεσθαι τῶν γεννημάτων εὖ εἶναι αὐτοῖς ἐστιν · ἄλλως τε δὲ ἀκούοντα τὰ ἄλογα ἡμεροῦντα , ὥστε χρεία ἀκοῆς , ἵνα ἀκούοντα ἡμερωθῶσιν · τὸ δὲ ἡμεροῦσθαι εὖ εἶναί ἐστιν , ὅπερ ἔχουσι δι’ ἀκοῆς καὶ ὄψεως · ὁρῶντα γὰρ ἐν φωτὶ τὰ γινόμενα ἐξ ἡμῶν ἡμεροῦνται . καὶ τοῦτο δῆλον ἐκ τοῦ τὰ ἐν σκότῳ διατρίβοντα θηρία ἄγρια εἶναι . ἐπεὶ οὖν ταῦτα εἴρηται , ἐν τούτοις ἡ θεωρία καὶ ἡ παροῦσα περὶ ψυχῆς πραγματεία σὺν θεῷ πληροῦται . Ἀλλὰ μὴν εἴ γε αἴσθησιν ἔχει , ἀνάγκη τὸ σῶμα εἶναι ἢ ἁπλοῦν ἢ μικτόν . τὰς κοινωνίας λέγει τῶν ζῴων , οὐχ ὡς εἴρηται ἐν τῇ θεωρίᾳ προάγων τὸν λόγον , πλὴν ἡ αὐτή ἐστιν ἔννοια · διὰ τριῶν δὲ συλλογισμῶν προάγει τὸν λόγον , ὧν ὁ πρῶτός ἐστιν οὗτος . εἰ ἀνάγκη τὰ ἔχοντα αἴσθησιν σώματα , οἷον τὰ ζῷ , ἢ ἁπλᾶ εἶναι ἢ σύνθετα , οὐκ ἔστι δὲ ἁπλᾶ , σύνθετα ἄρα . οὗτος ὁ πρῶτος συλλογισμός . καὶ πόθεν δῆλον ὅτι σύνθετά ἐστι ; τοῦτο ὁ δεύτερος δείκνυσι συλλογισμός . εἰ γὰρ μὴ ἦν σύνθετα , οὐδὲ ἁφὴν εἶχον · ὅπου γὰρ ἁφή , καὶ σύνθετον , εἴπερ ἐξ ὧν ἐστι , τούτων καὶ ἅπτεται , ἅπτεται δὲ πολλῶν . καὶ πόθεν δῆλον ἁφὴν ἔχειν τὰ ζῷα ; τοῦτο δι’ ἄλλου συλλογισμοῦ δείκνυσιν . εἰ γὰρ τὸ ζῷον σῶμά ἐστιν ἔμψυχον , πᾶν δὲ σῶμα ἁπτόν ἐστι , πᾶν δὲ ἁπτὸν ἁφῇ καταλαμβάνεται , ἔστιν ἄρα ἁφὴ ἐν ἡμῖν ἡ ἁπτομένη . οὗτοί εἰσιν οἱ τρεῖς συλλογισμοί . δικαίως δέ , φησίν , ἐστὶν ἡ ἁφή , ἵνα σώζηται δι’ αὐτῆς τὸ ζῷον · εἰ γὰρ μὴ εἶχεν αὐτήν , βόθροις περιέπιπτε καὶ ἀπώλλυτο . ἕως ποῦ δέ ἐστιν ἕκαστος συλλογισμός ; λέγομεν ὅτι ὁ μὲν πρῶτός ἐστιν ἕως τῶν ὧδε , ἀλλὰ μὴν εἴ γε αἴσθησιν ἔχει τὸ σῶμα , ἀνάγκη τὸ σῶμα εἶναι ἢ ἀπλοῦν ἢ μικτόν . λοιπὸν ὁ δεύτερος συλλογισμός ἐστιν οὗτος , οὐχ οἷόν τε δὲ ἁπλοῦν · ἁφὴν γὰρ οὐχ ἕξει . ὁ δὲ τρίτος συλλογισμός ἐστιν ὁ λέγων ἔστι δ’ ἀνάγκη ταύτην ἔχειν . καὶ ὅτι ἀνάγκη , κατασκευάζει καί φησιν τοῦτο δὲ ἐκ τῶνδε δῆλον , καὶ λοιπὸν λέγει τὰ εἰρημένα · εἰ πᾶν σῶμα ἁπτόν , πᾶν δὲ ἁπτὸν ἁφῇ καταλαμβάνεται , ἁφὴ ἄρα τούτων ἀντιλαμβάνεται , ἡ δὲ ὄψις καὶ ἡ ἀκοὴ καὶ ἡ ὄσφρησις διὰ τοῦ μεταξύ · εἰ δὲ τοῦτο , ἀδύνατον ἔσται σώζεσθαι τὸ ζῷον , εἰ μὴ ἔχει ἁφήν · κρημνῷ γὰρ περιπίπτει καὶ φθείρεται . p . 434bl8 Διὸ καὶ ἡ γεῦσίς ἐστιν ὥσπερ ἁφή τις . ’Eπειδὴ εἶπεν ἄνω ὅτι ἁφὴ μόνη ἁπτομένη αἰσθάνεται , ἵνα μή τις εἴπῃ ι τί οὖν ; ἡ γεῦσις οὐχ ἁπτομένη ἀντιλαμβάνονται ’ διὰ τοῦτο εἶπεν ὅτι καὶ ἡ γεῦσις ὡς ἁφὴ οὖσα ἀμέσως ἀντιλαμβάνεται . ὅτι δὲ ἡ γεῦσις ἁφή τίς ἐστι , διὰ τριῶν δείκνυσι συλλογισμῶν , ὧν ὁ πρῶτός ἐστιν οὗτος · εἰ ἀναγκαί ἡ ἁφὴ τῷ ζῴῳ καὶ ἡ γεῦσις δὲ ἀναγκαία ( δι᾿ αὐτῆς γὰρ τρεφόμεθα ) ἡ γεῦσις ἄρα ἁφή . τοῦτον δὲ τὸν συλλογισμὸν ἐδήλωσε διὰ τοῦ εἰπεῖν διὸ καὶ ἡ γεῦσις ὥσπερ ἁφή ἐστιν , τουτέστιν διὰ τὸ ἀναγ - καία εἶναι ὡς ἡ ἁφή · ὡς πρὸς τὰ ἄνω γὰρ συνέταξε . λέγει καὶ δεύτερον συλλογισμόν , ὅτι εἰ ἡ γεῦσις τροφῆς , ἔστιν ἁφή . δείκνυσι δὲ τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τρίτου συλλογισμοῦ · εἰ τὸ σῶμα τὸ ἁπτὸν τροφή ἐστιν ( ὁ γὰρ χυμὸς κατὰ συμβεβηκὸς τρέφει , αὐτὴ δὲ ἡ οὐσία ἐστὶν ἡ προστιθεμένη , οἷον τὸ ἁπτὸν σῶμα ) , εἰ οὖν τὸ ἁπτὸν σῶμα τρέφει , ψόφος δὲ ἢ ὀσμὴ ἢ χρῶμα οὐ τρέφει ἢ φθίσιν ποιεῖ μὴ ὄντα , ἀνάγκη οὖν καὶ τὴν γεῦσιν ἁφὴν εἶναι , εἴπερ τὸ αὐτό ἐστιν ἁπτὸν καὶ τρέφον . τοῦτον δὲ τὸν συλλογισμὸν ᾐνίξατο εἰπὼν ἡ δὲ τροφὴ τὸ σῶμα τὸ ἁπτόν , καὶ τοῦτο κατασκευάζει ἕως ἂν εἴπῃ ‘ταῦτα μὲν ἀναγκαῖα τῷ ζᾠῳ' . ἐκεῖθεν γὰρ ἄλλο τι λέγει . p . 434b 22 Aὖται μὲν οὖν ἀναγκαῖαι τῷ ζᾠῳ . Εἰπὼν τὴν κοινωνίαν τῶν ξᾠων ἅμα καὶ κατασκευάσας διὰ τῶν δύο ἐπιχειρημάτων τῶν πρὸ τῆς διακρίσεως ὅτι καὶ μικτά ἐστι καὶ ἁφὴν ἔχει , ἐντεῦθεν διακρίνει τὰ ζῷα καί φησιν ὅτι ἡ μὲν ἁφὴ ὡς ἀναγκαία παντὶ ὑπάρχει ζᾠῳ , αἱ δὲ ἄλλαι αἰσδήσεις οὐ τῷ τυχόντι ὑπάρχει ζᾠῳ , ἀλλὰ μόνον τῷ πορευτικῷ καὶ οὐ τῷ ζῳοφύτῳ . εἰ γάρ , φησί , τὸ πορευτικὸν καὶ τὰ πόρρωθεν κακὰ θέλει ἐκφυγεῖν , οὐ μόνον ἁφῆς δεῖται , ἵνα ἅπτηται , ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων χρᾐζει , ἵνα πόρρωθεν ἀντιλαμβάνηται , τοῦτο δ' ἂν εἴη διὰ τοῦ μεταξύ . ξητοῦσι πῶς λέγομέν τινων διὰ τοῦ μεταξὺ ἀντιλαμβάνεσθαι , τινῶν δὲ ἁπτομένους , ὡς |ὅτι καὶ τὰ διὰ τοῦ μεταξὺ ἀντιλαμβανόμενα [ οὐχ ] ἅπτεται τοῦ μεταξὺ ἀέρος καὶ ἀμέσως αὐτοῦ ἀντιλαμβάνεται . πῶς οὖν λέγομεν διὰ μέσου ; εἰπὲ πρὸς τοῦτο ὅτι τοῦ αἰσθητοῦ διαὰ μέσου ἀντιλαμβάνεται καὶ ὡς πρὸς τὸ αἰσθητὸν εἴρηται τὸ διὰ μέσου . ἐκεῖνο μὲν γὰρ τὸ μεταζὺ πάσχει ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ καὶ κινεῖται , αὐτὸ δὲ τὸ αἰσθητήριον ὑπὸ μεταξὺ πάσχει . p 434b 29 Ὥσπερ γὰρ τὸ κινοῦν κατὰ τόπον μέχρι τοῦ μεταβάλλειν ποιεῖ . Ἐπειδὴ εἴρηται ὅτι διὰ μέσου τινὰ ἀντιλαμβάνεται , παραδείγματι τὰ διὰ μέσου πιστοῦται καί φησιν ὅτι ὥσπερ ἐν τοῖς κατὰ τόπον κινουμένοις τινὰ μὲν μόνως κινεῖ , οἶον ἡ χεὶρ τὴν ῥάβδον , ἐκείνη δὲ κινεῖται μὲν ὑπὸ τῆς χειρός , κινεῖ δὲ τὸν λίθον , ὁ δὲ λίθος μόνως κινεῖται , καὶ ἔστι τὸ μὲν πρῶτον ὡθοῦν μόνον ( οὐ γὰρ δεὶ εἰπεῖν κινοῦν . κινεῖται γὰρ καὶ ἡ χείρ ) , ὥσπερ οὖν ἐκεῖ τὸ μὲν πρῶτον ὠθεῖ μόνον , τὸ δὲ μέσον ὠθεῖται καὶ ὡθεῖ , τὸ δὲ ὕστερον μόνον ὡθεῖται , οὔτω καὶ ἐπὶ τῶν κατ'ἀλλοίωσιν τὸ μὲν αἰσθητὸν μένον ὠθεῖ ἥγουν μεταβάλλει , τὸ δὲ μεταξὺ καὶ μεταβάλλεται ὐπὸ τοῦ αἰσθητοῦ καὶ μεταβάλλει τὴν αἴσθησιν , ἡ δὲ αἴσθησις μόνον μεταβάλλεται . πλήν ἐστι διαφορὰ ὅτι ἐπὶ μὲν τῆς χειρὸς καὶ τῆς ῥάβδου κατὰ τόπον ἦν κίνησις , ἐπὶ δὲ τῆς ἀλλοιώσεως τοῦ αἰσθητοῦ ἀκινη τοῦντος ἡ μεταβολὴ γέγονεν . καὶ τὸ ὦσαν ἕτερον ποιεῖ ὥστε ὠθεῖν . καλῶς τοῦτο εἶπεν · ἡ γὰρ χεὶρ ἡ ὠθήσασα ἕτερον ποιεῖ ὥστε ὠθεῖν , τὴν ῥάβδον . τοῦτο οὖν ἐστιν ὃ λέγει αὐτός . πολλὰ δὲ τὰ μέσα . καλῶς καὶ τοῦτο εἶπε · δύναται γὰρ μέσον εἶναι καὶ ῥάβδος καὶ ξύλον καὶ σίδηρος , δι’ οὗ κινεῖ . καὶ ἐπὶ τῶν μὴ κινουμένων δύναται μέσον εἶναι καὶ ἀὴρ καὶ ἄλλα τινά · διὸ εἶπεν ὅτι πολλά ἐστι τὰ μέσα . πλὴν ὅτι μένοντος ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ ἀλλοιοῖ . ἡ δύναμις , φησίν , ἡ κατὰ τόπον κινοῦσα οὐκ ἐᾷ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ τὸ κινούμενον , τὸ δὲ αἰσθητὸν ἀλλοιοῦν τὴν αἴσθησιν ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ αὐτὴν ἐᾷ . p . 435a2 Οἷον εἰ εἰς κηρὸν βάψειέν τις , μέχρι τούτου ἐκινήθη , ἕως ἔβαψε . ’Eπειδὴ περὶ τῶν μεταξὺ ὁ λόγος τῶν παροδευόντων τὰ εἴδη , διὰ τοῦτο καὶ ἐν τοῖς μεταξὺ φυσιουμένοις διαφορὰν λέγει . ὁ μὲν γὰρ κηρός , φησί , μέχρι τινὸς τυποῦται καὶ οὐ δι’ ὅλου , τὸ δὲ ὕδωρ πλέον τοῦ κηροῦ · δι’ ὅλου γὰρ σχεδὸν ἑαυτοῦ δέχεται τὰ εἴδη · ὁ μέντοι ἀὴρ κυρίως δι’ ὅλου ἑαυτοῦ δέχεται τὰ εἴδη · εὐτύπωτος γάρ ἐστι . τινὰ δὲ οὐδὲ ὅλως τυποῦται , οἷον λίθος . τότε δὲ ὁ ἀὴρ τυποῦται , ἐὰν μείνῃ εἷς καὶ συνεχής · χής · εἰ γὰρ διακοπείη , οὐ παροδεύει . διακόπτεται δὲ ἀπὸ τραχέος αἰσθητοῦ , τοῦ , ἐν τοῖς τραχέσι διαμεριζόμενον , ἐν δὲ τοῖς λείοις οὐ διαμερίζεται · διὸ ἡ ἀνάκλασις κυρίως ἀπὸ λείων γίνεται , ἐπειδὴ οὐ διακόπτεται ὁ μεταξὺ ἀήρ . ἐὰν δὲ μείνῃ εἷς ὁ ἀὴρ καὶ πάσχῃ ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ , καὶ ποιεῖ εἰς τὴν αἴσθησιν . διὸ καὶ περὶ ἀνακλάσεως βέλτιον ἢ τὴν ὄψιν ἐξιοῦσαν κλᾶσθαι . ἰδοὺ ἐνταῦθα φανερῶς δοξάζει τὴν εἰσ - δοχὴν Ἀριστοτέλης . τί γάρ φησιν ; εἰ ἐκ τοῦ λείου κυρίως ἀνάκλασις γίνεται , οἷον ἀπὸ ἐσόπτρου , διότι οὐ διακαίηται ὁ ἀήρ , ἐκεῖ κάλλιον εἰπεῖν ἐκ τοῦ αἰσθητοῦ τὴν ἀνάκλασιν , ἢ τὴν ὄψιν ἐξιέναι ἕως τοῦ αἰσθη - τοῦ , ἤτοι τὸ ὀπτικὸν πνεῦμα , καὶ ἀνακλᾶσθαί πάλιν , ὡς οἱ κατ’ ἐκπομπὴν λέγοντες . εἰ γάρ ἐστι λεῖον τὸ αἰσθητόν , εἷς εὑρίσκεται ὁ ἀὴρ καὶ δι’ ὅλου ἑαυτοῦ διακονεῖ ἢ χρῶμα ἢ σχῆμα ἢ εἴ τί ἐστιν , ὡς ἵνα ὑποθῶμαι κηρὸν δι’ ὅλου ἑαυτοῦ τυπούμενον , ὅπερ ἀδύνατον . καὶ ἐν τῷ Περὶ αἰ - σθήσεως δὲ καὶ αἰσθητοῦ φανερῶς τοῦτο λέγει . ἀναγνωστέον δὲ τὴν λέξιν ἐν ὑπερβατῷ οὕτω · ὄιὸ βέλτιον τὸν ἀέρα πάσχειν ὑπὸ τοῦ χρώματος ἢ τοῦ σχήματος , ἢ ὑποτίθεθαι τὴν ὄὺεν ἐξιοῦσαν ἀνακλᾶσθαι . p . 435a11 Ὅτι δ’ οὐχ οἷόν τε ἀπλοῦν εἶναι τὸ τοῦ ζῴου σῶμα , φανερόν . I Τὴν κοινωνίαν λέγει τὴν μετὰ τὴν διάκρισιν , ὅτι μικτὰ τὰ ζῷα · οὐ γὰρ δύναται ἀπὸ πυρὸς εἶναι τὰ αἰσθητήρια ( φθείρει γάρ ) οὔτε ἀπὸ ἀέρος ἢ ὕδατος ἢ γῆς . καὶ εἴρηται ἐν τῇ θεωρίᾳ πάντων τὸ αἴτιον . p . 435 b 4 Φανερὸν τοίνυν ὅτι ἀνάγκη μόνης ταύτης στερισκό - μενα τῆς αἰσθήσεως τὰ ζῷα ἀποθνήσκειν . Ἐντεῦθεν λέγει τὰ # x772 ; ἐπιχειρήματα ὅτι ἀναγκαία ἡ ἁφή , διότι ταύτης στερισκόμενον ἀπόλλυται τὸ ζῷον · εἰ δὲ ἄλλης στερίσκοιτο , οὐκ ἀπόλλυται . p . 435b6 Οὔτε ζῷον ὂν ἄλλην ἔχειν ἀνάγκη πλὴν ταύτην . Τὸ δεύτερόν ἐστιν ἐπιχείρημα ὅτι ἀντιστρέφει ἡ ἁφὴ πρὸς τὸ ζῷον , ὥστε ἀναγκαία ἐστί . p . 435b7 Καὶ διὰ τοῦτο τὰ μὲν ἄλλα αἰσθητὰ ταῖς ὑπερβολαῖς οὐ φθείρει τὸ ζῷον . Τὸ τρίτον ἐστὶν ἐπιχείρημα ὅτι ἡ ὑπερβολὴ τῆς ἁφῆς ὅλον τὸ ζῷον φθείρει . ἐκ τούτου δὲ ἀπογεννᾶται καὶ τὸ ἄλλο ἐπιχείρημα ὅτι ἡ ἁφὴ ἐν παντί ἐστι τῷ σώματι αἱ δὲ ἄλλαι αἰσθήσεις ἐν ἑνὶ αἰσθητηρίῳ · διότι καὶ ἓν αἰσθητήριον βλάπτουσιν ἐν ταῖς ὑπερβολαῖς καὶ οὐ τὸ πᾶν σῶμα , εἰ μὴ κατὰ συμβεβηκὸς τῇ ὤσει . καὶ εἴρηται ἐν τῇ θεωρίᾳ , πῶς δι’ ἁφῆς καὶ ταῦτα φθείρει . p . 4351)19 Ὅτι ἀνάγκη μόνην ἔχειν ταύτην . Τὸ πέμπτον λέγει ἐπιχείρημα ὅτι ἡ ἁφὴ εἰς τὸ εἷναι συμβάλλεται , ὅπερ ἀναγκαῖον , αἱ δὲ ἄλλαι αἰσθήσεις εἰς τὸ εὖ εἶναι , οἷον ἡ ὄψις , τῶν θηρίων τιθασεύονται καὶ τροποῦνται δι’ ὄψεως καὶ διδάσκονται . οὐ μόνον δὲ εἰς τὸ εὖ εἶναι συμβάλλονται αἱ ἄλλαι αἰσθήσεις , ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ἀπλῶς εἶναι , τῷ πόρρωθεν ἢ θεώμενον ἢ ἀκούοντα ἢ ὀσφραινόμενον τῶν δεινῶν ἀποφεύγειν αὐτῶν τὰς ἐπιβουλάς . ὥστε ποτὲ μὲν εἰς τὸ εἶναι λέγων ποτὲ δὲ εἰς τὸ εὖ εἶναι συμβάλλεσθαι τὰς ἄλλας αἰσθήσεις οὐκ ἐναντιοῦται ἑαυτῷ · κατ’ ἄμφω γὰρ συμβάλλονται . p . 435b21 Οἷον ὄψιν , ἐπεὶ ἐν ἀέρι καὶ ὕδατι , ὅπως ὁρᾷ . Διὰ τὸ εὖ εἶναι , φησίν , ἐστὶν ἡ ὄψις · διὰ τὸ ὁρᾶν γὰρ διὰ τοῦ διαφανοῦς τοῦ ἀέρος καὶ τοῦ ὕδατός ἐστιν . εἰ γὰρ μὴ δι’ αὐτῶν ἑώρα , μάτην ἄν ἦσαν ὕδωρ καὶ ἀὴρ διαφανῆ . p . 435b22 Γεῦσιν δὲ διὰ τὸ ἡδὺ καὶ λυπηρόν . Καὶ ἡ γεῦσις δέ , φησίν , εἰς τὸ εὖ εἶναι συμβάλλεται , ἵνα αἰσθάνηται τοὐ ἐν τροφαῖς ἡδέος καὶ λυπηροῦ καὶ αἱρῆται τὸ ἡδύ . p . 435b24 Ἀκοὴν δὲ ὅπως σημαίνῃ τι αὐτῷ . Δοκεῖ ἐπὶ ἀλόγων μὴ ἐρρῶσθαι τοῦτο · τί γὰρ ἔχουσι σημανθῆναι , εἰ μὴ ὅτι εἴποις ὅτι ἀκούοντα τῆς γονῆς αὐτῶν κήδεται αὐτῶν καὶ ἔστι τις σημασία . ἢ εἰπὲ ὅτι καὶ τῶν παρ’ ἡμῖν σημαινόντων ἀκού - οντα τὰ ἄλογα ἡμεροῦται . γλῶτταν δὲ ὅπως σημαίνῃ τι ἑτέρῳ . τοῦτο ἐπὶ ἀλόγων οὐκ ἔστιν · οὐ γὰρ ἔχουσι γλῶτταν διὰ τὸ σημαίνειν τι , ἀλλ’ εἰ ὅλως , διὰ τὸ γεύεσθαι · οὐκ ἄρα ἀσφαλῶς εἴρηται . ἐν οἷς ἡ πρᾶξις σὺν θεῷ πληροῦται .
Lemmas: p . 424b22 ὅτι2 δέ οὐ εἰμί αἴσθησις παρά ὁ πέντε , λέγω δέ οὗτος ὄψις , ἀκοή , ὄσφρησις , γεῦσις , ἁφή , ἐκ ὅδε πιστεύω αν τις . ἐπειδήπερ ἐν ὁ προλαμβάνω περί φυτικός καί ἄλογος ὁ κάματος ποιέω , νῦν καί περί ὁ λογικός βούλομαι εἶπον ἐγώ Ψυχή καί ζητέω ὁ οὐσία αὐτός καί ὁ δύναμις καί ὁ διαφορά ὁ δύναμις αὐτός τε πρός ἑαυτοῦ καί ὁ ἔντιμος δύναμις ὁ ἄλογος . ζητέω γάρ διαφορά φαντασία καί δόξα πρός διάνοια καί διάνοια πρός νόος ἐπεί γάρ ὁ δόξα ὁ λογικός Ψυχή εἰμί δύναμις δοκέω κοινωνία ἔχω πρός ὁ κοινός αἴσθησις καί ὁ φαντασία , διά οὗτος ζητέω οὗτος ὁ διαφορά . μένω ἄρα ὁ σκοπός ὁ πάρειμι λόγος περί ὁ λογικός Ψυχή . οὖον γάρ ὡς νομίζω τις , σκοπός εἰμί ὁ πάρειμι λόγος περί ὁ ἄλογος Ψυχή διαλέγω . εἰμί γάρ καί μιμνήσκω κοινός αἴσθησις καί φαντασία , οὖον οὗτος ἔχω προηγούμενος σκοπός , ἵνα δέ ὁ διαφορά ὁ δύναμις ὁ λογικός Ψυχή πρός ὁ δύναμις ὁ ἄλογος παρίστημι , οὗτος χάρις μιμνήσκω ἄλογος Ψυχή . ὥστε ὅλος ὁ λόγος ὁ σκοπός περί ὁ λογικός Ψυχή εἰμί καί οὐδαμῶς περί ἄλογος . ἀλλά ἀπορέω πρός οὗτος ὁ φιλεγκλήμων λέγω ὅτι οὐκοῦν χρή αὐτός περί μόνος φαντασία καί κοινός αἴσθησις διαλέγω , οὐκέτι δέ καί αἴσθησις · νυνί δέ ὁράω ὅτι ἄρχω ὁ λόγος εὐθύς ὁ ἀριθμός ὁ αἴσθησις λέγω ζητέω εἴτε πέντε εἰμί ὁ αἴσθησις εἴτε πλείων . οὗτος δέ οὐ εἰμί ἀνάγκη νυνί ζητέω , εἰμί γε ὁ τίμιος μόνος προτίθημι μνεία ποιέω δύναμις ὁ ἄλογος , ἵνα διαφορά αὐτός παραδίδωμι πρός ὁ μικρός ὁ λογικός . ἀεί γάρ ὁ τίμιος δύναμις ὁ δύο οὐσία κοινωνία καί ἐμφέρεια ἔχω πρός ὁ ἄτιμος δύναμις ὁ πρῶτος οὐσία , ὥσπερ καί νῦν · ὁ γάρ ἔντιμος δύναμις ὁ ἄλογος , οἷος κοινός αἴσθησις καί φαντασία , κοινωνία ἔχω πρός ὁ δόξα , ὅστις ἄτιμος εἰμί δύναμις πᾶς ὁ λογικός . καί οὗτος μέν ὁ ἀπορία πρός ὅς εἴρω ὅτι ἄν μιμνήσκω ὁ πέντε αἴσθησις , οὖον μάτην οὗτος ποιέω , ἀλλά ἵνα μή τις οἴομαι ἄλλος τις αἴσθησις ὁ κατά μέρος εἰμί ὁ κρίνω ὁ ὁ πέντε αἴσθησις αἰσθητής . εἰμί γάρ μή νῦν δείκνυμι ὅτι πέντε εἰμί μόνος αἴσθησις καί οὔτε πλείων οὔτε μικρός , ἴσως τις νομίζω ὅτι οὖον μόνος πέντε εἰμί ἀλλά καί ἕκτος ἄλλος αἴσθησις μερικός , ὅστις κρίνω ἅμα ὁρατός καί ἀκουστός καί ὀσφραντός , καί οὖον χρεία τις κοινός αἴσθησις . ἵνα οὖν μή ὑπολαμβάνω τις οὗτος , διά οὗτος νῦν δείκνυμι ὅτι πέντε εἰμί μόνος αἴσθησις , καί οὐ εἰμί ἄλλος τις μερικός ὁ κρίνω , οὐκοῦν χρεία ὁ κοινός αἴσθησις . ὥστε ἐν ζητέω ὁ ἀριθμός ὁ αἴσθησις , οὖον διά αὐτός ὁ αἴσθησις οὗτος ποιέω , ἀλλά διά ὁ κοινός αἴσθησις . κοινός δέ αἴσθησις καί φαντασία μιμνήσκω οὖον διά αὐτός ἀλλά διά ὁ πρός ὁ λογικός δύναμις διαφορά . μένω οὖν ὁ σκοπός περί λογικός Ψυχή . ὁ μέν οὖν σκοπός οὗτος · δείκνυμι δέ λοιπός ἐκ ἀρχή αὐτός ὅτι πέντε μόνος εἰμί ὁ αἴσθησις οὗτος χράομαι ὑποθετικός συλλογισμός . φημί γάρ οὕτως · εἰμί λείπω αἴσθησις , λείπω εἄν καί αἰσθητήριον · ἀλλά μήv οὖον λείπω αἰσθητήριον · οὐ ἄρα οὐδέ αἴσθησις λείπω . καί οὗτος μέν ὁ ἀπόδειξις . ἀλλά ἐπεί καί ὁ συνάπτω ἀμφιβάλλω πόθεν γάρ ὁ εἰμί , εἰμί λείπω αἴσθησις , λείπω ἄν καί αἰσθητήριον ; ) καί ὁ πρόσληψις δέ ἀμφιβάλλω ὁ λέγω ἀλλά μήv αἰσθητήριον οὖον λείπω , οὐκοῦν οὐδέ αἴσθησις ( πόθεν γάρ δῆλος , εἰμί οὖον λείπω αἰσθητήριον ; ) φέρω οὖν ἀποδείκνυμι , καί ὁ συνάπτω καί ὁ πρόσληψις . ἀλλά πρότερος ὁ συνάπτω ἀποδείκνυμι ὁ λέγω ὅτι εἰμί λείπω αἴσθησις , λείπω καί αἰσθητήριον . οὗτος τοίνυν διά τρεῖς λόγος ἀποδείκνυμι , ὅς ὁ πρότερος εἰμί οὗτος · ὁ αἴσθησις καί ὁ αἰσθητήριον ὁ πρός τίς · ὁ γάρ αἴσθησις διά αἰσθητήριον αἰσθάνομαι , καί ὁ αἰσθητήριον αἴσθησις εἰμί αἰσθητήριον . ὡς δέ ἔχω εἷς ὁ πρός τίς , οὗτος ἔχω καί ὁ λοιπός . δῆλος ἄρα ὅτι ἐάν λείπω αἴσθησις , λείπω καί αἰσθητήριον διά ὁ ἀνάγκη ὁ πρός τίς . οὗτος ὁ πρῶτος λόγος . δύο λόγος · ὁ αἴσθησις χράω εἰμί , ὁ δέ αἰσθητήριον εἰμί ὅς χράω , εἰμί μή μάτην μέλλω εἰμί . εἰμί οὖν λείπω αἴσθησις , λείπω καί αἰσθητήριον , εἰμί μή μάτην εἰμί , ὅσπερ ἄτοπος ὁ λέγω ὁ φύσις μάτην ποιέω . οὗτος εἰμί καί ὁ δύο λόγος . τρίτος λόγος · ὁ αἴσθησις οὐδέποτε δύναμαι ἀμέσως ὁ αἰσθητός προσβάλλω , ἀλλά ἀεί διά μέσος ὁ αἰσθητήριον προσβάλλω . ὅπου οὖν εἰμί αἴσθησις , χρεία πάντως καί αἰσθητήριον , διά ὅς καί προσβάλλω | ὁ ὁ αἰσθητός ὁ αἴσθησις . εἰμί οὖν λείπω αἴσθησις , δῆλος ὅτι καί αἰσθητήριον λείπω διά ὅς ὁ αἰσθητός προσβάλλω ὁ αἴσθησις . οὗτος μέν οὖν εἰμί ὁ λόγος ὁ ὁ συνάπτω κατασκευάζω . φέρω δέ λοιπός καί ὁ ὁ πρόσληψις κατασκευάζω παρατίθημι . οὗτος δέ εἰμί δύο λόγος επαγωγικός , ὅς ὁ πρότερος εἰμί οὗτος . ἐκ πᾶς ὅς ἐσθίω γίγνομαι αἰσθητήριον γίγνομαι · εἰμί δέ οὗτος , οὐδείς ἄρα λείπω αἰσθητήριον . τέσσαρες γάρ εἰμί στοιχεῖον καί εἷς ὁ πέμπτος σῶμα ὁ οὐράνιος , ἐκ μέν ὁ πέμπτος σῶμα αἰσθητήριον οὖον γίγνομαι · ὁ γάρ πέμπτος σῶμα ἀίδιος εἰμί , ὅς τις λέγω , ὁ δέ αἰσθητήριον φθαρτός εἰμί . πάλιν ἐκ πυρός οὐ δύναμαι γίγνομαι αἰσθητήριον · ὁ γάρ πῦρ φθαρτικός εἰμί · ἐκ ὁ φθείρω δέ πῶς ἔχω αἰσθητήριον γίγνομαι ; πάλιν ἐκ γῆ αὐτός κατά ἑαυτοῦ οὐ δύναμαι γίγνομαι αἰσθητήριον · δυστύπωτος γάρ αὐτός κατά ἑαυτοῦ , καί οὐ εὐχερής δέχομαι ὁ αἰσθητής ὁ τύπος · συμμιγής δέ γίγνομαι ὁ γῆ μετά ἄλλος δύναμαι ποιέω αἰσθητήριον . καί γοῦν ὁ αἰσθητήριον ὁ τε ἁφή καί ὁ γεῦσις πλείων γῆ μετέχω · ὁ γάρ ἁφή καί ὁ γεῦσις αἰσθητήριον εἰμί ὁ σάρξ πλείων γῆ μετέχω ὁ δέ πῦρ , ὅς φημί αὐτός , ἐν ὅλος εἰμί ὁ αἰσθητήριον . ὥστε πῦρ καί γῆ ἐν ὁ αἰσθητήριον εἰμί εὑρίσκω · οὔτε δέ πῦρ οὔτε γῆ ποιέω ποτέ κατά ἑαυτοῦ αἰσθητήριον διά ὁ εἴρω αἴτιος . ὑπολείπω τοίνυν ἀήρ καί ὕδωρ , ὅστις δύναμαι ποιέω αἰσθητήριον . καί γοῦν ὁ ὕδωρ ποιέω ὁ κρυσταλλοειδής , ὅσπερ εἰμί ὁ ὄψις αἰσθητήριον · ἀλλά καί ὁ ἀήρ αἰσθητήριον εἰμί ἀκοή καί ὄσφρησις · ὁ γάρ ἐγκατοικοδομέω ἀήρ ἐν τῆ ῥίς καί ὁ οὖς αὐτός εἰμί ὁ αἰσθητήριον ἀκοή καί ὄσφρησις . εἰμί οὖν ἐκ πᾶς ὅς δυνατός εἰμί γίγνομαι αἰσθητήριον γίγνομαι , οὐδείς ἄρα λείπω αἰσθητήριον . οὗτος ὁ πρῶτος λόγος ἐπαγωγικός κατασκευάζω ὁ πρόσληψις . ἀπορέω δέ πρός οὗτος ὁ λόγος Ἀριστοτέλης δύο ἀπορία · πρώϊος μέν ὅτι πῶς φημί μή λείπω αἰσθητήριον · ἰδού γάρ λείπω . πέντε γάρ εἰμί αἴσθησις τρεῖς μόνος εἰμί αἰσθητήριον , ὕδωρ , ἀήρ , γῆ . ὥστε οὐδείς κατασκευάζω ὁ ἐπαγωγικός λόγος , ἀλλά καί μᾶλλον αὐξάνω ὁ ἀπορία . πῶς οὖν λέγω ὁ πρόσληψις ἀλλά μήv λείπω αἰσθητήριον ; ἰδού γάρ λείπω δύο αἰσθητήριον . καί οὗτος μέν ὁ ἀπορία · πρός ὅς ἔρομαι ὅτι ὁ μέν ὄνομα τρεῖς μόνος εἰμί αἰσθητήριον , ὁ δέ πρᾶγμα πέντε . ἄν γάρ πρός ὁ γῆ εἰμί ὁ αἰσθητήριον ὁ ἁφή καί ὁ γεῦσις , ἀλλά οὐ ὁ αὐτός γῆ εἰμί . εἰμί γάρ εἰμί ὁ αὐτός γῆ αἰσθητήριον ἁφή καί γεῦσις , χρή ἐν πᾶς μόριον ἔνθα εἰμί ἁφή καί γεῦσις εἰμί , εἰμί γε ὁ ἄλογος ψυχή ἐν πᾶς εἰμί ὁ ζῷον μετά πᾶς αὐτός ὁ δύναμις , καί φημί ὅτι διά ὁ ἀνεπιτηδειότης ὁ ὄργανον οὐ ἐνεργέω κατά πᾶς αὐτός ὁ δύναμις ἐν ὅλος ὁ ζῷον · χρή γάρ , εἰμί ὁ αὐτός γῆ εἰμί αἰσθητήριον καί πάρειμι καί ὁ δύναμις , ἵνα μή οὗτος αἰτιάομαι . ἀλλά μήv οὐ ἐν πᾶς εἰμί ὁ γεῦσις · πῶς γοῦν ὁ χείρ οὖον γεύω , καίτοι ἁφή ἔχω ; οὐ ἄρα ὁ αὐτός γῆ εἰμί . ὁράω ὅτι ὄνομα μέν ὁ αὐτός , πρᾶγμα δέ διάφορος . πάλιν ἄν ἀήρ εἰμί ἐν ἀκοή καί ὀσφραίνομαι , ἀλλά οὐ ὁ αὐτός . ἀήρ δέ λέγω οὖον ὁ ἔξω πᾶς γάρ ὁ ἔξω ἀήρ διακονέω καί ὀσμή καί ψόφος ) ἀλλά ἀήρ λέγω ὁ ἐγκατοικοδομέω ἐν ἀκοή καί ῥίς ὁ ἰδιάζω . οὗτος οὖν οὐ ὁ αὐτός εἰμί , ἀλλά διάφορος · οὖον γάρ ὁ ἐν ἀκοή ἀήρ δύναμαι διακονέω ὀσμή οὔτε ὁ ἐν ῥίς διακονέω ψόφος . ὥστε ἄν ὄνομα τρεῖς εἰμί , ἀλλά οὖν πρᾶγμα πέντε ὑπάρχω . οὗτος ὁ λύσις ὁ πρῶτος ἀπορία . δύο ἀπορία ἐκ ὁ ἐναντίος ὁ πρῶτος ἀπορία πρόειμι , εἰμί δέ οὗτος · πλείων ὁ αἰσθητήριον ὁ αἴσθησις , ὅσπερ εἰμί ἄτοπος . εἰμί γάρ διά ὁ αἴσθησις γίγνομαι ὁ αἰσθητήριον . ὅσος ἄρα εἰμί ὁ αἴσθησις , τοσοῦτος ὀφείλω εἰμί ὁ αἰσθητήριον καί μή πλείων · νυνί δέ ὁράω ὅτι πολύς εἰμί ὁ αἴσθησις . καί γοῦν εἷς αἴσθησις δύο εἰμί αἰσθητήριον · ὁ γάρ ὄσφρησις ἐπί πεζός μέν καί πτηνός ὁ ἀήρ εἰμί αἰσθητήριον , ἐπί δέ ἔνυδρος ὁ ὕδωρ εἰμί ὁ αἰσθητήριον · φημί γοῦν ὅτι ὁ ἰχθύς ὑγρότης τις ἔχω ἐν ὁ μυκτήρ ὁ διακονέω ὁ ὀσμή · ὥστε εἷς αἴσθησις δύο εἰμί αἰσθητήριον . λύω δέ ὁ ἀπορία λέγω ὅτι οὐ ἐπί ὁ αὐτός ζῷον δύο εἰμί ὁ αἰσθητήριον , ἀλλά ἐπί ἄλλος μέν ὕδωρ εἰμί ὁ αἰσθητήριον ὁ ὄσφρησις , ἐπί ἄλλος δέ ἀήρ · ὥστε οὔτε πολύς εἰμί οὔτε μικρός . ὁ μέν οὖν ὁ πρόσληψις κατασκευάζω πρῶτος λόγος ἐπαγωγικός εἰμί καί οὐ ἔχω ὁ ἀναγκαῖος . πρῶτος μέν γάρ δισσός ὁ πῦρ , ὁ μέν φθαρτικός , ὁ δέ ζωογόνος · ὥστε ἄν ἐκ ὁ φθαρτικός οὐ δύναμαι γίγνομαι αἰσθητήριον , ἀλλά οὖν ἐκ ὁ ζωογόνος δύναμαι γίγνομαι . ἄλλως τε ὥσπερ ὁράω ὅτι ὁ ἀήρ ἔξωθεν διακονέω καί ὀσμή καί χροιά καί ψόφος , ἀλλά ὅμως ἐπί ὁ ἔχω τρεῖς μόνος αἴσθησις , ἁφή λέγω καί ὄσφρησις καί γεῦσις , οὖον διακονέω χροιά , εἰμί δέ ὁμοίως ὁ τοιοῦτος διακονητής , ἀλλά παρά ὁ μή εἰμί δύναμις οὖον διακονέω , τίς ἄτοπος καί ἐπί ἐγώ ὁ ἔχω πέντε αἴσθησις λέγω ὅτι εἰμί μέν θλάω αἰσθητήριον , οὐ ἀντιλαμβάνω δέ παρά ὁ μή ἵημι αἴσθησις ἐν αὐτός ; ὥστε ἐπαγωγικός εἰμί καί οὐ ἀληθής ὁ πρότερος λόγος . εἰμί δέ ὁ δύο λόγος Ἀριστοτέλης ἐπαγωγικός οὗτος · εἰμί λείπω αἰσθητήριον , λείπω καί αἰσθητός · ἀλλά μήv οὖον λείπω αἰσθητός . οὗτος γάρ εἰμί ὁ συνάπτω , ὅς καί δήω ἀπόδειξις . οὗτος , φημί , ἐκ ὁ ἐπαγωγή δῆλος εἰμί · καί ὁ πόρρω γάρ ἀντιλαμβάνω , ὅς εἰμί ψόφος καί χροιά καί ὀσμή , καί μήv καί ὁ πλησίος , ἁπτός φημί καί χυμός . εἰμί οὖν καί ὁ πλησίος καί ὁ πόρρω ἀντιλαμβάνω , δῆλος ἄρα ὅτι πᾶς λαμβάνω . οὐδείς οὖν αἰσθητός λείπω . εἰμί δέ αἰσθητός οὖον λείπω , δῆλος ὅτι οὐδέ αἰσθητήριον · ὁ γάρ σύν ἀντίθεσις ἀντιστροφή οὗτος δείκνυμι . οὗτος εἰμί καί ὁ δύο λόγος Ἀριστοτέλης μή εἰμί ἀναγκαῖος . ἵστημι γάρ ὁ πόρρω ἐγώ ἀντιλαμβάνω · πόθεν δῆλος , εἰμί καί πᾶς ὁ πλησίος ἀντιλαμβάνω ; ἵστημι γάρ ὅτι ὁ ἁπτός πᾶς αἰσθάνομαι · ἆρα δέ καί πᾶς ὁ γεύστης ; πόθεν δῆλος , ἐάν εἰμί γευστός τις λανθάνω ἐγώ ; καί γοῦν κάμηλος κρέας οὐ ἐσθίω τις ἐγώ . ὥστε λείπω τις αἰσθητής . ἐπεί οὖν ἐπαγωγικός εἰμί ὁ λόγος Ἀριστοτέλης , ἀγαθός ὁ Θεμίστιος λόγος χράω , ὅς λέγω ἐν ὁ ὑπόμνημα . φημί γάρ ὅτι οὐ εἰμί δυνατός ὁ λογικός ψυχή ἐπιφοιτάω , εἰμί μή πρότερος πᾶς ὁ ὁ ἄλογος Ψυχή δύναμις κοσμέω ὁ ζῷον . εἰμί γάρ ὅπου ὁ ἀγαθός , ἐκεῖ καί ὁ χείρων ἐν ὁ ὑπό σελήνη , δῆλος ἄρα , εἰμί ἔχω λογικός Ψυχή , καί πᾶς ἔχω ὁ ἄλογος ὁ δύναμις . εἰμί οὖν πέντε μόνος αἴσθησις ἔχω ὁ ἄνθρωπος , δῆλος ἄρα ὅτι καί πέντε εἰμί μόνος . ὅσος γάρ εἰμί ὁ ὁ ἄνθρωπος , τοσοῦτος εἰμί μόνος , καί οὔτε πλείων οὔτε μικρός , διότι πᾶς ἔχω ὁ ἄνθρωπος ὡς καί ὁ τίμιος οὗτος ἔχω ; ὁ λογικός λέγω Ψυχή . οὐ ἄν δέ αὐτός ἔχω , εἰμί μή πᾶς ὁ καταδεής πάρειμι · πᾶς ἄρα ἔχω , καί ἐπεί πέντε ἔχω , πέντε καί μόνος εἰμί . καί οὗτος μέν ὁ Θεμίστιος λόγος · τροφεύς δέ ὁ Ἀριστοτέλης νέμω δείκνυμι καί οὗτος ὁ ἐπιχείρημα αὐτός εἰμί . εἰμί γάρ ζητέω ἐν ὁ λέγω , διά τίς ὁ σπάλαξ κινέω οὐ ἔχω ὄψις ἄτοπος γάρ , ὅπου ὁ ἀγαθός , μή εἰμί καί ὁ χείρων ) καί λύω ὅτι ἔχω μέν , ἀλλά ἀποκρύπτω ὑπό ὑμήν ἐσθίω γάρ οὗτος , ἐπεί τρέφω ὑπό ὁ γῆ , καί μέλλω τυφλόω , εἰμί μή κρύπτω · ὁ οὖν τροφή μᾶλλον ὁ φύσις προνοέω ) , εἰμί οὖν δείκνυμι ἐπί οὗτος κινέω ὅτι πέντε εἰμί αἴσθησις , οἶδα ἄρα ὁ ἐπιχείρημα ὅτι ἀνάγκη πέντε μόνος αὐτός εἰμί · ὅπου γάρ ὁ ἀγαθός , ἐκεῖ καί ὁ χείρων . εἰμί δέ καί ἄλλως πλατωνικός οὗτος συμβολαιόομαι . ὥσπερ γάρ , φημί , ὁ ἀπολάω σῶμα πέντε εἰμί τέσσαρες γάρ στοιχεῖον καί ὁ αἰθέριος ) καί ὥσπερ ὁ στερεός σῶμα πέντε εἰμί διά ὁ ἁπλόος σῶμα εἰμί γάρ πυραμίς . κύβος , ὀκτάεδρος , δωδεκάεδρον , εἰκοσάεδρος ) , ὥσπερ οὖν διά ὁ ἁπλόος σῶμα πέντε εἰμί πέντε καί ὁ σχῆμα γίγνομαι , οὗτος δῆλος ὅτι καί αἴσθησις πέντε καί οὖον πλείων . ἐν ὅς ὁ θεωρία σύν θεός πληρόω . ὅτι2 μέν οὖν οὐ εἰμί αἴσθησις ἕτερος παρά ὁ πέντε . ἐπεί ἐν ὁ πέρας ὁ δύο λόγος ζητέω , εἰμί εἷς εἰμί ὁ ἁφή ἢ πολύς , νῦν δείκνυμι ὅτι πέντε εἰμί καί μόνος αἴσθησις , ἵνα οὗτος δείκνυμι δῆλος εἰμί ὅτι εἷς εἰμί ὁ ἁφή . δικαίως δέ οὗτος ποιέω , ἐπεί ὁ ζῷον ὁ μέν δύο ἔχω αἴσθησις , τις δέ τρεῖς , καί διά οὗτος ζητέω πόσος εἰμί ὁ αἴσθησις · εἰμί γάρ πᾶς ὁ ζῷον ἔχω ὁ πέντε αἴσθησις , περισσός εἰμί ὁ περί οὗτος ζήτησις . p . 424b24 εἰμί γάρ πᾶς ὅς εἰμί αἴσθησις ἁφή . μής εἶπον ὁ συνάπτω μηδέ ὁ πρόσληψις κατασκευάζω ὁ πρόσληψις , καί συναισθάνομαι αὐτός ἀσάφεια λέγω ἐν ὁ μέσος ὁ συνάπτω , καί εἶτα οὕτως ὁ ὑπόλοιπος ὁ πρόσληψις κατασκευάζω . ὀφείλω γάρ εἶπον ἵημι λείπω αἴσθησις , λείπω καί αἰσθητήριον · ἀλλά μήv αἰσθητήριον τῆρις οὖον λείπω · οὐ ἄρα οὐδέ αἴσθησις , εἶτα ὀφείλω κατασκευάζω ὅτι οὖον λείπω αἰσθητήριον , ὁ πρόσληψις , καί οὗτος δείκνυμι ἐκ ὁ πᾶς αἴσθησις ἢ ἀμέσως ἢ διά μέσος ἀντιλαμβάνω ἔχω δέ ἄμφω καί ὁ ἀμέσως καί ὁ διά μέσος ) , πᾶς ὁ ἄλλος ἐάω ἐκ οὗτος ἄρχω καί δείκνυμι ὅτι ἔχω ἀμέσως αἴσθησις . εἰμί γάρ , φημί , ἐν πᾶς ὅς εἰμί ἴσωσις ὁ ἁφή , ἀμέσως ἐνεργέω ( ὁ γάρ ἄπιος πάθος εἰμί ὁ ἁφή , καί ἄμεσος εἰμί αἰσθητής ) ἔχω δέ ἁφή , ἀμέσως ἄρα ἔχω αἴσθησις . καί οὗτος σκολιός φράζω , ὅτι ὀφείλω κατασκευάζω ὡς καί ἀμέσως ἔχω αἴσθησις , οὗτος ἐάω φημί ἀνάγκη , ἔνθα λείπω αἴσθησις καί αἰσθητήριον · ἐπιγιγνώσκω γάρ ὁ ἀσάφεια τίθημι ἐν μέσος ὁ συνάπτω · εἶτα στρέφω καί κατασκευάζω ὁ πρόσληψις λέγω , ὁράω εἴρω , ὅτι ὁ ἁπτός ἀμέσως ἀντιλαμβάνω , εἰμί δέ καί ἄλλος ὅς διά ὁ μεταξύ ἀντιλαμβάνω . ὅσος δέ διά ὁ μεταξύ καί μή αὐτός ἅπτω , ὁ ἁπλόος . ὁ πρόσληψις κατασκευάζω ὅτι εἰμί ἐν ἐγώ τις καί διά μέσος ἀντιλαμβάνω , οἷος ὄψις , ἀκοή , ὄσφρησις · οὗτος δέ διά ὁ ἁπλόος ἀντιλαμβάνω μεταξύ εἰμί . ἁπλόος δέ λέγω ὕδωρ καί ἀήρ , διότι στοιχεῖον εἰμί · διά οὗτος δέ ἀντιλαμβάνω ὁ τρεῖς αἴσθησις . p . 424b31 ἔχις δέ οὕτως , ὥστε εἰμί μέν διά εἷς πλείων αἰσθητός ἕτερος ἀλλήλων εἰμί ὁ γένος . σιγηθεισαω ἀπορία ἐπιλύω . ὅς γάρ οὐ ἀπορέω , οὗτος ἐπιλύω . καί χάρις πλεῖστος ὁ οὗτος μαντεύομαι ὁ παλαιός ὁ διάνοια . ὀφείλω γάρ ἀπορέω ὅτι εἰμί δύο εἰμί αἰσθητήριον , ἀήρ καί ὕδωρ , τρεῖς δέ αἰσθητής , χρῶμα ψόφος ὀσμή , καί εἶτα οὕτως ἐπιλύω , ὡς ἤδη ἀπορέω φημί . ἔχω δέ οὕτως ὁ λύσις ὅτι διά εἷς αἰσθητήριον πλείων αἰσθητής ἀντιλαμβάνω , ὅσπερ αἰσθητός ὁ γένος διαφέρω εἶπον · ψόφος γάρ καί ὀσμή ἑτερογενής . ἀνάγκη γάρ , φημί , ὁ ἀήρ εἰμί ἐν ἀκοή καί ὀσφραίνω ὁ δύο ἀντιλαμβάνω καί ψόφος καί ὀσμή . καί ὀφείλω εἶπον ὀσμή χροιά εἶπον ἀντί ὀσμή , ἵνα μή φεύγω ὁ ἀσφάλεια . καί οὗτος μέν τις ἔξεστι ἰάομαι . ἕτερος δέ φημί ὅτι μᾶλλον πρός ὁ Ἐμπεδοκέα ἐνίστημι , ὡς λέγω ἐκεῖνος ὅτι εἰμί μή δύναμαι , Ἀριστοτέλης , κατά σύ μήτε ἐκ πυρός μήτε ἀπό γῆ κατά ἑαυτοῦ γίγνομαι αἰσθητήριον δίδωμι αἰσθητήριον , ἵνα ἀντιλαμβάνω αὐτός καί ὁ ὅμοιος ὑπό ὁ ὁμοιόω γιγνώσκω . φημί οὖν πρός αὐτός Ἀριστοτέλης ὅτι εἰμί διά εἷς μεταξύ εἰμί αἰσθητικός καί αἰσθητήριον πλείων αἰσθητός γιγνώσκω , ὥσπερ ὑπό ἀήρ τυγχάνω καί χρῶμα γιγνώσκω καί ψόφος , διότι διαφανής εἰμί καί διηχής , τίς ἄτοπος καί ὑπό εἷς αἴσθησις πολύς γιγνώσκω ; p . 424b34 εἰμί δέ πλείων ὁ αὐτός , οἷος χρώς καί ἀήρ καί ὕδωρ · ἄμφω γάρ διαφανής . ὁ ἕτερος ἄπορος ἀπορέω . φημί γάρ ὅτι λείπω αἰσθητήριον · πλείων γάρ εἰμί ὁ μετέχω ὁ εἷς . ὁ γάρ διαφανής , ὅς εἶπον χρώς , καί ἀήρ καί ὕδωρ μετέχω · λείπω ἄρα αἰσθητήριον , διότι δύο μέν εἰμί ὁ διακονέω , εἷς δέ ὁ ὄψις . καί λύω οὗτος , ὅτι διά εἷς αἰσθητήριον ὁ δύο ἀντιλαμβάνω . ὁ γάρ ἔχω ὁ ἕτερος ὁ ἀήρ ] , φημί , τουτέστι ὁ ὑγρός , ἵνα εἶπον ὁ κόρη , ἄμφω ὁ διαφανής οἶδα . p . 425a3 ὁ δέ ἁπλόος ἐκ δύο οὗτος αἰσθητήριον μόνος εἰμί , ἐκ ἀήρ καί ὕδωρ . ὁ πρόσληψις κατασκευάζω ὅτι ἀνάγκη τρεῖς εἰμί ὁ διά μέσος αἰσθητήριον , ἐπεί ἐκ ἀήρ καί ὕδωρ μόνος δύναμαι εἰμί , οὗτος δέ ὄψις καί ἀκοή καί ὄσφρησις ἔχω . ὁ δέ ὄσφρησις θατέρου . τις φημί ὅτι οὗτος λέγω , ὅτι ὁ ὄσφρησις θατέρου μετέχω , τουτέστιν ἑκάτερος καί ἀήρ καί ὕδωρ , ἐπί ἐγώ μέν ἀήρ , ἐπί δέ ὁ ἔνυδρος ὕδωρ · τις δέ θατέρου λαμβάνω ὁ ἕτερος , τουτέστι ὁ ἕτερος μετέχω , οἷος ἀήρ . p . 425b5 ὁ δέ πῦρ ἢ οὐδείς ἢ κοινός πᾶς . καλῶς εἶπον κοινός πᾶς . πᾶς γάρ αἴσθησις τρέφω · εἰμί δέ τρέφω , καί πέσσω · πᾶς δέ πέψις διά θερμός · δήω ἄρα πυρός ὡς θερμός πᾶς αἴσθησις . γῆ δέ ἢ οὐδείς ἢ ἐν ὁ ἁφή . εἰμί καί ὁ γήινος ὁ ἁφή ἀποχωρίζω , ἀλλά οὖν νῦν οὖον καλῶς ὁ ἁφή φέρω εἰς μέσος · περί γάρ ὁ διά μέσος αἴσθησις εἰμί ὁ λόγος . p . 425a8 οὗτος δέ καί νῦν ἔχω ἔνιοι ζῷον . ἔχω , φημί , τις ὁ ζῷον ὁ πέντε αἴσθησις , ὅσος τέλειος εἰμί καί μή πήρωμα . καί ἵνα μή τις αὐτός εἶπον ὅτι ἰδού ὁ σπάλαξ τέλειος εἰμί ζῷον , ὄψις δέ οὐ ἔχω , φημί ὅτι ἔχω μέν ὀφθαλμός , ἀλλά διά ὑμήν αὐτός σκεπάζω ὁ φύσις , ἵνα μή ἐν ὁ ὀρύσσω ὁ γῆ ῥᾳδίως ἐκτυφλόω . καί ἀπλόος ὅσος ἔχω ὁ κατά τόπος κίνησις ὁ πέντε ἔχω αἴσθησις . ἀγαθός γάρ ὁ κίνησις ὁ αἴσθησις , καί ὅπου ὁ ἀγαθός , ἐκεῖ καί ὁ χείρων . εἰμί δέ καί τις ὁ κατά τόπος ἔχω κίνησις , οὖον μήv ὁ πέντε αἴσθησις , ὡς πελωρίς καί σκώληξ , ἀλλά οὖν ἄλλος τρόπος ὁ φύσις ὁ λείπω αὐτός ἐμπληρόω . ἰδού οὖν καί οὗτος σαφῶς αὐτός εἰμί ὁ ἐπιχείρημα , ὅτι ὅπου ὁ ἀγαθός , ἐκεῖ καί ὁ χείρων , καί οὐ οἶτος ὁ υπομιμνησκω . p . 425a11 ὥστε εἰμί μή τίς ἕτερος εἰμί σῶμα καί πάθος ὅς μηδείς εἰμί ὁ ἐνταῦθα σῶμα , οὐδείς ἄν ἐκλείπω αἴσθησις . σῶμα καί πάθος λέγω , τουτέστι σωματικός πάθος . τίς δέ βούλομαι ; συμπεραίνω ὁ πρώην · εἰμί γάρ , φημί , οὐ εἰμί ἔξω ὁ στοιχεῖον σωματικός πάθος οὗτος δέ εἶπον διά ὁ πέμπτος οὐσία ) ὁ ποιέω αἰσθητήριον , ( παθητικός γάρ πάντως ἐθέλω εἰμί , ἐκεῖνος δέ ἀπαθής ) , οὐ ἄρα λείπω αἰσθητήριον . ἐν ὅς ὁ πρᾶξις σύν θεός πληρόω . p . 425a13 ἀλλά μήv οὐδέ ὁ κοινός οἷος τε εἰμί αἰσθητήριον ἴον ἴδιος , ὅς ἕκαστος αἴσθησις αἰσθάνομαι κατά συμβεβηκός , οἷος κίνησις , στάσις , σχῆμα , μέγεθος , ἀριθμός . δείκνυμι ὅτι οὐ εἰμί ἄλλος ἕκτος αἴσθησις παρά ὁ πέντε ἐν ὁ προλαμβάνω πρᾶξις , καί νῦν πάλιν ὁ αὐτός δείκνυμι . ἐπεί γάρ εἴρω ἐν ὁ δύο λόγος ὅδε ὁ πραγματεία ὅτι εἰμί κοινός αἰσθητής , οἷος μέγεθος καί σχῆμα , ἀριθμός , κίνησις , ἠρεμία καί εἰμί μέγεθος μέν καί σχῆμα κοινός ὄψις καί ἁφή , ὁ δέ λοιπάς τρεῖς , λέγω δή κίνησις , ἀριθμός , ἠρεμία ὁ πέντε αἴσθησις εἰμί κοινός ) , ἴσως οὖν τις οἴομαι ὅτι οὗτος ὁ κοινός αἰσθητός ἄλλος τίς εἰμί ἕκτος αἴσθησις παρά οὗτος ὁ πέντε κρίνω . νῦν οὖν δείκνυμι διά ὁ πάρειμι θεωρία ὅτι οὐ εἰμί ἄλλος τις ἕκτος αἴσθησις μερικός , ὅστις κρίνω ὁ κοινός αἰσθητής . οὗτος δέ δίειμι κνυμι οὗτος ὁ τρόπος . εἰμί ὁ κοινός αἰσθητός ἴδιος εἰμί οὗτος ὁ ἰδικός αἴσθησις , οὐκοῦν ὁ πέντε οὗτος κατά συμβεβηκός εἰμί αἰσθητής . εἰμί γάρ πρᾶγμα δύο τις ὑπάρχω καί ὁ εἷς ἴδιος εἰμί , δῆλος ὅτι ὁ ἄλλος κατά συμβαίνω ὑπάρχω · εἰμί γάρ καί ὁ ἄλλος ἴδιος , οὐκέτι εἰμί ἴδιος ἐκεῖνος · ἰδού γάρ καί ὁ ἄλλος ὑπάρχω . ὥστε εἰμί ὁ κοινός αἰσθητός ἴδιος εἰμί ὁ ἕκτος αἴσθησις , οὐκοῦν ὁ πέντε οὗτος κατά συμβεβηκός εἰμί αἰσθητής . ἀλλά μήv οὐ εἰμί Τῖς πέντε οὗτος κατά συμβαίνω αἰσθητής , ὡς δείκνυμι · οὐ ἄρα εἰμί ἕκτος αἴσθησις , ὅς ἴδιος εἰμί αἰσθητός οὗτος ὁ λέγω κοινός αἰσθητής . ὅτι δέ οὐ εἰμί κατά συμβαίνω αἰσθητός | ὁ πέντε αἴσθησις ὁ κοινός αἰσθητής , πάλιν οὗτος ὑποθετικός κατασκευάζω λέγω οὕτως · ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητός οὖον ποιέω πάθος εἰς ὁ αἴσθησις , ὡς δείκνυμι · οὗτος δέ ποιέω περί ὁ αἴσθησις πάθος · οὐ ἄρα κατά συμβεβηκός εἰμί αἰσθητής . καί πόθεν δῆλος ὅτι οὖον ποιέω πάθος περί ὁ αἴσθησις ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητής ; δείκνυμι καί οὗτος οὕτως · φημί γάρ ὅτι ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητός διττός εἰμί , ἢ ὁ ἄλλος αἴσθησις ὑποπίπτω , ὥσπερ ὁ ὄψις κρίνω ὁ γλυκύς ἀπό ὁ χροιά καί γοῦν ἐάν ὁράω ὑγρός τίς ξανθός , λέγω ὅτι οὗτος μέλι εἰμί , καί λέγω οὗτος κατά συμβαίνω αἰσθητός , ὅταν ἀπό ὁ χροιά ὁ ὄψις ἐπιγιγνώσκω ὁ γλυκύς ) , ἢ οὖν οὗτος εἰμί κατά συμβαίνω αἰσθητός , ἢ ὅσπερ οὐδείς αἴσθησις ὑποπίπτω , ὡς ὁ οὐσία · ὁ γάρ οὐσία οὐδείς αἴσθησις ὑποπίπτω , ἀλλά γιγνώσκω ἐκ ὁ αὐτός συμβεβηκός . ὁ γάρ Κλέων υἱός γιγνώσκω οὐ ὡς Κλέων υἱός , τουτέστιν οὐ ὡς οὐσία , ἀλλά ἐκ ὁ ἐν αὐτός συμβεβηκός , οἷος ὅτι λευκός εἰμί , ὅτι προγάστωρ φέρω εἶπον καί εἰμί τίς τοιοῦτος . διττός ἐν εἰμί ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητής , οὐδέτερος ὁ σημαίνω οὗτος πάθος ποιέω . ὁ γάρ ἄλλος αἴσθησις αἰσθητός οὖον ποιέω πάθος ἐν ἄλλος αἴσθησις , ἄν γιγνώσκω ἐκ αὐτός · καί γοῦν ὁ γλυκύς οὖον ποιέω πάθος περί ὁ ὄψις , κἀν γιγνώσκω ὑπό ὁ ὄψις διά μέσος ὁ ξανθός χρῶμα · οὔτε δέ πάλιν ὁ μηδείς αἴσθησις αἰσθητός ποιέω πάθος περί ὁ ὄψις , κἀν γιγνώσκω ὑπό αὐτός . ὥστε δείκνυμι ὅτι ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητός οὖον ποιέω πάθος περί ὁ αἴσθησις ἐκεῖνος , ὅς εἰμί κατά συμβαίνω αἰσθητής . εἰμί οὖν ὅλος ὁ λόγος ὁ σύντομος ἐπαγωγή οὗτος · ὁ κοινός αἰσθητός οὐ εἰμί ἴδιος αἰσθητός ἄλλος τις αἴσθησις ἕκτος παρά οὗτος ὁ πέντε · εἰμί γάρ ἄλλος τις ἕκτος ἴδιος εἰμί αἰσθητής , οὐκοῦν ὁ πέντε οὗτος κατά συμβεβηκός εἰμί αἰσθητής . ὥσπερ γάρ ὁ χρῶμα , ἴδιος εἰμί αἰσθητός ὁ ὄψις , ὁ γεῦσις κατά συμβεβηκός εἰμί , οὗτος καί ὁ σχῆμα καί ὁ μέγεθος καί ὁ λοιπάς εἶμι εἰμί ἄλλος αἴσθησις ἕκτος , οὐκοῦν ὁ πέντε οὗτος κτάομαι συμβεβηκός εἰμί αἰσθητής . ἀλλά μήv οὐ εἰμί κτάομαι συμβαίνω ὁ πέντε οὗτος · ὁ μέν γάρ κατά συμβαίνω αἰσθητός οὖον ποιέω πάθος περί ὁ αἴσθησις , ὁ δέ κοινός αἰσθητός ποιέω πάθος περί ὁ αἴσθησις . δείκνυμι οὗτος ἐκ ὁ εἶπον ὅτι <τὰ> κατά συμβαίνω αἰσθητός διττός εἰμί · ἢ γάρ ὁ ἄλλος τις αἴσθησις γιγνώσκω κατά ἑαυτοῦ ἄλλος δέ κατά συμβεβηκός , ἢ ὅς μηδείς αἴσθησις κατά ἑαυτοῦ ὑποπίπτω , ὡς ὁ οὐσία . οὐδέτερος δέ οὗτος πάθος ποιέω περί ὁ αἴσθησις · ὁ δέ κοινός αἰσθητός πάθος ποιέω , ὡς δείκνυμι ἐν ὁ δύο λόγος ὅδε ὁ πραγματεία · κίνησις γάρ συνεχής καί μικρός γράμμα ἀμβλυώσσω ποιέω ὁ ὄψις . δῆλος οὖν ὅτι ὁ κοινός αἰσθητός οὐ εἰμί κατά συμβαίνω αἰσθητής . καί οὗτος εἰμί ὅλος ὁ λόγος ὁ διασκευή σύγκειμαι ἐκ τε δύο ὑποθετικός συλλογισμός καί εἷς κατηγορικός . ἐν ὅς ὁ πρῶτος πληρόω κεφάλαιος . Δεύτερος κεφάλαιος εἰμί , ἐν ὅς ἀπορία τοιοῦτος ἀπορέω ὅτι τίς δήποτε οὐ ἰδιοπραγέω ὁ αἴσθησις , καί ἕκαστος ὁ ἑαυτοῦ οἶδα , ἀλλά ποτέ καί ὁ ἄλλος ὁ ἄλλος ἐπίσταμαι ; καί γοῦν ἐάν ποτός συνεργέω ὄψις καί γεῦσις περί τίς πρᾶγμα , οἷος περί μέλι , καί ἅμα γεύω καί θεάομαι μέλι , ὁ αὔριον μέλι ὑποπίπτω ὁ ὄψις οὖον μόνος ὁ οἰκέω οἶδα βούλομαι , οἷος ὅτι ξανθός , ἀλλά προπηδάω καί ὁ γεῦσις καί οἶδα ὅτι καί γλυκύς εἰμί . καί οὗτος μέν εἰμί ὁ ἀπορία . λέγω δέ λύσις αὐτός τοιοῦτος ὅτι συμβαίνω ποτέ συνεργέω δύο αἴσθησις , οἷος περί μέλι ἅμα ὄψις καί γεῦσις , ὁ μέν γεύω ὅτι γλυκύς , ὁ δέ ὁράω ὅτι ξανθός , εἶτα οὗτος ὁ δύο αἴσθησις ἀποπερατόω εἰς ὁ κοινός αἴσθησις ἐκεῖ καταλείβω ὁ τύπος , εἶτα ὁ αὔριον μέλι φαίνω καί ὁ χρῶμα ξανθός ὁ φαντασία ἀνακινέω ὁ ἐν αὐτός τύπος ὅς ὁ προτεραῖος δέχομαι γλυκύς ἅμα καί ξανθός , καί ἀποφαίνω ὅτι γλυκύς εἰμί ὁ τοιοῦτος . οὗτος οὖν εἰμί ὁ λύσις ὁ τοιοῦτος ἀπορία , ὁ ὁ κοινός αἴσθησις δέχομαι ἄμφω ὁ τύπος , ὁ μέν ἐκ ὁ γεῦσις , ὁ δέ ἐκ ὁ ὄψις , εἶτα ὁ ὑστεραῖος ὁ ἐκ ὁ ὄψις τύπος ἀνακινέω ὁ θεάομαι ἐγώ μέλι , λοιπός ἀνακινέω καί ὁ ἐκ ὁ γεῦσις τύπος , καί ὡς εἰμί εἶπον ἀναχλίζω ἕτερος ὑπό θατέρου τύπος , καί οὗτος γιγνώσκω ὅτι γλυκύς εἰμί , κἀν μή γεύω . ἀμελέω ὅς ἐντεῦθεν καί ἀπάτη γίγνομαι , καί ὁ κολοφώνιος ὁ μή γεύω , ἀλλά μόνος αὐτός θεάομαι εἶπον μέλι εἰμί διά ὁ προσέοικα ὁ χρῶμα . οὕτως ἐπιλύω ὁ ἀπορία λοιπός ἀπορέω ἕτερος δριμύς ἀπορία , ὅτι ὅσος ἐπί οὗτος κατά ἑαυτοῦ γιγνώσκω ὁ κοινός αἴσθησις ὁ γλυκύς καί οὖον κατά συμβεβηκός · εἰμί γάρ ἀμφότερος ἔχω ὁ τύπος , καί ὁ ὄψις ὅτι ξανθός , καί ὁ γεῦσις ὅτι γλυκύς , δῆλος ἄρα ὅτι ὁ ὑστεραῖος , ἄν μή γεύω ἀλλά θεάομαι μόνος ὁ μέλι , κατά ἑαυτοῦ λέγω ὅτι γλυκύς εἰμί . ὁ γάρ κοινός αἴσθησις ἔχω ὁ ὁ γεῦσις τύπος , καί πάλιν ἐκεῖνος ἀνακινέω λέγω ὅτι γλυκύς εἰμί . εἰμί οὖν κατά ὁ τύπος ὁ γλυκύς κινέω λέγω ὅτι γλυκύς εἰμί , κατά ἑαυτοῦ ἄρα ὁ κοινός αἴσθησις καί οὖον κατά συμβαίνω οὗτος δράω . καί οὗτος μέν ὁ ἀπορία . λέγω δέ ὅτι κἀν ἔχω ὁ τύπος ὁ γλυκύς , ἀλλά οὖν ὅμως οὐ ἀπό ἑαυτοῦ κινέω · οὔτε γάρ ὑπόκειμαι γεύω ὁ μέλι , ἀλλά θεάομαι αὐτός μόνος . ὥστε κατά συμβαίνω ἀποφαίνω ὅτι γλυκύς εἰμί . κατά ἑαυτοῦ γάρ κινέω ὁ τύπος ὁ ὄψις · ὁράω γάρ ὅτι ξανθός · κτάομαι συμβαίνω δέ κινέω καί ὁ τύπος ὁ γεῦσις ὁ κινέω ὁ ὁ ὄψις τύπος . οὗτος καί πρός ὁ δύο ἀπορία , ἐν ὅς καί ὁ δύο πληρόω | κεφάλαιος . τρίτος κεφάλαιος εἰμί ἐν ὅς ἀπορέω , διά τίς εἷς καί ὁ αὐτός πρᾶγμα δύο αἴσθησις ἀντιλαμβάνω ἢ καί πλείων , οἷος ὁ σχῆμα ὄψις καί ἁφή ἀντιλαμβάνω καί ὁ μέγεθος , ὁ ἀριθμός πάλιν ὁ πέντε αἴσθησις · διά τίς οὖν οὗτος , καί μή ἕκαστος αἴσθησις ἴδιος ἀντιλαμβάνω ; οὗτος ὁ ἀπορία , πρός ὅς Ἀριστοτέλης φημί ὅτι διά οὗτος πλείων αἴσθησις ὁ αὐτός ἀντιλαμβάνω πρᾶγμα , ἵνα εἰμί κοινός αἰσθητής . καί ὁ μέν Ἀριστοτέλης οὗτος εἶπον παύω ὁ λέξις . εἰμί δέ τις ἀπορέω καί τίς ὅλως χρεία κοινός αἰσθητής , εἴρω πρός αὐτός , ὅστις Πλάτων ἐν ὅς Ζ ὁ Πολιτεία καί ἐν Τίμαιος λέγω · φημί γάρ ὅτι οὗτος κοινός αἰσθητός αὐτός εἰμί ὁ ὁ μαθηματικός ἐπιστήμη ὑπόκειμαι · σχῆμα γάρ καί ἀριθμός καί κινέω καί μέγεθος καί ἠρεμία εἰμί ὁ κοινός αἰσθητής , ὅστις ὁ μαθηματικός ἐπιστήμη εἰμί ὑπόκειμαι . ἐπεί οὖν χρή ὁ μαθηματικός ὑπόκειμαι ἀκριβῶς γιγνώσκω , ἀκριβῶς δέ γιγνώσκω ὁ ὑπό πολύς αἴσθησις γνωρίζω , καί διά οὗτος εἰμί κοινός αἰσθητής . ἀλλά εἰμί οὗτος οὕτως ἔχω , ἐναντιόομαι ἑαυτοῦ Ἀριστοτέλης · αὐτός γάρ ἐν ὁ δύο λόγος οὗτος ὁ βιβλίον λέγω ὅτι ὁ ἴδιος αἰσθητός ἀκριβής γιγνώσκω · πῶς οὖν νῦν λέγω ὅτι ὁ κοινός αἰσθητός ἀκριβής εἰμί ; λέγω οὖν ὅτι οὐ ἐναντιόομαι ἑαυτοῦ , ἀλλά ὁ ἴδιος αἰσθητός ὑπό ὁ οἰκεῖος αἴσθησις ἀκριβής γιγνώσκω ὁ κοινός αἰσθητής , οἷος ἴδιος ὄψις ὁ λευκός , κοινός δέ αὐτός αἰσθητός ὁ μέγεθος · ὁ οὖν ὄψις ἀκριβής γιγνώσκω ὁ λευκός ἤ2 ὁ μέγεθος · ὥστε πρός ἕκαστος αἴσθησις ὁ ἴδιος αἰσθητός ὁ κοινός ἀκριβής γιγνώσκω . οἶδα οὖν ὁ ὄψις ἀμυδρός ὁ κοινός αἰσθητός , οἶδα δέ αὐτός καί ἁφή ἀμυδρός , καί ἁπλόος ἕκαστος ἀμυδρός ὁ οἰκεῖος αἰσθητής οἶδα αὐτός · συνέρχομαι δέ ὁ ὁ πλείων αἴσθησις γνῶσις ἀκριβής ποιέω ὁ ὁ κοινός αἰσθητής γνῶσις . οὗτος γάρ φημί καί Ἡσίοδος “ εἰμί γάρ <κεν> καί μικρός ἐπί μικρός κατατίθημι καί θαμά οὗτος ἔρδω , τάχα ἄν μέγας καί ὁ γίγνομαι ” . ἰστέον δέ ὅτι ἐν ἄμφω ἀκριβής εἰμί ὁ γνῶσις , καί ὁ ὁ ἴδιος αἰσθητής καί ὁ ὁ κοινός , ἀλλά οὖν ὁ ὁ ἴδιος αἰσθητής γνῶσις ἀκριβής εἰμί ὁ ὁ κοινός αἰσθητής γνῶσις . ἄμφω μέν γάρ , καί ὁ κοινός αἰσθητός καί ὁ ἴδιος , κατά ἑαυτοῦ γιγνώσκω ὁ ὄψις , ἀλλά μᾶλλον ὁ ἴδιος γιγνώσκω ὁ αἴσθησις . ἐν ὅς ὁ θεωρία . ἀλλά μήv οὐδέ ὁ κοινός οἷος τε εἰμί αἰσθητήριον τίς ἴδιος . ὅς ἕκαστος αἴσθησις αἰσθάνομαι κατά συμβεβηκός , οἷος κίνησις , στάσις . πάλιν μή εἶπον ὁ συνάπτω ἢ ὁ πρόσληψις ἀνατρέπω ὁ πρόσληψις . ὀφείλω γάρ εἶπον ἰάομαι ὁ κοινός αἰσθητής οὐδείς αἴσθησις ὡς ἴδιος ἀντιλαμβάνω , ὅς δέ ὡς ἴδιος οὐδείς αἴσθησις αἰσθάνομαι , οὗτος ἕτερος αἴσθησις ὑπόκειμαι , ὁ κοινός ἄρα αἰσθητός ἕτερος αἴσθησις ὑπόκειμαι , καί εἰμί ἕκτος αἰσθητήριον καί αἴσθησις ὀφείλω γάρ οὗτος εἶπον καί ἀνατρέπω ὅτι οὐ εἰμί ἕκτος αἴσθησις , ἐκ οὗτος ἄρχω καί δείκνυμι ὅτι οὐ εἰμί ἕκτος αἴσθησις . οὖον γάρ εἰμί , φημί , ἴδιος αἰσθητήριον ὁ κοινός , ἐπεί κατά συμβαίνω αὐτός ὁ ἄλλος αἴσθησις ὅς ἀντιλαμβάνω · νῦν δέ πάσχω ὑπό αὐτός . καί πῶς ἀσαφής ὁ κατά συμβαίνω εἶπον . ὀφείλω γάρ εἶπον ἐπεί συμβαίνω ἄν ὁ ἄλλος αἴσθησις αὐτός αἰσθάνομαι , φημί ὅτι ὅς αἴσθησις αἰσθάνομαι κατά συμβεβηκός . εἰμί γάρ εἰμί ὁ εἰμί αἰσθητήριον ὁ κοινός αἰσθητής , κατά συμβαίνω ἄν αὐτός αἰσθάνομαι ὁ πέντε αἴσθησις · ἀλλά μήv κατά συμβαίνω αὐτός οὐ αἰσθάνομαι , ὡς ἀποδείκνυμι ἐν ὁ θεωρία · οὐ ἄρα εἰμί αὐτός ἴδιος αἰσθητήριον . ἀριθμός , εἷς . σκοπέω ὅτι ἀντιδιαστέλλω ὁ ἀριθμός ὁ εἷς · οὐδέ γάρ εἰμί ὁ μονή ἀριθμός , ὡς ἀποδείκνυμι ἐν ὁ ἀριθμητικός λόγος . p . 425a16 οὗτος γάρ πᾶς κινέω αἰσθάνομαι . ἐντεῦθεν ὁ λύσις ὁ ἀπορία . τίς γάρ φημί ; ὅτι ὁ κοινός αἰσθητός οὐ εἰμί κατά συμβαίνω αἰσθητής , διότι οὗτος κινέω αἰσθάνομαι · κίνησις δέ λέγω ὁ πάθος , ὁ ἀλλοίωσις . ὁ οὖν κοινός αἰσθητής , φημί , πάθος ποιέω · οὐδείς δέ ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητής ποιέω πάθος . καί ἴσως ἀπορέω τις ὅτι πῶς λέγω ὁ κοινός αἰσθητός διά κίνησις γιγνώσκω , τουτέστι κίνησις ποιέω . ἰδού γάρ ὁ ἠρεμία καί αὐτός εἷς εἰμί ὁ κοινός αἰσθητής , καί ὅμως οὖον ποιέω κίνησις ἐν ὁ αἴσθησις , εἰμί γε ἠρεμία εἰμί . καί οὗτος λύω ὁ ἀπορία ὁ φιλόσοφος Πλούταρχος φημί ὅτι ἐπεί πρός ὁ ἀντίκειμαι κινέω κρίνω γιγνώσκω ὁ ἀείρω - εἷς , οὗτος κινέω λέγω τις · πᾶς δέ κίνησις διάθεσις τίς εἰμί , πᾶς δέ διάθεσις οἱονεί πάθος τίς εἰμί · ὥστε εἰκότως λέγω καί κτάομαι ὁ ἠρεμία πάσχω πως καί διατίθημι . ἀπορέω δέ καί ἄνειμι ἐνταῦθα · πῶς λέγω , φημί , ὅτι ὁ μέν ἴδιος αἰσθητός ποιέω τίς περί ὁ αἴσθησις , τουτέστιν ὅτι ὁ μέν κατά ἑαυτοῦ αἰσθητός διά κίνησις γίγνομαι , ὁ δέ κτάομαι συμβαίνω οὖον διά κίνησις . καί μήv εἶδον τυγχάνω ξανθός τίς , καί ὁ τύπος οὗτος ὁ ξανθός κινέω ὁ ἄλλος τύπος ὁ ἐν ἐγώ ὁ γλυκύς εἰμί , καί εἶπον ὅτι οὗτος μέλι εἰμί · ἰδού οὖν καί οὗτος διά τις γιγνώσκω κίνησις . φημί δέ καί πρός οὗτος ὁ Πλούταρχος ὅτι ἡνίκα λέγω ὁ κοινός αἰσθητής κινέω ἐγώ αἰσθάνομαι , δήω προσδιορισμός λέγω τις , ὅς παραλείπω μέν Ἀριστοτέλης ἐν ὁ πάρειμι λέγω , ἐν ἄλλος δέ φαίνω λέγω αὐτός , ὅτι ὁ κοινός αἰσθητής διά κίνησις μέν αἰσθάνομαι , οὖον μήv κατά ὁ αἰσθητικός ἰδίωμα . εἰμί γάρ καί κινέω ἐν ἐγώ ὁ τύπος ὁ γλυκύς , ἀλλά οὖον κατά ὁ αἰσθητικός ἰδίωμα · οὐδέ γάρ διά ὁ γλῶσσα κινέω ἐν ἐγώ ὁ γλυκύτης . ὁ μέντοι γε ἴδιος αἰσθητός διά αὐτός ὁ αἰσθητικός | ἰδίωμα γιγνώσκω · ὁράω γάρ ὁ λευκός καί γεύω ὁ γλυκύς , ὡσαύτως καί ἐπί ὁ ἄλλος . ὁράω δέ ὅτι ὁ πέντε κοινός αἰσθητός ὁ πέντε δίδωμι αἴσθησις εἰμί κοινός · οὐ εἰμί δέ εἰμί μή ὁ τρεῖς κοινός , ὡς εἴρω , εἰμί μή ἄρα εἶπον ὅτι μέγεθος λέγω ὁ ἐν ἕκαστος αἴσθησις καί οὐ ἐν ποσός , οἷος μέγας ψόφος ἢ μέγας λευκός · τότε γάρ κοινός εἰμί πᾶς . καί ὁ σχῆμα δέ εἰμί λαμβάνω κατά ὁ λεῖος καί τραχύς , καί ὁ μέν λεῖος εἶπον ἡδύς ὁ δέ τραχύς ἀνιαρός , καί οὗτος κοινός εὑρίσκω αἰσθητός πᾶς αἴσθησις . μέγεθος γάρ τίς ὁ σχῆμα . φημί τις ὅτι ἰδού αὐτός λέγω ὡς καί ὁ σχῆμα μέγεθος εἰμί , καί πῶς ἐν κατηγορία λέγω ; ὅτι ὁ μέν μέγεθος ποσός εἰμί εἶδος , ὁ δέ σχῆμα ποιέω . ἰδού γάρ αὐτός αὐτός οἶδα μέγεθος καί σχῆμα . καί λέγω ὅτι οὐδέ νῦν εἶπον Ἀριστοτέλης ὅτι αὐτός εἰμί μέγεθος καί σχῆμα , ἀλλ' ἐπεί πάντως συνακολουθέω ὁ σχῆμα ὁ μέγεθος καί οὐ εἰμί σχῆμα Χωρὶς ἐπινοέω μέγεθος , διά οὗτος εἶπον ὅτι μέγεθος γάρ τίς ὁ σχῆμα , τουτέστιν ὅτι μέγεθος εἰμί ὁ σχηματίζω , οὖον ὁ σχῆμα . ὁ δέ ἠρεμέω ὁ μή κινέω ἀντιλαμβάνω εἶπον πρός οὗτος . ὅτι ἄνω ὁ πάθος εἶπον κίνησις · νυνί δέ ἐπεί ὁ ἵστημι ὁράω μήτε μειόω μήτε αὐξάνω ὁ πάθος , διότι ἵστημι , ὁ δέ κινέω ἄλλως καί ἄλλως ὁράω ἢ μειόω ἢ αὐξάνω ὁ πάθος πρός ὁ κίνησις αὐτός , διά οὗτος εἶπον ὅτι ἀκίνητος ὁ ἠρεμέω αἰσθάνομαι , τουτέστιν ὡσαύτως . p . 425a19 ὁ δέ ἀριθμός ὁ ἀπόφασις ὁ συνεχής καί ὁ ἴδιος . Φησίν ὁ ἀριθμός ἐκ ἀπόφασις , ὅτι οὐ εἰμί συνεχής , εἰμί γε ὁ ἀριθμός ὁ διά-ὁρίζω εἰμί . τίς δέ λέγω συνεχής ; ὁ μόνος , ὅς εἶπον ἄνω εἷς ἀριθμός · οὗτος δέ καλέω αὐτός διά ὁ ἀδιαίρετος . ὁ οὖν πολύς ἀριθμός , φημί , ὁ μή εἰμί εἷς γνωρίζω · καί καλῶς εἴρω . οὖον μόνος δέ ἐν ὁ κοινός αἰσθητός οὗτος εἰμί ὁ ὁ ἀπόφασις γνωρίζω , ἀλλά καί ἐν ὁ ἴδιος αἰσθητός . ὁ μέν γάρ ἴδιος αἰσθητός κατά ἑαυτοῦ γιγνώσκω καί πρῶτος , ὁ δέ κοινός αἰσθητός κατά ἑαυτοῦ μέν , δύο δέ · οἷος ὁ δέκα οὖον μόνος γιγνώσκω , ἀλλά καί ὁ ἴδιος αὐτός δέκα λευκός , δέκα ὠχρός , δέκα Ἐρυθρά . ὥστε δεῖ ὁ κοινός αἰσθητός ἔχω καί ἴδιος τις αἰσθητής . διττός οὖν ὁ ἀριθμός γιγνώσκω , ἢ ὁ ἀπόφασις ὁ συνεχής ἢ ὁ γιγνώσκω ὁ ἴδιος αἰσθητής . p . 425a19 ἕκαστος γάρ εἷς αἰσθάνομαι αἴσθησις . ἕκαστος , φημί , αἴσθησις εἷς τις ἀντιλαμβάνω καί τίς λέγω εἷς αἰσθητός ) τουτέστι μόνος , δείκνυμι ἐντεῦθεν βούλομαι ὅτι ὁ πέντε αἴσθησις ὑποπίπτω ὁ ἀριθμός . εἰμί δέ οὗτος , καί ὁ ἄλλος ἄρα κοινός αἰσθητής . ὅτι γάρ οὗτος λέγω , δηλόω αὐτός ἐπί λέξις οὗτος λέγω · p . 425a20 ὥστε δῆλος ὅτι ἀδύνατος ὅστις ἴδιος αἴσθησις εἰμί οὗτος . ὡσεί λέγω ὅτι δῆλος γίγνομαι ἀδύνατος εἰμί ἕκτος αἴσθησις , ὅστις ἀντιλαμβάνω ὁ κοινός αἰσθητής . καί τίθημι ὁ κίνησις παράδειγμα ὁ κοινός αἰσθητής . εἰμί γάρ εἰμί , φημί , ἄλλος τις αἴσθησις μερικός ἕκτος , ὅστις ὡς ἴδιος ἀντιλαμβάνω ὁ κοινός αἰσθητής , εἰμί οὗτος ὁ κοινός αἰσθητός ὁ πέντε ἄλλος αἴσθησις κατά συμβαίνω γιγνώσκω . καί παράδειγμα εἶπον αὐτός ὁ γιγνώσκω ὁ ὁράω ὁ γλυκύς · οὗτος δέ κατά συμβαίνω αὐτός γιγνώσκω . λέγω δέ ἐντεῦθεν ὁ δύο σημαίνω ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητής . p . 425a22 οὗτος δέ ὅτι ἄμφω ἔχω τυγχάνω αἴσθησις , ὅς ὅταν συμπίπτω γνωρίζω . ὁ ἔννοια λέγω , πῶς ἀπό ὁ ξανθός εἰμί γιγνώσκω ὁ γλυκύς , διότι ἔχω ἄμφω αἴσθησις πρότερος λείπω γάρ ἐν ὁ ῥητός ὁ πρότερος , ὅς φημί Πλούταρχος ) , ὁ γλυκύς τυγχάνω καί ὁ ξανθός · ἄμφω δέ λέγω ὁ κοινός αἴσθησις . ἐπεί γάρ ἔχω , φημί , αἴσθησις καί γλυκύς καί ξανθός , ὄψις καί γεῦσις , οὗτος ὅταν ἐμπίπτω χρῶμα ξανθός , κινέω ὁ τύπος ὁ γλυκύς γιγνώσκω ὅτι μέλι εἰμί ἐκ ὁ τύπος ὅς λαμβάνω , ὅτε ἅμα ὄψις καί γεῦσις ἐνεργέω . εἰμί δέ μή , οὐδαμῶς εἄν ἀλλά ἢ κατά συμβαίνω αἰσθάνομαι . οὗτος πρός ὁ ἄνω εἰμί · ἐν εἶπον , φημί , ὅτι ὁ κοινός αἰσθητός ἕτερος αἴσθησις ὑπόκειμαι , οὐδείς ἄλλος λέγω ἢ ὅτι κατά συμβαίνω αὐτός αἰσθάνομαι ὁ ἄλλος αἴσθησις , ὅσπερ οὐ εἰμί . p . 425a25 οἷος ὁ Κλέων υἱός , οὐ ὅτι Κλέων υἱός . παράδειγμα λέγω ὁ εἷς συμβεβηκός ὁ αἴσθησις ὁ οὐσία · οὗτος γάρ οὐδείς αἴσθησις ὑπόκειμαι . ὁ γάρ Κλέων , φημί , υἱός οὐ ὡς οὐσία ὁράω , ἀλλά καθό εἰμί λευκός · ὁ δέ λευκός συμβαίνω ὁ Κλέων υἱός . p . 425a27 ὁ δέ κοινός ἔχω ἤδη αἴσθησις κοινός , οὖον κατά συμβεβηκός . ὁ κοινός φημί , αἰσθητός ἔχω αἴσθησις κοινός . κοινός δέ αἴσθησις λέγω οὖον περί ὅς ἑξῆς διαλέγω ἐκεῖνος ὁ κοινός αἴσθησις , ἀλλά κοινός αἴσθησις καλέω ὁ πέντε αἴσθησις . εἰμί οὖν ὅς λέγω οὗτος · ὁ κοινός αἰσθητός ἔχω αἴσθησις κοινός ἄλλος , ἀλλά οὖον κατά συμβαίνω αὐτός ἀντιλαμβάνω . οὗτος γάρ δείκνυμι , ὡς καί ἐγώ ἐν θεωρία δείκνυμι . | p . 425a28 οὐ ἄρα εἰμί ἴδιος · οὐδαμῶς γάρ εἄν εἰμί σθανομεθη ἀλλά ἢ οὕτως ὥσπερ εἴρω ὁ Κλέων υἱός ἐγώ ὁράω . συμπέρασμα λέγω ὁ λόγος ἐνταῦθα , καί φημί οὐ ἄρα ἄρα εἰμί ἴδιος αἴσθησις ὁ ὁ κοινός αἰσθητής , ἀλλά ἢ οὕτως ὡς εἶπον ὁ Κλέων υἱός , τουτέστι κατά συμβεβηκός . δείκνυμι δέ ὅτι ὁ πέντε αἴσθησις οὖον κατά συμβαίνω ὁ κοινός ἀντιλαμβάνω αἰσθητής · διά γάρ κίνησις αὐτός ἀντιλαμβάνω , οὗτος δέ οὐ ὑπάρχω ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητός . ὁ δέ ἀλλήλων ἴδιος κατά συμβαίνω αἰσθάνομαι ὁ αἴσθησις . p . 425a31 οὐχ ὅς αὐτός , ἀλλά ὅς εἷς , ὅταν ἅμα γίγνομαι ὁ αἴσθησις . ὁ ἕτερος σημαίνω ὁ κατά συμβαίνω λέγω ὁ ἕτερος αἴσθησις ὑπόκειμαι , οἷος ὁ ἀπό ξανθός οἶδα γλυκύς . ἄνω γάρ εἶπον ὁ ἄλλος συμβαίνω ὁ μηδείς αἴσθησις ὑπόκειμαι . τίς δέ νῦν λέγω ; ὅτι ὁ ἀλλήλων αἰσθητής ἀντιλαμβάνω ὁ αἴσθησις κατά συμβαίνω οὐ ὅς αὐτός , ἀλλά κατά ὁ ἔχω εἷς κοινός αἴσθησις · οὗτος γάρ ἐκ ὁ χρῶμα συλλογίζομαι κτάομαι συμβαίνω περί γλυκύς . καλῶς εἶπον ἐπί ὁ αὐτός , ἵνα ὁ αὐτός πρᾶγμα ὁ χροιά καί ὁ γεῦσις κρίνω διά ὁ δύο αἴσθησις ὁ κοινός . τότε γάρ κρίνω ὁ κοινός αἴσθησις ὁ κατά συμβεβηκός , ὅταν πρότερος διά ὁ δύο αἴσθησις ἔχω ὁ τύπος ὁ αὐτός πρᾶγμα . ὁράω δέ τίς φημί , ὅτι ὁ κοινός αἴσθησις κατά συμβαίνω οἶδα ὁ διάκρισις ὁ λευκός καί γλυκύς · ἐγώ δέ λέγω ἐν ὁ θεωρία ὅτι κατά ἑαυτοῦ ὑπάρχω αὐτός οὗτος . λέγω δέ ὅτι ὁ μέν διάκρισις κατά ἑαυτοῦ ὑπάρχω ὁ κοινός αἴσθησις , ὁ δέ ἀπό χρῶμα περί γλυκύς συλλογίζομαι κατά συμβεβηκός , ἐπεί ἀπό ἕτερος ἕτερος συλλογίζομαι . p . 425a2 οὖον γάρ δή ἕτερος γε ὁ εἶπον ὅτι ἄμφω εἷς · διό καί ἀπατάω , καί ἐάν εἰμί ξανθός , χολή οἴομαι εἰμί . ὁ κοινός , φημί , αἴσθησις εἰμί καί οὖον εἷς αἴσθησις μερικός ὁ εἶπον ὅτι ὁ μέλι εἷς εἰμί πρᾶγμα , εἰμί καί γευστός ὁ γλυκύς καί χρῶμα ὁ ξανθός . ἀπατάω γάρ ὁ μερικός αἴσθησις καί πᾶς ὅς ἄν ὁράω ξανθός νομίζω μέλι εἰμί . ζητέω δέ ἄν τις , τίς ἕνεκα πλείων ἔχω αἴσθησις ἢ εἷς . ἀλλά διά τίς πλείων ἔχω αἴσθησις ὁ κοινός αἰσθητός μή εἷς αἴσθησις ἀντιλαμβάνω ; καί ἐπιλύω , ἵνα μή κακός ὁ αἰσθητής ἀντιλαμβάνω . ἀκολουθέω δέ καλέω ὁ κοινός καί ] αἰσθητός οὐ ὡς πάρεργος τις , ἀλλά ὅτι ὁ ἴδιος αἰσθητός ἕκαστος αἴσθησις ἕπω τέλειος τις καί νοερός συμπαραθέω . αὐτός δέ οὖον λέγω ὅς εἶπον , ὅτι μέγας ἐπιστήμη οὗτος ὁ κοινός ὑπόκειμαι . κίνησις γάρ καί ἠρεμία ἀστρονομία ὑπόκειμαι . εἰμί γάρ καί αεικίνητος ὁ ἄστρον , ἀλλά οὖν ἐθέλω οἶδα καί ὁ καταστερισμός αὐτός · ἐν γάρ ὁ φαντασία καταστερίζω αὐτός ἐν τις τόπος ὄνιον . ὁ δέ σχῆμα καί ὁ μέγεθος τῆ γεωμετρία ὑπόκειμαι , ὁ δέ ἀριθμός ὡς μέν ἄυλος ὁ ἀριθμητικός , ὡς δέ ἔνυλος καί ἐν φθόγγος εἰμί μουσικός . p . 425b6 οἷος κίνησις καί μέγεθος καί ἀριθμός . οὗτος εἶπον διά οὗτος συμπεριλαμβάνω καί ὁ ἄλλος · διά μέν γάρ ὁ κίνησις ὁ ἠρεμία συμπεριλαμβάνω , διά δέ ὁ μέγεθος ὁ σχῆμα · ἐν γάρ μέγεθος ὁ σχῆμα . p . 425b6 εἰμί γάρ εἰμί ὄψις μόνος καί αὐτός λευκός , λανθάνω ἄν μᾶλλον ἄν δοκέω αὐτός εἰμί πᾶς . Πλούταρχος ὁ φιλόσοφος ὅς εἶπον ἀπορία ἐν ὁ τρίτος ὁ θεωρία κεφάλαιος οὗτος λέγω , ὅτι διά τίς ὁ φύσις ὁ κοινός αἰσθητός μή ἀφορίζω εἷς αἴσθησις , εἰμί γε ὁράω καί ἐν αὐτός ὁ πέντε πολύς ἀντίθεσις αἰσθητής ; καί μᾶλλον οὗτος λέγω Ἀριστοτέλης · ἁρμόζω γάρ ὁ ἐπίλυσις . καί λύω ὁ ἀπορία διά ὁ πάρειμι ῥητός λέγω ὅτι εἰμί εἷς μόνος αἴσθησις ὑποπίπτω ὁ κοινός αἰσθητής , οἷος τυγχάνω ὁ ὁράω , ὑποπίπτω δέ ὁ αὐτός ὁράω καί ὁ ἴδιος αἰσθητής , οἷος ὁ λευκός ἤτοι ὁ χρῶμα , λανθάνω ὁ κοινός αἰσθητής , καί αὐτός νομίζω ὁ χρῶμα ἀριθμός καί σχῆμα καί κίνησις καί ὁ λοιπός . νυνί δέ οὖον μόνος ἐν χρῶμα θεωρέω ἀριθμός , ἀλλά καί ἐν ψόφος καί χυμός , καί οὗτος διακρίνω ἀπό ἀλλήλων . εἰμί δέ εἷς ὁ πέντε αἴσθησις οὗτος κρίνω , πολύς μᾶλλον λανθάνω ἐγώ , ὅπου γε καί νῦν ἐγώ εἰμί δυσθήρατος διά ὁ πέντε γιγνώσκω αἴσθησις , εἰμί δέ γε εἷς λείπω ὁ πέντε αἴσθησις , ἔτι εἰμί δύσγνωστος . καί τίς λέγω οὗτος ; εἰμί εἷς αὐτός κρίνω , οὐδέ γιγνώσκω . νυνί δέ , φημί , ἐπεί διάφορος αἴσθησις ὑπάρχω ὁ κοινός αἰσθητός καί ἐν πολύς θεωρέω , διά οὗτος δῆλος εἰμί καί κατά τίς διαφέρω ἀλλήλων τε καί ὁ ἴδιος αἰσθητής . ἐν ὅς ὁ πρᾶξις . p . 425b12 ἐπεί αἰσθάνομαι ὅτι ὁράω καί ἀκούω , ἀνάγκη ἢ ὁ ὁράω αἰσθάνομαι ὅτι ὁράω ἢ ἕτερος , καί ὁ λοιπός . ἐπεί ἐν ὁ προλαμβάνω δείκνυμι ὅτι οὐ εἰμί ἕκτος αἴσθησις , ὅστις ὁ κοινός αἰσθητός ἴδιος ἔχω αἰσθητής , | νῦν βούλομαι διά οὗτος ἄλλος τις ζήτησις προβάλλω · ζητέω γάρ μήποτε οὐ εἰμί πέντε μόνος αἴσθησις , ἀλλά δέκα . ἐπεί γάρ , φημί , ὁράω καί αἰσθάνομαι ὅτι ὁράω , πάλιν ἀκούω καί αἰσθάνομαι ὅτι ἀκούω , ζητέω πότερος ὁ αὐτός αἴσθησις καί ὁράω καί αἰσθάνομαι ὅτι ὁράω , ἢ ἄλλος μέν εἰμί αἴσθησις ὁ ὁ ὑπόκειμαι χρῶμα ὁράω , ἄλλος δέ εἰμί αἰσθάνομαι ὁ ὁρατικός ἐνέργεια , τουτέστιν ὁ αἰσθάνομαι ὅτι ὁράω . δύο οὖν δεῖ ζητέω , εἷς μέν πότερος ὁ αὐτός αἴσθησις , λέγω δέ ὁ ὁρατικός , καί ὁράω ὁ χρῶμα καί αἰσθάνομαι ὁ ἐνέργεια ὁ ὁράω ὁ χρῶμα , δύο δέ εἰμί ἄλλος μέν εἰμί αἴσθησις ὁ ὁράω ὁ χρῶμα , ἄλλος δέ ὁ αἰσθάνομαι ὅτι ὁράω , αὐτός δέ εἶπον ὁ αἰσθάνομαι ὁ ὁρατικός ἐνέργεια . τοιοῦτος διαπορέω ἐπιλύω καί φημί ὅτι οὖον δυνατός ἄλλος μέν εἰμί αἴσθησις ὁ ὁράω , ἄλλος δέ ὁ αἰσθάνομαι ὁ ὁρατικός ἐνέργεια , ἐπεί οὐδείς ἴδιος εἰμί αἰσθητός , ἀλλά πᾶς ὁ αἰσθητός κοινός εἰμί . ἄν γάρ χρῶμα εἶπον , κοινός εἰμί ὁ ὁράω δύναμις καί ὁ αἰσθάνομαι ὅτι ὁράω , κἀν ψόφος εἶπον , κοινός εἰμί ὁ ἀκουστικός αἴσθησις καί ὁ ἀντιλαμβάνω ὁ ἀκουστικός ἐνέργεια , τουτέστι ὁ αἰσθάνομαι ὅτι ἀκούω · ὡσαύτως καί ἐπί ὁ λοιπός αἴσθησις . ἀλλά ὁ μηδείς εἰμί ἴδιος αἰσθητός ἀλλά πᾶς κοινός οὔπω δοκέω ἄτοπος εἰμί · ἄλλος δέ ἄτοπος συνάγω ὁ λόγος . φημί γάρ , εἰμί ἄλλος αἴσθησις φέρω εἶπον ὁράω , ἄλλος δέ αἴσθησις οἶδα ὅτι ὁράω , ἐκεῖνος ὁ αἴσθησις ὁ αἰσθάνομαι ὁ ὁρατικός ἐνέργεια ἆρα καί αὐτός αἰσθάνομαι ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια , ἢ πάλιν ἄλλος εἰμί αἴσθησις ὁ ἀντιλαμβάνω ὁ ἐνέργεια αὐτός ; εἰμί μέν γάρ εἶπον ὅτι αὐτός ἀντιλαμβάνω ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια , διά τίς μή καί ὁ πρῶτος ὁ ὁ χρῶμα ἀντιλαμβάνω ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια ἀντιλαμβάνω ; ἐπεί οὖν ἀποκληρωτικός εἰμί ὁ λόγος , οὐ ἄρα ἄλλος εἰμί ὁ ὁ χρῶμα ἀντιλαμβάνω καί ἄλλος ὁ αἰσθάνομαι ὁ ἐνέργεια . ἀλλά οὐδέ οὗτος ὁ αἰσθάνομαι ὅτι ὁράω ἢ ἀκούω δυνατός ἄλλος αἴσθησις εἰμί ὁ ἀντιλαμβάνω αὐτός ὁ ἐνέργεια . εἰμί γάρ καί οὗτος ἄλλος , καί οὗτος ἐπί ἤπειρος . εἰμί δέ ὁ ἐπί ἤπειρος ψευδής , ψευδής ἄρα καί ὁ λόγος ὁ λέγω ἄλλος μέν εἰμί αἴσθησις ὁ ἀντιλαμβάνω ὁ αἰσθητής , ἄλλος δέ ὁ ἀντιλαμβάνω ὁ ἐνέργεια αὐτός . λοιπός δέ καί πρός ὁ ἕτερος ἀποτείνω λόγος ὁ λέγω ὅτι ὁ αὐτός αἴσθησις καί ὁ ὑπόκειμαι ἀντιλαμβάνω καί ὁ οἰκέω ἐνέργεια . καί φέρω ἀπορία καί οὗτος ἐπιλύω , ὡς ἐντεῦθεν ἐγώ στοχάζομαι ὅτι οὗτος ὁ δόξα εἰμί Ἀριστοτέλης καί οἴομαι ὅτι ὁ αὐτός αἴσθησις καί ὁ ὑπόκειμαι αἰσθητής καί ὁ ἐνέργεια ἀντιλαμβάνω . εἰμί δέ ὁ ἀπορία τοιοῦτος <ἡ> λέγω ὅτι οὐ ὁ αὐτός αἴσθησις καί ὁ αὐτός ἀντιλαμβάνω καί ὁ ἐνέργεια αὐτός αἰσθάνομαι · καί γυμνάζω ὁ λόγος ὡς ἐπί ὄψις καί φημί ὅτι ὁ ὁράω οὐδείς ἕτερος εἰμί εἰμί μή ὁ χρῶμα ἀντιλαμβάνω , ὁ δέ ἐνέργεια ὁ αἴσθησις οὐ εἰμί χρῶμα · ἀσώματος γάρ εἰμί ὁ ἐνέργεια · οὐ ἄρα ὁ ὄψις ἐνέργεια ἀντιλαμβάνω . λύω δέ ὁ ἀπορία λέγω ὅτι οὐ ἀεί ὁ ὁράω χρῶμα εἰμί ἀντίληψις , ἐπεί καί ὁ σκότος ἀντιλαμβάνω · καίτοι ὁ σκότος οὐ εἰμί χρῶμα · ὥστε ψευδής ὁ λόγος ἄλλως τε δέ ὅτε καί συγχωρέω ὅτι ὁ ὁράω χρῶμα εἰμί ἀντίληψις , καί οὕτως οὐδείς ἄτοπος · καί γάρ καί ὁ ἐνέργεια χρωματίζω πως εἰμί . ὅτι δέ χρώζω πως εἰμί , εἰμί καί μή κύριος ἀσώματος γάρ πῶς εἄν κύριος λέγω εἄν χρῴζω ; ) ἀλλά οὖν γε δῆλος ὡς λέγω ἄν χρῴζω ἐκ ὁ μαρμαρυγή ὁ φαίνω πως καί μετά ὁ ἀπουσία ὁ ὁρατής . μένω γάρ οἱονεί λαμπάς περί ὁ ὄψις καί μετά ὁ ἀναχώρησις ὁ λαμπρός αἰσθητής , ὅς δηλονότι ὁ ἐνέργεια χρωματίζω . καί οὗτος ἐπί ἔμψυχος γίγνομαι ὁ δύναμαι καί μετά ἀπουσία ὁ αἰσθητής κρατέω ὁ τύπος · ἐπί δέ ἄψυχος οὖον γίγνομαι οὗτος , οἷος ἐπί ὁ κάτοπτρον · μετά ὁ ἀπουσία γάρ ὁ αἰσθητής οὐδείς μένω · οὖον γάρ εἰμί ὁ κατέχω . φημί δέ ἐγώ πρός οὗτος ὅτι κακῶς λέγω , Ἀριστοτέλης · οὔτε γάρ ὁ ἐνέργεια ὁ ὄψις εἰμί χρωματίζω , ἀλλά ὁ διαφανής ὁ μαρμαρυγή εἰμί αἴτιος . αὐτός γάρ ὁ διαφανής μετά ὁ ἀπουσία ὁ ὁρατής μαρμαρυγή τις καί προαύγασμα ὁ ὄψις . καί οὗτος μέν ὁ διά ὁ λέξις ἀναφαίνω , καί εἰμί ὡς ἐν σύντομος εἶπον ὁ νόος Ἀριστοτελικός κατάδηλος · βούλομαι γάρ ὁ κατά μέρος αἴσθησις καί ὁ ὑπόκειμαι αὐτός ἀντιλαμβάνω καί μήv καί ὁ οἰκέω ἐνέργεια . Ἀλέξανδρος δέ ἐν ὁ ὑπόμνημα ὁ μέν πέντε αἴσθησις ὁ ὑπόκειμαι αὐτός αἰσθητής βούλομαι εἰμί ἀντιληπτικός , ὁ δέ κοινός αἴσθησις εἰμί βούλομαι καί ὁ ὑπόκειμαι καί ὁ ἐνέργεια αὐτός ἀντιληπτικός . Πλούταρχος δέ λογικός Ψυχή φημί εἰμί ἔργον ὁ γιγνώσκω ὁ ἐνέργεια ὁ αἴσθησις · φημί γάρ ὅτι κατά ὁ ἄτιμος μέρος ὁ λογικός Ψυχή , ὅσπερ εἰμί ὁ δόξα , οὗτος γίγνομαι . ὁ γάρ δόξα , ὁ κοινός μέρος ὁ Ψυχή καί ἄτιμος , συνάγω ὁ λογικός ὁ ἄλογος . ἀεί γάρ , ὡς πολλάκις γιγνώσκω , κατά ἄτιμος μέρος ἑαυτοῦ ὁ πρῶτος συνάπτω ὁ δύο , ὥσπερ οὖν καί νῦν . ὁ ἐν δόξα εἰμί λέγω ὁ οὗτος ποιέω καί ἀντιλαμβάνω ὁ ἐνέργεια ὁ αἴσθησις . ὁ δέ γε νέος ἐξηγητής μήτε ὁ Ἀλέξανδρος καταιδέομαι ὀφρύς μήτε Πλούταρχος πείθω , ἀλλά καί αὐτός Ἀριστοτέλης ἀπωθέω νέος ἐφευρίσκω ἐξήγησις . φημί γάρ ὅτι ὁ προσεκτικός μέρος ὁ λογικός Ψυχή εἰμί ὁ ἀντιλαμβάνω ὁ ἐνέργεια ὁ αἴσθησις . ὁ γάρ λογικός ψυχή οὖον μόνος πέντε δύναμις ἔχω , νόος , διάνοια , δόξα , βούλησις καί προαίρεσις κατά αὐτός , ἀλλά καί ἄνειμι ἕκτος τις δύναμις προστίθημι ὁ λογικός Ψυχή , ὅς καλέω προσεκτικός , δ προσεκτικός , φημί , ἐφιστάνω ὁ γίγνομαι ἐν ὁ ἄνθρωπος καί λέγω ἐγώ νοέω , ἐγώ διανοέομαι , ἐγώ δοξάζω , ἐγώ θυμόω , ἐγώ ἐπιθυμέω , καί ἀπλόος οὗτος ὁ προσεκτικός μέρος ὁ λογικός Ψυχή διά πᾶς ὁ δύναμις δίειμι , ὁ τε λογικός καί ὁ ἄλογος καί ὁ φυτικός . εἰμί οὖν δεῖ , φημί , ὁ προσεκτικός διά πᾶς διΐημι , καί διά ὁ αἴσθησις χωρέω καί λέγω ἐγώ εἶδον , ἐγώ ἥκω · ὁ γάρ ἀντιλαμβάνω ὁ ἐνέργεια ἴδιος ὁ οὗτος λέγω . εἰμί οὖν ὁ προσεκτικός εἰμί ὁ οὗτος λέγω , αὐτός ἄρα εἰμί ὁ ὁ ἐνέργεια ἀντιλαμβάνω ὁ αἴσθησις . δεῖ γάρ εἷς εἰμί ὁ πᾶς ἀντιλαμβάνω , ἐπεί καί εἷς εἰμί ὁ ἄνθρωπος . εἰμί γάρ ἄλλος μέν ὅδε ἀντιλαμβάνω , ἄλλος δέ ὅδε , ὁμοῖος εἰμί , ὡς ἐν ἄλλος αὐτός λέγω , ὡς εἰμί σύ μέν ὅδε αἰσθάνομαι , ὅδε δέ ἐγώ . δεῖ οὖν εἷς εἰμί , ὅς εἰμί ὁ προσεκτικός · οὗτος γάρ ὁ προσεκτικός διά πᾶς φοιτάω ὁ δύναμις καί ὁ γνωστικός καί ὁ ζωτικός . ἀλλά εἰμί μέν διά ὁ γνωστικός φοιτάω , λέγω προσεκτικός , ὅθεν ὅτε κατά ὁ γνωστικός ἐνέργεια ῥέμβω τις ἐθέλω ἐπιπλήσσω , φημί αὐτός προσέχω σαυτός · εἰμί δέ διά ὁ ζωτικός χωρέω , λέγω σύνοιδα , ὅθεν ὁ τραγῳδία φημί ἡʹ σύνεσις , ὅτι σύνοιδα ἐμαυτοῦ δεινός ἐργάζομαι . ὁ οὖν εἰμί ὁ ὁ ἐνέργεια ὁ αἴσθησις ἀντιλαμβάνω . καί κακῶς , φημί , ὁ Πλούταρχος ὁ δόξα αἰτιάομαι · δεῖ γάρ εἷς εἰμί ὁ ἀντιλαμβάνω ὁ ἐνέργεια πᾶς ὁ δύναμις , ὁ δέ δόξα οὐ ἀντιλαμβάνω ὁ ἐνέργεια ὁ νόος · οὖον γάρ λέγω ὁ δόξα ἐγώ νοέω ἢ ἐγώ διανοέομαι . ἐν γάρ εἶπον ὅτι ἐγώ δοξάζω , ἐγώ θυμόω , ἀλλά ὁ ὁ ἀγαθός ἐνέργεια οὖον δύναμαι θεωρέω . οὗτος δέ λέγω οὖον κατηγορέω Πλούταρχος · οὐδαμοῦ γάρ αὐτός εὑρίσκω λέγω ὅτι ὁ δύναμις ὁ αἰσθάνομαι ὁ ἐνέργεια ὁ αἴσθησις ὁ δόξα εἰμί , ἀλλά συμφωνέω κατά οὗτος ὁ Ἀλέξανδρος , ὁ κοινός αἴσθησις καί αὐτός αἰτιάομαι , καί ἀμφότερος κακῶς λέγω ἐξελέγχω , ὁ κοινός αἴσθησις φάσκω ἀντιλαμβάνω ὁ ἐνέργεια ἕκαστος αἴσθησις . καί γάρ ὁ κοινός αἴσθησις οὐδείς ἀντιλαμβάνω ὅς μή εἰμί αἰσθητός · πᾶς δέ αἰσθητός ἐν σῶμα εἰμί , ὁ δέ ἐνέργεια οὐ εἰμί ἐν σῶμα · διό οὐδέ εἰμί αἰσθητός . εἰμί δέ μή εἰμί αἰσθητός , οὐδέ ὑποπίπτω ὁ κοινός αἴσθησις . καί ἐγώ δέ οὗτος συντίθημι ὅτι οὐ εἰμί ἕκτος αἴσθησις ὁ ὁ ὅτι γιγνώσκω , οὔτε μήv ὅτι καί ὁ αὐτός ὁράω καί οἶδα ὅτι ὁράω , ἀλλά ὅτι ὁ λογικός εἰμί οὗτος Ψυχή , καί οὗτος ὁ προσεκτικός . ὅτι μέν γάρ οὐ εἰμί ἕκτος αἴσθησις ὁ ὁ ὅτι οἶδα , δέχομαι κατά ὁ παρά Ἀριστοτέλης εἴρω · ὅτι δέ ὁ αὐτός εἰμί ὁ αἰσθάνομαι - νέμω καί γιγνώσκω ὅτι ἐσθίω , οὖον δέχομαι αὐτός εἶπον , ὅτι οὖον χρῶμα ἐγώ ὁ ἐνέργεια χρωματίζω , κἀν ὁ αὐτός οἶδα ὁ διότι οὖον χρῶμα μόνος οἶδα ὁ ὄψις , ἀλλά καί φάος καί σκότος . εἴρω γάρ πρός αὐτός ὅτι μόνος κατά ἑαυτοῦ ὁ χρῶμα οἶδα ὁ ὄψις , ὁ δέ ἄλλος ὁ μή εἰμί χρῶμα οἶδα κατά ἀπόφασις , καί οὖον πάσχω ἐκ αὐτός · οὐδείς δέ ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια οἶδα ὁμοίως ὁ κατά ἀπόφασις . ἀπόφασις . οὐδέ ὅτε ὁ χρῶμα ἀντιλαμβάνω , οἶδα ὅτι χρωματίζω ὁ ἐνέργεια . ὅτι δέ ἄτοπος ὁ λέγω ὡς καί ὁ ἐνέργεια χρωματίζω πως , δῆλος · οὗτος μέν γάρ ἀσώματος εἰμί , ὁ δέ ἀσώματος πῶς δύναμαι χρωματίζω ; εἰμί δέ καί ἅμα μετέχω λευκός καί μέλας , ἐπεί ἅμα οὗτος ὁράω , ὅσπερ ἄτοπος . ἀγαθός οὖν εἰμί εἶπον ὅτι ὁ αἰσθητήριον χρωματίζω , οὐ ὁ ἐνέργεια . εἰμί δέ καί πιστόω οὗτος ἐκ ὁ λαμπάς , φημί ὅτι οὗτος οὐ εἰμί χρωματισμός ἐνέργεια , ἀλλά σφοδρός πληγή ὁ αἰσθητής πάθος ποιέω ἐν ὁ αἰσθητήριον , ὅς πάθος ὁ τύπος λαμβάνω ὁ φαμτασία κρατέω , καί διά οὗτος ὁράω αὐτός ὁ λαμπάς . ὅτι δέ οὐ εἰμί χρωματισμός , δῆλος , ἐπεί καί καλέω ἐγώ ὁ ὀφθαλμός ὁράω . δεῖ γάρ οἶδα ὅτι οὐδείς ἄλλος εἰμί φαντασία ἢ μικρός αἴσθησις , ὥσπερ καί αἴσθησις σφοδρός εἰμί φαντασία . καί ἄλλως δέ ἄτοπος ὁ ὁ αὐτός αἴσθησις οἶδα ὅτι ὁράω . πάντως γάρ μετά ὁ οἶδα ὁ χρῶμα ἐπιστρέφω πρός ἑαυτοῦ γιγνώσκω ὅτι ὁράω · εἰμί δέ ἐπιστρέφω πρός ἑαυτοῦ , καί χωριστός εἰμί ἐνέργεια , ὁ δέ χωριστός εἰμί ἐνέργεια καί χωριστός εἰμί οὐσία , καί διά οὗτος καί ἀίδιος καί ἀσώματος . εἰμί οὖν ὁ ἀμφίβολος ὁ λογικός ψυχή λέγω ἀθάνατος φανερῶς βοῦς εἰμί ὁ ἄλογος ἀθάνατος , ὅσπερ ἄτοπος · οὔτε γάρ εἰμί ὁ αἴσθησις ἀίδιος , καί διά οὗτος οὐ ἐπιστρέφω πρός ἑαυτοῦ · εἰμί δέ μή ἐπιστρέφω πρός ἑαυτοῦ , οὐ ἀντιλαμβάνω ὁ οἰκέω ἐνέργεια · οὐδείς γάρ ἕτερος εἰμί ὁ πρός ἑαυτοῦ ἐπιστρέφω ἢ ὁ ὁ οἰκέω ἐνέργεια ἀντιλαμβάνω . ὥστε οὐ ὀρθῶς λέγω Ἀριστοτέλης , ἀλλά ὡς εἶπον ὁ προσεκτικός εἰμί ὁ Ψυχή ὁ γιγνώσκω ὁ ἐνέργεια ὁ αἴσθησις . καί ὅτι οὗτος οὕτως ἔχω , ἐκ ὁ πρᾶγμα εἰμί ὁράω · ἀσχολέω γάρ ὁ λόγος περί τίς , ἐν ὁράω ὁ ὄψις , οὐ οἶδα ὅτι ὁράω , διότι ἀσχολέω ὁ λόγος · καί μετά οὗτος ἐπεί ἔρχομαι εἰς ἑαυτοῦ ὁ λόγος , καί μή ὁράω ὁ φίλος καί νῦν φημί ὅτι εἶδον αὐτός , οἱονεί μικρός ἐναπολαμβάνω τύπος ὁ ὁράω , εἰμί καί ἀσχολέω νῦν , ἀνανήφω εἶπον ὅτι εἶδον . ὥστε ὁ λόγος εἰμί ὁ εἶπον ὅτι εἶδον . εἰμί δέ τις ἀπορέω καί πῶς εἴρω ὅτι περί ὁ καθόλου ὁ λόγος ἀσχολέω , νυνί δέ μετά ὁ κατά μέρος αἴσθησις εἶπον αὐτός ἐνεργέω , εἶπον πρός οὗτος ὅτι ἡνίκα μέν χράομαι ὄργανον ὁ σῶμα , περί ὁ κατά μέρος ἐνεργέω , ὅτε δέ οὖον χράομαι αὐτός ὡς ὄργανον , περί ὁ καθόλου ἐνδιατρίβω · νυνί δέ ὁ σῶμα χράομαι . καί οὗτος μέν οὕτως · τροφεῖον δέ οὐ ἀποδίδωμι Ἀριστοτέλης , ἀλλά ψευδής ὁ αὐτός λόγος ποιέω . μέθη . φημί οὖν ὅτι συμφωνέω ἐγώ . ὅτε γάρ λέγω ὅτι ὁ αἴσθησις οἶδα ὁ ὅτι ἐνεργέω , οὗτος λέγω αὐτός οἶδα οὐ ὡς αἴσθησις ἀλλά ὡς ὄργανον εἰμί ὁ λόγος · ὥσπερ γάρ ἄνω εἶπον ὅτι ὁ ὄψις οἶδα ὁ γλυκύς οὐ ὡς ὄψις ἀλλά ὡς κοινός αἴσθησις , οὗτος καί νῦν οὗτος εἶπον . καί οὖον μόνος αὐτός οὗτος ποιέω , ἀλλά καί ὁ κοινός συνήθεια ἔθος ἔχω οὗτος , ἔνθα λέγω ὅτι ὁ σκέπαρνον ὁ θρόνος ποιέω . καί ἰδού ὁ ὄργανον φιλοτιμέομαι ὁ ἔργον , οὐ ὅτι αὐτός ποιέω αὐτός , ἀλλά ὁ χράω ἐργάτης . ἐν ὅς ὁ θεωρία σύν θεός πληρόω . ἐπεί δέ αἰσθάνομαι ὅτι ὁράω καί ἀκούω . καλῶς εἶπον ὅτι αἰσθάνομαι ὅτι ὁράω , καί οὐ εἶπον εἶπον ἐπεί δέ ὁράω · ἐπί ὄψις μόνος ὁ λόγος γυμνάζω , ἀλλά καί ἐπί πᾶς αἴσθησις · διό κοινός εἶπον ὁ λόγος ἀπό ὁ αἰσθάνομαι . ἀλλά ὁ αὐτός εἰμί ὁ ὄψις καί ὁ ὑπόκειμαι χρῶμα . ἐπεί δέ κατά διαίρεσις εἶπον φάσκω ἢ ὁ αὐτός αἴσθησις ὁ ὑπόκειμαι καί ὁ ἐνέργεια οἶδα , ἢ ἄλλος μέν ὁ ὑπόκειμαι , ἄλλος δέ ὁ ἐνέργεια , διά ὁ ] ὁ λοιπός ἔλεγχος ὁ εἷς σκέλος ὁ διαίρεσις ὁ λέγω ὅτι ἄλλος εἰμί ὁ ἀντιλαμβάνω ὁ ὄψις , ὅς εἰμί ὁ ἐνέργεια , καί ἄλλος ὁ ὁ ὑπόκειμαι . αὐτός δέ οὐ εἶπον καί ἄλλος ὁ ὁ ὑπόκειμαι , διό ἀσαφής ποιέω ὁ λόγος . εἶτα βούλομαι σαφηνίζω τίς εἰμί ὁ ὑπόκειμαι , ἐπάγω χρῶμα · ὄψις γάρ ὑπόκειμαι ὁ χρῶμα . p . 425b14 ὥστε ἢ δύο ὁ αὐτός εἰμί ἢ αὐτός ἑαυτοῦ . ἐντεῦθεν ὁ ἄτοπος ἐπάγω . φημί γάρ ὅτι εἰμί οὗτος οὕτως ἔχω καί ἄλλος μέν ὁ ὑπόκειμαι αἰσθάνομαι , ἄλλος δέ ὁ ἐνέργεια , συμβαίνω δύο εἰμί ὁ αὐτός αἴσθησις , οἷος ὁ χρῶμα ὁ ὄψις καί ὁ ἄλλος αἴσθησις ὁ αἰσθάνομαι ὁ ἐνέργεια ὁ ὄψις , καί δύο ὁ αὐτός εὑρίσκω αἰσθάνομαι κατά ἑαυτοῦ καί οὖον κατά συμβεβηκός , ὅσπερ ἄτοπος . εἰμί δέ πάλιν ὁ αὐτός εἰμί ὁ αἰσθάνομαι καί ὁ χρῶμα καί ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια , πάλιν ἄλλος ἕπω ἄτοπος ὁ αὐτός ἑαυτοῦ αἴσθησις εἰμί . p . 425b15 ἔτι δέ εἰμί καί ἕτερος εἰμί . ἐντεῦθεν ἕτερος ἄτοπος συνάγω ὁ αὐτός ὑπόθεσις ὁ λέγω ὅτι ἄλλος εἰμί δύναμις ὁ αἰσθάνομαι ὁ ἐνέργεια . ὥστε ἐπί ὁ πρῶτος οὗτος ποιητέος , ὡσεί λέγω ὅτι δεῖ ἵστημι ἐπί ὁ πρῶτος καί εἶπον ὅτι αὐτός ἑαυτοῦ ἀντιλαμβάνω καί γιγνώσκω ὁ ὄψις ὅτι αἰσθάνομαι ὁ χρῶμα , ὁμοίως καί ὁ ἀκοή ὁ ἀκουστής , ὡσαύτως καί ὁ λοιπός . εἰμί γάρ ὁ οἶδα ἄλλος αἴσθησις ὁ ὅτι εἰς ἀπορία ἄγω ὁ λόγος , ἀνάγκη , φημί , ἐπί ὁ πρῶτος ἔρχομαι καί εἶπον ὅτι αὐτός οἶδα ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια . καί ἐσθίω μᾶλλον εἶπον ὁ εὐθύς , ἵνα εἶπον ὥστε ἐπί ὁ πρῶτος εὐθύς οὗτος ποιητέον’ . τις δέ καί οὗτος ὁ πάρειμι ῥητός ἐξηγέομαι , ὅτι εἰμί ὁ αἴσθησις ὁ ἀντιλαμβάνω ὁ ἐνέργεια ὁ ἄλλος αἴσθησις ἀντιλαμβάνω ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια , διά τίς μή καί ὁ πρῶτος . ὅς εἰμί ὁ ἀντιλαμβάνω ὁ ὑπόκειμαι , ἀντιλαμβάνω ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια ; ἀποκληρωτικός γάρ ὁ τοιοῦτος εἰμί . p . 425b17 ἔχις δέ ἀπορία · εἰμί γάρ ὁ ὁ ὁράω αἰσθάνομαι εἰμί ὁράω . ἐντεῦθεν ὁ ἀπορία ὁ κατά ὁ ἄλλος ὑπόθεσις λύω ὁ λέγω ὅτι εἰμί ὁ αὐτός αἴσθησις καί ὁ ὑπόκειμαι καί ὁ ἐνέργεια ἀντιλαμβάνω , καί χρῶμα ἔχω ὁ ὁράω πρῶτος . καλῶς πρόσκειμαι ὁ πρῶτος , ἐπεί ὁ εἶδος ὁ αἰσθητής δέχομαι ὁ ὄψις ἐν ὁ ἐνεργέω πρός ὁ ἔξω , λέγω δέ ὅτι καί πρό οὗτος αὐτός κατά ἑαυτοῦ χρῶμα ἔχω , εἴπερ εἰμί ὁρατός ὑπό ἄλλος . p . 425b20 φανερός τοίνυν ὅτι οὐ εἷς ὁ ὁ ὁράω αἰσθάνομαι . ἐντεῦθεν εἰμί ὁ λύσις ὁ εἴρω ἀπορία . καί σκοπέω ὅτι οὗτος μέν λύω ὁ ἀπορία , εἰμί δέ βούλομαι , παραμυθέομαι ὡς ἄν μᾶλλον οὗτος ὁ δόξα πείθω , παρίημι δέ ὁ λοιπός ἀπορία ἄλυτος ὁ φέρω κατά οὗτος ὁ δόξα ὁ λέγω ὅτι εἰμί εἷς εἰμί δύναμις καί ὁ ὁράω καί ὁ γιγνώσκω ὁ ἐνέργεια , εἰμί ὁ αὐτός αἰσθητός καί αἰσθάνομαι . ἀλλά διά ὁ ὁ ἀντίκειμαι ἀναιρέω δόξα δοκέω καί οὗτος ἐπιλύω . παραμυθία δέ εἰμί οὗτος ὁ ἀπορία . p . 425b22 ἔτι δέ καί ὁ ὁράω εἰμί ὡς χρωματίζω . ὁ εἰμί ὡς πρόσκειμαι ἀντί ὁ ἀμῶς · χρωματίζω γάρ , φημί , ὁ ἐνέργεια . ἐν ὅς ὁ πρᾶξις σύν θεός πληρόω . p . 425b25 ὁ δέ ὁ αἰσθητής ἐνέργεια καί ὁ αἴσθησις ὁ αὐτός μέν εἰμί καί εἷς , ὁ δέ εἰμί αὐτός οὖον αὐτός . ἐπεί ἀνωτέρω εἶπον ὅτι ἀμῶς χρωματίζω ὁ ἐνέργεια οὗτος δέ δείκνυμι ἐκ ὁ προφαίνω λαμπάς καί μετά ὁ ἀπουσία ὁ αἰσθητής ) καί ὅτι ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις ἐνεργέω ὁ δέχομαι ὁ εἶδος ὁ αἰσθητής , καί μέχρι οὗτος κατά ὁ προτεραῖος καταντάω , ἐντεῦθεν αὐτός βούλομαι ἐπιτείνω , ὡσεί λέγω καί τίς φημί ὅτι ὁ εἶδος ὁ αἰσθητής χωρέω εἰς ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις ὁ ἐνέργεια αἰσθητός ; δισσός γάρ ὁ αἰσθητός , ὁ μέν δύναμις ὁ δέ ἐνέργεια , καί δισσός ὁ αἴσθησις , | ὁ μέν δύναμις ὁ δέ ἐνέργεια . ὁ οὖν ἐνέργεια αἴσθησις ὁ αὐτός εἰμί ὁ ἐνέργεια αἰσθητός . εἰμί γάρ ὁ μέν ἐνέργεια χρωματίζω , ὁ δέ αἰσθητός χρῶμα εἰμί , αὐτός ἄρα εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητός · αἰσθητός λέγω δηλονότι ὁ σύμμετρος · ὁ γάρ ἄμετρος φθείρω ὁ ὄψις . εἰμί δέ εἰμί οὗτος ὁ ἄμετρος αἰσθητός αὐτός , ἑαυτοῦ μέλλω εἰμί φθαρτικός , ὅσπερ ἄτοπος . μή νομίζω δέ , ἐπεί αὐτός λέγω εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητός , ὅτι καί ὁ λόγος φημί ὁ αἰσθητής εἰμί ἐν ὁ αἴσθησις , ὅπου γε οὐδέ ὁ λογικός Ψυχή φημί ἔχω λόγος ὁ πρᾶγμα , ἀλλά ἄγραφος ἔοικα γραμματεῖον . ὁ γάρ λόγος ἔχω Ἐμπεδοκλῆς εἰμί , ἐν ὅς φημί “ γαῖα μέν γάρ γαῖα ὁράω . ” ὁ γάρ Ἀριστοτέλης οὖον οὗτος ἀλλά διά ὁ εὐτύπωτος · ὁ γάρ ἐνέργεια αἴσθησις εὐτύπωτος εἰμί καί Εὔπλαστος πρός ὁ δέχομαι ὁ εἶδος ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητής πρᾶγμα · καί διά οὗτος ὁ αὐτός λέγω εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητός ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις . καί οὗτος κατασκευάζω οὕτως . πρῶτος μέν , εἰμί οὐδείς εἰμί , φημί , ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις εἰμί μή ὁ ἔχω ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητής , αἰσθητός δέ κατά ἐνέργεια εἰμί ὁ ἔχω ὑπό αἴσθησις , ὁ δέ ἔχω καί ἔχω αὐτός εἰμί , καί ὁ κατά ἐνέργεια ἄρα αἴσθησις αὐτός εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητός . καί ἐκ ἄλλος δέ δριμύς καί φυσικός ὁ λόγος ἀποδείκνυμι . φημί γάρ οὗτος · δείκνυμι ἐν ὁ τρίτος λόγος ὁ φυσικός ἀκρόασις ὅτι πᾶς ποιέω καί πάσχω ὁ μέν ὑπόκειμαι αὐτός εἰμί , ὁ δέ σχέσις διάφορος · καί γοῦν μιμνήσκω λέγω ὅτι ὁ μάθησις καί ὁ δίδαξις ὁ αὐτός εἰμί ὁ ὑπόκειμαι , ὁ δέ σχέσις διάφορος . ὁ γάρ αὐτός θεώρημα πρός μέν ὁ μαθητής μάθησις λέγω , πρός δέ ὁ διδάσκαλος δίδαξις . ὥστε πᾶς ποιέω καί πάσχω ὁ μέν ὑπόκειμαι αὐτός εἰμί , ὁ δέ σχέσις διάφορος . εἰμί οὖν καί ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις τίς πάσχω εἰμί καί ὁ κατά ἐνεργέω αἰσθητός τίς ποιέω εἰμί , δῆλος ἄρα ὅτι συνάγω καί αὐτός ὁ μέν ὑπόκειμαι αὐτός εἰμί , ὁ δέ σχέσις διάφορος . οὕτως οὖν καί φυσικός ὁ λόγος ἀποδείκνυμι . ἰστέον δέ ὅτι δύο εἰμί σχέσις , ὁ μέν πρός ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις , ὅστις εἰμί ὁ ἔχω , ὁ δέ πρός ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητός , ὅστις εἰμί ὁ ἔχω , ἐπί εἷς ὁ ἀκοή λαμβάνω ὁ δισσός ὁ σχέσις , διά ὁ ἐπί ἔνιοι ἑκάτερος ὁ σχέσις μή κατονομάζω . πέντε γάρ εἰμί αἴσθησις , ἐπί εἷς μόνος , λέγω δή ὁ ἀκοή , ἄμφω ὁ σχέσις εἰμί κατονομάζω , ὅς τε ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητής καί ὁ ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις . ἐπί μέν γάρ ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις ὁ σχέσις ἄκουσις λέγω , ὁ δέ ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητής σχέσις ψόφησις λέγω . ἐπί δέ ὁ λοιπός αἴσθησις οὐ εἰμί εὑρίσκω ὄνομα · ὁ μέν γάρ ὁ κατά ἐνέργεια ὄψις σχέσις λέγω ὅρασις , ὁ δέ ὁ κατά ἐνέργεια ὁρατής σχέσις ὀφείλω μέν εἶπον χράω , οὖον λέγω δέ , καί διά τίς , ἐν ὁ λέγω μανθάνω . ἐπεί οὖν οὐ ἐπί πᾶς ὁ αἴσθησις ὁ δισσός ὁ σχέσις κατονομάζω , διά οὗτος λανθάνω πολλάκις , καί οὐ ἐφοράω ὁ δισσός ὁ σχέσις . οὗτος εἶπον ὁ Ἀριστοτέλης , ὁ Ἀλέξανδρος πόρισμα ἐντεῦθεν συνάγω δοκέω ὁ ὁ προτεραῖος αὐτός Ἀριστοτέλης λέγω ὅτι ὁ πέντε αἴσθησις ὁ οἰκέω ἐνέργεια ἀντιλαμβάνω · φημί γάρ Ἀλέξανδρος , εἰμί αὐτός εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις καί ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητός , ἀντιλαμβάνω δέ ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητής , δῆλος ἄρα ὅτι ἑαυτοῦ ἀντιλαμβάνω ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις . οὐδείς γάρ ἕτερος εἰμί οὗτος , εἰμί μή ἐνέργεια ὁ αἴσθησις · τότε γάρ λέγω κατά ἐνέργεια , ὅτε ἐνεργέω · ὥστε ὅτι ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις ἑαυτοῦ ἀντιλαμβάνω , δῆλος ἄρα ὅτι ὁ ἐνέργεια ἑαυτοῦ ἀντιλαμβάνω ὁ αἴσθησις , ὅσπερ Ἀριστοτέλης δοκέω . καί ὁ μέν Ἀλέξανδρος οὗτος φημί δέ ἐγώ ὡς οὐ ἀληθής λέγω . οὔτε γάρ οὗτος πόρισμα ἐνταῦθα συνάγω · ὁ μέν γάρ πρῶτος ἀληθής εἶπον ὅτι αὐτός εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητός κατά ὁ ὑπόκειμαι , καί ὅτι ἀντιλαμβάνω ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητής · ὁ δέ δύο οὐκέτι εἰμί ἀληθής , ὁ λέγω ὅτι εἰμί αἰσθάνομαι ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητής , ἤδη καί ἑαυτοῦ ἀντιλαμβάνω . καί ἄλλως οὖον κατά ὁ κοινός γιγνώσκω ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις , ἀλλά κατά ὁ διάφορος · καθό γάρ πάσχω γιγνώσκω , διάφορος δέ εἰμί κατά οὗτος · ὁ μέν γάρ αἴσθησις πάσχω , ὁ δέ αἰσθητός ποιέω · ὥστε οὖον προσίημι οὗτος , εἰμί Ἀλέξανδρος , ὅτι καθό ὁ αὐτός εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητός ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις , κατά οὗτος γιγνώσκω . εἰμί δέ καί οὗτος συγχωρέω σύ αἰσθάνομαι γάρ ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις οὖον ὁ σχέσις ἀλλά ἐκεῖνος κατά ὅς ὁ αὐτός εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητός ) , τίς δέ εἰμί οὗτος ; δῆλος ὅτι ὁ ὑπόκειμαι · ὁ γάρ ὑπόκειμαι αὐτός εἰμί , ὁ σχέσις διάφορος . τίς δέ ὁ ὑπόκειμαι ; δῆλος ὅτι ὁ εἶδος . οὗτος οὖν μόνος αἰσθάνομαι . συνάγω οὖν ὅτι ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις ὁ ὑπόκειμαι ἑαυτοῦ ἀντιλαμβάνω , οὖον μήv ὁ ἐνέργεια ἑαυτοῦ , ὑπόκειμαι δέ αὐτός εἰμί ὁ εἶδος ὁ χρῶμα . καί οὗτος μέν ἐν οὗτος . ὁ δέ Ἀριστοτέλης συνάγω ἐκ ὁ λέγω εἷς μέν ὅτι εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητός ὁ αὐτός εἰμί , δῆλος ὅτι εἰμί εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις , εἰμί καί ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητός , καί φθείρω πάλιν ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις φθείρω καί ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητός ὡς ὁράω , οὐ ὡς ὑφίστημι . οὗτος δέ οὐ εἰμί ἐπί ὁ δύναμις αἴσθησις καί ὁ δύναμις αἰσθητής , οὐ ὅτι οὐ εἰμί ἅμα · καί αὐτός γάρ κατά ὁ νόμος ὁ πρός τίς εἰμί , καί εἰμί εἰμί ὁ δύναμις αἴσθησις , εἰμί καί ὁ δύναμις αἰσθητός , καί εἰμί μή εἰμί οὗτος , οὐδέ ἐκεῖνος εἰμί · ὥστε κατά μέν ὁ εἰμί συμφωνέω ὁ δύναμις αἰσθητός ὁ ἐνέργεια αἰσθητός καί ὁ δύναμις αἴσθησις ὁ ἐνέργεια αἴσθησις · διαφωνέω δέ καθό ὁ μέν ἐνέργεια αἴσθησις ὁ αὐτός εἰμί ὁ ἐνέργεια αἰσθητός , ὁ δέ δύναμις αἴσθησις οὐ εἰμί ὁ αὐτός ὁ δύναμις αἰσθητός , καί οὗτος εἰκότως · οὔτε γάρ εἰμί ἐνταῦθα ὁ συμφύω καί ἑνόω . ἐπί γάρ ὁ ἐνέργεια ὁ εἶδος ὁ αἰσθητής γίγνομαι ἐν ὁ ἐνέργεια ὁ αἴσθησις σχέσις τις ἐντεῦθεν καί συμφυΐα ποιέω · αὐτός γάρ ὁ ἐνέργεια συνάπτω καί ποιέω ὁ αἴσθησις ὁ αἰσθητός αὐτός . ἐπί δέ ὁ δύναμις οὔπω μετέρχομαι ὁ εἶδος ὁ αἰσθητής ἐπί ὁ ἐνέρτγειαν ὁ αἴσθησις , καί διά οὗτος οὔπω γίγνομαι τις κοινωνία τε καί ἕνωσις . διά οὗτος οὖν ὁ μέν ἐνέργεια αἴσθησις ὁ αὐτός εἰμί ὁ ἐνέργεια αἰσθητός , ὁ δέ δύναμις αἴσθησις οὐ εἰμί ὁ αὐτός ὁ δύναμις αἰσθητός . ὁ δέ γε πρωταγόρειος οὖον διαστέλλω , ἀλλά λέγω ὅτι ὁ αἴσθησις ὁ αὐτός εἰμί ὁ αἰσθητός , μή διαστέλλω καί εἶπον ὅτι ὁ μέν ἐνέργεια ὁ αὐτός εἰμί , ὁ δέ δύναμις οὐ εἰμί ὁ αὐτός · καί οὗτος εἰκότως . ὁ γάρ πρωταγόρειος οὐ λέγω ὅλως εἰμί ὁ δύναμις οὔτε ὑπόστασις ὁ αἰσθητός παρέχω , ἀλλά λέγω εἰμί ] ὁ αἰσθητής , ἔστω ἄν ὑποπίπτω ὁ αἴσθησις , μόνος εἰμί , ἐπεί οὐ λέγω ὁ δύναμις , ἀλλά ὁ ἐνέργεια μόνος , καί γέννημα αὐτός λέγω ὁ αἴσθησις . εἰμί μέν γάρ ὁράω , φημί , εἰμί χρῶμα , εἰμί δέ μή , οὐ εἰμί · νόμος γάρ γλυκύς καί νόμος λευκός . διά οὗτος οὖν καλῶς λέγω , ἄν ἀδιορίστως λέγω , ὅτι ὁ αἴσθησις ὁ αἰσθητός αὐτός εἰμί · † ὡς ἄν γάρ δήποτε εἰμί εἶπον ὁ ἐνέργεια , εἰσάγω . οὗτος πρῶτος πόρισμα . δύο πόρισμα ἐν ὅς ζητέω , διά τίς ὁ ἀκρότης ὁ αἰσθητής φθείρω ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις . καί δείκνυμι οὗτος οὕτως · ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις συμφωνία εἰμί , ὁ δέ συμφωνία λόγος εἰμί , ὁ δέ λόγος καί ὑπό μείωσις καί ἐκ ὑπερβολή φθείρω . οἷος ὁ ςݲ πρός ὁ γݲ διπλάσιος λόγος ἔχω , καί ὁ εἷς δύο . ἄν οὖν ὁ βݲ προστίθημι εἷς , οὖον φυλάσσω ὁ διπλάσιος , ἐν ὁ ςݲ ἀφαιρέω εἷς , οὖον φυλάσσω ὁ διπλάσιος · ὁ γάρ λόγος οὐ εἷς ὁράω προσθήκη ἢ ἔλλειψις . καλῶς δέ εἶπον εἷς ὁράω · εἰμί γάρ ἀμφότερος προστίθημι , οἷος ὁ μέν γݲ εἷς , ὁ δέ ςݲ δύο , πάλιν ὁ λόγος φυλάσσω ἡηʹ πρός δ , διό εἴρω εἷς . εἰμί οὖν ὁ λόγος οὐ προσθήκη εἷς ὁράω ἢ ἔλλειψις , ἐπεί φθείρω , οὐ ἄρα οὐδέ ὁ αἴσθησις προσδέχομαι ἔλλειψις ἢ πρόσθεσις ὁ αἰσθητής , ἐπεί τρίβω . ἀλλά ὁ μέν ὑπερβολή ἀθρόος φθείρω ἅμα γάρ 〈 ἐάν 〉 ἀντιλαμβάνω , πάσχω ἢ διακρίνω ἢ συγκρίνω καί φθείρω ) ὁ δέ ἔνδεια χρόνος βλάπτω · ὁ γάρ μή ἐνεργέω βλάπτω . ὁ γάρ ἐν σπήλαιον εἰμί ἐάν μή ὁράω πολύς χρόνος , τυφλόω , ὥσπερ καί ὁ μή ἀκούω ὁ αὐτός πάσχω ὁ μή ἐνεργέω μόνος , διά ὁ Ιπποκράτης ἐρῶ κίνησις κρατύνω , ἀργία τήκω . καί ἐγώ μέν καθόλου ἐπί ὁ αἴσθησις καί ὁ αἰσθητής ὁ λόγος γυμνάζω , αὐτός δέ ἐπί ἀκοή γυμνάζω ὁ λόγος , καί δικαίως , ἐπεί ἐπί αὐτός εἰμί καί ἀπό ὁ ὑπόκειμαι ὄνομα , οἷος ὁ ψόφησις , καί ἀπό ὁ αἴσθησις ὁ ἄκουσις . ἐπί δέ ὄψις καί γεῦσις εἴρω ὅτι οὐ εἰμί ὄνομα ἀπό ὁ ὑπόκειμαι . καί διά ἄλλος δέ ἐπί ἀκοή γυμνάζω , ἐπεί μιμνήσκω συμφωνία , ὁ δέ συμφωνία κύριος ἐπί φωνή λέγω , ὡς δείκνυμι · ὑπόκειμαι γάρ ὁ ἀκοή ὁ φωνή . διά οὗτος οὖν ἐπί ἀκοή γυμνάζω . προάγω δέ ὁ λόγος οὕτως · εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια ἀκοή αὐτός εἰμί ὁ φωνή , ὁ δέ φωνή συμφωνία εἰμί οὐ αὐτός πρός ἑαυτοῦ ἀλλά πρός ὁ ἀκοή οὗτος γάρ ἐθέλω ὁ λόγος , συμφωνία δέ ὁ κοινωνία λέγω ) , εἰμί οὖν ὁ φωνή συμφωνία , ὁ δέ συμφωνία ὁ ] λόγος , τουτέστι ὁ φωνή πρός ὁ ἀκοή λόγος λόγος δέ οὖον λέγω ὁ κρᾶσις · οὐδέ γάρ οὗτος δοξάζω · ἀλλά ὥσπερ ὁ φορτίον λέγω λόγος ἔχω πρός ὁ ὦμος ὁ βαστάζω , οὖον μέντοι καί κρᾶσις , οὗτος καί ὁ φωνή λόγος ἔχω πρός ὁ ἀκοή , ὁ εἰμί ὁ αὐτός ὁ ὑπόκειμαι , οὖον μέντοι κρᾶσις ) , εἰμί οὖν ὁ συμφωνία λόγος , ὁ δέ λόγος οὐ ἀνέχω εἷς ὁράω προσθήκη , καί ὁ λοιπάς ὡς ἀνωτέρω εἴρω . δοκέω δέ Συριανώ εἶπον ὅτι ἄν μή μιμνήσκω ἐν ὁ πλοκή ὁ φωνή , οὐ λείπω ὁ λόγος . εἰμί γάρ εἶπον ἡʹ κατά ἐνέργεια ἀκοή συμφωνία εἰμί δῆλος ὅτι συμφωνία εἰμί ὁ ἀκοή ἐκεῖνος ὅς εἰμί ἀκοή · τίς δέ εἰμί , εἰμί μή φωνή ; ὥστε συμπεριλαμβάνω . κἀν εἶπον δέ μόνος φωνή , συμπεριλαμβάνω ἀκοή · τίς γάρ εἰμί ὁ φωνή συμφωνία , εἰμί μή ὅς εἰμί ὁ φωνή ; ὁ δέ ἀκοή εἰμί ὁ φωνή . διά τίς οὖν μιμνήσκω φωνή ; διά ὁ συμφωνία , ἵνα δείκνυμι ὅτι ἐπί φωνή εἰμί κύριος ὁ συμφωνία · ἢ καί διά οὗτος ἐθέλω ἄμφω εἶπον , ἵνα εἶπον ποῖος εἰμί ὁ κοινωνέω . ὁ δέ φιλόσοφος Ἀμμώνιος ἀπορέω , διά τίς διά μέσος ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητής συνάγω ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις συμφωνία εἰμί . διά τίς γάρ μή εἶπον αὐτόθεν ὅτι ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις συμφωνία εἰμί ; ὥσπερ γάρ ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητός συμφωνία εἰμί . εἰμί οὖν ἑκάτερος διά ὁ πρός ὁ ἕτερος ἁρμονία συμφωνία εἰμί , τίς δήποτε μή ὁ αἴσθησις προσνέμω ὁ συμφωνία , ἀλλά ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητός ; οὕτως ἀπορέω ἐπιλύω λέγω ὅτι ὁ συμφωνία ἀπό φωνή λαμβάνω , ὡς αὐτός ὁ λέξις δηλόω , ὁ δέ φωνή αἰσθητός εἰμί . διά οὗτος οὖν ὁ συμφωνία ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητός ἀπονέμω , καί οὖον ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις . ἐν ὅς ὁ θεωρία σύν θεός πληρόω . p . 425b28 εἰμί γάρ ἀκοή ἔχω μή ἀκούω . εἶπον ὅτι ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις καί ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητός ὁ ὑπόκειμαι αὐτός εἰμί , ἐπεί κατά ὁ εἰμί , τουτέστι κατά ὁ λόγος , διαφέρω , ὥσπερ ἀνάβασις καί κατάβασις αὐτός ὁ ὑπόκειμαι ( ἐν κλῖμαξ γάρ ἄμφω ) ὁ δέ λόγος διάφορος ἄλλος γάρ εἰμί ἀνάβασις καί ἄλλος κατάβασις ) , φημί τίς οὗτος μόνος ἁρμόζω ἐπί ὁ κατά ἐνέργεια , ἐπεί ὅς γε ἐπί ὁ δύναμις οὖον . εἰμί γάρ καί δύναμις αἴσθησις καί δύναμις αἰσθητός . δυνατός * * ἔχω τις μή ἀκούω · ἐάν γάρ ὁ ἀκοή δύναμις ὑπάρχω , οὐ ἀκούω , καί πάλιν ἐάν εἰμί ὁ ἀκουστός δύναμις , οὐ ἀκούω αὐτός . p . 426a2 εἰμί δή εἰμί ὁ κίνησις καί ὁ ποίησις καί ὁ πάθος ἐν ὁ ποιέω . ἐντεῦθεν δείκνυμι ὁ ἐκ ὁ φυσικός ἀκρόασις θεώρημα , ὅτι ὁ κατά ὅς αἴσθησις ὁ μέν ὑπόκειμαι ὁ αὐτός εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητός , ὁ δέ σχέσις διάφορος . διαφέρω δέ κίνησις ποίησις , ὅτι ὅπου μέν κίνησις , ἐκεῖ καί ποίησις , οὐ ὅπου δέ ποίησις , ἐκεῖ καί κίνησις . ὁ γάρ δημιουργός ποιέω μέν , ἀκίνητος δέ εἰμί ποιέω . καί ὁ πάθος δέ καί ὁ ποίησις κινέω εἰμί , ἀλλά οὗτος ὁ κίνησις , εἰμί μέν πρός ὁ ποιέω παραβάλλω , ποίησις λέγω , εἰμί δέ πρός ὁ πάσχω , πάθησις . ἐν ὁ ποιέω δέ εἶπον ἀντί ὁ ἐν ὁ πάσχω . βούλομαι οὖν συνάγω ὅτι εἰμί αὐτός εἰμί πάθησις καί ποίησις ὁ ὑπόκειμαι ἀμφότερος γάρ κινέω ) ὁ δέ κίνησις ἐν ὁ ποιέω , τουτέστιν ἐν ὁ πάσχω , ἀνάγκη , φημί , καί ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις καί ὁ κατά ἐνεργέω αἰσθητός αὐτός εἰμί · τίς μέν γάρ πάσχω εἰμί ὁ αἴσθησις , τίς δέ ποιέω ὁ αἰσθητός . ὅτι δέ ὁ κίνησις ἐν ὁ πάσχω εἰμί , δῆλος · εἰμί γάρ ἐν ὁ ποιέω , εἰμί πᾶς κινέω κινέω , καί ὁ πρῶτος αἴτιος , ὅσπερ ἄτοπος . καί ὁ ἀκοή ὁ κατά ἐνέργεια ἐν τῆ κατά δύναμις εἰμί . ἐλλείπω ὁ λέγω ὁ ἀκοή , ἵνα εἰμί ὁ λέγω ἐν ὁ κατά δύναμις ἀκοή . p . 426a5 Διὸ οὐ ἀνάγκη ὁ κινέω κινέω . λαμβάνω ὁ λῆμμα λοιπός καί μεταξυλογία χράομαι καί φημί ὅτι ὁ κίνησις οὐ εἰμί ἐν ὁ κινέω , ἀλλά ἐν ὁ κινέω . εἰμί γάρ εἰμί ἐν ὁ κινέω , καί αὐτός κινέω . ὁ δέ ὁ ἀκουστικός ἀκοή ὁ ἄκουσις . ἄλλος εἰμί ἀκοή , ἄλλος ἄκουσις . ἀκοή μέν γάρ εἰμί αὐτός ὁ ἐνέργεια , ἄκουσις δέ ὁ ἀντίληψις εἰμί , ὥσπερ καί ψόφος μέν λέγω αὐτός ὁ κτύπος , ὁ δέ ἐν ἐγώ πάθος ἐκ ὁ κτύπος γίγνομαι ψόφησις . εἰδοί οὖν ὅτι διαφέρω , διακρίνω αὐτός εἶπον δισσός γάρ ὁ ἀκοή , καί δισσός ὁ ψόφος · ὁ μέν γάρ εἰμί δύναμις , ὁ δέ ἐνέργεια . οὗτος καί ὁ ὁ αἰσθητής ἐνέργεια καί ὁ ὁ αἰσθητικός ἐν ὁ αἰσθητικός . ἵνα σαφής ὁ λέγω ποιέω , ἐπί παράδειγμα ὁ λόγος γυμνάζω . ὥσπερ τέκτων ποιέω θύρα ὁ ἐνέργεια αὐτός ἐν ὁ ξύλον εἰμί . καί ὁ πάθος ὁ ξύλον ἐν αὐτός ὁ ξύλον , οὗτος καί ὅταν ὁράω , ὁ μέν ὁ αἰσθητής ἐνέργεια , τυγχάνω ὁ χρῶμα , ἐν ὁ ὁράω εἰμί , καί ὁ ὁ αἰσθητικός κίνησις αἰσθητικός δέ λέγω ὁ αἴσθησις ἐκ ὁ ὑπόκειμαι ) πάλιν ἐν αὐτός εἰμί ὁ ὁράω καί οὐ ἐν ὁ αἰσθητός , τουτέστι ὁ χρῶμα , ὥσπερ οὐδέ ἐν ὁ τέκτων . ἀλλά ἐπί ἔνιοι μέν καί ὀνομάζω , οἷος ὁ ψόφησις καί ὁ ἄκουσις . διά τίς ὥσπερ ἐπί ὁ ἀκοή λέγω καί ἀπό ὁ αἴσθησις ἄκων καί ἀπό ὁ ὑπόκειμαι αἰσθητής ψόφησις , μή καί ἐπί ὁ ὅρασις οὗτος λέγω , ἀλλά ἀπό ὁ αἴσθησις λέγω ὅρασις , ἀπό δέ ὁ ὑπόκειμαι οὖον λέγω χράω ; καί λέγω , ἐπεί ὁ χρῶσις οὐδείς ἄλλος δηλόω εἰμί μή ὁ χιγρώσκω σῶμα ἐκ ὁ ἔχω ἄλλος χρῶμα , ὥστε οὐ ἐκ αὐτός ὁ ὑπόκειμαι εἰμί , ὁ δέ ψόφησις ἐκ αὐτός εἰμί ὁ ὑπόκειμαι . εἶτα πάλιν ζητέω , διά τίς μή λέγω χύμωσις ἐκ ὁ ὑπόκειμαι ὁ γεύω , ὥσπερ λέγω γεῦσις ἐκ ὁ αἴσθησις . εἶπον πρός οὗτος ὅτι ὁ ὁ χύμωσις ὄνομα μαγειρικός εἰμί , διό ἐπί φυσικός οὐ εἴρω . p . 426a15 ἐπεί δέ εἷς μέν εἰμί ἐνέργεια ὁ ὁ αἰσθητικός ὁ αἰσθητής , ὁ δέ εἰμί ἕτερος , ἀνάγκη ἅμα φθείρω καί σῴζω . ἐντεῦθεν ὁ πρῶτος πόρισμα συνάγω ὅτι ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις ὁ αὐτός εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητός , τουτέστι ὁ ὑπόκειμαι , ὁ δέ σχέσις διάφορος . οὖον δεῖ δέ εἶπον αὐτός πόρισμα · οὖον γάρ διά ὁ εἰμί οὗτος διάφορος ὁ λόγος ἕπω ὁ ἅμα φθείρω καί σῴζω , ὡς λέγω , ἀλλά διά ὁ εἰμί αὐτός πρός τίς · ὥστε ἕτερος δεῖ λέγω οὗτος πρόβλημα καί οὖον πόρισμα . p . 426a19 ὁ δέ κατά δύναμις λέγω οὐ ἀνάγκη . ὁ δέ δύναμις , φημί , οὐ ἀνάγκη . τίς οὐ ἀνάγκη ; οὖον δήπου ἅμα εἰμί · ἀνάγκη γάρ καί αὐτός ὁ νόμος ὁ πρός τίς ἅμα εἰμί . ὁ δύναμις γάρ αἰσθητός ἅμα εἰμί ὁ δύναμις αἴσθησις , ὥσπερ καί ὁ ἐνέργεια αἰσθητός ὁ ἐνέργεια αἴσθησις . τίς οὖν λέγω ὁ οὐ ἀνάγκη ; ἢ δῆλος ὅτι ὁ πρῶτος , ὅτι οὐ ἀνάγκη ὁ δύναμις αἴσθησις ὁ αὐτός εἰμί ὁ δύναμις αἰσθητός , ὡς ἐν ὁ θεωρία εἴρω . p . 426a22 ὁ μέν γάρ λέγω ὀρθῶς , ὁ δέ οὐ ὀρθῶς . ὁ Πρωταγόρειος αἰνίσσομαι . λέγω δέ αὐτός ὀρθῶς λέγω κατά ὁ λέγω ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις αὐτός εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητός · οὐ ὀρθῶς δέ λέγω , ἐπεί καί ὁ δύναμις αὐτός καί ἁπλόος αὐτός λέγω πᾶς ὁ οὖον δεῖ ἁπλόος αὐτός λέγω . ἐλέγχω δέ καί Πλάτων ὁ δόγμα οὗτος ἐν Πρωταγόρας ὁ διάλογος . p . 426a27 εἰμί δή συμθωνία εἷς φωνή τίς εἰμί . ὁ ὁ ὁ ἐν ὁ δύο συλλαβή ὁ εἰμί δή οὐ εἰμί ἄρθρον , ἀλλά μέρος σύνδεσμος , ὡσεί λέγω ὅτι ἐπειδή τις φωνή συμφωνία εἰμί · τις δέ εἰμί ὅστις φωνή , δηλονότι ὁ κατά ἐνέργεια · οὗτος γάρ εἰμί ὁ δυμμέτρως ἔχω πρός ὁ κατά ἐνέργεια ἀκοή . οὖον δύναμαι δέ εἰμί ἄρθρον , ἐπεί συνάπτω ὁ κατηγορέω · ὁ γάρ ἄρθρον ὁ προσδιορισμός ἰσοδυναμέω , ὁ δέ προσδιορισμός ἀεί ὁ ὑπόκειμαι συνάπτω · νυνί δέ ὁ συμφωνία ὡς κατηγορέω λαμβάνω ἀκοή καί φωνή . καί διά οὗτος οὖον δεῖ ὁ ὁ ὡς ἄρθρον λαμβάνω , ἵνα μή εὑρίσκω συμπλέκω μένω ὁ κατηγορέω . διό εἶπον ὁ εἰμί δή εἷς μέρος λόγος . ἐντεῦθεν δέ εἰμί ὁ Β πόρισμα ὁ θεωρία , ἐν ὅς βούλομαι εἶπον , διά τίς ὁ ἀκρότης ὁ αἰσθητής φθείρω ὁ αἴσθησις . καί δείκνυμι οὗτος διά ὁ συμφωνία καί ὁ λόγος , ὡς εἴρω . ὁ δέ φωνή καί ἀκοή εἰμί ὡς εἷς καί εἰμί ὡς οὐ εἷς . καλῶς οὗτος εἶπον · ὁ γάρ ὑπόκειμαι εἷς εἰμί ὁ ἀκοή καί ὁ φωνή , ὁ δέ λόγος καί ὁ σχέσις οὖον εἷς ἀλλά διάφορος · ὥστε καί εἷς καί οὐ εἷς . p . 426a28 Λόγος δέ ὁ συμφωνία . οὗτος εἶπον , ἵνα δήλωσις ὅτι οὐ εἰμί κρᾶσις ὁ συμφωνέω ἀκοή ὁ φωνή , ἀλλά λόγος τις συμφωνέω . καί εἴρω πῶς ἐν ὁ θεωρία . p . 426a30 καί διά οὗτος φθείρω ἕκαστος ὑπερβάλλω . δέος εἰμί κατά κοινός λαμβάνω ὁ ὑπερβάλλω φθείρω , ὡς ἐπί ἀκοή , γεῦσις , ὄψις , ὄσφρησις · ὁ γάρ ὑπερβολή φθείρω ὁ αἴσθησις . ἕκαστος γάρ αἴσθησις ἔχω ὁ φθαρτικός ἑαυτοῦ , ὄψις μέν ὁ ὑπέρλαμπρος , οἷος ὁ ἡλιακός φάος , ἀκοή δέ ὁ ἦχος ὁ ἐκ ὁ βροντή , ὄσφρησις ὁ χαρώνιος πνεῦμα , γεῦσις ὁ δηλητήριος , ἁφή πῦρ , χιών . διό ἐπινοέω τέχνη ἐσθίω ὁ αἴσθησις , ὁ μέν ὁράω ζωγραφία , ὁ δέ ἀκοή μουσικός , ὁ δέ ὀσφραίνομαι ὁ μυρεψικός , τῆ γεύω ὁ μαγειρική , ὁ ἁφή ὁ λουτρόν καί ὁ ὑφαντικός . p . 426b2 καί γλυκύς καί πικρός , ὡς λόγος τις εἰμί αἴσθησις . παράδειγμα βούλομαι εἶπον ὁ φθείρω αἰσθητής ὁ αἴσθησις τίθημι καί ὁ γλυκύς . καί μήποτε οὗτος ὁ ἐκλύω ὁ αἴσθησις φθείρω αὐτός , ὥσπερ καί ὁ λιπαρός . ὁ δέ ὡς λόγος τις εἰμί ὁ αἴσθησις εἶπον , ἐπειδή , φημί , λόγος εἰμί ὁ αἴσθησις , ὁ δέ λόγος ὑπερβολή οὐ ἀνέχω · διά οὗτος οὐδέ ὁ αἴσθησις ὡς λόγος καί συμμετρία τις · p . 426b3 Διὸ καί ἡδύς μέν , ὅταν ἄγω εἰλικρινής καί εἰμί εἰς ὁ λόγος , οἷος ὁ ὀξύς2 ἢ γλυκύς ἢ ἁλμυρός . ἐντεῦθεν βούλομαι εἶπον ποῖος εἰμί ἡδύς αἰσθητός , καί φημί ὅτι ἐκεῖνος εἰμί ἡδύς αἰσθητός ὁ πρώην μέν εἰμί εἰλικρινής καί ἄμικτος † μή μένω δέ εἰλικρινής , ἀλλά ἄγω εἰς λόγος , τουτέστιν εἰς μῖξις . ὁ γάρ μικτός ἡδύς ὡς ὁ ἄκρος καθαιρέω , οἷος ὁ βαρύς καί ὀξύς2 οὐ εἰμί ἡδύς , εἰμί μή μίξις αὐτός · ὁ γάρ μίξις ἕπω ὁ συμφωνία καί ὁ ἡδύτης ὡς μεσότης . p . 426b6 ἁφή δέ ὁ θερμαντός ἢ ψυκτός . ὁ ἀφίημι , φημί , εἰμί ἡδύς ὁ θερμαντός καί ψυκτός · καί ὁράω πῶς εἶπον ὁ θερμαντός , τουτέστι ὁ δύναμαι θερμαίνω , καί ψυκτός ὁ δύναμαι ψύχω . τότε γάρ εἰμί ἡδύς , ὅταν δύναμαι δέχομαι ἐπίτασις · ὁ γάρ ἄμετρος ψυχρός καί θερμός ἀνιαρός . καλῶς οὖν εἶπον ὅτι ἡδύς εἰμί ὁ ἁφή ὁ θερμαντός καί ψυκτός , καί οὐ εἶπον ὁ θερμός ἢ ψυχρός · εἰμί γάρ οὗτος εἶπον , ὁ ἄκρως νοέω ὁ ] θερμός καί ψυχρός , ὅσπερ οὐ ἡδύνω ὁ ἁφή , ἀλλά καί φθείρω αὐτός . ἐν ὅς ὁ πρᾶξις . p . 426b8 ‘Εκάστη μέν οὖν αἴσθησις ὁ ὑπόκειμαι αἰσθητής εἰμί , ὑπάρχω ἐν ὁ αἰσθητήριον ὅς αἰσθητήριον . διαλέγω περί ὁ πέντε αἴσθησις καί διδάσκω ὅτι οὐ εἰμί ἄλλος αἴσθησις ἕκτος ἀντιδιαιρέω ὁ πέντε οὗτος , ἵνα μή τις οἴομαι ὅτι οὗτος ὁ λόγος οὐδέ ὁ κοινός εἰμί αἴσθησις , βούλομαι διά οὗτος δείκνυμι ὅτι εἰμί ὁ κοινός αἴσθησις , καί οὖον μόνος οὗτος , ἀλλά ὅτι καί ἀσώματος εἰμί οὗτος ὁ κοινός αἴσθησις , 1 τρίτος πρός οὗτος , ὅτι ἄχρονος ἐνεργέω · οὔτε γάρ ἐν ἄλλος χρόνος οἶδα ὁ γλυκύς , ἐν ἄλλος δέ ὁ λευκός , ἀλλά ἐν ὁ αὐτός νῦν γιγνώσκω ὅτι ὅδε μέν γλυκύς εἰμί , ὅδε δέ λευκός . τέταρτος δέ ἀπορία προβάλλω πρός ὁ κοινός αἴσθησις καί λύω ὁ ἀπορία ψευδής , εἶτα ἀνατρέπω ὁ ψευδής λύσις , καί εἶτα οὗτος λοιπός λέγω ὁ ἀληθής λύσις . ὅς καί ὁ μέν διασκευή ὁ Θεωρίς τοιοῦτος . φέρω δέ καί ἕκαστος οὗτος ἀναπτύσσω . πρῶτος τοίνυν δεικτέος ὅτι εἰμί ὁ κοινός αἴσθησις ὁ τρόπος οὗτος . ἐπεί οὖον μόνος οἶδα ὁ διαφορά ὁ ὁμογενής , οἷος λευκός καί μέλας καί φαιός καί ξανθός καί ὁ τοιοῦτος , ἀλλά καί ὁ ἀνομοιοειδής , οἷος λευκός καί γλυκύς , ζητητέος ποῖος εἰμί μόριον ὁ Ψυχή ὁ γιγνώσκω οὗτος ὁ διαφορά . ἄν γάρ ὁ νόος γιγνώσκω ὁ τοιοῦτος διαφορά καί λέγω ὁ διαφορά ὁ λευκός πρός ὁ γλυκύς , ἀλλά οὖον κατά ἑαυτοῦ ὁ νόος λέγω ὁ τοιοῦτος διαφορά , ἀλλά προσχράομαι ὁ αἴσθησις ὄργανον . ἄνευ γάρ αἴσθησις οὐ εἰμί γιγνώσκω ὁ αἰσθητής · εἰμί οὖν ὁ λευκός καί γλυκύς αἰσθητής εἰμί , πῶς ὁ νόος ὁ διαφορά οὗτος ἔχω γιγνώσκω μή προσχράομαι ὄργανον ὁ αἴσθησις ; ὥστε οὐ ἀμέσως οὐδέ κατά ἑαυτοῦ ὁ νόος ἔχω λέγω ὁ διαφορά οὗτος . καί ὅτι ὁ μή ἔχω νόος οἶδα ὁ διαφορά οὗτος . καί γοῦν ὁ κύω θεάομαι μόνος , οὖον μήv γεύω οἶδα ὁ γευστός · οἶδα γοῦν ὅτι ὁ κρέας γευστός εἰμί , ἄν μή γεύω αὐτός , ἀλλά μόνος θεάομαι , καί ὁ λίθος ὅτι οὐ εἰμί γευστός οἶδα καί πρίν γεύω . ὥστε οὖον ὁ νόος εἰμί λέγω ὁ διαφορά γλυκύς πρός λευκός , ἀλλά αἴσθησις . καί Ποίας ἄρα αἴσθησις ; πότερος εἷς ὁ πέντε ἢ δύο , οἷος ὄψις καί γεῦσις ; λέγω οὖν ὅτι οὐ εἰμί εἷς αἴσθησις ὁ γιγνώσκω ὁ τοιοῦτος διαφορά . εἰμί γάρ εἷς αἴσθησις οἶδα ὁ διαφορά οὗτος , οὐκοῦν εἶμι οὖον μόνος ὁ οἰκέω αἰσθητός , ἀλλά καί ὁ ἀλλότριος . ὁ γάρ γιγνώσκω ὁ διαφορά πρῶτος ὁ διαφέρω οἶδα τίς εἰμί , ἵνα καί καθό διαφέρω γιγνώσκω . ὁ οὖν αἴσθησις ὁ γιγνώσκω ὁ διαφορά ὁ λευκός πρός ὁ γλυκύς εἶμι οὖον μόνος ὁ λευκός ἀλλά καί ὁ γλυκύς . ἀλλά μήv οὗτος ἄτοπος ὁ συγχέω ὁ αἰσθητός καί λέγω ὁ ὄψις ὁ γευστός ποιότης οἶδα . ἄτοπος σύργαστρος ὁ εἷς ὁ πέντε αἴσθησις οἶδα ὁ διαφορά ὁ ἀνομογενής . καί μή τις λέγω ὅτι οὐ ἀναγκαῖος ὁ οἶδα ὁ ἀλλότριος αἰσθητής · ἅπαξ γάρ ὁ οἰκεῖος οἶδα ὅτι λευκός , λοιπός ἐκ ἀπόφασις οἶδα ὅτι οὖον λευκός · καί οὗτος οἶδα ὁ διαφορά ὁ οἶδα ὅτι οὖον λευκός . μή τις οὖν οὗτος λέγω · οὖον γάρ εἶπον τίς εἰμί ὁ γιγνώσκω ὁ διαφορά ὁ λευκός πρός ὁ οὖον λευκός , ἀλλά πρός ὁ γλυκύς . ὁ γάρ οὖον λευκός δύναμαι καί ὀσμή εἰμί καί θερμός εἰμί · ἐγώ δέ ὡρισμένως εἶπον γλυκύς · δεῖ οὖν οἶδα πάντως ὁ γλυκύς ἐκ κατάφασις , ἵνα ὁ διαφορά αὐτός πρός ὁ λευκός μανθάνω . ὥστε οὐ εἰμί εἷς αἴσθησις ὁ ὁ τοιοῦτος διαφορά ἐφίστημι . ἀλλά οὐδέ δύο αἴσθησις , οἷος ὄψις καί γεῦσις · δεῖ γάρ εἷς εἰμί ὁ λέγω ὁ διαφορά αὐτός . εἰμί γάρ μή εἰμί εἷς ὁ δέχομαι ἀμφότερος ὁ εἶδος , πῶς ἔχω γιγνώσκω αὐτός ὁ διάφορος , εἴπερ ἄλλος μέν ὁ λευκός ἄλλος δέ ὁ γλυκύς δέχομαι εἶδος ; ἐπεί καί ὁ δικαστής ἀμφότερος ὁ μέρος βούλομαι ἀκούω , ἵνα ὁ διάφορος αὐτός γνῶσις . εἰμί οὖν εἷς εἰμί ὁ λέγω διαφορά λευκός πρός γλυκύς , εἷς εἰμί καί ὁ κρίνω αὐτός . ὥστε οὐδέ ὁ δύο αἴσθησις ἴδιος εἰμί ὁ γιγνώσκω ὁ διαφορά οὗτος οὔτε εἷς τις μερικός · ἄλλος ἄρα εἰμί αἴσθησις παρά ὁ πέντε αἴσθησις ὁ γιγνώσκω ὁ διαφορά λευκός πρός γλυκύς . καί ἆρα οὗτος διακρίνω εἰμί ὁ πέντε αἴσθησις ἢ οὖον ; λέγω ὅτι οὐ εἰμί διακρίνω · δείκνυμι γάρ ὅτι οὐ εἰμί ἕκτος τις ἕτερος διακρίνω ὁ πέντε οὗτος · κοινός ἄρα εἰμί . οὐκοῦν δείκνυμι εἰμί ὁ κοινός αἴσθησις . ἐν ὅς ὁ πρῶτος πληρόω κεφάλαιος . Δεύτερος κεφάλαιος εἰμί ἐν ὅς δείκνυμι ὅτι οὐ εἰμί σῶμα ὁ κοινός αἴσθησις . εἰμί γάρ εἰμί σῶμα , μεριστός ἐνεργέω · πᾶς γάρ σῶμα μεριστός ἐνεργέω . εἰμί οὖν εἰμί σῶμα , οὐδέποτε ἐν ὁ αὐτός καί γλυκύς καί λευκός δέχομαι , ἀλλά ἐν ὅδε μέν ἑαυτοῦ μέρος ὁ γλυκύς , ἐν ἄλλος δέ ὁ λευκός , καί οὐ εἰμί ὅλως ὁ κρίνω · ὅμοιος γάρ εἰμί ὁ τοιοῦτος , φημί , ὡς εἰμί σύ μέν ὅδε αἰσθάνομαι , ὅδε δέ ἐγώ . οὐκοῦν ὅλος ὡς ὅλος ὁ κοινός αἴσθησις αἰσθάνομαι γλυκύς καί λευκός . εἰμί δέ μή ὅλος ὡς ὅλος ἀντιλαμβάνω , πῶς ἔχω αὐτός κρίνω μή γιγνώσκω ἀμφότερος ; εἰμί δέ καί συγχωρέω ὅτι δύναμαι λευκός καί γλυκύς ἐν ὁ αὐτός μέρος δέχομαι , ἀλλά οὖον δή καί ὁ ἐναντίος ποιότης , οἷος λευκός καί μέλας , θερμός καί ψυχρός . ἄλλως τε δέ εἰμί εἰμί σῶμα , χρή αὐτός ἅπτω ὁ αἰσθητής ἐνεργέω · πᾶς γάρ σῶμα ἅπτω δράω . ἀλλά μήv ὁ κοινός αἴσθησις οὐ ἅπτω ὁ αἰσθητής δράω · οὐ ἄρα εἰμί σῶμα . οὗτος καί ὁ δύο κεφάλαιος . tριος εἰμί κεφάλαιος ἐν ὅς δείκνυμι ὅτι ἄχρονος ἐνεργέω · οὗτος δέ δείκνυμι οὕτως . ὡς λέγω ὁ κοινός αἴσθησις , οὗτος καί γιγνώσκω . εἰμί οὖν ἐν εἷς νῦν λέγω ὁ διαφορά γλυκύς καί λευκός , καί οὐ ἐν ἄλλος μέν νῦν ὁ διαφορά ὁ λευκός , ἐν ἄλλος δέ νῦν ὁ διαφορά ὁ γλυκύς , δῆλος ἄρα ὅτι καί ἐν εἷς νῦν οἶδα ὁ διαφορά γλυκύς καί λευκός . ὅταν γάρ λέγω ὁ κοινός αἴσθησις ἐν εἷς νῦν , οὖον κατά συμβαίνω λέγω , ἀλλά κατά ἑαυτοῦ , οἷος ἐπί παράδειγμα νοέω ὅς λέγω ‘νῦν ἀκούω ὅτι Πλάτων ἐν Σικελία γίγνομαι συντυγχάνω Σωκράτεια . ἰδού ἐνταῦθα ὁ νῦν πρός μέν ὁ ἐμός ἀκοή κατά ἑαυτοῦ εἰμί νῦν γάρ ὁ εἰμί ἐγώ ἀκούω ) , πρός δέ ὁ Πλάτων ἄφιξις ὁ νῦν κατά συμβεβηκός εἰμί · κἀν γάρ ἐγώ νῦν ἀκούω , οὐδείς ἄτοπος ἐκεῖνος ἐκ πολύς ἐκεῖ παραγίγνομαι . εἰμί δέ συμβαίνω νῦν ναυμαχία γίγνομαι , καί ἐν ὅς νῦν γίγνομαι ὁ ναυμαχία , ἐν οὗτος εἶπον ‘νῦν ἀκούω ναυμαχία γίγνομαι , τότε ὁ νῦν καί πρός 〈 κατά ἑαυτοῦ 〉 εἰμί νῦν γάρ ἀκούω ) καί πρός ὁ ναυμαχία κατά ἑαυτοῦ πάλιν εἰμί . νυνί γάρ ἐκεῖνος γίγνομαι . ὁ οὖν κοινός αἴσθησις ἐν ὅς νῦν λέγω ὁ διαφορά ὁ λευκός πρός ὁ γλυκύς , ἐν ὁ αὐτός αἰσθάνομαι καί ὁ διαφορά , ὁ νῦν κατά ἑαυτοῦ ὑπάρχω καί πρός ὁ λέγω καί πρός ὁ οἶδα · ὥστε ἄχρονος ἐνεργέω ὁ κοινός αἴσθησις . οὗτος καί ὁ τρίτος κεφάλαιος . τέταρτος κεφάλαιος εἰμί ἐν ὅς ὁ ἀπορία προβάλλω . πῶς , φημί , ὁ κοινός αἴσθησις ὁ ἐναντίος κρίνω , οἷος λευκός καί μέλας ἢ θερμός καί ψυχρός ; οὔτε γάρ μόνος ὁ ἀνομογενής κρίνω , ἀλλά καί ὁ ὁμογενής . ἄξιος οὖν ἀπορέω πῶς ὁ ἐναντίος εἶδος γίγνομαι παρά ὁ κοινός αἴσθησις . εἰμί μέν γάρ εἰμί σῶμα , οὐ εἰμί ἀπορέω · δυνατός γάρ εἰμί λέγω ὅτι κατά ἄλλος καί ἄλλος μέρος γίγνομαι ὁ ἐναντίος · ἀλλά ἐπεί ἀσώματος εἰμί καί ἀμερής εἰμί , ἀπορέω πῶς ἐν ὁ αὐτός γίγνομαι ὁ ἐναντίος εἶδος . καί πάλιν εἰμί ἀσώματος εἰμί ἐν χρόνος ἐνεργέω , δυνατός εἰμί λέγω ὅτι ἐν ἄλλος καί ἄλλος χρόνος γίγνομαι ὁ ἐναντίος , οἷος ἐν ὅδε μέν ὁ χρόνος ὁ θερμός ἐν ὅδε δέ ὁ ψυχρός . ἀλλά ἐπεί ἄχρονος ἐνεργέω καί ἐν ὁ αὐτός νῦν , διά οὗτος ἄξιος ἀπορέω . ὥστε ἐκ ὁ δύο κεφάλαιος ὁ φθάνω δεινόω ὁ ἀπορία . εἴτε γάρ σῶμα εἰμί , οὐ εἰμί ἄπορος κατά ἄλλος γάρ μέρος καί ἄλλος δύναμαι δέχομαι ὁ ἐναντίος ) εἴτε ἀσώματος εἰμί ἐν χρόνος ἐνεργέω , πάλιν δύναμαι ἐν ἄλλος καί ἄλλος χρόνος δέχομαι ὁ ἐναντίος · ἀλλά ἐπεί καί ἀσώματος εἰμί καί ἄχρονος ἐνεργέω , διά οὗτος ἀπορέω πῶς δέχομαι ὁ ἐναντίος εἶδος ἅμα . οὗτος μέν εἰμί ὁ ἀπορία , ὅς ἐπί μέν ὁ κοινός αἴσθησις γυμνάζω , ἁρμόζω δέ ἐπί ὁ κατά μέρος αἴσθησις μᾶλλον · οὗτος γάρ μᾶλλον ὁ ἐναντίος ἀντιλαμβάνω ἤ2 ὁ κοινός αἴσθησις . ἀλλά ἐπεί ὅς μέν ἀντιλαμβάνω ὁ κατά μέρος αἴσθησις , καί ὁ κοινός ἀντιλαμβάνω , ὅς δέ ὁ κοινός , οὖον πάντως καί ὁ κατά μέρος , διά οὗτος ὡς ἐπί κοινός αἴσθησις ὁ ἄπορος γυμνάζω . καί οὗτος μέν ἀπορέω . εἶτα ἐπιλύω αὐτός οὕτως ὅτι ὁ κοινός αἴσθησις καί εἷς εἰμί καί πολύς , εἷς μέν ὁ ὑπόκειμαι , πολύς δέ ὁ σχέσις , αὐτός δέ εἶπον ὁ λόγος · ὡς ἀπό κοινός γάρ πηγή ὁ κοινός αἴσθησις προέρχομαι ὁ ἄλλος αἴσθησις , ὥστε εἷς μέν εἰμί οὗτος ὁ ὑπόκειμαι , πολύς δέ ὁ λόγος . καθό μέν οὖν εἷς εἰμί , κατά οὗτος κρίνω ὁ διαφορά , καθό δέ πολύς ὁ λόγος , κατά οὗτος δέχομαι ὁ ἐναντίος . οὗτος μέν εἰμί ὁ ψευδής λύσις · ἀνατρέπω δέ αὐτός Ἀριστοτέλης λέγω ὅτι ὁ ὁ ὑπόκειμαι αὐτός ὁ δέ λόγος διάφορος δύναμις μέν εἰμί ὁ ἐναντίος δύναμαι δέχομαι , ἐνέργεια δέ γίγνομαι οὖον δύναμαι δέχομαι ὁ ἐναντίος . οἷος τυγχάνω ὁ θερμός καί ψυχρός ὁ μέν ὑπόκειμαι αὐτός εἰμί ἐν εἷς γάρ ὑπόκειμαι γίγνομαι ) ὁ δέ λόγος διάφορος , καί ὅμως οὖον δύναμαι ἐνέργεια ἅμα εἰμί . ὥστε οὐδέ ὁ κοινός αἴσθησις , ἐπεί ὁ μέν ὑπόκειμαι εἷς εἰμί , ὁ δέ λόγος πολύς , ἤδη παρά οὗτος δύναμαι δέχομαι ὁ ἐναντίος εἶδος ὁ αἰσθητής ἅμα . οὕτως ἀνατρέπω ὁ ψευδής λύσις λέγω ἄλλος λύσις ἀληθής · φημί γάρ ὅτι ὁ κοινός αἴσθησις καί εἷς εἰμί ὁ ὑπόκειμαι καί πολύς πάλιν ὁ ὑπόκειμαι . κατά οὗτος γάρ διαφέρω οὗτος ὁ λύσις ὁ πρότερος λύσις , ὅτι ἐκεῖνος μέν εἷς λέγω ὁ κοινός αἴσθησις ὁ ὑπόκειμαι , πολύς δέ ὁ λόγος , οὗτος δέ καί εἷς καί πολύς λέγω αὐτός ὁ ὑπόκειμαι . οἷος ὡς ἐπί παράδειγμα γυμνάζω ὁ λόγος , νοέω ἐγώ κέντρον καί ἐκ αὐτός πέντε εὐθύς ἐκβάλλω καί μετά οὗτος διαιρέω ἀπό ἀλλήλων . οὗτος δή ὁ κέντρον καί εἷς εἰμί πρός ὁ οἰκεῖος φύσις , ἀλλά μήv καί πολύς · ἕκαστος γάρ πέρας εἰμί ὁ εἷς ἐκεῖνος καί μετά ὁ διαιρέω αὐτός ἐκ ἀλλήλων . καί μή εἶπον πῶς ὁ ἀμερής ὅς πρός ἕκαστος ἀπονέμω ; τοιοῦτος γάρ ὁ ὁ ἀσώματος φύσις , ὥσπερ γοῦν καί ὁ ζῷον εἷς εἰμί πρός ὁ φύσις καί πολύς · ὅλος γάρ ὡς ὅλος ἐν ὁ ἕκαστος ἄτομος εἰμί φύσις . εἰμί οὖν καί εἷς εἰμί ὁ κοινός αἴσθησις καί πολύς ὁ ὑπόκειμαι , ὡς μέν εἷς οὗτος κρίνω , ὡς δέ πολύς γιγνώσκω πολύς , ἄν εἰμί οὗτος ἐναντίος . καί ὁ μέν διά ὁ λέξις οὗτος . ἀλλά ἐπεί λογικός εἰμί ὁ τοιοῦτος ἀπόδοσις , φέρω φυσικός λύσις ἐπινοέω · εἰμί δέ οὗτος . ὁ κοινός αἴσθησις αὐτός μέν ἀσώματος εἰμί , ἐν ὑπόκειμαι δέ εἰμί ὁ σῶμα · ὑπόκειμαι γάρ αὐτός ὁ πνευματικός σῶμα . ὁ οὖν εἶδος ὁ αἰσθητής , ἄν εἰμί ἐναντίος , ἐν ὁ πνευματικός γίγνομαι κατά ἄλλος καί ἄλλος αὐτός μέρος · λοιπός ὁ δύναμις οὗτος ὁ ἐν ὁ πνεῦμα πάθος κρίνω . καί οὕτως ἐπιλύω ὁ λόγος , καί οὖον φημί ἐν ἀμερής ὁ ἐναντίος εἶδος γίγνομαι , ἀλλά ἐν μεριστός , τουτέστι ὁ πνευματικός , κατά ἄλλος καί ἄλλος μέρος . εἶπον δέ καί ὁ ἄλλος ὅτι ὑλικός μέν οὐ ἅμα ὁ ἐναντίος ἀντιλαμβάνω , κριτικός δέ ἅμα , ἐπεί ἅμα κρίνω ὁ ἐναντίος . πλήν ἐάν προσέχω , οὐδέ κριτικός · εἴρω γάρ ἐν ὁ περι ἑρμηνεία ὅτι ἐναντίος δόξα εἰμί οὐ ὁ περί ἐναντίος ἐναντίος λέγω , οἷος ὅτι ὁ μέν λευκός διακρίνω ὁ δέ μέλας συγκρίνω , ἀλλά ὁ περί ὁ αὐτός ὁ ἐναντίος λέγω , οἷος ὅτι ὁ λευκός καί διακρίνω καί συγκρίνω . οὗτος οὖν εἰμί ὁ ἐναντίος δόξα . εἰμί οὖν ὁ κοινός αἴσθησις εἶπον ὅτι ὁ μέν λευκός διακρίνω , ὁ δέ μέλας συγκρίνω , οὐδείς πείθω , ὁ , διότι οὖον ὁ ἐναντίος κρίνω , καί ἄμφω ἀληθής καί οὖον περί ὁ αὐτός ἐναντίος ἀποφαίνω . ὥστε οὐδέ κριτικός ὁ ἐναντίος ἀντιλαμβάνω . ὁ πρό οὗτος οὖν λύσις καλῶς ἔχω . ὁράω δέ ὅτι μέμφομαι Πλάτων , διότι καταμαθηματικεύω ὁ φύσις , αὐτός διά μαθηματικός ἐπιλύω ὁ φυσικός · ἰδού γάρ εἶπον ὁ ὁ στιγμή λύσις . πρός ὅς λέγω ὅτι οὖον διά ὁ ἐπιλύω ἐκ ὁ μαθηματικός ὁ φυσικός ἐπιμέμφομαι αὐτός , ἀλλά ὅτι ὁ φυσικός μέγεθος ἐκ ὁ μαθηματικός συνίστημι . οὗτος εἶπον , ἐπεί αὐτός λέγω φαντασία καί κοινός αἴσθησις , ὁ περί φαντασία λόγος γυμνάζω καί τρέπω εἰς ὁ περί ὁ λογικός Ψυχή διδασκαλία , ἵνα δείκνυμι ὅτι οὗτος εἰμί ὁ πρῶτος κινέω καί οὐ ὁ ἄλογος · ἐν ὅς ὁ θεωρία . | p . 426b8 ‘Εκάστη μέν ἐν αἴσθησις ὁ ὑπόκειμαι αἰσθητής εἰμί , ὑπάρχω ἐν ὁ αἰσθητήριον ὅς αἰσθητήριον . ‘Eκάστη , φημί , αἴσθησις ὁ οἰκέω αἰσθητής ἀντιλαμβάνω , εἰμί ἐν ὁ αἰσθητήριον ἑαυτοῦ , ὅτε κατά φύσις ἔχω ὁ αἰσθητήριον . αἰσθητήριον δέ λέγω ἢ ὁ πνεῦμα ὁ ὀστρέϊνος . ὁ αἴσθησις οὖν ὁ εἰμί ἐν ὁ αἰσθητήριον αὐτός οἶδα ὁ ὁμογενής , ἐντεῦθεν δέ εὐφυής εἰσβάλλω εἰς ὁ κοινός αἴσθησις . εἰμί γάρ ἕκαστος αἴσθησις ὁ ἴδιος ὁμογενής οἶδα ἐναντίος , ὁ δέ ἐναντίος ] ἀνομογενής ὁ κοινός αἴσθησις οἶδα , εἰμί ἄρα ὁ κοινός αἴσθησις . καί Πλάτων δέ πρό Ἀριστοτέλης καλέω κοινός αἴσθησις , ἔνθα φημί ἰάομαι γάρ μή εἰμί , ὁμοῖος εἰμί ὁ ἐν ὁ δούριος Ἱππώι , ἐν ὅς οὐ εἰμί κοινός αἴσθησις ἐν ὁ δούριος εἰμί ἵππος . p . 426b12 ἐπεί δέ ὁ λευκός καί ὁ γλυκύς καί ἕκαστος ὁ αἰσθητής πρός ἕκαστος κρίνω , τις καί αἰσθάνομαι ὅτι διαφέρω . ἀνάγκη δή αἴσθησις · αἰσθητός γάρ εἰμί . Ἀνάγκη , φημί , ὁ ἀνομογενής αἴσθησις τις γιγνώσκω , ἐπεί ἀντιλαμβάνω , ὁ δέ αἰσθητός πρός ἀναφορά αἴσθησις λέγω , ὡς ὅτι ὁ λόγος οὐ ἀντιλαμβάνω αἰσθητής , ὥστε οὐδείς δείκνυμι ἐκ οὗτος . ἀλλά ἐγώ καλῶς δείκνυμι ἐκ ὁ ἄλογος οὗτος ὅτι οὐ εἰμί λογικός · καί κύω γάρ κρίνω διαφορά γλυκύς καί λευκός , εἴπερ οὖον πᾶς λευκός ἐπέρχομαι οὖον γάρ λίθος ) , ἀλλά μόνος ὁ ἐγχυμάω . p . 426b15 ἦς καί δῆλος ὅτι ὁ σάρξ οὐ εἰμί ὁ ἔσχατος αἰσθητήριον . ἐντεῦθεν εἰμί ὁ δύο κεφάλαιος · καί σημειόω ὅτι ὁ σῶμα σάρξ καλέω καί ὁ αἴσθησις αἰσθητήριον . δήω δέ εἰμί αὐτός εἶπον ὅτι ὁ ἔσχατος αἴσθησις οὐ εἰμί σῶμα · εἶπον δέ αὐτός ὅτι ὁ ἔσχατος αἰσθητήριον οὐ εἰμί σάρξ . ἔσχατος δέ αἴσθησις ἀκούω ὁ κοινός αἴσθησις · ἔσχατος δέ αὐτός καλέω , διότι εἰς αὐτός ἀποπερατόω ὁ αἴσθησις , καί ὁ ἐν αὐτός τύπος μετά ὁ παρέρχομαι πᾶς εἰς αὐτός ἔρχομαι . εἰμί δέ εἰμί σῶμα , φημί , ὁ κοινός αἴσθησις , ἀνάγκη εἰμί αὐτός ἅπτω ὁ αἰσθητής κρίνω αὐτός . καί ὅτι οὖον κεχωρισμένως ἐν ἅλως καί ἄλλος μόριον αἰσθάνομαι ὅς εἰμί σῶμα , ἐπεί εἰμί ὡς εἰμί ὁ μέν ἐγώ , σύ δέ ὅδε αἰσθάνομαι . εἰμί γάρ μή εἷς εἰμί δύναμις ὁ κρίνω ὁ λευκός καί ὁ γλυκύς , ὁμοῖος εἰμί ὡς εἰμί δύο τις διάφορος αἰσθάνομαι διάφορος αὐτός φημί , ὅς ἑκάτερος οὐ οἶδα τίς ὁ ἕτερος αἰσθάνομαι . p . 426b20 Δεύς δέ ὁ εἷς λέγω ὅτι ἕτερος . μία , φημί , αἴσθησις δεῖ εἶπον ὅτι ἕτερος εἰμί ὁ γλυκύς καί ὁ λευκός , καί ὁ λευκός καί ὁ γλυκύς . ὁ γάρ αὐτός λέγω , καί οὖον δεῖ χωρίζω εἰμί σῶμα ὁ λέγω . ὥστε ὡς λέγω , οὕτως καί νοέω καί αἰσθάνομαι . νοέω λέγω ἀντί ὁ φαντάζω . p . 426b23 ὅτι2 δέ οὐδέ ἐν χωρίζω χρόνος . Εντεῦθεν ὁ τρίτος ὁ θεωρία κεφάλαιος λέγω , ὅτι ἄχρονος ἐνεργέω ὁ κοινός αἴσθησις . ὥσπερ γάρ , φημί , εἷς εἰμί ἀσώματος αἴσθησις ὁ λέγω ὅτι διαφέρω ὁ ἀγαθός ὁ κακός , καί ὁ κακός ἄρα ὅτε λέγω διαφέρω ὁ ἀγαθός , ἐν ὁ αὐτός χρόνος ὁ πρῶτος λέγω · νῦν γάρ λέγω ἄμφω , καί νῦν κατά ὁ κύριος νῦν καί οὖον κατά συμβεβηκός , ὁράω ὅταν πάλαι γίγνομαι νῦν εἶπον γίγνομαι , οἷος ἐπεί νῦν ἀκούω , νῦν γίγνομαι ὁ Τρωϊκός . λέγω δέ καί κύριος νῦν , ὅταν ὁ νῦν γίγνομαι νῦν οἶδα , ὥσπερ , φημί , καί ὁ κοινός αἴσθησις νῦν λέγω ὁ διάκρισις κατά ὁ κύριος νῦν · ὅτε γάρ αἰσθάνομαι , διακρίνω · ὁ γάρ περί ἄπειμι ἐνεργέω φαντασία εἰμί . p . 426b28 ὥστε ἀχώριστος καί ἐν ἀχώριστος χρόνος . οὗτος κοινός εἰμί συμπέρασμα ὁ δύο κεφάλαιος · φημί γάρ ὅτι εἰμί ἅμα ἐν ὁ αὐτός νῦν διακρίνω καί ὁ γλυκύς ὁ λευκός καί ἕτερος , τουτέστι ὁ λευκός ὅδε γλυκύς , δῆλος ὅτι καί ἀχώριστος εἰμί σῶμα καί ἐν ἀχώριστος χρόνος ἐνεργέω , τουτέστιν ἄχρονος . p . 426b29 ἀλλά μήv οὖον δυνατός ἅμα ὁ ἐναντίος κινέω κινέω ὁ αὐτός . ἐντεῦθεν εἰμί ὁ τέταρτος κεφάλαιος ὁ Θεωρίς , ἐν ὅς ἄρχω ὁ ἀπορία καί φημί , εἰμί ἀσώματος εἰμί ὁ κοινός αἴσθησις καί ἄχρονος ἐνεργέω , πῶς δύναμαι ἅμα ὁ ἐναντίος ἀντιλαμβάνω ; εἰμί γάρ εἰμί σῶμα , δύναμαι κατά ἄλλος καί ἄλλος καί λευκός καί μέλας ἀντιλαμβάνω ἅμα . νόησις δέ ἢ ὁ φαντασία λέγω ἢ ὁ ἐνέργεια ὁ νόος . p . 427a2 ἄρα οὖν ἅμα μέν καί ἀριθμός ἀδιαίρετος καί χρόνος ἀχώριστος ὁ κρίνω . | ἐντεῦθεν ὁ ψευδής εἰμί λύσις ὁ ἀπορία . ἀριθμός δέ εἷς καί χρόνος p 2r ἀχώριστος λέγω , τουτέστι εἷς μέν ὁ ὑπόκειμαι , πολύς δέ ὁ λόγος · ἀντί δέ ὁ εἶπον ὁ λόγος εἶπον πολύς δέ ὁ εἰμί . καθό μέν οὖν εἰμί πολύς , ὁ ἐναντίος δέχομαι , καθό δέ εἷς εἰμί , κρίνω αὐτός · ὁ μέν γάρ λόγος διαιρετός εἰμί , τουτέστι πολύς ὁ γάρ διαιρέω πολύς γίγνομαι ) , ὁ δέ ὑπόκειμαι ἀδιαίρετος καί ἐν . ὅσπερ ὑπόκειμαι δηλόω βούλομαι εἶπον ἀριθμός δέ καί τόπος ἀδιαίρετος . p . 427a5 ἤ οὐ οἷος τε ; ἐντεῦθεν εἰμί ὁ ἀνατροπή ὁ ψευδής λύσις ὁ ἀπορία . δύναμις γάρ , φημί , ὁ αὐτός δύναμαι δέχομαι ὁ ἐναντίος ἀδιαίρετος εἰμί , ὁ δέ εἰμί οὖον , ἀντί ὁ ἐνέργεια δέ οὖον δύναμαι δέχομαι ὁ ἐναντίος · ἐν γάρ ὁ ἐνεργέω διαιρέω . ἐνεργέω γάρ φέρω εἶπον ὁ λευκός καί ὁ μέλας διαιρέω ὁ ὑπόκειμαι καί διασπάω καί οὖον μένω ἀδιαίρετος . p . 427a9 ἀλλά ὥσπερ ὅς καλέω τις στιγμή , ὅς εἷς καί δύο , οὗτος καί διαιρετός . ἐντεῦθεν εἰμί ὁ δύο λύσις , ὅτι ὥσπερ ὁ στιγμή καί εἷς εἰμί ὡς στιγμή καί δύο καί πολύς , καθό συμπερατόω ὁ εὐθύς καί ὡς πολύς χωρίζω , οὗτος καί ὁ αἴσθησις · καθό ὡς στιγμή εἰμί , εἷς εἰμί ὁ αἰσθάνομαι καί ἅμα , καθό <δὲ> συνεξέρχομαι ὁ αἰσθητός , ὡς στιγμή ὁ εὐθύς , καί δύο καί πολύς κρίνω · καθό δέ ὅς εἰμί , ἅμα καί ἄχρονος ἀντιλαμβάνω . p . 427a14 περι μέν οὖν ὁ ἀρχή ὅς φημί ὁ ζῷον αἰσθητικός εἰμί , διά-ὁρίζω ὁ τρόπος οὗτος . ὁ ὅς ἀντί ὁ καθό εἰμί · οὐ ὅτι πολύς ἔχω ἀρχή ὁ ζῷον , διά οὗτος εἶπον Ἀριστοτέλης ὅτι περί ἐκεῖνος ὁ ἀρχή λέγω περί ] ὅς ὁ ζῷον λέγω αἰσθάνομαι , ἀλλά ὅτι εἷς εἰμί καί πολύς , ὅς φημί ὁ Πλούταρχος . ἐν ὅς ὁ πρᾶξις καί ὁ πρῶτος τμῆμα σύν θεός πληρόω . p . 427a17 ἐπεί δέ δύο διαφορά ὁρίζω μάλιστα ὁ κινέω τε ὁ κατά τόπος καί ὁ νοέω καί κρίνω καί αἰσθάνομαι , καί ὁ λοιπός . ἐπεί ὁ ἀθρόος μεταβολή καί ἐν λόγος καί ἐν πρᾶγμα κακός , διά οὗτος οὐ εὐθύς ἀπό ὁ ἄλογος χωρέω ἐπί ὁ λογικός , ἀλλά πρότερος λέγω διάκρισις τις ὁ γνωστικός ὁ ἄλογος καί ὁ λογικός , εἶτα καί φαντασία διακρίνω ἀπό ὁ γνῶσις ὁ λόγος , καί ἐν ὁ μέσος διακρίνω φαντασία ἀπό ὁ κατά μέρος αἴσθησις , αὐτός ὁ ἄλογος πρός ἑαυτοῦ διακρίνω , ὅσπερ οὐ εἰμί σκοπός , καί λέγω ὅτι ὁ φαντασία οὔτε αἴσθησις εἰμί οὔτε δόξα οὔτε δέ ἐκ ἀμφότερος συνίστημι . πρίν δέ διακρίνω οὗτος , ἐθέλω αὐξάνω ὁ διάκρισις κοινωνία αὐτός λέγω · κοινωνέω γάρ , φημί , ὁ γνῶσις ὁ ἄλογος καί ὁ λογικός , ἐπεί ἄμφω κρίσις εἰμί . καί κατά ἄλλος δέ κοινωνέω , κατά ὁ συγχύνω ὁ ἀρχαῖος ὁ γνωστικός δύναμις ὁ τε λογικός καί ὁ ἄλογος · ὁ γάρ ὁ αἴσθησις ἐνέργεια νόησις καλέω , καί ὁ ὄνομα ὁ ἄλογος ἐνέργεια ὁ ὄνομα ὁ λογικός ἐνέργεια ὀνομάζω , ὁ αἴσθησις καί ὁ φαντασία καλέω νόησις . οὗτος δέ ποιέω Ἐμπεδοκλῆς εἶπον “ πρός πάρειμι1 γάρ μῆτις αὐξάνω ἄνθρωπος ” . συλλογίζομαι γάρ ἐκ ὁ χρῆσις οὗτος ὅτι ὁ μῆτις καί ὁ νόησις εἶπον ὁ αἰσθητής εἰμί . ὁ δέ συλλογισμός τοιοῦτος · ὁ αἴσθησις ὁ αἰσθητής ἀντιλαμβάνω · ὁ ὁ αἰσθητής ἀντιλαμβάνω ὁ πάρειμι ἀντιλαμβάνω · ὁ αἴσθησις ἄρα ὁ πάρειμι ἀντιλαμβάνω . οὕτως ἐν πρῶτος σχῆμα συνάγω ὅτι ὁ αἴσθησις εἰμί ὁ ὁ πάρειμι ἀντιλαμβάνω , ὅς αὐτός μῆτις καλέω . ὥστε συγχέω ὁ ὄνομα ὁ αἴσθησις νόος καλέω . τις δέ φημί ὅτι οὖον ὁ νόος καλέω μῆτις , ἀλλά ὁ διάνοια · πρός ὁ πάρειμι γάρ , φημί , ὁ διάνοια ἐνεργέω . ὁ γάρ αὐξάνω ἀντί ὁ ἐνεργέω λαμβάνω , καί καλῶς εἶπον αὐξάνω · ὁ γάρ ἐνέργεια αὐξάνω ὁ δύναμις , ὥσπερ καί ἐναντίος ὁ ἡσυχία βλάπτω · κίνησις γάρ κρατύνω . εἰμί οὖν περί ὁ πάρειμι λέγω ὁ διάνοια ἐνεργέω , ὁ δέ πάρειμι ὁ αἴσθησις οἶδα , αὐτός ἄρα <λέγει> αἴσθησις καί διάνοια . κακῶς δέ οὗτος λαμβάνω · οὐδέ γάρ περί ὁ πάρειμι μόνος αἴσθησις ἐνεργέω , ἀλλά καί διάνοια · ἀλλά καί μᾶλλον οὗτος , εἴπερ ὁ μέν αἴσθησις ἔξω ἔχω ὁ αἰσθητός , ὁ δέ διάνοια ἐντός ὁ ἴδιος πρᾶγμα καί ὅτε ἐθέλω προχειρίζω αὐτός . ὥστε κἀν εἶπον ὁ διάνοια περί ὁ πάρειμι ἐνεργέω , οὐ αἴσθησις αὐτός ποιέω . ὁ αὐτός δέ εἰμί εἶπον καί ἐάν ὁ αἴσθησις ἕπω νόος . καί οὗτος μέν ὁ πρῶτος χρῆσις , ὅς δείκνυμι νῦν ἀπρόσφορος εἰμί · φέρω δέ καί ἄλλος χρῆσις αὐτός ’εμπεδοκλεος πρόσφορος ὁ εἰμί . ὁ γάρ Ἐμπεδοκλῆς ὁ διαφορά ὁ ονειπατεω λέγω φημί ὅτι ἐκ ὁ μετά ἡμέρα ἐνέργημα ὁ νυκτερινός γίγνομαι φαντασία · οὗτος δέ ὁ φαντασία φρόνησις καλέω ἐν ὅς φημί ὅθεν σφεῖς ἀεί καί ὁ φρονέω ἀλλοῖος παρίστημι ” . ἰδού γάρ τηλαυγής ὁ γνῶσις ὁ ἄλογος , ὁ φαντασία φημί , φρόνησις καλέω · καί οὖον μόνος Εμπεδοκλῆς , ἀλλά καί Ὅμηρος αὐτός φημί “ τοῖος γάρ νόος εἰμί ἐπιχθόνιος ἄνθρωπος , οἷος ἐπί ἦμαρ ἄγω πατήρ ἀνήρ τε θεός τις . νόος γάρ νῦν λέγω ὁ αἴσθησις , ἐπί ἦμαρ δέ ὁ αἰσθητός · τοιοῦτος οὖν εἰμί ὁ αἴσθησις οἷος ὁ αἰσθητός . ἰδού οὖν , φημί , καί Ὅμηρος ὁ αἴσθησις νόος καλέω , καί ἐντεῦθεν τύρβη γίγνομαι ὁ ὄνομα . λέγω δέ ἐγώ ὑπέρ Ὅμηρος ὅτι , ἵημι Ἁρι|στότελες , κακῶς νοέω ὁ τίς · νόος γάρ λέγω ὁ νόος , ἐπί ἦμαρ δέ οὖον ὁ αἰσθητός , ἀλλά ὁ Τύχη ἤτοι ὁ μείρομαι . ὁ στίχος οὖν τοιοῦτος ἔννοια ἔχω ὅτι ὁ νόος ὁ ἄνθρωπος τοιοῦτος εἰμί , οἷος καί ὁ τύχη αὐτός . καί ἔοικα ὁ διστίχιον οὗτος ἐκεῖνος ὁ τραγικός ὁ λέγω “ πρός ὁ Τύχη δέ ὁ φρήν κτάομαι ” . πένης γάρ τις εἰμί μέτριος εἰμί ὁ ἦθος , πλουτέω δέ μοχθηρός γίγνομαι . οὗτος δέ οὐ ἐπί πᾶς ἄνθρωπος ἁρμόζω ὁ πρός ὁ Τύχη εἰμί ὁ φρήν , ἀλλά ἐπί μόνος ὁ ῥᾴθυμος καί ἀκόλαστος καί ἔνυλος ζωή ἔχω · ὅθεν ὁ ποιητής οὐ εἶπον ἄνθρωπος μόνος καί σιωπάω , ἀλλά προστίθημι ὁ ἐπιχθόνιος , ὁ ἔνυλος ὁ ζωή ἐντεῦθεν ἐμφαίνω ἐγώ . ὁ δέ μή ἔνυλος ζῶ οὐ οὗτος συμμετατρέπω . ὥστε οὐδέ ὁ Ὅμηρος χρῆσις συγχέω ὁ ὄνομα . ἀπολογέομαι δέ τις καί ὑπέρ Ἐμπεδοκέους ὅτι οὖον μόνος ἐκ ὁ λείψανον ὁ αἴσθησις ὁ ἐνύπνιος γίγνομαι , ἀλλά καί ἐκ ἄλλος . τρεῖς γάρ οὗτος εἰμί αἰτία , ὁ τε εἴρω , ὅταν ὁ φαντασία ἐκ ὁ αἴσθησις ποιέω ὁ ὄνειρος · ἀλλά μήv καί ὁ λογικός ψυχή εἰμί αἰτία ὁ ὄνειρος , ὅταν ζητέω εὑρίσκω , καί ὁ θεῖος ἔκλαμ - Ψίς , ὅτε ὁ μέλλω προλέγω . εἰμί οὖν φημί “ ὅθεν σφεῖς ἀεί καί ὁ φρονέω ἀλλοῖος παρίστημι ” , ὡς πρός ὁ ὄνειρος ἀποβλέπω ὁ ἀπό ὁ λογικός Ψυχή . ἀλλοῖος δέ γίγνομαι ὁ φρόνησις ἐν ὄνειρος , διότι ἐν νύξ ἐναργής ὁ φυσικός δύναμις εἰμί καί ἀμβλύνω ὁ λογικός , ἐν δέ τῆ ἡμέρα οὗτος μᾶλλον ἐνεργέω . ἐγκαλέω δέ πάλιν Ἀριστοτέλης ὁ ’εμπεδοκαλεω οὖον μόνος ὅτι σύγχυσις ποιέω ὁ ὄνομα , ἀλλά ὅτι καί εἶπον ὡς ὁ ὅμοιος ὁ ὅμοιος γιγνώσκω , περί μέν γνῶσις εἶπον , περί δέ ἀπάτη οὐ εἶπον · καίτοι χρή περί ἀπάτη μᾶλλον εἶπον ἢ περί ἐπιστήμη , διότι πλέω ὅς γιγνώσκω ἀπατάω . οὗτος δέ αἴτιος ὁ γένεσις καί ὁ ἐν ὁ ὕλη ἀμβλυωπία ὁ Ψυχή . ὥσπερ γάρ ὁ ἐν λοιμώδης χωρίον εἰμί πλείων νοσέω ὁ ὑγιαίνω , οὗτος καί ὁ ἐν γένεσις Ψυχή μᾶλλον αὐθεντέω ἄγνοια ἤ2 γνῶσις . ἐπεί οὖν μᾶλλον ἀπατάω , χρή αὐτός πλέω περί ἀπάτη διαλέγω · οὐδέ γάρ ὁ Ἐμπεδοκλῆς δοξάζω μή εἰμί ἀπάτη . αὐτός γάρ ὁ δόξα ὁ λέγω μή εἰμί ἀπάτη ἐλέγχω ὑπό Πλάτων . εἰμί μέν οὖν μή δοξάζω εἰμί ἀπάτη , ὁ πρωταγορεω ἐλέγχω λόγος · εἰμί δέ δοξάζω , διά τίς μή εἶπον ὁ αἴτιος αὐτός ; εἰμί μή τίς ἄρα συνάγω ὅτι εἰμί ὁ γνῶσις ὁ ὁμοιόω εἰμί γνῶσις , ὁ ἀπάτη ἄρα ὁ ἀνόμοιος εἰμί θίξις , καί διά ὁ ἀντίκειμαι ἐθέλω καί ὁ ἀντίκειμαι ὑπακούω . καί οὗτος μέν αὐτός συνάγω , ἐγώ δέ οὖον συγχωρέω ὁ ἐπιστήμη ὁ ὁμοιόω γνῶσις εἰμί . διά συλλογισμός οὗτος ἀναιρέω · εἰμί ὁ ἐναντίος εἷς ἐπιστήμη οἶδα , ὁ δέ ἐναντίος ἀνόμοιος εἰμί , οὐ ἄρα ὁ ὅμοιος ὁ ὅμοιος γιγνώσκω . ἰδού γάρ ὁ ἐπιστήμη εἷς εἰμί , καί δύο ἐναντίος οἶδα · εἰμί οὖν εἷς ὁ ἐναντίος εἰμί ὅμοιος ὁ ἐπιστήμη , ὁ ἄλλος ἄρα οὐ εἰμί ὅμοιος , καίτοι γιγνώσκω αὐτός . ὥστε οὖον ὁ ὅμοιος ὁ ὅμοιος γιγνώσκω , εἰμί Ἐμπεδοκλῆς . εἰμί οὖν ὁ γνῶσις οὐ εἰμί ὁ ὁμοιόω θίξις , οὐδέ ὁ ἀπάτη ὁ ἀνόμοιος θίξις εἰμί . καί οὗτος μέν πρός ὁ Ἐμπεδοκλῆς . λοιπός δέ ὁ διαφορά ὁ γνωστικός δύναμις ὁ ἄλογος , ὅς εἰμί αἴσθησις καί φαντασία , πρός ὁ γνωστικός δύναμις ὁ λογικός παραδίδωμι . καί πρῶτος μέν λέγω ὁ διαφορά αἴσθησις πρός νόος , διότι καί πλεῖστος κοινωνία ἔχω · μόνος γάρ οὗτος ὁ ἄλλος δύναμις καί ὁ ἄλογος καί ὁ λογικός ἀμερῶς ἐπιβάλλω ὁ πρᾶγμα . ὅς τε γάρ αἴσθησις ἄχρονος ἀντιλαμβάνω ὁ οἰκέω αἰσθητής , ὡς δείκνυμι μικρός ἀνωτέρω , καί ὁ νόος δέ ὁμοίως ἄχρονος ἐνεργέω . ἐπεί οὖν πολύς εἰμί αὐτός ὁ κοινωνία , διά οὗτος πρῶτος αὐτός λέγω ὁ διαφορά . διαφέρω τοίνυν ὁ νόος ὁ αἴσθησις , ὅτι ὁ μέν αἴσθησις ἐν πᾶς ὁ ζῷον εἰμί , ὁ δέ νόος οὐ ἐν πᾶς , ἀλλά ἐν μόνος ἄνθρωπος . οὗτος μέν ἐν διαφέρω νόος αἴσθησις . εἶτα μετά οὗτος λέγω διαφορά αἴσθησις καί διάνοια · φημί γάρ ὅτι ὁ μέν αἴσθησις οὖον ταχέως ἀπατάω , ὁ δέ διάνοια ταχέως ἀπατάω . ταχέως δέ ἀπατάω ὁ διάνοια διά δύο αἴτιος , ἢ ὅτι ὁ μέν αἴσθησις περί φανερός καί δῆλος καταγίγνομαι πρᾶγμα , ὁ δέ διάνοια περί κρυπτός , ἢ ὅτι ὁ μέν αἴσθησις ἄχρονος καί ἁπλόος εἶπον κατά πρῶτος προσβολή προσβάλλω ὁ πρᾶγμα , ὁ δέ διάνοια διά μέσος πρότασις καί συμπέρασμα , ἐκ ὅς ἀπάτη φιλέω γίγνομαι · μόνος γάρ διάνοια εἰμί ὁ συλλογίζομαι , ὅθεν καί ἀπατάω . καί οὗτος εἰμί ὁ δύο λόγος διά ὅς ὁ διάνοια ἀπατάω . ἢ οὖν οὗτος διαφέρω αἴσθησις διάνοια ἢ ὅτι ὁ μέν αἴσθησις πᾶς ὁ ζῷον ὑπάρχω , ὁ δέ διάνοια ὁ ἔχω λόγος . εἶτα μετά οὗτος λέγω διαφορά φαντασία πρός αἴσθησις καί διάνοια , καί φημί ὅτι διαφέρω οὗτος ὁ φαντασία , καθό μέσος εἰμί αἴσθησις καί διάνοια . ἄρχω μέν γάρ ἀπό ὁ αἴσθησις · ἀρχή γάρ ὁ αἴσθησις δίδωμι ὁ φαντασία · Τασία · ἐκεῖνος δέ λοιπός ὁ διάνοια ἀρχή δίδωμι · ἄνευ γάρ φαντασία οὖον δύναμαι ὁ διάνοια ἐνεργέω . καί οὗτος διαφέρω φαντασία αἴσθησις καί διάνοια . εἶτα πρός οὗτος λέγω δόξα καί φαντασία διαφορά , ὅτι φαντάζω μέν ὅτι καί ἐθέλω δύναμαι καί γάρ καί τρίπηχυς καί εἰκοσάπηχυς ἄνθρωπος φαντάζω , καί δύναμαι ἀναπλάσσω καί τραγέλαφος καί καί ἱπποκένταυρος ) δοξάζω δέ ὁ ἐθέλω οὖον δύναμαι . ὁ γάρ δίς δύο εἶπον μέν δέκα δύναμαι , δοξάζω δέ οὗτος οὖον δύναμαι · καί ὁ πῦρ δέ εἶπον ὅτι οὖον θερμαίνω δύναμαι , δοξάζω δέ οὗτος οὖον δύναμαι . ὥστε ὁ μέν φαντασία ἐπί ἐγώ , ὁ δέ δόξα οὐ ἐπί ἐγώ . εἰμί δέ δεῖ ἀληθής εἶπον , οὐδέ πᾶς φαντασία ἐπί ἐγώ εἰμί · ὁ γάρ ἐν ὁ καθεύδω γίγνομαι οὐ εἰμί ἐπί ἐγώ · οὖον γάρ ὁ | ἐθέλω ἐν ὁ ὕπνος φαντάζω . καί τίς λέγω ὁ ἐν ὁ καθεύδω ; ἀλλά οὐδέ πᾶς ἐν ὁ ἐγείρω . ὅτε μέν γάρ ὁ εἰμί ὡς εἰμί φαντάζω , οὖον δύναμαι εἰμί μή ὡς ἔχω φαντάζω αὐτός , οἷος ὁ Σωκράτης εἰμί προτίθημι φαντάζω , οὖον δύναμαι αὐτός φαντάζω ἀστεῖος καί λευκός καί κομάω , ἀλλά πάντως φαλακρός καί μέλας καί προγάστωρ . ὥστε ὁ ἀκριβής διαφορά οὗτος εἰμί , ὅτι ὁ μέν δόξα οὐδέποτε ἐπί ἐγώ εἰμί , ὁ δέ φαντασία εἰμί ποτός ἐπί ἐγώ . οὗτος μέν ὁ πρῶτος διαφορά , λέγω δέ καί δύο τοιοῦτος διαφορά · φαντάζω μέν πόλεμος οὐδέποτε φοβέω , ἀλλά οὕτως εἰμί ὡς ἐν γράφω οὗτος θεάομαι , δοξάζω δέ πόλεμος εὐθύς καί φοβέω . οὗτος εἰμί καί ὁ δύο διαφορά . πρός ὅς εἰμί ἀπορέω οὗτος · τίς φημί ; φαντάζω ὁ δεινός οὖον πτοέω ; καί μήv καί ἵππος δόξα μή ἔχω , ἐάν ὁράω μάστιξ ἀνατείνω ἀναποδίζω ὡς ἄν ὁ φαντασία ὁ δεινός φοβέω . οὗτος μέν εἰμί ὁ ἀπορία . πρός ὅς εἴρω ὅτι εἰμί συγκατάθεσις , ὅστις κατά ἑαυτοῦ μέν ὑπάρχω ὁ δόξα καί οὐσία εἰμί ὁ δόξα , συμβαίνω δέ ὁ φαντασία · καί ὅταν οὖν δοξάζω ὁ δεινός συγκατατίθημι , πτοέω , καί πάλιν ὅταν φαντάζω ὁ δεινός συγκατατίθημι , πτοέω . καί ὁ ἵππος οὖν πτοέω ὑπό ὁ φαντασία διά ὁ συγκατάθεσις , ὡς εἰμί γε μή γίγνομαι συγκατάθεσις , οὖον πτοέω . ἐπεί οὖν οὗτος εἴρω , ἐν οὗτος ὁ θεωρία σύν θεός πληρόω . p . 427a17 ἐπεί δέ δύο διαφορά ὁρίζω μάλιστα ὁ Ψυχή , κινέω τε ὁ κατά τόπος καί ὁ νοέω καί κρίνω . Ἀλέξανδρος δοκέω μάτην εἰμί ὁ ἐπειδή · οὔτε γάρ ἔχω ἀπόδοσις · ὁ μέντοι Πλούταρχος φημί κατωτέρω εἰμί ὁ ἀπόδοσις , ὅπου λέγω ὅστις μέν οὖν οὖον αὐτός ὁ αἰσθάνομαι καί φρονέω . καί εἰμί ὁ νόος ὅλος ὁ ῥητός οὗτος · ἐπεί δύο διαφορά ὁρίζω ὁ ψυχή ὁ παλαιός , κινέω τε ὁ κατά τόπος καί ὁ νοέω καί ὁ κρίνω καί αἰσθάνομαι , καί ὁ νοέω καί ὁ αἰσθάνομαι εἷς καί ὁ αὐτός ὑπολαμβάνω , ὅτι δέ οὖον αὐτός ὁ φρονέω καί αἰσθάνομαι φανερός ἐκ οὗτος . οὗτος δέ ποιέω Ἀριστοτέλης , ἵνα ὁ πλάνη ὁ ὄνομα διελέγχω ‘Oμήρου καί Ἐμπεδοκλῆς . ἰστέον δέ ὅτι ὁ κρίνω ὡς κοινός λαμβάνω καί κατά λογικός καί ἄλογος φέρω , ὁ δέ νοέω ἐπί μόνος ὁ λογικός εἶπον , ὁ δέ αἰσθάνομαι ἐπί μόνος ὁ ἄλογος . p . 427a19 δοκέω δέ καί ὁ νοέω καί ὁ φρονέω ὥσπερ αἰσθάνομαι τίς εἰμί · ἐν ἀμφότερος γάρ οὗτος ὁ ψυχή κρίνω . Ζεύς ὁ πάρειμι ῥητός ὁ αἴτιος ὁ πλάνης ὁ παλαιός Ἀριστοτέλης διεξέρχομαι , ὁ πόθεν πλανάω . φημί γάρ ὅτι ἐπεί κοινός ὁ αἴσθησις πρός ὁ λοιπός ἅπας γνῶσις ὁ κρίσις , διά οὗτος αὐτός πᾶς ὑπολαμβάνω , καί οὗτος γίγνομαι αὐτός αἴτιος ὁ πλάνης , ὥσπερ καί ἐν ὁ κατά ἀρχή λόγος διορίζω . εἴρω γάρ ἄνω ὅτι ὁ ὅμοιος γίγνομαι ὁ γνῶσις , ἔνθα εἶπον “ γαῖα μέν γάρ γαῖα ὁράω , ὕδωρ δέ ὕδωρ ” , καί ὁ λοιπάς ὁ Ἐμπεδοκλῆς ῥῆμα . ἐντεῦθεν δέ ἄλλος ἐπιλαμβάνω Ἐμπεδοκλῆς · λέγω γάρ ὅτι αὐτός ποιέω ὁ ἁφή ὁ διάνοια . ὁ γάρ θιγγάνω ὁ ὁμοιόω λέγω γίγνομαι ὁ νόησις · θιγγάνω δέ ὁ ἁφή ἀντιλαμβάνω μόνος , ὥστε ὁ νόησις ἁφή εἶπον . εἰμί δέ εἶπον πρός Ἀριστοτέλης ὅτι ὁμώνυμος εἰμί ὁ θίξις καί ἐν αὐτός ὁ αἴσθησις · ἄλλος γάρ θίξις ἁφή καί ἄλη ὄψις . ἵστημι οὖν εἰμί καί ἄλλος θίξις ὁ νόησις καί μή συνάγω αὐτός εἰμί ὁ ἀφίημι ὁ νόησις . ἢ ὁ ὁ ἀνόμοιος θίξις ἀπάτη εἰμί . ὥσπερ , φημί , ὁ ὁμοιόω ὁ θίξις γνῶσις εἰμί , οὗτος ὁ ὁ ἀνόμοιος θίξις ἁπτός εἰμί , ἵνα θίξις λαμβάνω μή πάντως ὁ ἅπτω · ὁμώνυμος γάρ οὗτος , ὡς εἶπον . εἰμί δέ οὗτος οὗτος , φημί , καί οἶδα τίς εἰμί γνῶσις , ἔχω καί τίς εἰμί ἀπάτη · εἷς γάρ ὁ ἀντίκειμαι ὁ γνῶσις . ἀπορία δέ τις ἐγώ οὐ ὁ τυγχάνω διασέχεται · εἰμί γάρ ὁ θιγγάνω ὁ ὁμοιόω ὁ γνῶσις , εἷς δέ ὁ ἀντίκειμαι ὁ γνῶσις , εἰμί ἄρα ὁ αἴσθησις ἅμα πρός ὁ ἀντίκειμαι ὁμοιόω , ὅσπερ ἄτοπος , ἐπεί ὁμοιόω ἐνεργέω , ἅμα δέ ὁ ἀντίκειμαι ἀντιλαμβάνω . ἀλλά οὐδείς ἄτοπος ὁμοιόω ὁ ἀντίκειμαι κατά κρίσις . εἰμί γάρ ὁ ἀήρ ἄψυχος εἰμί ἅμα ὁ ἐναντίος διακρίνω , πῶς οὐ ἄτοπος ὁ ἔμψυχος αἴσθησις μή ἅμα ὁ ἐναντίος κρίνω . p . 427b6 ὅτι2 μέν οὖν οὖον αὐτός εἰμί ὁ αἰσθάνομαι καί ὁ φρονέω , φανερός . ὁράω ὁ ἀπόδοσις ὁ ἄνω · ἐπεί δέ δύο διαφορά ὁρίζω ὁ ψυχή , κινέω τε καί ὁ νοέω , ὅτι μέν οὖον αὐτός εἰμί γνῶσις Ψυχή καί αἴσθησις , ἐντεῦθεν δῆλος . ὁ δέ οὖν διά ὁ μεταξυλογία κεὶ|ται · ἔθος γάρ ἔχω ὁ παλαιός ἐν ὁ μακρός ἀπόδοσις προστίθημι ὁ οὖν . ὁράω δέ ὅτι ὁ θεωρητικός νόος ἐνταῦθα καταχρηστικός φρονέω οὗτος γάρ ὁ δύναμις εἰμί νόος . ἐπεί οὖν χράω τις λέξις πῇ μέν κυριολεκτέω , πῇ δέ καταχρηστικός , φέρω ἀπό διαίρεσις ὁ ὁ λέξις τραχύτης ἐξομαλίζω . ὁ τοίνυν γνῶσις ἢ περί ὁ ἔξω καταγίγνομαι καί ποιέω ὁ αἴσθησις , ἢ περί ὁ ἐντός καί ποιέω ὁ κοινός νόησις . καλῶς δέ εἶπον κοινός , ἐπεί καί ὁ φαντασία περί ὁ ἐντός ἐνεργέω , ὅστις καί παθητικός νόος λέγω ἀλλά ὁ περί ὁ ἐντός ἐνέργεια ἢ περί καθόλου τίς καταγίγνομαι ἢ περί μερικός · καί εἰμί μέν περί μερικός , ποιέω φαντασία , εἰμί δέ περί καθόλου , ποιέω ὁ κύριος νόος . ἀλλά αὐτός ὁ περί ὁ καθόλου γνῶσις ἢ ἀγαθός γίγνομαι ἢ κατά συλλογισμός καί ποιέω ὁ θεωρητικός νόος ὁ κατά ἕξις καί κατά ἐνέργεια , ἢ κατά συλλογισμός ἐνεργέω καί ποιέω ὁ κύριος διάνοια καί κοινός ὑπόληψις · ὁ γάρ ὑπόληψις καί κατά διάνοια καί κατά δόξα φέρω · εἰμί δέ χειρόνως ἢ κατά συλλογισμός ἐνεργέω , ποιέω ὁ κύριος δόξα καί ὑπόληψις . ὁ μέντοι διάνοια ἢ περί θεωρητός γίγνομαι καί ποιέω ὁ ἐπιστήμη , ἢ περί πρακτός · καί εἰμί μέν βουλή δήω ὁ πρακτός , ποιέω φρόνησις · ἐνδέω γάρ βουλή ὁ φρόνησις · εἰμί δέ οὖον δήω βουλή ὁ πρακτός , ποιέω ὁ τέχνη · ὁ γάρ τεχνίτης , καθό μέν τεχνίτης , οὖον βουλεύω , ἀλλά καθό ἄνθρωπος . ἐκ ὁ διαίρεσις οὖν ἀναφαίνω ὅτι καταχρηστικός εἶπον ἐνταῦθα ὁ θεωρητικός νόος φρονέω . ἐν ὁ τίθημι δέ ῥητός διακρίνω ὁ ἐνέργεια νόος ἀπό ὁ αἴσθησις , ὅτι ή μέν αἴσθησις πᾶς ζῷον ὑπάρχω ( οὐσία γάρ ἔμψυχος αἰσθητικός πᾶς ζῷον ) , ὁ μέντοι νόος οὖον πᾶς ζῷον ὑπάρχω , ἀλλά καί ὅς ὑπάρχω , οὐ ἀεί κατά ἐνέργεια ὑπάρχω , εἰμί καί κατά ἕξις · ἀγαπητός γάρ ὅστις ἐν ἐν γῆρας σοφία προσέρχομαι . p . 427b8 ἀλλά οὐδέ ὁ νοέω , ἐν ὅς εἰμί ὁ ὀρθῶς καί μή ὀρθῶς . Oὐδὲ ὁ δύναμις νόος , φημί , αὐτός εἰμί ὁ αἴσθησις . βούλομαι δέ εἶπον τίς εἰμί ὁ δύναμις νόος , φημί ἐν ὅς εἰμί ὁ ὀρθῶς καί ὁ μή ὀρθῶς . ἐντεῦθεν δή ὁ διαφορά λέγω διάνοια καί αἴσθησις . γάρ νόος καλέω ὁ διάνοια · ἐν αὐτός γάρ θεωρέω ὁ ὀρθός καί ὁ μή ὀρθός . ὁ γάρ ἐνέργεια νόος ἀεί ὀρθῶς νοέω · ἢ γάρ ἅπτω ἢ οὐ ἅπτω , ὥστε ἀναμάρτητος · ὁ δέ δύναμις νόος , τουτέστιν ὁ διάνοια , μέν ὀρθῶς , ποτέ δέ οὐ ὀρθῶς · ποτέ μέν γάρ ἀληθεύω , ποτέ δέ ψεύδω . καί κατά οὗτος διαφέρω ὁ ἐνέργεια νόος , ἐπεί ἐκεῖνος ἀεί ἀναμάρτητος . διακρίνω δέ ὁ δύναμις νόος ἤϊος ὁ διάνοια ὁ αἴσθησις ὁ ὁ μέν αἴσθησις ὡς ἐπίπαν ἀληθεύω ὁ οἰκέω αὐτός σώζω προσδιορισμός , οἷος σύμμετρος ὁ διάστημα εἰμί καί ὁ αἴσθησις ἀπαθής εἰμί , ὁ μέντοι διάνοια ὡς ἐπίπαν ψεύδω , ἐπεί ἐν ὁ ὁ ἀπάτη εἰμί χωρίον . καί μή νομίζω ἐκ ὁ ὁ αἴσθησις μᾶλλον ἀληθεύω ὁ διάνοια ἤδη καί τίμιος αὐτός εἰμί . διά γάρ ὁ αἴσθησις ὁ διάνοια ψεύδω συμπλέκω αὐτός . ἀμελέω καί ὅταν χωρίζω ῥάκος , ὁ ἀποδεικτικός ποιέω συλλογισμός , καί πολύμητις γίγνομαι κατά ὁ ποιητής εἶπον “ ἀτάρ ὁ γυμνόω ῥάκος πολύμητις Ὀδυσσεύς ” . οὗτος δέ μή νομίζω ἄπορος , εἰμί κατά ἑαυτοῦ μέν ὁ αἴσθησις ἀληθεύω , συμπλέκω δέ ὁ διάνοια ψεῦδος αὐτός παραίτιος γίγνομαι . οὗτος γάρ γίγνομαι , ἐπεί ἡνίκα μέν κατά ἑαυτοῦ ἐνεργέω , περί μερικός καταγίγνομαι καί ἀληθεύω , ἡνίκα δέ συμπλέκω ὁ διάνοια περί ὅς καθόλου ἐνεργέω , ποιέω ὁ καθόλου ἀτομόω , ὅθεν ὁ ἀπάτη γίγνομαι . ἀεί γάρ ὁ μέν ἀγαθός ὁ παρουσία ὁ χείρων νοθεύω , ὁ δέ χείρων οὖον νοθεύω ἐκ ὁ ἀγαθός . ὁ μέν ὀρθῶς φρόνησις καί ἐπιστήμη <καὶ> δόξα ὁ δέ μή ὀρθῶς τἀναντία οὗτος . ἐπεί εἶπον ὅτι ὁ δύναμις νόος καί ὀρθῶς φρονέω καί οὐ ὀρθῶς , λέγω ὁ ἰάομαι ὁ ὀρθός φρόνησις , ἐπιστήμη , δόξα ἀληθής , ὁ δέ μή ὀρθῶς ἀφροσύνη , ἀνεπιστημοσύνη , ψευδοδοξία . καί διά μέν ὁ φρόνησις ὁ ὀρθός ὁ νόος δηλόω καταχρηστικός , ὡς εἴρω , διά δέ ὁ ἐπιστήμη ὁ ὀρθός ὁ διάνοια · ὁ δέ ἕτερος δῆλος ὅτι ἐπί ὁ δόξα εἴρω . οὐδέ οὗτος ὁ εἰμί αὐτός ὁ αἰσθάνομαι . ἐπεί ὁ διάνοια διαιρέω εἰς ὁ ὀρθῶς καί οὐ ὀρθῶς διανοέομαι , λέγω λοιπός διαφορά πρός ἀμφότερος ὁ αἴσθησις . p . 427b14 14 Φαντασία γάρ ἕτερος καί αἴσθησις καί διάνοια . τις ἐθέλω ; ὁ γάρ σύνδεσμος ὡς πρός ἀπορία εἰμί , ὅς τις ἀπορέω , εἰμί ὁ αἴσθησις διαφέρω ὁ νόος , αὐτός ἄρα εἰμί ὁ φαντασία . διό λύω εἶπον ὅτι καί ὁ φαντασία ἕτερος εἰμί παρά ὁ αἴσθησις καί ὁ δόξα . λέγω δέ ἐντεῦθεν ὁ διαφορά φαντασία πρός διάνοια καί αἴσθησις . αὐτός τε οὖον γίγνομαι ἄνευ αἴσθησις , καί ἄνευ οὗτος οὐ εἰμί ὑπόληψις . αὐτός , φημί , ὁ διάνοια λέγω , οὖον γίγνομαι ἄνευ αἴσθησις , καί ἄνευ οὗτος , φημί , ὁ διάνοια οὐ εἰμί ὑπόληψις · εἴρω γάρ ὅτι ὑπόληψις κατά ἐπιστήμη καί φρόνησις καί δόξα λέγω . τις δέ ὁ ἐξηγητής φημί ὅτι οὐδέτερος ἀληθεύω . εἰμί γάρ καί δίχα αἴσθησις φαντασία ὁ ὁ τραγέλαφος . ἀλλά | εἶπον ὅτι ὁ περί ὁ · σθητὰ φαντασία οὐ εἰμί ἄνευ αἴσθησις . ἀλλά μήv καί δόξα εἰμί , ὅς εἶπον ὑπόληψις , ἄνευ φαντασία , ὁ περί θεῖον δόξα . προστίθημι οὖν ὅτι ὁ περί ὁ ἀπό αἰσθητής δόξα ἢ μερικός δήω φαντασία . καί ὁράω ὅτι ἐντεῦθεν ἔχω ὡς ὁ φαντασία οὐ εἰμί αὐτός δόξα καί αἴσθησις , ἀλλά μέσος εἰμί δέχομαι ἀπό αἴσθησις καί δόξα δίδωμι · μέσος οὖν , ὁ δέ μέσος διαφέρω ὁ ἄκρος , οὐ ὅτι αὐτός φαντασία καί δόξα καί αἴσθησις . p . 427b16 ὅτι2 δέ οὐ εἰμί ὁ αὐτός νόησις καί ὑπόληψις , φανερός . οὗτος μέν γάρ ὁ πάθος ἐπί ἐγώ . Ο δόξα ὑπόληψις καλέω , νόησις δέ ὁ φαντασία . λέγω οὖν ὁ διαφορά φαντασία καί δόξα , ὅτι ὁ μέν φαντάζω ἐπί ἐγώ εἰμί , ὁ δέ δοξάζω οὐ εἰμί ἐπί ἐγώ . ὅθεν ψευδής μέν φαντάζω δύναμαι , δοξάζω δέ οὖον δύναμαι . ὁ γάρ δίς δύο πέντε φαντάζω μέν εἰμί , δοξάζω δέ οὐ εἰμί , εἰμί μή κατά ὑπόκρισις , ἔνθα εἰμί εἶπον “ ὁ γλῶσσα ὄμνυμι , ὁ δέ φρήν ἀνώμοτος ” . ὁ γάρ ἀνυπόκριτος τις δοξάζω , ὡς ἀληθής κατέχω , καί εἰμί μή τίς λόγος , οὖον μετατρέπω , ἔνθα προσφυῶς λέγω “ λόγος εἷς πείθω φάρμακον σοφός ” . ἀπορέω δέ τις λέγω τίς οὖν ; οὖον πολλάκις προσπίπτω φάντασμα οὐ ἐθέλω ; οὐ εἶπον ὅτι κύριος εἰμί ὁ φαντάζω , ᾠόν ὁ ὅτε ἐθέλω φαντάζω . καί ἄλλως ἐν ἐγώ εἰμί ὁ φαντάζω ὅτε ἐθέλω , οὖον μήv ἐν ἐγώ εἰμί καί ὁ ὅτε οὖον ἐθέλω . εἰμί οὖν οὐ εἰμί ἐν ἐγώ ὁ ὅτε οὖον ἐθέλω , φαντάζω ἄρα καί ἑκών . p . 427b19 ὥσπερ ὁ ἐν ὁ μνημονικός τίθημι καί εἰδωλοποιέω . μνημονικός λέγω ὁ ἐκ ὁ αἰσθητής τύπος λαμβάνω , ἕ καί ἀληθεύω , εἰδωλοποιός δέ λέγω ὁ ἀναπλάσσω τίς , ἕ καί ψεύδω . εἰμί οὖν ὁ μέν φαντασία ἀνάλογος ειδωλοποιώ , ὁ δέ δόξα ὁ μνημονικός . πρό ὄμμα δέ λέγω ἀντί ὁ πρόχειρον . p . 427b20 δοξάζω δέ οὐ ἐπί ἐγώ · ἀνάγκη γάρ ψεύδω ἢ ἀληθεύω . ὅς ὁ δόξα , φημί , ἢ ὁ ψεῦδος δείκνυμι , ἢ ὅς ἀληθής , ὁ φαντασία καί ὁ ψεῦδος ὡς ἀληθής ἔχω . p . 427b21 ἔτι δέ ὅταν μέν δοξάζω δεινός τίς ἢ φοβερός . ἐντεῦθεν εἰμί ὁ διαφορά δόξα καί φαντασία , ὅτι ἐπί μέν ὁ δόξα εὐθύς φοβέω , ἐάν φοβερός τίς δοξάζω , ἐπί δέ ὁ φαντασία , φημί , ὡσαύτως ἔχω , τουτέστιν ἵημι φοβέω οὔτε ταράσσω , ἀλλά ὥσπερ πρώην , οὗτος καί ἔχω μηδείς παρατρέπω . \ p . 427b24 εἰμί δέ καί αὐτός ὁ ὑπόληψις διαφορά , ἐπιστήμη καί δόξα καί φρόνησις . ὑπόληψις νῦν κοινός ὁ λογικός ψυχή εἶπον . ἔχω δέ φημί , διαφορά , ὅς ὕστερος εἴρω , οὐ ὅτι ἐν ἕτερος πραγματεία οὗτος βούλομαι εἶπον , ἀλλά ὅτι μέλλω παρακάτειμι λέγω ὁ τοιοῦτος διαφορά . νυνί δέ , φημί , δεῖ διακρίνω φαντασία ἀπό δόξα καί αἴσθησις · καί ἤδη μέν ἀπό δόξα διακρίνω , δεῖ δέ καί ἀπό αἴσθησις αὐτός διακρίνω . οὗτος δέ ὁ ἑξῆς θεωρία σύν θεός πραγματεύομαι . ἐν ὅς ὁ πρᾶξις . p . 427b27 περι δέ ὁ νοέω , ἐπεί ἕτερος ὁ αἰσθάνομαι , οὗτος δέ ὁ μέν φαντασία δοκέω εἰμί ὁ δέ ὑπόληψις , περί φαντασία διορίζω οὗτος περί θατέρου λεκτέος . ἐπεί διά ὁ φθάνω διακρίνω Ἀριστοτέλης φαντασία ἀπό δόξα , βούλομαι νῦν διακρίνω αὐτός ὁ φαντασία καί ἀπό αἴσθησις . ὅθεν καί ἀπορέω ἄξιος · εἰμί γάρ σκοπός εἰμί ὁ τρίτος λόγος περί λογικός Ψυχή διαλέγω , καί εἰμί ὅλως μιμνήσκω ὁ δύναμις ὁ ἄλογος Ψυχή , διά οὗτος αὐτός μιμνήσκω , ἵνα διακρίνω αὐτός ὁ λογικός , πῶς νῦν οὐ ἀπό ὁ λογικός διακρίνω αὐτός , ἀλλά αὐτός ἀπό ἑαυτοῦ διακρίνω ; νυνί γάρ φαντασία ἀπό αἴσθησις διακρίνω , ἄμφω δύναμις εἰμί ὁ ἄλογος . καί οὗτος μέν εἰμί ὁ ἀπορία . λέγω δέ ὅτι διά ὁ τέλειος ὁ λόγος οὗτος ποιέω , ἵνα μή εκκρεμές τίς ἐάω , ἢ ὅτι ἐφεξῆς μέλλω διακρίνω φαντασία ἀπό δόξα ἄμη καί αἴσθησις · ἐπεί οὖν οὐ μέλλω σαφής εἰμί ὁ διάκρισις ὁ φαντασία ἀπό ὁ δόξα καί ὁ αἴσθησις ἅμα γίγνομαι , εἰμί μή πρότερος ἴδιος αὐτός διακρίνω , διά οὗτος ἐν ὁ προτεραῖος ἀπό δόξα μόνος διακρίνω ὁ φαντασία βούλομαι νῦν καί ἀπό ὁ αἴσθησις αὐτός διακρίνω , ἵνα ἑξῆς δῆλος γίγνομαι ὁ διάκρισις ὁ φαντασία , ὅτε κοινῶς ἀπό δόξα καί αἴσθησις αὐτός διακρίνω . ἓξ τοίνυν λόγος διακρίνω φαντασία ἀπό αἴσθησις , ὅς πρότερος εἰμί οὗτος . εἰμί αὐτός εἰμί φαντασία καί αἴσθησις , ἐπεί ὅτε ὀνειρώσσω φαντάζω , χρή ἐγώ τότε καί αἰσθάνομαι · ἀλλά μήv οὐ αἰσθάνομαι · ἐκ ἄρα αὐτός φαντασία καί αἴσθησις . τίς γάρ ; λέγω ὅτι ὁ δύναμις αἴσθησις εἰμί ὁ ὄνειρος ; ἀλλά ἐνέργεια τίς εἰμί ὁ ὄνειρος · ὅτε δέ δύναμις εἰμί ὁ αἴσθησις , ἠρεμέω καί οὐ ἐνεργέω . ἀλλά οὐδέ ὁ ἐνέργεια εἰμί · ἐν γάρ ὁ ὄνειρος πᾶς αἴσθησις ἠρεμέω . οὗτος πρῶτος διάκρισις ) δύο δέ εἰμί διάκρισις ἀπό ὁ νεογενής παῖς λαμβάνω . ὁράω , φημί . ὅτι ὁ νεογενής παιδίον κατά αἴσθησις μέν ἐνεργέω ὁ γάρ αἰσθάνομαι - τις | ἐγώ ὑπάρχω ) , κατά δέ φαντασία οὐ ἐνεργέω . εἰμί οὖν ὁ νεογενής παιδίον κατά αἴσθησις μέν ἐνεργέω , κατά φαντασία δέ οὐ ἐνεργέω , διαφέρω ἄρα αἴσθησις φαντασία . καί πόθεν δῆλος ὅτι οὐ ἐνεργέω κατά φαντασία ὁ νεογενής παιδίον ; ἐκ ὁ πᾶς μαστός βδάλλω κατά ἀρχή , κἀν λίθινος εἰμί ὁ μαστός ἄν βόειος κἀν οἱοσοῦν , ὕστερος δέ ὁ ὁ μήτηρ μόνος . οὗτος δέ οὐ ἄν γίγνομαι , εἰμί μή ὅτι κατά ἀρχή οὐ ἀποτίθημι ὁ τύπος ὁ μητρῷος μαστός , ἀλλά ὕστερος . καί οὖον μόνος ἐκ οὗτος δείκνυμι ὁ πρόκειμαι , ἀλλά ὅτι καί πάλαι πῦρ προσομιλέω καί καίω πάλιν προσβάλλω ὁ πῦρ . τοῦτος δέ γίγνομαι ἐκ ὁ μή ἐνεργέω ὁ φαντασία · εἰμί γάρ ἐνεργέω , δέχομαι ἄν ὁ τύπος ὁ πάλαι καῦσις καί οὐ ἐπιβάλλω ὁ δύο . ἐκ τε οὖν ὁ προσβάλλω πῦρ καί ἐκ ὁ πᾶς μαστός βδάλλω δῆλος εἰμί ὅτι κατά φαντασία οὐ ἐνεργέω . ) τρίτος εἰμί διάκρισις ἀπό ὁ σκώληξ καί μυῖα καί μύρμηξ . ἰδού γάρ οὗτος αἴσθησις μέν ἔχω , φαντασία δέ οὐ ἔχω , ὡς δηλόω ὁ πλανάω ὁ πορεία οὖς · πλανάω γάρ ἅτε ὁ πάλαι ὁδός ὁ τύπος μή ἀποδέχομαι ὁ φαντασία . οὗτος καί ὁ τρίτος ἐπιχείρημα . δοκέω δέ καί αὐτός καί ὁ δύο λογικός εἰμί καί ἐναντίος ὁ ἐν ὁ δύο λόγος εἴρω . λέγω γάρ ἐκεῖ ὅτι ὅπου εἰμί αἴσθησις , ἐκεῖ καί ὄρεξις ὑπάρχω , καί ὅπου ὄρεξις , ἐκεῖ καί φαντασία , ὡς ἄν διά μέσος ὄρεξις πάντως ἕπομαι ὁ φαντασία ὁ αἴσθησις . πῶς οὖν φημί ὅτι ὁ σκώληξ αἴσθησις μέν ἔχω , φαντασία δέ οὐ ἔχω ; ἢ τάχα καί ὁ σκώληξ ἔχω φαντασία , ἀλλά συγχέω καί ἀμυδρός , καί διά ὁ ἀμυδρός αὐτός εἰμί οὐ ἐνεργέω . ὡς ἀληθεύω καί ὁ ἐνταῦθα καί ὁ ἐκεῖ , ὁ ἐκεῖ μέν ὅτι ὅπου αἴσθησις , πάντως καί φαντασία , ὁ ἐνταῦθα δέ ὅτι οὐ ὅπου αἴσθησις ἤδη καί φαντασία · ἀμυδρός γάρ εἰμί καί συγχέω . ἄλλος δέ ἄπορος τοιοῦτος ἄξιος ἀπορέω · ἵστημι ὁ σκώληξ μή ἔχω φαντασία · διά τίς δέ καί ὁ μύρμηξ καί ὁ μυῖα φημί μή ἔχω φαντασία ; ψεύδω γάρ ἐν οὗτος · ἔχω γάρ καί ὁ μύρμηξ φαντασία , ὡς δηλόω ὁ ἐφίστημι αὐτός ὁ κατάδυσις αὐτός . ἀλλά μήv καί ὁ μέλισσα ἔχω φαντασία · ἐπίσταμαι γάρ ὁ σμῆνος αὐτός ἐκεῖ ὁ μέλι ἀποτίκτω . εἰμί οὖν ὁ ἐνάργεια λέγω οὗτος φαντασία ἔχω , πῶς αὐτός λέγω αὐτός μή ἔχω φαντασία ; οὗτος ὁ ἀπορία . πρός ὅς εἴρω ὅτι δισσός ὁ φαντασία , ὁ μέν ἀναμνηστική ὁ δέ διδακτός , κατά ὅς διδάσκω , ὅς καί ψιττακός ἔχω · κατά αὐτός γάρ διδάσκω ὁ ἀνθρώπειος λόγος . ποῖος οὖν ἄρα φαντασία ἀπό οὗτος ὁ ζῷον ἀφαιρέω ὁ Ἀριστοτέλης ; καί λέγω ὅτι οὖον ὁ ἀναμνηστική , ἀλλά ὁ διδακτός . οὗτος καί ὁ τρίτος διάκρισις . τέταρτος εἰμί διάκρισις ἀπό ὁ τρόπος ὁ γνῶσις προέρχομαι . ὁ γάρ αἰσθησίη περί εἰμί πρᾶγμα ἐνεργέω , ὁ δέ φαντασία καί περί μή εἰμί , καί διά οὗτος συμβαίνω ὁ μέν αἴσθησις κατά φύσις ἔχω ἀεί ἀληθεύω , ὁ δέ φαντασία ποτέ ψεύδω · ἀναπλάσσω γάρ καί ὁ μή εἰμί ὡς εἰμί . οὗτος καί ὁ τετάπτη διάκρισις . πέμπτος εἰμί διάκρισις ὡς πρός ἀπορία ὑπαντάω · ἴσως γάρ τις ἀπορέω τοιοῦτος ἀπορία , ὅτι τοσοῦτος αὐτός εἰμί αἴσθησις καί φαντασία , ἐπεί ὁ ἀμυδρός αἴσθησις καί ὁ ἄλλος μή ὑποπίπτω φαντασία καλέω . καί γοῦν πρόσωθεν τις ὁράω τις λέγω ὅτι ἢ φαντάζω ἢ ὅδε βλέπω πόρρω . ὅθεν ἐάν μή ὁράω αὐτός ὁ παρίστημι φημί αὐτός φαντάζω , ἑταιρέω , ἀντί ὁ ἀμυδρός βλέπω . ὁράω οὖν πῶς ὁ ἀμυδρός αἴσθησις φαντασία καλέω . ὡς πρός οὗτος οὖν ὁ ἀπορία ὑπαντάω ἐν ὁ πέμπτος διάκρισις ὁ Ἀριστοτέλης καί φημί ὅτι οὐ ἐπεί ὁ ἀμυδρός αἴσθησις φαντασία λέγω ὁ συνήθεια , ἤδη αὐτός οἰητέον φαντασία καί αἴσθησις . εἰμί γάρ αὐτός εἰμί , οὖον μόνος ὁ ἀμυδρός αἴσθησις φαντασία ὀφείλω λέγω , ἀλλά καί ὁ ἀκριβής · νυνί δέ οὐδείς λέγω ὁ ἀκριβής αἴσθησις φαντασία . οὐ ἄρα αὐτός αἴσθησις καί φαντασία . ἕκτος λοιπός καί τελευταῖος διάκρισις · ἐάν λαμβάνω τις μύω ὁ ὀφθαλμός , οὗτος χρῶμα μέν οὐ ὁράω πῶς γάρ ἔχω ὁράω μύω ὁ ὑπό ὀφθαλμός ; ) ὅμως δέ φαντάζω χρῶμα . εἰμί οὖν μή συνεργέω , οὐδέ αὐτός εἰμί αἴσθησις καί φαντασία . καλῶς δέ ὁ Ἀριστοτέλης λαμβάνω τις μύω ὁ ὀφθαλμός , καί οὐ λαμβάνω τυφλός · εἰμί γάρ ὑποτίθημι τυφλός , ἴσως καί ὁ ἐκ γενετή τυφλός νοέω , ὅστις οὐδέ ὅλως περί χρῶμα φαντάζω , διά ὁ μή ἔχω αὐτός ὁ τύπος . ἓξ τοίνυν εἰμί διάκρισις ἀπό ὁ ὄνειρος , ἀπό ὁ νεογενής παῖς , ἀπό ὁ σκώληξ καί μυῖα καί μύρμηξ , ἀπό ὁ τρόπος ὁ γνῶσις , ἀπό ὁ ἀπορία , ἀπό ὁ μύω ὁ ὀφθαλμός . ἐν ὅς ὁ πρῶτος πληρόω κεφάλιον . δεύτερος εἰμί κεφάλαιος ἐν ὅς διακρίνω ὁ φαντασία ἀπό πᾶς ὁ δύναμις ὁ λογικός Ψυχή . ὁ μέν εἰμί ἀεί ἀληθής , ὡς νόος καί ἐπιστήμη , ὁ δέ ποτέ μέν εἰμί ἀληθής ποτέ δέ ψευδής , ὡς διάνοια καί δόξα . ὁ οὖν φαντασία ὁ μέν ἀεί ἄλη ἀληθεύω διαφέρω , καθό αὐτός ποτός καί ψεύδω , ἐκεῖνος δέ ἀεί ἀληθής εἰμί , ὁ δέ ποτέ μέν ἀληθεύω ποτέ δέ ψεύδω διαφέρω , καθό ἐκεῖνος μέν ἐν λογικός ζῷον εἰμί , οὗτος δέ οὖον μόνος ἐν λογικός , ἀλλά καί ἐν ἄλογος . καί πόθεν δῆλος , εἶπον τις ἄν , ὡς καί ὁ διάνοια καί ὁ δόξα οὐ εἰμί ἐν ὁ ἄλογος ζῷον ; λοιπός ἐντεῦθεν πλέκω συλλογισμός ὅτι ὁ δόξα οὐ εἰμί ἐν ἄλογος . καί εἰμί ὁ πρῶτος συλλογισμός ἐν δύο πλέκω σχῆμα οὗτος · ὁ ἔχω δόξα καί πίστις ἔχω , ὁ ἄλογος ζῷον οὐ ἔχω πίστις , ὁ ἄλογος ἄρα ζῷον οὐ ἔχω δόξα . πόθεν δέ δῆλος ὅτι ὁ ἄλογος οὖον πιστεύω ; πλέκω λοιπός ἄλλος συλλογισμός τοιοῦτος · ὁ ἄλογος οὖον πείθω , ὁ δέ πείθω αὐτός εἰμί ὁ πιστεύω · ποιητικός γάρ αἴτιος ὁ πίστις ὁ πειθώ , καί τέλος εἰμί ὁ πειθώ ὁ πίστις . εἰμί οὖν ὁ συλλογισμός , ἵνα ἀναλαμβάνω αὐτός , ἐν πρῶτος σχῆμα οὗτος · ὁ ἄλογος οὖον πείθω , ὁ μή πείθω πίστις οὐ ἔχω , ὁ ἄλογος ἄρα πίστις οὐ ἔχω . ἀλλά ἀπορέω καί πρός οὗτος , πόθεν δῆλος ὅτι ὁ ἄλογος οὖον πείθω · καίτοι ὁράω ὅτι ὁ ὄφις Ὅρκος πείθω εἰς πῦρ ἑαυτοῦ ἐμβάλλω · πάλιν λέων ἡμερόω πείθω ὁ θηρευτής καί ἵππος ὁ πωλοδάμνης . λέγω δέ πρός οὗτος ὅτι ὁ ὄφις οὖον πείθω , ἀλλά ὑπό ὁ ὁ Ὅρκος ἀνάγκη καί ἄκων ἄγω . οὔτε δέ λέων οὔτε ἵππος οὔτε πᾶς τιθασεύω πείθω , ἀλλά ἐθίζω · οὖον αὐτός δέ πείθω καί ἐθίζω . ὁ γάρ συγκατάθεσις κοινός γένος εἰμί πειθώ καί ἐθισμός , ἀλλά ὁ μέν ἐθισμός ζωτικός τις πρόσκλησις γίγνομαι , ὁ δέ πειθώ γνῶσις γίγνομαι . ὁ οὖν τιθασεύω οὖον πείθω ἀλλά ἐθίζω , διότι συγκατατίθημι · ὁ γάρ πείθω , ὡς εἴρω , διά λόγος γίγνομαι καί λογικός εἰμί Ψυχή , ὁ δέ ἐθίζω οὖον μόνος λογικός εἰμί Ψυχή , ἀλλά καί ἄλογος . ἐν ὅς ὁ θεωρία . περι δέ ὁ νοέω ἐπεί ἕτερος ὁ αἰσθάνομαι . εἴρω καί ἀνωτέρω ὅτι ὁ ὁ νοέω ὄνομα ἀδιάφορος χράομαι . νῦν οὖν νοέω λέγω ὁ φαντασία καί ὁ ὑπόληψις . ὅθεν καί διαιρέω αὐτός εἰς οὗτος καί φημί ὅτι περί πρῶτος ὁ φαντασία ὁ κύριος λέγω καί οὐ ἐκ μεταφορά ἐπί ὁ αἴσθησις καί περί ὑπόληψις εἶπον . p . 428a1 εἰμί δή εἰμί ὁ φαντασία κατά ὅς λέγω φάντασμα τίς ἐγώ γίγνομαι καί μή εἰμί τίς κατά μεταφορά λέγω . ἐπεί ἀνωτέρω λέγω ὅτι ἐν ἐγώ εἰμί φαντάζω ὅς ἐάν βούλομαι , καί οὗτος ἐπί ὁ ἑκούσιος φαντασία ἁρμόζω , εἰμί δέ καί ἀεκούσιος φαντασία ὁ ἐκ ὁ φάντασμα λαμβάνω , τουτέστιν ἐκ ὁ αἰσθητής , καί οὖον μόνος εἰμί ὁ ἑκούσιος , ὅς εἶπον ἐκ μεταφορά ἐπεί ἐκ ὁ εἰμί μεταφέρω ἀνάπλασμα ὁ μή εἰμί . ἐκ ἵππος φέρω εἶπον καί ταῦρος ἱπποκένταυρος , εἰμί οὖν εἰμί ὁ ἀεκούσιος φαντασία , ἄρα ὅς ἐθέλω φαντάζω , ἀλλά εἷς τις δύναμις κριτικός ὁ ψεῦδος ὡς ψεῦδος φαντάζω καί ὁ ἀλήθεια ὡς ἀλήθεια · οὗτος γάρ καί διακρίνω ψεῦδος ἀπό ἀλήθεια . καί ὁ δόξα δέ καί ὁ αἴσθησις οὗτος διακρίνω ψεῦδος ἀπό ἀλήθεια , ὁ γιγνώσκω ὅς εἰμί ὁ πρᾶγμα . τοιοῦτος δέ εἰμί αἴσθησις , δόξα , νόος , ἐπιστήμη . ἀλλά εἴρω τις πῶς ἀνωτέρω ὁ νόος εἶπον ἀεί ἀληθεύω , νυνί δέ φημί ὅτι ποτέ καί ψεύδω . φημί γάρ κατά ὅς κρίνω ἢ ἀληθεύω ἢ ψεύδω , οἷος ἐπιστήμη καί νόος , καί συγκαταριθμέω ὁ ποτέ ψεύδω ὁ νόος καί ὁ ἐπιστήμη . καί λέγω ὅτι οὖον πᾶς ὁ εἴρω ἁρμόζω ὁ ἀληθής καί ὁ ψεῦδος , ἀλλά ὁ μέν ὁ ἀληθής , οἷος ὁ νάω καί ὁ ἐπιστήμη οὗτος γάρ κρίνω ὁ ἀληθής ) , ὁ δέ ἀμφότερος ὁ τε ἀληθής καί ὁ ψεῦδος , οἷος δόξα καί αἴσθησις . εἰμί δέ καί ἄλλος διαφορά προσευπορέω νόος καί αἴσθησις · πρῶτος μέν οὗτος , ἐπεί περί ὁ ἐνεργέω αἴσθησις , καί νόος ἐνεργέω , καί ἀγαθός αἴσθησις μή γάρ νομίζω ἄτοπος ὁ καί περί μερικός ὁ νόος ποτός καταγίγνομαι ) , περί ὁ δέ ἐνεργέω ὁ νόος , οὐ ἐνεργέω ὁ αἴσθησις · οὐσία μέν γάρ ὁ νόος οἶδα , ἀτυχής δέ ὁ οὐσία ὁ αἴσθησις . δύο δέ ὅτι ὁ μέν αἴσθησις οὐ οἶδα ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια , ὁ δέ νόος οἶδα καί ὁ οἰκεῖος καί ὁ ὁ ἄλλος . ὁ δέ εἶπον ὅτι ὁ μέν νόος περί ὁ καθόλου ἐνεργέω καί ἐντός ἔχω ὁ αἰσθητός , ὁ δέ αἴσθησις περί μερικός καί ἔξω δῆλος εἰμί . p . 428a5 ὅτι2 μέν οὐ εἰμί αἴσθησις , δῆλος ἐκ ὅδε . ἐντεῦθεν εἰμί ὁ πρῶτος διάκρισις ἴσωσις καί φαντασία . διαιρέω δέ ὁ αἴσθησις εἰς ὁ δύναμις καί ἐνέργεια καί λέγω ὅτι ὁ φαντασία οὔτε ὁ δύναμις αἴσθησις αὐτός εἰμί οὔτε ὁ ἐνέργεια , ὁ μέν δύναμις , ἐπεί ἐνεργέω σαφῶς ἐν ὁ ὄνειρος , τότε δέ δύναμις εἰμί ὁ αἴσθησις καί οὐ ἐνεργέω · ἀλλά οὐδέ τῆ ἐνέργεια , ἐπεί οὐδέποτε ἄν φαντάζω ἐν ὁ ὕπνος νῦν δέ φαντάζω ) , ἐπεί δύναμις εἰμί ἐν ὁ ὕπνος καί οὐ ἐνέργεια · ὥστε οὖον αὐτός ὁ φαντασία ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις . εἰμί οὖν δείκνυμι μήτε ὁ δύναμις αἴσθησις ὁ αὐτός εἰμί μήτε ὁ ἐνέργεια , διαφέρω ἄρα ὁ αἴσθησις ὁ φαντασία . p . 428a8 εἶτα αἴσθησις μέν ἀεί πάρειμι . ἐντεῦθεν εἰμί ὁ δύο διάκρισις αἴσθησις καί φαντασία . p . 428a9 εἰμί δέ ὁ ἐνέργεια ὁ αὐτός , πᾶς . ἐντεῦθεν ὁ τρίτος διάκρισις · τις δέ νομίζω ὅτι ἐπεί ὁ αἴσθησις διαιρέω εἰς ὁ δύναμις καί ἐνέργεια , ὅτι ὁ φαντασία ἀπό ὁ αἴσθησις ἐντεῦθεν διακρίνω . ἔχω γάρ ὁ διάκρισις αὐτός οὕτως · εἰμί αὐτός εἰμί ὁ φαντασία τῆ αἴσθησις , ἐσθίω πᾶς ἔχω ἐνέργεια αἴσθησις καί φαντασία ἔχω , ὅσπερ οὖον δοκέω · φαντσίαν γάρ λέγω ἔχω ὅσος διαρθρόω οὗτος ἔχω καί τέλειος , ὡς δύναμαι καί τίς μανθάνω · ὁ δέ σκώληξ καί ὁ μύρμηξ εἰμί καί ἔχω φαντασία , ἀλλά ἀμυδρός οὗτος ἔχω καί ἀδιάρθρωτος . εἰμί οὖν οὐ ἔχω οὗτος φαντασία , δῆλος ὅτι οὖον αὐτός αἴσθησις καί φαντασία . τις δέ εἶπον ὅτι καλῶς εἶπον εἰμί δέ ὁ ἐνέργεια ὁ αὐτός , ζητητέος · δύναμις γάρ δύναμαι φαντασία καί αἴσθησις αὐτός εἰμί · ἀπό γάρ αἴσθησις ποτέ φαντασία δέχομαι . | p . 428a11 εἶτα ὁ μέν ἀληθής ἀεί , ὁ δέ φαντασία γίγνομαι ὁ πλείων ψευδής . ἐντεῦθεν ὁ τέταρτος λέγω διάκρισις αἴσθησις καί φαντασία . p . 428a12 ἔπειτα οὐδέ λέγω , ὅταν ἐνεργέω ἀκριβῶς . ἐντεῦθεν εἰμί ὁ πέμπτος διαφορά . p . 428a15 καί ὅσπερ δή λέγω πρότερος , φαίνω καί μύω ὅραμα . ’Eνιεῦθέν εἰμί ὁ ἕκτος διαφορά . τις δέ λέγω ὅτι ὁ φαντασία ἀπό ὁ δύναμις αἴσθησις βούλομαι διακρίνω . εἰμί δέ ὁ διάκρισις ὅτι πῶς μύω τις ὁ ὀφθαλμός φαντάζω χρῶμα ; εἰμί γάρ ἐν ὁ μύω δύναμις εἰμί ὁ ὄψις , φαντάζω δέ , καί πάλιν μετά ὁ ἀνοίγω ὁ ὀφθαλμός φαντάζω , δῆλος ὅτι οὖον αὐτός φαντασία καί δύναμις αἴσθησις . διά οὗτος δέ εἶπον ὅς λέγω πρότερος , ἐπεί καί ἄνω μιμνήσκω ὁ λαμπάς ὁ πρό ὁ ὄψις ἀεί Μένων , ὅστις καί αἰσθητής εἰμί ὡς ὁράω καί οὐ αἰσθητής , ἐπεί ἄπειμι ὁ αἰσθητός , καί φαντασία , διότι μύω ὁ ὀφθαλμός ὁράω αὐτός , καί οὖον φαντασία , ἐπεί ἀθρόος εἰμί ὁ αἰσθητής πληγή ὁ λαμπάς , ἔνθα δέ πάρειμι ὁ πληγή , οὐ ἐνεργέω ὁ φαντασία . εἰμί οὖν ὅτε ὁ λαμπάς οὗτος οὐ εἰμί αἴσθησις , φαντασία εἰμί , καί ὅτε εἰμί αἴσθησις . οὐ εἰμί φαντασία , οὐ ἄρα αὐτός φαντασία καί αἴσθησις . p . 428a16 ἀλλά μήv οὐδέ ὁ ἀεί ἀληθεύω οὐδείς εἰμί . ἐντεῦθεν εἰμί ὁ δύο κεφάλαιος , ἐν ὅς διακρίνω ὁ φαντασία ἀπό ὁ νόος καί ὁ ἐπιστήμη . νῦν δέ νόος ὁ διάνοια ἀκούω . ὁράω δέ πῶς ὁ ἔκθεσις αὐτός ὡς ἐπιχείρημα προτίθημι · ἐκ ὁ γάρ ἀεί ἀληθεύω ὁ νόος καί ὁ ἐπιστήμη , ὁ δέ φαντασία ποτέ καί ψεύδω διακρίνω . p . 428a18 λείπω ἄρα ὁράω εἰμί δόξα · γίγνομαι γάρ δόξα καί ἀληθής καί ψευδής . ἐντεῦθεν βούλομαι δείκνυμι ὅτι οὐ εἰμί ὁ φαντασία αὐτός ὁ δόξα . καί ἄξιος ἀπορέω πῶς ἄνω οὗτος δείκνυμι καί πάλιν οὗτος δείκνυμι . καί μήποτε εἰμί εἶπον ὅτι ἐπεί οὗτος πολύς κοινωνέω , διά οὗτος πολλάκις αὐτός λέγω διάκρισις . κοινωνέω μέν γάρ , ἐπεί ἀεί ὁ ἐσχατιά ὁ πρῶτος ὁ αὐτός εἰμί ὁ πρῶτος ὁ ὕστερος , ἵνα μηδείς εἰμί κενός · ἐσχατιά δέ ὁ λόγος ὁ δόξα , πρῶτος δέ ὁ ἄλογος ὁ φαντασία , διό σχεδόν ὁ αὐτός εἰμί . εἶπον δέ καί ἄλλος , ὅτι ἄμφω καί ὁ δόξα καί ὁ φαντασία περί ἀληθής καί ψεῦδος καταγίγνομαι , διό καί κατά οὗτος κοινωνέω , καί οὗτος ἕνεκα αὐτός λέγω διάκρισις . διακρίνω δέ οὗτος συλλογιστικός οὕτως · ὁ φαντασία ἢ πᾶς ὁ ἄλογος ὑπάρχω κατά ὁ πάλαι Ἀριστοτέλης , πᾶς ὁ ἄλογος ἀμυδρός ἐντίθημι φαντασία , ἢ ἔνιοι κατά ὁ νῦν Ἀριστοτέλης , οὐ ἐν πᾶς ἄλογος τίθημι φαντασία ἀκριβής . εἰμί οὖν ὁ φαντασία ἢ ἔνιοι ὑπάρχω ἄλογος ἢ πᾶς , ὁ δέ δόξα οὐδείς ἄλογος ὑπάρχω , οὐ ἄρα αὐτός φαντασία καί δόξα . ἐν τρίτος σχῆμα ὁ πλοκή . ἀλλά δόξα μέν ἕπω πίστις . οὗτος καί διαφορά εἰμί πρός φαντασία καί ἀπόδειξις ὁ εἷς πρότασις ὁ συλλογισμός ὁ λέγω ὅτι δόξα οὐδείς ἄλογος ὑπάρχω . ὅπου γάρ δόξα , καί πειθώ καί πίστις καί πείθω · οὐ ἐνδέχομαι γάρ τις δοξάζω ὅς δοξάζω μή πιστεύω · ὅπου δέ πειθώ καί πίστις , λόγος · λόγος δέ οὐ ὑπάρχω ἐν ἄλογος · οὐ ἄρα οὖν οὔτε δόξα εἰμί ἐν ἄλογος . πειθώ δέ εἰμί ἐνέργεια ὁ πείθω πρός ὁ πείθω , πίστις δέ ἀποτέλεσμα καί γνῶσις ὁ πείθω , πείθω δέ ὁ ἀμυδρός γνῶσις καί ὁδός ἐπί ὁ δόξα , δόξα δέ ὁ μετά οὗτος κρατέω ἔννοια . ὁ δέ θηρίον οὐδείς ὑπάρχω πίστις . ἀπορέω περί ὁ ἵππος πῶς φοβέω ὁ μάστιξ καί ὑπόκειμαι ὁ πωλοδάμνης οὐ πειθώ τις . καί εἶπον ὅτι οὖον διά πειθώ , ἀλλά διά ἐθισμός τις , ἐπεί ἔθος ἔχω ἀεί πλήσσω ἐκ αὐτός καί συγκατατίθημι · εἶπον γάρ ὅτι ὁ συγκατάθεσις κοινός γένος εἰμί πειθώ καί ἐθισμός . ἀπορέω δέ πάλιν καί πῶς ὁ ὄφις Ὅρκος πείθω , εἰμί μή ἔχω πειθώ ὁ ἄλογος . λέγω ὅτι οὐδέ οὗτος πείθω · οὖον γάρ διάλεκτος ἀκούω , ἀλλά φωνή · ὑποχωρέω δέ πρός πῦρ ὁρκόω , ἐπεί ὑπό δαίμων τις συνωθέω ὁ τρέμω ὁ Ὅρκος . καί ἁπλόος εἶπον ὁ πείθω καί μεταπείθω , ὁ δέ μεταπείθω γνῶσις εἰμί · ὁ γάρ γνῶσις περί ὁ αὐτός οὐ ἀεί ὡσαύτως ἔχω . ὁ δέ ἐθίζω ἀεί ὡσαύτως ἔχω περί ὁ αὐτός · ἀεί γάρ φοβέω ὁ ἵππος ὁ μάστιξ . οὐ ἄρα οὖν ὁ ἐθισμός γνῶσις εἰμί οὐδέ ὁ αὐτός ὁ πειθώ . ὅτι δέ ὁ γνῶσις οὐ ἀεί περί ὁ αὐτός ὡσαύτως ἔχω , δῆλος , ἐπεί ὁ ἀράχνης διά οὗτος οὖον λέγω ἀπό προβουλησις καί γνῶσις ὁ ἀράχνιον ποιέω , ἐπεί ἀεί ὡσαύτως αὐτός ποιέω , ὁμοίως δέ καί μέλισσα ὁ σμήνη · εἰμί δέ εἰμί ἀπό προβουλή , ἄλλως καί ἄλλως ποιέω εἄν ὁ αὐτός . p . 428a22 ἔτι εἰμί πᾶς μέν δόξα ἀκολουθέω πίστις . ὁ ἔτι δοκέω μέν εἰσάγω ἕτερος ἐπιχείρημα ὁ διαφέρω φαντασία δόξα , οὐ εἰμί δέ , ἀλλά κατασκευή | εἰμί ὁ πρῶτος ἐπιχείρημα . ἐν ὅς ὁ πρᾶξις σύν θεός πληρόω . p . 428a24 Φανερός τοίνυν ὅτι οὐδέ δόξα μετά αἴσθησις οὐδέ διά αἴσθησις οὐδέ συμπλοκή δόξα καί αἴσθησις φαντασία ἄν εἰμί , καί ὁ ἑξῆς . ἐπεί διά ὁ προλαμβάνω ἀπό δόξα διακρίνω ὁ φαντασία καί αἴσθησις καί ἴδιος πρός ἑκάτερος αὐτός ἐνίστημι , νῦν βούλομαι δείκνυμι ὅτι οὐ εἰμί ὁ φαντασία ἐπιπλοκή αἴσθησις καί δόξα οὔτε δόξα ἅμα καί αἴσθησις οὔτε δόξα διά αἴσθησις . οὗτος τοίνυν ὁ τρεῖς βούλομαι Ἀριστοτέλης δείκνυμι μή εἰμί ὁ φαντασία . δείκνυμι δέ ὁ φαντασία μηδείς οὗτος εἰμί διά εἷς λόγος . μή τις δέ οἴομαι ὅτι ὁ τρεῖς οὗτος αὐτός εἰμί ἀλλήλων · ἔχω γάρ διαφορά πρός ἑαυτοῦ . εἰμί μέν γάρ εἶπον ὅτι φαντασία οὐ εἰμί δόξα ἅμα καί αἴσθησις εἰμί δέ εἶπον ὅτι φαντασία εἰμί δόξα μετά αἴσθησις ] , ἀμφότερος ποιητικός λαμβάνω ὁ φαντασία , ὡς εἰμί δύο ἄγω ἰατρός ποιητικός ὑγίεια · ὥστε ὁ πρῶτος οὗτος λέγω ὅτι οὐ εἰμί ποιητικός ὁ φαντασία δόξα καί αἴσθησις ἅμα . εἰμί δέ εἶπον ὅτι οὐ εἰμί φαντασία δόξα διά αἴσθησις , οὗτος λέγω ὅτι οὐ εἰμί ὁ φαντασία ποιητικός αἴτιος ὁ δόξα , ὅσπερ ποιητικός αἴτιος ποιέω ὁ φαντασία διά ὀργανικός αἴτιος ὁ αἴσθησις , ἵνα εἰμί ὁ μέν δόξα ποιητικός αἴτιος ὁ φαντασία , ὁ δέ αἴσθησις ὀργανικός , ὥσπερ ὁ ἰατρός διά φλεβότομος ὑγίεια λέγω ποιέω . ἐάν οὖν εἶπον ὅτι οὐ εἰμί ὁ φαντασία δόξα διά αἴσθησις , οὗτος λέγω ὅτι οὐ εἰμί ὁ δόξα ποιητικός αἴτιος φαντασία διά ὀργανικός αἴτιος ὁ αἴσθησις . ἀλλά οὐδέ συμπλοκή εἰμί δόξα καί αἴσθησις ὁ φαντασία , τουτέστιν οὐ εἰμί ὑλικός αἴτιος ὁ φαντασία δόξα καί αἴσθησις . ὥσπερ γάρ ὕλη εἰμί ὁ οἰνόμελι ὁ συμπλοκή ὁ οἶνος καί ὁ μέλι , οὗτος καί ὁ φαντασία ὕλη εἰμί ὁ συμπλοκή ὁ δόξα καί ὁ αἴσθησις . οὐ εἰμί δέ συμπλοκή , ἐπεί οὐκέτι φυλάσσω δόξα καί αἴσθησις ποιέω ὁ φαντασία , ἀλλά κιρνάω . ἐπί δέ ὁ πρῶτος δύο σκέλος καί ὁ δόξα καί ὁ αἴσθησις φυλάσσω , καί ὅτε εἰμί ἄμφω ποιητικός καί ὅτε εἰμί ὁ μέν εἷς ποιητικός , ὁ δέ ἕτερος ὀργανικός . ὁ φαντασία τοίνυν οὔτε δόξα εἰμί καί αἴσθησις ἅμα , ἵνα εἰμί ἄμφω ποιητικός , οὔτε δόξα διά αἴσθησις , ἵνα ὁ μέν εἰμί ποιητικός ὁ δέ ὀργανικός , ἀλλά οὐδέ συμπλοκή δόξα καί αἴσθησις , ἵνα εἰμί ἄμφω ὑλικός . ὅτι δέ οὐδείς οὗτος εἰμί ὁ φαντασία , δείκνυμι Ἀριστοτέλης διά εἷς λόγος τοιοῦτος · ὁ δόξα , φημί , ὁ αἴσθησις μάχομαι , οὐδείς δέ πρᾶγμα ἐκ δύο μάχομαι καί ἐνεργέω κατά ὁ μάχη συνίστημι · οὐ ἄρα οὖν ὁ φαντασία συνίστημι ἐκ δόξα τε καί αἴσθησις . ὅτι δέ μάχομαι ὁ δόξα καί ὁ αἴσθησις , δῆλος ἐν - τεῦ · ὁ αἴσθησις ὁ ἐν ὕδωρ κώπη κλάω ὁράω , ὁ δέ δόξα ἐν ὁ αὐτός νῦν σῶς αὐτός εἰμί πιστεύω · ὥστε μάχομαι ὁ δόξα ὁ αἰδέομαι . πάλιν ὁ μέν ἥλιος ὁ ὄψις ποδιαῖος ὁράω , καί ἐν ὁ αὐτός νῦν ὁ δόξα δείκνυμι αὐτός πολλαπλασίων ὁ γῆ ὅλος . οὐδείς δέ ἐκ μάχομαι ἐν ὁ αὐτός νῦν συνίστημι · οὔτε ὁ φαντασία ἄρα σύγκειμαι ἐκ δόξα καί αἴσθησις . εἰμί γάρ περί ὁ αὐτός δόξα μέν ἀληθεύω , αἴσθησις δέ ψεύδω , ἐκ οὗτος δέ συνίστημι φαντασία , εἰμί ἄρα περί ὁ αὐτός καί ἀληθεύω καί ψεύδω , ὅσπερ ἄτοπος . ἀλλά εἴρω τις ὅτι μήποτε , εἰμί καί ὁ δόξα οὕτως ἡγέομαι ὁ ἥλιος κατά ἑαυτοῦ ἐνεργέω , ἀλλά οὖν ὅταν συμπλέκω αἴσθησις συμμεταβάλλω αὐτός καί ψεύδω · ὁ γάρ κῦρος ἀεί ὁ αἴσθησις ἔχω , εἴπερ καί περί ὁ αἰσθητός ἀεί γίγνομαι ὁ Ὅρκος . ὅταν οὖν συμφωνέω εὑρίσκω ὁ δόξα ὁ αἴσθησις καί μηκέτι μάχομαι , δῆλος ὅτι εἷς ὁ μάχομαι φθείρω οὐδείς ἄτοπος σύγκειμαι τίς ἐκ αὐτός . λέγω δέ πρός οὗτος ὅτι ὁ δόξα κατά τέσσαρες τρόπος φθείρω , ἢ ὁ δοξάζω φθείρω , οἷος ὁ ἄνθρωπος θνῄσκω , ἢ ὁ δοξαστής πρᾶγμα μεταβάλλω , οἷος ἐάν νῦν δοξάζω ὅτι Σωκράτης καθέζομαι , καί ἀνίστημι Σωκράτης , φθείρω δηλονότι ὁ ὁ καθέζομαι αὐτός δόξα ὡς ἀληθής . ἢ οὖν ὁ δοξάζω φθείρω ἢ ὁ δοξαστής πρᾶγμα μεταβάλλω φθείρω ὁ ἀληθής δόξα · φθείρω δέ δόξα καί λήθη παρακολουθέω ἢ ἐναντίος δόξα ὁ πρῶτος καταβάλλω . νυνί δέ οὐδείς ὁ τέσσαρες παρακολουθέω · οὔτε γάρ ὁ δοξάζω ἄνθρωπος ἀπόλλυμι ἵημι ὁ δοξαστός μεταβάλλω μένω γάρ ὁ ἥλιος πολλαπλάσιος εἰμί ὁ γῆ ) οὔτε λήθη παρατρέχω ὅτε γάρ βούλομαι , ἀστρονομία ἀναγκάζω σύ ὁ ἥλιος μείζων ὁ γῆ εἶπον ) οὔτε ἐναντίος δόξα ὁ ψυχή καταβάλλω · μένω γάρ ὁ αὐτός καταναγκάζω . εἰμί οὖν σῴζω ὁ τέσσαρες κανών ὁ μή φθείρω ὁ δόξα , μένω ἄρα , καί οὐδείς ὁ μάχομαι φθείρω . οὗτος οὖν εἰμί ὁ λόγος Ἀριστοτέλης · εἰμί δέ ὁ δείκνυμι ὁ φαντασία μή σύγκειμαι ἐκ δόξα καί αἴσθησις ὁ μηδείς ἐκ μάχομαι σύγκειμαι · μάχομαι δέ δόξα καί αἴσθησις · οὐ ἄρα ὁ φαντασία σύγκειμαι ἐκ δόξα καί αἴσθησις . καί οὗτος μέν εἰμί ὁ λόγος Ἀριστοτέλης . εἰμί δέ καί ἔξωθεν προσευπορέω καί ἄλλος τρεῖς λόγος συνηγορέω Ἀριστοτέλης . ὅς πρότερος εἰμί οὗτος · εἰμί ὁ φαντασία σύγκειμαι ἐκ δόξα καί αἴσθησις , χρή ὁ ἄλογος ζῷον μή ἔχω φαντασία , διότι οὐδέ δόξα ἔχω ἐκ ὅς ὁ φαντασία κατά σύ σύγκειμαι . ὅτι δέ οὐ ἔχω δόξα ὁ ἄλογος , ἤδη δῆλος γίγνομαι ἐν ὁ προλαμβάνω , ἡνίκα λέγω ὅτι ὁ δόξα ὁ λογικός Ψυχή εἰμί μέρος , ὁ δέ ἄλογος λογικός ψυχή οὐ ἔχω , οὐκοῦν οὐδέ δόξα . οὗτος ὁ πρῶτος λόγος . δύο λόγος · | ὁ δόξα ὥσπερ ἔχω ὁ πρᾶγμα , οὗτος καί δοξάζω , ἀλλά καί ὁ αἴσθησις ὡς ἐπί ὁ πολύς ἀληθεύω · ὁ δέ φαντασία πολύς πλεονάκις ψεύδω · οὐ ἄρα οὖν ὁ φαντασία σύγκειμαι ἀπό δόξα καί αἴσθησις . ψευδής δέ οὗτος ὁ λόγος , ὡς οἴομαι , διότι ἐνδέχομαι εἰμί τίς ἐν ὁ σύνθετος , ὅσπερ οὐ εἰμί ἐν ὁ ἁπλόος , οἷος ἐν ὁ ὁ ζῷον σῶμα εἰμί χροιά φέρω εἶπον Ἐρυθρά , ὅστις οὐ εἰμί ἐν ὁ στοιχεῖον · οὐ ἄτοπος οὖν καί ὁ φαντασία σύγκειμαι ἀπό δόξα καί αἴσθησις μή ψεύδω , αὐτός δέ ψεύδω διά ὁ εἰμί τίς ἐν σύνθετος , ὅς μή εἰμί ἐν ὁ ἁπλόος . ὥστε οὗτος ὁ λόγος οὖον πάνυ εἰμί ἀναγκαῖος . ὁ δέ τρίτος ἀναγκαῖος · εἰμί δέ τοιοῦτος . οὐδείς ἐκ ὁ μή ἐπί ἐγώ σύγκειμαι ἐπί ἐγώ εἰμί . εἰμί οὖν ὁ δόξα οὐ εἰμί ἐπί ἐγώ , ἀλλά οὐδέ ὁ αἴσθησις ἐπί ἐγώ εἰμί ( ἀδύνατος γάρ ὁ χρῶμα καί φωτίζω ὁ ἀήρ καί μή καλέω ὁ βλέφαρον μή ὁράω , καί ὁράω δέ πάλιν ἀδύνατος εἰμί ὁ λευκός χρῶμα μέλας ὁράω ἢ φαιός ἤ τίς τοιοῦτος ) εἰμί οὖν ὁ ἁπλόος , ὅς εἰμί δόξα καί αἴσθησις , οὐ εἰμί ἐπί ἐγώ , οὐδέ ὁ φαντασία ἄρα ὁ ἐκ οὗτος σύγκειμαι ἐπί ἐγώ εἰμί . ἀλλά μήv ὁ φαντασία ἐπί ἐγώ εἰμί · ἀναπλάσσω γάρ οὐρανομήκης ἄνθρωπος καί τραγέλαφος . εἰμί οὖν ὁ φαντασία ἐπί ἐγώ εἰμί , οὐ ἄρα σύγκειμαι ἀπό δόξα καί αἴσθησις · οὐδείς γάρ ὁ ἐπί ἐγώ σύγκειμαι ἐκ ὁ οὐ ἐπί ἐγώ . οὗτος εἰμί καί ὁ τρίτος λόγος . ἐγώ δέ δείκνυμι ὅτι οὐδέ κρᾶμα δόξα καί αἴσθησις εἰμί ὁ φαντασία . εἰμί γάρ εἰμί κρᾶμα οὗτος , ἐσθίω ὁ μέσος γιγνώσκω ὁ δύο ὁ φαντασία , καί ἐπεί ὁ μέν δόξα ἑκατονεβδομηκονταπλάσιον ὁ γῆ ὁ ἥλιος , ὁ δέ αἴσθησις ποδιαῖος οἶδα ὁ ἥλιος , ὀφείλω ὁ φανταβούλεται σίον ὡς μέσος οὗτος ἑκάτερος ὁ ἄκρος ὁ γνῶσις ἀποφεύγω καί εἰμί - οὐ ἄρα κρᾶσις εἰμί ὁ φαντασία δόξα τε καί αἴσθησις . καί οὗτος μέν ἐν οὗτος . φαίνω δέ πρός Πλάτων οὗτος λέγω ὁ Ἀριστοτέλης ὅτι οὐ εἰμί ἐκ ὁ κρᾶμα δόξα καί αἴσθησις ὁ φαντασία . ἐν γάρ ὁ σοφιστής φαίνω λέγω ὁ Πλάτων ὅτι ὁ φαντασία ἀπό δόξα εἰμί καί αἴσθησις . μήποτε οὖν οὖον οὗτος λέγω ὁ Πλάτων , ἐπεί ὁ φαντασία μέσος εἰμί δόξα καί αἴσθησις , ἔθος δέ ἔχω ὁ μέσος ὑπό ὁ ἄκρος λέγω γίγνομαι , διά οὗτος οὕτως εἶπον οὗτος . καί ἐν τίμιος γάρ ὁ ψυχή λέγω ἐκ ἀμερής οὐσία γίγνομαι καί μεριστός · καί μήv οὖον κιρνάω ὁ ἀμερής , ἀλλά διά ὁ μέσος εἰμί οὗτος ὁ Ψυχή , διά οὗτος λέγω αὐτός ἐκ οὗτος . ἢ εἶπον ὅτι οὐδέ λέγω ὁ κύριος φαντασία ὁ δύναμις , ἀλλά ὁ ψευδής φάντασμα ὁ δοκέω ἀληθής εἰμί λέγω ἐκεῖ φαντασία . ἐπί γάρ ὁ περιπέτεια ὁ λόγος ὁ ἐν ὁ σοφιστής οὗτος · ὁ Σωκράτης λέγω ὁ σοφιστής ὅτι ‘ γόης εἰμί · περί γάρ ὁ μή εἰμί καταγίνῃ,᾿ ὁ Σοφιστὴς ἀποκρίνω εἶπον κατά σύ ἄρα εἰμί ὁ μή εἰμί , εἰμί γε περί αὐτός καταγίγνομαι · πᾶς γάρ περί ὅς καταγίγνομαι τις καί εἰμί οὗτος · εἰμί οὖν περί ὁ μή εἰμί καταγίγνομαι , εἰμί ἄρα ὁ μή ὅς οὗτος ὁ σοφιστής εἶπον ὁ Σωκράτης ἀντιλέγω , ὅτι πολλαχῶς ὁ μή εἰμί · ἢ γάρ ὁ ἄρρητος ὁ μηδαμός μηδαμῶς εἰμί , ἢ ὁ κατά ἑτερότης ἢ ὁ ἀγαθός οὐσία , ὅς ὑπερούσιος λέγω , ἢ ὁ χείρων οὐσία , ὁ μετούσιος λέγω · λέγω δέ μή εἰμί καί ὁ ψεῦδος . καί πολύς διαφορά λέγω ἐκεῖ ὁ ψεῦδος λέγω καί εἷς εἶδος ψεῦδος ὁ περί ὁ δοκέω ἀληθής , ὡς ἐν ὁ κλάω κώπη , ὅσπερ φεῦς εἶπον φαντασία ἀπό δόξα καί αἴσθησις μέσος εἰμί οὗτος , ἐπεί καί δόξα καί αἴσθησις ἀληθεύω , ὡς ἐπίπαν δέ ὁ αἴσθησις . οὗτος ὑπέρ Πλάτων . εἰμί δέ εἶπον καί πρός ’αριστοελη ὅτι μέμφομαι ὁ Πλάτων οὗτος λέγω καί αὐτός ἐρῶ ὁ ἀμυδρός αἴσθησις φαντασία καί ὁ δόξα ἀπό αἴσθησις εἶπον καί φαντασία , διότι οὗτος προηγέομαι ὁ δόξα · τοιοῦτος οὖν λέγω ἕτερος πῶς ἐπιπλήσσω ; ἐν ὅς ὁ θεωρία σύν θεός πληρόω . Ζεύς τε οὗτος . τίς αὐτός δύναμαι ὁ πάρειμι ῥητός , ὅτι εἶπον διά τε οὗτος ; ἢ διά ὁ μέλλω εἴρω ἢ διά ὁ παρέρχομαι · εἰμί γάρ δείκνυμι ὁ δόξα καί ὁ αἴσθησις μή εἰμί ἐπί ἐγώ , οὐ ἄρα ἐκ οὗτος ὁ φαντασία , ἐπεί εἰμί καί αὐτός μή εἰμί ἐπί ἐγώ . καί δῆλος ὅτι οὐ ἄλλος τίς εἰμί ὁ δόξα ἀλλά ἢ ἐκεῖνος ὅσπερ εἰμί ὁμοῦ καί αἴσθησις . τίς φημί ; ὅτι εἰμί ὅλως εἰμί ὁ φαντασία ἀπό δόξα καί αἴσθησις , ἐσθίω οὗτος περί ὁ αὐτός καταγίγνομαι , δόξα φημί καί αἴσθησις . οὖον γάρ ὁ δόξα ὁ εἰμί Σωκράτης Δίκαιος καί ὁ αἴσθησις ὁ εἰμί αὐτός λευκός ποιέω φαντασία , ἀλλά δεῖ καί δόξα καί αἴσθησις Σωκράτης οἴομαι Δίκαιος · καί ὅταν περί ὁ αὐτός καταγίγνομαι ἄμφω , οὖον δεῖ ὁ μέν κατά ἑαυτοῦ εἰμί , οἷος ὁ μέν δόξα Σωκράτης λογικός δοξάζω , ὁ <δ᾿> αἴσθησις κατά συμβεβηκός , ἵνα οἴομαι αὐτός λευκός ἀλλά ἵνα καί αὐτός λογικός καί κατά ἑαυτοῦ . ὥστε δόξα καί αἴσθησις περί ὁ αὐτός καταγίγνομαι καί ἄμφω κατά ἑαυτοῦ , εἰμί ὅλως εἰμί δυνατός , ποιέω φαντασία . p . 428b1 ὁ οὖν φαίνω εἰμί ὁ δοξάζω ὅσπερ αἰσθάνομαι μή κατά συμβεβηκός . ὁ φαίνω ἀντί ὁ φαντάζω ἐκλαμβάνω , ὡσεί λέγω ὁ οὖν φαντάζω κατά ἐκεῖνος ὁ λέγω ἐκ συμπλοκή εἰμί ἀπό δόξα εἰμί καί αἴσθησις · καί καλῶς πρόσκειμαι ὁ μή κατά συμβεβηκός , ἵνα κατά ἑαυτοῦ αἰσθάνομαι αὐτός ὁ αἴσθησις , ὥσπερ πρό ὀλίγος εἴρω . p . 428b2 φαίνω δέ γε καί ψευδής , περί ὅς ἅμα ὑπόληψις ἀληθής ἔχω . ἐντεῦθεν ἔλεγχος ὁ λέγω ὁ φαντασία ἐκ συμπλοκή εἰμί δόξα καί αἴσθησις . φημί γάρ ὅτι εἰμί οὗτος εἰμί , ἐπεί ὁ αἴσθησις ποδιαῖος ὁ ἥλιος ὁράω , ὁ δέ δόξα πολλαπλάσιον αὐτός οἴομαι ὁ γῆ , | συμβαίνω ὁ φαντασία καί ἀληθής καί ψευδής λέγω , ὅσπερ εἰμί ἄτοπος · ὑπόληψις δέ ὁ δόξα καλέω . p . 428b4 συμβαίνω οὖν ἤτοι ἀποβάλλω ὁ ἑαυτοῦ δόξα . ἐντεῦθεν ἄρχω ἀπαριθμέω κατά πόσος τρόπος δυνατός ἀπολέγω δόξα . εἰμί δέ τέσσαρες , ὅς ἐγώ εἶπον ἐν ὁ θεωρία . εἶπον δέ σῴζω ὁ πρᾶγμα , ἵνα δείκνυμι ὅτι ὁ δόξα καί ὁ αἴσθησις ἐνεργέω οὖον βλάπτω . καί ἐσθίω εἶπον σῴζω καί σῴζω καί σῴζω , ἵνα ὁ μέν σῴζω πρός ὁ δοξάζω εἰμί , ὁ δέ σῴζω πρός ὁ δοξαστός , ὁ δέ σῴζω πρός ὁ ἐνέργεια . εἰμί . γάρ οὗτος εἰμί , οὖον βλάπτω ὁ δόξα . p . 428b7 ἤ εἰμί τίς ἔχω , ὁ αὐτός ἀνάγκη ἀνάγκη ὁ εἰμί καί ψευδής . ὁ ἄτοπος λέγω ἐνταῦθα . φημί εἰμί γάρ ὅτι εἰμί τίς ἔχω ὁ αὐτός δόξα καί μή ἀπόλλυμι ἐκ εἷς ὁ εἴρω αὐτός κανών ὄλλυμι δύναμαι , δῆλος ὅτι κατά σύ ὁ οὗτος λέγω ὁ φαντασία σύγκειμαι ἐκ ψευδής ἅμα καί ἀληθινός , ὅσπερ ἄτοπος , ψευδής μέν ὁ αἴσθησις ὁ ἥλιος ὁράω , ἀληθής δέ ὁ δόξα πολλαπλασίων ὁ γῆ αὐτός γιγνώσκω . p . 428b8 ἀλλά ψευδής γίγνομαι , ὅτε λανθάνω μεταπίπτω ὁ πρᾶγμα . ἐντεῦθεν φημί ὅτι ἐνδέχομαι ἅμα ὁ δόξα καί ὁ αἴσθησις ψεύδω , ἐάν λήθη γίγνομαι ἢ μεταπίπτω καί οἷος μεταβολή γίγνομαι ὁ πρᾶγμα ὁ δοξαστής . p . 428b9 οὐ ἄρα εἷς τίς οὗτος εἰμί οὔτε ἐκ οὗτος ὁ φαντασία . οὐ ἄρα , φημί , κατά ἑαυτοῦ αἴσθησις οὔτε δόξα εἰμί ὁ φαντασία , οὔτε ἐκ οὗτος , τουτέστιν οὔτε ἐκ συμπλοκή δόξα καί αἴσθησις . ἐν ὅς ὁ πρᾶξις σύν θεός πληρόω . p . 428b10 ἀλλά ἐπειδή εἰμί κινέω ὅδε κινέω ἕτερος ὑπό οὗτος , ὁ δέ φαντασία κίνησις τις δοκέω εἰμί καί οὐ ἄνευ αἴσθησις γίγνομαι ἀλλά αἰσθάνομαι καί ὅς αἴσθησις εἰμί , καί ὁ ἑξῆς . ‘Η πάρειμι θεωρία τέσσαρες τις διδάσκω , πρῶτος μέν τίς εἰμί φαντασία , καί εἰκότως · ἄνω γάρ εἶπον ὅτι οὐ εἰμί , νυνί λέγω τίς εἰμί . καί διά ἄλλος δέ οὗτος ποιέω , ἐπεί πρόκειμαι αὐτός ὁ λογοειδής ὁ ἄλογος διδάσκω · ἐπεί οὖν ἄνω οὐ διδάσκω περί φαντασία , νυνί διδάσκω . ὅτι γάρ λογοειδής εἰμί ὁ φαντασία , δηλόω ὁ παθητικός νόος λέγω αὐτός . διά οὗτος οὖν διδάσκω τίς εἰμί φαντασία . εἶτα ἐπί οὗτος λέγω κοινωνία φαντασία καί αἴσθησις . καί ὡς εἰκός ἀπορέω τις ὅτι ἐσθίω μᾶλλον ὁ πάνυ ἀπέχω εἶπον κοινωνία , δόξα καί φαντασία · διαλεκτικός γάρ εἰμί λόγος , ὅτι δεῖ ὁ πάνυ ἀπέχω λέγω κοινωνία , ἀπέχω δέ δόξα φαντασία , εἴπερ ὁ μέν ἄλογος ὁ δέ λογικός · αἴσθησις δέ φαντασία οὖον πάνυ ἀπέχω · εἷς γάρ εἰμί Ψυχή , φημί δή ὁ ἄλογος . διά τίς οὖν οὗτος λέγω κοινωνία ; εἶπον πρός οὗτος ὅτι εἰκότως οὗτος ποιέω . ἐπεί γάρ ἄνω ἀπορέω ὅτι προτίθημι διακρίνω ὁ ἄλογος ὁ λογιχοω , πῶς νῦν διακρίνω ὁ ἄλογος πρός ἑαυτοῦ , ἵνα οὖν δείκνυμι σπουδαῖος ὁ ἄνω διάκρισις , διά οὗτος κοινωνία αὐτός λέγω . οὗτος καί ὁ δύο κεφάλιον . τρίτος εἰμί κεφάλαιος ἐν ὅς ζητέω διά τίς φαντασία λέγω . ἐν δέ ὁ τέταρτος κεφάλαιος ζητέω διά τίς δίδωμι ἐγώ αὐτός ἐκ ὁ δημιουργός . ἄρχω ὁ πρῶτος καί εἶπον τίς εἰμί φαντασία . ἀλλά πρό οὗτος λῆμμα προλαμβάνω συμβάλλω ἐγώ εἰς ὁ ὅρος . δεῖ τοίνυν οἶδα ὅτι ὥσπερ ἐν ὁ εἰμί ὁ μέν μόνος κινέω , ὁ δέ μόνος κινέω , ὁ δέ καί κινέω καί κινέω , οὕτως καί ἐν ἐγώ εἰμί . μόνος μέν γάρ κινέω ὁ αἰσθητός , κινέω δέ καί κινέω ὁ αἴσθησις ( κινέω μέν γάρ ὑπό ὁ αἰσθητής , κινέω δέ ὁ φαντασία ) μόνος δέ κινέω ἐπί ἄλογος ὁ φαντασία · ἐπί ἐγώ γάρ κινέω ἐκ ὁ αἴσθησις κινέω ὁ δόξα . οὗτος προλαμβάνω δεῖ οἶδα , ὅτι φαντασία εἰμί δύναμις δεκτικός διά μέσος αἴσθησις ὁ αἰσθητής εἶδος . καί οὗτος μέν εἰμί ὁρισμός ὁ φαντασία . ἀπορέω δέ εὐθύς ἐκ θύρα πρός αὐτός ὅτι οὗτος ὁ λόγος οὐδείς διαφέρω ὁ φαντασία ὁ κοινός αἴσθησις · καί ὁ κοινός γάρ αἴσθησις δύναμις εἰμί δεκτικός ὁ αἰσθητής εἶδος διά μέσος αἴσθησις . εἰμί δέ τις εἶπον ὅτι οὐ ἁρμόζω ὁ κοινός αἴσθησις οὗτος ὁ ὁρισμός οὗτος γάρ ἀμέσως οἶδα ὁ διαφορά λευκός καί γλυκύς ἅμα ὁ αἴσθησις ἐνεργέω , καί οὖον διά μέσος αἴσθησις ) , λέγω πρός αὐτός ὅτι εἰμί καί ἅμα ὁ αἴσθησις ἐνεργέω , ἀλλά οὖν οὐ ἀμέσως οὗτος ἀντιλαμβάνω , ἀλλά δέχομαι ἀπό μέν ὄψις τύπος λευκός , ἀπό δέ γεῦσις τύπος γλυκύς , καί κρίνω λέγω ὁ διαφορά · ὥστε καί αὐτός ἁρμόζω ὁ πάρειμι ὁρισμός . λέγω δέ ὅτι ὁ μέν φαντασία δεκτικός εἰμί ὁ εἶδος διά μέσος πᾶς αἴσθησις , καί κοινός καί μερικός , ὁ δέ κοινός αἴσθησις διά μέσος ὁ μερικός αἴσθησις μόνος δεκτικός εἰμί ὁ εἶδος · ὥστε οὗτος εἰμί διαφορά φαντασία καί κοινός αἴσθησις , καί οὗτος εἰμί ὁ λύσις . ὅτι δέ ἀληθεύω ὁ ὁρισμός οὗτος , καί διά μέσος αἴσθησις ὁ φαντασία ἐνεργέω , δῆλος ἐκ ὁ τυφλός · ὁ γάρ ἐκ γενετή τυφλός περί χρῶμα ὅλως οὐδείς φαντάζω . ὁμοίως δέ ὁ ἐκ γενετή κωφός περί ψόφος τίς ποτός φαντάζω ; ὅς δῆλος ὅτι ὁ φαντασία ἀεί διά μέσος ὁ αἴσθησις ἐνεργέω . ὅθεν καί ἀπορέω ἄξιος · τίς ἐν ; οὐ ἀναπλάσσω τις ὁ φαντασία , ὅσπερ αἴσθησις οὐ οἶδα ; τραγέλαφος γοῦν ἢ οὐρανομήκης ἄνθρωπος αἴσθησις μέν οὐ οἶδα , καί ὅμως ὁ φαντασία ἀναπλάσσω οὗτος . ὥστε ἀναπλάσσω καί ὁ μή αἴσθησις οἶδα ὁ φαντασία καί ἐνεργέω ἄνευ αἴσθησις . οὗτος ὁ ἀπορία . πρός ὅς εἴρω ὅτι καί ἡνίκα ἀναπλάσσω , πάλιν ἀρχή λαμβάνω ἀπό ὁ αἴσθησις . ἐπεί γάρ ὁράω ἴδιος τράγος καί ἴδιος ἔλαφος , λαμβάνω οὗτος ὁ ἀρχή ἁπλόος εἰμί ἀπό ὁ αἴσθησις καί ὁ σύνθημα ἀναπλάσσω . εἰμί δέ καί ἄνθρωπος οὐρανομήκης ἀναπλάσσω , ἀλλά πρότερος ὁράω ἄνθρωπος ὁ κατά ἕκαστος . οὕτως οὖν καί οὗτος λυτέος ὁ ἀπορία . καί διά ἄλλος δέ καλῶς εἶπον διά μέσος αἴσθησις , διά ὁ μεταξύ · ἐκεῖνος γάρ δεκτικός εἰμί ὁ αἰσθητής εἶδος , ἀλλά οὖον διά μέσος αἴσθησις . μή νομίζω δέ διά οὗτος ἀγαθός εἰμί ὁ αἴσθησις ὁ φαντασία , ἐπεί διά αὐτός ἐνεργέω ὁ φαντασία · οὖον γάρ ὡς ποιητικός ὁ φαντασία ὁ αἴσθησις συμβάλλω αὐτός , ἀλλά ὡς διακονέω ] μόνος , ὥσπερ ὁ μεταξύ · διό οὐ εἰμί ἀγαθός · ἐπεί οὗτος ὁ λόγος καί ὁ φαντασία εἶπον ἀγαθός ὁ δόξα , ἐπεί αὐτός διακονέω ὁ δόξα · καί μήv ὁμολογέω ὅτι ὁ δόξα ἀγαθός εἰμί ὡς ὁ λογικός Ψυχή ὑπάρχω ὁ φαντασία ἄλογος εἰμί . 7 ὅταν δέ λέγω ὅτι ὁ φαντασία δεκτικός εἰμί ὁ αἰσθητής εἶδος , μή νομίζω ὅτι τυπόω πρός ὁ αἰσθητής , ἐπεί ἀφανίζω ἄν ὁ πρῶτος τύπος ἐκ ὁ δύο , ἀλλά μόνος ὁ λόγος δέχομαι . ἐκ δέ ὁ εἴρω ὅτι ὁ φαντασία διά μέσος αἴσθησις ἐνεργέω συνάγω ὁ Θεμίστιος ὅτι δείκνυμι ὁ φαντασία οὖον μόνος μετά ὁ αἴσθησις ἐνεργέω , ἀλλά ἅμα αὐτός . εἰμί γάρ ἐνεργέω ὁ αἴσθησις δέχομαι ὁ τύπος ἐκ αὐτός οὐ ὁμοίως ἄψυχος ἀγγεῖον , ἀλλά ἅμα δέχομαι <καὶ> γιγνώσκω αὐτός , δῆλος ὅτι ὁ φαντασία ἅμα ὁ ἐνεργέω , καί οὗτος ἐν ὁ λέγω Αριστοτέλης λέγω δείκνυμι . κακῶς δέ λέγω · οὖον γάρ ὅτε δέχομαι ὁ φαντασία ὁ εἶδος ἀπό ὁ αἴσθησις , τότε καί ἐνεργέω , ἀλλά μετά ὁ παύω ὁ αἴσθησις τότε ἐνεργέω ὁ φαντασία · Τασία · ἐπεί εἰμί ἅμα ὁ αἴσθησις ἐνεργέω , τίς διαφέρω ὁ κοινός αἴσθησις ; ὁ γάρ κοινός αἴσθησις εἰμί ὁ ἅμα ὁ μερικός αἴσθησις ἐνεργέω . ὥστε οὖν ὁ φαντασία μετά ὁ αἴσθησις ἐνεργέω · δεῖ γάρ αὐτός προσδέχομαι ὁ εἶδος ἀπό ὁ αἴσθησις καί οὕτως ἐνεργέω · ἐάν οὖν μή πέμπω ὁ αἴσθησις , οὐ ἐνεργέω ὁ φαντασία · δεῖ οὖν αὐτός ἐνεργέω μετά ὁ παύω ὁ αἴσθησις . καί ἄξιος ἀπορέω ὅτι ἰδού ἀτενίζω εἰς ὁ ἥλιος καί ἀναπέμπω ὁ τύπος ὁ φαντασία καί ἐπιμένω θεωρός ὁ ἥλιος ἐπί ἄλλος εἷς ὥρα , καί ὁ φαντασία ἐνεργέω ἐν ὁ ἔτι ἐγώ ἀτενίζω πρός ὁ ἥλιος ὁράω . ἀλλά οὖν ὁ πρῶτος θέα κατά ὅς ὁ εἶδος πέμπω ὁ φαντασία παύω · ὥστε μετά ὁ αἴσθησις ἐνεργέω ὁ φαντασία , καί ῥώννυμι ὁ λόγος ’αριστοτελος . ἐν ὅς ὁ πρῶτος πληρόω κεφάλαιος . δεύτερος εἰμί κεφάλαιος ἐν ὅς λέγω κοινωνία φαντασία καί αἴσθησις . δεῖ τοίνυν οἶδα ὅτι ὁ αὐτός ἔχω αἰσθητός φαντασία καί αἴσθησις · τις · διό κοινωνέω καί ὡσαύτως περί αὐτός ἀμφότερος καταγίγνομαι . ὥσπερ γάρ ὁ αἴσθησις ἔχω καί κοινός καί ἰδικός αἰσθητός καί κατά ἑαυτοῦ καί κατά συμβεβηκός , ὡς ἤδη εἴρω , οὗτος καί ὁ φαντασία περί οὗτος καταγίγνομαι . καί οὗτος μέν ὁ πρῶτος κοινωνία . δύο κοινωνία · ὥσπερ ὁ αἴσθησις ἀεί μέν ἀληθεύω περί ὁ ἴδιος αἰσθητής , κακός δέ περί ὁ κατά συμβεβηκός , ἔτι δέ κακός περί ὁ κοινός , οὗτος καί ὁ φαντασία . καί οὗτος εἰμί ὁ δύο κοινωνία αἴσθησις καί φαντασία . καί οὗτος μέν Ἀριστοτέλης · ἄξιος δέ ἀπορέω δύο ἀπορία , ὅς πρῶτος εἰμί οὗτος , πῶς Ἀριστοτέλης νῦν φημί ὅτι ὁ φαντασία περί ὁ ἴδιος αἰσθητός ἀεί ἀληθεύω ἀνωτέρω φημί ὅτι ὁ φαντασία οὐ ἀεί ἀληθεύω , ἀλλά ποτός καί ψεύδω . καί οὗτος μέν ὁ ἀπορία . πρός ὅς εἰμί εἶπον ὅτι διττός εἰμί ὁ φαντασία , ὁ μέν μόνος δέχομαι ὁ εἶδος καί οἱονεί δοχεῖον εἰμί , ὁ δέ ἀναζωγραφέω ὅτι καί βούλομαι . ὁ μέν ἐν δέχομαι ὁ εἶδος ἀεί ἀληθεύω , καί οὗτος ἀληθής εἰμί οὗτος ὁ λόγος ὁ λέγω φαντασία ἀεί περί ὁ ἴδιος αἰσθητός ἀληθεύω · ὁ δέ ἀναζωγραφέω ὅτι καί βούλομαι , οὗτος εἰμί ὁ ψεύδω · ἡνίκα γάρ ὁ μή εἰμί ἀναζωγραφέω , ψεύδω , καί οὗτος ὁ ἀνωτέρω εἴρω εἰμί ἀληθής , ὅτι ὁ φαντασία ψεύδω . οὗτος ὁ πρῶτος ἀπορία καί ὁ λύσις αὐτός . δύο ἀπορία , πῶς ἀνωτέρω φάσκω περί ὁ κοινός αἰσθητός μᾶλλον ἀληθεύω ὁ αἴσθησις ἤ2 περί ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητής , νυνί δέ ἐναντίος λέγω ὅτι περί ὁ κατά συμβαίνω μᾶλλον ἀληθεύω ἤ2 περί ὁ κοινός . καί οὗτος μέν ὁ ἀπορία . ἵνα δέ αὐτός Αριστοτέλης πρός ἑαυτοῦ ἄμαχος καθίστημι καί πρός , ὁ πρᾶγμα , ἐπιλύω ὁ ἀπορία οὕτως , ὅτι διττός εἰμί , ὡς καί ἀνωτέρω εἴρω , ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητής , ὁ τε ἄτομος οὐσία , ὅστις οὐδείς αἴσθησις ὁ παράπαν ὑποπίπτω , ἀλλά ἐκ ὁ ἐν αὐτός συμβεβηκός νοέω , ἢ κατά συμβεβηκός εἰμί αἰσθητός ὁ ἄλλος ὑποπίπτω αἴσθησις , οἷος ὁ ὁράω ὁ γλυκύς · κατά ἑαυτοῦ γάρ αἰσθητός εἰμί ὁ γεύω . διττός οὖν εἰμί ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητής δύναμαι καί οὗτος ὁ λόγος ἀληθεύω καί ὁ ἀνωτέρω εἴρω . εἰμί μέν γάρ κατά συμβαίνω αἰσθητός λαμβάνω ὁ ἄτομος οὐσία , ἀληθεύω ὁ ἀνωτέρω λόγος · μᾶλλον γάρ ὁ αἴσθησις ἀληθεύω περί ὁ κοινός αἰσθητός ἤ2 περί ὁ ἄτομος οὐσία . ὅτι δέ μᾶλλον ἀληθεύω ὁ αἴσθησις περί ὁ κοινός αἰτέω σθητὰ ἢ περί ὁ ἄτομος οὐσία , δῆλος ἐκ ὁ μᾶλλον πάσχω ὁ αἴσθησις ἐκ ὁ κοινός αἰσθητής . ἐκ γάρ ὁ ἄτομος οὐσία οὐδέ ὅλως πάσχω · ἀπό οὐσία γάρ καθό οὐσία οὐδείς πάσχω ὁ αἴσθησις · ἐκ δέ ὁ κοινός αἰσθητής πάσχω , ὡς ἤδη δείκνυμι · διακρίνω γάρ ὑπό ὁ μέγας καί συγκρίνω ὑπό ὁ μικρός μέγεθος , ὁμοίως δέ καί ὑπό ὁ ἄλλος πάσχω . ἐκ ὅς δέ πάσχω ὁ αἴσθησις , οὗτος μᾶλλον γιγνώσκω · ὅς δέ μᾶλλον | γιγνώσκω , περί οὗτος ἀληθεύω · περί ὁ κοινός ἄρα αἰσθητός μᾶλλον ἀληθεύω ὁ αἴσθησις ἢ περί ὁ ἄτομος οὐσία , καί οὗτος ἀληθεύω ὁ ἄνω λόγος . εἰμί δέ κατά συμβαίνω αἰσθητός λαμβάνω ὁ ἄλλος σημαίνω ὁ κατά συμβεβηκός , τότε ἀληθής ὁ λέγω λόγος μᾶλλον ἀληθεύω ὁ αἴσθησις περί ὁ ἄλλος αἴσθησις αἰσθητός ἤ2 περί ὁ κοινός αἰσθητής . οὗτος δέ δείκνυμι οὕτως · ὁ πλησιάζω ὁ ἀεί ἀληθεύω μᾶλλον ἀληθεύω ὁ μή πλησιάζω · ἀεί δέ ἀληθεύω ὁ ἴδιος αἰσθητής , ὁ δέ ἄλλος αἴσθησις αἰσθητός μᾶλλον πλησιάζω , ὡς δείκνυμι , ὁ ἴδιος αἰσθητός ἤ2 ὁ κοινός αἰσθητής · μᾶλλον ἄρα ἀληθεύω ὁ ἄλλος αἴσθησις αἰσθητός ὁ κοινός αἰσθητής . ὅτι δέ οὗτος μᾶλλον πλησιάζω , οὖον χαλεπός εἰμί ὁράω . ἰστέον γάρ ὅτι οὔτε ὁ ἴδιος αἰσθητός οὔτε ὁ ὁ ] ἄλλος αἴσθησις αἰσθητός χωριστής εἰμί ὁ ὕλη , ὥστε πλησιάζω ἀλλήλων , διότι χωρίζω ὁ ὕλη οὖον δύναμαι . οὔτε γάρ λευκότης , ὅς εἰμί ἴδιος αἰσθητός ὁ ὄψις , οὔτε γλυκύτης , ὅς εἰμί αἰσθητός αἰσθητός ὁ γεῦσις , δύναμαι Χωρὶς ὕλη νοέω . ὁ δέ κοινός αἰσθητός δύναμαι Χωρὶς ὕλη νοέω · χωρίζω γάρ αὐτός ὁ ὕλη ὁ φιλόσοφος ὁ μάθημα συνίστημι · ἐκ γάρ ὁ κοινός αἰσθητής εἰμί ὁ μάθημα . εἰμί οὖν ὁ ἄλλος αἴσθησις αἰσθητός μᾶλλον πλησιάζω ὁ ἴδιος αἰσθητός ἤ2 ὁ κοινός αἰσθητής , ὁ δέ μᾶλλον πλησιάζω ὁ ἴδιος αἰσθητός μᾶλλον ἀληθεύω , ὁ ἄρα ἄλλος αἴσθησις αἰσθητός μᾶλλον ἀληθεύω , ὅσπερ εἰμί εἷς σημαίνω ὁ κτάομαι συμβεβηκός , ὁ κοινός αἰσθητής . ὥστε καί οὗτος ὁ λόγος ἀληθής εἰμί ὁ λέγω γῆ περί ὁ κατά συμβαίνω μᾶλλον ἀληθεύω ὁ αἴσθησις ἤ2 περί ὁ κοινός αἰσθητής , καί ὁ ἄνω λόγος πάλιν ἀληθεύω ὁ λέγω περί ὁ κοινός μᾶλλον ἀληθεύω ὁ αἴσθησις ἤ2 περί ὁ κατά συμβεβηκός . ἰστέον δέ ὅτι ὁ κοινός αἰσθητός καί παχυμερής εἰμί καί ἀκριβής . ὡς μέν γάρ ὑπό εἷς αἴσθησις καταλαμβάνω παχυμερής εἰμί , ὡς δέ ὑπό πᾶς ἀκριβής . ὅτι δέ εἷς αἴσθησις οὐ ἀκριβῶς γιγνώσκω ὁ κοινός αἰσθητής , δηλόω ὁ παραπλέω ὁ μέν γῆ οἴομαι κινέω , ὁ δέ πλοῖον ἵστημι . ἰδού γάρ περί ὁ ἠρεμέω ἁμαρτάνω , τουτέστιν ὁ γῆ , καί περί ὁ κινέω , τουτέστι ὁ πλοῖον , διότι ὁράω μόνος οὗτος ἐθέλω γιγνώσκω . καί ἄλλως δέ εἰμί ὁράω περί ἠρεμία ἐγώ ἁμαρτάνω · ὁ γάρ εἰμί αεικίνητος ἄστρον ἵστημι νομίζω καί περί ἀριθμός δέ ἁμαρτάνω ὁ ὄψις οἴομαι ὁ ἐν διάφορος σφαῖρα ἐν εἷς εἰμί . ἰδού γάρ λέγω ὁ σελήνη ἐν κριός εἰμί ἢ ταῦρος · ἐν ἄλλος δέ σφαῖρα εἰμί ὁ ἀπλανής ὁ κριός καί ἐν ἄλλος ὁ σελήνη . καί περί σχῆμα δέ ἁμαρτάνω καί μέγεθος · ὁ γάρ μακρόθεν τετράγωνος καί μέγας μικρός νομίζω εἰμί καί στρογγύλος διά ὁ ὁ γωνία μή φαίνω . ἀλλά εἴρω τις ὅτι ὅσος ἐπί οὗτος οὐδέ ὁ κατά συμβαίνω εἰμί γιγνώσκω εἰμί γάρ λέγω διά μῆκος ὁ κοινός μή δύναμαι οἶδα , οὐδέ ὁ κατά συμβαίνω διά μῆκος ὁράω . ὅτι μέν γάρ ὁ πόρρωθεν προσέρχομαι λευκός εἰμί , οἶδα , ὅτι δέ Θεαίτητος ἢ Σωκράτης , οὐ οἶδα . πρός ὅς εἰμί εἶπον ὅτι ὁ κατά συμβαίνω διά μῆκος μόνος οὐ ὁράω , ὁ μέντοι κοινός οὐδέ ἐκ ὁ ἐγγύς ὡς εἰμί ὁράω . ἰδού γάρ ὁ ἀρτάω καλός κυκλοτερής ὅς · κατά κάθετος θεάομαι νομίζω οὗτος κατά εὐθύς2 ἐκτείνω . καί ἐν γράφω δέ ὁράω ὁ μέν λευκόν ἐξέχω , ὁ δέ μέλας ὡς ἑγκεκολαμμένα · διό καί ὁ μαστός λευκός ποιέω · οὗτος δέ ὁ σχῆμα αἴτιος . λύω οὖν καί οὗτος . ἐν ὅς καί ὁ δύο πληρόω κεφάλαιος . tριος κεφάλαιος εἰμί ἐν ὅς ζητέω , διά τίς φαντασία καλέω · ἐπεί στάσις εἰμί ἐν ὁ φαντασία ὁ αἰσθητής · διά οὖν ὁ εἰμί αὐτός ὁ φαίνω στάσις , διά οὗτος λέγω φαντασία . φαίνω δέ λέγω πᾶς ὁ φανερόω αἰσθητής · πᾶς μέν γάρ ὁ αἴσθησις ὁ τύπος δέχομαι , ἀλλά ἐπεί πᾶς ὁ ὄψις ἀγαθός , διά οὗτος ἐκ ὁ ὑπόκειμαι αὐτός ὁ φάος ὀνομάζω · ἐκ ὁ φάος γάρ ὀνομάζω φαντασία . ἐν ὅς καί ὁ τρίτος πληρόω κεφάλαιος . τέταρτος εἰμί καί τελευταῖος ὁ θεωρία κεφάλαιος ἐν ὅς ζητέω , διά τίς ἐγώ ὁ φαντασία δωρέω καί τίς ὁ τέλος αὐτός . δεῖ τοίνυν οἶδα , ὅτι ἄλογος μέν δωρέω ἢ διά ὁ ἔχω αὐτός ὁ ἀναλογέω λόγος ἢ διά ὁ πορίζω αὐτός διά οὗτος τροφή · κατά φαντασία γάρ ἐνεργέω ὁ μύρμηξ προθησαυρίζω ἑαυτοῦ κριθή πρός τροφή · ὁ δέ λογικός δωρέω ὁ φαντασία ἢ διά ὁ εὐεργής γίγνομαι ὁ σῶμα καί ἐπιτήδειος πρός ὑποδοχή ὁ ἀγαθός · εἰμί γάρ μή γίγνομαι ἐπιτήδειος πρός ὁ δέχομαι φαντασία , πῶς εἄν καί λογικός ψυχή ἐπιδέχομαι ; καί διά ἄλλος δέ εἰμί ἐγώ ὁ φαντασία , ἵνα ἡνίκα παραφρονέω ὁ λόγος κατακρύπτω ὑπό πάθος τίνω , ἔχω οὗτος διοικέω , οἷος ἐν νόσος , ἐν μέθη , ὅτε οὖον δύναμαι σχεδόν κατά λογικός ψυχή ἐνεργέω διά ὁ ἀνεπιτηδειότης ὁ ὄργανον . ἐν ὅς καί ὁ τέταρτος κεφάλαιος καί ὁ θεωρία καί ὁ δύο τμῆμα σύν θεός πληρόω , ἐν ὅς διακρίνω ὁ λογικός ψυχή ἀπό ὁ ἄλογος . ἐν μέν γάρ ὁ πρῶτος τμῆμα διάκρισις ποιέω ὁ ἄλογος Ψυχή πρός ἑαυτοῦ , ἐν δέ ὁ πάρειμι δύο τμῆμα , ὡς εἶπον , διάκρισις εἶπον ὁ λογικός Ψυχή πρός ὁ ἄλογος , ἐν δέ ὁ ἑξῆς τμῆμα αὐτός ὁ λογικός πρός ἑαυτοῦ συγκρίνω . ἀλλά ἐπειδή εἰμί κινέω ὅδε κινέω ἕτερος ὑπό οὗτος . ἀπό ὁ λῆμμα ἄρχω καί φημί ὅτι ἐπειδή εἰμί τίς κινέω ὑπό τις ἐν ὁ εἰμί καί ὑπό ὁ κινέω ἕτερος κινέω , καί ἐπί Ψυχή οὗτος εἰμί . ὥσπερ γάρ ἐν ὁ πρᾶγμα ὁράω ὅτι ὁ μέν μοχλός ὁ χείρ κινέω , ὁ δέ μοχλός ὁ λίθος , οὕτως ὁ μέν αἴσθησις κινέω ὑπό ὁ αἰσθητής , αὐτός δέ κινέω ὁ φαντασία . μετά γάρ ὁ προσβάλλω ὁ αἰσθητός ὁ αἴσθησις καί ὁ εἶδος δέχομαι αὐτός ὁ αἰσθητής κατέχω αὐτός , | καί οὗτος p 8v ὁ εἶδος προσβάλλω ὁ φαντασία , καί οὗτος γίγνομαι φαντασία , ἀάω φημί ὁ Πλούταρχος , ὅθεν καί ὁρίζω αὐτός Ψυχή κίνησις ὑπό ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις προσεχῶς διεγείρω . μή ἀπορέω δέ πῶς τυγχάνω ἐν νύξ φαντάζω ὅδε ὁ ἄνθρωπος μή ἐνεργέω τότε ὁ αἴσθησις · μένω γάρ ὁ φαντασία ἔχω ὁ τύπος ἀπό ὁ ἤδη γίγνομαι θέα , καί διά οὗτος καί μή ἐνεργέω ἐν νύξ ὁ αἴσθησις φαντάζω . ὁ δέ ἀλλά ἐπεί πρός ὁ ἄνω εἰμί · ἐπεί γάρ εἶπον ἄνω ὅτι οὐ εἰμί δόξα ἢ αἴσθησις , νῦν φημί ἀλλά ἐπεί κινέω ὑπό ὁ αἴσθησις φαντασία ἄν εἰμί δύναμις δεκτικός ὁ αἰσθητής εἶδος διά μέσος αἴσθησις . p . 428b12 ἀλλά αἰσθάνομαι καί ὅς αἴσθησις εἰμί . Δεύς , φημί , αἰσθάνομαι καί οὗτος φαντάζω · ὁ γάρ ἐκ ἀρχή πηρός οὖον φαντάζω · διό εἶπον αἰσθάνομαι . διά τίς δέ εἶπον καί ὅς εἰμί αἴσθησις ; διά ὁ μή ἐκ γενετή μέν τυφλός , ἀποβάλλω δέ ὁ ὅρασις περί ὁ δύο ἔτος , πρίν φαντάζω · καί οὗτος γάρ οὖον δύναμαι φαντάζω περί χρῶμα . καί ὅς οὖν εἰμί αἴσθησις , ἐάν ἐκ ἀρχή οὗτος ἀποβάλλω , οὖον φαντάζω · ὥστε οὖν περί ὁ μή ὑποπίπτω ἐγώ διά ὁ αἴσθησις οὐ εἰμί φαντάζω . p . 428b14 καί οὗτος ὅμοιος ἀνάγκη εἰμί ὁ αἴσθησις . ἐντεῦθεν εἰμί ὁ δύο κεφάλαιος , ἐν ἵημι ὁ κοινωνία ἐγώ λέγω φαντασία καί αἴσθησις μήπω ὁρίζω τίς εἰμί φαντασία · ὅθεν ἀνατρέχω πάλιν καί ὁρίζω αὐτός , καί εἶτα οὗτος πλατύς λέγω πάλιν ὁ κοινωνία . νῦν οὖν φημί ὅτι ἀνάγκη ὁ φαντασία ὅμοιος εἰμί ὁ αἴσθησις , διότι οὖον δυνατός ἄνευ αἴσθησις γίγνομαι ὁ περί ὁ αἰσθητός φαντασία . καλῶς δέ πρόσκειμαι ὁ ἐνδέχομαι , ἵνα μή τις νομίζω ὅτι ἐνδεχομένως Χωρὶς αἴσθησις οὐ ] ἐπί φαντάζω · ἐκ ἀνάγκη γάρ ἕπω οὗτος . καί πολύς κατά αὐτός ποιέω καί πάσχω ὁ ἔχω . καλῶς εἶπον ὁ πολύς · οὖον γάρ πᾶς κατά φαντασία ποιέω , ἀλλά ὁ ἔχω αὐτός ἄνευ λόγος κατά αὐτός ποιέω , οἷος μύρμηξ κατά αὐτός ὁρμάω συνάγω τροφή . ἀλλά μήv οὐδέ πάσχω πάντοτε κατά φαντασία . ἔνθα γάρ συνουσιάζω ἐκκρίνω σπέρμα μηδείς προφαντάζω , ὡς ἐν ὕπνος ποτέ ἐγώ συμβαίνω , τότε οὐ ὑπό φαντασία πάσχω . καλῶς ἐν εἶπον ὅτι οὔτε ποιέω οὔτε πάσχω πᾶς κατά φαντασία . καί ὁράω ὅτι πρίν πληρόω ὁ κοινωνία τίς εἰμί ὁ τέλος ὁ φαντασία διεξέρχομαι . καί εἰμί καί ἀληθής καί ψευδής . ἐπί ὁ κοινωνία πάλιν ὑποστρέφω . φημί οὖν ὅτι κοινωνέω αἴσθησις καί φαντασία κατά ὁ ἀληθεύω καί ψεύδω . οὗτος δέ ὁ κοινωνέω συμβαίνω αὐτός διά ὁ ἔχω ὁ αὐτός αἰσθητός καί ὁμοίως αὐτός ἀντιλαμβάνω . p . 428b18 ‘H αἴσθησις ὁ μέν ἴδιος ἀληθής εἰμί ἢ ὅτι ὁλίγιστος ἔχω ὁ φεῦς . νῦν ἀσφαλής εἶπον ὁ ἄνω εἴρω . ἄνω μέν γάρ εἶπον ὅτι ὁ αἴσθησις οὐδέ ὅλως ψεύδω περί ὁ ἴδιος αἰσθητής , ἐνταῦθα δέ λέγω ὅτι ποτέ καί ψεύδω . διά τίς δέ ὀλίγος λέγω ἔχω ψεῦδος ὁ αἴσθησις περί ὁ ἰάομαι αἰσθητής ; διά ὁ μικρότης αὐτός · ῥανίς γάρ μέλας συμμιγής εἰμί πολύς λευκός οὖον δύναμαι διακρίνω . p . 428b19 19 Δεύτερος δέ ὁ συμβαίνω οὗτος , ἐνταῦθα ἤδη ἐνδέχομαι διαψεύδω . δύο αἰσθητής , φημί , εἰμί ὁ κατά συμβεβηκός . καί ἀπορέω , εἰμί κατά συμβαίνω αἰσθητός λέγω εἰμί ὁ οὐσία , πῶς φημί αὐτός συμβαίνω οὐσία εἰμί . λέγω ὅτι οὐδείς ἄτοπος · οἶς γάρ τρόπος λέγω συμβαίνω ὁ δεσπότης ἄνθρωπος εἰμί , οὗτος ὁ τρόπος λέγω καί νῦν ὁ οὐσία συμβαίνω ὁ χρῶμα . ἰδού γάρ ἐκεῖ ὁ ἄνθρωπος οὐσία εἰμί συμβαίνω λέγω ὁ δεσπότης , συμβεβηκός εἰμί , παρά φύσις κατηγορέω . ἐνταῦθα δέ εἶπον ἀντί ὁ καί ἐν ὁ φαντασία · καί ἐν αὐτός γάρ εἰμί κατά συμβαίνω αἰσθητής . p . 428b21 ὅτι2 μέν γάρ λευκός , οὖον διαψεύδω · εἰμί δέ οὗτος ὁ λευκός ἢ ἄλλος , ψεύδω . ἐνταῦθα πάλιν περί ὁ αἴσθησις διαλέγω . ὅτι μέν γάρ λευκός εἰμί , οἶδα ὁ ὄψις · ἴδιος γάρ αἰσθητός ὄψις ὁ λευκός , περί δέ ὁ ἴδιος αἰσθητός ὡς ἐπίπαν ἀληθεύω · τίς δέ εἰμί οὗτος ὁ λευκός , οἷος Ποίας ἄτομος οὐσία , ἆρα ὁ Κλέων ἢ ὁ Ἀλκιβιάδης , ψεύδω · οὔτε γάρ οἶδα οὗτος ὁ λευκός εἰμί Κλέων εἰμί , εἰμί καί οἶδα ὅτι ἁπλόος λευκός εἰμί . p . 428b22 22 τρίτος δέ ὁ κοινός καί ἕπομαι ὁ συμβεβηκός , ὅς ὑπάρχω ὁ ἴδιος . Τρίτος , φημί , αἰσθητός εἰμί ὁ κοινός αἰσθητής . εἶτα βούλομαι σαφηνίζω ποῖος λέγω κοινός αἰσθητής , φημί ὁ ἕπομαι ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητός , ἐν ὅς καί ὁ ἴδιος ὑπάρχω . κατά συμβαίνω γάρ λέγω αἰσθητός εἰμί ὁ ἄτομος οὐσία · ἐν ὁ ἄτομος δέ εἰμί οὐσία κίνησις , μέγεθος καί ὁ ἄλλος κοινός αἰσθητής , | ὥσπερ καί ὁ ιοια · χρῶμα γάρ ἐν ἄτομος οὐσία . p . 428b25 ‘H δέ κίνησις ὁ ὑπό ὁ ἐνέργεια γίγνομαι διαφέρω ὁ αἴσθησις . ἐντεῦθεν ὁ δύο κοινός λέγω αἴσθησις καί φαντασία . ἀναγνωστέον δέ ὁ λόγος ἐν ὑπερβατόν . ὁ κίνησις , φημί , ὁ γίγνομαι ὑπό ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις , τουτέστιν ὁ φαντασία , ὅστις ἀπό οὗτος ὁ εἴρω τρεῖς αἴσθησις διεγείρω , ὁ τε ὁ ἴδιος καί ὁ κατά συμβαίνω καί ὁ ὁ κοινός , οὗτος οὖν , φημί , ὁ φαντασία διαφέρω ὁ αἴσθησις πᾶς ἀπό ὅς γίγνομαι , εἴπερ ἐναργής εἰμί ἕτερος εἰμί ὁ πάντως πάρειμι ὁ αἰσθητής γίγνομαι ὁ ποτέ καί ἄπειμι . ἔχω μέντοι , φημί , ὁ ἀληθής καί ὁ ψεῦδος ἀνάλογος ὁ αἴσθησις . ὥσπερ γάρ ἐπί ἐκεῖνος ὁ πρῶτος εἴρω , τουτέστιν ὁ ὁ ἴδιος αἰσθητής , ἀληθής εἰμί , οὗτος καί ὁ φαντασία πάρειμι μάλιστα ὁ τοιοῦτος αἴσθησις ἀληθής ἄν εἰμί · ὥσπερ δέ ὁ λείπω δύο αἴσθησις , ὅς τε ὁ κατά συμβαίνω καί ὁ ὁ κοινός , ποτέ μέν ἀληθής εἰμί ποτέ δέ ψευδής , οὕτως ἄν ἔχω καί ὁ ἀπό αὐτός φαντασία , εἴτε ἵημι πάρειμι ὁ αἴσθησις εἴτε μή . p . 428b27 καί ὁ μέν πρῶτος πάρειμι ὁ αἴσθησις ἀληθής . ’Ex οὗτος ὁ ῥητός συνάγω ὁ Θεμίστιος εἶπον ὅτι ἅμα ὁ αἴσθησις ὁ φαντασία ἐνεργέω , ἐπεί λέγω πάρειμι ὁ αἴσθησις ἀληθεύω ὁ φαντασία . εἰμί οὖν μηδείς ἄλλος ἔχω ὁ εἴρω , τουτέστι πλήν φαντασία , ὁ δέ φαντασία εἰμί ὁ ἔχω ὁ λέγω , ὅστις καί ὁ οὐσία αὐτός συμπληρόω , λέγω δή ὁ ὁρισμός , δῆλος ὅτι φαντασία εἰμί κίνησις ὑπό ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις εἶπον . p . 429a2 ἐπεί δέ ὁ ὄψις μάλιστα αἴσθησις . ἐντεῦθεν ὁ ἐτυμολογία ὁ φαντασία βούλομαι εἶπον . p . 429a5 Πόλλα κατά αὐτός πράσσω ὁ ζῷον . εἶπον διά τίς λέγω φαντασία καί ἐτυμολογέω ὁ ὄνομα νυνί βούλομαι εἶπον καί διά τίς δίδωμι ἐγώ . ὁ μέν διά ὁ μή ἔχω νόος , οἷος ὁ θηρίον . ἰστέον ὅτι ὅσπερ εἰμί ἐν ἐγώ νόος οὗτος ὁ ἄλογος εἰμί φαντασία . ἐγώ γάρ ὁ αἰσθητής ἀφίστημι κατά νόος ἐνεργέω , ὁ δέ ἄλογος κατά φαντασία . ὁ μέν γάρ αἰσθητός ταχέως χωρίζω , νόος δέ καί φαντασία ἀεί εἰμί ἐν ὁ ἔχω . ὁ δέ φαντασία δισσός οἴομαι Πλούταρχος · καί ὁ μέν πέρας αὐτός ὁ ἐπί ὁ ἄνω , ἤγουν ὁ ἀρχή αὐτός , πέρας εἰμί ὁ διανοητικός , ὁ δέ ἄλλος πέρας αὐτός κορυφή εἰμί ὁ αἴσθησις . ὁ μέν οὖν φαντασία ὁ νάω καί ὁ διάνοια οὐδείς συμβάλλω , ἀλλά καί ἐναντίος ἀπό ὁ νόος καί ὁ διάνοια ἀνακαθαίρω , καί ὁ ἀτελής αὐτός ὑπό οὗτος τελειόω , ἀλλά καί ἄγω ὑπό οὗτος εἰς ἀλήθεια , κατά ὅσος φύω ἔχω ἀλήθεια . ὅθεν ὁ φαντασία καί πανταχοῦ παρέπομαι βούλομαι καί συγκινέω , λόγος καί ἀλήθεια μεταλαμβάνω βούλομαι . ὁ δέ θαυμάσιος Πλούταρχος καί καλός αὐτός εἶπον παράδειγμα , ὅθεν καί ἄξιος αὐτός εἶπον . φημί γάρ ὅτι ὥσπερ εἰμί δύο γραμμή κατά εἷς σημεῖον ἀλλήλων ἅπτω , οὗτος ὁ ἄνω μέρος ὁ φαντασία ὁ συνάπτω ὁ διανοητικός εἰμί . ὥσπερ γάρ ἐκεῖνος ὁ σημεῖον καί αὐτός εἰμί καί ἕτερος , αὐτός μέν ὡς εἷς , ἕτερος δέ διότι καί μετά ὁ ἄνω δύναμαι λαμβάνω εὐθύς καί μετά ὁ κάτω , οὗτος καί ὁ φαντασία δύναμαι καί ὡς εἷς καί ὡς δύο λαμβάνω , διότι ὁ μέν αἰσθητής ὁ διαιρέω εἰς εἷς συναθροίζω , ὁ δέ θεῖον ὁ ἀπολόω καί ὡς ἄν τις εἶπον ἑνιαῖος εἰς τύπος τις καί μορφή διάφορος ἀναμάσσω . p . 429a7 ὁ δέ διά ὁ ἐπικαλύπτω ὁ νόος . καλῶς εἶπον ἐπικαλύπτω · ἀεί γάρ εἰμί ἐν ἐγώ ὁ νόος καί ἐνεργέω , τίς δέ ἐνίοτε διά νόσος ὁ θυμός ἢ μέθη . οὗτος γάρ ἀντιφράσσω αὐτός πρός ὁ μή γιγνώσκω αὐτός τότε ὁ ἐνέργεια . εἰμί δέ οὗτος οὕτως . δῆλος εἰμί ἀθάνατος δοξάζω ὁ λογικός Ψυχή . οὖον γάρ εἶπον αὐτός πάσχω ἐν ὁ παραφροσύνη , ἀλλά ἐπικαλύπτω . ἐν ὅς ὁ δύο τμῆμα καί ὁ πρᾶξις σύν θεός πληρόω . p . 429a10 περι δέ ὁ μόριον ὁ Ψυχή ὅς γιγνώσκω τε ὁ ψυχή καί φρονέω , εἴτε χωριστής εἰμί εἴτε καί μή χωριστής κατά μέγεθος ἀλλά κατά λόγος , σκεπτέος , ὅς ἔχω διαφορά , καί πῶς ποτός γίγνομαι ὁ νοέω . μετά ὁ διακρίνω ὁ ἄλογος ψυχή ἀπό ὁ λογικός νῦν ἔρχομαι καί ἐπί ὁ διακρίνω ὁ λογικός αὐτός ἀπό ἑαυτοῦ . ἐπί ὁ λογικός τοίνυν τρεῖς τις ζητέω , πρώϊος μέν εἰμί φθαρτός εἰμί ἢ ἄφθαρτος , δύο δέ διάκρισις ποιέω ὁ λογικός ἀπό ὁ αἴσθησις . καί μή ἀπορέω πῶς ἄνω διακρίνω αἴσθησις | ἀπό λογικός Ψυχή πάλιν ὁ αὐτός ποιέω q 1v νῦν · ἐπεί γάρ συμβάλλω αὐτός ὁ διάκρισις οὗτος πρός ὁ δείκνυμι ὅτι ἀίδιος εἰμί ὁ λογικός ψυχή , διά οὗτος λέγω αὐτός . εἶτα τρίτος κεφάλαιος ζητέω πῶς ὁ νοέω γίγνομαι · ὁ δέ πάρειμι θεωρία ὁ δύο πρῶτος κεφάλαιος ζητέω . ἄρχω δέ ἀπό ὁ δύο κεφάλαιος , τουτέστι ὁ διαφορά λόγος καί αἴσθησις , διότι οὗτος συμβάλλω καί ἐπιχείρημα λόγος ἐπέχω πρός ὁ δείκνυμι ὅτι ἀίδιος εἰμί ὁ λογικός ψυχή . ἐθέλω δέ κατεπείγω ποιέω ὁ διαφορά κοινωνία προλέγω λόγος καί αἴσθησις . καί μή ἀπορέω ὅτι πῶς ἄνω εἶπον οὗτος κοινωνία καί νῦν οὗτος λέγω · γιγνώσκω γάρ ὅτι καί ὁ κοινωνία πρός ὁ δείκνυμι ἀθάνατος ὁ ψυχή συμβάλλω . ἄρχω οὖν ἐκ ὁ κοινωνία λόγος καί αἴσθησις . καί πρῶτος μέν κοινωνία λέγω κατά ὁ ἄμφω δύναμις εἰμί καί λόγος καί αἴσθησις , καί ὅτι οὐδέ ὁ ψυχή ἔχω λόγος ὁ νοητός ἄγραφος γάρ γραμματεῖον ἔοικα κατά ὁ Ἀριστοτέλης ) οὔτε δέ ὁ αἴσθησις ἔχω λόγος ὁ αἰσθητής , ἀλλά δέχομαι τύπος καί εἶδος μόνος . ὁ γάρ αἴσθησις οὐ ἀντιλαμβάνω ὁ αἰσθητής , ἀλλά τύπος τις ὁ αἰσθητής · ἀτυχής γάρ οὐσία ὁ αἴσθησις · ὁ μέντοι λογικός ψυχή ἄν νοέω οὐσία , ἀλλά οὖν ὅμως οὐδέ αὐτός ἔχω τύπος ὁ νοητός . καί οὗτος πρῶτος κοινωνία . δύο κοινωνία · εἰμί δύναμις εἰμί καί ὁ λογικός ψυχή καί ὁ αἴσθησις , ἀλλά ὁ μέν λογικός κατά ἐπιτηδειότης , ὁ δέ αἴσθησις κατά ἕξις , πλήν ὅμως ἄμφω δύναμις , εἰμί οὖν δύναμις εἰμί , πάντως διά πάθος ἔρχομαι εἰς ἐνέργεια · κοινός ἄρα ἐν αὐτός ὁ πάσχω . ἀλλά ἐπεί ὁ πάσχα ἐν φθαρτός δείκνυμι ὁ λογικός Ψυχή , διά οὗτος φημί ὅτι πάθος πάσχω τελειωτικός , οὖον φθαρτικός . οὖον γάρ κατά ὁ οὐσία πάσχω , ἀλλά κτάομαι ὁ ἐνέργεια · ὁ γάρ γνῶσις ἐνέργεια εἰμί ὁ νόος , ὅστις μεταβάλλω ἀπό ὁ δύναμις εἰς ὁ ἐνέργεια . καί οὗτος εἰμί ὁ τρίτος κοινωνία , ὁ ἄμφω τελειωτικός ἔχω πάθος . ἀλλά ἵνα καί ἐκ ὁ κοινωνία μανθάνω ὁ ἀίδιος ὁ Ψυχή , δεῖ οἶδα ὅτι ὁ ψυχή κύριος μᾶλλον πάσχω τελειωτικός πάθος ἤ2 ὁ αἴσθησις . ὁ γάρ αἴσθησις ἐκ ὁ ὑπερβολή φθείρω , ὁ δέ ψυχή μᾶλλον γυμνάζω ἐκ ὁ ὑπερβολή . ὅς δῆλος ὅτι ἀίδιος εἰμί · οὖον γάρ φθείρω ποτός . οὗτος μέν ὁ κοινωνία · διαφέρω δέ ὁ αἴσθησις ὁ λογικός Ψυχή , ὅτι ὁ μέν αἴσθησις περί ὁ μᾶλλον αἰσθητός ἐνεργέω ἀμβλυώσσω περί ὁ κακός , ὁ μέντοι λογικός ψυχή περί ὁ μᾶλλον ἐνεργέω πλέω ἐνεργέω περί ὁ κακός . οἷος ἐάν ὁράω ὁ ὄψις ἄμετρος λευκός ἢ λαβυρινθώδης σχῆμα , πάσχω ἐκ οὗτος καί ὁ κακός λευκός οὐ ἀντιλαμβάνω · ὁ μέντοι νόος ἐν περί μέγας ἐνεργέω , γυμνάζω ἐν αὐτός καί μᾶλλον ἐνεργέω περί ὁ κακός . καί τίς ὁ αἰτία οὗτος ; ἐπεί ὁ μέν αἴσθησις δήω ὁ σῶμα καί ἄνευ αὐτός οὐ ἐνεργέω , καί ἐπεί οὗτος συγκρίνω ἢ διακρίνω ἐκ ὁ ὑπερβολή καί πάσχω , διά οὗτος περί ὁ κακός οὖον δύναμαι ἐνεργέω · ὁ μέντοι νόος οὖον δήω σῶμα , ἵνα πάσχω ἐκεῖνος πάσχω , ἀλλά γυμνάζω περί ὁ ἀγαθός καί εὐχερής ὁ κακός καταλαμβάνω . καί οὗτος δέ ἀιδιότης βοάω ὁ Ψυχή · ὥστε καί ἐκ ὁ διαφορά αἴσθησις καί ὁ νόος δείκνυμι ὁ ἀίδιος . δείκνυμι δέ καί ἰδικός ἐπιχείρημα ὅτι ἀίδιος εἰμί ὁ ψυχή , ὅσπερ εἰμί ὁ πρῶτος κεφάλαιος . εἰμί πᾶς νοέω ὁ ψυχή , ἀίδιος εἰμί . οὔτε γάρ σῶμα εἰμί δύναμαι πᾶς νοέω ἵημι ἔνυλος εἶδος . εἰμί γάρ σῶμα εἰμί , πάντως κρᾶσις τίς εἰμί ἢ θερμός ὁ ψυχρός , ὁ δέ κρᾶσις ὁ ὅμοιος κρᾶσις οὖον νοέω · ὁ ὅμοιος ἄρα κρᾶσις οὖον νοέω , καί οὐκέτι εἰμί πᾶς νοέω . καί ὁ ἁφή γάρ λέγω ὅτι οὐ ἀντιλαμβάνω ὁ ὁμοίως ψυχρός ἢ θερμός . ἀλλά τίς οὐ λέγω αὐτός ἔνυλος εἶδος χράομαι αὐτός ὄργανον ὁ σῶμα ; ἀλλά εἰμί ὡς ὄργανον χράομαι ὁ ὄργανον οὖον νοέω , καί πάλιν εἰμί μή πᾶς νοέω . εἰμί δέ καί νοέω αὐτός , ἕτερος δήω ὄργανον , καί οὗτος ἐπί ἤπειρος . ἄλλως τε δέ ὁ ὄργανον συμβάλλω ἐκεῖνος ὅς εἰμί ὄργανον · ὁ δέ σῶμα ἐμποδίζω ὁ Ψυχή εἰς ὁ ἐνεργέω · οὐ ἄρα εἰμί ὄργανον αὐτός . ἐπεί οὖν καί οὗτος εἴρω , ἐν οὗτος ὁ θεωρία σύν θεός πληρόω . περι δέ ὁ μόριον ὁ Ψυχή ὅς γιγνώσκω τε ὁ ψυχή . οὐ εἰμί ἐκ οὗτος συνάγω ὁ ὁ Πλούταρχος ὅτι πᾶς ὁ ψυχή εἷς οὐσία εἰμί πολυδύναμος . καί ὅτι οὗτος ἀληθής , δηλόω ὁ εἶπον αὐτός εἷς μόριον εἷς Ψυχή ὁ λογικός . μόριον γάρ νῦν λέγω οὗτος ὁ τρόπος · ἐπεί γάρ πολύς εἰμί ὁ συμβάλλω εἰς σύστασις ὁ σῶμα , φημί ὅτι καί οὗτος εἷς εἰμί ὁ συμβάλλω ὁ σῶμα ὁ μόριον ὁ Ψυχή , τουτέστιν ὁ λογικός ψυχή . ποῦ γάρ δύναμαι εἶπον εἷς οὐσία πολυδύναμος , ὅπου γε ὑποτίθημι ψυχή ἄφθαρτος καί φθαρτός ; ὁ δέ αὐτός οὐσία οὖον δύναμαι ὁ μέν εἰμί φθαρτός ὁ δέ ἄφθαρτος . οὕτως μέν πρός οὗτος εἰμί εἶπον . καί πρός Ἀλέξανδρος δέ ὅτι ὁράω πῶς ὁ νόος μόριον εἶπον ὁ Ψυχή · ὅταν οὖν εἶπον ὁ νόος ἀίδιος , μή λέγω ὅτι ὁ θύραθεν νόος λέγω · ὁ γάρ ἐν ἐγώ λέγω . ἰστέον γάρ ὅτι ὁ νόος τοῖος τις σημαίνω παρά Ἀριστοτέλης . οὗτος δέ ὁ τρεῖς ἄλλως μέν λέγω Ἀλέξανδρος ὁ Ἀφροδισιεύς , ἄλλως δέ ὁ Πλούταρχος · ἀλλά ὁ μέν Ἀλέξανδρος πρῶτος σημαίνω λέγω ὁ νόος ὁ δύναμις νόος , ὥσπερ εἰμί ὁ ἐπί ὁ παῖς · ἐν γάρ ὁ παῖς ὁ δύναμις νόος εἰμί . δύο σημαίνω ὁ δύναμις ὁ κατά ἕξις νόος , ὥσπερ ὁ ἐπί ὁ τέλειος ἄνθρωπος · ὁ γάρ τέλειος ἄνθρωπος εἴδησις λοιπός ἔχω ὁ πρᾶγμα ὁ κατά ἕξις νόος ἔχω λέγω . τρίτος σημαίνω εἰμί ὁ νόος ὁ ἐνέργεια νόος , ὅς εἰμί ὁ θύραθεν , ὁ παντέλειος , ὁ μή εἰμί κατά ἕξις ἢ κατά ὁ δύναμις , ἵνα καί ἁπλόος εἰμί ἀεί ἐνέργεια εἰμί , ὁ κυβερνάω ὁ πᾶς . οὗτος ὁ τρεῖς σημαίνω ὁ νόος κατά ὁ Ἀλέξανδρος , Πλούταρχος δέ οὖον παραδέχομαι οὗτος , ἀλλά ἄλλως λέγω ὁ σός μαίνομαι ὁ νόος . φημί γάρ ὅτι πρώϊος σημαίνω εἰμί ὁ νόος ὁ κατά ἕξις νόος , οἷος εἰμί ἐπί ὁ παῖς · βούλομαι γάρ Πλούταρχος κατά Ἀριστοτέλης ὁ παιδίον λόγος ἔχω ὁ πρᾶγμα καί ὁ λογικός ψυχή πᾶς οἶδα , καί ὁ μανθάνω μή εἰμί κύριος μανθάνω , ἀλλά ἀναμιμνήσκω . καί διά οὗτος ὁ νόος ἐπί ὁ παῖς κατά ἕξις δίδωμι καί ἔχω ὁ λόγος ὁ πρᾶγμα , ἀλλά ἀγνοέω , φημί , ὁ πρᾶγμα διά ὁ δήω μάθησις , ὅστις μάθησις ἀνάμνησις εἰμί . δύο σημαίνω εἰμί ὁ νόος ὁ κατά ἕξις ἅμα καί ἐνέργεια , ὥσπερ εἰμί ἐπί ὁ τέλειος ἄνθρωπος ὁ νόος . ἐν οὗτος γάρ καί κατά ἕξις εἰμί καί κατά ἐνέργεια · μανθάνω γάρ ἤδη καί γιγνώσκω ὁ πρᾶγμα , καί οἱονεί ἀναμιμνήσκω αὐτός διά ὁ μάθησις . τρίτος σημαίνω εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια μόνος νόος , οἷος εἰμί ὁ θύραθεν νόος ὁ τέλειος . οὗτος ὁ τρεῖς ὁ νόος σημαίνω κατά ὁ Πλούταρχος . Ἀμμώνιος δέ ἀμφότερος κακίζω , Ἀλέξανδρος τε καί Πλούταρχος , λέγω ὅτι ἀμφότερος ἁμαρτάνω καί ἴδιος καί κοινός ἁμαρτία . κοινός μέν οὖν , ὅτι ἀμφότερος τρίτος σημαίνω εἶπον ὁ νόος ὁ θύραθεν κατά ἐνέργεια νόος , ὅς εἰμί ὡς λόγος εἶπον ὁ θεός · οὔτε γάρ εἰμί νῦν Ἀριστοτέλης περί ὁ θύραθεν νόος λόγος , ὅπου οὖον θεολογικός ἐνίστημι πραγματεία , καί ἄλλως νῦν περί νόος εἰμί ὁ λόγος , ὅς νόος μέρος εἰμί ὁ Ψυχή . ἄρχω γοῦν φημί περί ὁ μόριον ὁ Ψυχή ὅς νοέω καί γιγνώσκω · εἰμί οὖν περί νόος λέγω νῦν ὁ εἰμί μόριον ὁ Ψυχή , πῶς οὗτος ὁ θύραθεν σημαίνω νόος ; ὁ γάρ θύραθεν οὐ εἰμί μέρος ὁ Ψυχή . καί ὅτι ὁ νόος οὗτος ὁ ἐνέργεια ἐκ ὁ δύναμις ἐν ἐγώ λέγω νόος γίγνομαι παρακατιών , ὁ δέ θύραθεν νόος οὐ εἰμί ἐκ ὁ ἐν ἐγώ δύναμις νόος . εἰμί δέ καί εἶπον ὅτι , ἡνίκα λέγω πᾶς νοέω ὁ νόος , περί ὁ θύραθεν νόος διαλέγω , καί εἰς οὗτος ψεύδω · ὁ γάρ ἐν ἐγώ δύναμις νόος πᾶς ἔχω ὁ νόησις , ὥσπερ καί ὁ σκιαγραφία ἐν εἰκών πᾶς ἔχω ὁ τύπος , εἰμί καί μή φανερός , ὅς μέλλω δέχομαι . καί ὁ νόος οὖν πᾶς ἔχω ὁ νοέω , εἰμί καί μή φανερός · ὅταν δέ νοέω , τότε ἤδη φανερός γίγνομαι . ὅτι δέ καί ὅς εἶπον μόριον ὁ Ψυχή , οὗτος λέγω ἀίδιος παρακατιών , δηλόω ὁ εἶπον αὐτός τοῦτος δέ ὁ μόριον ὁ Ψυχή μόνος ἀίδιος , μόνος ὁ ὁ λογικός καί οὖον ὁ ἄλλος . ἀμφότερος μέν οὖν κοινός οὗτος ἁμαρτάνω ὁ ἁμαρτία . ἴδιος δέ πάλιν ἕκαστος αὐτός ἁμαρτάνω οὕτως , ὁ μέν Ἀλέξανδρος διότι οὐδείς βούλομαι ἐπιλέγω ὁ λέγω , ἀλλά ἀεί κατακολουθέω αὐτός ἐναντιολογία καί νῦν περιπίπτω . ἀφορμή γάρ λαμβάνω ἐκ ὁ λέξις οἴομαι ὅτι αὐτός ὁ νόος καί ὁ οὐσία αὐτός δύναμις εἰμί , καί οὖον λέγω ὅτι κατά ὁ ἐνέργεια αὐτός εἰμί δύναμις , οἷος ὁ ἐπί ὁ παῖς νόος κατά ἐγώ δύναμις εἰμί , διότι οὔπω οἶδα ὁ εἶδος ὁ πρᾶγμα , ἐπιτηδείως δέ ἔχω πρός ὁ γιγνώσκω αὐτός , καί οὗτος δύναμις εἰμί διά ὁ ὁ ἐνέργεια αὐτός μήπω γιγνώσκω ὁ εἰμί . ὁ δέ Ἀλέξανδρος αὐτός ὁ οὐσία ὁ νόος ἐπί ὁ παῖς λέγω εἰμί δύναμις , καί κατασκευάζω αὐτός φάσκω ὅτι ὁ νόος δύναμις εἰμί , εἰμί δέ δύναμις εἰμί κατά ὁ ἐπιτηδειότης , δῆλος ὅτι οὐ ἔχω εἶδος , ἀλλά ὕλη εἰμί μόνος · πᾶς γάρ ὁ πρῶτος δύναμις ἐν ὕλη εἰμί . ὁ νόος ἄρα ὕλη εἰμί καί εἶδος οὐ ἔχω , ἵνα μή θολόω ὑπό ὁ εἶδος ῥέπω εἰς ὁ ὁ οἰκεῖος εἶδος γνῶσις καί ὁ ἐναντίος αὐτός εἶδος μή γιγνώσκω . ὥσπερ γάρ ὁ διαφανής ἀχρωμάτιστος εἰμί , ἵνα ἀδέκαστος διακονέω ὁ χρῶμα , οὗτος καί ὁ νόος , φημί , ἀνείδεος εἰμί , ἵνα γιγνώσκω πᾶς ὁ ἰόω . Ούτος μέν Ἀλέξανδρος , πάνυ δέ ἁμαρτάνω . εἰμί γάρ διά οὗτος ἀνείδεος εἰμί , ἵνα γιγνώσκω πᾶς ὁ εἰμί , καί ἐσθίω ὁ λόγος ἐπιτείνω , οὔτε μηδαμός μηδαμῶς ὀφείλω εἰμί · οἶδα γάρ καί ὁ μηδαμῶς εἰμί . καί οὖον μόνος ἐντεῦθεν ἀναιρέω Ἀλέξανδρος , ἀλλά καί ἐκ αὐτός Ἀριστοτέλης · αὐτός γάρ Ἀριστοτέλης εἶδος εἶδος λέγω ὁ Ψυχή . καί οὗτος εἰμί ὁ ἴδιος ἁμαρτία Ἀλέξανδρος , διότι ἀνείδεος λέγω ὁ νόος · φημί γάρ ὅτι δύναμις εἰμί ὁ οὐσία αὐτός ἐν ὁ παῖς , ὁ δέ δύναμις ἀνείδεος εἰμί . καί ὁ Πλούταρχος δέ ἁμαρτάνω ἴδιος ἁμαρτία , διότι ὁ Πλάτων Ἀριστοτέλης προσάπἐνστήσατο τέῳ . Πλάτων γάρ εἰμί ὁ οἴομαι ὁ ὁ παῖς νόος κατά ἕξις εἰμί καί λόγος ἔχω ὁ πρᾶγμα , οὖον μήv Ἀριστοτέλης · ὁ δέ Πλούταρχος καί αὐτός οἴομαι Αριστοτέλης οὗτος λέγω . καί πῶς οὖον ψεύδω , ὅπου γε Ἀριστοτέλης ἔλεγχος αὐτός ; ὁ γάρ ὁ παῖς νόος ἄγραφος γραμματεῖον ἔοικα φημί , διότι ἐπιτήδειος εἰμί πρός ὁ δέχομαι ὁ λόγος ὁ πρᾶγμα , οὖον μήv ἤδη καί δέχομαι . διό καί κοινῶς καί ἴδιος ἁμαρτάνω Ἀλέξανδρος τε καί Πλούταρχος . φέρω οὖν ἐγώ ὁ ἀλήθεια εἶπον . ἰστέον τοίνυν ὅτι δοξάζω ἐγώ ἀεί ὁ νόος εἶδος εἰμί . εἰμί γάρ νόος παῖς εἶδος , δύναμις δεκτικός εἶδος , καί καθό μέν εἶδος εἰμί , οὐ εἰμί δύναμις , ὡς Ἀλέξανδρος δοκέω , καθό δέ δύναμις εἰμί δεκτικός ὁ εἶδος , οὐ ἔχω ὁ λόγος ὁ πρᾶγμα , ὡς Πλούταρχος δοκέω . εἶπον ἐν λοιπός ὁ σημαίνω ὁ νόος . πρῶτος τοίνυν εἰμί σημαίνω ὁ νόος ὁ δύναμις εἰδοί ὁ πρᾶγμα , ὥσπερ ἐπί ὁ παῖς εἰμί . δύο σημαίνω εἰμί ὁ νόος ὁ κατά ἕξις εἰδοί ὁ πρᾶγμα , ὥσπερ ἐπί ὁ τέλειος ὁ ἐπτσταμένων μέν ὁ πρᾶγμα , ἠρεμέω δέ καί μή ἐνεργέω κατά οὗτος . τρίτος σημαίνω εἰμί ὁ νόος οὐ ὁ θύραθεν εἴσειμι , ὡς ἐκεῖνος οἴομαι , ἀλλά ἀλκή ἕξις ἅμα καί ἐνέργεια , ὥσπερ ὁ ὁ τέλειος νόος ὁ οἶδα ὁ πρᾶγμα καί προχειρίζω ὁ εἴδησις καί ἐνεργέω κατά αὐτός . οὕτως ἐν ἐγώ λέγω ὁ σημαίνω ὁ νόος . περι δέ ὁ μόριον ὁ Ψυχή ὅς γιγνώσκω τε ὁ ψυχή καί φρονέω . μόριον καλέω ὁ νόος ὁ Ψυχή οὐ ὡς μικρός εἰμί ὁ Ψυχή , | ἀλλά ὡς εἰμί τις ὁ ἅπας κόσμος ἀριθμέω , τάξις δέ καί ὁ ἥλιος μετά πᾶς , εἶτα τελευταῖος εἶπον μόριον εἰμί ὁ πᾶς ὁ ἥλιος . καλῶς δέ εἶπον ὅς γιγνώσκω τε ὁ ψυχή καί φρονέω · ὁ γάρ ψυχή καί θεωρητικός μέρος ἔχω καί πρακτικός . καί διά μέν ὁ εἶπον ὅς φρονέω ὁ πρακτικός αὐτός μέρος δηλόω , διά δέ ὁ εἶπον ὅς γιγνώσκω ὁ θεωρητικός . τίς δέ βούλομαι εἶπον ὅτι περί οὗτος ὁ μόριον ὁ Ψυχή ἐν ὅς γιγνώσκω καί φρονέω δεῖ ζητέω , εἴτε ἀίδιος εἴτε οὖον , εἴτε χωριστής εἰμί , εἴτε καί μή χωριστής κατά μέγεθος ἀλλά κατά λόγος ; τις οὕτως ἐξηγέομαι ὁ πάρειμι ῥητός , ὅτι εἴτε χωριστός εἰμί σῶμα ὁ νόος εἴτε μή χωριστός εἰμί σῶμα , ἀλλά μόνος μέν ὁ ἐπίνοια χωριστός εἰμί , οὐκέτι δέ καί τῆ ἐνέργεια . οὗτος δέ εἰμί ὁ πρῶτος πρόβλημα , εἰμί χωριστός ὁ νόος καί ἀίδιος . ὁ δέ Πλούταρχος οὐδαμῶς ὁ πάρειμι ἐξήγησις ἀρέσκω , ἀλλά καί πάνυ αὐτός καταγιγνώσκω . αὐτός δέ φημί ἐξηγέομαι ὅτι ὁ Ἀριστοτέλης βούλομαι εἶπον ἐπιτίθημι ὁ νόος χωριστός εἰμί φάντασις καί αἴσθησις , ὡς ἄλλος αὐτός ἔχω οὐσία παρά οὗτος , εἴτε εἷς εἰμί οὐσία , ὅστις ὁ νόος προβάλλω καί φαντασία καί αἴσθησις , ὁ δέ λόγος μόνος εἰμί πολύς , οὗτος εἶπον . ὅτι γάρ πρός οὗτος ἀφοράω , δῆλος ἐκ ὁ καί ἄρτιος αὐτός παύω περί οὗτος διαλέγω . οὖον γάρ εἴτε χωριστός εἰμί σῶμα εἴτε μή ζητέω · ὁ γάρ δίδωμι φαντασία χωρίζω σῶμα πῶς περί νόος διστάζω ἔχω ὁ πᾶς ἐπαναβαίνω ὁ δύναμις , εἴτε Χωρὶς σός μάτος εἰμί εἴτε οὐ εἰμί ; μέγεθος δέ λαμβάνω ὁ οὐσία . ὥστε καί ὁ πρῶτος πρόβλημα οὗτος εἰμί , εἴτε χωρίζω ὁ νόος ὁ οὐσία φαντασία καί αἴσθησις , εἴτε εἷς οὐσία εἰμί πᾶς καί ὁ λόγος μόνος διαφέρω . καί οὗτος μέν περί οὗτος . ἐπεί δέ μιμνήσκω ὁ Ἀριστοτέλης ὁ ἀμιγής καί ἀπαθής καί χωριστής πρός ὁ δείκνυμι ὅτι ἀίδιος ὁ ψυχή , ὁ Ἀλέξανδρος παραφθείρω ὁ τρεῖς οὗτος . πρῶτος μέν ὁ ἀμιγής · φημί γάρ ὅτι.ἀμιγἡ λέγω ὁ Ψυχή , ἐπεί νόμος εἰμί ὁ μίγνυμι ὁ πρῶτος κατά ἑαυτοῦ εἰμί καί οὗτος συμμείγνυμι . ἰδού γάρ ἐν ὁ οἰνόμελι πρῶτος εἰμί κατά ἑαυτοῦ ὁ μέλι καί ὁ οἶνος , καί εἶτα οὗτος συμπλέκω . ἐπεί οὖν οὖον πρῶτος εἰμί κατά ἑαυτοῦ ὁ ψυχή ὁ σῶμα συμμείγνυμι , ἀλλά ἅμα ὁ γένεσις συμμείγνυμι ὁ σῶμα , διά οὗτος ἀμιγής λέγω ὁ Ψυχή . ἀπαθής δέ αὐτός λέγω , φημί , ὅτι οὐ αὐτός ὁ ἐπιτηδειότης ὁ Ψυχή πάσχω , ἀλλά σῶμα κατά ὁ ἐπιτηδειότης . ἐπεί οὖν πάθος λέγω ὁ πάσχω ὁ ἐπιτηδειότης , νυνί δέ οὐ πάσχω , διά οὗτος ἀπαθής αὐτός λέγω . χωριστός δέ αὐτός λέγω , φημί , κατά ὁ ἑτερότης , καθό ὅλως διαφέρω σῶμα καλός αὐτός χωριστής . οὗτος δέ κακῶς λέγω . λέγω . ὅς γάρ λόγος δείκνυμι ὁ λογικός ψυχή ἀμιγής , ἀπαθής , χωριστής , οὗτος ὁ λόγος καί ἐπί αἴσθησις δυνατός δείκνυμι . νυνί δέ διακρίνω λόγος ἀπό αἴσθησις εἶπον οὗτος ὑπάρχω ἐν ὁ λογικός Ψυχή · οὐ ἄρα οὖν καί αἴσθησις ὑπάρχω . σύ οὖν δέχομαι οὗτος ὡς βοῦς ὁ ἀιδιότης ὁ Ψυχή , καί μή ὡς Ἀλέξανδρος · εἰμί γάρ ἀίδιος , πάντως καί ἀμιγής εἰμί ὁ ὕλη καί χωριστός αὐτός καί ἀπαθής . καί οὗτος μέν ἐν μέσος . ὁ δέ πάρειμι λέξις , ὡς εἶπον , ὁ πρῶτος λέγω κεφάλαιος τέως ἐν ἀπαρίθμησις , εἴτε ἄφθαρτος εἰμί ὁ ψυχή εἴτε ἕ . σκεπτέος τίς ἔχω διαφορά καί πῶς ποτός γίγνομαι ὁ νοέω . ἐκ μέν ὁ εἶπον σκεπτέος τίς ἔχω διαφορά ὁ δύο απαριθμώ κεφάλαιος , ἐν ὅς βούλομαι εἶπον ὁ διαφορά λόγος καί αἴσθησις · ἐκ δέ ὁ εἶπον πῶς γίγνομαι ὁ νοέω ὁ τρίτος λέγω κεφάλαιος . p , 429 a 13 εἰμί δή εἰμί ὁ νοέω ὥσπερ ὁ αἰσθάνομαι . ἐντεῦθεν ἄρχω ἐκ ὁ κοινωνία λόγος καί αἴσθησις , καί δοκέω μέν ἐκ ὁ δύο ἄρχω κοινωνία , ὅτι ἄμφω πάσχω , εἰμί καί ἄτακτος · ἐσθίω γάρ ὁ ὁ δύναμις προηγέομαι · ἐκ οὗτος γάρ γίγνομαι ὁ δύο κοινωνία . εἰμί γάρ ἄμφω δύναμις , ὁ δέ δύναμις ἵνα γίγνομαι ἐνέργεια , δήω πάθος , διά οὗτος ἔχω κοινός καί ὁ πάσχω . πλήν εἰμί εἶπον ὅτι ἀπό ὁ πρῶτος κοινωνία ἄρχω . εἶπον γάρ ὅτι ὁ νοέω εἰμί ὡς ὁ αἰσθάνομαι , ὁ δέ αἰσθάνομαι δύναμις , καί ὁ νοέω ἄρα δύναμις · παρακάτειμι δέ καί σαφῶς λέγω ὁ κοινωνία οὗτος . εἰμί δέ ὡς τύπος φράζω ὁ ῥησίδιον τοιοῦτος · εἰμί εἰμί ὥσπερ ὁ αἴσθησις ὁ νόος , ἀντί ὁ εἰμί ὑποτίθημι ὁ νόος ἔοικα ὁ αἴσθησις , πάντως καί ὁ νόος πάσχω τίς ἄν εἰμί ὑπό ὁ νοητός , ὥσπερ καί ὁ αἴσθησις ὑπό ὁ αἰσθητής πάσχω · εἰμί δέ μή πάσχω ὑπό ὁ νοητός , ἕτερος τίς τοιοῦτος εἰμί , ἀντί ὁ ἀπαθής εἰμί . ἐπεί γάρ δοκέω φορτικός εἰμί ὁ λέγω πάσχω ὁ λογικός Ψυχή , διά οὗτος εἶπον ἤ τίς τοιοῦτος ἕτερος , τουτέστι τελειωτικός πάθος καί οὖον φθαρτικός . εἶτα ὡς ἐπικρίνω ὁ λόγος ἐπάγω ἀπαθής ἄρα δεῖ εἰμί . τίς δέ ἕνεκα πρόσκειμαι ὁ ἄρα ; οὐ ὅτι φημί δεκτικός εἰμί ὁ εἶδος ὁ λογικός ψυχή , διά οὗτος συνάγω ὅτι ἀπαθής οὖον γάρ ἕπω οὗτος ) , ἀλλά ἐπεί εἶπον ἤ τίς τοιοῦτος πάσχα εἰμί τελειωτικός πάθος , διά οὗτος συνάγω ὅτι ὅσος οὖν ἐπί οὗτος ἀπαθής εἰμί . p . 429 a 15 δεκτικός δέ ὁ εἶδος καί δύναμις τοιοῦτος , ἀλλά μή οὗτος . ἐντεῦθεν ἀπατάω Ἀλέξανδρος καί νομίζω αὐτός δεκτικός εἰμί ὁ εἶδος , λέγω δή ὁ νόος , καί δύναμις εἰμί , ἀλλά μή οὗτος , ἀντί ὁ ἀλλά μή εἶδος . κακῶς δέ ἐκλαμβάνω ὁ ἀλλά μή οὗτος · δεῖ γάρ ὁ ἀλλά μή οὗτος νοέω ἀλλά μή ἐνέργεια οὗτος ὅσπερ νοέω ὡς εἶπον ἀνωτέρω . ἔχω εἰμί μέν γάρ εἶδος , μᾶλλον δέ εἶδος εἰμί ὁ νόος , ἀλλά ὁ εἶδος ὅς γιγνώσκω οὐ ἔχω ἐνέργεια , ἀλλά δύναμις · δύναμις γάρ | εἰμί ὁ νόος ὁ νοητός καί ὁ αἴσθησις ὁ αἰσθητός καί οὐ ἐνέργεια . p . 429 a 18 Ἀνάγκη ἄρα , ἐπεί πᾶς νοέω , ἀμιγής εἰμί , ὥσπερ φημί Ἀναξαγόρας , ἵνα κρατέω , οὗτος δέ εἰμί ἵνα γνωρίζω . εἰμί ἐθέλω , φημί , ὁ νόος πᾶς νοέω , ἀμιγής δεῖ αὐτός ὑποτίθημι ὁ ὕλη · εἰμί γάρ εἶπον αὐτός ἐκ ὁ ὕλη , οὖον νοέω αὐτός . ἀμελέω καί διά οὗτος ὁ ἁφή ὁ ὁμοιόω θερμός αὐτός οὐ ἀντιλαμβάνω . διά οὗτος δέ καί Ἀναξαγόρας πᾶς λέγω ἐκ ὁ ὁμοιομέρεια ὁ νόος οὐ ὑποτίθημι ἐκ αὐτός , ἵνα πᾶς κρατέω , τουτέστιν ἵνα πᾶς γιγνώσκω · ὁ γάρ παρά Ἀναξαγόρας κρατέω παρά Ἀριστοτέλης γιγνώσκω εἰμί . καί δικαίως ἐκ ὅς εἰμί τίς , οὖον γιγνώσκω αὐτός · ἕτερος γάρ ἐθέλω εἰμί ὁ γιγνώσκω ὁ γιγνώσκω . ὁ δέ Ἀλέξανδρος πάλιν ἄλλως νοέω · φημί γάρ ὅτι εἰμί πᾶς νοέω , ἀμιγής εἰμί ὁ εἶδος καί οὐ ἔχω εἶδος . ἐγώ δέ μετά προσδιορισμός λέγω ὅτι ἀμιγής εἰμί ὁ εἶδος ὅς γιγνώσκω , ἐπεί αὐτός αὐτόθεν εἶδος ὑπάρχω . εἶπον δέ πρός οὗτος ὁ Ἀλέξανδρος ὅτι εἰμί κατά σύ ὁ νόος ἀμιγής εἰμί ὅς γιγνώσκω εἶδος , ἐπεί καί ἑαυτοῦ γιγνώσκω , λέγω δέ αὐτός εἶδος ἵημι , οὐκοῦν καί ἑαυτοῦ ἀμιγής εἰμί ὁ νόος , ὅσπερ εἰμί ἄτοπος . λέγω δέ πρός οὗτος ὅτι ὡς νοέω νοέω ἀμιγής εἰμί καί ἕτερος . p . 429a20 παρεμφαίνω γάρ κωλύω ὁ ἀλλότριος καί ἀντίφραξις . τις φημί ; ὅτι εἰμί εἰμί ἐκ ὁ ὕλη ὁ νόος , οὗτος ὁ ὕλη παρεμφαίνω καί ἀντιφράσσω αὐτός κωλύω νοέω οὖον μόνος ἑαυτοῦ , ἀλλά καί ὁ ἀλλότριος . νοητός , τουτέστι ὁ ἄλλος . οὐ ἄρα οὖν εἰμί ἐκ ὁ ὕλη . δύναμαι δέ καί ἄλλως αὐτός ἐξηγέομαι καί εἶπον , εἰμί ἔχω τις εἶδος ὁ γιγνώσκω ἐνέργεια ὁ νόος , ἀλλά μή πᾶς εἰμί δύναμις , ἐπιθολόω καί οὐ γιγνώσκω ἀκριβῶς , ὥσπερ οὐδέ ὁ ὄψις , ἐάν εἰμί ὁ διαφανής χρωματίζω , πᾶς ἀκριβῶς ὁ χρῶμα γιγνώσκω . καί ἐγώ μέν οὕτως , ὁ δέ Ἀλέξανδρος φημί ὅτι καί ἐνταῦθα βούλομαι ὁ νόος μή ἔχω εἶδος καί ἐκ ὅς ἐπάγω · φημί γάρ μή εἰμί αὐτός φύσις , ἀλλά μόνος ὅτι δύναμις εἰμί . ἐγώ δέ φημί ὅτι κατά οὗτος λέγω μή εἰμί αὐτός φύσις Ἀριστοτέλης , καθό οὐ εἰμί ὁ φύσις αὐτός τοιοῦτος ὡς ἐνέργεια ὁ εἶδος ἔχω ὁ νοητός , καθά Πλάτων δοκέω , ἀλλά δύναμις μόνος , ἐπεί αὐτός εἶδος εἰμί καί ἐνέργεια εἰμί ὁ οὐσία αὐτός . p . 429a23 λέγω δέ νόος , ἵημι διανοέομαι καί ὑπολαμβάνω ὁ Ψυχή . ἐπεί καί ὁ φαντασία λέγω παθητικός νόος , φημί ὅτι οὖον περί οὗτος ἐγώ ὁ λόγος νῦν , ἀλλά περί ὁ νόος κατά ὅς διανοέομαι καί ὑπολαμβάνω . νόος δέ ἐνταῦθα κοινός εἶπον · διά μέν γάρ ὁ διανοέομαι ὁ διάνοια εἰσάγω , διά δέ ὁ ὑπολαμβάνω ὁ δόξα . φημί οὖν ὅτι ὁ νόος οὐδείς εἰμί ἐνέργεια πρίν νοέω , ἀλλά δύναμις , καί δύναμις οὐ ὁ οὐσία αὐτός , ἀλλά ὁ ἐνέργεια . καί διά οὗτος ὁ νόος οὐ εἰμί σῶμα · ποιός γάρ εἄν εἰμί , θερμός ἢ ψυχρός · οὔτε μήv ὄργανον χράομαι ὁ σῶμα · δύναμαι γάρ ὁμοίως ὁ μέγας καί μικρός νοέω , ὅσπερ ὁ αἴσθησις ὄργανον χράομαι ὁ σῶμα οὖον δύναμαι ποιέω . p . 429a27 καί εὕω δή ὁ λέγω ὁ ψυχή εἰμί τόπος εἶδος . ἐπαινέω Πλάτων · ἐπεί γάρ εἶπον ἄνω ὅτι δέχομαι ὁ ψυχή ὁ εὕω ὁ νοητός καί οὕτως ἐνεργέω , διά οὗτος ἐπαινέω Πλάτων ὁ ψυχή εἶπον τόπος εἶδος . πλήν μέμφομαι αὐτός εἰς δύο τις , πρῶτος μέν ὅτι πᾶς ψυχή λέγω τόπος εἶδος καί οὖον μόνος ὁ λογικός , εἰμί καί εἰμί ὑπέρ Πλάτων εἶπον ὅτι μόνος ὁ λογικός ψυχή λέγω , ὁ δέ ἄλλος ἐμψυχία · διό λέγω “ πᾶς ψυχή ἀθάνατος . ἄν οὖν ὁ ψυχή λέγω τόπος εἶδος , ἀλλά οὖν ὁ λογικός μόνος λέγω . μέμφομαι δέ αὐτός καί εἰς ἄλλος ὅτι ἐνέργεια λέγω ἐν ὁ Ψυχή ὁ εἶδος καί οὖον δύναμις . ὁ γάρ Ἀριστοτέλης ἄγραφος γραμματεῖον αὐτός εἰκάζω καί κύριος λέγω μάθησις , ὁ μέντοι Πλάτων ἔγγραφος γραμματεῖον , καί ὁ μάθησις ἀνά - μνησίς λέγω . p . 429b7 οὗτος δέ συμβαίνω , ὅταν δύναμαι ἐνεργέω διά ἑαυτοῦ . τις φημί ; ὅτι ὁ νόος δύναμις εἰμί τότε γίγνομαι ἐνέργεια . ὅταν ἐπιστημονικός δύναμαι ἐνεργέω καί θεωρητικῶς . συμβαίνω δέ ἐπιστημονικός ὁ νόος ἐνεργέω , ὅταν δύναμαι κατά αὐτός ἐνεργέω ὁ ψυχή . οὗτος δέ οὐ ἀεί · μόλις γάρ ἐν γῆρας . p . 429b8 εἰμί μέν οὖν καί τότε δύναμις πως οὖον μήv καί πρίν μανθάνω ἢ εὑρίσκω · καί αὐτός δέ ἑαυτοῦ τότε δύναμαι νοέω . | καί μετά ὁ μανθάνω , φημί , ὁ πρᾶγμα καί ἠρεμέω δύναμις εἰμί ὁ νόος , οὖον μήv ὁμοίως εἰμί δύναμις οἷος εἰμί πρό ὁ μανθάνω αὐτός τίς ἢ εὑρίσκω . ὁ γάρ πρίν ὁ μανθάνω ἢ εὑρίσκω δύναμις εἰμί ὁ νόος κατά ὁ πρότερος σημαίνω ὁ δύναμις , τουτέστι ὁ κατά ἐπιτηδειότης , ὁ δέ μετά ὁ μανθάνω δύναμις κατά ἕξις εἰμί , ὅσπερ εἰμί δύο σημαίνω ὁ δύναμις , ὅσπερ αὐτός εἶπον δύναμις πως . καλῶς δέ μιμνήσκω μάθησις καί εὕρησις , ἐπεί πᾶς ἐπιστήμη ἢ μανθάνω ἢ εὑρίσκω καταλαμβάνω - ὁ . ἐν ὅς ὁ πρᾶξις . p . 429b10 ἐπεί δέ ἄλλος εἰμί ὁ μέγεθος καί ὁ μέγεθος καί ὕδωρ καί ὕδωρ εἰμί , οὗτος δέ καί ἐπί ἕτερος πολύς , ἀλλά οὖον καί ἐπί πᾶς . ῥίος περί ὁ νόος προτίθημι ζητέω , εἷς μέν εἰμί ἀίδιος ἢ φθαρτός , δύο δέ κοινωνία καί διαφορά αὐτός πρός αἴσθησις , ἐκ ὅς πάλιν ὁ ἀίδιος ἀγρεύω , καί τρίτος πῶς γίγνομαι ὁ νοέω , ὁ μέν πρῶτος δύο ἱκανῶς Νῶς διά ὁ φθάνω ἀποδείκνυμι • νυνί δέ ὁ λοιπός αὐτός πρόκειμαι εἰς ἀπόδειξις , καί πάρειμι ἐξετάζω πῶς ὁ νοέω γίγνομαι . ἀπορέω τοίνυν κατά ἀρχή Ἀριστοτέλης . διττός γάρ εἰμί ἐν ἐγώ ὁ γνῶσις , ὁ μέν ἄλογος οἷος ὁ αἴσθησις , ὁ δέ λογικός οἷος ὁ νόος , διττός εἰμί καί ὁ γιγνώσκω , ὁ μέν ἔνυλος καί αἰσθητής , ὁ δέ ἄυλος . ζητέω οὖν διά οὗτος Ἀριστοτέλης πότερος ἕκαστος γνῶσις ὁ οἰκέω γιγνώσκω , οἷος ὁ μέν ἄλογος ὁ ἔνυλος ὁ δέ λογικός ὁ ἄυλος μόνος , ἢ ὁ μέν ἄλογος ὁ ἔνυλος οἶδα μόνος , ὁ δέ λογικός ὡς ἀγαθός εἰμί οὖον μόνος ὁ ἄυλος οἶδα , ἀλλά καί ὁ ἔνυλος . καί τοιοῦτος εἰμί ὅς ἀπορία ἐπικρίνω Ἀριστοτέλης λέγω ὅτι ὁ λογικός οὖον μόνος ὁ ἄυλος οἶδα , ἀλλά καί ὁ ἔνυλος . ὁ γάρ εἰδοί ὁ ἀγαθός , πολύς πλέω καί ὁ χείρων οἶδα · εἰμί οὖν οἶδα ὁ ἄυλος , σκοπέω πάντως καί ὁ χείρων ὁ ἄυλος , ὅς εἰμί ὁ ἔνυλος . εἰμί γάρ ὁ νόος ὅς εἰμί ὁ λογικός γνῶσις , μόνος οἶδα ὁ ἄυλος , μή γιγνώσκω δέ καί ὁ ἔνυλος , εἰμί ὁ νόος κατά τίς ἄνοος · ὁ γάρ ἔνυλος μή νοέω ἄνοος εἰμί κατά οὗτος . ἀλλά μήv ἄτοπος ὁ νόος κατά τίς ἄνοος εἰμί · οὐ ἄρα ὁ ἄυλος μόνος οἶδα , ἀλλά καί ὁ ἔνυλος . καί οὗτος μέν Ἀριστοτέλης . ἔχω δέ καί ἐγώ ἔξωθεν δείκνυμι ὅτι καί ὁ ἔνυλος οἶδα ὁ νόος . εἰμί γάρ μή ἐπίσταμαι ὁ ἔνυλος , πῶς ἐπιδιορθόω ὁ αἴσθησις ; ὁ γάρ αἴσθησις ὁ ἐν ὕδωρ κώπη κλάω ὁράω καί ὁ ἥλιος ποδιαῖος , ὁ δέ νόος ἐπιδιορθόω δείκνυμι ὅτι οὐδέ ὁ κώπη κλάω εἰμί , ἀλλά ὅτι καί ὁ ἥλιος μείζων εἰμί ὁ γῆ . πῶς οὖν ἔχω ὁ νόος ἐπιδιορθόω ὁ αἴσθησις , εἰμί μή νοέω ὁ ἔνυλος , τουτέστι ὁ αἰσθητής ; ἄλλως τε δέ ἔχω κανών ἄνω ὅτι ὁ ἐφίστημι διαφορά πρᾶγμα πολύς μᾶλλον αὐτός ὁ διαφέρω οἶδα . εἰμί οὖν ὁ νόος οἶδα ὁ διαφορά ὁ ἄυλος πρός ὁ ἔνυλος , οἶδα ἄρα ὁ ἔνυλος . ἀλλά εἴρω ἴσως ὅτι ἄτοπος εἰμί ὁ νόος ὁ ἔξω οἶδα · οὗτος γάρ αἴσθησις εἰμί ὁ ὁ ἔνυλος καί ὁ κατά μέρος γιγνώσκω . ὁ μέν γάρ νόος ὁ καθόλου οἶδα μόνος , ὁ δέ αἴσθησις εἰμί ὁ οἶδα μερικός , ὅστις εἰμί ἔνυλος . εἴρω δέ πρός σύ ὅτι ὁ νόος ὁ μέν ὑπόκειμαι εἷς εἰμί , ὁ δέ λόγος διάφορος . ὁ γάρ νόος ἢ κατά ἑαυτοῦ μόνος ἐνεργέω , καί τότε ὁ καθόλου μόνος οἶδα , ἢ οὖς αἴσθησις ἐνεργέω ὄργανον αὐτός χράομαι , καί τότε ὁ ἔνυλος καί μερικός οἶδα . ὥσπερ γάρ ὁ αὐτός εὐθύς ὁ μέν ὑπόκειμαι ὁ αὐτός εἰμί , ὁ δέ λόγος διάφορος ( ὁ γάρ νῦν νῦν εὐθύς εἰμί δύναμαι κλάω καί ἐπικαμπής γίγνομαι ) , οὗτος καί ὁ νόος ὁ αὐτός εἰμί ὁ ὑπόκειμαι ἄλλοτε μέν εὐθύς ἀναλογέω , ὅτε καί κατά ἑαυτοῦ ἐνεργέω καί ὁ ἄυλος οἶδα , ἄλλοτε δέ κλάω εὐθύς ἐπικάμπτω πρός ὁ αἴσθησις καί ὄργανον αὐτός χράομαι , ὅτε καί ὁ ἔνυλος οἶδα . οὗτος μέν οὖν εἰμί ὁ πρῶτος ἄπορος καί ὁ λύσις αὐτός . δεύτερος εἰμί ἄπορος , ὅστις χρή λῆμμα προλαμβάνω τοιοῦτος , ὅτι ὁ ἀπό ὁ δύναμις εἰς ὁ ἐνέργεια ἄγω πάντως ἀλλοιόω , ὁ δέ ἀλλοίωσις πάθος εἰμί . οὗτος προλαμβάνω πρόειμι λοιπός ὁ ἄπορος · εἰμί γιγνώσκω ὁ νόος ὁ ἔνυλος , δῆλος ὅτι πάσχω ὑπό αὐτός · ἄγω γάρ ὑπό αὐτός ἀπό ὁ δύναμις γνῶσις εἰς ὁ ἐνέργεια γνῶσις , ὁ δέ ἀπό ὁ δύναμις ἄγω εἰς ὁ ἐνέργεια ἀλλοιόω , ὁ δέ ἀλλοιόω πάσχω · ὁ νόος ἄρα πάσχω ἀπό ὁ ἔνυλος . καί ἐπεί οὐδείς ἐκ ὁ ἀνομόϋλος πάσχω , δῆλος ἄρα ὅτι ὁμόυλός εἰμί ὁ νόος ὁ ἔνυλος καί εἰμί αὐτός ἔνυλος καί φθαρτός · ὁ γάρ ἔνυλος φθαρτός . καί πῶς ἄρα φθαρτός εἰμί ἢ κατά Ἀριστοτέλης ἢ κατά Ἀναξαγόρας λέγω αὐτός ἀμιγής ὁ ὕλη ; οὗτος ὁ ἀπορία . ὅς ἐπιλύω φημί ὅτι κακῶς λαμβάνω Βέτος ὡς πᾶς ποιέω καί πάσχω · οὗτος γάρ ὁ λόγος ψευδής εἰμί . τότε γάρ ὁ ποιέω ἀντιπάσχω , ὅτε ομοιαλλω εἰμί ὁ πάσχω . ἐπεί οὖν ὁ νόος οὐ εἰμί ὁμόυλος ὁ ἔνυλος , οὐ ἀνάγκη πάσχω αὐτός ὑπό ὁ ἔνυλος , ὅτε γιγνώσκω αὐτός . ποιέω γάρ καί ὁ δημιουργός εὐεργέτης ἐγώ καί ὅμως οὐ ἀντιπάσχω ὑπό ἐγώ . ὥστε ἐκεῖνος μόνος ὁ ποιέω ἀντιπάσχω , ὅσος ομουλη εἰμί ὁ πάσχω . καί ὁ μέν λύσις οὗτος ἔξωθεν λέγω · ὁ δέ Ἀριστοτέλης ἄλλος λύσις φημί , ὅς καί ἐν ἄλλος εἶπον , ὅτι δισσός ὁ πάθος , ὁ μέν τελειωτικός , ὁ δέ φθαρτικός . ἐπί μέν οὖν ὁ φθαρτικός ῥώννυμι ὁ λόγος ὅτι ὅμοιος γίγνομαι ὁ ποιέω ὁ πάσχω · ὁ δέ νόος γιγνώσκω ὁ αἰσθητός πάσχω πάθος τελειωτικός , ὅσπερ ἀπάθεια μᾶλλον λέγω ἤ2 πάθος , ὥστε πάλιν οὖον πάσχω ὁ νόος . ὁ γάρ τελειόω ὑπό τις οὖον πάντως καί ομουλη αὐτός εἰμί . ἰδού γάρ ὁ κόσμος τελειόω ὑπό ὁ δημιουργός , καί ὁμόυλος αὐτός οὖον γίγνομαι . πάλιν ὑπό ὁ οὐράνιος διοικέω ὁ ὅδε καί τελειόω , καί οὐ εἰμί αὐτός ομουλη . | πάλιν ὁ ἀήρ τελειόω ἐκ ὁ φάος , καί οὐ εἰμί ὁμόυλος αὐτός . ὥστε καί ὁ νόος πάσχω μέν ὑπό ὁ αἰσθητής ὁ τελειωτικός πάθος , τελειόω δέ ὑπό αὐτός οὐ εἰμί αὐτός ὁμόυλος . σημειωτέος δέ ὅτι ἄν τελειωτικός λέγω αὐτός πάσχω πάθος , οὖον ὁ οὐσία ὁ νόος ἅπτω ὁ πάθος , ἀλλά ὁ ἐνέργεια αὐτός . οὗτος καί ὁ δύο ἀπορία καί ὁ λύσις αὐτός . ἐπεί δέ ὁ δύο οὗτος ἀπορία ἀπό ὁ ἔνυλος ἔχω ὁ ἀφορμή , Δίκαιος καί περί ὁ ἄυλος τίς ἀπορέω . ἐπεί γάρ ὁ νόος οἶδα ἑαυτοῦ καί ἐπιστρέφω πρός ἑαυτοῦ , ἑαυτός ἄρα πῶς οἶδα ; πότερος νόος , ἢ κατά ἄλλος μέν εἰμί νόος , κατά ἄλλος δέ νοητός ; εἰμί μέν οὖν κατά ἄλλος μέν εἰμί νόος , κατά ἄλλος δέ νοέω , δῆλος ἄρα ὅτι οὐ εἰμί ἁπλόος ὁ νόος , ἀλλά σύνθετος · σύγκειμαι γάρ καθό νόος εἰμί καί καθό νοέω . εἰμί δέ ὁ ἄτοπος οὗτος ἐκφεύγω εἶπον ὅτι καθό νόος εἰμί νοέω , ἄλλος ἄτοπος περιπίπτω · δείκνυμι γάρ ἐν ὁ ἀποδεικτικός ὅτι ὁ καθό ἀντιστρέφω . εἰμί οὖν καθό νόος εἰμί νοέω , οὐκοῦν καί καθό νοέω νόος εἰμί ἵνα ἀντιστρέφω . εἰμί δέ καθό νοέω νόος εἰμί , συνάγω ὅτι πᾶς ὁ νοέω νόος εἰμί , καί ἐπεί ὁ μάθημα νοητός εἰμί , εἰμί καί οὗτος νόος , ὅσπερ ἄτοπος . εἰμί δέ εἶπον ὅτι οὖον νοέω ἑαυτοῦ , ψεύδω · εἰμί γάρ μή νοέω ἑαυτοῦ , πῶς οἶδα ὅτι χωρίζω ὁ σῶμα ; τοιοῦτος μέν εἰμί πᾶς ὁ ἀπορία διά δέ ὁ ἀσαφής σύντομος αὐτός επά - ἀναλαμβάνω . ἐπεί ὁ νόος νοέω ἑαυτοῦ , ἢ καθό νόος εἰμί νοέω ἑαυτοῦ , καί ἐπεί ὁ καθό ἀντιστρέφω , εἰμί καί καθό νοητός νόος , ὡς Σύνα - γίγνομαι πᾶς ὁ νοητός καί ὁ μάθημα νόος εἰμί · ἢ κατά ἄλλος μέν εἰμί νόος , κατά ἄλλος δέ νοέω , καί εἰμί ὁ νόος σύνθετος , ὅσπερ ἄτοπος . λύω δέ ὁ ἀπορία τίθημι ὁ εἷς σκέλος φάσκω ὅτι πᾶς ὁ κύριος νοητός νόος εἰμί · ὁ γάρ μάθημα οὐ εἰμί κύριος νοητός καί διά οὗτος οὐ εἰμί νόος · ἐγώ γάρ εἰμί ἐπίνοια , καί ἐγώ χωρίζω αὐτός ὁ ὕλη , ἐπεί ένυλος εἰμί . ὅσος οὖν οὐ ἐκ ἐγώ ἀλλά οἴκοθεν ἔχω ὁ νοητός εἰμί , οὗτος νόος εἰμί . ) καί γάρ κἀν ἄγγελος εἶπον , καί οὗτος κατά ὁ Αριστοτέλης νόος εἰμί , κἀν ὁ ἐπί ὁ ἀπλανής περιπολέω εἶπον , ὅς δημιουργός λέγω , καί οὗτος κατά ὁ Ἀριστοτέλης νόος εἰμί . ἀλλά ἐπεί οὔτε Πλάτων δοκέω ὁ ὁ θεός νόος εἰμί οὔτε ὁ εὐσεβής δόγμα ( ὁ γάρ θεός καί ὑπέρ νόος εἰμί , ὅθεν καί πρόνοια ὀνομάζω , ὡς πρό ὁ νόος εἰμί ) , φέρω ἐγώ ἄλλως λύω ὁ ἀπορία . φημί γάρ ὅτι οὖον συνάγω πᾶς ὁ νοητός νόος . πρῶτος μέν γάρ ὁ νοητός ἢ κύριος εἰμί νοητός , ὡς ὁ πάντῃ ἄυλος , ἢ οὖον κύριος , ἀλλά καθό αἰσθητός λέγω νοητός , ὡς λίθος . νῦν οὖν περί ὁ κύριος νοητός εἰμί ὁ λόγος . εἰμί δέ οὗτος , εἰμί ὁ κύριος νοητός νόος , καί οὐδείς ἄτοπος ἐπακολούθησις . δύο δέ ὅτι οὐδέ συνάγω πᾶς ὁ νοητός νόος , ἀλλά πᾶς ὁ νοέω ἑαυτοῦ νόος . τίς γάρ φημί ὁ ἀπορία ; καθό νόος νοέω · ὑπό τίς ; δῆλος ὅτι ὑπό ἑαυτοῦ . οὐκοῦν , εἰμί βούλομαι , αντιστρέφω διά ὁ καθό ὅλος ὁ πρότασις καί εἶπον , καθό ὑπό ἑαυτοῦ νοέω , νόος εἰμί · οὗτος γάρ εἰμί ὁ ὑγιής ἀντιστροφή . εἰμί οὖν συνάγω ἐκ ὁ ἀντιστροφή ὅτι οὖον δήπου ὁ νοητός νόος , ἀλλά πᾶς ὁ ὑπό ἑαυτοῦ νοητός νόος εἰμί , οὐκέτι πᾶς . ὁ νοητός νόος εἰμί . καί οὖον μόνος διά ὁ θέω ὁ λύω ’αριστοτελος οὐ ἀρέσκω , ἀλλά καί ὅτι ὁ καθόλου νοητός εἰμί , ἀλλά οὖον νόος . ὁ δέ λέγω ὅτι οὐ ὅς νόος γιγνώσκω ἑαυτοῦ ἄτοπος . πρῶτος μέν γάρ , ὡς εἶπον , εἰμί διπλόος ὁ μονοειδής καί ὁ αὐτός νοέω καί νοέω , καί μή πᾶς ἑαυτοῦ γιγνώσκω · καθό γάρ νοέω , νοέω ἑαυτοῦ , καί οὖον καθό νοέω . ὥστε ὅς νόος ἑαυτοῦ γιγνώσκω ὁ νόος . οὗτος καί ὁ τρίτος ζήτημα . τέταρτος ζήτημα · εἰμί ὁ νόος νοέω ἑαυτοῦ , ἀεί δέ πάρειμι ἑαυτοῦ ὁ νόος , διά τίς μή ἀεί ἑαυτοῦ νοέω ; θεωρέω γάρ ὅτι ὀλιγάκις ὁ ἄνθρωπος ἐπιστρέφω πρός ἑαυτοῦ , ἀλλά ἢ περί θεός νοέω ἢ τε κόσμος , ὀλιγάκις δέ περί ἑαυτοῦ · καίτοι χράω ἀεί ἑαυτοῦ νοέω , διότι ὁ νόος ἀεί πάρειμι ἑαυτοῦ . οὗτος μέν ὁ ἀπορία . λέγω δέ ὅτι διά ὁ ἐπιμιξία καί ὁ κατανόησις ὁ εἰμί οὗτος γίγνομαι . ὥσπερ γάρ ἐάν δύο παραγίγνομαι καί ὁ μέν εἷς εἰμί φίλος ὁ δέ ἕτερος λαμπρός τις , οὐδέ προσκυνέω ὁ φίλος ἅτε συνήθης εἰμί , ὁ δέ ἄλλος δεξιόομαι , οὗτος καί ὁ νόος γιγνώσκω ὅτι ἀεί πάρειμι ἑαυτοῦ , ὀλιγάκις μέν ἑαυτοῦ νοέω , πολλάκις δέ ὁ εγκόσμια πρᾶγμα ἢ ὑπερκόσμιος . οὖον καθό ἐν νόος ὁ νόος οὐ ἀεί ἑαυτοῦ γιγνώσκω , ἀλλά διά ὁ ἐνέργεια αὐτός οὗτος γίγνομαι . ὥσπερ γάρ ἐν μελαγχολία παντελῶς οὖον γιγνώσκω ὁ νόος διά ὁ παρεκτρέπω αὐτός , οὕτως καί ἡνίκα ἀλλοτριοπραγέω περί ὁ σῶμα σχολάζω , οὖον γιγνώσκω ἑαυτοῦ , ὅτε οὐ εἰμί ἐνέργεια νόος , ἀλλά δύναμις . ὁ μέντοι Πλωτῖνος φημί ὅτι εἰμί νόος ὁ ἀεί γιγνώσκω ἑαυτοῦ καί ὁ μή ἀεί γιγνώσκω ἑαυτοῦ , ἵνα πάλιν λαμβάνω ὁ μέν ἐνέργεια ἀεί γιγνώσκω ἑαυτοῦ , ὁ δέ δύναμις μή ἀεί . ὁ δέ ἀεί γιγνώσκω λέγω διά ὁ Πλάτων λέγω ἀεικίνητος ὁ Ψυχή · ὁ γάρ ἀεικίνητος ἐπί ὁ ἀείζωος ποιέω ὁ σῶμα λαμβάνω , ἀλλά καί ἐπί ὁ ἀεί γνωστικός αὐτός ποιέω · καί ἀεί μέν , φημί , γιγνώσκω ὁ νόος , εἰμί δέ καί μή αἰσθάνομαι ὅτι ἀεί γιγνώσκω , οὗτος διά ὁ ὁ σῶμα θόρυβος γίγνομαι . ἐν ὅς ὁ θεωρία σύν θεός πληρόω . ἐπεί δέ ἄλλος εἰμί μέγεθος καί μέγεθος εἰμί καί ὁ ὕδωρ καί ὁ ὕδωρ εἰμί . εἴρω καί ἐν κατηγορία καί ἐν ὁ φυσικός ὅτι ἄλλος εἰμί ὁ ὅδε καί ἄλλος ὁ ὅδε . ὁ μέν γάρ ὅδε ὁ συναμφότεροι σημαίνω , ὅς εἰμί ὁ εἶδος μετά ὁ ὕλη , οἷος ὁ ὕδωρ καί ὁ μέγεθος , ὁ δέ ὅδε ὁ εἶδος μόνος σημαίνω ἄνευ ὁ ὕλη , οἷος ὁ ὕδωρ εἰμί καί ὁ μέγεθος εἰμί . καί ἐπί μέν ὁ ἔνυλος πρᾶγμα οὕτως εἰμί ὁ σημασία , ἐπί δέ ὁ ἄυλος πρᾶγμα αὐτός εἰμί ὁ ὅδε καί ὅδε , οἷος ἐπί θεός , ἐπί σημεῖον καί ὁ τοιοῦτος · ὁ αὐτός γάρ σημαίνω κατά ὁ δύο πτῶσις . εἰμί οὖν ὅλος ὁ νόος Ἀριστοτέλης οὗτος · ἆρα ὁ νόος οἶδα ἐπί ὅς ἕτερος εἰμί | ὁ ὅδε καί ὅδε , τουτέστι ὁ ἔνυλος , ἢ ὁ νόος ἐκεῖνος μόνος οἶδα , ἐπί ὅς αὐτός εἰμί ὁ ὅδε καί ὅδε , τουτέστι ὁ ἄυλος ; μέγεθος οὖν λέγω ὁ συναμφότεροι , μέγεθος δέ εἰμί ὁ εἶδος μόνος , καί ὕδωρ λέγω ὁ συναμφότεροι , ὕδωρ δέ ὁ εἶδος μόνος . ἐπί ἔνιοι γάρ αὐτός εἰμί ὁ σάρξ εἰμί καί σάρξ . ἀνοίκειος παράδειγμα χράω · ἐπί γάρ ὁ σάρξ οὖον αὐτός σημαίνω ὁ ὅδε καί ὁ ὅδε · οὗτος γάρ ἐπί μόνος ὁ νοητός εἰμί . ἀλλά ὡς εἶπον , ἐπί ὁ ἔνυλος ἄλλος σημαίνω ὁ αἰτιατικός καί ἄλλος ὁ δοτικός . εἰμί οὖν καί ὁ σάρξ ὁ ἔνυλος , ἄλλως καί ἄλλως σημαίνω ὑπό ὁ αἰτιατικός καί ὁ δοτικός . οὗτος δέ ποιέω διά μεγαλοφυΐα καταφρονέω ὁ παράδειγμα , ὡς πολλάκις ἔθος αὐτός . p . 429 b 13 ἤ ἄλλος ἢ ἄλλως ἔχω κρίνω . ἔτι μέν ἀπορέω , συναπτέον δέ αὐτός ὁ ὄνος . ἀνωτέρω μέν γάρ ἀπορέω , εἰμί ὅλως ὁ νόος νοέω ὁ ἔνυλος , νυνί δέ ὡς συγχωρέω αὐτός νοέω ὁ ἔνυλος κατά ὁ σιωπάω ἀπορέω μήποτε ἄλλος μέν μέρος ἑαυτοῦ ὁ νόος νοέω ὁ ἔνυλος , ἄλλος δέ ὁ ἄυλος . οὗτος οὖν εἰμί ὅς λέγω ἤ ἄλλος καί ἄλλος κρίνω , ἀντί ὁ ἄλλος μέν μέρος ἑαυτοῦ ὁ νοητός , ἄλλος δέ ὁ ἔνυλος . Πλούταρχος μέν οὖν καί Ἀλέξανδρος βούλομαι ὁ μέν ἄυλος ὁ ἄυλος γιγνώσκω , ὁ δέ ἔνυλος ὁ ἔνυλος · Ἀριστοτέλης δέ φημί ὅτι ὁ αὐτός νάω ἄμφω γιγνώσκω , καί ὁ ἔνυλος καί ὁ ἄυλος , ἀλλά ἄλλως καί ἄλλως ἔχω , πῇ μέν χράομαι ὄργανον ὁ σῶμα , ἐπί ὁ ἔνυλος , πῇ δέ οὖον , ὡς ἐπί ὁ ἄυλος καί νοητός . p . 429 b 13 ὁ γάρ σάρξ οὐ ἄνευ ὁ ὕλη , ἀλλά ὥσπερ ὁ σιμός ὅδε ἐν ὅδε . οὗτος ὁ ῥητός συνηγορία εἰμί ὁ ἀντίκειμαι δόγμα , ἤτοι ὁ ἀπορία ὁ ἄρτιος εἴρω . ἐπεί γάρ ἀπορέω λέγω μήποτε ὁ νόος ἄλλος μέν μέρος ἑαυτοῦ νοέω ὁ ἔνυλος , ἄλλος δέ ὁ ἄυλος , συνηγορέω διά οὗτος ὁ ἀπορία καί φημί Δίκαιος εἰμί , ἄλλος μέν μέρος νοέω αὐτός ὁ ἔνυλος , ἄλλος δέ ὁ ἄυλος · ὁ γάρ σάρξ οὐ εἰμί ἄνευ ὕλη , ἀλλά ἔνυλος πρᾶγμα εἰμί . ὥσπερ γάρ ὁ σιμότης ὅδε ἐν ὅδε εἰμί , ἀντί ὁ εἶδος ἐν ὕλη , οὗτος καί ὁ σάρξ εἶδος ἐν ὕλη εἰμί . ὥστε εὔλογος εἰμί ὁ νόος μή ὁ αὐτός μέρος ἑαυτοῦ νοέω ὁ ἔνυλος καί ὁ ἄυλος . p . 429b14 ὁ μέν οὖν αἰσθητικός ὁ θερμός καί ὁ ψυχρός κρίνω , καί ὅς λόγος τις ὁ σάρξ . ἐντεῦθεν Πλούταρχος καί Ἀλέξανδρος πιστόω ὅτι ἰδού αὐτός λέγω ὡς ὁ ἔνυλος ὁ ἔνυλος γιγνώσκω · ὁ γάρ αἰσθητικός εἶπον γιγνώσκω ὁ θερμός . τίς οὖν ἐγώ λέγω ; ὅτι οὖον οὗτος φημί , ἀλλά συνηγορέω ὁ ἀπορία λοιπός ἐντεῦθεν ὁ ἀληθής λύσις ἐπάγω . φημί γάρ ὅτι ὁ νόος ὁ αἰσθητικός ὄργανον χράομαι κρίνω ὁ ἔνυλος , τουτέστι ὁ θερμός καί ὁ ψυχρός · εἶτα ἐπεί ψυχρός καί θερμός μιμνήσκω , οὖον μόνος δέ οὗτος κρίνω ὁ σάρξ , ἀλλά καί ἐκ ὅσος ἄλλος εἰμί ὁ συμμετρία αὐτός , οἷος ὁ ξηρός , ὁ ὑγρός , ὁ μαλακός καί ὅσος ἄλλος τοιοῦτος , οὐ ἡδύνω δέ πᾶς μιμνήσκω ἐν ὁ λέγω , ἵνα μή μηκύνω αὐτός , διά οὗτος σύντομος ὁ λοιπάς σημαίνω ἐπάγω καί ὅς λόγος τίς εἰμί ὁ σάρξ , τουτέστιν ἐκ ὅς συνίστημι ὁ λόγος ὁ σάρξ ἤτοι ὁ ὁρισμός αὐτός . ὁ νόος οὖν ὁ αἰσθητικός ὄργανον χράομαι κρίνω ὁ ψυχρός καί ὁ θερμός καί ὁ ἄλλος ἐκ ὅς ὁ ὁρισμός ὁ σάρξ συνίστημι . καί οὗτος ὁ δόξα εἰμί Ἀριστοτέλης , πρῶτος μέν ἐκ ὁ ἐπιλύω ὁ τρίτος ἀπορία ὁ λέγω ὅτι εἰμί ὁ νοητός νόος , εἰμί καί ὁ λίθος εἰμί νοητός νόος · φημί γάρ ἐκεῖ ὅτι νοητός ἢ κύριος εἰμί νοητός ἢ οὖον κύριος , ὡς ὁ αἰσθητής . ὁ οὖν αἰσθητός νοητός εἶπον , εἰμί καί μή κύριος · εἰμί δέ οὗτος , οὗτος δῆλος ὅτι ὑπό νόος δοξάζω αὐτός νοέω . καί ἐκ ἄλλος δέ εἰμί πιστόω · αὐτός γάρ εἰμί ὁ λέγω ὅτι ὥσπερ ὁ μάθημα λόγος χωρίζω , οὗτος καί ὁ νόος λόγος ἑαυτοῦ διαφέρω . εἰμί δέ διαφέρω ἑαυτοῦ λόγος , δῆλος ὅτι διά οὗτος διαφέρω , ἵνα γιγνώσκω ὁ ἔνυλος καί ἄυλος · εἰμί γάρ μόνος ὁ ἄυλος γιγνώσκω , τίς χρεία εἰμί διαφορά ; p . 429b16 ἆλλος δέ ἤτοι χωριστός , ἢ ὡς ὁ κλάω ἔχω πρός ἑαυτοῦ ὅταν ἐκτείνω , ὁ σάρξ εἰμί κρίνω . ὁ ῥησείδιον οὗτος πάλιν ἐρωτηματικός προέρχομαι ἐκ διαίρεσις ἐρωτάω . εἰμί δέ ὁ νόος οὗτος · ἐπεί ἄλλος μέν κρίνω ὁ νόος ὁ ἔνυλος , ἄλλος δέ ὁ ἄυλος , ἆρα ὁ μέρος οὗτος ὁ νόος κατά ὁ κρίνω ὁ ἔνυλος καί ἄυλος χωρίζω εἰμί ἀλλήλων , ὁ ὥσπερ ὁ εὐθύς ὁ μέν ὑπόκειμαι ὁ αὐτός εἰμί , ὁ δέ λόγος διάφορος ; ἄλλος γάρ εἰμί εὐθύς εἰμί καί ἄλλος κλάω εἰμί . καί οὗτος μέν ὁ σκοπός . ἐρωτηματικός δέ χρή καί ὁ λέξις παραφρστέον οὗτος ἐν ὑπερβατόν φράζω · ἄλλος δέ κρίνω ὁ σάρξ εἰμί , ἀντί ὁ ἄλλος μόριον κρίνω ὁ ἄυλος , οὕτως ἐν ὑπερβατόν ἄλλος δέ ἤτοι χωρίζω ὁ ἄλλος μόριον ὁ κρίνω ὁ ἔνυλος , ἢ ὡς ὁ κλάω εὐθύς ὁ μέν ὑπόκειμαι εἷς εἰμί νόος , ὁ δέ λόγος διάφορος . p . 429b18 πάλιν δέ ἐπί ὁ ἐν ἀφαίρεσις εἰμί ὁ εὐθύς2 ὡς ὁ σιμός · μετά συνεχής γάρ . ἐπί ὁ ἄλλος ἔρχομαι παράδειγμα ὁ ὁ μάθημα . καί τίς φημί ; ὅτι ὥσπερ ὁ σιμός καί ὁ εὐθύς2 πάντως ἐν ὑπόκειμαι εἰμί ὁ συνέχεια , ἐν τις γάρ σῶμα εἰμί συνεχής ) καί ὅμως χωρίζω οὗτος ὁ λόγος ὁ συνέχεια καί λέγω ὅτι ἄλλος εἰμί ἐπί οὗτος ὁ τίς εἰμί εἰμί , τουτέστι ὁ εἶδος ὁ ἀφαιρέω , καί ἄλλος ὁ ὕλη , αὐτός ὁ συνέχεια , ὅς διά ὁ εἶπον ὁ εὐθύς2 εἰμί , ὥσπερ οὖν ἐπί οὗτος ὁ εἶδος χωρίζω ὁ ὕλη λόγος , οὗτος καί ὁ νόος λόγος ἑαυτοῦ διαφέρω . συνηγορέω δέ νῦν ὅτι ένυλος εἰμί | ὁ μάθημα · ὕλη γάρ εἰμί , ὅς φημί , ὁ σχῆμα ὁ συνεχής , εἶδος δέ αὐτός ὁ σχῆμα · ὥστε ένυλος εἰμί ὁ μάθημα . p . 429b19 ὁ δέ τίς εἰμί εἰμί , εἰμί εἰμί ἕτερος ὁ εὐθύς εἰμί καί ὁ εὐθύς , ἄλλος . ἐάν , φημί , ὁ τίς εἰμί εἰμί , τουτέστι ὁ εἶδος , ὁ μάθημα ὁ γάρ τίς εἰμί εἰμί ὁ εἶδος σημαίνω ) ἕτερος ἔχω ὁ εὐθύς2 εἰμί , τουτέστιν ἕτερος εἰμί ὁ ὅδε ὁ ὅδε , τότε ἄλλος τίς εἰμί ὁ <κρῖνον> ὁ ἄλλος ἀντί ὁ τότε ἄλλος μέρος ἑαυτοῦ ὁ νόος κρίνω ὁ μάθημα , καί οὐ ὅς κρίνω ὁ ἄυλος . εἰμί γάρ ἕτερος εἰμί ὁ ὅδε ὁ ὅδε , δῆλος ὅτι ένυλος εἰμί . καί σημειωτέος ὅσπερ Πλούταρχος ἐν ὁ ὑπόμνημα σημειόω , ὅτι ὑπόκειμαι λέγω ἔχω ὁ μάθημα Ἀριστοτέλης . εἰμί οὖν ὁ ῥησείδιον · δῆλος ὅτι εἰμί ὁ τίς εἰμί εἰμί , τουτέστιν εἰμί ὁ εἶδος ἕτερος ἔχω ὁ εὐθύς εἰμί , ὅς εἰμί ὁ ὅδε , καί ἕτερος ὁ εὐθύς , ὅς εἰμί ὁ ὅδε , ένυλος εἰμί · εἰμί δέ ἔνυλος , ἄλλος μέρος ἑαυτοῦ ὁ νόος κρίνω αὐτός , καί οὐ ὅς ὁ ἄυλος κρίνω . p . 429b20 ἵστημι γάρ δυάς . οὗτος ὡς πρός τίς ; ὡς πρός ὁ ἐν συνέχεια εἰμί ἔτος . ὁ γάρ ἐν ἀφαίρεσις εἷς τίς μόνος δηλόω , ὁ εἶδος , ὁ δέ οὐ ἐν ἀφαίρεσις δύο δηλόω , ὁ εἶδος ἅμα ὁ ὕλη . καί δικαίως οὗτος δύο λέγω ὡς ἔνυλος καί ἐπιδέχομαι διαίρεσις ὡς ὁ δύο · ὁ γάρ ἐν ἀφαίρεσις ἀδιαίρετος εἰμί μόνος ἔοικα . ἀμελέω καί ὁ κλάω εὐθύς ὡς δύο εἰμί ἔνυλος τίς δηλόω . καί ὁ μάθημα οὖν δισσός εἰμί , ὁ μέν κατά ὁ εἶδος αὐτός , ὅσπερ δηλόω εἶπον εὐθύς εἰμί , ἢ κατά ὁ εἶδος καί ὁ ὕλη , ὅσπερ σημαίνω εἶπον εὐθύς . ἕτερος ἄρα ἢ ἑτέρως ἔχω κρίνω . ὁ συμπέρασμα ὅτι ἀνάγκη ἢ ἕτερος καί ἕτερος κρίνω ὁ ἔνυλος καί ὁ ἄυλος , ἢ ὁ αὐτός ἑτέρως ἔχω . εἶτα λέγω ὁ λύσις ὅλος ὁ ἄπορος , φημί ὅλως ἄρα ὡς χωριστός ὁ πρᾶγμα ὁ ὕλη , οὗτος καί ὁ περί ὁ νόος . τουτέστιν , ὡς δυνατός σύντομος εἶπον , ὥσπερ ὁ εἶδος ἐπίνοια μόνος χωρίζω ὁ ὕλη καί λόγος , οὖον μήv καί ὁ ὑπόστασις αὐτός , οὗτος καί ὁ νόος ἀχώριστος ὁ μέν ἑαυτοῦ εἰμί ἀεί , ὁ αὐτός εἰμί ἀεί ὁ ὑπόκειμαι , ὁ δέ ἐπίνοια καί ὁ λόγος χωρίζω πρός ὁ γιγνώσκω . p . 429b22 ἀπορέω δέ ἄν τις , εἰμί ὁ νόος ἁπλόος εἰμί καί ἀπαθής . ἐντεῦθεν εἰμί ὁ δύο ἀπορία ὁ λέγω ὅτι εἰμί γιγνώσκω ὁ νόος ὁ αἰσθητής , πείθω ὑπό αὐτός · οὐδείς δέ πάσχω ἐκ αὐτός , ὅς μή εἰμί ομοιαλλω αὐτός . οὗτος γάρ σημαίνω ἐπάγω ἐν ὁ λέγω ὅς γάρ τίς κοινός ἄμφω ὑπάρχω , ὁ μέν ἀπό ἵημι ὁ δέ πάσχω , ἀντί ὁ κατά ὁ κοινός , ὅς εἰμί κατά ὁ ὕλη , πάσχω . εἰμί οὖν γιγνώσκω ὁ νόος αὐτός , καί πάσχω ὑπό αὐτός • εἰμί δέ πάσχω ὑπό αὐτός , ὁμόυλος αὐτός εἰμί · εἰμί δέ ὁμόυλός εἰμί ὁ αἰσθητός , οὐκέτι εἰμί Ἀπλοῦς νόος , ἀλλά σύνθετος . εἰμί οὖν ὁ λόγος κατά ἀνάλυσις φράζω . p . 429 b 26 ἔτι δέ εἰμί νοητός καί αὐτός . πρό ὁ ὁ λύσις ὁ δύο ἄπορος εἶπον , ὁ τρίτος ἄπορος ἐντεῦθεν προβάλλω καί φημί ὅτι εἰμί καί αὐτός ὁ νόος εἰμί , ἀντί ὑπάρχω , νοητός , πῶς οὖν νοέω ἑαυτοῦ ; καί τέως ὁ πρῶτος λέγω ὅτι ἐάν καθό νόος γιγνώσκω ἑαυτοῦ , εἰμί ἐν πᾶς ὁ νοητός ὁ νόος , καί ἐν λίθος ἄρα , καί εἰμί ὁ λίθος νόος · ἀντιστρέφω γάρ . οὗτος δέ αἰνίσσομαι ἐν ὁ λέγω , ἔνθα φημί ὁ γάρ ὁ ἄλλος ὁ νόος ὑπάρχω , ἀντί ὁ ὁ ἄλλος νοητός ὑπάρχω ἀντί ὁ εἰμί ] νόος , ὡς πᾶς ὁ νοητός νόος εἰμί . εἶτα πρίν εἶπον ὁ ἄλλος ἄτοπος , ὅτι ἰάομαι δέ μή καθό νόος γιγνώσκω , εἰμί διπλόος καί νοέω καί νοέω , καί οὖον πάντῃ ἑαυτοῦ γιγνώσκω · οὐδέ γάρ ὁ ἰνόω πρό οὗτος ἐπάγω λύσις ὁ δύο ἄπορος , λέγω ὅτι ὁ νοητός οὐ εἰμί εἷς ὁ ἀριθμός , ἀλλά ὁ εἶδος · εἰμί γάρ κύριος νοητός καί οὖον κύριος , ὁ δέ κύριος νοητός καί νόος εἰμί . εἶτα ἐπάγω ὁ ἄλλος ἄτοπος ὁ δύο , ὅτι εἰμί δέ μή καθό νόος γιγνώσκω , εἰμί διπλόος , ὡς εἰμί καί νοητός καί νοέω . οὗτος δέ δηλόω εἶπον μίγνυμι τίς ἔχω , ὅς ποιέω αὐτός νοητός ὡς ὁ ἄλλος , ἀντί ὁ σύνθεσις τις ἔχω , ὅστις σύνθεσις κατά ἄλλος μέν ποιέω αὐτός νόος , κατά ἄλλος δέ νοητός ὥσπερ καί ὁ ἄλλος νοητός . οὖον οὗτος δέ λέγω ὅτι ὁ ἄλλος νοητός σύνθετος εἰμί ( ἁπλόος γάρ εἰμί πᾶς ὁ νοητός ) , ἀλλά ἔχω , φημί , τίς ὁ νόος ὅς ποιέω αὐτός νοητός , ὡς ποιέω ὁ ἄλλος ἄυλος νοητός . p . 429b29 ἤ ὁ μέν πάσχω κατά κοινός τίς διαιρέω πρότερος . ἐντεῦθεν ἐπιλύω ὁ δύο ἀπορία , καί πρῶτος ὁ δύο ὁ συνάγω ὅτι ὁμόυλος ὁ αἰσθητός ὁ νόος , καί φημί ὅτι κοινός ὄνομα εἰμί ὁ πάθος · ὁ μέν γάρ εἰμί τελειωτικός , ὁ δέ φθαρτικός . ὁ οὖν πάθος ὅς πάσχω ὁ νόος τελειωτικός εἰμί , ὁ δέ τελειωτικός κύριος οὖον λέγω πάθος . p . 429b30 ὅτι2 δύναμις πως εἰμί ὁ νοητός ὁ νόος . ἐπεί εἴρω ὅτι εἰμί ὁ νοητός ὁ νόος , καί ὁ λίθος , εἶπον τε ἄνω δισσός εἰμί ὁ νοητός , ὁ τε κύριος καί οὖον κύριος , νῦν φημί ὅτι ὁ κύριος δύναμις εἰμί ὁ νόος ὁ νοητός , ὅταν δέ νοέω αὐτός , ἐνέργεια · οὖον γάρ ἔχω , φημί , ὁ νοητός ὁ νόος , εἰμί μή νοέω αὐτός · ἄγραφος γάρ ἔοικα γραμματεῖον . καί ὁράω ὅτι γραμματεῖον εἶπον . φημί ὁ Ἰάμβλιχος , καί οὖον χαρτίον · γραμματεῖον δέ οὖον λέγω , εἰμί μή ἔχω γράμμα . οὗτος δέ εἶπον βούλομαι ὁ ψυχή ὁ παῖς , ὅς εἰμί ὁ δύναμις νόος , ἔχω ὁ λόγος ὁ πρᾶγμα . ὥστε εἰμί γραμματεῖον αὐτός ἀπεικάζω , δῆλος ὅτι ὁ λόγος ὁ πρᾶγμα ἔχω , ὥσπερ καί ὁ γραμματεῖον ἔχω γράμμα . εἰμί δέ ἄγραφος , ἀντί ὁ κακογράφω , δᾶ καί ἀφανής ἔχω γράμμα , ἐπεί καί ἄφωνος λέγω τραγῳδός ὁ κακόφωνος . ὥστε καί Ἀριστοτέλης , φημί , δοξάζω εἰμί ἐν ὁ Ψυχή ὁ νοητός , ὡς Πλάτων , καί ὁ λόγος πᾶς , καί ἀνάμνησις εἰμί , οὖον μάθησις . οὗτος δέ εἶπον , ἵνα δείκνυμι καί Ἀριστοτέλης ὁμόδοξος ἀντί δοκέω αὐτός . καί αὐτός δέ νοητός εἰμί ὥσπερ ὁ ἐντεῦθεν εἰμί ὁ λύσις ὁ τρίτος ἄπορος , ὅτι πᾶς νοητός κύριος εἰμί νοητός νόος εἰμί . ὁ γάρ ἐπιστήμη θεωρητικός , ὁ δέ οὕτως ἐπιστητός ὁ αὐτός εἰμί . τίς φημί ; ὅτι οὐδείς ἄτοπος ὁ αὐτός νοέω εἰμί καί νοέω . ὁ γάρ κύριος εἰμί νοητός , ὅς εἶπον ἐπιστητός , καί ὁ κύριος νόος , ὅς εἶπον ἐπιστήμη , ὁ αὐτός εἰμί . ὁ δέ κύριος πρόσκειμαι , ὅτι ὁ μάθημα οὐ εἰμί κύριος νοητός · ὅλως δέ νοητός λέγω , διότι ὑπό ἐγώ ἀναπλάσσω καί ἡμέτερος εἰμί ἐπίνοια . p . 430a5 ὁ δέ μή ἀεί νοέω ὁ αἴτιος ἐπισκεπτέος . ἐντεῦθεν ὁ τέταρτος ἄπορος εἰμί , διά τίς μή ἀεί νοέω ὁ νόος . καί ἀπορέω μέν , οὖον λύω δέ αὐτός ( ἐγώ δέ ἤδη λύω ) , ἀλλά ἔρχομαι πάλιν μετά οὗτος εἰς ὁ λύσις ὁ ἄπορος ὁ λέγω ὅτι εἰμί ὁ νοητός ὁ νόος . εἶπον γάρ ὅτι ἐπί ὁ κύριος νοητός ἀληθής εἰμί , νῦν φημί ὅτι ἐπί ὁ ἔνυλος ὁ εἰμί δύναμις νοητός καί οὖον κύριος οὐ εἰμί αὐτός ὁ νοητός ὁ νάω · ὁ γάρ νόος ἄυλος τίς πρᾶγμα . ἐν ὅς ὁ πρᾶξις σύν θεός πληρόω . p . 430a10 ἐπεί δέ ὥσπερ ἐν ἅπας ὁ φύσις εἰμί τίς ὁ μέν ὕλη ἕκαστος γένος ( οὗτος δέ ὅς πᾶς δύναμις ἐκεῖνος ) , ἕτερος δέ ὁ αἴτιος καί ποιητικός , ὅς ὁ ποιέω πᾶς . μετά ὁ ζητέω ἐπί ὁ δύναμις νόος τέσσαρες τις ἔρχομαι λοιπός καί ἐπί ὁ ἐνέργεια νόος καί δέκα ἐπί αὐτός ζητέω , πρῶτος μέν ὅτι πᾶς ποιέω ὁ νόος , δύο ὅτι ὁ οὐσία ἐνεργέω . οὐδέ γάρ ὡς ὁ ἄλλος οὐσία προβάλλω ἐνέργεια , οὕτως εἰμί καί ἐπί ὁ ἐνέργεια νόος · οὐδέ γάρ ὁ οὐσία ὁ ἐνέργεια νόος προβάλλω ὁ ἐνέργεια , ἀλλά αὐτόθεν αὐτός ὁ οὐσία αὐτός ἐνέργεια εἰμί καί οὐ εἰμί ἕτερος ὁ οὐσία ὁ ἐνέργεια νόος παρά ὁ ἐνέργεια αὐτός . τρίτος , φημί , ὑπάρχω ὁ ἐνέργεια νάω ὁ ἀεί νοέω τε καί ἐνεργέω καί μηδέποτε ἀπολήγω ὁ ἐνεργέω , τέταρτος ὅτι ψυχικός εἰμί , πέμπτος ὅτι ἀθάνατος , ἕκτος ὅτι χωριστός εἰμί . ἕβδομος ὅτι ἔχω καί φάος ἀναλογέω · ὥσπερ γάρ ὁ φάος οὐ αὐτός ποιέω ὁ χρῶμα , ἀλλά ὁ ἤδη εἰμί φανερός ποιέω , οὗτος καί ὁ ἐνέργεια νόος οὖον ποιέω ὁ πρᾶγμα , ἀλλά ὁ ἤδη εἰμί ἐντυπόω καί ἐγχαράσσω ὁ δύναμις νάω . ὄγδοος ὅτι ὁ δύναμις νόος ὁ ἐνέργεια χρόνος διαφέρω , καί οὖον ὁ ὑπόκειμαι , ἐπιλανθάνομαι ὅτι ἐπιλανθάνομαι ὁ νόος , δέθεωρητικὴ κάτειμι ὅτι ἀεί μετά φαντασία ἐνεργέω . οὗτος ὁ κεφάλαιος ὁ λέξις εἶπον ὑπάρχω ὁ ἐνέργεια νάω καί μηδείς ἕτερος εἶπον , ὁ ἐξηγητής ἐπί πολύς καί διάφορος ὁδός τρέπω , ἄλλος ἄλλως ἐκλαμβάνω ὁ ἐνέργεια νόος . Ἀλέξανδρος μέν γάρ ἐνέργεια νόος καλέω ὁ εἷς ὁ πᾶς ἀρχή ἤτοι ὁ θύραθεν νόος . Μαρῖνος δέ ἐνέργεια νόος εἶπον οὖον ὁ εἷς ὁ πᾶς ἀρχή ἀλλά δαιμόνιον τις ἢ ἀγγελικός · ἁπλόος γοῦν οὔτε ὁ ἡμέτερος λέγω ἐνέργεια νόος οὔτε ὁ σής εἷς ὁ πᾶς ἀρχή . Πλωτῖνος δέ ἐνέργεια νόος νοέω ὁ ἀνθρώπινος νόος , ὁ μέν ἀεί ἐνεργέω , ὁ δέ ποτός ἐνεργέω . πλανάω δέ Πλωτῖνος ἀπό Πλάτων · ἀκούω γάρ ἐκ ἐκεῖνος ὅτι ὁ ψυχή ἀεικίνητος εἰμί , νομίζω ἀεικίνητος αὐτός λέγω ὁ ἀεί νοέω , καί διά οὗτος οἴομαι εἰμί νόος ἀεί νοόω . φημί οὖν ὁ Πλωτῖνος ὅτι ἐνέργεια νόος λέγω ὁ ἀνθρώπινος νόος ὁ ἀεί νοόω . Πλούταρχος δέ , ὅς καί ἐγώ τίθημι , οὐ οἴομαι εἰμί παρά ἐγώ δισσός νόος , ἀλλά ἀπολόω , καί οὗτος ὁ ἀπολόω οὖον λέγω ἀεί νοόω , ἀλλά ποτός νοόω . οἴομαι οὖν ὁ Πλούταρχος ἐνέργεια λέγω ὁ νόος ὁ ἀνθρώπινος , ὅς οἴομαι καί ποτέ νοέω . τοσοῦτος εἰμί ὁ γίγνομαι δόξα περί ὁ ἐνέργεια νόος , τέσσαρες ὁ ἀριθμός , ὁ Ἀλέξανδρος , ὁ Μαρῖνος , ὁ Πλωτῖνος , ὁ Πλούταρχος , καί ἕκαστος αὐτός δικαιολογία χράομαι . Δίκαιος οὖν ἐκτίθημι ὁ συνηγορία ἕκαστος δόξα . Ἀλέξανδρος μέν οὖν λέγω ἐνέργεια νόος ὁ πρῶτος αἴτιος · πλανάω δέ ἐκ ὁ ἀκούω αὐτός ὅτι πᾶς ποιέω . τίς γάρ εἰμί ὁ πᾶς ποιέω , εἰμί μή ὁ πρῶτος αἰτία ; εἰμί οὖν Ἀριστοτέλης λέγω ὅτι ὁ κατά ἐνέργεια νόος πᾶς ποιέω , δῆλος ὅτι κατά ἐνέργεια νόος λέγω ὁ πρῶτος αἴτιος . καί ὅτι πάλιν λέγω ὁ οὐσία σύνδρομος ἔχω ὁ ἐνέργεια ὁ ἐνέργεια νόος , ὅσπερ μόνος θεός οἰκέω ( ὁ γάρ ἡμέτερος νόος φαίνω διά δύναμις ὁ ἐνέργεια ποιέω ) , καί πάλιν ὅτι ἀεί ἐνεργέω . ἐντεῦθεν οὖν ὁ Ἀλέξανδρος ἀπατάω καί λέγω ὅτι οὐδείς οὗτος εἰμί μή μόνος θεός ἁρμόζω · θεός γάρ μόνος οἰκέω ὁ σύνδρομος ἔχω ὁ οὐσία ὁ ἐνέργεια καί ὁ ἀεί ἐμπήγνυμι . // ὁ δέ Πλωτῖνος ἀπατάω ἐκ ὁ ἀεί ἐνεργέω καί ὑποτίθημι ἐν ἐγώ νόος ἀεί ἐνεργέω , καί οὗτος λέγω ἐνέργεια νόος . Μαρῖνος δέ ὁ ἐκ ἄμφω χράω λόγος δαιμόνιον νόος λέγω Ἀριστοτέλης εἶπον ὁ ἐνέργεια νόος . ἀνθρώπινος μέν γάρ οὐ εἰμί , διά ὁ εἶπον ὅτι πᾶς νοέω καί ὁ οὐσία ἐνεργέω καί ἀεί νοέω · ἀλλά μήv οὔτε ὁ θύραθεν εἰμί νόος · εἰμί γάρ λέγω ὅστις φάος καί ἔχω καί ὅτι μετά φαντασία ἐνεργέω καί ἐπιλανθάνομαι , οὐ εἰμί οὗτος ὁ θύραθεν νόος . ὁ οὖν εἶπον ὅτι φάος καί ἔχω ἀναλογέω δείκνυμι ὅτι οὗτος ἴδιος εἰμί νόος τις μεταξύ εἰμί ὁ θύραθεν καί ὁ ἀνθρώπινος , οἷος ἀγγελικός νόος . καί ὁ φάος γάρ μέσος εἰμί φωτίζω καί φωτίζω , καί ὁ ἕξις δέ μέσος εἰμί ἐπιτηδειότης καί προκειρίἐλαμβανόντων σέως · οὗτος δέ ὁ νόος ἀφομοιόω , ὥστε δῆλος ὅτι μέσος τις λέγω νόος ὁ τε ἀνθρώπινος καί ὁ θύραθεν . // ὁ δέ Πλούταρχος δικαιολογέομαι λέγω ὅτι περί Ψυχή εἰμί ὁ πραγματεία καί οὐ ἔχω Ἀριστοτέλης νῦν περί ὁ θύραθεν νόος διαλέγω · ἀλλά ἐνέργεια νόος καλέω ὁ ἀνθρώπινος , ἐπεί καί περί οὗτος εἰμί ὁ πρόκειμαι πραγματεία . λοιπός κοινός καταδρομή ὁ τρεῖς , Ἀλέξανδρος φημί καί Μαρῖνος καί Πλωτῖνος , x003E ; ὁ λέξις γίγνομαι . εὑρίσκω γάρ ὁ Αριστοτέλης λέγω ὅτι ὁ ἐνέργεια νόος ὁ μέν ὑπόκειμαι ὁ αὐτός εἰμί , ὁ δέ χρόνος διάφορος παρά ὁ δύναμις καί ὁ ἐνέργεια · πρότερος γάρ εἰμί δύναμις ὕστερος ἐνέργεια γίγνομαι . εἰμί οὖν οὗτος ἐν ὁ λέγω φημί Ἀριστοτέλης , δῆλος ὅτι οὔτε θεός λέγω νῦν κατά ἐνέργεια νόος , ὡς Ἀλέξανδρος δοκέω ( ὁ γάρ θεός οὐ εἰμί πρότερος δύναμις , ἀλλά ἀεί ἐνέργεια εἰμί , πηγή εἰμί ἀγαθότης ) , οὔτε ὁ δαιμόνιος νόος ἢ ὁ ἀγγελικός πρότερος δύναμις εἰμί · καί οὗτος γάρ ὁ νόος Ἀριστοτέλης ἐνέργεια βούλομαι εἰμί · ὥστε οὖν καί ὁ Μαρῖνος κακῶς λέγω . // ἀλλά καί Πλωτῖνος ἐναντιόομαι . εἰμί γάρ κατά αὐτός ἀεί ἐνεργέω , οὐ εἰμί πρότερος δύναμις · ὁ δέ Ἀριστοτέλης λέγω ὅτι πρότερος δύναμις εἰμί . δῆλος οὖν ἄρα γίγνομαι διά οὗτος ὅτι ἵημι ὁ θεός λέγω οὔτε ὁ δαιμόνιον ἢ ὁ ἀγγελικός οὔτε ὁ ἀεί ἐνεργέω νόος , ἀλλά περί ὁ ἐν ἐγώ νόος εἰμί ὁ λόγος οὗτος μέν πρῶτος καταδρομή . δύο δέ εἰμί οὗτος , πῶς λέγω Ἀριστοτέλης ὅτι ὁ νόος μόνος εἰμί ἀθάνατος καί ἀίδιος · φημί γάρ καί οὗτος , μόνος ἀθάνατος καί ἀίδιος . εἰμί τε γάρ ὁ πρῶτος αἴτιος νοέω , οὐ εἰμί μόνος ἀθάνατος ( εἰμί γάρ καί ἄλλος ἀθάνατος ) οὔτε εἰμί ὁ ἀγγελικός νοέω ὁ ὁ δαιμόνιον , πάλιν οὗτος μόνος ἀθάνατος εἰμί ( καί ὁ πρῶτος γάρ αἰτία ἀθάνατος ) οὔτε πάλιν κατά ὁ Πλωτῖνος εἰμί ὁ ἀεί νοόω νόος νοέω , οὗτος μόνος εἰμί ἀθάνατος · εἰμί γάρ καί ἄλλος ἀθάνατος , ὡς ὁ ποτέ νοέω νόος . οὔτε γάρ μόνος ὁ ἀεί νοέω νόος εἰμί ἀθάνατος , ἀλλά καί ὁ ποτέ νοέω κατά Πλωτῖνος . ὥστε καί οὗτος κοινός εἰμί καταδρομή αὐτός ὁ μή εὑρίσκω αὐτός περί ποῖος νόος εἶπον ὅτι μόνος εἰμί ἀθάνατος . ὁ δέ λέγω ὁ νόος ὁ ἀνθρώπινος ποτός νοέω , καί οὗτος μόνος εἰμί καί μή ἔχω ἐγώ ἄλλος νόος δύναμαι ἀπολογέομαι καί εἶπον οὕτως ὅτι πολύς εἰμί ὁ συμπληρόω ὁ ἄνθρωπος μόνος ὁ νόος εἰμί ἀθάνατος καί ἀίδιος . ὁ οὖν μόνος πρός ὁ συμπληρόω ὁ ἄνθρωπος λογίζομαι . Πλωτῖνος δέ οὗτος ὁ ἀπολογία οὖον δύναμαι εἶπον · δύο γάρ ὑποτίθημι νόος , ὁ τε ἀεί νοόω καί ὁ ποτός · τίς ἐν ἔχω εἶπον μόνος ἀθάνατος ; εἴτε γάρ ὁ ἀεί νοόω , ψεύδω · καί γάρ καί ὁ ποιός νοέω ἀθάνατος εἰμί · εἴτε ὁ ποτέ νοόω εἶπον ἀθάνατος , ἀλλά καί ὁ ἀεί νοέω κατά αὐτός . ὥστε οὐδέ Πλωτῖνος ἔχω λέγω , πῶς λέγω μόνος ἀθάνατος ὁ νόος . καλῶς δέ πρόσκειμαι ὁ ἀθάνατος καί ἀίδιος εἰμί ὁ νόος · καί ὁ ἄλογος γάρ καί ὁ φυτικός ἀθάνατος μέν εἰμί , οὐ ἀίδιος δέ . εἰμί γάρ χορηγέω ζωή , οὐδείς δέ ὁ ἐναντίος δέχομαι ὅς χορηγέω , εἰμί ἄρα ἔχω ὁ ζωή , καί ἀθάνατος εἰμί . οὖον μήv ἀίδιος · ἀίδιος μέν γάρ λέγω κατά ὁ ἀεί ὑπάρχω , ἀθάνατος δέ κατά ὁ ἀεί ζῶ . ὥστε ὁ νόος μόνος ὁ ἐν ἐγώ καί ἀεί ὑπάρχω καί ἀεί ζῶ , ἄλογος δέ καί φυτικός ἀεί μέν ζῶ λέγω , οὐ ἀεί δέ εἰμί . ὥστε καί οὗτος ὁ ἀνθρώπινος νάω ὑπάρχω . οὗτος εἰμί ὁ κοινός καταδρομή πρός ὁ τρεῖς . πρός Ἀλέξανδρος δέ καί Μαρῖνος οὗτος λέγω ἔχω ὅτι ἐν ὁ λέγω ὁ κατά ἐνέργεια νόος χωριστός λέγω , οὖον χωρίζω · ὁ δέ πρῶτος αἴτιος , ὅς λέγω Ἀλέξανδρος ἐνέργεια νόος εἰμί , ἢ ὁ δαιμόνιος , ὅς Μαρῖνος λέγω , χωρίζω εἰμί , οὖον μήv χωριστός . ὁ μέν γάρ χωριστός σημαίνω ὅτι οὔπω μέν χωρίζω , δύναμαι δέ χωρίζω · ἐκεῖνος δέ ἤδη χωρίζω εἰμί , καί ὁ πρῶτος αἰτία καί ὁ δαιμόνιος νόος ἢ ὁ ἀγγελικός , οὖον μόνος ὁ λόγος ἀλλά καί ὁ οὐσία , ὅς εἰμί ὁ ὑπόκειμαι . ὥστε καταδρομή εἰμί ἐκ ὁ λέξις ὁ εἶπον ὁ κατά ἐνέργεια νόος χωριστός ἀλλά μή χωρίζω . καί ἄλλος δέ εἰμί καταδρομή ὅτι ὁ νόος οὗτος ὁ κατά ἐνέργεια ψυχικός καλέω · οὔτε δέ ὁ πρῶτος αἰτία , εἰμί Ἀλέξανδρος , ψυχικός εἰμί οὔτε ὅς δαίμων , εἰμί Μαρῖνος · ὥστε ὁ ἐνέργεια νόος οὔτε ὁ δαίμων δύναμαι νοέω οὔτε ὁ πρῶτος αἴτιος , ἀλλά μόνος ὁ ποτέ ἐνεργέω νόος ἐν ἐγώ , ὁ ἀνθρώπινος . καί ὅτι ἐν ὁ λέγω φημί ὁ κατά ἐνέργεια νόος μετά φαντασία ἐνεργέω · οὔτε δέ ὁ πρῶτος αἰτία μετά φαντασία ἐνεργέω ἵημι ὁ δαίμων , ἀλλά μόνος ὁ ἐν ἐγώ νόος . καί οὗτος οὖν κοινός καταδρομή εἰμί Ἀλέξανδρος καί Μαρῖνος . πρός δέ γε Ἀλέξανδρος ἴδιος οὗτος ἔχω | λέγω ὅτι πῶς ἔχω νοέω ὁ κατά ἐνέργεια νόος λέγω αὐτός ὁ πρῶτος αἴτιος , εἰμί γε φάος αὐτός ἀπεικάζω καί ἔχω ; ὁ γάρ πρῶτος αἰτία οὐσία εἰμί καί οὐ ἕξις , καί οὐσία προάγω καί οὐδείς ἀναλογέω φάος ἀλλά αὐτός ὁ ἥλιος · ὥστε οὖν καί οὗτος ὁ ἐν ἐγώ ὑπάρχω νάω ἁρμόζω . καί πάλιν φημί Ἀριστοτέλης ὅτι ὥσπερ ὁ φάος οὖον ποιέω ὁ χρῶμα , ἀλλά εἰμί αὐτός φανερόω , οὗτος καί ὁ νόος πᾶς δοκέω ποιέω ὁ πᾶς φανερόω . οὗτος δέ ἄτοπος περί ὁ πρῶτος αἴτιος λέγω · ὁ γάρ πρῶτος αἰτία αὐτός ὁ οὐσία ὁ εἰμί παράγω , καί οὐδείς εἰμί ὅς οὐ αὐτός ποιέω . καί πάλιν , εἰμί Ἀλέξανδρος , ἕξις αὐτός καλέω , ὁ δέ ἕξις ὁ δύο δύναμις εἰμί · ὁ δέ πρῶτος αἰτία κατά οὐδείς τρόπος δύναμις εἰμί καί πάλιν φημί περί αὐτός ’αριστοιαιρεω ὅτι ὁ μέν ὑπόκειμαι ὁ αὐτός εἰμί , ὁ δέ χρόνος διάφορος παρά ὁ δύναμις καί ἐνέργεια · ὁ δέ πρῶτος αἰτία κατά οὐδείς τρόπος πρότερος ἑαυτοῦ τίς ἔχω ὁ δύναμις ἢ ἐνέργεια . ἄλλως τε δέ καί ἐπιλανθάνομαι λέγω ὁ νόος · οὗτος δέ ποῦ ὑπάρχω ὁ θύραθεν ; ὁ γάρ ἐν ἐγώ νόος εἰμί ὁ ἐπιλανθάνομαι διά ὁ πρός ὁ σῶμα σχέσις ἐμποδίζω . πᾶς οὖν ὅσος λέγω ἁρμόζω Ἀριστοτέλης ὁ ἐνέργεια νάω , περί ὁ ἀνθρώπινος νόος εἰμί αὐτός ὁ λόγος ὁ ἀπό ὁ δύναμις φέρω εἰς τ·ὸ ἐνέργεια . // οὗτος δέ ἀποδείκνυμι , εἰμί ὁ δοκέω μή ὑπάρχω αὐτός , λέγω δή ὁ πᾶς ποιέω καί ὁ οὐσία ἐνεργέω καί ὁ ἀεί νοέω , δείκνυμι αὐτός ὑπάρχω . δεῖ τοίνυν οἶδα ὅτι πᾶς λέγω ποιέω ὁ ἐνέργεια νόος διά ὁ πᾶς ὁ τύπος καταγράφω ἐν ὁ δύναμις νάω . διό καί Πλάτων γραφεῖον οὗτος εἰκάζω , Ἀριστοτέλης δέ αὐτόθεν γραφεύς αὐτός ὑποτίθημι . εἰμί γάρ ὁ δύναμις νόος πᾶς γίγνομαι , ὁ ἐνέργεια ἄρα πᾶς ποιέω . ὥστε οὗτος δυνατός ἐπί ὁ ἀνθρώπινος νόος ὑπάρχω · ὁ γάρ θύραθεν οὖον καταγράφω ἐν ὁ δύναμις νάω πᾶς , ἀλλά ὁ ἐν ἐγώ ἐνέργεια . ἁρμόζω δέ αὐτός καί ὁ ἄλλος ῥησίδιον ὁ λέγω ὅτι ὁ οὐσία ἐνεργέω · καί ἵνα οὗτος νοέω , ἄνωθεν ὀλίγος προλαμβάνω . ὁ Ἐπιστήμων οὔτε ψυχή εἰμί μόνος οὔτε ἐπιστήμη μόνος , ἀλλά κρᾶμα εἰμί ἐκ ἀμφότερος · σύγκειμαι γάρ ὁ Ἐπιστήμων ἐκ Ψυχή καί ἐπιστήμη . καί ἀναλογέω ὁ μέν ψυχή ὕλη , ὁ δέ ἐπιστήμη εἶδος · καί ἐπεί πᾶς πρᾶγμα , ὡς ἐν ὁ φυσικός γιγνώσκω , μᾶλλον οὐσία εἰμί ὁ εἶδος ὁ ὕλη , οὐσία ἄρα εἰμί ὁ ἐπιστήμων ὁ ἐπιστήμη , καί ὁ Ἐπιστήμων κατά ὁ ἐπιστήμη ἐνεργέω , οὗτος δέ δείκνυμι οὐσία εἰμί ὁ ἐπιστήμων . κατά οὗτος οὖν ἄρα λέγω ὁ οὐσία ἐνεργέω , διά ὁ ὁ ἐπιστήμη οὐσία εἰμί ὁ ἐπιστήμων · οὔτε γάρ κατά ὁ ὑψηλός ἐκεῖνος καί ἐπαίρω θεώρημα ὅτι ὡς ἐπί θεός ὁ αὐτός εἰμί ὁ οὐσία ὁ ἐνέργεια · ἐπί γάρ ὁ Ψυχή καί ὁ ἄλλος οὐσία Χωρὶς ὁ πρῶτος αἴτιος καί οὐσία εἰμί καί δύναμις καί ἐνέργεια . ὁ οὖν οὐσία λέγω ἐνεργέω διά ὁ ὁ ἐπιστήμη οἱονεί οὐσία λέγω ὁ Ψυχή . ἐκ ὁ ἀγαθός οὖν ὀνομάζω ὁ νόος · ἐπεί γάρ ὁ ἐνέργεια ἐνεργέω ὁ νόος , καί εἰμί ἐνέργεια ἐνεργέω , ἀγαθός δέ ἐν πᾶς ὁ ἐνέργεια καί ὁ οὐσία , διά οὗτος ἐθέλω εἶπον ὅτι ὁ ἐνέργεια ἐνεργέω , εἶπον ὁ οὐσία ὡς ἀπό ἀγαθός , ὥσπερ ἀπό εἷς τίμιος πολλάκις ὁ πᾶς δηλόω , ὡς ὁ “ Τεῦκρος , φίλος κεφαλή . καί οὗτος οὖν ἁρμόζω ὁ ἐνέργεια νάω ὁ ἄνθρωπος · ἐνέργεια γάρ εἰμί νοέω · ὁ δέ θύραθεν αὐτόθεν ἐνέργεια εἰμί . ὅτι δέ κατά ὁ τίμιος λαμβάνω ὁ οὐσία , δηλόω εἶπον ὅστις γάρ οὗτος οὗτος , δῆλος · ὁ γάρ ποιέω ὁ πάσχω τίμιος , καί ὁ ἀρχή ὁ ὕλη . ὥστε ὁ οὐσία ὡς τίμιος παραλαμβάνω . καί ὁ τρίτος δέ ἁρμόζω αὐτός , ὅτι ὁ νόος ἀεί νοέω , οὐ ὡς Πλωτῖνος οἴομαι , ὅτι ἀεί διά πᾶς ὁ αὐτός νοέω οὖον γάρ ὁ εἷς ὁ ἀριθμός νόος λέγω ἀεί νοέω ) , ἀλλά ὅτι ὁ ἐν ὅλος ὁ κόσμος ἀνθρώπινος νόος ἀεί νοέω . ἄν γάρ ἐγώ μή νοέω , ἀλλά οὖν ἄλλος νοέω , καί ὁ διαδοχή γίγνομαι ὁ ἀεί , ἵνα μή ἐπιλείπω ὁ ἔλλαμψις πρός ἐγώ ὁ ὁ θεός · εἰμί γάρ μή ἀεί νοέω , ὅτε μή νοέω , ἐπίλειψις . εἰμί δέ οὗτος λέγω ὁ ἀεί νοέω , οὗτος ἐπί ὁ ἀνθρώπινος νόος ὑπάρχω · ἀεί γάρ νοέω λέγω οὐ ἐπί ὁ εἷς κατά ἀριθμός , ἀλλά ἐπί πᾶς , ὥσπερ καί ἀεί ζῶ λέγω ἄνθρωπος οὖον διά Σωκράτης , ἀλλά ὅτι τις ἄνθρωπος ἀεί ζῶ . ἢ ὅτι ἀεί νοέω λέγω , ἐπεί ἀεί δύναμαι νοέω · ὁ γάρ ἔχω ὁ νόος ἐν οἷος δή ποτός ὥρα βούλομαι νοέω . ὥστε ὁ ἀνθρώπινος νάω οὗτος ὑπάρχω · ὁ γάρ θύραθεν νόος ὁ εἷς κατά ἀριθμός πᾶς νοέω . καί οὗτος μέν εἴρω πρός ὑποτύπωσις ὁ θεωρία · εἰμί ὁ δέκα οὗτος κεφάλαιος δείκνυμι ἐν ὁ λέγω καί πλατύνω αὐτός . ἐν ὅς ὁ θεωρία . ἐπεί δέ ὥσπερ ἐν ἅπας ὁ φύσις εἰμί τίς ὁ μέν ὕλη ἕκαστος γένος , οὗτος δέ ὅς πᾶς δύναμις ἐκεῖνος . ἐκ οὗτος τίς ἐθέλω δείκνυμι ; ὅτι πᾶς ποιέω ὁ νόος καί ψυχικός εἰμί . προάγω δέ οὗτος ὁ λόγος ὅτι ὥσπερ ἐν ὁ φυσικός καί τεχνητός εἰμί ὁ μέν δύναμις , ὅς εἶπον ὕλη , ὁ δέ ἐνέργεια , ὅς εἶπον ποιητικός αἴτιος , οὗτος καί ἐν ὁ Ψυχή , φημί , εἰμί δύναμις νόος καί ἐνέργεια νόος . καί διά μέν ὁ εἶπον ἐν ὁ Ψυχή δείκνυμι ὅτι ψυχικός εἰμί . ἐνέργεια ἄρα πᾶς ποιέω , ἐκ ὅς ἔχω ὅτι πᾶς ποιέω . ἰδού οὖν δύο κεφάλαιος . διά τίς δέ εἶπον ἐν ἕκαστος φύσις , εἶπον καί ἐν ἕκαστος γένος ; εἶπον ὅτι ὁ ἐν ἕκαστος φύσις καθολικός λαμβάνω , ὁ δέ ἐν ἕκαστος γένος μερικός , ἵνα εἰμί τοιοῦτος ὅτι ὥσπερ ἐν ἕκαστος ζῷον , ὅς εἶπον φύσις , εἰμί ὁ δύναμις καί ἐνέργεια , οὗτος καί ἐν ἕκαστος γένος εἰμί οὗτος , οἷος ἀνθρώπειος ἢ ἵππειος , ἢ ὅδε ἢ ὅδε . ὡς ἕξις τις , οἷος ὁ φάος · τρόπος γάρ τις καί ὁ φάος ποιέω ὁ δύναμις εἰμί χρῶμα ἐνέργεια χρῶμα . ἰδού ἄλλος ἴδιος ὁ νόος , ὁ ἔχω καί φάος αὐτός ἀναλογέω , καί δικαίως · ὥσπερ γάρ ὁ φάος ὁ χρῶμα ποιέω ὁρατής ( οὖον γάρ χρῶμα αὐτός ποιέω , ἀλλά ὁ ἐνέργεια αὐτός προβάλλω ) , καί ὥσπερ ὁ ἕξις ἐνέργεια προβάλλω καί οὐ οὐσία , οὗτος καί ὁ ἐν ἐγώ νόος ἐνέργεια προβάλλω καί οὐ οὐσία · διό οὗτος ἀναλογέω . εἰμί δέ οὗτος οὕτως , οὖον περί ὁ θεῖον νόος εἰμί ὁ λόγος · ἐκεῖνος γάρ καί οὐσία προβάλλω . καί κατά ἄλλος δέ ἀναλογέω ἔχω ὁ ἡμέτερος νόος , οὐ ὅτι ποιότης τίς εἰμί , ἀλλά ὥσπερ ὁ ἕξις ἔχω πρός ὁ πρῶτος δύναμις ( τελειόω γάρ αὐτός ) οὗτος καί ὁ κατά ἐνέργεια νόος τελειόω ὁ δύναμις ὁ νόος . διά δέ ὁ εἰκάζω αὐτός φάος ἀπατάω ὁ Ἀλέξανδρος , διά ὁ εἶπον ὁ Ἀριστοτέλης πᾶς ποιέω αὐτός ὥσπερ ὁ φάος . ἀλλά οὐ ὀφείλω ἀπατάω · προστίθημι γάρ Ἀριστοτέλης τρόπος τις , ὁ δέ θεός οὖον τρόπος τις πᾶς ποιέω , ἀλλά κατά πᾶς τρόπος ποιέω ὁ πᾶς . p . 430a17 καί οὗτος ὁ νόος χωριστός καί ἀμιγής καί ἀπαθής ὁ οὐσία εἰμί ἐνέργεια . ὁράω ὁ ἄλλος ἴδιος λέγω , ὅτι χωριστός εἰμί καί διά τίς μή εἶπον ἐν ὁ θεωρία καί ὁ ἀμιγής καί ὁ ἀπαθής , ὡς νῦν λέγω ; ἐπεί οὗτος συμπεριλαμβάνω ἐν ὁ χωριστός · ὁ γάρ χωριστός καί ἀμιγής εἰμί καί ἀπαθής . διά δέ ὁ εἶπον ὁ οὐσία εἰμί ἐνέργεια ὁ ἄλλος λέγω ἴδιος , ὅτι ὁ οὐσία ἐνεργέω . καί ὅτι οὗτος κατά ὁ τίμιος λαμβάνω , δηλόω ὁ εἶπον ἀεί γάρ ὁ ποιέω ὁ πάσχω ἀγαθός , τουτέστι ὁ ἐνέργεια ὁ δύναμις · ὁ γάρ ποιέω ὁ ἐνέργεια εἰμί , πάσχω δέ ὁ δύναμις . καί ὁ ἀρχή δέ ὁ ὕλη τίμιος , ἀρχή λέγω ὁ εἶδος . καί ὁ ὄντα οὖν ὡς τίμιος νῦν εἴρω , οὐ ὅτι ὁ νόος οὐσία ἔχω ἄνευ δύναμις · οὗτος γάρ εἰμί ἐπί ὁ θύραθεν νόος , οὖον περί ὁ ἐν ἐγώ · οὗτος γάρ ἔχω δύναμις . p . 430a19 ὁ αὐτός δέ εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια ἐπιστήμη ὁ πρᾶγμα . οὗτος ἐν μέσος ῥίπτω ὅτι ὁ κατά ἐνέργεια νόος ὁ πρᾶγμα εἰμί , ὥσπερ ὁ δύναμις νόος δύναμις εἰμί ὁ πρᾶγμα . p . 430a20 ὁ δέ κατά δύναμις χρόνος πρότερος ἐν ὁ εἷς . ο ἄλλος ἴδιος λέγω ὁ νόος ὅτι ὁ δύναμις νόος ὁ ἐνέργεια πρότερος εἰμί ὁ χρόνος . καί ἵνα μή τις εἶπον ὅτι οὗτος ψεῦδος ἐν ὅλος ὁ κόσμος ( ὁ γάρ ἄλλος ἐνέργεια ἄλλος δύναμις πρότερος εἰμί · οὖον γάρ ποτέ μέν ἐνεργέω ὁ νόος ποιός δέ οὐ ἐν ὅλος ὁ κόσμος , ἀλλά ἀεί καί ὁ ἄλλος ἐνέργεια ἄλλος δύναμις πρότερος εἰμί , καί ἐκ οὗτος ἔχω ἄλλος ἴδιος ὅτι ἀεί νοέω ) , διά οὗτος οὖν εἶπον ὅτι ἐν ὁ εἷς ἄνθρωπος ὁ δύναμις εἰμί πρότερος ὁ ἐνέργεια , οὐ ἐν ὁ ὅλος κόσμος · ἐν γάρ ὁ ὅλος κόσμος φημί τις οὐδείς ὁ πρότερος , πρότερος , οὔτε ὁ δύναμις ὁ ἐνέργεια οὔτε ὁ ἐνέργεια ὁ δύναμις . εἰμί γάρ ἀίδιος ὁ κόσμος κατά ὁ Ἀριστοτέλης , οὐδέτερος θατέρου πρότερος , ἀλλά ομόχρονος εἰμί . καί ἔοικα οὗτος ὁ ζητέω παρά ὁ ἰδιώτης , ὅτι ποῖος πρότερος , ὁ ᾠόν ἢ ὁ ὄρνις . οὗτος δέ αἰνίσσομαι εἶπον ὅτι ὅλως δέ οὖον χρόνος , ἀντί ὁ ὅλος κόσμος , καί ὅλως ἀντί ὁ ὁλικός καί κοσμικός , οὖον χρόνος προηγέομαι ὁ δύναμις ὁ ἐνέργεια . p . 430a22 χωρίζω δέ εἰμί μόνος οὗτος ὅσπερ εἰμί . καί οὗτος πάλιν ἐν μέσος ῥίπτω ὅτι ἡνίκα χωρίζω ὁ νόος καί γίγνομαι κατά ἐνέργεια , τότε γίγνομαι ὅσπερ εἰμί , τουτέστι κύριος νόος · ὁ γάρ δύναμις οὐ εἰμί κύριος νόος . p . 430a23 καί οὗτος μόνος ἀθάνατος καί ἀίδιος . ὁράω πάλιν ἄλλος ἴδιος λέγω ὅτι ἀθάνατος καί ἀίδιος εἰμί ὁ νόος . οὗτος δέ μόνος εἶπον ὁ συνιστάω ὁ ἄνθρωπος · μόνος γάρ οὗτος ἀίδιος καί ἀθάνατος . ὁ γάρ ἄλογος καί ὁ φυτικός ψυχή , ὡς εἴρω , ἀθάνατος μέν , οὐ ἀίδιος δέ · ἀθάνατος δέ λέγω ἐν φθαρτός δοξάζω , ἐπεί οὖον καθό ψυχή φθείρω , ἀλλά καθό ἐν σῶμα εἰμί . διό καί ὁ Πλάτων λέγω πᾶς ψυχή ἀθάνατος , οὗτος λέγω καί ἐπί φυτικός καί ἄλογος . ὁ δέ ὕλη ὁ ἀνάπαλιν ἀίδιος μέν , οὐ ἀθάνατος δέ . διό ὁ νόος ἀνώλεθρος λέγω ὡς καί ἀίδιος καί ἀθάνατος . ὁράω δέ ὅτι οὗτος οὖον περί ὁ θύραθεν νόος λέγω · ὁ γάρ οὗτος μόνος οὐδέτερος κεῖμαι πρός ὁ ἄνω ἐρώ συντάσσω ὅτι μόριον φυχή [ ὡς ] εἰμί ὁ νόος · οὗτος δέ ὁ μόριον ὁ Ψυχή ἀθάνατος τε καί ἀίδιος , ὁ δέ θύραθεν οὖον μόριον . p . 430a23 οὖον μνημονεύω δέ , ὅτι οὗτος μέν ἀπαθής , ὁ δέ παθητικός νόος φθαρτός . Ὅρας ὅτι ὁ ἄλλος ἴδιος λέγω , ὅτι ἐπιλανθάνομαι ὁ νόος . ὁ μέντοι Πλούταρχος φημί ὅτι οὗτος ὡς πρός ἀπορία εἴρω ὁ λέγω διά τίς οὐ ἀεί νοέω ὁ νόος , εἴπερ ἔνδον ἔχω ὁ γνωστικός ; καί λύω φημί ὅτι οὗτος αἴτιος ὁ μετά φαντασία ἐνεργέω αὐτός , κά̓κες φθείρω οὐκέτι ἐνεργέω διά ἐκεῖνος καί οὐ διά ἑαυτοῦ . ἀπορέω δέ ὅτι ναί ἐπιλανθάνομαι ὁ νόος ὅς ἐν ὁ ἄλλος βίος ζῶ , ὁ μερικός ἐπί ὅς ὁ φαντασία συνεργέω , διά ὁ ἐκεῖνος φθείρω . διά τίς οὖν μή μνημονεύω ὅς αὐτός ὁ νόος κατέχω τύπος ἀπό ὁ φαντασία καί ὅς κατά ἑαυτοῦ ἐνεργέω ; οἶδα γάρ ὅτι καί αὐτός Ἀριστοτέλης δοκέω ὅτι εἰμί τις ὁ ὁ νόος δίχα φαντασία ἐνεργέω , οἷος ὁ πρός ἑαυτοῦ ἐπιστροφή , ὁ ὁ ἀσώματος ἔννοια , ὁ πρός ὁ θέω ἐπιστροφή , ὁ γνῶσις ὁ καθόλου , καί ἁπλόος ὅσος Χωρὶς αἴσθησις νοέω , οὗτος καί Χωρὶς φαντασία νοέω . πρός ὅς εἰμί εἶπον ὅτι εἰμί ἐν νόσος μερικός ἐκτρέπω καί ἐπιλανθάνομαι ὁ πρώην , ὡς καί Θουκυδίδης ἱστορέω λέγω σφός τε αὐτός εἴλω πόσος μᾶλλον ἐν μεταβολή ὅλος βίος οὐ ἐπιλανθάνομαι ὁ πρώην . ἐκ οὗτος δέ τρεῖς ἔχω δόγμα , ὅτι ὁ φαντασία φθαρτός δοξάζω · ἰδού γάρ λέγω ὅτι ὁ παθητικός νόος φθαρτός · καί ἄλλος δόγμα ὅτι ὅς νόος εἶπον μή μνημονεύω , | οὗτος εἶπον ἀπαθής · ὥστε ὁ ἐν ἐγώ λέγω ἀπαθής · ὁ γάρ θύραθεν οὖον λέγω ἐπιλανθάνομαι . p . 430a25 καί ἄνευ οὗτος οὐδείς νοέω . ὁ ἄλλος ἴδιος λέγω ὅτι ἄνευ φαντασία ὁ νόος οὐ ἐνεργέω . ὁράω δέ ὅτι παραμυθία δήω ὁ λόγος · οὖον γάρ ἀεί ἐνεργέω μετά φαντασία , εἰμί μή ἄρα εἶπον ὅτι ἡνίκα περί ὁ μερικός καταγίγνομαι . ἢ εἶπον καί ὁ ἄλλος ὅτι ὀλίγος εἰμί αφάνταστος ἐνέργεια · καί ὅτε γάρ περί ὁ θεῖον ἐνεργέω , παρειστρέχω ὁ φαντασία , τύπος ἐντίθημι ὁ ἀτύπωτος , καί διά οὗτος ὁ Πλάτων ἔσχατος αὐτός λέγω κακός . εἰμί ἐν ὡς ἐπίπαν μετά φαντασία ἐνεργέω , εἶπον ὅτι νῦν ὁ ὡς ἐπίπαν ἀντί ὁ ἀεί λαμβάνω . ἢ εἶπον καί ὁ ἄλλος ὅτι ἀεί ὁ νόος μετά φαντασία ἐνεργέω . εἰμί γάρ πᾶς ἐπιστήμη ἀρχή ὁ αἴσθησις , καί ἐάν ἐκλείπω αἴσθησις , καί φαντασία ἐλλείπω , εἰμί δέ φαντασία , ἔλλειψις καί νόησις διό ὁ ἐκ γενετή τυφλός οὔτε φαντάζω περί χρῶμα οὔτε νοέω ) , δῆλος ἄρα ὅτι δίχα φαντασία οὐ ἐνεργέω ὁ νόος . ἐν ὅς ὁ πρᾶξις σύν θεός πληρόω . p . 430a26 ὁ μέν οὖν ὁ ἀδιαίρετος νόησις ἐν οὗτος , περί ὁ οὐ εἰμί ὁ ψεῦδος . μετά ὁ δύναμις νόος τέσσαρες ἔχω κεφάλαιος καί ὁ ἐνέργεια νόος ὁ εἴρω δέκα κεφάλαιος ἔχω ἔρχομαι λοιπός ἐπί ὁ νοητός . ἰστέον δέ ὅτι ἐπί μέν ὁ λογικός Ψυχή ἀπό ὁ νόος δεῖ ἄρχω ὡς σαφής ὁ νοητός , ἐπί δέ ὁ ἄλογος ἀπό ὁ αἰσθητής ὡς σαφής · πανταχοῦ γάρ ὁ διδασκαλία ἀπό ὁ σαφής καλός ὁ ἀρχή ποιέω . περί ὁ νόος οὖν διδάσκω ἔρχομαι ἐπί ὁ νοητός . φημί τοίνυν ὅτι ὁ νοητός ἀδιαίρετος εἰμί · μή ἐκ οὗτος δέ νομίζω ὅτι ὁ νόος λέγω μόνος ὁ ἀδιαίρετος οἶδα . οἶδα γάρ καί ὁ ἀδιαίρετος καί ὁ διαιρέω , ἀλλά ἀδιαιρέτως καί κεντρικώς οἶδα ὁ διαιρέω · καί ὁ κέντρον γάρ ὁ κύκλος σπερματικός περιέχω . πᾶς οὖν νοέω ὁ νόος ἀδιαιρέτως · οὗτος γάρ ἴδιος ὁ νόος , ὁ συνάγω καί ἕνος - ποιέω ὁ διαιρετός καί ἀδιαιρέτως αὐτός νοέω . ὅτι δέ καί ὁ διαιρετός οἶδα ἀδιαιρέτως , δηλόω ὁ εἶπον αὐτός ἐν ὁ ἀποδεικτικός ὅτι οὖον μόνος ἐπιστήμη ἀλλά καί ἀρχή ἐπιστήμη εἰμί ὅς ὁ ὅρος γιγνώσκω . ἀρχή ἐπιστήμη ὁ νόος καλέω , ἐπιστήμη δέ ὁ διάνοια . καί ἰδού ὁ νόος ὁρικός καί ἀδιαιρέτως φημί οἶδα ὁ πρᾶγμα . ἐπεί δέ περί ὁ ἀδιαίρετος εἰμί ὁ λόγος , δεῖ οἶδα ὅτι πενταχῶς λαμβάνω ὁ ἀδιαίρετος . λέγω γάρ ἀδιαίρετος ὁ ὅρος . οἶδα γάρ ὅτι ὁ πρότασις δύο ὅρος ἔχω ὁ ὑπόκειμαι καί ὁ κατηγορέω , οἷος εἰμί πρότασις Πλάτων περιπατέω , καί Πλάτων ὅρος εἰμί καί ὁ περιπατέω ὅρος , καί ἁπλόος ὅρος εἰμί , ὡς ἐν ὁ περι ἑρμηνεία μανθάνω , ὁ ἁπλόος φωνή . οὗτος οὖν εἰμί πρῶτος σημαίνω ὁ ἀδιαίρετος , ὁ ὅρος . δεύτερος εἰμί σημαίνω ὁ συνεχής μέγεθος · οὗτος γάρ δύναμις μέν διαιρετός εἰμί , ἐνέργεια δέ ἀδιαίρετος . τρίτος εἰμί σημαίνω ὁ ἐν ποσός ἀμερής , οἷος στιγμή , μόνος , νῦν · οὗτος γάρ εἰμί ὁ ἐν ποσός ἀδιαίρετος . τέταρτος σημαίνω εἰμί ὁ ἀδιαίρετος ὁ ἔνυλος εἶδος · οὖον γάρ αὐτός διαιρέω , ἀλλά ὁ ὑπόκειμαι αὐτός . πέμπτος σημαίνω εἰμί ὁ ἄυλος εἶδος . οὗτος εἰμί ὁ πέντε σημαίνω ὁ ἀδιαίρετος . ὅθεν καί ἀπορέω ἔχω δύο ἀπορία , εἷς μέν ὅτι πῶς ἀντιδιαστέλλω ὁ ὅρος ὁ ἄλλος δ ἀδιαίρετος , εἰμί γε καί ὁ ἄλλος τέσσαρες ὅρος εἰμί ; ἕκαστος γάρ αὐτός ἁπλόος φωνή εἰμί , καί διά οὗτος ὅρος · οὔτε γάρ πρότασις εἰμί ὁ λέγω συνεχής μέγεθος , οὔτε πάλιν πρότασις εἰμί ὁ εἶπον ἄυλος εἶδος · εἷς γάρ εἰμί ὅρος μόνος ἕκαστος οὗτος , ἐκ εἷς δέ μόνος ὁράω πρότασις οὖον γίγνομαι . εἰμί οὖν οὗτος οὕτως , πῶς ἀντιδιαστέλλω αὐτός ὁ ὅρος , εἰμί γε καί αὐτός ὅρος εἰμί ; οὗτος εἰμί ὁ πρῶτος ἀπορία . πρός ὅς εἴρω ὅτι ἄλλος εἰμί ὁ εἶπον ἁπλόος ὅρος καί ἄλλος εἰμί ὁ εἶπον τοιόσδε ὅρος . ὁ οὖν πρῶτος σημαίνω ὁ ἀδιαίρετος ὁ ἁπλόος ὅρος αἰνίσσομαι , ὁ δέ ἄλλος δ ὁ τοιόσδε ὅρος . οὐ ἀντιδιαστέλλω οὖν ἄλογος ἀλλά καί εὔλογος ὁ ἀπλόος ὅρος ὁ τοιόσδε ὅρος . οὗτος καί ὁ ἐπίλυσις . δύο ἀπορία ἀπορέω τοιοῦτος , διά τίς ἀντιδιαστέλλω ὁ ἔνυλος εἶδος ὁ μέγεθος ; καίτοι αὐτός ὁ μέγεθος ἔνυλος εἶδος εἰμί · ὁ γάρ ἀνείδεος ὕλη πρώϊος εἶδος πρό ὁ ἄλλος πᾶς εἶδος οὗτος ἐπιγίγνομαι , ὁ μέγεθος · πρῶτος γάρ ποσόω , εἶτα οὗτος ποιόω . εἰμί οὖν ὁ μέγεθος ἔνυλος εἶδος εἰμί , διά τίς ἀντιδιαστέλλω αὐτός ὁ ἔνυλος εἶδος , εἰμί γε ὁ μέγεθος ὑπό ὁ ἔνυλος εἶδος ἀνάγω ; οὗτος ὁ ἀπορία . πρός ὅς εἴρω ὅτι οὖον πᾶς ὁ ἔνυλος εἶδος ἀντιδιαστέλλω ὁ μέγεθος , ἀλλά ἐκεῖνος ὅς μετά ὁ μεγεθύνω ὁ ὕλη ἐπιγίγνομαι . ὁ γάρ ὕλη ἐπιδέχομαι ὁ ὁ μέγεθος εἶδος μένω ἐπίνοια , ὁ δέ ἄλλος εἶδος δέχομαι αἰσθητός γίγνομαι . ἀντιδιαστέλλω οὖν ὁ ἐνέργεια εἶδος ὁ ἐπίνοια , ὅς εἰμί ὁ εἶδος ὁ μέγεθος · οὗτος γάρ καί προσέρχομαι ὁ ὕλη ἐπίνοια αὐτός ἐάω · οὐ εἰμί γάρ ὁράω ὕλη μεγεθύνω αὐτός κατά ἑαυτοῦ ἄνευ ἄλλος εἶδος , εἰμί μή ἐπίνοια μόνος . ὥστε εἰμί καί ἔνυλος εἶδος εἰμί ὁ μέγεθος , ἀλλά οὖν ἀντιδιαστέλλω αὐτός ὁ ἔνυλος εἶδος οὖον πᾶς , ὡς ἤδη εἶπον , ἀλλά ὁ ἐνέργεια καί αἰσθητός ἀποφαίνω ὁ ὕλη . ὥστε καί ὑπό διαίρεσις τις πίπτω ὁ πέντε οὗτος ὁ ἀδιαίρετος σός μαίνομαι . εἰμί δέ ὁ διαίρεσις οὗτος · ὁ ὅρος ἢ ἀπλόος εἰμί ὅρος ἢ τοιόσδε . εἰμί μέν οὖν εἰμί ἁπλόος ὅρος , ποιέω εἷς σημαίνω ὁ ἀδιαίρετος , ὁ ὅρος . εἰμί δέ τοιόσδε εἰμί ὁ ὅρος , ἢ δύναμις μέν μεριστός εἰμί , ἐνέργεια δέ ἀμερής , 〈 ἢ καί δύναμις καί ἐνέργεια ἀμερής 〉 . εἰμί μέν οὖν δύναμις μέν εἰμί μεριστός , ἐνέργεια δέ ἀμερής , ἢ κατά ἑαυτοῦ | εἰμί μεριστός ἢ κατά συμβεβηκός . εἰμί μέν οὖν κατά ἑαυτοῦ εἰμί μεριστός , ποιέω ὁ συνεχής μέγεθος · εἰμί δέ κατά συμβαίνω εἰμί μεριστός , ποιέω ὁ ἔνυλος εἶδος . οὗτος μέν οὖν , ἐάν δύναμις μέν εἰμί μεριστός , ἐνέργεια δέ ἀμερής · εἰμί δέ καί δύναμις καί ἐνέργεια εἰμί ἀμερής , ἢ μετά ὕλη εἰμί καί ποιέω ὁ ἐν ποσός ἀδιαίρετος , οἷος μόνος , στιγμή , νῦν , ἢ ἄυλος εἰμί καί ποιέω ὁ ἄυλος εἶδος . ἐπεί οὖν ἐκ διαίρεσις μανθάνω ὅτι πέντε εἰμί σημαίνω ὁ ἀδιαίρετος , ὁράω λοιπός πῶς ὁ νόος ἕκαστος οὗτος νοέω . ἰστέον τοίνυν ὅτι ὁ ὅρος νοέω ἀμερής εἰμί ἀμερής εἰμί ὡς ἀπολάω φωνή , ὥστε οὔτε ὡς ψευδής οὔτε ὡς ἀληθής · περί γάρ ὁ ἁπλόος φωνή οὖον θεωρέω οὔτε ὁ ἀλήθεια οὔτε ὁ ψεῦδος , ἀλλά περί ὁ σύνθετος . καί τίς δήποτε ἐν ὁ λέγω ὁ ψεῦδος μόνος μιμνήσκω , οὐκέτι δέ καί ὁ ἀλήθεια ; φημί γάρ ὅτι ὁ μέν ἐν ὁ ἀδιαίρετος νόησις περί ὁ οὐ εἰμί ὁ ψεῦδος , καί οὐ ἐπάγω καί περί ὁ οὐ εἰμί ὁ ἀλήθεια . γιγνώσκω γάρ ἐν ὁ περι ἑρμηνεία ὅτι οὖον μόνος ψεῦδος ἀλλά ἀλήθεια οὐ εἰμί ἐν ὁ ἁπλόος φωνή · πῶς οὖν αὐτός ἐν ὁ λέγω μόνος ὁ ψεῦδος μιμνήσκω ; καί λέγω ὅτι ἐν ὁ μετά ὁ φυσικός δοξάζω ἐναντίος ὁ περι ἑρμηνεία · ἐν μέν γάρ ὁ περι ἑρμηνεία οὔτε ἀλήθεια οὔτε ψεῦδος φημί θεωρέω περί ὁ ἁπλόος φωνή , ἤγουν ἐν ὁ ὅρος , ἀλλά ἐν ὁ πρότασις εἶπον φαίνω ὁ ἀληθής καί ὁ ψεῦδος · ἐν δέ ὁ μετά ὁ φυσικός φημί ὅτι ἐν ὁ ἁπλόος φωνή , ἤγουν ἐν ὁ ὅρος , ψεῦδος μέν οὖον θεωρέω , ἀλήθεια δέ θεωρέω . ὁ γάρ νόος ὁπηνίκα ἁπλόος προσβολή ἐπιβάλλω ἕκαστος ἁπλόος φωνή , αὐτός δέ εἶπον ὅρος , ἴδιος καί κατά ἑαυτοῦ νοέω , ἀληθής νοέω μηδείς ἕτερος προστίθημι , οἷος ἐν ὁ εἶπον περιπατέω ἐξαπίνης ὁ νόος βάδισις νοέω μηδείς ἄλλος προστίθημι , ἀλλά αὐτός μόνος . πάλιν ἐν ὁ ἐσθίω μάσησις νοέω εὐθύς , τουτέστιν ὀδούς ἐπιστροφή δονέω , Χωρὶς ἄλλος προσθήκη . οὗτος μέν οὖν ἐν ὁ μετά ὁ φυσικός φημί · νῦν δέ ἐκεῖνος ἀκολουθέω ὁ πραγματεία καί διά οὗτος ἐκ ὁ ἁπλόος φωνή οὐ ἀπαγορεύω ὁ ἀλήθεια , ἀλλά μόνος ὁ ψεῦδος , διότι ὁ νόος οὐδέποτε ψεύδω , ἀλλά ἀεί ἀληθεύω κατά ὁ Πλωτῖνος εἶπον ὅς γάρ νόος ἢ ἅπτω ἢ οὐ ἅπτω , ὥστε ἀναμάρτητος . ἰστέον δέ ὅτι δισσός ὁ ἀλήθεια , ἢ ὑπαρκτικός ἢ ἀντιδιαιρέω ὁ ψεύδω , ὑπαρκτικός μέν ὡς ἵνα εἶπον ὕω ἄνθρωπος εἰμί κύριος . οὗτος δέ λέγω ὡς πρός ὁ ἐν ζωγραφία · ἐκεῖνος γάρ οὐ εἰμί κύριος ἄνθρωπος · διά οὖν ὁ ὑπάρχω αὐτός μόνος ἀληθής λέγω ἄνθρωπος . καί ἐν ὁ ὅρος οὖν ὑπαρκτικός λέγω εἰμί ὁ ἀλήθεια , ὅτι καθό εἰμί ὅρος , ἀληθής εἰμί ὁ εἰμί αὐτός , καί οὖον κατά ἀντιδιαστολή ψεῦδος οὗτος λέγω . οὗτος εἶπον περί ὁ νόος ὅτι ὁ ὅρος ἀληθής γιγνώσκω , τρέπω ἐπί ὁ διάνοια καί φημί ὅτι οὗτος οὖον μόνος ἀληθεύω , ἀλλά καί ψεύδω . καί ὁ ἄλλος δέ ὁ νόος πᾶς ἑνοειδής οἶδα , ὁ δέ διάνοια ὡς ἐν σύνθεσις , καί οὖον αὐτός εἰμί . ὁ μέν γάρ νόος ὡς συνεχής καί εἷς οἶδα , ὁ δέ διάνοια ὡς συντίθημι ἐκ πολύς αὐτός οἶδα , οἷος ἐπί θύρα · οὗτος γάρ ἐκ πολύς εἰμί ξύλον . καί ἔοικα ὁ διάνοια ὁ εμπεδοκαλεω φίλιος , ὅστις συντίθημι ὁ ἐκ ὁ νεῖκος διαιρέω . ἀμελέω καί εἴρω ὁ Ἐμπεδοκλῆς ὅτι εἰμί μή εἰμί ὁ φίλιος , πόλλη εἄν κόρση ἀναύχην βλαστάνω , τουτέστιν γίγνομαι κεφαλή ἄνευ αὐχήν , εἰμί μή εἰμί ὁ συνάπτω φίλιος . τρίτος ἐπί οὗτος ἴδιος φημί ὁ διάνοια ὁ ψεύδω αὐτός ἢ διά ὁ κατηγορέω ὁ διά ὁ χρόνος . ἐάν γάρ εἶπον ὅτι ὁ ἄνθρωπος πτερωτός ἢ εἰμί ἢ εἰμί ἢ γίγνομαι , ψευδής εἰμί ὁ πρότασις διά ὁ κατηγορέω ὅρος , φημί δή ὁ πτερωτός · εἰμί δέ εἶπον ὅτι χθές εἰμί ὁ Τρωϊκός , ἐνταῦθα διά ὁ χρόνος γίγνομαι ὁ πρότασις ψευδής . ἐπί δέ ὁ ἀίδιος παρά ὁ κατηγορέω μόνος γίγνομαι ὁ ψεῦδος , οὐκέτι δέ καί παρά ὁ χρόνος · ἐάν γάρ εἶπον ὅτι εἰμί ἢ εἰμί ἢ εἰμί ὁ θεός , ἀεί ἄλη ἀληθεύω · ὁ γάρ ἀεί εἰμί λέγω . ἐπί δέ ὁ μή ἀίδιος καί παρά ὁ χρόνος γίγνομαι ψευδής ὁ πρότασις καί παρά ὁ κατηγορέω · παρά μέν ὁ κατηγορέω ὡς ἐάν εἶπον ὅτι τραγέλαφος εἰμί νῦν · ὁ ψεῦδος γάρ γίγνομαι οὖον παρά ὁ νῦν χρόνος , ἀλλά παρά ὁ εἰμί κατηγορέω . καί πάλιν ἐάν εἶπον ὁ σκιά νῦν σῶμα ἑστία , ὁ ψεῦδος γίγνομαι οὖον παρά ὁ νῦν ( οὖον μόνος γάρ νῦν οὐ εἰμί σῶμα , ἀλλά οὔτε εἰμί ἵημι εἰμί ) , ἀλλά παρά ὁ εἶπον ὅτι σῶμα εἰμί . ὥστε ἐπί μέν ὁ γενητός διχόθεν γίγνομαι ὁ ψεῦδος ἐν ὁ διάνοια , ἢ παρά ὁ κατηγορέω ἢ παρά ὁ χρόνος , ἐπί δέ ὁ ἀίδιος παρά μόνος ὁ κατηγορέω . ὁ δέ νόος οὐδείς οὗτος ἔχω · ἀεί γάρ νοέω πᾶς καί οὐ ἔχω ψεῦδος οὔτε παρά ὁ κατηγορέω οὔτε παρά ὁ χρόνος . τέταρτος ἐπί οὗτος λέγω ἴδιος ὁ διάνοια ὅτι οὗτος μέν περί πρότασις καταγίγνομαι , ὁ δέ νόος περί ὅρος . ὅταν δέ λέγω περί πρότασις , μή νομίζω ὅτι οὗτος λέγω κατά ὁ τρόπος ὁ εἴρω ἐν ὁ λογικός , ὅτι περί μέν κατάφασις καταγίγνομαι ὥσπερ σύνθεσις , ἐπεί οὗτος συντίθημι ὁ κατηγορέω ὁ ὑπόκειμαι , περί δέ ἀπόφασις ὡς διαίρεσις , ἐπεί οὗτος ἀποφάσκω καί διαιρέω ὁ κακηγορέω ἐκ ὁ ὑπόκειμαι · οὖον λευκός γάρ , φημί , ἄνθρωπος . νυνί γάρ λέγω ὅτι ὁ διάνοια καί περί κατάφασις καταγίγνομαι ὡς διαίρεσις καί σύνθεσις , καί περί ἀπόφασις ὡς διαίρεσις καί σύνθεσις . ὁ γάρ κατάφασις καθό μέν συνάπτω , σύνθεσις λέγω , καθό δέ ἐν δύο εἰμί δύναμαι διαιρέω , διαίρεσις εἰμί . καί ὁ ἀπόφασις δέ εἰμί καί λέγω ἰού λευκός Σωκράτης , ὁ μέλας αὐτός συνάπτω καί πάλιν σύνθεσις εἰμί , εἰμί δέ καί διαίρεσις , καθό ἀποχωρίζω ἐκ αὐτός ὁ λευκός . καί οὕτως νῦν ὁ διάνοια λέγω περί πρότασις καταγίγνομαι . οὗτος εἶπον ὡς ἐν παρέκβασις , ἐπεί εἶπον πῶς νοέω ὁ νόος ὁ ὅρος , ζητέω λοιπός πῶς νοέω ὁ ἀδιαίρετος μέγεθος , ὅσπερ εἰμί δύο σημαίνω ὁ ἀδιαίρετος . οὗτος δέ τριττός εἰμί · ὁ γάρ μέγεθος τριττός εἰμί · καί | ὅλος γάρ εἰμί καί μέρος ἔχω καί συντίθημι εἰμί . καί ὡς μέν ὅλος ἄχρονος αὐτός νοέω ὁ νόος καί ἐν ὁ νῦν · οὐδέ γάρ δύναμαι ἐν χρόνος αὐτός νοέω ὁ νόος . πᾶς γάρ χρόνος διαιρετός εἰμί · εἰμί οὖν ἐν διαιρετός νοέω , καί ὁ νοέω , ὅς εἰμί ὁ μέγεθος , διαιρετός εἰμί · ὡς γάρ ἔχω ὁ χρόνος , οὕτως ἔχω καί ὁ μέγεθος . ἀλλά μήv ἀδιαίρετος εἰμί ἐνέργεια · ὡς ὅλος γάρ νοέω αὐτός , ὁ δέ ὅλος ἀδιαίρετος εἰμί · οὐ ἄρα ἐν χρόνος νοέω αὐτός , ἀλλά ἐν ὁ νῦν . καί ὅτι εἰμί μή ἄχρονος καί ἐν ὁ νῦν ἐπίσταμαι αὐτός ὁ νόος , οὐκέτι ὅλος νοέω ἐν ὁ αὐτός χρόνος , καί εὑρίσκω ποτός μή γιγνώσκω . ὁ δέ διάνοια ἐν χρόνος γιγνώσκω αὐτός . ἀλλά μήv καί ὡς μέρος ἔχω ὁ μέγεθος νοέω αὐτός ὁ νόος , ὁ διάφορος μέρος ἐν διάφορος νῦν νοέω , ἕκαστος μέρος ἐνέργεια νῦν νοέω . ὡς δέ συντίθημι αὐτός οὐκέτι ὁ νόος νοέω , ἀλλά ὁ διάνοια . τριχῶς οὖν ὁ μέγεθος νοέω , ὡς ὅλος , ὡς μέρος ἔχω , ὡς συντίθημι , ὁ μέν δύο ὁ νόος νοέω , ὡς ὅλος καί ὡς μέρος ἔχω , ὁ δέ ὡς συντίθημι ὁ διάνοια . ὁ δέ ἔνυλος εἶδος οἶδα ὁ νόος οὐκέτι κατά ἑαυτοῦ , ἀλλά διά μέσος ὁ φαντασία · ὁ γάρ αἰσθητός οὖον δύναμαι κατά ἑαυτοῦ νοέω ὁ νόος · χρεία γάρ φαντασία . νοέω οὖν αὐτός διά μέσος φαντασία · οὐ ὅτι δέ διά μέσος φαντασία νοέω ὁ νόος , ἤδη διά οὗτος μεριστός νοέω · ἔνειμι γάρ καί ἐν τῆ φαντασία ἀδιαίρετος τίς . καί ὅτι οὗτος ἀληθής , δῆλος ἐκ ὁ ὁ πρῶτος τύπος μή ἀφανίζω ἐκ ὁ δύο · δῆλος ὅτι εἰμί τίς ἐν αὐτός ἀμερής . καί κατά ὁ ἀμερής οὗτος νοέω ὁ νόος , ὡς πάλιν ἀμερῶς αὐτός νοέω . πάλιν ὁ ἐν ὁ ποσός ἀμέριστος νοέω ὁ νόος κατά ἀπόφασις · ὥσπερ γάρ ὁ ἀπόφασις ὁ φάος ὁ σκότος νοέω , οὗτος καί ὁ ἀπόφασις ὁ ἀριθμός νοέω ὁ μόνος καί ὁ ἀπόφασις ὁ χρόνος ὁ νῦν καί ὁ ἀπόφασις ὁ μέγεθος ὁ στιγμή . ὥστε κατά ἀπόφασις νοέω ὁ ἐν ποσός ἀμέριστος . εἰμί δέ τις εἶπον ὅτι καί ὁ μέλας κατά ἀπόφασις ὁ λευκός γιγνώσκω , . ψεύδω · ἄμφω γάρ εἰδοποιέω καί ἄμφω ποιέω , ὁ μέν συγκρίνω ὁ δέ διακρίνω , καί κατά ἑαυτοῦ ἄμφω γιγνώσκω καταφατικός · εἰμί μή ἄρα ὁ μέλας λαμβάνω ἀντί ὁ σκότος , ὡς ὁ μέλας θάνατος . καί οὗτος μέν ὁ ἡμέτερος νόος ἀποφατικός οἶδα , ὁ δέ θεῖος νόος πᾶς καταφατικός καί ἐπιβλητικός οἶδα Χωρὶς ὁ κακός · οὗτος γάρ οὐ οἶδα , ἵνα μή ποιέω αὐτός . ὅς γάρ γιγνώσκω , οὗτος καί ποιέω · υποστατικός γάρ εἰμί ὁ γνῶσις αὐτός . διό εἴρω εἶπον καί γίγνομαι . οὗτος δέ ὁ λόγιος διχῶς εἰμί ἐξηγέομαι . ἐπεί ὅς γιγνώσκω καί λέγω , οὗτος καί γίγνομαι , ὁ ὅτι ἐπεί ἀθρόος εἰμί ὁ ἐνέργεια αὐτός , διά οὗτος εἴρω εἶπον καί γίγνομαι . ἔχω δέ καί ἐκ οὗτος πόρισμα τίς · εἰμί γάρ ἀποφατικός λέγω ὁ νόος ἐνεργέω , οὐκέτι περί ὁ θεῖον νόος εἰμί αὐτός ὁ λόγος . καί οὗτος μέν ὁ ἐν ἐγώ νόος γιγνώσκω ὁ ἐν ποσός ἀμέριστος . ὁ δέ ἄυλος εἶδος γιγνώσκω κατά πέντε οὗτος · ἢ γάρ ὡς αἴτιος , καί οὗτος ἢ ποιητικός ἢ τελειωτικός · οὐδέ γάρ ὡς τελικός μόνος , ὅς τις νομίζω , γιγνώσκω αὐτός · καί ὡς μή ἔχω δέ ἐναντίος γιγνώσκω αὐτός ( ὁ γάρ ἐν ἐγώ φάος καί ἀγαθός εἰμί ἐναντίος τίς , παρά αὐτός δέ οὐ εἰμί ) , γιγνώσκω δέ αὐτός καί ὡς νοέω καί ὡς νοέω · ἔνδον γάρ ἔχω ὁ θέω ὁ γνωστικός καί ἑαυτοῦ νοέω . ἐπεί οὖν οὗτος εἴρω , ἐν οὗτος ὁ θεωρία σύν θεός πληρόω . p . 430a28 ὥσπερ εἷς εἰμί . Ὅρας τίς φημί · ὅτι ὁ μέν νόος ἀλήθεια μόνος οἶδα , ἐν ὅς δέ εἰμί ψεῦδος καί ἀλήθεια , διάνοια οὗτος · καί ἐν ὅς εἰμί σύνθεσις , πάλιν διάνοια εἰμί οὗτος . καί ἰδού ὁ δύο ἰάομαι ὁ διάνοια τέως εἶπον . οὗτος δέ , φημί , ὁ σύνθεσις ὥσπερ εἷς διανοέομαι ὁ διάνοια . καί καλῶς εἶπον ὁ ὥσπερ · οὐδέ γάρ ὡς κύριος εἷς οἶδα αὐτός ( ὁ γάρ ὡς κύριος εἷς οἶδα ὁ νόος εἰμί ) , ἀλλά ὡς ἐν παράθεσις εἷς οἶδα αὐτός ὁ διάνοια . διό καί ὁ φίλιος Ἐμπεδοκλῆς κοινωνέω , καθό ἐκεῖνος ἐν παράθεσις ἑνόω καί οὖον κύριος . p . 430a31 οἷος ὁ ἀσύμμετρος καί ὁ διάμετρος . τις βούλομαι εἶπον ; ὅτι καί παρά ὁ κατηγορέω ἀληθεύω ἢ ψεύδω ὁ διάνοια . εἰμί μέν γάρ εἶπον ὁ διάμετρος σύμμετρος , ψεύδω διά ὁ κατηγορέω , ὁ σύμμετρος · ἀεί γάρ ἀσύμμετρος εἰμί ὁ πλευρά * * * ἀληθεύω διά ὁ κατηγορέω . p . 430a31 ἐάν δέ γίγνομαι ἢ εἰμί , ὁ χρόνος προσεννοέω καί συντίθημι . τις διά οὗτος προτίθημι εἶπον ; ὅτι καί παρά ὁ χρόνος καλῶς ἢ κακῶς συντίθημι γίγνομαι ὁ ἀλήθεια ἢ ψεῦδος ἐν ὁ πρᾶγμα . εἰμί μέν γάρ εἶπον εἰμί ὁ Τρωϊκός , ψεύδω διά ὁ μέλλω ὁ χρόνος · εἰμί δέ εἶπον ἐγγίγνομαι , ἀληθεύω διά ὁ παρέρχομαι ὁ χρόνος . ἀεί γάρ , φημί , ἐν ὁ σύνθεσις εἰμί ἀλήθεια καί ψεῦδος , οὐ ἐν ἁπλόος πρᾶγμα . καί γάρ ἐάν ὁ λευκός οἶος Σωκράτης εἶπον μή λευκός , ψεύδω , κἀν ὁ μή λευκός εἶπον λευκός , ψεύδω διά ὁ σύνθεσις ἀναρμόδιος εἰμί . καί ὁράω ὅτι καί ὁ κατάφασις καί ὁ ἀπόφασις σύνθεσις εἶπον · δυνατός δέ , φημί , καί διαίρεσις ἄμφω εἶπον , διότι ἐκ διάφορος εἰμί πρᾶγμα καί δυνατός εἰμί αὐτός διαιρέω εἰς ὁ ὅρος ἐκ ὅς συντίθημι . καλῶς δέ εἶπον ὁ ἐνδέχομαι · ὅστις γάρ ἀκολουθία μέλος , δυνατός φαίνω ὁ μέν κατάφασις διαίρεσις , ἅτε διαιρέω σαφῶς εἰς ὑπόκειμαι καί κάτειμι - γορεω , ὁ δέ ἀπόφασις σύνθεσις τις λέγω ὡς ἐκ ὑπόκειμαι καί κατηγορέω | σύγκειμαι . καί οὗτος μέν ἐνταῦθα φημί · ἐν μέντοι ὁ λογικός ὁ μέν κατάφασις σύνθεσις λέγω μόνος , ὁ δέ ἀπόφασις διαίρεσις . ἀλλά καί ὅτι εἰμί ἢ εἰμί . τίς φημί ; ὅτι ἐάν εἰμί ὁ κατηγορέω ψευδής , ἐν ἕκαστος χρόνος λέγω ψευδής εἰμί , οἷος ἐάν εἶπον Κλέων λευκός μή εἰμί λευκός , ἄν εἶπον ὅτι εἰμί λευκός ἢ εἰμί ἢ εἰμί , ψεύδω διά ὁ κατηγορέω · ὁ γάρ χρόνος διαφορά ἐν οὗτος οὐ εἰσάγω . καί ὁράω ὅτι καί ὁ ἄλλος δύο ὁ διάνοια ἴδιος , ὁ περί ἀπόφασις φημί καί κατάφασις καταγίγνομαι , ὅς καλέω σύνθεσις , καί ὁ ψεύδω αὐτός ἢ διά ὁ κατηγορέω ἢ διά ὁ χρόνος εἶπον . p . 430b5 ὁ δή εἷς ποιέω οὗτος ὁ νόος ἕκαστος . οὗτος εἰμί ὁ καί ἀνωτέρω εἴρω · ἐν ὑπερβατόν δέ ὁ λόγος ἀναγιγνώσκω οὕτως · ὁ δέ ποιέω οὗτος ἕκαστος εἷς ὁ νόος · εἶπον γάρ ὅτι ὁ νόος καί ὁ διαιρετός ἀδιαιρέτως νοέω . καί ὁράω ὅτι ἀντί ὁ νοέω ποιέω εἶπον πάνυ θαυμάσιος · ὥσπερ γάρ ὁ εἰμί πᾶς μεταδίδωμι ὁ εἰμί , καί ὁ καλός ὁ καλός εἰμί , οὗτος καί ὁ νόος κατά ὁ ἑαυτοῦ ἁπλόος καί ἑνίζω ὁ σύγκειμαι ἁπλόος ποιέω · ὡς γάρ ἁπλόος νοέω αὐτός ὁ νόος καί οὐ ὡς σύνθετος . p . 430b6 ὁ δέ ἀδιαίρετος ἐπεί διχῶς . ἢ δύναμις ἢ ἐνέργεια . ἐπί ὁ δύο σημαίνω ὁ ἀδιαίρετος ἔρχομαι , ὅς εἰμί ὁ μέγεθος ἤτοι ὁ συνεχής . ἢ δύναμις μέν εἰμί διαιρετός , ἐνέργεια δέ ἀδιαίρετος , ὡς ὁ μέγεθος , ἢ ἐνέργεια μέν διαιρετός , δύναμις δέ ἀδιαίρετος , ὡς ὁ ὕδωρ . ὁ νόος τοίνυν , φημί , καί ὁ δύναμις διαιρετός ὡς ἐνέργεια ἀδιαίρετος οἶδα , καί ὁ ἐνέργεια διαιρετός ὡς δύναμις ἀδιαίρετος . οἶδα δέ οὗτος , φημί , καί ἐν ἀδιαίρετος χρόνος , ἵνα μή ἐν ὁ ἥμισυς εἰμί ὁ ἥμισυς . καλέω δέ ἀδιαίρετος χρόνος ὁ νῦν , κακῶς λέγω · ὁ γάρ νῦν οὖον χρόνος , ἀλλά ἀρχή χρόνος . νῦν δέ φημί ὁ ἀκαρής · εἰμί δέ λαμβάνω ὁ ἐν πλάτος νῦν , οὗτος καί ἀρχή ἔχω καί πέρας καί χρόνος εἰμί · νυνί δέ περί ὁ ἀκαρής νῦν εἰμί ἐγώ ὁ λόγος . οὐ ὅτι δέ διχῶς εἰμί ὁ ἀδιαίρετος μόνος , εἶπον ὅτι ὁ ἀδιαίρετος διχῶς , ἀλλά ὅτι κατά αὐτός ὁ τομή ὁ μέγεθος εἰς δύο μόνος διαιρέω · ὁ γάρ μέγεθος ἢ δύναμις εἰμί ἀδιαίρετος ἢ ἐνέργεια . ὁ δέ μῆκος ἐνέργεια μέν συνεχής εἰμί , δύναμις δέ διαιρέω · μῆκος δέ νῦν ἀντί ὁ συνεχής ἀκούω . φημί οὖν ὅτι οὐδείς εἰμί ὁ κωλύω ὁ νόος ὁ μῆκος οὐ ὅς διαιρέω εἰμί νοέω , ἀλλά ὅς συνεχής · ἐνέργεια γάρ συνεχής εἰμί . οὗτος δέ ὡς κατασκευαστικός ἐκλαμβάνω ὁ ἄνω εἴρω ὅτι καί ὁ συντίθημι ὁ νόος ὡς ἁπλόος ἀντιλαμβάνω . p . 430b9 ὅμοιος γάρ ὁ χρόνος διαιρετός καί ἀδιαίρετος . ἐπεί εἶπον ὅτι ἐν ἀδιαίρετος χρόνος νοέω , ἵνα μή τις εἶπον ὅτι οὐ εἰμί ἀδιαίρετος χρόνος , φημί ὅτι ὁ χρόνος καί διαιρετός εἰμί καί ἀδιαίρετος , κακῶς λέγω · ὁ γάρ νῦν ἀντί χρόνος λαμβάνω ἀδιαίρετος ἀγνοέω ὅτι ὁ ἀρχή ὁ ποσός οὖον ποσός · καί ὁ ἀρχή οὖν ὁ χρόνος οὐ εἰμί χρόνος · p . 430b10 οὔκουν εἰμί εἶπον ἐν ὁ ἥμισυς τίς νοέω ἑκάτερος . οὗτος πάλιν ὁ ἄνω εἰμί κατασκευαστικός , ὅτι εἰμί καθό διαιρετός εἰμί ὁ χρόνος νοέω , καί οὖον καθό ἀδιαίρετος εἰμί , ὁ δέκα πούς ξύλον , ἐν ὁ ἥμισυς τυγχάνω ὁ χρόνος ὁ ἥμισυς νοέω ὁ ξύλον , ὅς εἰμί ὁ πέντε πούς , καί ἐν ὁ ἄλλος ἥμισυς ὁ χρόνος ὁ ἄλλος πέντε πούς , ὅσπερ οὐ οὗτος φαίνω . ὁ γάρ μέγεθος , φημί , οὐ εἰμί ἐνέργεια διαιρετός , ἵνα εἶπον ὅτι ἥμισυς ἐν ὁ ἥμισυς ὁ χρόνος νοέω , ἀλλά δύναμις μόνος εἰμί διαιρετός · ὁ δέ νόος ὡς ἐνέργεια ἀδιαίρετος αὐτός οἶδα . p . 430b11 Χωρὶς δέ ἑκάτερος νοέω ὁ ἥμισυς . ὁ νοέω εἶπον ἀντί ὁ διανοέομαι καταχράω · περί διάνοια γάρ εἰμί νῦν αὐτός ὁ λόγος . ἐπεί γάρ εἶπον ὅτι ὁ νόος ἀδιαιρέτως νοέω , φημί ὅτι ὁ δέ διάνοια διῃρημένως καί Χωρὶς ἕκαστος οἶδα . καί ὅταν δέ οἶδα αὐτός ἑνόω καί ἅμα , οὕτως οἶδα αὐτός ὡς μῆκος ἐκ δύο τις συντίθημι , ὅς εἶπον ἐκ ἄμφω , καί ἐν χρόνος οἶδα αὐτός ὁ ἐπί ἄμφω , τουτέστι διῃρημένως , καί οὐκέτι ὡς μῆκος , ἀλλά ὡς διάφορος μῆκος . οὗτος γάρ εἰμί ὅς λέγω οἱονεί μῆκος . καί καλῶς πρόσκειμαι ὁ οἱονεί μῆκος · εἷς γάρ μόνος ὑπόκειμαι μέγεθος , ὅσπερ εἰμί κτάομαι διάφορος χρόνος νοέω ὁ νόος , μέγεθος εἰμί ὁ ἐνέργεια εἰμί εἷς μέγεθος , ὅσπερ εἰμί ἄτοπος . p . 430b14 ὁ δέ μή κατά ποσός ἀδιαίρετος ἀλλά ὁ εἶδος . To τρίτος εἰμί σημαίνω ὁ ἀδιαίρετος , ὡσεί λέγω ὅτι καί ὁ συνεχής μέν οὐδείς κωλύω νοέω ὡς ἀδιαίρετος , διότι εἰμί ἐν αὐτός τίς ἀδιαίρετος , ὁ δέ εἰμί ὁ εἶδος εἷς καί ἀδιαίρετος ὁμολογουμένως ἐν ἀδιαίρετος χρόνος καί ἐν ἀδιαίρετος ὁ Ψυχή δύναμις γιγνώσκω . τίς δέ εἰμί ὁ ἀδιαίρετος ὁ Ψυχή δύναμις ; ἢ δῆλος ὅτι ὁ νόος . p . 430b16 κατά συμβαίνω δέ καί οὐ ὅς ἐκεῖνος διαιρετός , ὅς νοέω καί ἐν ὅς χρόνος . | ὁ ἔνυλος εἶδος , φημί , ὁ νόος νοέω ἀδιαίρετος κατά συμβεβηκός · κατά ἑαυτοῦ γάρ ὁ ἔνυλος εἶδος διαιρετός εἰμί , καθό καί μετά ἔκτασις τις θεωρέω ὁ ἐπί ἤπειρος γίγνομαι διαίρεσις ὁ συνεχής . κατά συμβαίνω δέ λέγω ἔχω ὁ ἀδιαίρετος , διότι ἔξωθεν αὐτός ὁ ἕνωσις ἐπιγίγνομαι . οὗτος οὖν εἰμί ὅς λέγω , ὅτι οὐ ὁ ( ἀντί ὁ οὖον καθάπερ ) ἐκεῖνος ὁ ἔνυλος εἶδος διαιρετός εἰμί , οὐ οὕτως αὐτός νοέω ὁ νόος , ἀλλά ἄν εἰμί διαιρετός , ὁ νόος ἀδιαιρέτως αὐτός νοέω , διότι ὁ ἀδιαίρετος ὁ ψυχή ἑαυτοῦ μέρος νοέω αὐτός εἰμί δέ ὁ ἀδιαίρετος μέρος ὁ Ψυχή ὁ νόος ) καί ἐν ἀδιαίρετος χρόνος . ἐξηγέομαι δέ καί οὕτως ὅτι ὁ μῆκος καί ὁ μορφή ὁ νόος γιγνώσκω ἐν ἀδιαίρετος χρόνος καί ἐν ἀδιαίρετος ὁ Ψυχή δύναμις κατά συμβεβηκός , διότι οὐδέ ἐκεῖνος κατά ἑαυτοῦ εἰμί ἀδιαίρετος , ἀλλά κατά συμβαίνω ὁ ἕνωσις ἔχω . τίς οὖν ; εἰμί τίς ὅσπερ νοέω ὁ νόος ἀδιαίρετος κατά συμβεβηκός ; καί λέγω ὅτι αὐτός μέν ἐκ φύσις ἔχω ὁ ἀδιαιρέτως νοέω , κατά δέ συμβαίνω νοέω ἀδιαίρετος , διότι ἐκεῖνος ὁ νοητός συμβαίνω κατά συμβαίνω εἰμί ἀδιαίρετος . τις δέ φημί αὐτός ψυχή λέγω ὁ φαντασία . καί τίς βούλομαι εἶπον ; ὅτι χράομαι ὁ φαντασία ὁ νόος γιγνώσκω ὁ ἔνυλος εἶδος · χράομαι δέ , φημί , ὁ ἀδιαίρετος μέρος ὁ φαντασία · ἔχω γάρ ἀδιαίρετος μέρος , ὡς δηλόω ὁ μή ἀφανίζω ἐν αὐτός ὁ πρῶτος τύπος ἐκ ὁ δύο . κατά συμβαίνω δέ , φημί , διαιρέω καί ὁ φαντασία ὁ ἐν ὑπόκειμαι εἰμί διαιρετός · καί ὁ εἶδος γάρ οὗτος διαιρετός . ὅς οὖν , φημί , ὄργανον χράομαι ὁ νόος νοέω , οἷος ὁ φαντασία , κατά συμβεβηκός εἰμί αὐτός διαιρετός καί οὐ ὅς φαντασία . καί ἐν ὁ χρόνος δέ ἐν ὅς νοέω ὁ νόος , ἀδιαίρετος εἰμί · πάλιν δέ χρόνος ὁ νῦν εἶπον . εἰμί δέ διαιρετός ὁ νῦν καί αὐτός κατά συμβεβηκός , ὁ ἐν χρόνος εἰμί διαιρετός . ὡς εἰμί οὖν συνάγω , οὗτος λέγω ὅτι εἰμί καί κατά συμβαίνω διαιρέω φαντασία καί ὁ νῦν χρόνος , ἀλλά οὖν ὡς ἀδιαίρετος λαμβάνω οὗτος καί ὡς εἷς ὁ νόος νοέω ὁ ἔνυλος εἶδος . μήποτε δέ εἰμί εἶπον ὅτι καί κοινωνία ἐθέλω εἶπον φαντασία καί ἔνυλος εἶδος , ὁ εἰμί ἀμφότερος κατά συμβαίνω διαιρετός . ἔνειμι γάρ ἐν οὗτος τίς ἀδιαίρετος , ἀλλά ἴσως οὖον χωριστός . εἰμί , φημί , καί ἐν ὁ χρόνος ἀδιαίρετος ὁ νῦν ( πάλιν δέ καταχράομαι ) , ἀλλά καί ἐν ὁ φαντασία εἰμί ἀδιαίρετος , ὅς χράομαι ὁ νόος . διά τίς δέ εἶπον ἴσως καί ἀμφιβάλλω ; οὐ ὁμολογέω ὅτι ὁ φαντασία οὐ εἰμί χωριστός ἀλλά φθαρτός ; μήποτε οὖν εἰμί εἶπον , ἐπεί νόος αὐτός καλέω παθητικός καί συνεργέω ὁ νάω , διά οὗτος οὐ δύναμαι αὐτός εἶπον ἀχώριστος ὡς νόος · διό ἀμφιβάλλω . εἶτα ἐπεί εἶπον † ὅτι οὐ εἰμί χωριστός φημί ὅτι οὐ εἰμί χωριστός , ὅσπερ χωριστός πᾶς ὡς εἷς νοέω καί μῆκος καί χρόνος · οὗτος γάρ ὁ χωριστός ἐν ἅπας ὁ μῆκος ἢ ὁ χρόνος ὅς ὁ συνεχής ὡς ἐν εἷς εἰμί . ὁ νόος ὡς χωριστός πᾶς ὡς εἷς οἶδα . p . 430b19 καί οὗτος ὁμοίως ἐν ἅπας εἰμί ὁ συνεχής . οὗτος ποῖος ; ἀντί ὁ ὁ εἶδος ὁ ἀμερής καί ἀχώριστος ἐν ὅλος εἰμί ὁ χρόνος καί ὁ μῆκος . p . 430b20 ὁ δέ στιγμή καί πᾶς διαίρεσις . ἐντεῦθεν ἄλλος εἰμί σημαίνω ὁ ἀδιαίρετος , ὁ ἐν ποσός ἀδιαίρετος , αὐτός δέ εἶπον περί ὁ πάντῃ ἀδιαίρετος . ἀλλά ἐπεί ὁ πάντῃ ἀδιαίρετος ὁ μέν κατά στέρησις γιγνώσκω , ὁ δέ κατά ἑαυτοῦ , πρῶτος περί ὁ κατά στέρησις λέγω ὡς γνώριμος ἐγώ εἰμί , οἷος , φημί , στιγμή · οὗτος γάρ , ὡς ἐν ὁ θεωρία εἴρω , ὁ ἀπόφασις ὁ συνεχής γιγνώσκω . καί μετά ὁ στιγμή ἐπάγω και ὁ οὕτως αοιαι · ῥέω , ἵνα εἶπον γραμμή καί ἐπιφάνεια · οὗτος γάρ ἕτερος εἰμί πέρας . καί ἴσως εἰμί εἶπον τίς οὖν ; ὁ γραμμή καί ὁ ἐπίπεδος ἀδιαίρετος εἰμί ; καί λέγω ὅτι , καθό μέν ἕτερος εἰμί περαίας , ἀδιαίρετος εἰμί · ὅλως δέ οὗτος μιμνήσκω , ὅτι οὖον μόνος ὁ στιγμή διαίρεσις εἰμί γραμμή , ἀλλά ὅτι καί γραμμή διαίρεσις εἰμί ἐπιφάνεια καί ὁ ἐπιφάνεια στερεός . p . 4301)20 καί ὁ οὕτως ἀδιαίρετος δηλόω ὥσπερ ὁ στέρησις · καί ὁ οὗτος , φημί , ἀδιαίρετος , τουτέστι ὥσπερ δέ ] ὁ στιγμή , οὗτος καί αὐτός δηλόω κατά στέρησις . οὗτος δέ εἶπον διά ὁ ἀσώματος καί ὁ θέω , ὅστις οὖον στερέω γιγνώσκω . στερέω γάρ βάθος ὁ ἐπιφάνεια γνωρίζω , ὁ δέ γραμμή γιγνώσκω ὁ στερέω ὁ βάθος καί ὁ πλάτος , ὁ δέ στιγμή ὁ στερέω βάθος , πλάτος , μῆκος . οὗτος δέ διαίρεσις καλέω εἰκότως · ὁ γάρ στιγμή ὁ γραμμή διαιρέω , καί ὁ γραμμή ὁ ἐπιφάνεια , καί ὁ ἐπιφάνεια ὁ σῶμα · κατά ἑαυτοῦ δέ ἀδιαίρετος εἰμί . p . 430b22 Πῶς ὁ κακός γνωρίζω ἢ ὁ μέλας . ὅτι2 ὁ κακός στέρησις εἰμί καλός ὁμολογέω · ὅτι δέ ὁ μέλας ὁ λευκός στέρησις εἰμί ψεῦδος · εἰσποιέω γάρ ὁ μέλας , ὡς εἶπον . μήποτε οὖν ἀντί σκότος εἶπον ὁ μέλας , ἵνα εἰμί στέρησις ὁ λευκός ὁ σκότος , λευκός δέ ἵνα νοέω ὁ φάος · οὗτος γάρ στέρησις ὁ σκότος . p . 430b23 Δεύς δέ δύναμις εἰμί ὁ γνωρίζω καί ἔνειμι ἐν αὐτός · ἔνειμι λέγω ἀντί ὁ ἐν-ὑπάρχω . νυνί δέ ζητέω πῶς δεῖ νοέω ὁ θέω , καί προλαμβάνω δύο τις , πρῶτος μέν ὅτι δεῖ ὁ νοέω δύναμις εἰμί ὡς ὁ νοέω · δύναμις δέ λέγω κατά ἐπιτηδειότης · οὖον γάρ βούλομαι Ἀριστοτέλης εἰμί λόγος ἐν ὁ Ψυχή ὁ πρᾶγμα . ὥσπερ οὖν , φημί , δύναμις εἰμί ὁ νοέω , I οὗτος δεῖ εἰμί καί ὁ νοέω · δεῖ γάρ ὁ γνωρίζω οὕτως ἐξομοιόω ὁ γνωρίζω καί ὁμοιόω αὐτός καί δύναμις αὐτός εἰμί · καί πάλιν ὁ γνωρίζω ἐν-ὑπάρχω αὐτός ὁ γνωρίζω , ὅταν γνωρίζω αὐτός , ὅσπερ εἰμί δύο . καί ὅτε οὗτος οὗτος ἔχω ὁ νοέω , ὁ θέω γιγνώσκω κατά ὁ εἴρω πέντε . καί λέγω αὐτός πλήν ὁ ὡς αἴτιος · εἶπον δέ αὐτός μηδείς ἔχω ἐναντίος , ὡς μηδέ - εἷς ἔχω αὐτός σύζευξις μετά τις ἢ ὅλως ἀντίθεσις διά ὁ ἐπαναβαίνω αὐτός . ὅτι δέ καί ἐνέργεια εἰμί , δῆλος , ὅτι καί αὐτός ἑαυτοῦ γιγνώσκω . ὁ δέ χωριστός , ὡς Πλούταρχος φημί , μή μόνος νοέω ἐγώ ὁ ὕλη ὁ σῶμα , ἀλλά καί ὁ ψυχικός δύναμις , ὅς ὀφείλω εἶπον χωρίζω εἶπον χωριστός · ὁ θέω γάρ χωρίζω . ὥστε κατά ὁ λόγος Ἀριστοτέλης ὅστις πρᾶγμα αἴτιος εἰμί ἐναντίος οὐ εἰμί , ἐκεῖνος ὁ πρᾶγμα αὐτός ἑαυτοῦ γιγνώσκω καί ἐνέργεια εἰμί καί χωριστός εἰμί , καί οὖον μόνος νόος , ἀλλά καί εἰμί τίς ἕτερος εἰμί τοιοῦτος . ἐν ὅς ὁ πρᾶξις σύν θεός πληρόω . p . 430b26 εἰμί δέ ὁ μέν φάσις τίς κατά τις , ὥσπερ ὁ κατάφασις . δείκνυμι Ἀριστοτέλης ὅτι ἀίδιος ὁ νόος καί ὅτι διαφέρω αἴσθησις καί πῶς ὁ νοέω γίγνομαι , καί ὁ διαφορά ὁ νοητός , οὖον πρότερος ἀπαλλάσσω ὁ νόος , πρίν ἄν εἶπον ὁλοτελῶς αὐτός ὁ διάκρισις διακρίνω τρισσός ὁ νόος , ὁ περί ὁ ἁπλόος καταγίγνομαι ὁ περί ὁ σύνθετος καταγίγνομαι , ὅς εἰμί διάνοια , ὁ δύναμις νόος ὁ ἐνέργεια , ὁ πρακτικός νόος ὁ θεωρητικός . καί ὁ μέν πρῶτος εἷς διάκρισις διακρίνω , ὁ δέ δύο δύο , καί ὁ τρίτος τρεῖς . διαφέρω τοίνυν , φημί , ὁ περί ὁ ἀπολάω καταγίγνομαι νόος ὁ περί ὁ σύνθετος καταγίγνομαι , τουτέστι διάνοια ( οὗτος γάρ περί ὁ σύνθετος καταγίγνομαι ) , ὅτι ὁ μέν νόος ἀεί ἀληθεύω , ὁ δέ διάνοια καί ἀληθεύω καί ψεύδω , καί οὐδέ ἔοικα ὁ ἀληθής ὁ διάνοια ὁ ἀληθής ὁ νόος · ὁ μέν γάρ ὁ νόος ὑπαρκτικός εἰμί ἀληθής , ὁ δέ ὁ διάνοια ἐν σύνθεσις εἰμί τις κατά τίς . καί ἔοικα ὁ μέν νόος αἴσθησις περί ὁ οἰκεῖος αἰσθητός καταγίγνομαι , ὅστις ἀεί ἀληθεύω , ὁ δέ διάνοια ἔοικα αἴσθησις ὁ περί ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητός καταγίγνομαι · οὗτος γάρ ποτέ μέν ψεύδω ποτέ δέ ἀληθεύω καί ἐν σύνθεσις εἰμί · ἄλλος γάρ ἐκ ἄλλος γιγνώσκω , οἷος ἀπό λευκός ὅτι ἄνθρωπος . ὁ οὖν ἁπλόος νόημα ὡς ἀναλογέω ἰδιοπραγέω αἴσθησις ὁ ἀεί ἀληθεύω ἀεί ἀληθεύω , ὁ δέ σύνθετος νόημα ὡς ἀναλογέω αἴσθησις ἀλλοτριοπραγέω ποτέ μέν ἀληθεύω , ποτέ δέ ψεύδω διά οὗτος καί αὐτός ποτέ μέν ἀληθεύω ποτέ δέ ψεύδω . οὗτος μέν οὖν διακρίνω ὁ περί ὁ ἀπολάω καταγίγνομαι νόος ὁ περί ὁ σύνθετος καταγίγνομαι . εἶτα λοιπός διακρίνω ὁ δύναμις νόος ὁ ἐνέργεια , πρῶτος μέν ὅτι ὁ μέν ἐνέργεια νόος αὐτός ὁ πρᾶγμα εἰμί , ὁ δέ δύναμις οὐ εἰμί ὁ πρᾶγμα , εἰμί μή νοέω αὐτός , δύο δέ ὅτι ὁ μέν δύναμις νόος ἐν ὁ εἷς χρόνος προτερεύω ὁ ἐνέργεια , ἐν δέ ὁ ὅλος οὖον προτερεύω · εἰμί γάρ ἀεί καί ἐνέργεια καί δύναμις · δεῖ γάρ εἰμί ὁ ἐνέργεια ἀεί , ἵνα ἀνάγω ὁ δύναμις εἰς ὁ ἐνέργεια . οὗτος καί οὗτος διακρίνω διακρίνω καί ὁ θεωρητικός νόος ὁ πρακτικός καί λέγω πρῶτος διάκρισις οὗτος , ὅτι ὁ μέν πρακτικός νόος ἀεί περί μερικός καταγίγνομαι , ὁ δέ θεωρητικός καί περί καθόλου . δύο λέγω διάκρισις · ὁ μέν πρακτικός ἀεί φαντασία χράομαι , ὁ δέ θεωρητικός οὐ ἀεί . τρίτος διάκρισις ὁ εἰμί ἐν μέν ὁ θεωρητικός ὁ ἀληθής καί ὁ ψεῦδος , ἐν δέ ὁ πρακτικός ὁ ἀγαθός καί κακός . καί μᾶλλον οὗτος ὁ διάκρισις λρείττων · ὁ γάρ δύο οὖον πάνυ ἔχω ὁ ἀναγκαῖος · καί ὁ θεωρητικός γάρ νόος ἀεί φαντασία χράομαι . ἰστέον δέ ὅτι οὐ ἕτερος εἰμί ὁ θεωρητικός νόος παρά ὁ πρακτικός ὁ ὑπόκειμαι . ὡς γάρ οὐ εἰμί ἕτερος ὁ δύναμις νόος παρά ὁ ἐνέργεια ὁ ὑπόκειμαι ὁ αὐτός γάρ εἰμί ) , ἀλλά μόνος ὁ χρόνος διαφέρω , οὗτος καί ὁ πρακτικός νόος ἔχω πρός ὁ θεωρητικός · ὁ μέν γάρ ὑπόκειμαι ὁ αὐτός εἰμί , ὁ δέ σχέσις διάφορος . ἀναλογέω μέν γάρ ὁ θεωρητικός ὁράω μόνος ὁ εἶδος κρίνω ὁ χρῶμα καί γιγνώσκω ὅτι ὅδε μέν λευκός εἰμί , ὅδε δέ μέλας · ὁ δέ πρακτικός νόος ἀναλογέω ὁράω μή μόνος γιγνώσκω ὁ εἶδος ὁ χρῶμα , ἀλλά καί σφετερίζω μέν ὁ ἡδύς , ἀποστρέφω δέ ὁ λυπέω . ὥσπερ γάρ ὁ ὄψις ὁ πρός ὁ λευκός καί μέλας καί ὁ ἡδύς καί ὁ λυπηρός γιγνώσκω , οὗτος καί ὁ πρακτικός νόος οὖον μόνος ὁ ἀληθής καί ὁ ψεῦδος οἶδα , ἀλλά καί ὁ ἀγαθός καί κακός , καί ἀναλογέω ὁ μέν ἐν ὁράω ἡδύς ὁ ἀγαθός , ὁ δέ ἐν ὁράω λυπηρός ὁ κακός . πολλάκις δέ ὁ νόος ὁ λυπηρός ἀντί ὁ ἡδύς αἱρέω , διά ὁ εἰμί ὁ λυπηρός ἀγαθός , ὁ δέ ἡδύς ποτός καί κακός . ὥστε οὗτος εἰμί ὁ διαφορά , ὅτι ὁ μέν θεωρητικός νόος ἄνευ ὄρεξις ἐνεργέω , ὁ ἀλήθεια μόνος καί ὁ ψεῦδος γιγνώσκω , ὁ δέ πρακτικός νόος μετά ὄρεξις ἐνεργέω , ὁ οἶδα ποῖος μέν εἰμί ἀγαθός , ποῖος δέ κακός . μέχρι οὗτος προάγω ὁ διάκρισις ὁ θεωρητικός νόος πρός ὁ πρακτικός , καί ἕτερος ἐγώ διάκρισις παραδίδωμι ὁ νόος πρός ὁ αἴσθησις . ἐπεί γάρ καί ἐν ὁ διάκρισις ὁ νόος πρός ὁ διάνοια καί πάλιν ἐν ὁ διάκρισις ὁ θεωἀλλὰ ῥητικός νόος πρός ὁ πρακτικός νόος ὁ αἴσθησις ἀπεικάζω , ἵνα μή τις νομίζω ὅτι κατά πᾶς ἔοικα ὁ νόος ὁ αἴσθησις , διά οὗτος νῦν διάκρισις νόος πρός αἴσθησις παραδίδωμι καί φημί ὅτι ὁ κατά μέρος αἴσθησις , οἷος ὁ ὄψις , οἶδα ὁ λευκός καί ὁ μέλας , καί κοινός καταγώγιον εἰμί λευκός καί μέλας ὁ ὄψις , λευκός δέ καί γλυκύς ὁ κοινός αἴσθησις κοινός εἰμί καταγώγιον · ὁ ἄγαρ διαφορά ὅς ἔχω ὁ λευκός πρός ὁ οὐ οἶδα ὁ ὄψις , ἀλλά ὁ κοινός αἴσθησις . ὥσπερ οὖν ἀποπεράτωσις εἰμί ὁ κατά | μέρος αἴσθησις ὁ κοινός αἴσθησις , οὗτος καί ὁ θεωρητικός νοητός εἰμί κοινός καταγώγιον ὁ νοερός γνῶσις , καί ὁ πρακτικός , οἷος ἀγαθός καί κακός , ὁ νοερός πρᾶξις · ἀμφότερος δέ , καί ὁ θεωρητικός καί ὁ πρακτικός , ὁ νόος εἰμί καταγώγιον . καί ὁ μέν νοερός γνῶσις ὁ Πλάτων προσεκτικός λέγω , ὁ δέ νοερός πρᾶξις σύνοιδα . λέγω δέ οὗτος ὁ ὑπόκειμαι ὁ αὐτός εἰμί · καί ὁ γιγνώσκω γάρ πράσσω · συζεύγνυμι γάρ ὁ γνῶσις ὁ ζωή , καί εἷς εἰμί ὁ λέγω ἐγώ νοέω καί τρέφω . εἰμί γάρ μή οὗτος οὕτως ἔχω , εὔλογος εἰμί εἶπον , ὡς σύ μέν ὅδε , ἐγώ δέ ὅδε αἰσθάνομαι . διαφέρω δέ οὗτος ὁ λόγος ὁ ὁ μέν πράσσω ὁ δέ γιγνώσκω . καί Ἀριστοτέλης δέ οὗτος δοξάζω . καί κατά αὐτός δέ ὁ ὑπόκειμαι κοινωνέω · ὁ γάρ ἀγαθός καί ἀληθής , ὁ δέ κακός ψευδής · πλήν διαφέρω , ἐπεί ὁ ἀγαθός πρός τίς λέγω ( ὅς γάρ πρός ὁ ψυχή ἀγαθός ἐν ἀρετή , οὗτος κακός ὁ σῶμα ) , ὁ δέ ἀληθής οὖον πρός τίς λέγω , ἀλλά ἀεί ὁ αὐτός ἀληθής καί καλός . οὖον γάρ δεκτέος Πλάτων λέγω , ὅτι ὁ ὁμολογέω ὁ μαίνομαι ὁ παρακαταθήκη ὁ ξίφος ἀληθής μέν κακός δέ · ὁ γάρ ἀληθής κατά ὁ Ἀριστοτέλης ὅς ἀληθής ἀεί καλός . ἰστέον δέ ὅτι , εἰμί καί εἶπον ὅμοιος εἰμί ὁ κοινός αἴσθησις ὁ νάω , ἐπεί ὥσπερ ὁ κοινός αἴσθησις ἀποπεράτωσις εἰμί πᾶς ὁ κατά μέρος αἴσθησις , οὗτος καί πᾶς ὁ νοητός ἀποπεράτωσις εἰμί ὁ νόος καί ὁ διανοητής καί ὁ δοξαστής , ἀλλ' οὖν εἰμί τις διαφορά . ἐπί γάρ ὁ αἴσθησις ἄλλος τίς εἰμί ὁ κοινός αἴσθησις παρά ὁ πέντε αἴσθησις , ἐπί δέ ὁ νοητός οὐ εἰμί ἕτερος τίς ὁ γιγνώσκω παρά ὁ τρεῖς , ἀλλά εἷς ὁ τρεῖς εἰμί ὁ γιγνώσκω ὁ διαφορά . ὁ γάρ νόος , μέρος εἰμί ὁ τρεῖς , δόξα τε φημί καί διάνοια καί νόος , αὐτός οἶδα ὁ διαφορά ὁ νοητός πρός ὁ διανοητός καί ὁ διανοητής πρός ὁ δοξαστής . οὗτος οὖν εἰμί ὁ διαφορά ὁ νόος πρός ὁ κοινός αἴσθησις . ἰστέον δέ ὅτι , ὥσπερ ὁ κοινός αἴσθησις οὖον μόνος ὁ γιγνώσκω ὁ κατά μέρος αἴσθησις οἶδα , ἀλλά καί ἄλλος παρά οὗτος ( οἶδα γάρ ὁ κοινός αἴσθησις ὁ διαφορά ὁ αἰσθητής ὁ ὑποπίπτω ὁ αἴσθησις , ὁ αἴσθησις , ὡς ἤδη εἶπον , οὗτος μή ἐφίστημι · ὁ γάρ κατά μέρος αἴσθησις μόνος γλυκύς καί λευκός γιγνώσκω , ὁ δέ κοινός αἴσθησις οὖον μόνος οὗτος , ἀλλά καί ὁ διαφορά αὐτός ) οὕτως οὖν καί ὁ νόος οὖον μόνος ὁ νοητός καί διανοητός καί δοξαστός οἶδα , ἀλλά καί ὁ διαφορά αὐτός . ὁ γάρ ὁ χείρων γιγνώσκω , καί ὁ ἀγαθός ἐπίσταμαι · ὅς δέ ὁ ἀγαθός οἶδα , οὐ ἐπίσταμαι ὁ χείρων . ὁ γοῦν διαφορά διανοητής καί νοητός ἢ διανοητής καί δοξαστής οὐ οἶδα οὔτε διάνοια οὔτε δόξα · νόος δέ αὐτός οἶδα ὡς ἀγαθός εἰμί ἀμφότερος , ὁ τε διάνοια καί ὁ δόξα . εἰμί οὖν ἀναλογία τοιοῦτος · ὡς μέλας πρός ἴδιος νόημα , οὗτος καί λευκός πρός ἴδιος νόημα , καί ἐναλλάξ ὡς μέλας πρός λευκός , οὗτος νόημα λευκός πρός νόημα μέλας . ἐν ὅς ὁ θεωρία σύν θεός πληρόω . εἰμί δέ ὁ μέν φάσις τίς κατά τις , ὥσπερ ὁ κατάφασις . τίς βούλομαι εἶπον ; ὅτι διαφέρω ὁ περί ὁ ἁπλόος καταγίγνομαι νόος ὁ περί ὁ σύνθετος καταγίγνομαι · περί γάρ ὁ ἐνδιάθετος , φημί , κατάφασις καταγίγνομαι · οὗτος γάρ οἱονεί ἁπλόος εἰμί ἐν ὁ διάθεσις καί ἀληθεύω ἀεί · ὁ δέ περί ὁ σύνθετος καταγίγνομαι νόος ἐν ὁ κατά προφορά κατάφασις καταγίγνομαι , ὅστις ἔχω καί ἀληθής καί ψεῦδος καί ἐν σύνθεσις εἰμί διά ὁ προφορά . ὁ οὖν λέγω αὐτός ἀληθής ἢ ψευδής κατά πᾶς λαμβάνω ὁ κατά προφορά κατάφασις , οὖον ὁ ἐνδιάθετος . οὖον γάρ πᾶς νόος ψεύδω , ἀντί ὁ ἀληθεύω ἢ ψεύδω · ὁ γάρ ὁ ἁπλόος νόημα νόος ἀληθεύω μόνος , οὖον μήv καί ψεύδω , ὥστε οὖον πᾶς νόος ἀληθεύω ἢ ψεύδω * * διά ὁ πρακτικός φημί εἴρω . ὁ γάρ θεωρητικός ὁ ἁπλόος καί καθαρός νόημα ἀντιλαμβάνω οὖον ψεύδω , ὁ δέ πρακτικός ἐπεί συντίθημι ἑαυτοῦ καί ἀλλήλων ὁ ἔνυλος εἶδος , ἐν οὗτος , φημί , διανοέομαι καί διά οὗτος ψεύδω · ὥστε πάλιν διά ὁ διάνοια ὁ ψεῦδος παρακολουθέω . p . 430b28 ἀλλά ὁ ὁ τίς εἰμί κατά ὁ τίς εἰμί εἰμί ἀληθής , καί οὖον τίς κατά τις . ὡσεί λέγω ὅτι ἐκεῖνος μόνος ἀληθεύω ὁ νόος ὁ κατά ὁ τίς εἰμί καί ὁ κατά ὁ τίς εἰμί εἰμί . ὁ μέν οὖν τίς εἰμί ὁ οὐσία δηλόω , ὁ δέ τίς εἰμί εἰμί ὁ εἶδος · ὡς εἰμί ὁ λέγω τοιοῦτος , ὅτι ἐκεῖνος ἀληθεύω ὁ νόος ὁ ὁ οὐσία ὁ κατά ὁ εἶδος ἀντιλαμβάνω , τουτέστιν ὁ ὁ εἶδος αὐτός κατά ἑαυτοῦ ἀντιλαμβάνω . οὗτος δέ εἰμί ὁ θεωρητικός , ὅστις καί ἀεί ἀληθεύω καί οὐ εἰμί τίς κατά τις , τουτέστιν οὖον περί σύνθετος καταγίγνομαι . ὁ γάρ περί σύνθετος καταγίγνομαι οὐ εἰμί ὁ κύριος νόος , ἀλλά ὁ διάνοια . μή νομίζω δέ ὅτι ὁ νόος ὁ διάνοια ὁ μέν ὑπόκειμαι ὁ αὐτός εἰμί , ὁ δέ λόγος διάφορος , ὡς εἴρω ἐν ὁ θεωρία · καί ὁ ὑπόκειμαι γάρ διάφορος ὁ νόος ὁ διάνοια . p . 430b29 ἀλλά ὥσπερ ὁ ὁράω ὁ ἴδιος ἀληθής , εἰμί δέ ἄνθρωπος ὁ λευκός ἢ μή , οὐ ἀληθής ἀεί . τις εἰμί ὁ ὁράω ὁ ἴδιος ; ἀντί ὁ ὁράω ὁ ἴδιος καί ἰδιοπραγέω , οἷος ὁ ὁράω ὁ λευκός καί μόνος , μηκέτι δέ καί ὁ οὐσία ὅστις ὁ λευκός οὗτος ὑπάρχω · οὗτος γάρ οὐ ἀληθής ἀεί . ψεύδω γάρ εἰμί ὅτε ὁ αἴσθησις περί ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητής , ὥσπερ καί ἄνω λέγω . p . 430 b 30 οὕτως ἔχω ὅσος ἄνευ ὅς ὕλη . τις φημί ; ὅτι ὥσπερ ὁ αἴσθησις ἔχω πρός ὁ οἰκεῖος αἰσθητός καί οὐ οἰκεῖος , οὗτος καί ὁ ἄνευ ὕλη ἔχω πρός ὁ νοητός · ἄνευ δέ ὕλη λέγω διάνοια καί νόος · ἄυλος γάρ δύναμις οὗτος . καί ὁ διανοητός καί νοητός πάλιν ἄυλος πρᾶγμα · καί ὁ μέν νοητός , ὅστις καί ἁπλόος λέγω , ὁ ὁράω , φημί , ἀναλογέω ὁ ὁ ἴδιος ὁράω · | ὁ δέ διανοητής , ὅσπερ καί σύνθετος καλέω , ὁ ὁράω λέγω ἀναλογέω ὁ ἀλλοτριοπραγέω καί μή μόνος ὅτι λευκός ἐθέλω γιγνώσκω , ἀλλά ὅτι καί λευκός ἄνθρωπος ἢ ἵππος . p . 431a1 ὁ αὐτός δέ εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια ἐπιστήμη ὁ πρᾶγμα . πρᾶγμα λέγω ὁ ἐπιστητός · φημί οὖν ὅτι ὁ ἐνέργεια ἐπιστήμη ὁ αὐτός εἰμί ὁ ἐπιστητός . οὖον γιγνώσκω γάρ ὁ ἐπιστήμη ὁ ἐπιστητός , εἰμί μή ἐξομοιόω αὐτός καί γίγνομαι οἷος αὐτός . οὗτος δέ οὖον μάτην παρεντίθημι , ἀλλά ἐπεί περί νοητός εἰμί ὁ λόγος , ὁ δέ νοητός διά μέσος ἐπιστήμη ἐνέργεια νοητός γίγνομαι καί γιγνώσκω ὁ νάω , διά οὗτος μνεία ἐπιστήμη ποιέω φημί ὅτι ὁ ἐπιστήμη ὁ ἐνέργεια εἰμί ὅμοιος εἰμί ὁ ἐπιστητός . ὁ δέ κατά δύναμις ἐπιστήμη πρότερος εἰμί ὁ κατά ενεργειανδʹ ἐπιστήμη ἐν ὁ εἷς ἄτομος . p . 431a2 ὅλος δέ οὐδέ χρόνος . τις ὁ βιβλίον ἔχω ὅλως , τις δέ ἁπλόος . οὗτος δέ εἰμί ὅς λέγω , ὅτι ὁλικός καί ἀπλόος εἶπον ἐν ὅλος ὁ κόσμος οὐ εἰμί πρότερος ὁ δύναμις ὁ ἐνέργεια , διότι πᾶς ἐκ ἐντελέχεια τις εἰμί προάγω εἰς ἐνέργεια διά ὁ δύναμαι προάγω . ὁ δέ ἐκ ἐντελέχεια εἰμί , τις φημί , οὖον δεῖ πρός ὁ δημιουργός λαμβάνω , ἀλλά ὅτι πᾶς ὁ δύναμις ἐν ἄλλος εἰμί ἐνέργεια εἰμί ἄλλος τίς , οἷος ὁ σπέρμα δύναμις εἰμί ἔμβρυον , ἐνέργεια δέ σπέρμα , καί ὁ ἄρτος . δύναμις εἰμί αἷμα , ἐνέργεια δέ ἄρτος . μονίζω δέ μή καλῶς λέγω αὐτός · οὐδείς γάρ μόνος ἀεί ἐντελέχεια εἰμί ἐκ ὅς πᾶς προάγω , εἰμί μή μόνος ὁ δημιουργός . ἐνταῦθα δέ γίγνομαι Ἀλέξανδρος φημί ὅτι ταράσσω ὁ λόγος , εἴπερ καί ἄνω διακρίνω ὁ δύναμις νόος ἀπό ὁ ἐνέργεια , καί νῦν δέ ὁ αὐτός ποιέω . πρός ὅς φημί ὅτι δισσολογέω μέν , οὖον ταράσσω δέ ὁ λόγος · οὗτος γάρ ποιέω νῦν , ἵνα ἅμα εἶπον ὅλος ὁ διάκρισις . p . 431a4 φαίνω δέ ὁ μέν αἰσθητός ἐκ δύναμις εἰμί ὁ αἰσθητικός ἐνέργεια ποιέω · οὖον γάρ πάσχω οὐδέ ἀλλοιόω . τις βούλομαι ὁ λέξις ἐντεῦθεν ; βούλομαι διακρίνω ὁ πρακτικός νόος ὁ θεωρητικός . πρίν δέ ἔρχομαι εἰς ὁ διάκρισις , βούλομαι τίς εἶπον περί αἴσθησις διά δύο αἴτιος , ἢ ὅτι κοινωνέω ὁ νόος ὁ αἴσθησις κατά ὁ ἀμέσως ἐνεργέω , ἢ ἐπεί [ εἶπον ] τρυφάω ὁ παράδειγμα ὁ αἴσθησις ἐπί οὗτος ὁ διάκρισις , διά οὗτος λέγω τίς περί αἴσθησις ἤδη εἴρω , ὅτι δύναμις εἰμί ὁ αἴσθησις κατά ἕξις , καί · οὖον κατά ἐπιτηδειότης ὡς ὁ διάνοια , ὅτε οὐ ἐνεργέω · ὁπηνίκα δέ ὁ αἰσθητός πείρω καί ἐνεργέω ὁ αἴσθησις , τότε ὑπό ὁ ὁ αἰσθητής παρουσία ἄγω εἰς ἐνέργεια . ἔρχομαι δέ εἰς ὁ ἐνέργεια οὖον διά κίνησις · οὐδείς γάρ πάσχω οὔτε ἀλλοιόω ὁ αἴσθησις ἄγω ἀπό ὁ δύο δύναμις εἰς ὁ ἐνέργεια . βούλομαι γάρ Ἀριστοτέλης ὁ ἀπό ὁ δύο δύναμις εἰς ὁ δύο ἐνέργεια ἄγω μή ἀλλοιόω μηδέ πάσχω , ὅθεν ἢ οὐ εἰμί κίνησις ἢ ἄλλος εἶδος εἰμί κίνησις . εἰμί γάρ τις κίνησις ἐθέλω οὗτος λέγω , λέγω ἄλλος κίνησις εἶδος παρά ὁ ἐν ὁ φυσικός λέγω καί καινοτομέω ὁ φύσις . εἶτα καί κατασκευάζω ὅτι οὐ εἰμί κίνησις ὁ ἀπό ὁ δύο δύναμις εἰς ὁ δύο ἐνέργεια πρόοδος . φημί γάρ ὅτι ὁ κίνησις ὁ ἀτελής εἰμί ἐνέργεια ( ὁ γάρ κίνησις ἀπό ἀτελής εἰς τέλειος φέρω , καί πάσχω καί ἀλλοιόω ) , ὁ δέ δύο δύναμις τέλειος εἰμί · ὁ δέ τέλειος ὁ ἐνέργεια οὐ εἰμί κίνησις , ἀλλά ἕτερος τίς παρά ὁ κίνησις . οὐ ἄρα οὖν κίνησις εἰμί ὁ ἀπό ὁ δύο δύναμις ἀγωγή εἰς ὁ δύο ἐνέργεια , ἀλλά μεταβολή . p . 431a8 ὁ μέν οὖν αἰσθάνομαι ὅμοιος ὁ φαίνω μόνος καί νοέω . ἔτι διακρίνω ὁ θεωρητικός νόος ὁ πρακτικός . καί τίς φημί ; ὅτι ἐάν ὥσπερ ὁ αἴσθησις ὁ φαίνω μόνος ἔχω , τουτέστι ὁ γιγνώσκω μόνος ὁ τε νοέω , λέγω θεωρητικός · εἰμί δέ ἔχω ὁ ἀνιάω καί ἥδομαι , καταφάσκω εἶπον καί διώκω , ἐπεί δέχομαι αὐτός καί ἐπί αὐτός ἔρχομαι . ὁ οὖν δέχομαι αὐτός εἶπον καταφάσκω , ὁ δέ ἀνιαρός ἀποφάσκω · οὖον δέχομαι γάρ αὐτός , ἀλλά καί φεύγω . ὥσπερ δέ , φημί , ὁ κριτικός δύναμις ὁ πρακτικός νόος κρίνω ὁ ἀγαθός καί κακός . μή οὖν πᾶς ἐπί ὁ αὐτός λαμβάνω . εἶτα ἐπεί δείκνυμι ἀνωτέρω ὅτι ὁ ὑπόκειμαι αὐτός εἰμί αἴσθησις ὁ ὄρεξις , δήω [ δέ ] εἶπον ὅτι πρακτικός νόος μετά ὄρεξις ἐνεργέω , εἶπον αὐτός ὅτι μετά αἴσθησις , διά ὁ αὐτός εἰμί αἴσθησις καί ὄρεξις ὁ ὑπόκειμαι . πρός ὁ ἀγαθός ἢ κακός , ὅς τοιοῦτος . καλῶς πρόσκειμαι ὁ ὁ τοιοῦτος · οὐδέ γάρ αὐτός κατά ἑαυτοῦ ἀγαθός εἰμί ἢ κακός , ἀλλά ὡς πρός ὁ ζῷον , ὡς ὁ μέν σῴζω λέγω ἀγαθός , ὁ δέ φθείρω λέγω κακός . p . 431al2 καί ὁ φυγή δέ καί ὁ ὄρεξις οὗτος ὁ κατά ἐνέργεια , καί οὐ ἕτερος ὁ ὀρεκτικός καί φευκτικός . τις φημί ; ὁ κατά ἐνέργεια λυπηρός ὁ κατά ἐνέργεια ἡδονή παραβάλλω λόγος διαφέρω . καλέω δέ φευκτός μέν ὁ λυπηρός , ὄρεξις δέ ὁ ἡδύς . εἶτα ἵνα μή νομίζω τις ὅτι ἄλλος μέν δύναμις ὀρέγω τις I ἡδύς , ἄλλος δέ φεύγω ὁ λυπέω , νυνί φημί ὅτι οὖον διαφέρω ἡδονή r 3 Ν λύπη , εἰμί μή ὁ λόγος · οὖον γάρ ὁ ὑπόκειμαι · ἄμφω γάρ ὑπό ἄλογος γίγνομαι Ψυχή . καί τίς λέγω οὗτος , ὅπου οὐδέ ὁ αἰσθάνομαι ὁ ἥδομαι διαφέρω ὁ ὑπόκειμαι · καί οὗτος γάρ ὑπό ἄλογος ἄμφω · ὁ δέ εἰμί διαφέρω , τουτέστι ὁ λόγος . οὗτος δέ εἶπον , ἵνα δείκνυμι ὅτι καί ὁ νόος ὁ πρακτικός λόγος μόνος διαφέρω . p . 431a14 ὁ δή διανοητικός Ψυχή ὁ φάντασμα οἷος αἴσθημα ὑπάρχω . διανοητικός ψυχή λέγω καταχράω ὁ θεωρητικός νόος . καί τίς φημί ; ὅτι καί αὐτός ποτός χράομαι φαντασία ὡς καί ὁ πρακτικός νόος . ἀλλά εἰμί καί χράομαι , φημί , ὁ φαντασία , οὗτος ὁ φάντασμα φημί , οἷος αἴσθημα εἰμί , τουτέστιν αἴσθησις μόνος ἄνευ ἀνία καί ἡδονή · ὁ δέ πρακτικός νάω ὁ ἔχω ὁ ἀγαθός καί κακός ὁ ὑπόκειμαι , φημί , οἱονεί κατάφασις εἰμί καί ἀπόφασις , καί χράομαι οὕτως ἡδονή καί λύπη , καί διώκω μέν ὁ ἡδύς , φεύγω δέ ὁ λύω ] πηρός . οὗτος δέ καί ἀεί χράομαι φαντασία , διά ὁ ἀεί ἥδομαι ἢ λυπέω , ὅσπερ Χωρὶς φαντασία οὐ εἰμί , ὁ δέ πρῶτος οὐ ἀεί · ὁ γάρ μερικός οὐδείς ἄνευ φαντασία νοέω , ὁ μέντοι καθόλου καί Χωρὶς φαντασία νοέω . μή νομίζω δέ αὐτός εἰμί ὁ ἀγαθός καί ἡδύς ἢ ὁ κακός καί ἀνιαρός · εἰμί γάρ ἡδύς κακός ὁ ἀφροδισιάζω , καί εἰμί ἀνιαρός ἀγαθός ὁ ἐγκρατεύομαι περί πᾶς . μή οὖν νομίζω ὁ ἡδύς ὁ πρακτικός ὁ αὐτός εἰμί ὁ ἀγαθός αὐτός . p . 431al7 ὥσπερ δέ ὁ ἀήρ ὁ κόρη τοιαδίͅς ποιέω . περι ὁ κοινός καταγώγιον εἰμί ὁ λόγος . καί τίς φημί ; ὅτι ὥσπερ ὁ ἀήρ ἀλλοιόω ὁ κόρη καί ὁ κόρη ὁ πνεῦμα , ἐκεῖνος ὁ δύναμις ὁ ἐν ὅς κρυσταλλοειδής , καί οὗτος ἐγείρω καί ὁράω εἷς εἰμί καί κρίνω μεσότης τυγχάνω , ὁ δέ διάφορος εἰμί , τουτέστι ὁ λόγος , ὁ ἄλλος κρίνω ( καί ὁ ἀκοή γάρ ὡσαύτως εἷς ἔχω κρίνω ) ὥσπερ ἐν οὗτος , οὗτος καί ἐν ὁ νάω εἰμί κοινός καταγώγιον , ὅσπερ ἔσχατος εἰμί καί κριτικός μέσος . καί ὁ μέν πρώϊος λέγω ὁ λέξις , ὁ περί ὄψις καί ἀκοή , ὁ ὕω καί ὁ νόος ἔχω καταγώγιον οὖον λέγω · ἀλλά εἶπον ὁ φιλόσοφος ὁ πρῶτος , ἐάω ὁ λοιπάς συνυπακούω , ὁ περί ὁ νόος , καί τρέπω εἰς ἄλλος λέγω ὅτι οὗτος μέν ὁ μερικός αἴσθησις κρίνω , ὁ δέ λευκός καί γλυκύς οὐ αὐτός κρίνω , ἀλλά ἄλλος τις ὅς ἄνω , φημί , εἶπον καί νῦν δέ λέγω , ὁ κοινός αἴσθησις · οὗτος γάρ οὗτος εἰμί κοινός καταγώγιον εἷς εἰμί , φημί , ὥσπερ ὅρος . ὅρος δέ καλέω νῦν ὁ κέντρον ὁ κυλλός , ἀπό ὅς πολύς εὐθύς ἐκπίπτω . p . 431a22 καί οὗτος εἷς ὁ ἀνάλογος καί ὁ ἀριθμός ὅς ἔχω πρός ἑκάτερος , ὡς ἐκεῖνος πρός ἀλλήλων . τις φημί ; ὅτι ὥσπερ ὁ ὅρος , τουτέστι ὁ κέντρον , οὕτως ἔχω καί ὁ κοινός αἴσθησις καί ὁ ἀναλογία καί ὁ ἀριθμός . ὁ μέν ἀναλογία , ὅτι ὥσπερ ὁ κέντρον ἔχω πρός ἑκάτερος ὁ ἀπό ὁ κέντρον γραμμή , οὕτως ἔχω καί ὁ κοινός αἴσθησις πρός ἑκάτερος ὁ αὐτός αἴσθησις · καί ὥσπερ ὁ εὐθύς πρός ἀλλήλων , οὗτος καί ὁ κατά μέρος αἴσθησις πρός ἀλλήλων , φημί , ἀναλογία τις ἔχω . οὗτος μέν ὁ ἀναλογία · ὁ δέ ἀριθμός πῶς ; ὅτι ὥσπερ εἷς ὑπάρχω ὁ κέντρον πρός πολύς ἔχω γραμμή σχέσις , οὗτος καί ὁ κοινός αἴσθησις εἷς εἰμί πρός πολύς αἴσθησις ἔχω σχέσις . p . 431a24 τις γάρ διαφέρω ὁ διαπορέω πῶς ὁ μή ὁμογενής κρίνω ἢ ὁ ἐναντίος , οἷος ὁ λευκός καί μέλας ; Επειδή εἶπον ὅτι ὥσπερ ὁ κοινός αἴσθησις ἔχω πρός ὁ ἴδιος * * καί μή ἀπορέω , φημί , πῶς ὁ ὁμογενής οἶδα ὁ κατά μέρος αἴσθησις , εἴπερ οὐ ἀπορέω πῶς ὁ ἀνομογενής οἶδα ὁ κοινός αἴσθησις · ὁ αὐτός γάρ εἰμί . ὁμογενής δέ καλέω ὁ μέλας καί ὁ λευκός · ὑπό ὁ χρῶμα γάρ ἄμφω · ἀνομογενής δέ ὁ λευκός καί γλυκύς · οὗτος γάρ ὡς διάφορος αἴσθησις ὑποπίπτω ἀνομογενής τυγχάνω εἰμί . ἵστημι δή ὡς ὁ πρῶτος ὁ λευκός πρός ὁ δύο ὁ ὁ μέλας , ὁ τρίτος πρός ὁ τέταρτος ὡς ἐκεῖνος πρός ἀλλήλων . στοιχεῖον λαμβάνω νῦν πρῶτος μέν δηλόω ὁ λευκός , δύο δέ ὁ μέλας , ποτέ δέ καί ὁ γλυκύς , ὁ δέ τρίτος καί τέταρτος ἀντί νοητός λαμβάνω , ἵνα εἰμί ὁ μέν τρίτος ὁ λόγος ὁ λευκός , ὁ δέ τέταρτος ὁ λόγος ὁ μέλας . καί τίς φημί ; ὅτι ὥσπερ οἶδα ὁ κοινός αἴσθησις ὁ πρῶτος καί ὁ δύο ἵνα λαμβάνω ὁ μέν πρῶτος ὡσαύτως σημαίνω ὁ λευκός , ὁ δέ δύο γλυκύς ) , οὗτος καί ὁ νόος οἶδα ὁ τρίτος καί ὁ τέταρτος , τουτέστι ὁ λόγος οὗτος . οἶδα δέ καί ἐναλλάξ , φημί , ὁ νόος ὁ πρῶτος τρίτος καί δύο τέταρτος , τουτέστι καί ὁ αἰσθητός καί ὁ νοητός . ὁ αὐτός δέ καί εἷς , ὁ δέ εἰμί οὖον ὁ αὐτός , ἐκεῖνος ὁμοίως . ὁ μέν ὑπόκειμαι , φημί , ὁ αὐτός εἰμί , ὁ εἶδος λέγω λευκός ἢ μέλας ὁ μέλας ἢ λευκός , λευκός , ὁ δέ εἰμί · ἄλλως γάρ ὁράω λευκός καί μέλας καί ἄλλως νοέω . | p . 431b2 ὁ μ·ὲν οὖν εἶδος ὁ νοητικός ἐν ὁ φάντασμα νοέω τις φημί ; ὅτι ὁ πρακτικός νόος ὁ εἶδος ὁ πρᾶγμα νοέω χράομαι ὁ φαντασία , καί ὥσπερ ἐν αὐτός , φημί , ὁ διώκω καί φεύγω ὄρεξις εἰμί , οὗτος καί ἐν ὁ νάω εἰμί οὗτος , ἐπεί ἥδομαι καί λυπέω . ἢ οὖν οὗτος εἶπον ἢ ὁ ἄλλος ὅτι φάντασμα ὁ ] ἄνω ὁ αἰσθητός καλέω , κάτω δέ ὁ φαντασία . καί τίς φημί ; ὅτι ὁ νόος ποτός ἅμα αἰσθητός ἐνεργός ἡδύς καί ἀνιάω , ποτέ δέ ἄνευ ὁ αἴσθησις ὁ φαντασία χράομαι καί ἐνεργέω . ὅταν μέν γάρ φρυκτός εἶδον ἐννοέω ὅτι πολέμιος εἰμί , αἴσθησις συνεργέω · ὅταν δέ βουλεύω ποῦ δεῖ πολεμέω , τότε φαντασία χράω . οἷος αἰσθάνομαι ὁ φρυκτός ὅτι πῦρ ὁ κοινός γνωρίζω . τίς εἰμί ὁ κοινός γνωρίζω ; τις μέν οὖν φημί ὁ κινέω ὁ πῦρ · ὁ γάρ κίνησις κοινός εἰμί αἰσθητός . ἄτοπος δέ εἰμί ἐπί γνωρίζω εἶπον † ἐπί αἰσθητής κοινός · γνωρίζω γάρ εἶπον . δέ εἶπον ὡς εἰδοί ὅτι ὅσπερ ὑπόκειμαι ὁ κατά μέρος αἴσθησις , καί ὁ κοινός ὑπόκειμαι . p . 431b6 ὁτὲ δέ ὁ ἐν ὁ Ψυχή φάντασμα . τις φημί ; ὅτι ἡνίκα δέ φαντάζω βουλεύω ποῦ δεῖ καί ἐκ ὁ προλαμβάνω ὁ πάρειμι βουλεύω , καί ἐπιλέγω ὁ ἡδύς τόπος , φεύγω δέ ὁ ἀνιαρός , τότε φαντασία χράομαι . δεῖ δέ οἶδα . φημί , ὅτι ὁ ἡδύς καί λυπηρός ἀεί ἐν ὁ πρακτικός νάω εἰμί , ὁ δέ ἄνευ πρᾶξις ἀληθής ἢ ψευδής ἐν ὁ θεωρητικός νάω εἰμί · καί οὗτος , φημί , ἐν ὁ αὐτός νάω εἰμί , ἐν ὅς καί ὁ ἀγαθός καί κακός . διαφέρω δέ ἀπλόος καί τις , ὅτι ὁ μέν ἀληθής ἀπλόος λέγω καί ἀεί ὡσαύτως ἔχω , ὁ δέ ἀγαθός πρός τίς φαῦλος εἰμί καί ἀστεῖος . ὅς γάρ πρός τις ἀγαθός εἰμί , οἷος πρός Ψυχή , οὗτος πρός σῶμα οὐ εἰμί ἀγαθός . ἐν ὅς ὁ πρᾶξις σύν θεός πληρόω . p . 431b12 ὁ δέ ἐν ἀφαίρεσις λέγω νοέω ὥσπερ ἄν εἰμί ὁ σιμός , ὅς μέν σιμός , οὖον κεχωρισμένως , ὅς δέ καμπύλος . διακρίνω ἁπλόος νόος σύνθετος καί πρακτικός θεωρητικός καί ὁ δυνάμε·ι ὁ ἐνέργεια , πάλιν ἔρχομαι ἐπί ὁ νοητός καί οὗτος νυνί διδάσκω . καί ἐπεί ὁ νοητός εἶδος εἰμί , ὁ δέ εἶδος τριττός , ἢ πάντῃ ἔνυλος ὡς ὁ φυσικός , ἢ παντάπασι ἄυλος , ἢ πῇ μέν ἔνυλος ὁ δέ ἄυλος ὡς ὁ μάθημα , ἄνω δέ ἐξετάζω καί ὁ ἔνυλος εἶδος , ἡνίκα λέγω ὁ ὅδε τίς εἰμί , ἀλλά μήv καί ὁ ἄυλος , ἔνθα ζητέω ὁ ὅδε [ τίς ] εἰμί , νῦν ἔρχομαι ἐπί ὁ μάθημα καί ζητέω πῶς οἶδα αὐτός ὁ νόος · καί φημί ὅτι οὐ ὡς ἔνυλος αὐτός οἶδα , ἀλλά ὡς ἄυλος . οὐ οἶδα γάρ αὐτός ὡς ὁ σιμός , ὅς πάντως ἐν ὕλη νοέω ὁ ῥίς , ἀλλά οἶδα αὐτός ὡς ὁ καμπύλος · οὗτος γάρ ἄνευ ὕλη νοέω . νοέω δέ ὁ μάθημα ὁ νόος ὄργανον χράομαι ὁ ἀμερής φαντασία . ὁ γάρ φαντασία ἀμερής εἰμί · ὅταν γάρ ἐπινοέω Σωκράτης τρέχω ὁ φαντασία , ὡς εἷς αὐτός νοέω , καί οὖον διάφορος εἰμί παρά ὁ τρέχω . εἰμί γάρ ὁ φαντασία ἀπό αἴσθησις εἰμί ὁ αμετάβατος εἰμί , δῆλος ὅτι καί αὐτός ἀμερής εἰμί , καί οὖον μεταβαίνω ἀπό ἄλλος εἰς ἄλλος , ἀλλά ἅμα φαντάζω . ἐκ οὗτος δέ τίς συνάγω ; ὁ ὁ φαντασία μόνος ἀληθεύω , ὥσπερ ὁ νόος καί ὁ αἴσθησις , μή μέντοι καί ψεύδω , διότι οὐ ἐν σύνθεσις φαντάζω . ἐκ οὗτος δέ δείκνυμι ὅτι καί χωριστός εἰμί ὁ ψυχή , εἴπερ ὁ μή δύναμαι χωρίζω , λέγω δέ ὁ μάθημα , χωρίζω ὁ ἐπίνοια διά ὁ ἔχω οὐσιώδης ὁ χωριστός . οὗτος εἶπον ζητέω , εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια νόος ὁ πρᾶγμα εἰμί , καί εἰμί ἐν ὁ γένεσις εἰμί , ἆρα δύναμαι γιγνώσκω ὁ ἄυλος ἢ ὅς . καί ἀπορέω μέν , τέως δέ οὐ ἐπιλύω . πρός οὗτος δέ ὁ Πλάτων φημί ὅτι δύναμαι ὁ νόος ἐν γένεσις εἰμί οὐρανοπολίτης εἰμί καί περί ὁ ἄυλος ἐνεργέω καί καταφρονέω ὁ σῶμα . εἰμί γάρ ὁ ἐκτός ψυχή ὁ φιλοσώματος ἀεί μετά σῶμα εἰμί καί ἐν τάφος , τίς ἄτοπος καί ὁ ἐν γένεσις ψυχή περί ὁ ἄυλος ἐνεργέω ; καί οὗτος μέν ὁ Πλάτων . ὁ μέντοι γε Ἀριστοτέλης λέγω ὅτι τρισσός εἰμί ὁ νοητός παρακατιών . εἰμί γάρ ἄυλος νοητός πρῶτος , δύο νοητός μέσος , καί τρίτος ὁ ἔνυλος . καί ἐπί μέν ὁ ἄυλος φημί ὅτι οὐ εἰμί χρεία φαντασία · αφάνταστος γάρ ὁ νοέω · ὅταν δέ , φημί , ὁ μάθημα νοέω , ὑπόκειμαι χράομαι ὁ φαντασία . εἰμί δέ καί ὡς ὑπόκειμαι αὐτός χράομαι εἰς ὁ οἶδα ὁ μαθηματικός , οὖον παρά οὗτος ὁ αὐτός εἰμί φάντασμα καί μάθημα · ὁ γάρ φάντασμα μόνος φαντασία ὑπόκειμαι , ὁ δέ μάθημα Ψυχή ὑπόκειμαι χράομαι ὁ φαντασία . ὁ δέ ἔνυλος γιγνώσκω ὁ ψυχή ὄργανον χράομαι ὁ αἴσθησις καί φαντασία . εἰμί οὖν εἰμί ἀφάνταστος ἐνέργεια , δυνατός ἄρα ὁ νόος ἐν ὁ γένεσις εἰμί οἶδα οὗτος ὁ ἐνέργεια · οὐδείς γάρ δήω εἰς ὁ οἶδα οὗτος . συνηγορέω δέ ὁ δόξα ὁ λέγω ὅτι ὁ νόος οὖον γιγνώσκω ὁ πάντῃ ἄυλος εἶδος . οὗτος δέ χωριστός ὁ ὕλη εἰμί · ὀφείλω οὖν καί αὐτός χωριστός εἰμί ὁ ὕλη , ἵνα νοέω οὗτος , εἰμί γε δεῖ ἐξομοιόω | κατά πᾶς ὁ γιγνώσκω ὁ γιγνώσκω . ἀλλά μήv ἐν ὁ ζῷον οὖον χωρίζω · οὐ ἄρα νοέω αὐτός . οὗτος μέν ὁ πρῶτος συνηγορία . ψευδής δέ εἰμί , εἰμί Ἀριστοτέλης · εἰμί γάρ οὖον νοέω ὁ νόος ἐν ὁ ζῷον εἰμί ὁ πάντῃ ἄυλος , πῶς ἐν ὁ μετά ὁ φυσικός σύ πρα - ματείᾳ καί ζητέω ὁ πάντῃ ἄυλος εἶδος καί εὑρίσκω καί ἀπαγγέλλω ἐγώ , ὡς δῆλος ὅτι καί ἐν ὁ ζῷον εἰμί ὁ νόος γιγνώσκω ὁ πάντῃ ἄυλος εἶδος ; οὗτος πρῶτος συνηγορία καί ὁ πρός αὐτός Ἀντίστασις . δύο συνηγορία · ὁ νόος οὖον νοέω ὁ ἄυλος εἶδος , ἐπεί οὔτε εἰμί ὅλως ἄυλος εἶδος , καί ἐπεί οὐ εἰμί , διά οὗτος οὐδέ νοέω αὐτός . οὗτος ὁ δύο συνηγορία . πρός ὅς λέγω ὅτι πῶς οὗτος λέγω , Ἀριστοτέλης , ὅς ἐν ἄλλος πραγματεία διαρρήδην βοάω εἰμί ὁ θεῖον εἶδος , ὅστις εἰμί ὁ ἄυλος . ὥστε ὀν εἰμί ὁ ἄυλος εἶδος . τρίτος συνηγορία · ὁ νόος ἀεί μετά φαντασία ἐνεργέω · εἰμί δέ μηδέποτε κατά ἑαυτοῦ ἐνεργέω ἀλλά ἀεί μετά φαντασία , καί ὅτε περί ὁ θεῖον ἐνεργέω ( καί γάρ καί τότε μετά φαντασία ἐνεργέω , ὁ δέ φαντασία ἀεί ὁ ἔνυλος γιγνώσκω · ἐκ γάρ ὁ γιγνώσκω ὁ νόος ὁ εὐταξία ὁ κόσμος καί ὁ ἀρετή ὁ πρᾶγμα ἀνάγω ἐπί ὁ γιγνώσκω ὁ αὐτός διακοσμέω πρόνοια , ὥστε οὐδέ ὅτε ὁ θεῖον νοέω , ἄνευ φαντασία ἐνεργέω ) , ὁ δέ φαντασία , ὡς εἴρω , ἀεί ὁ ἔνυλος γιγνώσκω ( μόνος γάρ ἐκεῖνος οἶδα ὁ φαντασία , ὁ ὁ αἴσθησις οἶδα ) , εἰμί οὖν ὁ νόος οἶδα μόνος ὁ ὁ φαντασία οἶδα , διά ὁ ἄνευ αὐτός μή ἐνεργέω , ὁ δέ φαντασία ἐκεῖνος ἐπίσταμαι , ὁ οἶδα ὁ αἴσθησις , ὁ δέ αἴσθησις μόνος ὁ ἔνυλος οἶδα , ὁ νόος ἄρα μόνος ὁ ἔνυλος οἶδα , οὐδαμῶς δέ καί ὁ ἄυλος . οὗτος καί ὁ τρίτος συνηγορία . καί πρός οὗτος δέ ἀντιλέγω ὅτι ὁ νόος ὅτε περί ὁ μερικός αἰσθητός ἐνεργέω , τότε μετά φαντασία ἐνεργέω καί οὐ ἀφίστημι αὐτός ἀπό ἀρχή ἠώς τέλος , ἀλλά μετά αὐτός εἰμί ἐν ὁ αἰσθητός · ὁπηνίκα δέ ὁ θεῖον νοέω , τηνικαῦτα διά φαντασία μέν ἐνεργέω · εἶπον γάρ ὅτε ἐκ ὁ εὐταξία καί εὐκοσμία ὁ θεωρέω ἐγώ μετάγω ἐπί ὁ θέω · ὥστε διά μέν φαντασία , οὐκέτι δέ μετά αὐτός · οὐδέ γάρ ἔτι δήω αὐτός · ὁ γάρ ἀσώματος καί Χωρὶς φαντασία νοέω . καί οὗτος εἰμί ὁ συνηγορία ὁ λύσις . τέταρτος συνηγορία · οὖον δύναμαι ὁ νόος νοέω ὁ ἄυλος , διότι ὁ νόος ὁ αὐτός εἰμί ὁ φαντασία · ὥσπερ γάρ ὁ φαντασία οὔτε ἀληθεύω οὔτε ψεύδω . εἰμί οὖν ὁ αὐτός εἰμί ὁ νόος ὁ φαντασία , ὁ δέ φαντασία οὖον νοέω ὁ ἄυλος εἶδος , οὐδέ ὁ νόος ἄρα νοέω ὁ ἄυλος εἶδος . οὗτος εἰμί καί ὁ τέταρτος συνηγορία . πρός ὅς λέγω ὅτι οὐ εἰμί ὁ νόος αὐτός ὁ φαντασία , διότι ὁ φαντασία ποιότης μόνος γιγνώσκω , ὅς καί ὁ αἴσθησις γιγνώσκω ( οὐδείς γάρ οἶδα ὁ φαντασία , ὅς μή καί ὁ αἴσθησις οἶδα ) , ὁ δέ νόος ὁ οὐσία οἶδα . εἰμί οὖν ὁ φαντασία οὐ οἶδα ὁ οὐσία , ὁ δέ νόος οἶδα ὁ οὐσία , οὐ ἄρα ὁ νόος φαντασία εἰμί . ὅθεν καί ἐν Θεαίτητος ὁ Πλάτων φημί ἡʹ δέ φαντασία ἀτυχής οὐσία ἀντί ὁ οὖον τυγχάνω αὐτός γνῶσις οὐσία . ὥστε οὐ εἰμί αὐτός νόος καί φαντασία . οὗτος εἶπον Ἀριστοτέλης καί μέχρι οὗτος διαλέγω περί ὁ γνωστικός ἐνέργεια βούλομαι περί ὁ κοινός ἐνέργεια κοινός συνάγω ὁ λόγος συμπέρασμα . φημί τοίνυν ὅτι διά ὁ γνωστικός δύναμις ἑαυτοῦ ὁ ψυχή καί ἐνέργεια πᾶς ὁ εἰμί εἰμί . πᾶς γάρ ὁ εἰμί ἢ αἰσθητής εἰμί ἢ νοητός , ὁ καί ἐπιστητός καλέω , καί ἕκαστος οὗτος διττός εἰμί · πᾶς γάρ ἢ δύναμις εἰμί ἢ ἐνέργεια · πᾶς ἄγαρ ὁ δύναμις γίγνομαι ἐνέργεια . τέσσαρες οὖν γίγνομαι ὁ δύναμις αἰσθητής , ἐνέργεια αἰσθητής , δύναμις ἐπιστητός , ἐνέργεια ἐπιστητός , καί οὐ εἰμί ἐν ὁ εἰμί παρά οὗτος ὁ τέσσαρες . ἀλλά δή καί ἐν ὁ Ψυχή εἰμί οὗτος ὁ τέσσαρες · ἔχω γάρ ὁ ψυχή δύναμις αἴσθησις καί δύναμις ἐπιστήμη , καί ἐνέργεια αἴσθησις καί ἐνέργεια ἐπιστήμη . οὐ ἐπεί δέ λέγω ὅτι πᾶς εἰμί ὁ ψυχή , ἤδη παρά οὗτος λίθος λέγω εἰμί ἐν ὁ Ψυχή ἢ ξύλον , ἀλλά ὅτι ὁμοιόω ὁ πρᾶγμα καί ἐνεικονίζω αὐτός , εἰμί γε ὁ ὅμοιος ὁ ὅμοιος γιγνώσκω . καί πάλιν μῆτις οἴομαι κτάομαι ὁ πλατωνικός ὑπόθεσις ὁ λόγος εἰμί ἐν ὁ Ψυχή · οὐδέ γάρ οὗτος λέγω Ἀριστοτέλης · ἄλλος ὅτε μέν εἰμί δύναμις αἴσθησις καί δύναμις ἐπιστήμη , τότε ἐπιτηδειότης μόνος ἔχω ὁ πρᾶγμα , ὁπηνίκα δέ ἐνέργεια γίγνομαι αἴσθησις καί ἐπιστήμη , ὁ τηνικαῦτα ὁ λόγος ὁ αἰσθητής καί ὁ ἐπιστητός γιγνώσκω , καί ἁπλόος τότε γνῶσις γίγνομαι ἐνέργεια . οὗτος εἶπον διά ὁ ὡς ἐν κεφάλαιος εἶπον ὁ λόγος ὅλος τρέπω μετά ὁ νόος ἐπί ὁ κατά τόπος κινέω . καί ἐσθίω μετά ὁ αἴσθησις ἔρχομαι εἰς αὐτός · ἀπό γάρ ὁ πλείων ὑπάρχω δοκέω τρέπω καί ἐπί ὁ ὀλίγος ὑπάρχω · πλήν ὕστερος τάσσω ὁ περί αὐτός λόγος πᾶς λογικός καί ἄλογος , ἐπεί χρεία ἔχω οὗτος καί ἐν ὁ διδάσκω τίς εἰμί ὁ Καία τόπος <κινοῦν> καί τίς οὐ λέγω ὅτι οὐ εἰμί φαντασία οὐδέ αἴσθησις οὐδέ νόος οὐδέ ὁ θρεπτικός οὐδέ ἄλλος τίς τοιοῦτος · εἰμί οὖν μή εἰμί οὗτος προγιγνώσκω , πῶς γιγνώσκω ὅτι οὐ εἰμί οὗτος ; εἰμί δέ ὁ κατά τόπος κινέω ὄρεξις συμμιγής ἀπό ἄλογος καί λογικός . ὁ μέν γάρ ὄρεξις ὁ ἄλογος κινέω ἐγώ , ὅτε ὁ πάθος ἀκολουθέω , ὁ δέ ὄρεξις ὁ λογικός καίνω ἐγώ , ὅτε ὁ λόγος ἕπω . εἰμί οὖν μή γιγνώσκω τίς εἰμί ἄλογος καί τίς εἰμί λογικός , πόθεν γιγνώσκω ὁ συμμιγής αὐτός ; διό ὕστερος ἐπί ὁ κατά τόπος κινέω ἔρχομαι . καί τίς διδάσκω περί αὐτός ; λαμβάνω Πλάτων εἰς τρεῖς τις · πρῶτος μέν διά τίς διαιρέω ὁ ψυχή ὡς ὅλος εἰς μέρος , ὀφείλω διαιρέω αὐτός ὡς οὐσία εἰς δύναμις . ἀπολογέομαι δέ ὑπέρ Πλάτων ὅτι ὁ μέν καθόλου ψυχή διαιρέω ὡς ὅλος εἰς μέρος εἰς φυτικός , ἄλογος , λογικός , ὁ δέ κατά μέρος ψυχή ὡς οὐσία εἰς δύναμις διαιρέω . οἶδα οὖν καί οὗτος ὁ διαίρεσις . εἰμί δέ ἀπορέω πῶς ὁ θυμικός καί ἐπιθυμητικός μέρος εἶπον εἰμί ὑπό εἷς ψυχή ὁ ἄλογος , εἶπον καί σύ ὅτι διά τίς Ἀριστοτέλης μόριον εἰμί λέγω ὁ Ψυχή ὁ νόος ; δύο λαμβάνω Πλάτων ὅτι πολύς παραλείβω . εἰς τρεῖς γάρ διαιρέω ὁ Ψυχή , εἰς θυμός , λόγος , ἐπιθυμία , καί κατοικίζω λόγος μέν ἐν ἐγκέφαλος , θυμός δέ ἐν Καρδία , ἐν ἧπαρ δέ ἐπιθυμία . παραλείβω οὖν καί ὁ φανταστικός καί ὁ αἰσθητικός , ὁ κατά τόπος κινέω , ὁ ὀρεκτικός . λέγω δέ ὅτι καί οὗτος οἶδα καί μιμνήσκω οὗτος ἐν ὁ Τίμαιος φ υσιολογος · ἐν δέ ὁ πολιτεία ὁ τρεῖς οὗτος μιμνήσκω , ἐπεί αὐτός χρεία πρός ὁ πολιτεία πᾶς . λόγος μέν γάρ κράτος ἀριστοκρατία ποιέω καί βασίλειος , θυμός δέ κράτος ποιέω δημοκρατία , ἐπιθυμία δέ ὁ πολύμορφος θηρίον κατά μέν ὁ φιλοχρήματος ποιέω ὀλιγαρχία , κατά δέ ὁ φιλήδονος ἔννομος μέν εἰμί ποιέω ἀριστοδημοκρατία , ἄνομος δέ εἰμί τυραννίς . ὁ οὖν συμβάλλω αὐτός μόνος μιμνήσκω , ἐπεί ὅλος οἶδα . τρίτος λαμβάνω Πλάτων , ὅτι λέγω , φημί , ἐν ἐγκέφαλος ὁ λόγος , ἐν Καρδία θυμός , ἐν ἧπαρ ἐπιθυμία , διασπάω ὁ ὄρεξις ἀπό ἑαυτοῦ · ὁ γάρ ὄρεξις εἰμί σύμμιξις λογικός πρός ἄλογος , οὗτος δέ ἐν διάφορος τόπος · καί ὁ ὄρεξις ἄρα διασπάω . πρός ὅς εἶπον ὅτι ἐν ἕκαστος μέν μόριον λέγω πᾶς ὑπάρχω Ψυχή , κατά δέ ὁ ἐπιτήδειος μόριον μᾶλλον διαφαίνω λόγος ἢ θυμός , καί οὖον διασπάω ὁ ὄρεξις . ἐν ὅς ὁ θεωρία . p . 431b12 ὁ δέ ἐν ἀφαίρεσις λέγω νοέω ὥσπερ ἄν εἰμί ὁ σιμός . ὁ ὁ δέ ἐν ἀφαίρεσις οἱονεί πρόγραμμα εἰμί ὁ λόγος , ὥσπερ καί ἐν ὁ ἱπποκράτειος εὑρίσκω , οἷος ἐν ὁ γυναικεῖος , πρόλογος “ ὁ δέ ἀμφί γυναικεῖος νοῦσος . οὕτως οὖν καί ἐνταῦθα λέγω ὁ δέ ἐν ἀφαίρεσις . βούλομαι δείκνυμι πῶς νοέω ὁ ἐν ἀφαίρεσις , ἐπάγω · νοέω , φημί , ὥσπερ σιμός . ὁ γάρ σιμός μετά ὕλη νοέω , ὁ δέ καμπύλος ἄνευ ὕλη . ὁ οὖν μάθημα , ὁ λέγω ἐν ἀφαίρεσις , ὁ καμπύλος ἀναλογέω · ὁ γάρ καμπύλος ὡς ἄυλος γίγνομαι , ἐν ἀφαίρεσις εἰμί . οὗτος ὁ μαθηματικός οὖον χωρίζω ὡς χωρίζω νοέω . βούλομαι διά οὗτος ὁ φύσις ὁ μάθημα εἶπον , ὅτι οὗτος χωρίζω νοέω , ἀλλά οὐ ὡς χωρίζω ὁ ἐνέργεια ἀλλά μόνος ὁ ἐπίνοια . ἐντεῦθεν δέ ὁ πόρισμα συνάγω ὅτι χωριστός εἰμί ὁ ψυχή , ἐκ ὁ χωρίζω ὁ ἀχώριστος · μή εἰμί γάρ χωριστός οὐδαμῶς εἄν χωρίζω οὗτος . p . 431 b 16 ὅλος δέ ὁ νόος εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια ὁ πρᾶγμα . ’Eπειδὴ εἶπον ὁ νόος χωρίζω ὁ μαθηματικός εἶδος καί οὗτος νοέω αὐτός , διά οὗτος προστίθημι ὁ αὐτός εἰμί ὁ νόος ὁ πρᾶγμα , ἵνα καί ὁ αὐτός οὐσία χωρίζω εἰμί , ὅταν ὁ χωριστός γιγνώσκω , καί εἰμί καί αὐτός χωριστός καί ὁ ὅμοιος ὁ ὅμοιος γιγνώσκω . p . 431b17 ἆρα δέ ἐνδέχομαι ὁ χωρίζω τίς νοέω αὐτός εἰμί μή χωρίζω μέγεθος , ἢ οὖον , σκεπτέος ὕστερος . ἐντεῦθεν ὁ ἀπορία ὅς εἶπον ἐν ὁ θεωρία προτίθημι , ὅτι εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια νόος ὁ πρᾶγμα εἰμί , ὁ δέ πρᾶγμα ὡς νοητός ἄυλος , ἄυλος ἄρα ὁ νόος · καί πῶς αὐλός εἰμί , εἴπερ κατέχω ἐν γένεσις ; πῶς δέ γιγνώσκω ὁ ἄυλος ἐν γένεσις κατέχω ; ὁ λύσις δέ ἐν ὁ μετά οὗτος λέγω ὑπισχνέομαι . δείκνυμι δέ καί ἐν ὁ ἀνωτέρω ὅτι δύναμαι ὁ πάντῃ ἄυλος νοέω , εἰμί γε οὖον προσχράω ὄργανον ὁ σῶμα , ἀλλά πᾶς εἰμί ἀμιγής . p . 431b20 νυνί δέ περί Ψυχή ὁ λέγω συγκεφαλαιῶ ἀτιμόω εἶπον πάλιν . ἐντεῦθεν κοινός συμπέρασμα ἐπάγω ὁ γνωστικός ἐνέργεια . εἰμί δέ ὁ συμπέρασμα ὅτι πᾶς ὁ εἰμί ἢ αἰσθητής εἰμί ἤ νοητός · καλέω δέ , ὡς εἶπον , ὁ νοητός ἐπιστητός . καί οὗτος διαιρέω εἰς ὁ δύναμις καί ἐνέργεια καί δείκνυμι οὗτος πᾶς ἐν ὁ Ψυχή εἰμί , καί ὁ μέν δύναμις ἐφίστημι ὁ δύναμις , καί ὁ ἐνέργεια ὁ ἐνέργεια . ἀπορέω δέ τις , εἰμί πᾶς ὁ εἰμί ἢ αἰσθητής εἰμί ἢ νοητός , ὁ δέ αἰσθητός καί νοητός ὁ πρός τίς , οὐκοῦν καί πάντης ὁ εἰμί εἰμί ὁ πρός τίς , καί ὁ θέω , ὅσπερ εἰμί ἄτοπος . λέγω δέ ὅτι πᾶς ὁ εἰμί , ὅς μέν αἰσθητής εἰμί καί νοητός , ὁ πρός τίς εἰμί , καθό δέ ὕπαρξις ἔχω , κατά ἑαυτοῦ εἰμί . αὐτός γάρ καί ὁ μέλας , καθό μέν ὕπαρξις ἔχω κατά ἑαυτοῦ , οὐ εἰμί ὁ πρός τίς , καθό δέ αἰσθητός εἰμί , ὁ πρός τίς ὑπάρχω . ὅτι ὁ ψυχή ὁ εἰμί πως εἰμί πᾶς . καλῶς πρόσκειμαι ὁ πῶς , ἐπεί ὁ εἶδος ένυλος εἰμί , καί οἶδα αὐτός ὁ ψυχή ἄυλος , οὐ ἔνυλος · οὖον γάρ ὁ λίθος ἐν ὁ Ψυχή εἰμί , ἀλλά ὁ εἶδος αὐτός ἄνευ ὁ ὕλη · ὁμοίως καί ἐπί ὁ ἄλλος . διά οὗτος οὖν εἶπον ὁ πῶς . πῶς δέ οὗτος , δεῖ ζητέω · ὅτι κατά ὁ δύναμις καί ἐνέργεια εἰμί ὁ αἴσθησις ὁ αἰσθητός καί ὁ ἐπιστήμη ὁ ἐπιστητός . ἀνάγκη δέ ἢ αὐτός ὁ ὁ εἶδος εἰμί · αὐτός μέν δή οὖον . ἐπεί εἶπον ἐν ὁ ἄνω ὅτι δεῖ ζητέω πῶς ὁ αἴσθησις ὁ αἰσθητής ἀντιλαμβάνω , νῦν φημί ὅτι ἀνάγκη εἰμί ἢ αὐτός ὁ σύνθετος εἶδος ἐν ὁ Ψυχή εἰμί , τουτέστι μετά ὁ ὕλη καί ὁ εἶδον , ἤ αὐτός κατά ἑαυτοῦ ὁ εἶδος . ἀλλά μείς , φημί , αὐτός ὁ σύνθετος οὐ εἰμί | ἐν ὁ Ψυχή · r 5v οὖον δήπου γάρ λίθος εἰμί ἐν αὐτός . ἀνάγκη ἄρα ὁ εἶδος μόνος ὑπάρχω ἐν ὁ Ψυχή . p . 432a1 Ὥστεδ ὁ ψυχή ὥσπερ ὁ χείρ εἰμί · καί γάρ ὁ χείρ ὄργανον εἰμί ὄργανον , καί ὁ νόος εἶδος εἶδος καί ὁ αἴσθησις εἶδος αἰσθητής . ὅς λέγω τοιοῦτος εἰμί , ὅτι ὥσπερ ὁ χείρ ὄργανον εἰμί ὁ σῶμα ὄργανον χράομαι , οἷος σκέπαρνον , εἰμί τυγχάνω , τέκτων ἢ κάλαμος , οὗτος καί ὁ ψυχή αὐτός εἶδος εἰμί ἄλλος εἶδος εἰμί δεκτικός , διότι ὁ λόγος ὁ εἶδος ἔχω παρά ἑαυτοῦ . ὁμοίως δέ καί ὁ νόος καί ὁ αἴσθησις εἶδος εἰμί καί εἶδος εἰμί δεκτικός διά ὁ ἔχω ὁ λόγος ὁ εἶδος . ἀλλά ὁ μέν νόος εἶδος εἰμί πᾶς ὁ εἶδος ( πᾶς γάρ ὁ εἶδος ὑπάρχω ἐν αὐτός ἐνέργεια εἰμί ) , ὁ δέ αἴσθησις ὁ αἰσθητής εἶδος μόνος εἰμί εἶδος διά ὁ ἐν ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις εἰμί ὁ αἰσθητής . p . 432a3 ὁράω δέ οὐδέ πρᾶγμα οὐδείς εἰμί παρά ὁ μέγεθος , ὡς δοκέω , ὁ αἰσθητός χωρίζω , ἐν ὁ εἶδος ὁ αἰσθητός ὁ νοητός εἰμί , ὁ τε ἀφαίρεσις λέγω , καί ὅσος ὁ αἰσθητής ἔχω καί πάθος . ἐντεῦθεν εἰμί ὁ συνηγορία , ὅς πρῶτος φημί ὁ λέγω ὅτι οὐδέ εἰμί ὅλως ἄυλος εἶδος πάντῃ . εἰμί οὖν ὅς λέγω οὗτος ἐν ὑπερβατόν ἀναγιγνώσκω οὕτως · οὐδείς πρᾶγμα εἰμί παρά ὁ αἰσθητός μέγεθος , ὡς δοκέω πᾶς , ἀλλά πᾶς ὁ εἰμί μέγεθος εἰμί αἰσθητής . βούλομαι δέ εἶπον ὅτι ὁ νόημα ὁ πρῶτος εἰμί ἢ δύο ἢ τρίτος , καί ὁ μέν πρῶτος ὅτι ἀφάνταστος οἶδα , ὁ δέ δύο καί τρίτος μετά φαντασία , εἰμί καί πῇ μέν ὡς ὄργανον , πῇ δέ ὡς ὑπόκειμαι χράομαι αὐτός . τίς οὖν φημί . , ἐπεί οὐ εἰμί πρᾶγμα οὐδείς παρά ὁ μέγεθος , τουτέστιν ἄνευ ὕλη , ὡς δοκέω ἔνιοι ὁ αἰσθητής , οἷος ὁ μάθημα ( φαίνω γάρ χωριστής , οὖον μήv εἰμί ) , διά οὗτος , φημί , ἐν ὁ εἶδος ὁ αἰσθητής ὁ νοητός εἰμί , οἷος ὁ μάθημα , εἰμί καί δοκέω χωριστός εἰμί , ὅς εἰμί δύο . καί ὁ τρίτος δέ ἀχώριστος εἰμί , οἷος ὁ αἰσθητής . καί ὁ μέν δύο εἶπον διά ὁ εἶπον ὁ ἀφαίρεσις λέγω , ὁ δέ τρίτος διά ὁ εἶπον καί ὅσος ὁ αἰσθητής ἔχω ἢ πάθος . οὗτος γάρ ἔνυλος εἶδος εἰμί καί πάθος , ὡς ποιότης ἔνυλος ζωή , ὅς ὁ μέγεθος μόνος λόγος χωρίζω . p . 432a7 καί διά οὗτος οὖν ὁ μή αἰσθάνομαι οὐδείς εἄν μανθάνω οὐδέ συνίημι . ’Eπειδὴ οὗτος ὁ τρεῖς αἰσθητής εἰμί . καί εἶπον ἀσαφής ἐνταῦθα ὁ ἐν ὁ ἀποδεικτικός σαφῶς εἴρω . φημί γάρ ἐκεῖ ὅτι πᾶς ἐπιστήμη ἀρχή ὁ αἴσιθησις , ἐπειδή , ὅς φημί νῦν , ὁ νοητός πάντως ἐν ὁ αἰσθητός εἶδος εἰμί . ἐφίημι ὅς οὖν ἐκλείπω ὁ αἴσθησις , καί ὁ τοιοῦτος ἐπιστήμη ἐκλείπω . εἶτα ἐπεί εἶπον οὐδείς ἄν μανθάνω , ἐπάγω ὁ οὐδέ εἄν συνίημι , τουτέστιν οὐδέ εὑρίσκω · δύο γάρ ὁδός γνῶσις , μάθησις καί Εὕρησις . p . 432a8 ὅταν τε θεωρέω , ἀνάγκη ἅμα φάντασμα τίς θεωρέω . ’ ἐπειδή εἶπον ὅτι ὁ εἶδος ὁ νοητός ἐν ὁ αἰσθητός εἰμί , διά οὗτος , φημί , ἐπανάγκης εἰμί ὁ νόος ἅμα φάντασμα τίς θεωρέω , τουτέστιν ὄργανον ὁ φαντασία * * εἰμί γε καί ποιητικός εἰμί αὐτός ὁ αἴσθησις · ὥστε ἄν φαντασία εἶπον ἄν αἴσθησις ὅτι χράομαι , αὐτός εἰμί . διά οὗτος δέ ὁ δύο συνηγορία λέγω ὅτι ὁ νόος ἅμα φαντασία ἐνεργέω , ὁ δέ φαντασία οὐ οἶδα ὁ ἄυλος εἶδος · οὔτε ὁ νόος ἄρα . p . 432.110 πλήν ἄνευ ὕλη . ’Eπειδὴ εἶπον ὅτι φάντασμα οἷος αἴσθημα εἰμί , φημί ὅτι ἄνευ ὁ ὕλη · ὁ μέν γάρ αἴσθησις περί ὁ ἔνυλος ἐνεργέω , ὁ δέ φαντασία περί ὁ εἶδος μόνος . τις δέ ὁ πλήν ἄνευ ὕλη ὁ νάω φημί αὐτός συνάπτω · ἐπεί γάρ εἶπον ὅτι ἄν φαντασία ἄν αἴσθησις εἶπον χράομαι ὁ νόος , αὐτός εἰμί , φημί ὅτι πλήν ὁ νόος ὁ ἄνευ ὕλη γιγνώσκω . p . 432a10 εἰμί δέ ὁ φαντασία ἕτερος φάσις καί ἀπόφασις . περι γάρ ὁ ἁπλόος καταγίγνομαι , ὅθεν καί ἀμερής εἰμί περί ὅρος καταγίγνομαι . διό υπαρκτικός εἰμί ἐν αὐτός ἀλήθεια , οὐ ἐν σύνθεσις . εἰμί οὖν μήτε ἀλη θέω μήτε ψεύδω ὡς μήτε καταφάσκω μήτε ἀποφάσκω , ὁμοίως δέ καί ὁ νόος οὔτε ἀληθεύω ὅστε ψεύδω κατά ὁ συνηγορία , τίς οὖν διαφέρω ὁ πρῶτος νόημα , ὅς εἰμί ὁ ἁπλόος , φάντασμα εἰμί ; ὡς καί ὁ νόος φαντασία εἰμί . ἰστέον δέ ὅτι ὁ νόος καί ὁ φαντασία καί αἴσθησις ὑπαρκτικός ἔχω ὁ ἀλέω θεῖος καί ὁρικός γιγνώσκω . p . 432a13 ἤ οὐδέ ὁ ἄλλος φάντασμα , ἀλλά οὐ ἄνευ φάντασμα . οὗτος ὁ ῥητός ἀνατροπή εἰμί ὁ τρίτος συνηγορία . τρεῖς γάρ εἶπον συνηγορία ὁ τρίτος μόνος ἀνατρέπω λέγω ‘ μήποτε οὐδέ ὁ ἄλλος φάντασμα νόημα εἰσέρχομαι . ποῖος δέ λέγω ὁ νόημα ; ὁ εἶπον ἁπλόος εἰμί καί διά οὗτος ἔοικα ὁ φαντσίᾳ . ἀλλά οὐ ἄνευ , φημί , φάντασμα , τουτέστιν ἀλλά οὖον χωρίς εἰμί φαντασία · ὥστε διά φαντασία γίγνομαι ὁ νόημα , οὖον μήv αὐτός εἰμί φαντασία καί νόος . πλήν ὅμως , φημί , ἡνίκα ὁ πρῶτος νόημα νοέω , οὖον χράομαι ὄργανον ὁ φαντασία , ἐπί δέ ὁ δύο καί τρίτος χράομαι . ἀλλά οὖν οὖον αὐτός εἰμί φάντασμα καί νόημα · ὁ μέν γάρ φάντασμα ἔνυλος πως εἰμί , ὁ δέ νόημα ἄυλος . ἰστέον δέ ὅτι ἐν ὁ θεωρία καί ἄλλος τις κινέω , ἀλλά ἐπεί ἐπιπόλαιος αὐτός θεωρέω , δοκέω ἄνωθεν ἀναλαμβάνω ὁ λόγος · παλινδρομέω γάρ κρειπως ἢ παρέρχομαι τίς . ἐν ὅς ὁ πρᾶξις | σύν θεός πληρόω . p . 432a15 ὁράω δέ ὁ ψυχή κατά δύο ὁρίζω δύναμις ὁ ὁ ζῷον , ὁ τε κριτικός , ὅς διάνοια ἔργον εἰμί καί αἴσθησις , καί εἰμί ὁ κινέω ὁ κατά τόπος κίνησις . εἰμί μιμνήσκω , κατά ἀρχή ὁ πάρειμι λέγω πραγματεία ὅτι πᾶς ὁ φυσικός δύο οὗτος ὁρίζω ὁ Ψυχή , ὁ τε γνωστικός καί ὁ κατά τόπος κινητικός · πρός οὗτος γάρ ἀπεῖδον . καί ἀποδέχομαι μέν αὐτός , διότι ἀπό ὁ ἐνέργεια ὁ οὐσία ὁ Ψυχή θηρεύω , ὥσπερ καί δεῖ · καί αὐτός γάρ οὕτως ποιέω · ἀποβάλλω δέ αὐτός πρῶτος μέν , ὅτι ὁ φυτικός ψυχή παρέρχομαι · οὗτος γάρ οὔτε κινέω τίς κατά τόπος οὔτε γιγνώσκω · καί ὅτι ἐντεῦθεν ἐπί ψευδής ἔννοια τρέπω · οἴομαι γάρ ὁ ψυχή κινέω . ἐπεί γάρ ἐναργής ὁράω ὅτι ὁ ψυχή κινέω ὁ σῶμα , ὑπολαμβάνω ὅτι κινέω κινέω καί διά οὗτος πᾶς κινέω λέγω καί κινέω . καί εἰς ἄλλος δέ ἁμαρτάνω κατά ὁ γνωστικός · νομίζω γάρ ὁ ψυχή ἐκ πᾶς ὁ εἰμί σύγκειμαι , ἵνα ἐκ ὁ ἀρχή σύγκειμαι οἷος ὅμηρος ἔχω αὐτός γιγνώσκω αὐτός . οὗτος γάρ καί Ἐμπεδόκλειος ἔπος · φημί γάρ γαίω γαῖα ὀπώπαμεν’ . καταγιγνώσκω οὖν αὐτός ὁ φυσιόλογος καί διά οὗτος προστίθημι ὁ περί φυτικός Ψυχή λόγος , διαλέγω δέ καί περί ὁ γνωστικός ὁ Ψυχή , ἐντεῦθεν καί περί ὁ κατά τόπος κινητικός διαλέγω , ὅς ἐσθίω μέν προτάσσω ὁ λογικός , ἐπεί πανταχοῦ ὁ καθολικός προτάσσω · ἀλλά ἐπεί χρεία ἔχω ὁ διέξοδος ὁ τρεῖς Ψυχή ἐν ὁ διδασκαλία ὁ κατά τόπος κινητικός πρός ὁ εἶπον τίς εἰμί καί τίς οὐ εἰμί , διά οὗτος νῦν αὐτός μιμνήσκω . ἵνα γάρ διδάσκω ὅτι οὐ εἰμί φυτικός ψυχή , οὐ ἄλογος , οὐ ὁ νόος ἢ ἁπλόος νοέω ἢ σύνθετος , ἢ φαντασία χράω ἢ ἄνευ φαντασία , προμιμνῄσκω οὗτος . ἀλλά μήv καί πρός ὁ τίς εἰμί αὐτός συμβάλλω ὁ προεργάζομαι · βούλομαι γάρ δείκνυμι ὅτι ὁ κινέω ἐν μέν λογικός ὁ κοινός ἄλογος καί λογικός , ἐν ἄλογος δέ μόνος ὁ ὁ ἄλογος . ἡνίκα δέ φημί Ἀριστοτέλης ὁ ὀρεκτικός κινέω , οὐ ὡς τελικός αὐτός αἴτιος λέγω , ἀλλά ὡς ποιητικός · καί οὗτος δῆλος , ἐπεί ζητέω τίς ὁ κινέω φημί ὅτι ἢ νόος εἰμί ἢ ὄρεξις · ὁ δέ νόος ποιητικός εἰμί καί οὖον τελικός † οὐδέ ἄνευ κίνησις δέ οὔτε δύναμαι εἰμί τελικός . ἐναντίος γάρ ἡνίκα κατά νόος ἐνεργέω , ὁ κίνησις ἐκτρέπω · διό Θαλῆς ἀστρονομέω εἰς φρέαρ πίπτω . ὥστε ὡς ποιητικός λέγω ὁ ὄρεξις κινέω · ἄλλος γάρ ποιητικός συνάπτω αὐτός · καί ὅτι ὁ ὀρεκτικός οὐ εἰμί τέλος , ἀλλά ὁ ὀρεκτός . ζητέω οὖν Ἀριστοτέλης περί ὁ κατά τόπος κινέω ἆρα μέρος κινέω ὁ ψυχή ἢ ὅλος αὐτός κινέω . οὗτος εἰσάγω , ὅτι ὡς οὐσία εἰς δύναμις διά - ῥέω · ὁ γάρ δύναμις διά ὅλος φοιτάω ὁ οὐσία · ὁ γάρ εὐωδία ὁ μῆλον , δύναμις αὐτός εἰμί , ἐκ ὅλος ὡς ὅλος προέρχομαι καί οὐ ὡδί μέν ὁ μῆλον εἰμί ὁ εὐωδία , ὡδί δέ οὐ εἰμί , ἀλλά ἐν ὅλος ὡς ὅλος εἰμί . καί κατά οὗτος διαφέρω δύναμις μέρος , ὅτι ὁ μέν δύναμις , ὡς εἶπον , διά ὅλος ὁ οὐσία χωρέω , ὁ δέ μέρος οὐ εἰμί ἐν ὅλος ὁ οὐσία , ἀλλά ἐν τις εἰμί ὁ οὐσία , εἰμί γε μέρος αὐτός εἰμί , καί ὅτι ὁ μέν δύναμις οὐ εἰμί οὐσία , ὁ δέ μέρος οὐσία εἰμί , εἰμί γε ὁ μέρος ὁ οὐσία οὐσία εἰμί , ὡς ἐν κατηγορία γιγνώσκω . πότερος οὖν μέρος κινέω ὁ ψυχή ἢ δύναμις ; καί εἰμί μέρος , ἆρα τις ὁ εἴωθα λέγω ( εἴωθα δέ λέγω ὁ παρά Πλάτων τρεῖς μέρος , λόγος , θυμός , ἐπιθυμία ) ἢ ἄλλος παρά οὗτος ; καί εἰμί ἄλλος , ἆρα ἕτερος εἰμί οὗτος ἐπίνοια μόνος ἢ καί ἐπίνοια καί ὑπόκειμαι ; Πλάτων μέν γάρ ἕπω λέγω ὅτι μέρος κινέω ὁ ψυχή · πολυμερής γάρ αὐτός εἰμί βούλομαι · καί ὁ κατά τόπος κινέω ἕτερος εἰμί παρά λόγος , θυμός , ἐπιθυμία · οὐδείς γάρ οὗτος αὐτός εἶπον ὁ κατά τόπος κινέω , ἀλλά ἕτερος , ἕτερος δέ οὖον μόνος ἐπίνοια , ἀλλά καί ὁ ὑπόκειμαι . οὐδέ γάρ αὐτός βούλομαι εἰμί ὁ ὑπόκειμαι ὁ μέρος ὁ Ψυχή , διορίζω αὐτός τόπος . διό καί τρεῖς οὗτος ἐγκαλέω Πλάτων , εἷς μέν ὁ ὁ ψυχή ὡς ὅλος εἰς μέρος διαιρέω · οὐδέ γάρ δυνατός εἰμί εἰς μέρος αὐτός διαιρέω . ἐπί γάρ ὁ ἀσώματος ὁ αὐτός εἰμί μεριστός καί μερίζω εἰμί · οὐδέ γάρ ἀναμένω ὁ ἀσώματος χρόνος τις ἢ τομή ὁ διέξειμι . εἰμί οὖν μεριστός εἰμί ὁ ψυχή , καί μερίζω εἰμί καί οἴχομαι ὁ ὅλος · φθείρω γάρ καί αὐτός ὁ εἰμί κοινός ὅλος ὁ μέρος διαιρέω ἐνέργεια ἀπό ἀλλήλων . ἐπί δέ ὁ σός - Μάτων ἄλλος εἰμί ὁ μεριστός εἰμί καί μερίζω . ἐνταῦθα δέ γίγνομαι Ἀλέξανδρος καί Πλούταρχος φημί ὅτι ἐγκαλέω ὁ Πλάτων Ἀριστοτέλης ὡς διαιρέω ὁ ψυχή ὡς ὅλος εἰς μέρος , ὡς ἄν αὐτός ὡς εἷς οὐσία εἰς δύναμις διαιρέω · βούλομαι γάρ ὁ ψυχή εἷς οὐσία πολυδύναμος . οὗτος δέ ψεύδω · αὐτός γάρ ἀλλαχοῦ φημί μηδέποτε ὁ δύναμις ὁ αὐτός οὐσία ὁ μέν εἰμί φθαρτός ὁ δέ ἄφθαρτος , ἀλλά ὁμοίως ἢ ἄφθαρτος πᾶς ὁ φθαρτός . λέγω δέ ὁ μέν νόος ἀίδιος , ὁ δέ ἄλογος φθαρτός · ὥστε οὖν οὖον εἷς . κατά ἄλλος δέ ἐγκαλέω Πλάτων ὡς ὁ δύο Ψυχή , ὁ τε λογικός φημί καί ὁ ἄλογος , ὡς εἷς ποιέω , καί διαιρέω ὁ εἷς οὗτος εἰς τρεῖς , εἰς λόγος , θυμός , ἐπιθυμία · Ἀριστοτέλης δέ βούλομαι ὁ τρεῖς Ψυχή . μήποτε δέ εἰμί εἶπον ὑπέρ Πλάτων ὅτι διά οὗτος μέρος ἐκλέγω ὁ τρεῖς οὗτος , διά ὁ εἷς ἐμψυχία ποιέω · εἷς γάρ εἰμί ὁ ἔμψυχος καί οὖον τρεῖς . εἶτα καί δύο ἐγκαλέω ὁ Πλάτων , διά τίς πολύς μέρος παρίημι . καί εἴρω οὗτος ὁ ἀπολογία , ὅτι ἐν ὁ πολιτεία οὗτος ποιέω , οὐ ἐν Τίμαιος · αὐτός γάρ μόνος ἐκεῖ χρῄζω ὁ τρεῖς . εἶτα καί τρίτος αὐτός ἐγκαλέω , ὅτι διασχίζω ὁ μέρος οὗτος | ἀπό ἀλλήλων · ὅσος γάρ ἐπί οὗτος οὐ εἰμί ῥᾴδιος εἶπον , τίς ὁ κινέω · οὐδέ γάρ κοινός πλέγμα εἰμί ὁ Ψυχή αὐτός εἶπον , ὁ μόριον χωρίζω κατά Πλάτων · διασπάω οὖν ὁ ὀρεκτικός . εἴρω δέ καί οὗτος ὁ ἀπολογία . καί οὗτος μέν ὁ ὁ λέξις . εἰμί δέ χρή ἀληθής εἶπον , οὖον συμφέρω ἀλλήλων οὗτος ὁ δόξα , ὁ Πλατωνικός καί ὁ Ἀριστοτελικός περί ὅς κατά τόπος κινητικός . ὁ μέν γάρ Πλάτων βούλομαι ὁ ἀγαθός ὑπάρχω ἐν ἐγώ ἐκεῖνος εἰμί ὁ κινέω · ἀγαθός δέ ἐν μέν ἄλογος ζῷον ὁ φαντασία διό καί παθητικός νόος λέγω ὡς ἔνδον ἔχω ὁ γνωστός ) , ἐν δέ λογικός ὁ νόος . διά οὗτος οὖν κατά αὐτός ὁ μέν ἄλογος ζῷον φαντασία κινέω , ὁ δέ λογικός ὁ νόος · ὁ γάρ ἄγω καί φέρω ὁ ζῷον δεῖ ὁ κῦρος ἔχω αὐτός · διό δεῖ ὁ ἀγαθός εἰμί ὁ κινέω . εἶτα ἐπεί ἀντιπίπτω ὁ πλατωνικός , ἡνίκα ὁ πάθος κατακρατέω ὁ λόγος καί ἀπάγω ἐγώ εἰς αἰσχρός ἡδονή ( ὅς γάρ νόος οὗτος ποιέω , ἀλλά ὁ πάθος ) , φημί ὅτι καί τότε μέν ὁ λόγος εἰμί ὁ κινέω , ἀνδραποδίζω δέ μηχανάομαι ὁδός ὁ πάθος . συνάγω δέ ἐκ οὗτος ὁ Πλάτων ὅτι κατά αὐτός οὖον ὁ κρατέω εἰμί ὁ κινέω · ἰδού γάρ ὁ κρατέω νόος εἶπον κινέω . καί πῶς ἄνω ὁ κρατέω εἶπον κινέω ; Ἀριστοτέλης δέ δοκέω ὁ κινέω κατά τόπος μή εἰμί γνωστικός ἰδίωμα , ἀλλά ζηλωτικόν · βούλομαι γάρ ὁ ὀρεκτικός εἰμί ὁ κινέω · οἰκέω γάρ λέγω ὁ κινέω μᾶλλον ζωή ἤ2 γνῶσις . καί ἐπί μέν αλλογη ζῷον ὁ ὀρεκτικός μόνος ὁ ἄλογος κινέω , ἐπί δέ ὁ λογικός ζῷον ποτέ μέν ὁ ὁ λογικός ὀρεκτικός , ποτέ δέ ὁ ὁ ἄλογος . ἐπί μέν γάρ ὁ κατά λόγος ζῶ ὁ ὀρεκτικός ὁ λογικός κινέω , ἐπί δέ ὁ πολύς ἀνθρώ - πάω καί κατά ὁ αἴσθησις ζῶ ὁ ὀρεκτικός ὁ ἄλογος κινέω . ὥσπ ζωτικός ἰδίωμα μάλα εἰμί ὁ κατά τόπος κινέω ἤ2 γνωστικός . νόος γάρ ἰδίωμα ὁ γιγνώσκω μόνος , οὖον κινέω . ἀντιπράσσω γάρ ὁ νόος ὁ κινέω · οὖον γάρ συναισθάνομαι κίνησις , ὅπου γε οὐδέ στάσις , ὁ περί ὁ νοητός ἀσχολέω · διό καί Σωκράτης ἐν ὁ ἐπί Δήλιος μάχομαι νυχθήμερον ἵστημι οὐ αἰσθάνομαι ὁ στάσις , διά ὁ ἐννοέω τίς . καί ὅτι εἰμί κινέω ὁ νόος ὁ ζῷον , οὖον πρός κακός ἄν αὐτός κινέω · εἶπον γάρ ὅτι Θαλῆς ἀστρονομέω εἰς φρέαρ ἐμπίπτω . τάχα δέ καί κατά Ἀριστοτέλης πλατωνικός διάταξις κρατέω , ὅτι ὁ ἀγαθός κινέω · ἀγαθός γάρ πᾶς ὁ δυάς - μεων ὁ ὄρεξις , εἰμί γε ὁ ἀγαθός εἰμί . ἐν ὅς ὁ θεωρία . ὁράω δέ ὁ ψυχή κατά δύο ὁρίζω δύναμις . δύο λέγω δυάς - μείς ἢ ὡς ὁ ] πρός ὁ ζῷον οὗτος γάρ ἄλογος καί λογικός συνίστημι ) ἢ δύο λέγω δύναμις ὡς πρός ὁ ἀρχαῖος · ἐκεῖνος γάρ μόνος γνωστικός λέγω , ὅς εἶπον κριτικός , καί κινητικός . ἐπεί ἐν , φημί , δύο εἰμί δύναμις , καί ἤδη εἶπον περί ὁ γνωστικός καί ὁ διάνοια καί ὁ αἴσθησις , ἔρχομαι καί ἐπί ὁ κινητικός . p . 432 a 19 πότερος εἷς τίς μόριον αὐτός χωριστός εἰμί ἢ μέγεθος ἢ λόγος , ἢ πᾶς ὁ ψυχή . ζητητέος , φημί , εἰμί μόριον εἰμί ὁ Ψυχή ὁ κινητικός , καί εἰμί μόριον , πότερος ὁ ὑπόκειμαι καί ὁ οὐσία χωριστός , ὅς εἶπον μέγεθος καί μή ταράσσω , εἰμί ὁ οὐσία ὁ Ψυχή μέγεθος καλέω · κατά-χράω2 γάρ καί ἀντί ὁ εἶπον ὑπόκειμαι μέγεθος εἶπον ) · εἰμί δέ μή εἰμί ὁ ὑπο - κεῖμαι καί ὁ οὐσία χωρισμός , ἆρα δύναμις εἰμί χωριστός , ὅς εἶπον λόγος . ζητητέος δέ , φημί , μήποτε καί πᾶς ὁ ψυχή εἰμί ὁ κινητικός . παρά ὁ εἴωθα λέγω καί ὁ εἴρω . εἴωθα λέγω εἶπον ὁ παρά Πλάτων τρεῖς , λόγος , θυμός , ἐπιθυμία , εἴρω δέ εἶπον ὁ παρά αὐτός νυνί εἴρω , λέγω δέ νόος , διάνοια , δόξα , φαντασία , αἴσθησις κοινός τε καί ἰδικός . p . 432 a 23 Πῶς δεῖ μόριον Ψυχή λέγω καί πόσος . εἰς δύο ἐλέγχω διά οὗτος ὁ Πλάτων , καί ὅτι μόριον λέγω καί ὅτι πόσος , τουτέστι τρεῖς . ἀντί † ὁ ὅσπερ εἰμί ἤπειρος εἶπον ὡς πρός ὁ τρεῖς · ὀκτώ δέ εἰμί μετά ὁ τρεῖς ὁ Πλάτων , ἐάν συνάπτω καί ὁ πέντε ὁ νῦν εἶπον ὁ Ἀριστοτέλης . p . 432a26 ὁ δέ ὁ λόγος ἔχω καί ἄλογος . Τινές μέν φημί τρεῖς εἰμί ὁ μέρος ὁ Ψυχή , ὡς Πλάτων λόγος , θυμός καί ἐπιθυμία , τις δέ δύο , ἄλογος καί λογικός , ὡς Ἀριστοτέλης · ὡς πρός ὁ ζῷον γάρ δύο λέγω Ψυχή · ὁ γάρ ἄλλος ὁ φυτός εἰμί . p . 432a26 κατά γάρ ὁ διαφορά διά ὅς οὗτος χωρίζω , καί ἄλλος φαίνω . πάλιν ὁ Πλάτων ἔλεγχος . εἰμί γάρ διά ὁ πάνυ ἀφίστημι , φημί , λέγω μόριον Ψυχή λόγος , θυμός , ἐπιθυμία , ἐσθίω ὁ θρεπτικός μόριον εἶπον ὁ Ψυχή · μᾶλλον γάρ οὗτος ἀφίστημι , καί μᾶλλον θυμός καί απιθυμιαω , ἐπεί ἄμφω μέν οὗτος ὁ ἄλογος Ψυχή εἰμί , ὁ δέ θρεπτικός ὁ φυτικός · πλέω δέ ἀφίστημι ὁ ἄλογος ὁ φυτικός ἢ ὁ φυτικός αὐτός ἑαυτοῦ . p . 432 a 30 καί ὁ αἰσθητικός , ὅς οὔτε ὡς ἄλογος οὔτε ὡς λόγος ἔχω τίθημι ἄν τις ῥᾳδίως . ὁ αἰσθητικός , φημί , ἤτοι ὁ αἴσθησις οὔτε ἄλογος ἄν τις τίθημι μόνος οὔτε λογικός , ἀλλά ἀμφότερος . διότι μέν γάρ ἔξω ἔχω ὁ γνωστός ὁ αἴσθησις καί κατά διάστασις αὐτός οἶδα καί μορφωτικός καί τυπωτικός καί οὐ ἐνακούω ὁ λόγος ἐν ὁ νομίζω ποδιαῖος ὁ ἥλιος , κατά οὗτος ἄλογος εἰμί · καθό δέ αὐτοπτέω ὁ πρᾶγμα ὡς ὁ νόος , δοκέω ὁ αἴσθησις ὑπό λόγος ἀνάγω . εἰμί δέ καί ἄλλως ἐξηγέομαι , ὅτι καθό μέν γιγνώσκω , ὁ λογικός εἰμί , καθό δέ πάσχω γιγνώσκω , οὖον δύναμαι εἰμί ὁ λογικός · ὁ γάρ λογικός I οὖον πάσχω , ἀλλά ὁ ἄλογος εἰμί ὁ πάσχω . p . 432 a 31 ἔτι δέ ὁ φανταστικός ὁ μέν εἰμί πᾶς ἕτερος , τίς δέ οὗτος αὐτός ἢ ἕτερος , ἔχω πολύς ἀπορία . ὡς πρός λόγος , θυμός , ἐπιθυμία , ὁ μέρος Πλάτων , συγκρίνω φαντασία καί ὄρεξις , καί ὁ μέν ὄρεξις πάντῃ οὗτος ἕτερος λέγω , ἐπειδή εἰμί ὄρεξις καί φυτικός , ὁ δέ Πλάτων μέρος ἄλογος εἰμί καί λογικός , ὥστε πάντῃ οὗτος ὁ ὄρεξις ἕτερος . ὁ δέ φανταστικός ἐπεί ἄλογος εἰμί , ὁ μέν λόγος διαφέρω ὁ τρεῖς μέρος οὗτος , λογικός , θυμικός , ἐπιθυμητικός · τίς δέ εἰμί ὁ ὑπόκειμαι αὐτός ἢ ἕτερος ὁ τρεῖς οὗτος μέρος , ἄπορος . μήποτε γάρ θυμός καί ἐπιθυμία αὐτός εἰμί , ἐπεί καί οὗτος ὁ ἄλογος εἰμί . καλῶς οὖν οὕτως εἶπον ὅτι εἰμί ὅλως μόριον ἔχω ὁ ψυχή χωρίζω , καί ὁ φανταστικός καί ὁ ὀρεκτικός μόριον εἰμί ὁ Ψυχή , ὅσπερ ὀρεκτικός ἢ παρῆκς , Co Πλάτων , ἢ λέγω αὐτός διασπάω αὐτός . εἰμί δέ τρεῖς ὁ ψυχή , ἐν ἕκαστος εἰμί ὄρεξις . σημειόω τίς λέγω ὅτι ἐάν τρεῖς εἰμί Ψυχή , κατά ἕκαστος αὐτός εἰμί ὄρεξις · οὐκοῦν καί ἐν ὁ φυτικός ὄρεξις εἰμί . ἰστέον δέ ὅτι ὡς ἀπομάχομαι λέγω οὗτος Ἀριστοτέλης , ἐπεί ἐν ὁ ἀρχή ὁ κεῖμαι ὁ μέλλω πρᾶξις , ἐάν ἐπισκοπέω , σκέπτομαι , εὑρίσκω αὐτός οὐ οἶδα ἐπί φυτός ὄρεξις . ἀλλά οὐδέ Πλούταρχος ὑπομνηματίζω λέγω εἰμί ὄρεξις ἐπί φυτός , ἀλλά ἐναντίος μή εἰμί . εἰμί δέ δεῖ ἀληθής εἶπον , οὖον λέγω ἐπί φυτός ὄρεξις , ἀλλά τρεῖς λέγω ὄρεξις , εἷς μέν ὁ μετά ὁ πρακτικός νόος , ἕτερος δέ ὁ θεμοειδος , καί ἄλλος ὁ ἐπιθυμητικός . p . 432b8 ὁ μέν γάρ κατά αὔξησις καί φθίσις κίνησις . ἐπεί περί κίνησις εἰμί αὐτός ὁ λόγος , ὁ δέ κίνησις ὁμώνυμος , διαστέλλω ὁ ὁμωνυμία καί φημί ὅτι κίνησις νυνί ζητέω οὖον ὁ αὔξησις καί φθίσις · οὗτος γάρ ὑπό φύσις γίγνομαι · νυνί δέ ὁ ψυχικός ζητέω ὁ κατά τόπος , καί ψυχικός οὖον μόριον τις , ὥσπερ εἰμί ὁ ἀναπνοή ἀλλά ὁ ὅλος ὁ ζῷον ὁ πορευτικός . καί ἀλλαχοῦ γάρ φαίνω λέγω δισσός εἰμί ὁ κατά τόπος , ἢ πορευτικός ἢ κινητικός , κινητικός λέγω ὁ ἀπό μέρος , οἷος ὁ ἀναπνοή . οὖον περί οὗτος δέ νῦν ὁ λόγος · ἤδη γάρ καί ἀλλαχοῦ ζητέω περί ἀναπνοή . καί ἀπορέω , εἴτε φυσικός εἰμί εἴτε ψυχικός · φυσικός μέν γάρ δοκέω εἰμί ὡς μή δουλεύω προ - αἵρεσις , ψυχικός δέ ὡς ὑπό μῦς γίγνομαι καί ὅτι ἐν ἐγώ εἰμί ὁ ἐπι - τείνω αὐτός . οὖον περί οὗτος οὖν εἰμί ὁ λόγος , ἀλλά περί ὁ κατά τόπος πορευτικός σημαινόμενο ὁ κίνησις . p . 432 b 11 περι δέ ἀναπνοή καί ἐκπνοή καί ὕπνος καί ἐγρήγορσις . περι ὁ κατά τόπος κίνησις εἰμί ὁ λόγος , ἢ ἐπεί ὁ ἀναπνοή ἐν ὁ ὕπνος μάλα εἰμί ἤ2 ἐν ὁ ἐγρήγορσις , διά οὗτος αὐτός ἐμνή - σθη ὁ γάρ ἀναπνοή ὡς μερικός κίνησις μιμνήσκω ) ἢ ὅτι καί ὕπνος καί ἐγρήγορσις μερικός εἰμί κινέω βλέφαρον κατά τόπος . φημί οὖν ὅτι οὐδέ περί οὗτος εἰμί ἐγώ ὁ λόγος · μερικός γάρ κινέω εἰμί οὗτος , νυνί δέ καθόλου ζητέω πορευτικός κίνησις · καί ὅτι εἰμί αὐτός γράφω βιβλίον περι ὕπνος καί ἐγρήγορσις , ἐν ὅς περί οὗτος διαλέγω . ἐν ὅς ὁ πρᾶξις σύν θεός πληρόω . p . 432b14 ὅτι2 μέν οὖν οὐ ὁ θρεπτικός δύναμις , δῆλος · ἀεί τε γάρ ἕνεκα ὁ ὁ κίνησις οὗτος , καί ἢ μετά φαντασία ἢ ὄρεξις εἰμί . ὁ πάρειμι θεωρία δείκνυμι τίς τε οὐ εἰμί ὁ κατά τόπος κινέω καί τίς εἰμί . πρῶτος δέ δείκνυμι τίς οὐ εἰμί . φημί γάρ ὅτι οὐ εἰμί ὁ θρεπτικός δύναμις οὔτε αἴσθησις οὔτε νόος , καί νόος οὐ ὁ θεωρητικός ὁ μή χράομαι ὄργανον , οὐ ὁ χράομαι ὄργανον θεωρητικός , οὐ ὁ πρακτικός νόος , οὐ ὄρεξις · οὗτος οὐ εἰμί ὁ κατά τόπος κινέω . καί ὅτι μέν οὐ εἰμί ὁ θρεπτικός δύναμις , διά τέσσαρες ἐπιχείρημα δείκνυμι , ὅς πρότερος εἰμί οὗτος · ὁ θρεπτικός εἷς τέλος ἔχω ὁ τρέφω , ὁ δέ κίνησις ἔχω τέλος καί πάθος καί λόγος · ἔνθα μέν γάρ ἐπί σπουδαῖος κινέω , ὁ λόγος τέλος εἰμί , ἔνθα δέ ἐπί Ἀφροδίσιος ὁ πάθος εἰμί τέλος · ὥστε οὐ ὁ θρεπτικός εἰμί ὁ κατά τόπος κινέω . οὗτος δέ δείκνυμι - ὁ διά δύο ἐπιχείρημα . εἰμί ἀνάγκη ὁ κινέω πρῶτος φαντασιόω καί ὀρέγω αἰσθητός , καί εἶτα οὗτος κινέω ὑπό ὄρεξις , οὗτος δέ οὐ εἰμί ἐν ὁ θρεπτικός ( οὔτε γάρ φαντασία εἰμί οὔτε ὄρεξις αἰσθητικός · ἐν γάρ ὁ κινέω αἰσθητικός ὄρεξις χρεία ) , οὐ ἄρα ὁ θρεπτικός εἰμί ὁ κατά τόπος κινέω . τρίτος ἐπιχείρημα · εἰμί ὁ θρεπτικός κινέω , ἐσθίω καί ὁ φυτόν κινέω , ὡς ἔχω ὁ κατά τόπος κινητικός δύναμις . ἀλλά μήv οὐδέποτε κατά τόπος κινέω ὁ φυτός · οὐ ἄρα ὁ φυτικός ψυχή εἰμί ὁ κατά τόπος κινέω . | τέταρτος ἐπιχείρημα · εἰμί ὁ θρεπτικός κινέω , ἐσθίω καί ὁ φυτόν πορευτικός ἔχω ὄργανον , ἵνα κινέω . ἀλλά μήv οὐ ἔχω πορευτικός ὄργανον , ἐναντίος δέ καί ῥιζόω εἰμί · οὐ ἄρα ὁ θρεπτικός κινέω οὗτος μέν ὁ ἀπό ὁ λέξις · δεῖ δέ προσευπορέω καί ἕτερος ἐπιχείρημα . εἰμί ὅτε μᾶλλον ἐνεργέω ὁ θρεπτικός , ἐν νύξ φημί , οὖον κινέω κατά ὁρμή , οὐ ἄρα ὁ θρεπτικός κινέω . εἰμί γάρ καί κινέω ἐν νύξ , ἀλλά οὖον κατά ὁρμή κινέω · περί δέ ὁ κατά ὁρμή κίνησις ὁ λόγος εἰμί ὁ φιλόσοφος . ἀλλά ἴσως τις εἴρω ὅτι ὁ φυτικός μέν ψυχή εἰμί ὁ κατά τόπος κινέω , οὖον κινέω δέ ὁ φυτός , καίπερ ἔχω ὁ κινητικός δύναμις , διά ὁ μή ἔχω ἐπιτήδειος ὄργανον πρός κίνησις . λέγω δέ πρός οὗτος ὁ · ἀπορία , ὅτι πρῶτος μέν συμ - βαίνω ἐν ὅλος εἶδος μάτην εἰμί δύναμις · εἰμί γάρ εἰμί ἐν ὅλος μέν ὁ φυτός ὁ κινητικός δύναμις , οὖον κινέω δέ διά ὁ ὁ ὄργανον ἀνεπιτηδειότης , οὐκοῦν μάτην εἰμί ἐν ὅλος ὁ εἶδος ὁ φυτός · ὅσπερ εἰμί ἄτοπος , ὁ λέγω μάτην τίς γίγνομαι ὑπό ὁ φύσις . δύο δέ εἰμί ἔχω ὁ φυτόν ὁ κινητικός δύναμις , μή κινέω δέ διά ὁ ὁ ὄργανον ἀπορία , διά τίς οὐ εὐτρεπίζω ὁ φύσις οὗτος ὄργανον ; οὔτε γάρ ὁ ἀναγκαῖος τίς ἐλλείπω οὔτε περισσός δημιουργέω . δῆλος οὖν πανταχόθεν γίγνομαι ὡς οὐ ὁ θρεπτικός εἰμί ὁ αἴτιος ὁ κατά τόπος κίνησις . ἀλλά μήv οὐδέ αἴσθησις εἰμί ὁ κατά τόπος κινέω . καί ἐπεί ὁ αἴσθησις ὁ ἄλογος Ψυχή εἰμί , δείκνυμι ἐπί ὁ καθολικός ἀνατρέχω ὅτι ὅλως οὐ εἰμί αἰτία κίνησις ὁ ἄλογος ψυχή . εἰμί γάρ ὁ ἄλογος ψυχή εἰμί αἰτία ὁ κατά τόπος κίνησις , χρή πᾶς ὁ ἔχω ὁ ἄλογος ψυχή κινέω . ἀλλά μήv ὁ ζωόφυτο ἄλογος ἔχω ψυχή οὖον κινέω · οὐ ἄρα ὁ ἄλογος Ψυχή εἰμί ὁ κατά τόπος κίνησις . οὐδέ γάρ εἰμί ἐνταῦθα αἰτιάομαι ὁ ὁ ὄργανον ἀνεπιτήδειος . ἐκεῖνος γάρ ἐπιτήδειος ὄργανον ἀμοιρέω ὁ ἔχω ὁ ἄλογος Ψυχή , ὅσος ἢ ἀτελής εἰμί ἢ πήρωμα , οἷος ὁ παιδίον ἀτελής εἰμί · οὐδέ γάρ ἔχω ὀδούς · πάλιν ὁ τετραδάκτυλος πήρωμα εἰμί . ὁ οὖν ζωόφυτο οὔτε ἀτελής εἰμί ἔχω γάρ ἀνάβασις , ἀκμή , παρακμή , ὁ παιδίον δέ οὐδείς οὗτος ἔχω · πάλιν ὁ ζωόφυτο γεννάω ὅμοιος ἑαυτοῦ , ὁ δέ παιδίον οὖον γεννάω , ἔστω ἄν εἰμί παιδίον , διά ὁ ἀτελής εἰμί ) εἰμί ) οὔτε δέ πήρωμα εἰμί ὁ ζωόφυτο · οὗτος γάρ ὅλος ὁ εἶδος ὁ ζωόφυτο πήρωμα ἄν εἰμί . εἰμί οὖν μήτε πήρωμα εἰμί μήτε ἀτελής ( ὁ μέν γάρ μή ἔχω τίς διά ὁ ἀτελής ὕστερος αὐτός προσλαμβάνω , ὥσπερ ὁ παῖς ὁ ὀδούς , ὁ δέ ζωόφυτο οὐδέ αὐξάνω προσλαμβάνω ὁ κινητικός ὄργανον οὐδέ ἀκμάζω ) , δῆλος ὅτι οὐδέ ὁ δύναμις ἔχω ὅλως ὁ βαδιστικός . εἰμί γάρ ἔχω αὐτός , καί ὁ μόριον ἔχω εἄν ὁ ἐπιτήδειος · ἐκεῖνος γάρ ἔχω ὁ δύναμις , ὁ δέ ὄργανον οὐ ἔχω , ὅσος ἢ ἀτελής εἰμί ἢ πήρωμα . εἰμί οὖν ὁ ζωόφυτο ἄλογος μέν ἔχω Ψυχή , οὖον κινέω δέ κατά τόπος , οὐ ἄρα ὁ ἄλογος Ψυχή εἰμί ὁ κατά τόπος κίνησις . καί οὗτος μέν ἐγώ · ὁ δέ λέξις διά εἷς δηλόω παράδειγμα ὁ ἀτελής καί ὁ πήρωμα . φημί γάρ ὅτι ὁ ζωόφυτο οὐ εἰμί ἀτελής ἢ πήρωμα , ἐπεί αὐξάνω καί ἀκμάζω καί φθίω καί γεννάω ὅμοιος , διά μέν ὁ γεννάω αἰνίσσομαι ὅτι οὐ εἰμί πήρωμα ( ὁ γάρ εὐνοῦχος πήρωμα εἰμί οὖον τίκτω ) , διά δέ ὁ αὐξάνω καί ἀκμάζω καί φθίω αἰνίζω ὅτι οὐ εἰμί ἀτελής προσλαμβάνω γάρ εἄν ὁ χρόνος ὁ λείπω , ὁράω δέ ὅτι οὐδείς προσλαμβάνω . ὥστε δείκνυμι ὡς οὐ εἰμί ὁ ἄλογος ψυχή αἰτία ὁ κατά τόπος κίνησις . ἀλλά οὐδέ ὁ αἴσθησις εἰμί αἰτία ὁ κατά τόπος κίνησις . καί γάρ χρή , ὅτε κατά τόπος κινέω , ἐνεργέω ὁ αἴσθησις . ἀλλά γάρ καί μύω ὁ ὀφθαλμός κινέω , καί μή ἀκούω μηδέ ὀσφραίνομαι , μηδέ γεύω ἢ ψηλός - φῶντες . οὐ ἄρα ὁ αἴσθησις εἰμί ὁ κατά τόπος κινέω , διά ὁ κινέω ἐγώ κατά τόπος καί ἄνευ ὁ ἐνεργέω ὁ αἴσθησις , καί ὅτι πολλάκις αἰσθάνομαι διακόπτω ὁ κίνησις καί ἠρεμία μᾶλλον αἰσθάνομαι . οὗτος εἶπον ὁ λέξις φέρω ἐπί ὁ νόος , μή ζητέω περί ὁ φαντασία , εἴτε κινέω εἴτε οὖον . καί εἰκότως οὐ μιμνήσκω οὗτος , ἐπεί οὐδείς ἴδιος ἔχω , ἀλλά ὅς ἀνά ἔχω ἐκ ὁ αἴσθησις ἔχω . πλήν ἐγώ δείκνυμι ὅτι οὐδέ φαντασία κινέω . εἰμί γάρ κινέω οὗτος , ἐσθίω ἐν ὁ ὕπνος , ὅτε φαντάζω , κινέω κατά ὁρμή · ἀλλά μήv οὖον κινέω · οὐ ἄρα φημί - σίον κινέω . οὗτος μέν ἔξωθεν . δείκνυμι δέ λοιπός ὅτι οὐδέ νόος εἰμί ὁ κινέω . δεῖ γάρ οἶδα ὅτι τριττός εἰμί ὁ νόος , ἢ ὁ θεωρητικός ὁ μή χράομαι ὄργανον ἢ ὁ θεωρητικός ὁ χράομαι ὄργανον ἢ ὁ πρακτικός νόος . ὁ θεωρητικός νόος ὁ χράομαι ὄργανον οὖον δυνατέω κινέω , ἐπεί οὖον καταγίγνομαι περί πρακτός · πρακτός δέ τίς εἰμί ὁ κίνησις · καί ὅτι ὁ νάω οὗτος στάσις ἁρμόζω ἤ2 κίνησις · ἐννοέω γάρ τίς ἵστημι . ἀλλά μήv οὐδέ ὁ πρακτικός νόος εἰμί ὁ κατά τόπος κινέω · εἰμί γάρ καί προαί - Ρέσιν ἔχω οὗτος , διά ὅς γίγνομαι ὁ κατά τόπος κίνησις , ἀλλά ὅμως οὖον κινέω . οὗτος δέ δῆλος εἰμί ἐντεῦθεν · ὁράω γάρ ὅτι καί ἐπιτρέπω ὁ πρακτικός νόος μή κινέω ἐπέρχομαι πολέμιος ὁ καρδία ἱκνέομαι · πάλλω γάρ φοβέω . ὅς μήv καί ἐπί ὁ ἀκρατής ὁ πάθος ἐπιτρέπω κινέω , κἀν ὁ νόος ἐγκρατεύομαι ἐπιτρέπω , ὁ πάθος ἐνίοτε κρατέω , καί κινέω ὁ αἰδοῖος πρός Ἀφροδίσιος . ὥστε καί ἐναντίος ἔχω ὁ κίνησις πρός ὁ νόος ἐπί ὁ ἀκρατής · οὐ ἄρα αὐτός κινέω . καί ὅτι ὁ πρακτικός νόος ἐνεργέω πρώϊος , καί εἶτα οὗτος κινέω . εἰμί μή γάρ πρότερος ὁ πρακτικός νόος βουλεύω κατέρχομαι εἰς ὁ λιμέμα καί ὁ κυβερνήτης λαλέω καί ἐμβάλλω ὁ σκευάζω ( ὅλος δέ οὗτος ἰστάμενος βουλεύω ) * * εἰμί οὖν ὁ πρακτικός I νόος πρῶτος ἐνεργέω καί μετά ὁ παύω αὐτός τότε γίγνομαι ὁ κατά τόπος κίνησις , δῆλος ἄρα ὅτι οὐδέ ὁ πρακτικός εἰμί νόος ὁ κατά τόπος κινέω ἐγώ . ἀλλά μήv οὐδέ ὁ θεωρητικός νόος ὁ μή χράομαι ὄργανον , ἐπεί οὗτος οὐ ἔχω προ - αἵρεσις , ἀνάγκη δέ προαιρέω ὁ κατά τόπος κινέω · μή προαιρέω γάρ οὖον κινέω , ὥσπερ καί ὁ ἰατρός πολλάκις μή προαιρέω οὐ ὑγιάζω τις διά ὁ συμφέρω αὐτός ἐν νόσος εἰμί ἢ διά τυραννίς κατάλυσις ἢ διά ὁ φιλοσοφέω , ὥσπερ καί Θεάγης ἐν νόσος καταλείβω διά φιλοσοφία , ἐκ ὅς καί Θεάγης ὁ διάλογος . ὥστε οὐδέ οὗτος κινέω . καί ἐκ ἄλλος δέ εἰμί δείκνυμι ὅτι οὖον κινέω οὗτος ὁ νόος , ἐπεί οὐ ἔχω ὁ φεύγω ἢ διώκω · πᾶς δέ κίνησις ἢ φεύγω τίς ἢ διώκω . πᾶς οὖν σημαίνω ὁ νόος δείκνυμι μή κινέω κατά τόπος . καί οὗτος ἔξωθεν εἰμί κατασκευάζω διά γενναῖος ἐπιχείρημα , ὅτι εἰμί οἷος δή ποτός σημαίνω ὁ νόος εἰμί αἰπός ὁ κατά τόπος κίνησις , χρή ἐκεῖνος μή κινέω ὁ μή ἔχω οἷος δή ποτός νόος . ἀλλά μήv ὁ ἄλογος ζῷον ὅλως νόος μή ἔχω κατά τόπος κινέω · οὐ ἄρα ὁ θεωρητικός νόος ἢ ὁ πρακτικός αἴτιος εἰμί ὁ κατά τόπος κίνησις . ὅλως δέ οὔτε ὁ λογικός ψυχή εἰμί ὁ κινέω οὔτε ὁ ἄλογος . ὁ λογικός μέν γάρ οὖον κινέω κτάομαι τόπος , διότι ὑπό πάθος ἀσελγής κρατέω κατά τόπος κινέω , ὁ δέ πάθος ὑπό ὁ ἄλογος κινέω · πάλιν δέ ὁ ἄλογος οὖον κινέω , διότι ὁ λόγος ποτέ κατά τόπος ἐγώ κινέω , οἷος πρός διδάσκαλος ἢ εἰς εὐχή , καί ὅτι ἐπί ὁ ἐγκρατής δείκνυμι σαφῶς μή κινέω ὁ ἄλογος · πολλάκις γάρ ἐπιτρέπω αὐτός κινέω πρός Ἀφροδίσιος ὁ ἐγκρατής οὖον κινέω οὐδέ εἴκω ὁ ἐπιτροπή · ὁ δέ κινέω δεῖ πάντως ἐνακούω . ὥστε μανθάνω τίς εἰμί ὁ μή κινέω . εἶπον λοιπός ἀκόλουθος τίς εἰμί ὁ κατά τόπος κινέω . εἰμί δή ὁ κατά τόπος κινέω ὁ νόος ὁ πρακτικός καί ὁ ἄλογος ὄρεξις . καί οὗτος δείκνυμι ἐκ ὁ ὁ μέν ὄρεξις ἐπί ὁ ἀκρατής κινέω , ὁ δέ νόος ἐπί ὁ ἐγκρατής . ἀλλά ἐπεί ἡνίκα δύο τις εἷς τίς ποιέω , κατά τίς κοινός πάντως οὗτος ποιέω , ὥσπερ ὁ δίπους καί ὁ τετράπους κατά τίς κοινός ὁ ὑπόπους κινέω , οὕτως οὖν ἐσθίω ὁ νόος καί ὁ ὄρεξις κατά τίς κοινός κινέω · τίς δέ εἰμί μέσος ζωή καί γνῶσις . πρός ὅς φημί ὅτι καί οὗτος ὁ δύο , νόος καί ὄρεξις , κατά τίς κοινός ὁ ὀρεκτικός κινέω * * * ὥσπερ ὀρεκτικός κινέω , ὅς καί βουλευτικός ὁ Ἀριστοτέλης καλέω , ἐπί <δὲ> ὁ ἄλογος ὁ ὁ ἄλογος ὀρεκτικός . δικαίως δέ ὁ κοινός ὀρεκτικός δίδωμι ὁ κίνησις , καί οὖον ὁ νάω , ὡς ἐν Τίμαιος , ἐπεί ὁ μέν νόος ὀρθῶς μόνος κινέω , ὁ δέ ὄρεξις καί ὀρθῶς καί διεστραμμένως , πρέπω δέ ὁ κινέω ὁ ὀρθός καί διαστρέφω . διό ὁ κοινός ὀρεκτικός δοτέος ὁ κῦρος ὁ κτάομαι τόπος κίνησις . ἀπορέω δέ λέγω ὅτι οὖον δυνατός ὁ ὀρεκτικός κατά τόπος κινέω , ὅσος ἐπί ὁ εἴρω . εἰμί γάρ ὁ κατά τόπος κινέω εἷς , ὁ δέ ὄρεξις δύο καί οὖον εἷς , οὐ ἄρα ὁ ὀρεκτικός κινέω . καί πλέκω ἐν δύο σχῆμα τοιοῦτος συλλογισμός · ὁ κατά τόπος κινέω εν · ὁ ὀρεκτικός οὐ εἷς · ὁ κατά τόπος ἄρα κινέω οὐ ὀρεκτικός . πρός ὅς φημί ὅτι ὁ ὀρεκτικός καί εἷς εἰμί καί οὐ εἷς , εἷς μέν ὁ γένος , δύο δέ ὁ εἶδος · ὡς οὖν εἷς ὁ γένος κινέω . πῶς δέ εἰμί ὁ μέν γένος εἷς , ὁ δέ εἶδος δύο ὁ ὀρεκτικός ; ἐπεί ἄλλος εἰμί ὁ ὄρεξις ὁ ἄλογος καί ἄλλος ὁ ὁ λογικός · ἀνομοειδής δέ ὁ ἄλογος πρός ὁ λογικός , ὥστε καί ὁ ἄλογος ὄρεξις ἀνομοειδής εἰμί πρός ὁ ὄρεξις ὁ λογικός ὥστε ὁ μέν γένος εἷς ὁ ὄρεξις , ὁ δέ εἶδος διάφορος . ὅτι δέ δεῖ ἀνομοειδής ὁ ὄρεξις εἰμί , οὖον μόνος ἐκ ὁ ἀνόμοιος ὁ Ψυχή δῆλος , ἀλλά καί ἐντεῦθεν · ἐπιτρέπω ὁ ἄλογος ὄρεξις πάθος , ἐπιτρέπω δέ ὁ λογικός ὄρεξις ἀρετή · καί ἐπεί ὁ ἀρετή ὁ πάθος ἐναντίος εἰμί , συμβαίνω ὁ ἐναντίος εἷς εἰμί ἐνέργεια , ὅσπερ εἰμί ἄτοπος . γίγνομαι δέ ὅλως ἐναντίος ὄρεξις , ὅταν λόγος ὁ θυμός ἐναντιόομαι , ὡς ἐν ἄνθρωπος λέγω , ἐπεί γίγνομαι καί ἐν ἄλογος ἐναντίος ὄρεξις , οἷος ἐπιθυμία πρός θυμός . ὥστε γίγνομαι ἐναντίος ὄρεξις , ὅταν λόγος πρός ἐπιθυμία ἐναντιόομαι . οὗτος εἶπον λέγω τις συλλογισμός τολμητίας καί παράβολος ἐν πρῶτος σχῆμα . εἰμί δέ ὁ συλλογισμός οὗτος · ὅπου ἐναντίος κίνησις , ἐκεῖ χρόνος συναίσθησις · ὅπου χρόνος συναίσθησις , ἐκεῖ λόγος καί ἐπιθυμία . οὗτος δέ ὁ συλλογισμός δύο τις ἔχω παράβολος , εἷς μέν ἐπειδή φημί πάντως εἰμί λόγος καί ἐπιθυμία , ὅπου εἰμί χρόνος συναίσθησις , ὡς ἐκ οὗτος συνάγω μόνος ἄνθρωπος ἔχω χρόνος συναίσθησις . καί μήv ὁράω ὅτι καί ἄλογος χρόνος συναισθάνομαι , ὡς δηλόω ὁ γέρανος φεύγω ἐν χειμών ὁ Θρᾴκη , καί μύρμηξ προθησαυρίζω ἑαυτοῦ τροφή διά ὁ χειμών . καί ἄλλος δέ ἄτοπος ἔχω ὁ συλλογισμός . φημί γάρ ὅτι , ὅπου ἐναντίος εἰμί κινέω , ἐκεῖ λόγος καί ἐπιθυμία , ὁ μέν λόγος ἀντί ὁ πάρειμι ἡδύς ὁ μέλλω ἀγαθός αἱρέω , ὁ δέ ἐπιθυμία πρός ὁ πάρειμι ἤτοι πρός ὁ φαίνω ἀγαθός ἀφοράω · ὡς συνάγω κατά αὐτός ὅτι ἐν εἰς - θρώπῳ καί μόνος εἰμί ἐναντ.ίαι κινέω * * * ὡς εἶπον , θυμός πρός ἐπιθυμία . οὗτος ἀπορέω ἐπιλύω ἄμφω , ὁ μέν πρότερος διά τρεῖς λύσις · εἷς μέν ὅτι ὁ ἄλογος οὐ ἔχω συναίσθησις χρόνος . οὔτε γάρ αἴσθησις ἀντιλαμβάνω αὐτός · ὁ γάρ χρόνος ἀσώματος εἰμί καί ἀγαθός σῶμα , καί αἴσθησις οὖον θεωρέω · ὅς δέ αἴσθησις ὁ ἄλογος οὐ οἶδα , οὐδέ φαντασία οἶδα · ὥστε ὁ ἄλογος οὐ ἔχω χρόνος συναίσθησις , διά ὁ μή ὑποπίπτω αὐτός ὁ αἴσθησις . οὗτος ὁ πρῶτος λύσις . ὅσος δέ πρός οὗτος , οὐδέ ἐγώ ἔχω χρόνος συναίσθησις · οὐδέ γάρ ὁράω αὐτός · εἰμί δέ οὗτος , οὐδέ φαντάζω αὐτός . ῥητέος οὖν ὁ δύο λύσις ὅτι ὁ ἄλογος οὐ ἀντιλαμβάνω χρόνος , ἀλλά ὁ ἐν χρόνος , | οἷος ψῦχος , θέρμη καί ὁ τοιοῦτος . ὥστε ἀληθεύω Ἀριστοτέλης λέγω ὅτι ὁ ἄλογος οὖον συναισθάνομαι χρόνος · ὁ ἐν χρόνος γάρ ἀντιλαμβάνω καί οὖον ὁ χρόνος . ἐγώ γάρ αὐτός ὁ λογικός ψυχή ἔχω αὐτός ὁ χρόνος συναίσθησις ἔχω , ἀριθμέω καί ὥρα καί ἡμέρα . οὗτος καί ὁ δύο λύσις . τρίτος λύσις ὅτι ὁ Ἀριστοτέλης χρόνος καλέω ὁ ὁρίζω μόνος καί οὐ ὁ ἀόριστος . οὗτος γοῦν ἐν ὁ περι ἑρμηνεία φημί τάτος μέν ἀπλόος , ὁ δέ ἐν χρόνος , ἁπλόος καλέω ὁ ἀόριστος χρόνος , ἐν χρόνος δέ ὁ ὁρίζω χρόνος . ὁ οὖν ἄλογος ζῷον κἀν ἔχω συναίσθησις χρόνος , ἀλλά οὖον ὁ ὁρίζω χρόνος ὁ συναίσθησις ἔχω , ἀλλά μόνος χειμών φέρω εἶπον ἢ θέρος συναισθάνομαι - νοντ · ὁ δέ ἄνθρωπος ὁρίζω χρόνος συναίσθησις ἔχω ἡμέρα καί ὥρα ἀριθμέω · ὁ γάρ ἀριθμέω Ψυχή μόνος λογικός εἰμί ἴδιος . διά οὗτος ἐν εἶπον ἄνθρωπος μόνος συναίσθησις ἔχω χρόνος ὁ ὁρίζω · ὁ γάρ ἀόριστος καί ὁ ἄλογος ἔχω συναίσθησις . οὗτος μέν οὖν ὁ πρῶτος ἐπιλύω . ἐπιλύω δέ καί ὁ δύο λέγω ὅτι καί ὅπου ἐναντίος κινέω , ἐκεῖ καί λόγος καί ἐπιθυμία , ἐάν προστίθημι κατά ὁ νῦν καί μέλλω χρόνος γίγνομαι ἐναντίος κινέω . κτάομαι γάρ ὁ νῦν καί ὁ μέλλω μόνος ἄνθρωπος ἐναντίος κινέω , ὁ δέ ἄλογος κτάομαι ὁ ἐνίστημι χρόνος καί μόνος . ὁ γάρ νοσέω διά ὁ ἐνίστημι πυρετός ἐφίημι ψυχρός , ὁ ὄρεξις οὗτος ἐπιτρέπω ποιέω · ὁ δέ λόγος διά ὁ μέλλω γίγνομαι κακός ἀνακρούω ὁ ὄρεξις . ὁ δέ ἄλογος ἐναντίος κινέω οὖον διά ὁ ὁ μέλλω εἰμί πρόνοια . * * ὑπόκειμαι γάρ λέων ἐπέρχομαι ποίμνη καί πλήσσω , εἶτα ὕστερος ἕτερος βούλομαι ἐπιλύω - θέω ποίμνη καί δείδω ὁ πρότερος πληγή οὐ ἐπέρχομαι , ἵνα μή πάλιν πάσχω . ὁράω οὖν ὅτι περί ὁ μέλλω σκοπέω , ἵνα μή πάσχω · ὥστε καί ὁ ἄλογος περί ὁ μέλλω καταγίγνομαι . πρός ὅς ἀπολογέομαι ὁ ἐξηγητής ὅτι ὁ ἐκ ὁ παρέρχομαι περί ὁ μέλλω σκοπέω λόγος εἰμί καί μόνος · ὁ γοῦν λέων οὐ ἐκ ὁ παρέρχομαι ὁ μέλλω προνοοῦμαι , ἀλλά κατά φαντασία κινέω ὡς ἔχω ἔτι λείψανον ὁ πληγή αναχαιτίζω ἐπέρχομαι ὁ ποίμνη , ὁ πάρειμι πληγή δείδω · ὥστε περί ὁ ἐνίστημι μόνος ἐνεργέω . οὖον γάρ εἰμί ἐν αὐτός χρόνος διά - κρίσις , ὥσπερ οὐδέ ἀριθμός · οὖον γάρ οἶδα ὁ λέων τίς εἰμί Β ἢ # x772 ; . ἀλλά μόνος πλῆθος οἶδα καί ὀλιγότης , ὡς δηλόω ὁ ὀλίγος μέν αὐτός ἐπιρρέω - χω , πολύς δέ φοβέω . καί οὗτος μέν ἐν οὗτος . ἐπί ὅς φημί Ἀριστοτέλης ὅτι ὁ κατά τόπος κινέω ὁ σῶμα ὁ μέν μόνος κινέω , ὁ δέ καί κινέω καί κινέω . ὁ μέν γάρ ὀρεκτός κινέω ὁ ὄρεξις αὐτός παντελῶς μή κινέω · ὁ δέ ὄρεξις κινέω μέν ὑπό ὁ Ορέκ - ὁ , κινέω δέ ὁ σῶμα ὁ κατά τόπος κίνησις . καί οὗτος μέν Ἀριστοτέλης . Πλάτων δέ οὖον λέγω ὁ ὄρεξις κινέω , ἀλλά ὁ ἐν ἕκαστος προτερεύω αὐτός λέγω κινέω κατά τόπος , ἐν ἄνθρωπος μέν ὁ λογικός Ψυχή , ἐν ἄλογος δέ ὁ ἄλογος · ἐν ἀμφότερος γάρ οὗτος εἰμί ὁ προτερεύω . καί ἐν ἄνθρωπος γάρ ἐπί ὁ πάθος οὐ εἰμί ὁ ἄλογος ὁ κινέω πρός ὁ ἡδονή , ἀλλά καί τότε ὁ λογικός κινέω μέν κατά τόπος ὁ ἄνθρωπος , πλημ - μελής δέ , οἱονεί γοητεύω καί ἀπατάω ὑπό ὁ ἐπιθυμία . ἰστέον δέ ὅτι οὖον διαφωνέω Πλάτων Ἀριστοτέλης . ὁ μέν γάρ Πλάτων ὁ ποιητικός αἴτιος εἶπον , ὁ δέ Ἀριστοτέλης ὁ τελικός , εἶπον ὁ ὄρεξις . οὐ εἰμί δέ κύριος οὗτος ὁ ὄρεξις τελικός αἴτιος ὁ κατά τόπος κίνησις , ἀλλά ὁ ὀρεκτός · καί διά οὗτος γάρ πορεύω , ἵνα ὁ ὀρεκτός τυγχάνω . εἶπον οὖν ὅτι καί Πλάτων καί Ἀριστοτέλης ὁ ποιητικός αἴτιος εἶπον ὁ κατά τόπος κίνησις , ἀλλά ὁ μέν Πλάτων ὁ πόρρω ποιητικός , εἶπον ὁ λογικός Ψυχή , ὁ δέ Ἀριστοτέλης ὁ προσεχής , εἶπον ὁ ὄρεξις · καί ὁ λογικός γάρ διά μέσος ὁ ὄρεξις κινέω ὁ σῶμα ὁ κατά τόπος κίνησις . εν ὅς ὁ θεωρία σύν θεός πλημυος . ὅτι μέν οὖν οὐ ὁ θρεπτικός δύναμις , δῆλος · ἀεί τε γάρ ἕνεκα ὁ ὁ κίνησις οὗτος καί ἢ μετά φαντασία ἢ ὄρεξις εἰμί . διά μέν ὁ ἕνεκα ὁ ὁ κίνησις ὁ πρῶτος αἰνίσσομαι ἐπιχείρημα , ὅτι ὁ μέν θρεπτικός εἷς τέλος ἔχω , ὁ δέ κίνησις πολύς . δοκέω δέ ὁ λέξις ἄπορος ἐπιδέχομαι . λέγω γάρ ὅτι ὁ κατά τόπος κίνησις ἕνεκα ὁ εἰμί , καί διά οὗτος ὁ φυτικός οὐ εἰμί αἰτία ὁ κίνησις . τίς οὖν ; ὁ φυτικός ἐν ὁ αὐξάνω οὐ ἕνεκα ὁ κινέω ; ἤ φημί ὅτι οὖον δεῖ ὁ ἀνάγνωσις ἀποκόπτω εἰς ὁ ἕνεκα ὁ , ἀλλά συνάπτω καί ὁ ἑξῆς ὁ λέξις , ἵνα εἰμί ὁ λέγω οὕτως ‘ οὐ εἰμί ὁ φυτικός ὁ κατά τόπος κινέω διότι ὁ κατά τόπος κίνησις ἕνεκα ὁ γίγνομαι μετά φαντασία γίγνομαι ἢ ὄρεξις , ὁ δέ φυτικός εἰμί καί ἕνεκα ὁ εἰμί , ἀλλά οὖον μετά φαντασία . διά δέ ὁ εἶπον ὅτι ἢ μετά φαντασία ἢ ὄρεξις εἰμί ὁ δύο λέγω ἐπιχείρημα , ὅτι δεῖ ὁ κινέω καί ὀρέγω , ἵνα φεύγω ἢ διώκω , καί φαντασιόω · πάντως γάρ ὁ κατά τόπος κίνησις ἢ μετά φαντασία εἰμί ἢ μετά ὄρεξις . ὅσος γάρ ὁ ζῷον φαντασία ἔχω , καί ὄρεξις ἔχω , ὁ δέ μή ἔχω φαντασία μόνος ὄρεξις ἔχω . καί ἐπί ὅς εἰμί ὁ φαντασία , συγκινέω ὁ ὄρεξις , ἐπί ὅς δέ μή εἰμί φαντασία , ἀρκέω καί ὁ ὄρεξις . οὐδείς δέ μή ὀρέγω κινέω , εἰμί μή βία . οὗτος δέ εἶπον διά ὁ μή ἐθέλω μέν κινέω , κινέω δέ ἄκων , ὥσπερ ὁ σύρω πρός δίκη ὑπό τις . p . 432 b 17 ἔτι ἄν ὁ φυτόν κινητικός εἰμί . ὁ τρίτος εἰμί ἐπιχείρημα κατά ὁ λέγω ὅτι ὁ φυτικός εἰμί ὁ κατά τόπος κινέω ὁ ζῷον , ὡσεί λέγω ὅτι εἰμί ὁ θρεπτικός κινητικός εἰμί κατά φύσις , οὐ εἄν ὁ φύσις ἀφαιρέω ὁ φυτός ὁ κινητικός ὄργανον . ὥσπερ γάρ οὐδείς μάτην ποιέω , οὕτως οὐδέ ἐλλείπω τίς ὁ προσήκω . | p . 4321)18 κἀν ἔχω τίς μόριον ὀργανικός πρός ὁ κίνησις ταυ ὁ οὗτος ὁ τέταρτος εἰμί ἐπιχείρημα ὁ ἀπό ὁ ὄργανον . καί ὁράω πῶς ὁ λέξις δοκέω εἷς ἔχω συνέχεια εἰς τέσσαρες τέμνω αὐτός ἐπιχείρημα . p . 432 b 19 ὅμοιος δέ οὐδέ ὁ αἰσθητικός . ἐντεῦθεν δείκνυμι ὅτι οὐδέ ὁ αἴσθησις εἰμί ὁ κινέω , ὥσπερ εἴρω ἐν ὁ θεωρία . ἀλλά ἐπεί μακροαποδοος εἰμί ὁ λέξις , φέρω ὁ ἐφεξῆς αὐτός εἶπον οὕτως · εἰμί ὁ αἰσθητικός εἰμί ὁ κινέω , ἐπεί ὁ φύσις οὔτε ποιέω μάτην οὔτε ὁ ἀναγκαῖος παροράω τίς καί ἀπολείπω , ἔχω εἄν καί ὁ νῦν μόνιμος ὁ ζῷον ὁ ὀργανικός μόριον ὁ πορεία , τέλος εἰμί ἄν μή πήρωμα . ὅτι δέ πήρωμα οὐ εἰμί , σημεῖον ὁ γεννητικός καί ὁ ἀκμή ἔχω καί φθίσις . p . 432 b 26 ἀλλά μήv οὐδέ ὁ νοητικός καί ὁ καλέω νόος . ἐντεῦθεν δείκνυμι ὅτι οὐδέ ὁ νόος εἰμί ὁ κινέω . καί ὁ μέν λέγω Ἀριστοτέλης , ἐν ὁ θεωρία εἴρω . ἐγώ δέ καί ἄλλος ἔξωθεν ἐκ ὁ ἱστορία προσχωρέω ἐπιχείρημα , ὅτι πολλάκις τις θεώρημα τις κινέω κατά ἑαυτοῦ οὖον μόνος ὁ πρόκειμαι ὁδός παραπλανάω , ἀλλά καί κατά κρημνός φέρω , ὡς καί Θαλῆς πίπτω εἰς φρέαρ . ἐκ ὅς δῆλος ὡς οὐ εἰμί ὁ νόος ὁ κινέω κατά τόπος . p . 432 b 29 ἀλλά οὐδέ ὅταν θεωρέω τίς τοιοῦτος , ἤδη κελεύω φεύγω ἢ διώκω . ὁ πρακτικός νόος διά οὗτος σημαίνω . φημί γάρ ὅτι οὐδέ ὅταν ὁ νόος τοιοῦτος τίς γιγνώσκω , τουτέστι πρακτός , οὐδέ τότε δυνατός κινέω , διά ὁ ἀντιπράσσω ὁ πάθος . εἄν δέ ἡδύς , ἕτερος τίς μόριον . ἐάν ἡδύς τίς , φημί , ἐνθυμέομαι , ἕτερος μόριον κινέω ὁ ἧπαρ . ὅτε γάρ ὁ πάθος κινέω , αὐτός κινέω , ἄν μή ἐπιτρέπω ὁ νόος . ὁράω δέ ὅτι οὖον καλῶς χράω ὁ παράδειγμα . περί γάρ ὁ κατά ὅλος ὁ σῶμα ὁ λόγος καθίστημι κίνησις ὁ κατά ὁρμή λέγω , ἄγω παράδειγμα μερικός μόριον κίνησις . p . 433 a 1 ἔτι καί ἐπιτάσσω ὁ νόος καί λέγω ὁ διά - Νοιᾶς φεύγω τίς ἢ διώκω οὖον κινέω . ὁ τελευταῖος εἰμί ἐπιχείρημα ὅτι οὐ ὑπό ὁ λόγος κατά τόπος κινέω ὁ κινέω · κἀν γάρ ἐπιτάσσω ὁ λογικός ψυχή , οὖον κινέω ὁ σῶμα , διά ὁ ὑπό πάθος κατέχω , ὥσπερ ὁ ἀκρατής . καί γάρ κελεύω ὁ νόος μή κινέω πρός πόρνη κινέω ὁ ἄνθρωπος . p . 433a9 φαίνω δέ γε ὁ δύο οὗτος κινέω · ἐντεῦθεν βούλομαι εἶπον τίς εἰμί αἴτιος ὁ κατά τόπος κίνησις · μέχρι γάρ ὁ ἐνταῦθα τίς οὐ εἰμί λέγω . φημί οὖν ὅτι δύο εἰμί ὁ αἴτιος ὁ κατά τόπος κίνησις , νόος καί ὄρεξις , εἰμί τις ὁ φαντασία τίθημι ὡς νόησις τις , ἐπεί ἐν ὁ ἀνωτέρω πολλάκις ὁ νάω ὁ φαντασία συζεύγνυμι . ὁ γάρ ὁ Ψυχή γνωστικός δύναμις εἰς δύο μόνος otstXsv . εἰς ὁ μετά σῶμα ἐνεργέω , ὅσπερ εἰμί αἴσθησις , καί εἰς ὁ ἄνευ σῶμα , ὅσπερ νόησις κοινός καλέω . νῦν φημί ὅτι ἐάν τις ὁ φημί - τασία νόησις τις τίθημι , τουτέστι μετά ὁ νόος , δύο μόνος εἰμί ὁ κινέω , ὄρεξις καί νόος , εἰμί δέ ἄλλος τίς λαμβάνω ὁ φαντασία παρά ὁ νόος , τρεῖς εὑρίσκω ὁ κινέω , νόος , φαντασία , ὄρεξις . καί οὗτος μέν φημί ὁ Πλούταρχος · ὁ δέ αὐτός λέγω ὅτι καί ὁ ὁ ὄρεξις ὄνομα κατά θυμός καί ἐπιθυμία φέρω . διά τίς δέ ὅλως Ἀριστοτέλης λέγω ὁ φαντασία συνάπτω ὁ νάω ; ἢ ἐπεί ὀλίγος εἰμί αφάνταστος νοέω , ὅς αἰνίζω εἶπον πολύς γάρ παρά ὁ ἐπιστήμη ἀκολουθέω ὁ φαντασία . εἰς πολύς γάρ ἐξακολουθέω ὁ φαντασία , ὅς εἰμί ὁ πάθος , παρά ὁ δοκέω ὁ νάω , καί ὁ οἰκέω ὁ νόος ὁ φαντασία πολλάκις ἀπολαμβάνω · οἰκέω γάρ εἰμί ὁ ἀκολουθέω ὁ νάω . ἐπεί οὖν πολλάκις καί ὁ φαντασία ἀκολουθέω ἀφίημι ὁ νόος , διά οὗτος νόος αὐτός καλέω , ἢ ὅτι ἐν ὁ ἄλογος ἀντί ὁ νόος ὁ φαντασία εἰμί ὁ κινέω , ὅς αἰνίζω εἶπον καί ἐν ὁ ἄλλος ζῷον οὖον νόησις οὐδέ λογισμός εἰμί , ἀλλά φαντασία . εἰμί δέ εἶπον ὅτι ἐπεί καί παθητικός νόος εἰμί ὁ φαντασία ὡς ἔνδον ἔχω ὁ περί ὅς ἐνεργέω , ὥσπερ ὁ νόος , διά οὗτος νόος αὐτός λέγω . οὗτος δέ ὁ ἐπιχείρημα ὁ λέξις οὐ ἔχω . | p . 433al4 Νοῦς δέ ὁ ἕνεκα ὁ λογίζομαι καί ὁ πρακτικός . δοκέω ὁ λέξις ἕνεκα ὁ λέγω ἐνεργέω ὁ πρακτικός νόος . ὅθεν καί ἀπορέω ἄξιος · τίς οὖν ; ὁ θεωρητικός νόος οὐ εἰμί ἕνεκα ὁ ; ἐπεί ἰδίως ὁ πρακτικός ἕνεκα ὁ καλέω . καί μήv ὁ θεωρητικός ὁ ἕνεκα ὁ κρατύς εἰμί ὁ πρακτικός . πρός ὅς φημί ὅτι καί ὁ θεωρητικός ἕνεκα ὁ εἰμί , ἀλλά ὁ μέν πρακτικός ὁ ἕνεκα ὁ , ὅς εἰμί ὁ τέλος , ἔξωθεν ἔχω , οἷος πλουτέω , πλέω ἢ ἄλλος τίς τοιοῦτος , ὁ δέ θεωρητικός ἔνδον ἔχω ὁ τέλος · πᾶς γάρ ποιέω , ἵνα γνῶσις προσλαμβάνω , ὅς εἰμί Ψυχή οἰκέω κατόρθωμα . καί ἐπεί ἀφανής ὁ ἔνδον , διά οὗτος ὁ πολύς ἀργός λέγω ὁ θεωρητικός , ὅς ἀκολουθέω ὁ φιλόσοφος ὁ ἔξω μόνος τέλος ὁρίζω · διό καί ἐπί αὐτός εἶπον ὁ ἕνεκα ὁ . p . 433 a 14 διαφέρω δέ ὁ θεωρητικός ὁ τέλος . ἐντεῦθεν βούλομαι εἶπον ὅτι πᾶς νόος ὁ μέν ὑπόκειμαι ὁ αὐτός εἰμί ὁ ἕτερος , ὁ δέ λόγος διαφέρω . ὁ γάρ τέλος ὁ θεωρητικός νόος ἀρχή εἰμί ὁ πρακτικός νόος , ἀρχή εἰμί ὁ ὄρεξις . ἐκ οὗτος δέ δύο εἰμί συνάγω , πρῶτος μέν ὅτι οὖον περί ὁ θύραθεν νόος εἰμί ὁ λόγος , ὅταν εἶπον θεωρητικός . ἰδού γάρ οὗτος ὁ πρακτικός νάω αὐτός εἶπον ὁ ὑπόκειμαι · ὁ δέ θύραθεν νόος οὐ εἰμί ὁ αὐτός ῷ πρακτικός . δύο δέ εἰμί ἐκ οὗτος συνάγω ὅτι καί ὁ πρακτικός νόος ἀθάνατος εἰμί , εἴπερ ὁ αὐτός εἰμί ὁ θεωρητικός ὁ ὁμολογέω ἀθάνατος εἰμί . p . 433 a 15 οὗ γάρ ὁ ὄρεξις , οὗτος ἀρχή ὁ πρακτικός νόος · ὁ δέ ἔσχατος ἀρχή ὁ πρᾶξις . ὁ ὅς γάρ ἀντί ὁ ὅστις γάρ ἐκλαμβάνω . καί δασύς ἀναγιγνώσκω · λέγω γάρ ὅτι ὅστις πρᾶγμα εἰμί ὁ ὄρεξις , οὗτος ἀρχή εἰμί ὁ πρακτικός νόος , ὁ δέ νόος ὁ τέλος ἀρχή εἰμί ὁ πρᾶξις . ἐπί παράδειγμα δέ εἰμί σαφής ὁ λέγω . ἐν θέρος τις σφοδρός σκέπη ὀρέγω διά ὁ μή καίω ἐκ ὁ ἥλιος . καί οὗτος ὁ ὄρεξις ἕνεκα ὁ εἰμί · ἵνα γάρ μή καίω . οὗτος ὁ σκέπη ἀρχή γίγνομαι ὁ προακτικός νόος . ἄρχω γάρ στέγη ἐπινοέω διά ὁ σκιά , εἶτα ὁ τοῖχος ἀνέχω · καί ἄρχω οὗτος ποιέω ἀπό ὁ θεμέλιος ἄρχω . καί σκοπέω ὅτι ὁ τέλος ὁ πρακτικός νόος , ὅς εἰμί ὁ θεμέλιος , ἀρχή γίγνομαι ὁ πρᾶξις . ὄρεξις καί διάνοια πρακτικός . σκοπέω ὅτι ὁ πρακτικός νόος διάνοια καλέω πρακτικός . πάλιν δέ μετά φαντασία λαμβάνω ὁ νόος ἢ ὁ διάνοια . p . 433 a 21 Ev δή τίς ὁ κινέω κατά ὁ ὀρεκτός . ὁ βούλομαι εἶπον τοιοῦτος εἰμί , ὅτι εἰμί εἰμί δύο καί ἕτερος ἀλλήλων , νόος καί ὄρεξις , κινέω δέ ἄμφω , ἄλλος ἄν τις δύναμις ἀμφότερος ὑπάρχω κοινός , ὅστις ἀμφότερος κοινωνέω κινέω ὁ ζῷον , ὡς ὁ δίπους καί τετράπους ὁ πούς ἔχω . νυνί δέ οὐ ἄμφω κινέω · ὁ μέν γάρ νόος κινέω οὐ ἄνευ ὄρεξις κινέω ( ὁ γάρ βούλησις ὄρεξις εἰμί , τότε δέ κατά βοῦς - λῆσις τίς κινέω , ὅταν κατά λογισμός κινέω ) , ὁ δέ ὄρεξις κινέω καί παρά λογισμός · διά ἐπιθυμία γάρ κινέω , ὁ δέ ἐπιθυμία ὄρεξις εἰμί . καί ὅτι οὖον αὐτός ὄρεξις καί νόος , δῆλος ἐντεῦθεν · ὁ μέν γάρ ἀληθινός νόος ἀεί ὀρθός εἰμί καί οὐδέποτε ψεύδω , ὁ δέ ὄρεξις κἀν μετά φαντασία γίγνομαι , εἰμί καί νόος αὐτός εἴρω , καί ὀρθός εἰμί καί οὐ ὀρθός . ὁ μέν γάρ ὀρεκτός δεῖ κινέω ὁ ὄρεξις · ἀλλά οὗτος ἢ ἀληθινός ἀγαθός εἰμί καί ὁ ἐν ὁ νάω ὄρεξις κινέω , ἢ φαίνω ἀγαθός καί κινέω ὁ ἄλογος ὄρεξις · φαίνω δέ ἀκούω ὁ δύναμαι καί ἄλλως ἔχω . εἰμί δέ οὗτος οὕτως ἔχω , δῆλος ὅτι ὁ ὄρεξις εἰμί ὁ κινέω , ὅς τε ὁ λογικός καί ὁ ὁ ἄλογος . ὅτι γάρ , φημί ὁ Ἀριστοτέλης , οὐ ὁ δύο δύναμις κινέω , δῆλος · ὁ μέν γάρ νόος πάντως μετά ὄρεξις κινέω , ὁ δέ ὄρεξις καί Χωρὶς νόος κινέω , ὅτε ὁ ἄλογος ἐπιθυμία ἕπω . οὐκοῦν εἷς δύναμις κινέω καί οὖον δύο , ἐπεί κατά κοινός γένος κινέω ἄν , ὅς εἶπον αὐτός εἶδος . οὖον πᾶς δέ , ἀλλά ὁ πρακτός ἀγαθός . καλῶς ἕπω ὁ οὖον πᾶς ἀγαθός · ὁ γάρ πρῶτος ἀγαθός ὁ θέω οὐ ὑπό ἐγώ γίγνομαι . εἶτα λέγω πρακτός δέ εἰμί ὁ ἐνδέχομαι καί ἄλλως ἔχω , καί δικαίως οὗτος εἶπον · ὁ γάρ ἄλλος ἀγαθός ἄλλος κακός εἰμί διό ἐνδέχομαι αὐτός λέγω . οὗτος δέ , ὁ ἀγαθός φημί καί ὁ κακός , ὁ πρακτικός νάω ἕπω , ὁ μέντοι ἀληθής καί ὁ δεῦδος οὖον ὁ πρακτικός ἀλλά ὁ θεωρητικός . p . 433 a 31 ὁ δέ διαιρέω ὁ μέρος ὁ Ψυχή . ἐντεῦθεν αἰνίσσομαι Πλάτων καί φημί ὅτι κατά αὐτός οὐ εἰμί εἶπον εἷς ὁ κινέω , ἐπεί διαμερίζω I ὁ Ψυχή , καί οὖον πως ἔχω κοινός τίς εὑρίσκω κατά αὐτός . οὖον μόνος δέ εἰς οὗτος ἁμαρτάνω , ἀλλά ὅτι καί πολύς παραλιμπάνω καί πᾶς εἶπον οὐ μιμνήσκω ὁ κατά τόπος κίνησις , ὁ ὅτι ὑπό ὄρεξις οὗτος ἀνάγω καί συμπεριλαμβάνω αὐτός , ἢ ὅτι οὖον περί αὐτός ὁ λόγος . p . 433 b 5 ὁράω δέ ὄρεξις γίγνομαι ἐναντίος ἀλλήλων . ἐντεῦθεν ὁ τολμητίας λέγω συλλογισμός . ὁ δέ τάξις οὖον καλῶς χράομαι · ὁ γάρ συμπέρασμα πρῶτος λέγω ὁ πρότασις . εἰμί γάρ ὁ συλλογισμός οὗτος · ὅπου ἐναντίος κινέω , ἐκεῖ χρόνος συναίσθησις · χρόνος δέ συναίσθησις ἐν ὅς λόγος καί ἐπιθυμία . εἶτα λέγω ὁ πρῶτος πρότασις , ὅτι χρόνος συναίσθησις εἰμί , ἔνθα εἰμί ἐναντίος κινέω , ὁ δέ δύο πρότασις οὐδέ μιμνήσκω . διά ὁ μή ὁράω ὁ μέλλω · ὁ ἐπιθυμία φημί μή ὁράω ὁ μέλλω , ἐπεί δόγμα εἰμί Ἀριστοτελικός ὁ ἄλογος ψυχή μή καταγίγνομαι περί ὁ μέλλω , ὁ δέ ἐπιθυμία ὁ ἄλογος εἰμί Ψυχή . p . 433 b 10 εἴδομαι μέν οὖν ἄν εἰμί εἷς ὁ κινέω , ὁ ὀρεκτικός . ὅτι2 ὁ ὄρεξις ὁ μέν ἀριθμός πολύς εἰμί , ὁ δέ εἶδος εἷς . εἶδος δέ πάλιν εἶπον ἀντί ὁ γένος · κύριος μέν γάρ ὁ μέν γένος εἷς εἰμί , ὁ δέ εἶδος πολύς · ἀνομοειδής γάρ καί ὁ ψυχή καί ὁ θεωρέω ἐν αὐτός ὄρεξις . οὗτος δέ ὁ ὄρεξις ὁ εἷς ὁ γένος ἀποδείκνυμι κινέω κατά τόπος ὁ ζῷον , εἴτε μετά λογισμός εἰμί εἴτε μετά θυμός εἴτε μετά ἐπιθυμία . ὥσπερ γάρ οὐδείς κωλύω ὁ αἰσθητικός ἀρχή εἷς εἰμί ὁ αἴσθησις πέντε εἰμί , οὕτως οὐδείς κωλύω εἷς εἰμί ὁ ὀρεκτικός δύναμις , τρεῖς δέ εἰμί ὁ ἐνέργεια , ἐπί ὅς ὁ ὄρεξις μεταδίδωμι εἰς νόος , εἰς ἐπιθυμία , εἰς θυμός . p . 4331)11 Πρῶτος δέ πᾶς ὁ ὀρεκτός . ἐνταῦθα ὑποτίθημι ὅτι οὖον μόνος ὁ ὀρεκτικός κινέω ἀλλά καί ὁ ὀρεκτός , οἷος ὁ Χόριος . εἰμί δέ διαφορά ὅτι ὁ μέν ὀρεκτικός κινέω κινέω , ὁ δέ ὀρεκτός ἀκίνητος εἰμί κινέω ὡς τέλος εἰμί · ὁ γάρ τέλος ἀκίνητος εἰμί κινέω , ὥσπερ καί ὁ θεός τέλος εἰμί ἀκίνητος εἰμί κινέω . ἔχω οὖν ἐντεῦθεν ὁ ἔσχατος κεφάλαιος , ὅτι ὁ αἴτιος ὁ κατά τόπος κινέω τις μόνος κινέω μή κινέω , τις δέ καί κινέω καί κινέω , ὡς ὁ ὄρεξις . p . 433b 12 ἀριθμός δέ πλείων ὁ κινέω . ἐπεί εἶπον γένος εἷς ὁ κινέω , διά οὗτος φημί ὅτι ὁ ἀριθμός πολύς εἰμί · κινέω γάρ φαντασία , νόος , ὄρεξις , ὁ ὀρεκτός , ὥστε πολύς εἰμί . ἐν ὅς ὁ πρᾶξις σύν θεός πληρόω . p . 433 b13 ὁράω δέ εἰμί τρεῖς , εἷς μέν ὁ κινέω , δύο δέ ὅς κινέω , τρίτος δέ ὁ κινέω , καί ὁ ἑξῆς . ἐντεῦθεν ἐπεί εἶπον , τίς μέν οὐ εἰμί ὁ κινέω , τίς δέ εἰμί , συνάγω πᾶς ὁ συντελέω ὁ κινέω καί λέγω οὗτος τρεῖς εἰμί , ὁ κινέω , οἷος ὁ ὀρεκτός , καί ὁ κινέω σῶμα , καί ὅς κινέω , τουτέστι ὁ ὀργανικός . ὀργανικός δέ λέγω ὁ πνεῦμα ὁ ἀπό Καρδία διά ὁ νεῦρον φέρω · ἐν Καρδία γάρ ὁ ’aριστοτελεω δοξάζω ὁ ἡγεμονικός . οὗτος δέ ὁ ὀργανικός καί ὅς κινέω καλέω , ἐπεί αὐτός ὁ πνεῦμα κινέω ὁ σῶμα , ποτέ δέ καλέω αὐτός ὅς κινέω , τουτέστιν ὅς πνεῦμα ὁ ψυχή κινέω ὁ σῶμα . οὗτος εἰμί ὁ συντελέω πρός κίνησις . ἄρχω δέ ὁ διδασκαλία ἐκ ὁ ὀργανικός , διά ὁ συνέχεια φυλάσσω ὁ λόγος , καί ἐξεικάζω αὐτός ἀρχή καί τέλος καί γίγγλυμος , καί ὁ κατά φύσις κινέω καί ὁ παρά φύσις κινέω , ὅς ἀνάγω ὑπό εἰμί καί ἕλξις · ἀλλά μήv καί κύκλος ἐξεικάζω αὐτός . καί διά τίς , πᾶς εἰμί ὁ Ἀτίαν εἶπον . ἀρχή μέν γάρ καί τέλος ἐξεικάζω αὐτός , ἐπεί ὁ πνεῦμα καί πέρας εἰμί ὁ ψυχικός ἐλλάψεων καί ἀρχή ὁ σωματικός ὑπόστασις , ἢ ἐπεί ὁ πνεῦμα καί συνάρχω ὁ κινέω καί συμπερατόω αὐτός . εἰμί γάρ καί ὁ ποιητικός συνάρχω ὁ κινέω καί συμπερατόω αὐτός , ἀλλά μᾶλλον ὁ ὀργανικός προσεχής εἰμί . εἰμί δέ εἶπον ὅτι οὐ ἀρχή αὐτός καλέω καί τέλος , ἀλλ'ἔνθα ἀρχή καί τέλος , τουτέσετιν ἐν ὁ Καρδία εἰμί ὁ πνεῦμα , ὅστις μέσος εἰμί ἀρχή εἰμί καί τέλος . ὁ γάρ μέσος ὁ μέν φθάνω πέρας εἰμί , ὁ δέ μέλλω ἀρχή , ὁ νόμος ὁ μέσος . ὥστε ὁ πνεῦμα ἔνθα εἰμί , ἀρχή καί τέλος ἐκεῖ ὑπάρχω . ἰστέον δέ ὅτι ἰατρός μέν ὁ νεῦρον λέγω εἰμί ὁ ὄργανον ὁ κίνησις , φιλόσοφος δέ ὁ ἔμφυτος θερμός ὄργανον λέγω ὁ ὄρεξις . καί οὗτος ὁ πνεῦμα ὁ πᾶς σῶμα κινέω . εἰμί γάρ καί λέγω αὐτός εἰμί ἐν ὁ Καρδία , ἀλύω ὅμως εἰμί μέν ἐν ὁ πᾶς σῶμα , ὡς ἀπαρχή δέ χορηγέω ὁ Καρδία . ἀπεικάζω δέ οὗτος ὁ πνεῦμα καί γίγγλυμος . γίγγλυμος δέ εἰμί σύνταξις δύο ὀστέον , ὁ κυρτός ἐμβάλλω εἰς ὁ κοιλότης . | καί οὗτος μέν ὁ λόγος διάφορος εἰμί ( ἐν ἄλλος γάρ σῶμα εἰμί ὁ κυρτός καί ἐν ἄλλος ὁ κοῖλος ) ὁ δέ ὑπόκειμαι ὁ αὐτός εἰμί . συναρμόζω γάρ ἀλλήλων , καί γίγνομαι ὁ κίνησις οὖον ὁ δύο , ἀλλά ὁ κυρτός μόνος . περί ὁ κοῖλος γάρ μένω καί ἀκίνητος εἰμί ὁ ὁ κυρτός γίγνομαι κίνησις . τοιοῦτος δέ εἰμί ὁ κατ'ἀγκῶνα ὁ χείρ ἐγώ διάρθρωσις . ἐπεί οὖν ὁ πνεῦμα καί ζώννυμι εἰμί καί ἁπλόος πνεῦμα , καί οὗτος ὁ μέν λόγος καί ὁ σχέσις διάφορος εἰμί , ὁ δέ ὑπόκειμαι ὁ αὐτός ( ἐν ὁ πνεῦμα γάρ ὁ ζωή , καί κινέω οὗτος ὡς πνεῦμα , οὐ ὡς ζώννυμι πνεῦμα . ὁ γάρ ψυχή ἀκίνητος λέγω Ἀριστοτέλης ) , διά οὗτος οὖν γίγγλυμος αὐτός ἀπεικάζω , ἐπεί ὥσπερ ἐν ὁ γίγγλυμος εἰμί τίς κινέω καί ἀκίνητος , καί οὗτος ὁ μέν λόγος κίς ὁ σχέσις διάφορος , ὁ δέ ὑπόκειμαι κεῖμαι ὁ αὐτός , οὐτάω καί ἐν ὁ πνεῦμα εἰμί τίς ἀκίνητος , ὁ ζώννυμι , καί κινέω , ὁ πνεῦμα , οὗτος δέ ὁ λόγος διαφέρω , οὖον ὁ ὑπόκειμαι . παρεικάζω δέ αὐτός καί ὁ κατά φύσις κινέω . ὥσπερ γάρ ἐν ὁ κατά φύσις κινέω εἰμί τίς μένω καί ἄλλος κινέω . ὁ γάρ ἄνθρωπος οὖον κατά ὅλος ἑαυτοῦ κινέω , ἐπεί ὁ βαδιστικός κίνησις ἐκ ὠσμός καί έλξη συγγίγνομαι . ὁ μέν γάρ εἰμί ἐγώ πούς ὠθέω ὁ γῆ . ἀμελέω ἐάν ἐν ἰλυώδης τόπος εὑρίσκω , ὁ πούς ἅτε ὁ γῆ μή ἀντιβαίνω ὁ ὠθέω ἐμβαθύνω εἰς ὁ ἰλύς . ὁ δέ ἄλλος πούς ἕλκω ὁ σῶμα . καί ὁ μέν πνεῦμα ὁ εἰμί ἐν ὁ ἵστημι πούς ἠρεμέω , ὁ ἐσθίω ὁ κινέω εἰμί πούς κινέω . κινέω δέ ὁ ἕλκω πούς . ὁ μέν γάρ εἷς πούς πάντως ὠθέω , ὁ δέ ἄλλος ἕλκω , ὅστις καί ποιέω ὁ κίνησις . εἰμί δέ εἶπον ὅτι καί ἐν ὁ εἷς πούς εἰμί ὠσμός καί ἕλξις , ἵνα ἕλξις μέν λαμβάνω ὁ συναίρεσις ὁ ἐπί ἐγώ ὁ πούς , ὤθησις δέ ὁ ἔκστασις ὁ πούς ὁ ἀπό ἐγώ · ὁ γάρ ἕλξις εἰμί ὁ ἐπί ἐγώ γίγνομαι , ὠσμός δέ ὁ ἀπό ἐγώ · ἐπεί οὖν ἐν ὁ κατά φύσις κινέω εἰμί τίς μένω καί ἄλλος κινέω , ὁ αὐτός δέ εἰμί καί ἐν ὁ πνεῦμα , διά οὗτος παρεικάζω αὐτός οὕτως . καί ὁράω ὅτι νῦν καί ὁ κατά φύσις κίνησις ὑπό εἰμί καί ἕλξις ἀνάγω , ὥσπερ ὁ παρά φύσις , ἐν δέ τῆ φυσικός μόνος ὁ παρά φύσις κίνησις ἐν ὁ ζ λόγος ὑπό εἰμί καί ἕλξις ἀνάγω . παρεικάζω δέ αὐτός καί ὁ παρά φύσις κινέω , ἐπεί καί αὐτός ἔχω τίς μένω καί κινέω ὑπό ὠσμός καί ἕλξις γίγνομαι · ὁ γάρ βία κινέω ἢ ἀπό ἐγώ ὠθέω ἢ πρός ἐγώ ἕλκω . εἰμί δέ τις εἶπον ὁ δίνη μή γίγνομαι ἕλκω καί ὠθέω , ψεύδω · καί ἐν οὗτος γάρ δύο ἡμικύκλιον εἰμί ὁ μέν πρῶτος ἕλκω ὁ ὀπίσω , ὁ δέ ὀπίσω ὠθέω ὁ πρόσω . περί δέ ὁ ὄχησις εἰμί εἶπον ὅτι κατά συμβαίνω κινέω , ὁ κινέω ὁ ὀχέω . οὐ ἕλκω γάρ ἢ ὠθέω , ὁ δέ ὀχέω ἐπεί κατά ἑαυτοῦ κινέω , ἢ ἕλκω , ὡς ἅμαξα , ἢ ὠθέω , ὡς πλοῖον ὑπό ἄνεμος . καί ἐν ὁ παρά φύσις οὖν κινέω ἐπειδή εἰμί μένω ὁ ὠθέω καί κινέω - μένω ὁ ἕλκω , διά οὗτος ἀπεικάζω αὐτός ὁ ὄργανον . ἀλλά μήv καί κύκλος ἀπεικάζω ὁ πνεῦμα , διότι ἐν ὁ κύκλος περί μένω ὁ κέντρον γίγνομαι ὁ κίνησις , ὥσπερ καί ὁ πνεῦμα περί Μένων ὁ ζωή κινέω . καί μᾶλλον οὗτος ὁ παράδειγμα πρόσφορος εἰμί · ἐν ἕκαστος γάρ μέρος ὁ κύκλος εἰμί σημεῖον , ὅς καί πρῶτος εἰμί δύναμαι ἕλκω καί ὕστερος εἰμί δύναμαι ὠθέω · ἕκαστος γάρ σημεῖον εἰμί καί πρώϊος καί ὕστερος . ἐπεί οὖν καί ὁ πνεῦμα ἐν ἕκαστος μέρος ἑαυτοῦ καί ζώννυμι * * * δικαίως κύκλος ὁμοιόω . οὗτος εἶπον περί ὁ ὅς κινέω ἔρχομαι καί ἐπί ὁ κινέω καί φημί ὅτι κινέω καί ὁ ζῷον καί ὁ ζωόφυτο . καί ἀπορέω πρός ὁ ζωόφυτο ὅτι πῶς οὗτος κινέω , εἴπερ ὁ κινέω πάντως ὄρεξις ἐθέλω ἔχω , ὅπου δέ ὄρεξις , ἐκεῖ καί φαντασία , ἐπεί ὥσπερ περί ὁ ἄπειμι ὁ ὄρεξις , οὗτος καί ὁ φαντασία περί ὁ ἄπειμι καταγίγνομαι . εἰμί δέ τις εἶπον ὅτι πῶς περί ὁ ἄπειμι ὁ ὄρεξις καταγίγνομαι , εἴπερ ὀρέγω καί ὁ πάρειμι ὑγίεια , λέγω ὅτι ὁ ὑγίεια διά ὁ μέλλω ἀπό - Λαῦσος ὀρέγω . τίς οὖν συνάγω ὁ λόγος ; ὅτι εἰμί κινέω ὁ ζωόφυτο , καί φαντασία ἔχω . πρός ὅς ἐπιλύω φημί ὅτι ἔχω φαντασία ὁ σύστοιχος ὁ αἴσθησις . ἐκ ὅς καί διαίρεσις ὁ φαντασία · ὁ γάρ φαντασία , φημί , ὁ μέν Βουλευτική εἰμί , ὁ δέ σύστοιχος ὁ αἴσθησις . καί ὁ μέν βουλευτικός ἄνθρωπος μόνος ὑπάρχω , ὁ δέ σύστοιχος ὁ αἴσθησις ἢ συγχέω εἰμί ἢ ἀσύγχυτος · καί ὁ ἀσύγχυτος ἢ διδακτός εἰμί ἢ ἀδίδακτος . συγχέω μέν εἰμί ὡς ἐπί ὁ σκώληξ · πλανάω γάρ οὗτος ὁ κίνησις · ἀσύγχυτος δέ καί διδακτός ὡς ἐπί ὁ κύω καί ὁ ψιττακός , ἀδίδακτος δέ ὡς ἐπί ὁ μύρμηξ καί ὁ ἀράχνης . ὁ οὖν ζωόφυτο φαντασία ἔχω ὁ σύστοιχος ὁ αἴσθησις ὁ ἀσύγχυτος καί ἀδίδακτος , τουτέστι ὁ κατά ὁ ἁπτικός αἴσθησις . οὗτος εἶπον καί περί ὁ κινέω ἔρχομαι καί ἐπί ὁ κινέω καί φημί ὅτι οὗτος τριττός εἰμί . πρῶτος γαρ ὁ ὀρεκτός κινέω ὁ ὄρεξις ἀκίνητος εἰμί ὡς τελικός , ὥσπερ καί ὁ θέω · καί ὁ ὄρεξις δέ κινέω ὁ ἐναντίος ὄρεξις , καί ὁ κρατέω ὁ κύριος λαμβάνω κινέω ὁ σῶμα · ὥστε τριχῶς εἰμί ὁ κινέω . ἔοικα δέ ὄρεξις σημεῖον εἰμί ἐν σφαῖρα , ὅσπερ σημεῖον ἐν μέν ὁ ὑπέρ γῆ γίγνομαι ἡμισφαίριον ὑπερέχω καί μεσουρανέω ἐπικρατέω , εν δέ ὁ ὑπο γῆ ἡμισφαίριον γίγνομαι ἐπικρατέω . ἐπεί δέ ἐν ὁ ἐναντίος μάχομαι ὁ ὄρεξις συλλογίζομαι κινέω , καί ἐν ὁ συλλογίζομαι ἐγώ , εἴτε δεῖ πορνεύω ἢ πρός διδάσκαλος τρέχω , ἢ ὁ πάθος ἐπικρατέω ἢ ὁ λόγος , καί ὁ ἐπικρατέω κινέω , ζητέω οὖν ἐν ὁ συλλογισμός ποῖος πρότασις κινέω , καί φημί ἑκάτερος , καί ὁ μείζων καί ὁ μικρός , ἀλλά μᾶλλον ὁ μικρός ἢ ὁ μείζων · ὁ γάρ μικρός ἕπω ὁ συμπέρασμα ὡς χείρων εἰμί . ὁ γάρ χείρων ἀεί συνάγω · ἐκ καθόλου γάρ καί μερικός μερικός συνάγω , καί ἐκ καταφατικός | καί ἀποφατικός ἀποφατικός . ἐπεί οὖν πρός ὁ συμπέρασμα γίγνομαι ὁ κίνησις , οὗτος δέ ἀκολουθέω ὁ μικρός , διά οὗτος μᾶλλον οὗτος κινέω . οἷος ὡς ἐπί παράδειγμα εἰμί συλλογισμός τοιοῦτος · ὁ Δεῖνα φιλόσοφος , οὗτος εἰμί ὁ μικρός · πᾶς φιλόσοφος τιμητέος , οὗτος ὁ μείζων · ὁ Δεῖνα ἄρα τιμητέος . ποῖος οὖν πρότασις εἰμί ὁ κινέω ὁ ὄρεξις πρός ὁ τιμάω ὁ φιλόσοφος ; καί δῆλος ὅτι ἀμφότερος · οὐδέ γάρ ὁ μικρός μόνος · καί γάρ οὐ τιμάω , εἰμί μή γιγνώσκω ὁ μείζων ὅτι πᾶς φιλόσοφος τιμητέος · οὔτε δέ ὀρέγω ὅλως τιμάω ὅδε , εἰμί μή ὁ μικρός γιγνώσκω ὅτι φιλόσοφος εἰμί . πῶς γάρ ἔχω τιμάω αὐτός , κάν ὁ μάλιστα γιγνώσκω - μέν ὅτι πᾶς φιλόσοφος τιμητέος εἰμί ; ὅσιος ἄμφω μέν κινέω , ἀλλά ὁ μέν μείζων πρότασις μή κινέω κινέω ( ἀκίνητος γάρ εἰμί ὡς καθολικός , ἐπεί ὁ καθόλου οὖον μεταβάλλω ) ὁ δέ μικρός κινέω κινέω · δύναμαι γάρ ὁ μικρός ἀμείβω ὁ ὑπόκειμαι , ἵνα εἶπον Σωκράτης φιλόσοφος ἢ ἀντί Σωκράτης Πλάτων , Θεμίστιος . καί ἰδού κινέω ὁ μικρός καί οὗτος κινέω . ἀλλά ὁ μέν μείζων κατά · ὁ πόρρω κινέω , ὁ δέ μικρός κατά ὁ προσεχής · ὁ γάρ μικρός μερικός εἰμί , καί ἐπεί ὁ μερικός εἰμί ὁ κίνησις καί οὖον ὁ καθόλου , οὗτος προσεχῶς κινέω ὁ μικρός . ἐν ὅς ὁ θεωρία . ὁράω εἰμί τρεῖς , εἷς μέν ὁ κινέω , δύο δέ ὅς κινέω , καί ἔτι τρίτος ὁ κινέω . ὁ μέν Ἀλέξανδρος φημί μή εἰμί ἀπόδοσις ὁ ἐπεί πρόθεσις · ὁ δέ γε Πλούταρχος ἀξιόω τοιουτότροπος ἀκούω ὁ λόγος . ἐπεί γάρ , φημί , εἰμί τρεῖς , εἷς μέν ὁ κινέω , δύο δέ ὅς κινέω , καί τρίτος ὁ κινέω , εἰμί δέ ὁ κινέω διττός , ἢ ἀκίνητος ὡς ὁ ὀρεκτός , ὅς καλέω πρακτός ἀγαθός , ἢ κινέω ὡς ὁ ὀρεκτικός , εἶτα προσυπακούω ‘ τέσσαρες ἄρα εἰμί ὁ ὁ κινέω συμβάλλω , τουτέστι ἐπειδή εἰμί τρεῖς , καί ὁ εἷς εἰς δύο διαιρέω , τέσσαρες ἀνά . τοιοῦτος ὁ Πλούταρχος ἀπολογία λέγω ὁ ἐπειδή . εἰμί δέ ὁ μέν ἀκίνητος ὁ πρακτός ἀγαθός , ὁ δέ κινέω καί κινέω ὁ ὀρεκτικός . εἶπον ὅτι ὁ ὀρεκτός πρακτός ἀγαθός καλέω · ὁ δέ πρακτός προστίθημι χωρίζω αὐτός ἀπό ὁ κατά ἑαυτοῦ ὑφίστημι ἀγαθός . ὁ δέ ὄρεξις ὁ κινέω καί κινέω ὀρεκτικός καλέω . κινέω γάρ ὁ κινέω ὁ ὀρέγω . φημί ὅτι ὁ ὀρεκτέω - κόος κινέω κινέω , καί δῆλος κινέω γάρ ὁ κινέω , καθό ὀρέγω , ἐπεί ὁ ὄρεξις κίνησις τίς εἰμί . εἶτα ἐπεί φημί ὁ ὄρεξις κίνησις εἰμί , βούλομαι δέ ὁ ψυχή ὀρέγω μέν , μή κινέω δέ , διά οὗτος διορθόω ὁ λέγω3 καί φημί ὅτι ὁ γάρ ὄρεξις ἢ κίνησις εἰμί ἢ ἐνέργεια . καί ἀποδεκτέος ὅτι ἐνέργεια , διά ὁ μή κινέω ὁ Ψυχή , καί ὅτι ὁ κίνησις ἀτελής εἰμί ἐνέργεια , ὁ δέ ὄρεξις τέλειος · διό κίνησις αὐτός εἶπον οὐ ἐμμένω . p . 4331)19 Διὸ καί ἐν ὁ κοινός σῶμα καί Ψυχή ἔργον θεωρητέον περί αὐτός . περι ὁ συντελέω , φημί , εἰς κίνησις ἐν ὁ κοινός σῶμα καί Ψυχή ἔργον σκεπτέος , τουτέστιν ἐν ὁ περι ζῷον ἱστορία . ὁ γάρ ζῷον κοινός εἰμί ἐκ σῶμα καί Ψυχή · ὁ δέ κατά τόπος κίνησις οὔτε Ψυχή μόνος εἄν εἰμί ἀκίνητος γάρ οὗτος ) οὔτε σῶμα μόνος . νυνί δέ περί Ψυχή μόνος εἰμί ὁ πραγματεία . ἰστέον δέ ὅτι ὁ πνεῦμα ὁ ὀρεκτικός ὁ κινέω ἐν ὁ νεῦρον εἰμί . διό δεῖ ὥσπερ ἐν κύκλος μένω τίς καί ἐντεῦθεν ἄρχω ὁ κίνησις . εἶτα , φημί , εἰμί κίνησις ὠθέω καί ἕλκω γίγνομαι , ἀνάγκη ὁ μέν μένω , ὁ δέ κινέω , ὥσπερ καί ἐν ὁ κύκλος περί μένω ὁ κέντρον ὁ κίνησις γίγνομαι . καί σημειωτέος ὡς λεληθότως κατασκευάζω ὅτι περί τίς μένω πάντως ὁ κίνησις ὁ βαδιστικός ζῷον · ἐπί γάρ ἰχθύς καί ἑρπετόν καί ὁ τοιοῦτος οὐ ἀναλογέω ὁ κίνησις ὁ κυκλικός κινέω · ἐπί ἐκεῖνος γάρ ὁ κίνησις οὖον γίγνομαι περί μένω τίς . p . 433 b 28 ῥεκτικός δέ οὐ ἄνευ φαντασία . καλῶς οὗτος εἶπον · ἀνάγκη γάρ ὁ ὀρέγω φαντάζω ὁ ὀρεκτός ὀρέγω . οὗτος δέ εἴρω καλῶς ἐπί ὁ μετά φαντασία ὀρέγω · κοινός γάρ ὁ ὁ ὄρεξις . ὄρεξις γάρ εἰμί καί ἄνευ συναίσθησις , ὅστις καί ἐπί ὁ φυτός εἰμί καί ἐπί ὁ ἄψυχος , οἷος ἔχω ὄρεξις ὁ λίθος , κατά ὅς ἐφίημι ὁ κάτω τόπος , καί ὁ πῦρ ἔχω ὄρεξις , κατά ὅς εφιός - ὁ ὁ ἄνω τόπος . εἰμί πάλιν ὄρεξις καί μετά φαντασία · εἰμί πάλιν ἄλλος ὄρεξις ὁ μετά ὁ πρακτικός νόος , ὅστις καί διαφέρω ὁ μετά ὁ φαντασία ὄρεξις · ὅπου μέν γάρ ὁ μετά νόησις ὄρεξις , ἐκεῖ καί ὁ μετά φαντασία , οἷος ἐπί ὁ ἄνθρωπος ἀμφότερος εἰμί ὁ ὄρεξις , καί ὁ μείης νόησις καί ὁ μετά φαντασία , ὁ δέ ἄλλος ὁ ζῷον ὁ μετά φαντασία καί μόνος ὄρεξις ἔχω , ἐάν ἄρα ἔχω ὁ φαντασία . εἰμί δέ καί ἄλλος εἶπον διαφορά , ὅτι ὁ ὄρεξις ὁ μετά ὁ πρακτικός νόος δύναμαι βουλεύω · βουλεύω δέ εἰμί ὁ προαιρέω , προαιρέω δέ ὁ ὅδε πρό ὅδε αἱρέω , οἷος πότερος δεῖ περιτυγχάνω ὁ φίλος ἢ οὖον , καί αἱρέω ὅτι δεῖ · καί ἆρα ἐν ὁ αὐτός τόπος Μένων ἢ ἐκδημέω , καί αἱρέω ὅτι ἐκδημέω · καί ἀρά διά θάλασσα ὁ γῆ , καί αἱρέω διά γῆ · καί διά γῆ πῶς , πεζός ἢ ἄλλως πως . λοιπός συνάγω ἐκ ὁ πολύς οὗτος εἷς τίς , ὅτι δεῖ ὁράω ὁ φίλος ἐκδημέω διά γῆ πεζός . οὗτος οὖν διαφέρω ὁ μετά ὁ πρακτικός νόος ὄρεξις ὁ μετά φαντασία . καί σημειωτέος ὅτι ὁ πρακτικός νόος καί ὁ κύριος φαντασία ὁ δύο οὗτος κοινῶς φαντασία καλέω . οὗτος μέν οὖν καί ὁ ἄλλος ζῷον μετέχω . ὁ καί σύνδεσμος διά ὁ ἄνθρωπος προσκειος · οὗτος γάρ , φημί , ὁ φαντασία μετέχω καί ὁ ἄλλος ζῷον καί ὁ ἄνθρωπος . Ποίας δέ λέγω φανιασις ; ὁ σύζυγος ὁ αἴσθησις . ἀόριστος δέ ἔνειμι . ἐν ὁ ζωοφυτέω , φημί , ἀόριστος εἰμί ὁ φαντασία , ὡς δηλόω ὁ ἀόριστος ὁ κινέω ἀόριστος δέ καλέω ὁ ζωόφυτο ὁ κίνησις διά ΑΟ ὁ μή ὁμοίως συστέλλω τε καί διαστέλλω , ἀλλά ποτός μέν μᾶλλον , ποτέ δέ κακός · ὁ ἀόριστος λέγω ἀντί ὁ ἀμυδρός καί πεπλανημένως . καί ἀνάγκη εἷς μετρέω · ὁ μείζων γάρ διώκω . ὥσπερ ὁ τέκτων ὁ αὐτός μέτρον ὁ πηχυαῖος καί ὁ μείζων καί ὁ μικρός ὁ ξύλον καταμετρέω , οὗτος καί ὁ ὀρεκτικός , φημί , ὁ ἐν ὁ ἄνθρωπος ὁ αὐτός ἀγαθός ὁ ἐναντίος ὄρεξις μετρέω καί ὁ μείζων ἀγαθός αἱρέω , καί πρός ἐκεῖνος κινέω . ὥστε δύναμαι εἷς ἐκ πλείων φαντσμάτων ποιέω . ἐπειδή , φημί , Βουλευτική εἰμί ὁ ἐν ὁ ἄνθρωπος φαντασία πρός οὗτος γάρ ἀποδοτέον ὁ λόγος ) , διά οὗτος καί εἷς ἐκ πλείων φανταὀρεκτικὸν σμάω δύναμαι ποιέω , τουτέστιν εἷς κοινός φάντασμα ἐκ πολύς μερικός φάντασμα , ὡς ἀνωτέρω μικρός εἶπον ὅτι δεῖ ὁ φίλος ὁράω ἐκδημέω διά γῆ πεζός . ὁ μέν οὖν βουλευτικός φαντασία τοιουτότροπος εἷς κοινός φάντασμα ποιέω , ὁ δέ ἄλογος οὐκέτι . καί ὁ αἴτιος αὐτός ἐπάγω λέγω ὅτι δόξα οὐ ἔχω ὁ ἄλογος . δόξα δέ οὐ ἔχω , ὅτι μή συλλογίζομαι · ὁ γάρ δόξα διάνοια εἰμί ἀποτελεύτησις , ὁ δέ διάνοια διά συλλογισμός ὁ πρακτός εὑρίσκω . τέσσαρες εἰμί , φαντασία , βουλευτικός , δόξα , λογιστικός , ὁ βουλευτικός αὐτός οἴομαι τις ἐν ἐγώ ὁ λογιστικός . οὗτος δέ ἄτοπος · εἰμί γάρ μή αὐτός φαντασία καί δόξα ἐν ἐγώ , οὐδέ ὁ ἕπομαι οὗτος ὁ αὐτός εἰμί ἀλλήλων , βουλευτικός καί λόγος . ἕπω γάρ ὁ μέν ἐν ἐγώ φαντασία ὁ βουλευτικός , ὁ δέ δόξα ὁ λογικός . p . 434 a 14 ὅταν ἀκράτεια ἔνειμι . ἄλλος εἰμί ἀκράτεια καί ἄλλος ἀκράτεια · ἀκράτεια μέν γάρ εἰμί ὁ μάχη ὁ πάθος καί ὁ λόγος , ὅταν μηδέπω μηδείς κρατέω , ἀλλά ἀμφήριστος ὁ μάχη καθίστημι , ἀκράτεια δέ εἰμί , ὅταν ὁ πάθος κατακρατέω ὁ λόγος . p . ὅς 16 To δέ ἐπιστημονικός οὖον κινέω , ἀλλά μένω . ἐπιστημονικός καλέω ὁ θεωρητικός νόος · οὗτος δέ συμφυής ὁ στάσις , ὡς πολλάκις εἴρω · ἵστημι γάρ νοέω μᾶλλον . p . 434 a 16 ὁράω δέ ὁ μέν καθόλου ὑπόληψις καί λόγος , ὁ δέ ὁ κατά ἕκαστος . ἐντεῦθεν συλλογισμός παρατίθημι καί ζητέω ποῖος οὗτος πρότασις εἰμί ὁ κινέω . δύο γάρ , φημί , εἰμί ὁ ὑπόληψις , τουτέστι ὁ πρότασις , ὁ μέν καθόλου ὁ δέ μερικός , ἤγουν ὁ μέν μικρός , ὅς εἶπον μερικός , ὁ δέ μείζων , ὅς εἶπον καθόλου , ζητητέος ὁ κινέω . ὑπαινίσσομαι δέ τοιοῦτος συλλογισμός ἐγώ ὁ πολέμιος φοβέω · πᾶς ὁ ὁ πολέμιος Ἀριστεύς · Ἀριστεύς · ἐγώ ἄρα Ἀριστεύς . πᾶς δέ Ἀριστεύς στεφανόω δεῖ · καί ἐγώ ἄρα στεφανόω δεῖ . ἐν οὗτος μείζων μέν πρότασις εἰμί ὁ λέγω ’πάντα Ἀριστεύς στεφανόω δίειμι , μικρός δέ ὁ λέγω ἐγώ ἀριστεύς . νυνί γάρ ὡς ἐπί ὁ δύο συλλογισμός ὁ λόγος ποιέω · διά οὗτος γάρ ὁ πρῶτος λαμβάνω . ἐν οὗτος οὖν ὁ πρότασις ὁ μικρός μάλα εἰμί ὁ κινέω , ὡς ἤδη εἶπον . ὁ δέ μείζων εἰμί μέν καθολικός εἰμί , παντοῖος ἀκίνητος εἰμί , μᾶλλον δέ κακός κινέω ὁ μικρός , ὅσος κακός αὐτός καθόλου ὁ μικρός . διό δεῖ ὁ μικρός μᾶλλον δίδωμι ὁ κίνησις . αἰνίσσομαι δέ ὁ δύο συλλογισμός διά τρεῖς πρότασις . ὁ εἷς γάρ κοινός λαμβάνω , ὁ μέν πρῶτος συμπέρασμα , ὁ δέ δύο πρότασις . φημί γάρ οὕτως ὁ μέν γάρ λέγω ὅτι δεῖ ὁ τοιοῦτος ὁ τοιόσδε πράσσω · οὗτος εἰμί ὁ μείζων πρότασις ὁ πρῶτος συλλογισμός ὁ λέγω ὅτι ὁ φοβέω πολέμιος ἀριστεύω εἰμί . ἐγώ δέ τοιόσδε · οὗτος εἰμί ὁ κοινός πρότασις , ὅστις συμπέρασμα εἰμί ὁ πρῶτος συλλογισμός , πρόεσις δέ ὁ δύο , ὁ λέγω ἀγώ δέ Ἀριστεύς εἰμί . καί ὁράω ὅτι οὐδέ ὁ τάξις ὁ πρότασις ὡς ἐγώ χράω οὐδέ οὕτως εἶπον ὁ ὅρος , ἀλλά παρόμοιος ὁ σημσίᾳ ὁ ἡμέτερος ὁράω . εἰμί δή οὗτος κινέω ὁ δόξα , οὐ ὁ καθόλου , ὡς ἐν ἀπορία · ἆρα οὗτος ὁ δόξα ὁ ὁ μικρός κινέω καί οὐ ὁ καθόλου πρότασις ; εἶτα ἐπιλύω φημί ἢ ἄμφω , ἀλλά οὖν , φημί , οὗτος ὁ πρότασις μᾶλλον ἠρεμέω ὁ καθόλου , ὡς εἶπον . ἐν ὅς ὁ πρᾶξις . p . 434 a 22 ὁ μέν οὖν θρεπτικός ψυχή ἀνάγκη πᾶς ἔχω ὅτι περ ἄν ζῶ καί ψυχή ἔχω ἀπό γένεσις καί μέχρι φθορά , καί ὁ ἑξῆς . ’Eπειδὴ ὁ ἔμψυχος ὁ μέν ὅλως εἰμί ἀκίνητος , καθάπερ ὁ φυτός , ὁ δέ κινέω , καθάπερ ὁ ζῷον , καί ὁ κινέω ὁ μέν κατά ὅλος ἑαυτοῦ κινέω , ὡς ὁ πορευτικός , ὁ δέ ἀπό μέρος , καί οὗτος ὁ μέν εἰμί ὑποσέληνος , ὡς ὁ ζωόφυτο , ὁ δέ ὑπερσέληνος , καθάπερ ὁ οὐράνιος , διά οὗτος οὖν ἐπί ὁ πάρειμι ὁ φιλόσοφος ἐν ὁ πάρειμι θεωρία διακρίνω ὁ πορευτικός ὁ παντελῶς ἀκίνητος καί ὁ κινέω μέν , ἀπό μέρος δέ ποιέω ὁ κίνησις · ὡς ἐκ ἀνάγκη τριπλόος γίγνομαι ὁ διάκρισις ὁ πορευτικός , λέγω δή πρός ὁ φυτόν καί ὁ ζωόφυτο καί πρός ὁ οὐράνιος . ἄρχω δέ ὅς ὁ φυτός καί ὁ πορευτικός διακρίς - σέως . εἰμί γάρ καί ἑκάτερος , φημί , ὁ θρεπτικός ἔχω Ψυχή , ἀλλά οὖν ὁ μέν φυτόν οὐ ἔχω αἰσθητικός , ὁ δέ πορευτικός ζῷον ἔχω αἰσθητικός . καί οὗτος ἑκάτερος διά δύο ἐπιχείρημα δείκνυμι , καί πρῶτος ὅτι ὁ φυτόν οὐ ἔχω αἰσθητικός εἰκότως . πρόειμι δέ ὁ λόγος ὁ μέν ἀπό ὁ σῶμα ὁ φυτός , ὁ δέ ἀπό ὁ Ψυχή . καί εἰμί ὁ ἀπό ὁ σῶμα οὗτος · ὁ φυτός , φημί , ἀπολόω τίς δοκέω εἰμί · εἰμί γάρ καί ἐκ ὁ τέσσαρες στοιχεῖον συνίστημι , ἀλλά οὖν τοσοῦτος ἐπικρατέω ὁ γήινος ἐν αὐτός , ὡς ἐκ αὐτός μόνος δοκέω εἰμί . ὁ δή γεώδης ἀναίσθητος , ὡς μαρτυρέω ὁ ἐν ἐγώ αἰσθητικός εἰμί γεώδης μόριον μή αἰσθάνομαι , λέγω δή ὀστέον καί θρίξ καί ὄνυξ . πῶς γάρ ἄν κτάομαι αἴσθησις ὁ πρός ὁ γήϊνος τυγχάνω , εἰμί γε ὁ τοιοῦτος ἁφή ἔχω οὖον δύναμαι ; οὗτος γάρ πλείων ἀντίθεσις ἀντιλαμβάνω ἐκ πλείων καί ἴσως ἰσόω - νέος ἐθέλω σύγκειμαι . οὗτος εἰμί ὁ πρῶτος ἐπιχείρημα ὁ ἐκ ὁ σῶμα ὁ φυτός . ὁ δέ ἀπό ὁ Ψυχή ὧδε πως ἔχω . οὐ ἔχω , φημί , αἴσθησις ὁ φυτός · μέλλω γάρ ὁ αἰσθητής εἶδος ἄνευ ὕλη ἀντιλαμβάνω . νυνί δέ οὐ ἀντιλαμβάνω · μάτην γάρ ἀντιλαμβάνω μήτε ὁ ἡδύς πρόσειμι δύναμαι διά ὁ ῥιζόω καί ἀκινητέω μήτε ὁ λυπηρός ἐκκλίνω . ὅτι δέ ὁ πορευτικός δικαίως καί ἀναγκαῖος ἔχω αἴσθησις διά Β λόγος εἰμί ἀποδείκνυμι , ὅς ὁ πρότερος εἰμί τοιοῦτος · εἰμί μή ἔχω , φημί , αἴσθησις ὁ πορευτικός , μάτην τε καί ἐπί κακός κινέω , ὁ μέν ἀγνοέω ἔνθα ὁ τέλος εἰμί ὁ κίνησις , ὁ δέ κατά κρημνός φέρω , διότι οὖον διακρίνω αἴσθησις . φύσις δέ οὐδείς πρός ἐπιβουλή ποιέω ὁ ζῷον , ἀλλά πᾶς πάντως ἢ ἕνεκα ὁ ποιέω ἢ σύμπτωμα ὁ ἕνεκα ὁ . εἰμί δέ οὗτος ἑκάτερος ἐκ ὁ θρίξ πιστόω . ὁ μέν γάρ ἐν ὁ κεφαλή καί ὁ βλεφαρίς καί ὁ γένειον θρίξ ἕνεκα ὁ γίγνομαι · ὁ μέν γάρ σκέπη χάρις , ὡς ὁ ὁ κεφαλή , ὁ δέ φυλακή , ὡς ὁ βλεφαρίτιδα , ὁ δέ διά κόσμος , ὡς ἐπί ὁ γένειον . ὁ δέ κατά ὁ μασχάλη καί ἐν ὁ κεφαλή ἐν ὁ γῆρας πολιός ἕνεκα ὁ μέν οὐ εἰμί , σύμπτωμα δέ ὁ ἕνεκα ὁ ὑπάρχω · ὁ μέν γάρ διά ὁ πλεονάζω ἐν ὁ μασχάλη θερμότης καί ὑγρότης γίγνομαι , ὁ δέ διά ὁ ἐν ὁ σῶμα τηνικαῦτα πλεονάζω φλέγμα . ὁ δέ δύο ἐπιχείρημα τοιοῦτος εἰμί · ἀνάγκη συναίσθησις ἔχω ὁ πορευτικός · πολύς γάρ ὁμιλέω τροφή διά ὁ κινέω γνωστικός δύναμις δήω διακρίνω δύναμαι ὁ οἰκεῖος τροφή ἀπό ὁ ἀλλότριος . ὁ γάρ φυτόν οὗτος οὖον δήω , διά τε ὁ μή κινέω διά τε ὁ παράκειμαι ἔχω ὁ τρέφω , τουτέστι ὁ γῆ . οὗτος διακρίνω ὁ πορευτικός ὁ φυτός διακρίνω αὐτός καί ὁ ζωόφυτο . ὁ ζωόφυτο , φημί , οὐ ἔχω ὁ τέλειος αἴσθησις , ὄψις καί ἀκοή καί ὄσφρησις , ὁ δέ πορευτικός καί οὗτος κτάομαι . καί ὁ ἀσφάλαξ γάρ ἔχω ὁ ὄψις , εἰμί καί λεπτός χιτών καλύπτω διά ὁ εἰς ὁ γῆ συνεχής κατάδυσις . ὁ γάρ σκῶ - ληκέω εἰμί καί μή ἔχω ὄψις κινέω , ἀλλά οὖν ὁ φύσις διά ὁ μαλακότης ὁ χρεία ἀναπληρόω . οὗτος διακρίνω καί ἀπό ὁ ζῳοφτων ὁ πορευτικός μέτειμι καί ἐπί ὁ ὁ οὐράνιος διάκρισις καί φημί οὗτος διαφέρω ὁ πορευτικός ὁ ὁ μέν πορευτικός καί φυτικός ἔχω καί αἰσθητικός Ψυχή , ὁ δέ οὐράνιος μόνος λογικός . οὗτος περί ὁ οὐράνιος εἶπον ἐπιφέρω λέγω ‘ διά τίς γάρ ἔχω ἄλογος ’ ; οὗτος δέ ὁ ῥησείδιον ἄλλως μέν ὁ Ἀλέξανδρος , ἄλλως δέ ὁ Πλούταρχος ἐξηγέομαι . Αλέ - ξανδρος μέν γάρ φημί διά τίς γάρ ἔχω ὁ οὐράνιος αἴσθησις ; οὔτε γάρ ὁ σῶμα οὗτος ἀγαθός αἴσθησις ἔχω οὔτε ὁ Ψυχή , ὁ μέν σῶμα , διότι ὁ παθητός σῶμα συμβάλλω ἄν ὁ αἴσθησις , ὁ φθαρτικός αὐτός διείργω , ὁ δέ οὐράνιος ἀπαθής εἰμί οὐδείς συμβάλλω , καί ὅτι ὁ αἰσθάνομαι πάσχω αἰσθάνομαι , οὗτος δέ ἀπαθής καί ἀθάνατος εἰμί . ἀλλά οὐδέ ὁ Ψυχή αὐτός συμφέρω , διότι ὁ ὁ αἴσθησις ἔχω πρός ἀνάμνησις ὁ καθόλου οὗτος κτάομαι , ἵνα ἐκ ὅς ἐν ὁ κατά ἕκαστος διά ὁ αἴσθησις εὑρίσκω , ἐπί ὁ ἐνυπάρχω καθολικός λόγος ἀνάγω , ὁ δέ οὐράνη ὁ αἴσθησις οὖον δείδω · ἀεί γάρ νοερός ἐνεργέω καί οὐδέποτε ὁ καθόλου ἀφίστημι . ὁ δέ αἴσθησις μερικός εἰμί ἀντιληπτικός · περί οὗτος οὖν ἐκκρούω καί ἐνειλέω - μένω οὐ ἐάω ὁ νόος ἀπασχολέω | ὁ καθόλου , ἀλλά ἔοικα φλύαρος s γείτων ὁμιλέω πολύς καί ἐκκρούω ὁ ἀναγιγνώσκω . οὗτος μέν οὖν ὁ Ἀλέξανδρος , καί κατά αὐτός οὐ ἔχω ὁ ῥητός ὁ οὖον ἄρνησις , ἀλλά οὕτως εἰμί διά τίς γάρ ἔξεστι , καί ἐξηγέομαι αὐτός ἐρωτηματικός . ὁ δέ Πλούταρχος ὁ ἐναντίος βαδίζω προστίθημι ὁ οὖον ἄρνησις καί φημί διά τίς γάρ οὐ ἔχω αἴσθησις ὁ οὐράνιος ; ἵημι γάρ ὁ σῶμα βελτίων εἰμί ὁ μή οὕτως ἔχω · ἀγαθός γάρ αἰσθητικός εἰμί ὁ ἀναίσθητος , διότι ὁ αἰσθάνομαι ὁ ἀναίσθητος τίμιος εἰμί . εἰμί δέ εἶπον ‘ουκεω πάσχω αἰσθάνομαι καί οὐκέτι ἀπαθής καί ἀθάνατος , λέγω ὅτι οὖον · ἐπί γάρ ὁ ὑπό σελήνη ἀληθής εἰμί ὁ λόγος , ὅτι πάσχω αἰσθάνομαι - νοντ , ἐκεῖνος δέ μηδείς πάσχω αἰσθάνομαι . ὥστε συμβάλλω αὐτός ὁ σῶμα ὁ αἴσθησις . ἀλλά καί ὁ Ψυχή αὐτός συμβάλλω · οὖον γάρ ἐμποδίζω αὐτός πρός ὁ εἴδησις ὁ καθόλου , διότι διά μέν ὁ αἴσθησις ὁ μερικός γιγνώσκω , ἐκ δέ ὁ μερικός ἀνάγω ἐπί ὁ καθό · Λοῦ , καί ὅτι , ἐάν ἄρα ἐπί ἐγώ ὁ λογισμός ὑπό ὁ αἴσθησις ὥσπερ ὑπό φλύαρος γείτων δικαίως ἐκκρούω , παρά ὅς καί ὁ ὁ κακία εἰμί ἵππος , ἐπί ὁ οὐράνιος οὐ ἄν ἐκκρούω , παρά ὅς ὁ ὁ κακία ἵππος οὐ εἰμί . θεός γάρ ἵππος , καθάπερ φημί ὁ ἐν Φαῖδρος Σωκράτης , ἀγα - θέω τε καί ἐκ ἀγαθός , ἐμφαίνω ὁ λόγος ὁ ὁ ἐν ὁ οὐράνιος Ψυχή συμφωνία · ἅμα γάρ ἀναγωγός ἐνεργέω καί καταγωγός , καί οὐ ἐμποδίζω αἴσθησις ἐκεῖ · ὥστε συμβάλλω ὁ Ψυχή πρός ὁ γνῶσις ὁ μερικός καί ὁ καθόλου ὁ αἴσθησις . εἶτα ὁ Πλούταρχος οὐ ἀνα - γιγνώσκω ὁ λέξις ὡς Ἀλέξανδρος , ἀλλά οὗτος διά τίς γάρ ὁ οὐράνιος οὐ ἔχω αἴσθησις ; ὁ γάρ ὁ Ψυχή αὐτός βελτίων εἰμί ὁ μή ἔχω αἴσθησις . καί τοσοῦτος μέν περί ὁ λέξις καί ὁ ἐν αὐτός ὁ ἐξηγητής διαφωνία . ἔξεστι δέ ἐκ ὁ Ἀριστοτελικός ὁρμάω ἀποδείκνυμι ὁ οὐράνιος ἀμοιρέω αἴσθησις · ἔξεστι δέ καί ὁ ἐπιχείρημα ἀπαντάω ἐκ ὁ πλατωνικός ἐπιφέρω ὁ ἔλεγχος . φέρω οὖν , εἰμί δοκέω , οὗτος ποιέω . ὅτι μέν οὖν λογικός ἔχω ψυχή ὁ οὐράνιος , δῆλος ΑΠΣΙ ἐκ ὁ κίνησις αὐτός · ὁ γάρ ἐν ὁ αὐτός κυκλικός κίνησις ὑπό οὐδείς ἄν γίγνομαι , πλήν ὑπό λόγος . περί δέ ὁ αἰσθητικός διαφωνέω · ὁ μέν γάρ αριστοτελικός φημί ὡς οὐ εἰμί ἐν οὗτος αἴσθησις , εἰμί γε οὗτος μέν ἀπαθής , πάσχω δέ ὁ αἴσθησις ὁ ὑπόκειμαι . ἀλλά , φημί ἄν ὁ πλατωνικός , ( 5 Ἀριστοτέλης , ἐπί ἐγώ πάσχω ὁ ὑπόκειμαι κρίνω ὁ πάθος ὁ δύναμις , ἐπί δέ ὁ οὐράνιος μόνος κρίσις εἰμί ὁ εἶδος ἄνευ πάθος . πῶς γάρ οὐ ἄτοπος ὁ μέν ἀήρ καί ὁ ὕδωρ ἄνευ πάθος διακονέω ὁ εἶδος ὁ αἰσθητής καί ὑποδέχομαι , ὁ δέ οὐράνιος μή δύναμαι πάθος Χωρὶς ὁ αἰσθητής ἀντιλαμβάνω . ἀλλά εἰμί ἔχω , φημί ὁ αριστοτελικός , ὁ αἴσθησις , αἴσθησις , καί ἁφή ἔχω πάντως · ἡγέομαι γάρ οὗτος πᾶς ὁ αἴσθησις ὡς χείρων , ὅπου δέ ὁ ἀγαθός , καί ὁ χείρων . πῶς δέ ἄν ἔχω ἁφή , εἰμί γε ὁ μέν ἁφή δήω πλείων στοιχεῖον πρός γένεσις ὡς πλείων ἀντιλαμβάνω , ἐκ μόνος δέ ὁ πέμπτος οὐσία ὁ οὐράνιος ; εἰμί δέ εἰμί ὁ οὐράνιος ἐκ ὁ στοιχεῖον , εἰμί εἄν καί φθαρτός . πρός ὅς φημί ὁ πλατωνικός ὅτι οὐ ἀνάγκη ὁ ἁφή ἔχω ὁ οὐράνιος · παρά ἐγώ γάρ ἴσως ἡγέομαι ὁ ἀγαθός ὁ χείρων καί σύνειμι , ἐπί ἐκεῖνος δέ καί αὐτός Ἀριστοτέλης ὁ λόγος ἀθετέω · φημί γάρ αὐτός λογικός ἔχω μή ἔχω ὁ ἄλογος . ὅσος δέ ἐπί ὁ λόγος καί ἐν ὁ αὐγοειδής σῶμα πάντως εἰμί καί ὁ ἄλογος καί ὁ φυτικός , εἴπερ ὅπου ὁ ἀγαθός , καί ὁ χείρων , ὅσπερ ἄτοπος . οὐ εἰμί οὖν πάντως ἐπί πᾶς , ἔνθα ὁ ἀγαθός , καί ὁ χείρων . πάλιν , φημί ὁ αριστοτελικός , εἰμί ἔχω αἴσθησις ὁ οὐράνιος , πάντως ἔχω καί ὄργανον · πᾶς γάρ αἴσθησις διά ὄργανον ἐνεργέω · ὁμοιομερής δέ εἰμί ὁ οὐράνιος . πρός ὅς φημί ὁ πλατωνικός ὅτι οὖον πάντως διά ὄργανον ὁ ὁ αἰσθητής ἀντίληψις γίγνομαι , ὅπου γε καί ἐν ἐγώ ὁ κοινός αἴσθησις ἐν εἷς τυγχάνω πνεῦμα ὁ ὁ πέντε οἶδα αἴσθησις αἰσθητής , καί ὁ ἄλογος δέ διά εἷς πνεῦμα ὁ αἰσθητός πᾶς καταλαμβάνω . διό καί αὐτός φημί ‘ ὁ γάρ κύριος αἴσθησις εἷς καί ὁ κύριος αἰσθητήριον ἐν . ἀλλά πάλιν φημί ὁ αριστοτελικός ὡς ὁ μέν ζωτικός εἰμί οὐ ἀνάγκη ὁ γνωστικός εἰμί δύναμις , ὡς δηλόω ὁ φυτόν ζωή , οὖον γνῶσις ἔχω , ὁ δέ γνωστικός εἰμί πάντως εἰμί καί ὁ ζωτικός . εἰμί οὖν ἔχω ὁ οὐράνιος ὁ γνωστικός δύναμις ὁ ἄλογος , δῆλος ὅτι καί ὁ ζωτικός αὐτός ἔχω δύναμις , θυμός λέγω καί ἐπιθυμία . ἄτοπος δέ ὁ οὐράνιος λέγω ἢ ἐπιθυμέω ἢ θυμόω , ἐπεί καί φθείρω ἄν . πρός ὅς φημί ὁ πλατωνικός ὅτι ἔχω ἐπιθυμία ὁ οὐράνιος · ἐφίημι γάρ ὁ πρός ὁ νόος μίμησις , εἰμί γε ὁ μέν πανταχοῦ εἰμί , ὁ δέ πανταχοῦ γίγνομαι , εἰμί καί μή ἅμα , ἄλλος κατά μέρος · θυμός δέ οὐ ἔχω · οὖον γάρ ἀνάγκη . ἰδού γάρ καί ὁ ζωόφυτο ἔχω ἐπιθυμία · ἀνιάω γάρ καί ἥδομαι · οὖον θυμόω · οὖον γάρ φαίνω ἀμύνω . καί διά πέμπτος δέ ἐπιχείρημα κατασκευάζω ὁ αριστοτελικός ὅτι οὐ ἔχω αἴσθησις ὁ οὐράνιος . εἰμί γάρ πᾶς αἴσθησις περί ὁ ἐκτός καταγίγνομαι , οὐδείς δέ ἔξω ὁ οὐράνιος , οὐ ἄρα αἰσθάνομαι . πρός ὅς εἰμί εἶπον ὅτι καί ἐν ὁ οὐράνιος εἰμί ἔξω · ὁ γάρ περιφέρεια ἔξω εἰμί ὁ κέντρον · ὥστε αἰσθάνομαι . ὁ δέ γε πλατωνικός οὗτος κατασκευάζω ὅτι αἰσθάνομαι · εἰμί ὁ αἰσθάνομαι καί γιγνώσκω , καί ὁ οὐράνιος ὡς ἀγαθός αἰσθάνομαι . οὗτος εἶπον ἔρχομαι καί ἐπί ὁ διακρίνω ὁ πορευτικός ὁ ζωόφυτο . ἀλλά ἐν οὗτος ὁ θεωρία σύν θεάομαι πληρόω . ὁ μέν οὖν θρεπτικός ἀνάγκη πᾶς ἔχω ὅτι περ ἄν ζῶ καί ψυχή ἔχω . διάκρισις λέγω ζῷον καί φυτός , ὅτι εἰμί καί ἄμφω ἔχω ὁ θρεπτικός , ἀλλά οὐ ἄμφω ἔχω ὁ αἰσθητικός . θρεπτικός | μέν γάρ ἀνάγκη πᾶς ζῶ ἔχω · εἰμί γάρ μή τρέφω ἀπό ἀρχή ὁ γένεσις μέχρι ὁ φθορά , ταχύς φθείρω καί οὖον φθάνω ὁ ἀκμή · αἰσθάνομαι - βρόχος δέ οὐ ἀνάγκη πᾶς ὁ ζῶ ἔχω · ὁ γάρ ἁπλόος σῶμα ἔχω , οἷος ὁ φυτός , οὐ ἀνάγκη ἔχω αἴσθησις . ἁπλόος δέ ἔχω λέγω σῶμα ὁ φυτός , ἐπεί ὁ γεώδης μόνος χαρακτηρίζω ὁ δέ αἴσθησις Χωρὶς ἀδύνατος εἰμί ζῷον . αἴσθησις δέ οὐ ἀναγκαῖος ἐν ἅπας ὁ ζῶ . δισσός οὗτος ὁ ῥητός φέρω γραφεύς . ὁ μέν γάρ ἔχω ἐν ἅπας ὁ ζῷον , ὁ δέ ἐν ἅπας ὁ ζῶ . ἀλλά εἰμί μέν ὁ ζῷον ἔχω , ἀντί ὁ ὁ ζάω εἰμί , ἵνα συμπεριλαμβάνω καί ὁ φυτός . τίς γάρ φημί ; ὅτι οὐ ἀνάγκη πᾶς ζωή ἔχω καί αἴσθησις ἔχω . εἰμί δέ ἐν ἅπας ὁ ζῶ ἔχω ὁ γραφεύς , καλῶς εἄν ἔχω · μᾶλλον γάρ οὕτως ῥώννυμι ὁ διάνοια . οὔτε γάρ ὅς ὁ σῶμα ἁπλόος , ἐνδέχομαι ἁφή ἔχω . οὗτος εἰμί ὁ ἀπό ὁ σῶμα κατασκευή δείκνυμι ὅτι οὐ εἰμί ἐν ὁ φυτός ἁφή . p . 434 a 29 οὐδέ ὅσος μή δεκτικός ὁ εἶδος ἄνευ ὁ ὕλη . περι ὁ φυτός λέγω · οὗτος γάρ οὖον δέχομαι ὁ εἶδος ἄνευ ὁ ὕλη , ὡς ὁ αἴσθησις , ἀλλά μετά ὁ ὕλη . ὅσος οὖν , φημί , οὖον δέχομαι ὁ εἶδος κατά ἑαυτοῦ , οἷος ὁ φυτός , οὐ ἔχω αἴσθησις . ὁ δέ ζῷον ἔχω αἴσθησις , ἐπεί μάτην ἄν εἰμί ἐν αὐτός ὁ κίνησις · μή αἰσθάνομαι γάρ ἐπί κακός κινέω καί εἰς βόθρος πίπτω · οὐδείς δέ μάτην ἢ ἐπί κακός ὁ φύσις ποιέω , ἀλλά ἢ ἕνεκα ὁ ἢ σύμπτωμα ὁ ἕνεκα ὁ . καί εἴρω ποῖος εἰμί οὗτος . ὁ δέ φυτόν ὡς μόνιμος καί ἀκίνητος οὖον χρῄζω αἴσθησις . ἀπορέω δέ λέγω ὅτι οὖον μόνος ὁ φυτός εἰμί ὁ μή δέχομαι ὁ εἶδος ἄνευ ὁ ὕλη , ἀλλά καί τις αἴσθησις . ὁ μέν γάρ ὄψις καί ἀκοή ἀλήθεια μόνος ὁ εἶδος ἀντιλαμβάνω , ὁ μέν ὁ χρῶμα ὁ δέ ὁ ψόφος , καί οὖον γίγνομαι ἵημι ὁ ὄψις χρῶμα , οἷος λευκός ἢ μέλινος , οὔτε ὁ ἀκοή ψόφος , οἷος ὀξύς ἢ βρεῖα · ὁ μέντοι γε ἁφή οὖον μόνος ὁ εἶδος ἀντιλαμβάνω , ἀλλά καί ὁ ὕλη · ὁ γάρ ψυχρός οὐ ἀντιλαμβάνω , εἰμί μή ψυχρός γίγνομαι ὁ σῶμα , ὁμοίως καί ἐπί ὁ θερμός καί ὁ τοιοῦτος . λέγω δέ πρός οὗτος ὅτι ὁ μέν εἶδος ὁ ψυχή ἀντιλαμβάνω , ὁ δέ ὕλη εἰς ὁ σῶμα δράω · ὥστε πᾶς ὁ αἴσθησις ὁ εἶδος μόνος ἀντιλαμβάνω , ὁ δέ ὕλη οὐδαμῶς . ὁ δέ φυτόν οὖον μόνος ὁ εἶδος ἀντιλαμβάνω , ἀλλά καί αὐτός δράσσομαι ὁ ὕλη , καί πάσχω ὑπό αὐτός καί ἀντιδράω . μήποτε δέ εἰμί καί ἐπί οὗτος εἶπον ὅτι ὥσπερ ἐπί ὁ ζῷον ὁ μέν ψυχή ὁ εἶδος ἀντιλαμβάνω , ὁ δέ σῶμα ὁ ὕλη , οὗτος καί ἐπί ὁ φυτός ὁ μέν ἁπτικός δύναμις ὁ εἶδος ὁ γῆ ἀντιλαμβάνω , ὁ δέ σῶμα ὁ φυτός ὑπό ὁ ὕλη ὁ ἁπτός πάσχω , ὡς συνάγω καί ὁ φυτόν ἔχω ὁ ἀπτικός δύναμαι · ὅς πλήν ὅτε καί οὗτος δήω , ὁ ἄλλος ἐπιχείρημα ἀνατρέπω οὗτος . φθείρω εἄν καί εἰς τέλος οὐ εἄν ἔρχομαι , ὅς εἰμί φύσις ἔργον · πῶς γάρ τρέφω ; εἰμί μή ἔχω , φημί , αἴσθησις ὁ ζῷον , οὐ ἔρχομαι εἰς τέλος , τουτέστιν εἰς ἀκμή , ἀλλά φθείρω . εἰμί γάρ διά ἁφή γιγνώσκω ὁ ἐπιτήδειος τροφή καί αἱρέω αὐτός , ἀποστρέφω δέ ὁ λυπέω , εἰμί μή ἔχω ἄρα αἴσθησις , οὔτε τρέφω καί φθείρω ὁ ζῷον μή τρέφω . ὁ δέ φυτόν ὡς μόνιμος οὖον χρεία ἔχω αἴσθησις · παράκειμαι γάρ ἔχω ὁ τροφή ἐν ὁ γῆ ἐν ὅς καί εἰμί ὁ φυτός , ὅς εἶπον ὅθεν φύω · ὁ φυτός οὖν ὁρίζω εἰμί ὁ τροφή , καί διά οὗτος αἴσθησις οὖον χρῄζω ὁ φυτός , ὁ δέ ζῷον ἀδιάφορος εἰμί καί ἀόριστος · οὐ ἀεί γάρ ὁ αὐτός τροφή προσφέρω , καί χρῄζω ἔχω αἴσθησις ὁ διά - κρίνω ὁ οἰκεῖος ἀπό ὁ ἀλλότριος . p . 434 b 3 οὐχ οἷος τε δέ σῶμα ἔχω μέν ψυχή καί νόος κριτικός , αἴσθησις δέ μή ἔχω , μή μόνιμος εἰμί , γενητός δέ · δίκαιος ἔχω ὁ ζῷον , φημί , αἴσθησις , ἐπεί ἀδύνατος ὁ ἔχω ψυχή καί εἰμί γενητός καί μή μόνιμος μή ἔχω αἴσθησις . μή εἰμί δέ μόνιμος εἶπον διά ὁ φυτός · οὗτος γάρ καί ψυχή ἔχω καί γενητός εἰμί · ἐπεί δέ μόνιμος εἰμί , διά οὗτος οὐ ἔχω αἴσθησις . εἶπον δέ νόος κριτικός καί οὐ ἀπλόος νόος , ἵνα μή δόξα διακρίνω ζῷον φυτός , ἀλλά λογικός ζῷον φυτός · ἐν γάρ οὗτος μᾶλλον ἀναγκαῖος ὁ αἴσθησις , εἴπερ καί οὗτος μᾶλλον διακρίνω . ἀλλά μήv οὐδέ ὁ ἀγένητος , φημί , ἔχω αἴσθησις , οἷος ὁ οὐράνιος · οὗτος γάρ καί δοξάζω Ἀριστοτέλης · οὔτε γάρ ὁ Ψυχή αὐτός οὔτε ὁ σῶμα συμβάλλω ὁ ἔχω αἴσθησις · καί εἴρω πῶς ἐν ὁ θεωρία , καί ὅτι ἄλλως μέν Ἀλέξανδρος , ἄλλως δέ Πλούταρχος ὁ λόγος δέχομαι . δοξάζω τοίνυν Ἀριστοτέλης ὁ οὐράνιος καί ζῶ καί πορευτικός εἰμί αεικίνητος γάρ αὐτός λέγω ) , ὅμως δέ μή ἔχω αἴσθησις , ἐπεί ἀγένητος εἰμί κατά χρόνος . οὐδείς ἄρα ἔχω ψυχή σῶμα μή μόνιμος ἄνευ αἴσθησις . οὗτος ὁ ῥητός μᾶλλον δείκνυμι Ἀριστοτέλης εἰμί ὁ δόξα Πλούταρχος . οὗτος γάρ λέγω ὅτι οὐδείς εἰμί σῶμα ἔχω ψυχή Χωρὶς ὁ φυτός καί μή ἔχω ὁ αἴσθησις , εἰμί μή πού τις εἶπον ὅτι ὁ ἄνω εἰμί συμπέρασμα καί οὖον πρός ὁ προσεχής ἀποδίδωμι . εἰμί γάρ τις οὗτος εἶπον , οὐδείς ἔχω ὁ Πλούταρχος ἐκ ὁ πάρειμι ῥητός . ἐν ὅς ὁ πρᾶξις σύν θεός πληρόω . p . 434 b 8 ἀλλά μήv εἰμί γε αἴσθησις ἔχω , ἀνάγκη ὁ σῶμα εἰμί ἢ ἀπολόω ἢ μικτός . οὐ οἷος τε δέ ἁπλόος · ἁφή γάρ οὐ ἔχω , εἰμί δέ ἀνάγκη οὗτος ἔχω . | διακρίνω ὁ Ἀριστοτέλης ὁ ζῷον ἀπό ὁ φυτός καί ὁ οὐράνιος νυνί διακρίνω ὁ πορευτικός ζῷον ἀπό ὁ ζωόφυτο . βούλομαι δέ κατεπείγω δείκνυμι ὁ διάκρισις αὐτός πρῶτος κοινωνία αὐτός λέγω καί καλέω καί ὁ ζῷον ὁ πορευτικός καί ὁ ζωόφυτο κοινῶς ζῷον , ἐπεί ὁ ὁρισμός ὁ ζῷον ἄμφω ἐπιδέχομαι · οὐσία γάρ ἔμψυχος αἰσθητικός ἀμφότερος . κοινός τοίνυν εἰμί ἐν πᾶς ὁ ζῷον ὁ μικτός αὐτός εἰμί καί οὐ ἁπλόος , κοινός δέ αὐτός καί ὁ ἁφή ἔχω · καί ὁ ζωόφυτο γάρ καί ὁ πορευτικός μικτός εἰμί καί ἁφή ἔχω . οὗτος δέ ὁ κοινωνία οὔτε ὁ φυτός ὑπάρχω οὔτε ὁ οὐράνιος . οὔτε γάρ ὁ φυτόν σύνθετος εἰμί , ἀλλά οἱονεί ἁπλόος · ὁ γάρ γεώδης χαρακτηρίζω μόνος · ἀλλά μήv οὐδέ ἁφή ἔχω ὁ φυτός . πάλιν ὁ οὐράνιος οὐ εἰμί μικτός · κατά γάρ Ἀριστοτέλης οὐ εἰμί ἐκ ὁ στοιχεῖον , ἀλλά ἐκ ὁ πέμπτος οὐσία · ἁπλόος οὖν . ἀλλά μήv οὐδέ ἁφή ἔχω ὁ οὐράνιος κατά ὁ Ἀριστοτέλης . καί οὗτος μέν ὁ κοινωνία ὁ ζῷον . εἶτα μετά ὁ κοινωνία δείκνυμι ὅτι ἀληθής ὁ ζῷον καί μικτός εἰμί καί ἁφή ἔχω . οὗτος δέ καί πρό ὁ διάκρισις δείκνυμι καί μετά ὁ διάκρισις οὖον ὁ αὐτός ἐπιχειρέω - Μασίν · ἐγώ δέ πρῶτος εἶπον ὁ διάκρισις καί εἶτα οὗτος συνάπτω ὁ συνάγω ἐπιχείρημα ὅτι μικτός εἰμί ὁ ζῷον καί ἁφή ἔχω . καί ποῖος εἰμί ὁ διάκρισις ; ὁ ζωόφυτο τοίνυν ἢ μόνος ἁφή ἔχω , ὡς ἐπί σπόγγος , ἢ ἁφή καί γεῦσις τις , ὅσος ἔχω ἀνάλογος γαστήρ καί στόμα , οἷος ὁ ὀστρακόδερμος · ὁ δέ πορευτικός πᾶς ὁ αἴσθησις ἔχω ἢ ὁ ἀναλογέω ὁ αἴσθησις . ὁ γάρ σκώληξ διά ὁ μή ἔχω ὄψις απαλοσαρξ εἰμί . ἐθέλω γάρ ὁ πορευτικός ἔχω καί ὄψις καί ἀκοή , ἵνα καί ὁ πόρρω κακός ἐκκλίνω . διό εἴρω “ ἵππος εἷς ὠκύπους ἀμφί κτύπος οὖς βάλλω καί “ ἀμφί εἷς Ὀδυσσεύς ταλασίφρων ἱκνέομαι φωνή . κατά οὗτος οὖν διαφέρω ὁ πορευτικός ζῶ ὁ ζωόφυτο . καί οὗτος μέν ὁ διάκρισις . ἐπί οὗτος οὖν εἶπον ὁ πρό ὁ διάκρισις ἐπιχείρημα , ἐκ ὅς εἰμί δείκνυμι ὅτι τε μικτός εἰμί ὁ ζῷον καί ἁφή ἔχω . καί πρῶτος δείκνυμι ὅτι μικτός εἰμί οὕτως . δεῖ τοίνυν οἶδα ὅτι πᾶς ζῷον αἰσθητικός ἁφή ἔχω · οὖον γάρ εἰμί ὁ μή ἔχω ἁφή ἄλλος ἔχω αἴσθησις · δεῖ γάρ ὑποστόρεννυμι ὁ χείρων . πᾶς δέ ἁφή ἔχω μικτός · καί πᾶς ἄρα ζῷον μικτός . ὅτι δέ πᾶς ἁφή ἔχω μικτός εἰμί , δῆλος · ἐκ ὅς γάρ σύγκειμαι ὁ ἁφή , οὗτος καί ἀντιλαμβάνω · εἰμί δέ ἀντιλαμβάνω θερμός καί ψυχρός καί ὑγρός καί ξηρός , καί οὖον μόνος εἷς στοιχεῖον , δῆλος ὅτι καί ἐκ οὗτος συνίστημι καί εἰμί μικτός . ἐπεί οὖν ἐκ οὗτος ὁ ἐπιχετρήματος δείκνυμι ὅτι καί μικτóν εἰμί ὁ ζῷον καί ἁφή ἔχω , πάρεργον δέ δείκνυμι ὅτι καί ἁφή ἔχω , φέρω δείκνυμι πρῶτος ὅτι ἁφή ἔχω ὁ ζῷον . δεῖ τοίνυν οἶδα ὅτι ἐκ ὁ ἁπτός τρέφω κύριος · ὁ γάρ χυμός καρύκευμα δίκη ἐπέχω κατά συμβαίνω τρέφω , ὁ δέ ἄλλος οὐδέ κατά συμβαίνω τρέφω , οἷος ὁ ὀσφραντός ἢ ὁ ἀκουστός ἢ ὁ ὁρατής . εἰμί οὖν ἐκ ὁ ἁπτός τρέφω , ἀνάγκη δέ ἀντιλαμβάνω ἐκεῖνος ἐκ ὅς τρέφω , ἀνάγκη ἄρα εἰμί αὐτός ἅπτω , καί ἐκ ἀνάγκη εἰμί ἐν ἐγώ ἁφή , ἵνα οὗτος ἀντιλαμβάνω · οὗτος μέν γάρ μόνος ἀμέσως ἀντιλαμβάνω , ὁ δέ ἄλλος διά μέσος . εἰμί οὖν ἁφή ἐν ὁ ζῷον . οὗτος πρό ὁ διάκρισις δείκνυμι ὅτι εἰμί ἁφή ἐν ἐγώ , καί μικτός εἰμί ὁ ζῷον . μετά δέ ὁ διάκρισις πάλιν δείκνυμι ὅτι μικτός εἰμί ὁ ζῷον . φημί γάρ ὅτι εἰμί δείκνυμι ὅτι πᾶς ζῷον αἰσθητικός εἰμί , ἀνάγκη αἰσθητήριον ἔχω διά ὅς αἰσθάνομαι . ὁ δέ αἰσθητήριον ἀνάγκη μικτός εἰμί · οὔτε γάρ ἀπό πυρός μόνος δύναμαι εἰμί ( ὁ γάρ πῦρ φθείρω μᾶλλον ἢ συνίστημι μόριον ) οὔτε δέ ἐκ ἀήρ ἢ ὕδωρ δύναμαι εἰμί ( οὗτος γάρ ἄλλος δύναμις πιστεύω , διαφανής , διηχή , δίοσμος ) , δέ ἀπό γῆ μόνος δύναμαι εἰμί · ἀναίσθητος γάρ ὁ ἐν ἐγώ γεώδης μόριον , οἷος θρίξ , ὄνυξ , ὀστέον · καί ὅτι οὖον μόνος ὁ ἀντίθεσις ὁ γῆ ἀντι - λαμβάνω , οἷος ξηρός καί ψυχρός , ἀλλά καί θερμός καί ὑγρός . ἐσθίω οὖν ἐκ πᾶς εἰμί ὁ αἰσθητικός , ἵνα μέσος εἰμί πᾶς ἀντιλαμβάνω · ὥστε μικτός . ὅτι δέ καί ἁφή ἔχω ὁ ζῷον , διά πέντε ἐπιχείρημα δείκνυμι . ὅς ὁ πρότερος εἰμί οὗτος · ἀναγκαῖος , φημί , εἰμί ὁ ζῷον ὁ ἁφή · εἰμί γάρ ὁ ὄψις στερέω ζῶ , ἔτι δέ ζῶ καί κωφός καί ὁ ὄσφρησις στερέω , οἷος ἐάν ἔχω τις πολύπους ἐν ὁ ῥίς , πρός οὗτος δέ καί ὁ ἀποκόπτω ὁ γλῶσσα ζῶ , ὁ δέ ἀπόλλυμι ὁ ἁφή , οἷος ὁ πάρετος , οὐ εἰμί ζῶ . ἀναγκαῖος ἄρα πλέω πᾶς ὁ ἁφή , καί εἰμί ἐν ἐγώ . δύο ἐπιχείρημα · εἰμί ὅρος ὁ ζῷον ὁ αἰσθητικός καί ἀντιστρέφω πρός ὁ ζῷον , ὁ δέ αἰσθητικός κατά ὁ ἁφή λέγω , εἰμί ἄρα ἐν ἐγώ ἁφή . τρίτος ἐπιχείρημα τοιοῦτος · ἀνάγκη ὁ ἁφή , εἴπερ ὁ ἄλλος αἴσθησις , ἐπεί ὁ μέν ἄλλος αἴσθησις ἐν εἷς εἰμί μόριον , ὁ δέ ἁφή ἐν ὅλος εἰμί ὁ σῶμα . τέταρτος ἐπιχείρημα ὅς . οὗτος · ἀναγκαῖος ὁ ἁφή , ἐπεί καί ὁ ὑπόκειμαι αὐτός , οἷος ὁ ἁπτός , ὅλος ὁ σῶμα φθείρω , ἐάν εἰμί ὑπερβάλλω , καί δικαίως , ἐπεί ἐν ὅλος ὁ σῶμα εἰμί ὁ ἁφή , ὁ δέ ὁ ἄλλος αἰσωτῶν ὑπερβολή μόνος ὁ αἰσθητήριον ἐκεῖνος βλάπτω ὅς εἰμί αἰσθητής . εἰμί γάρ εἶπον ὅτι καί ὁ γευστός φθείρω ὁ ὅλος σῶμα , λέγω σύ ὅτι καί ὁ γεῦσις ἁφή τίς εἰμί καί ὡς ἁφή μᾶλλον φθείρω ὁ ὅλος σῶμα ἤ2 ὡς γεῦσις . εἰμί δέ ἀπορέω τις τίς οὖν , ὁ ὀσφραντός οὖον φθείρω ὁ πᾶς σῶμα , οἷος ὁ χαρώνιος πνεῦμα λέγω ὅτι κατά συμβαίνω βήξ διά ἁφή καί οὗτος φθείρω · ὁ γάρ ποιέω σῆψις φθείρω , ὁ δέ σῆψις ἁφή ποιέω . πάλιν λέγω ὅτι καί ὁ ἀκουστός φθείρω ὁ πᾶς σῶμα , οἷος ἐξαίσιος ψόφος . ἀλλά καί οὗτος πάλιν ὁ ἁφή ποιέω · ὁ γάρ ὠθέω , ὁ δέ ὠσμός ἁφή εἰμί . πάλιν λέγω ὅτι καί ὁ ὁρατός φθείρω ὁ πᾶς σῶμα · ὁράω γάρ ἐνίοτε ὅτι δή ποτός φοβερός ὁ δειλία φθείρω . πρός ὅς εἰμί εἶπον ὅτι καί ὁ δειλία ὁ ποιέω ψῦξις φθείρω , ὁ δέ ψῦξις ἁφή εἰμί . οὗτος καί ὁ τέταρτος ἐπιχείρημα . πέμπτος ἐπιχείρημα · ἀναγκαῖος , φημί , εἰμί ὁ ἁφή , ἐπεί οὗτος μόνος εἰς ὁ εἰμί συντελής , ὁ δέ ἄλλος αἴσθησις εἰς ὁ εὕω εἰμί συμβάλλω . φημί δέ ὅτι καί ὁ ἄλογος καί ὅρασις ἔχω καί ἀκοή καί ὄσφρησις καί γεῦσις · μή οὖν ἐπί ἐκεῖνος εἰμί μανθάνω μουσική ἢ ἀστρονομία ; πρός ὅς φημί ὅτι γεῦσις μέν καί ὄσφρησις , καθό τέλειος ποιέω <τὰ> ζῷον , λέγω εἰς ὁ εὕω εἰμί συμβάλλω , ἀκοή δέ καί καί ἐπί ὁ ἄλογος εἰς ὁ εὕω εἰμί συμβάλλω · πρῶτος μέν ἐπεί ἀκούω ὁ γέννημα αὐτός καί ὁράω αὐτός κήδω αὐτός , ὁ δέ κήδω ὁ γέννημα εὕω εἰμί αὐτός εἰμί · ἄλλως τε δέ ἀκούω ὁ ἄλογος ἡμερόω , ὥστε χρεία ἀκοή , ἵνα ἀκούω ἡμερίωω · ὁ δέ ἡμερόω εὕω εἰμί εἰμί , ὅσπερ ἔχω διά ἀκοή καί ὄψις · ὁράω γάρ ἐν φάος ὁ γίγνομαι ἐκ ἐγώ ἡμερόω . καί οὗτος δῆλος ἐκ ὁ ὁ ἐν σκότος διατρίβω θηρίον ἄγριος εἰμί . ἐπεί οὖν οὗτος εἴρω , ἐν οὗτος ὁ θεωρία καί ὁ πάρειμι περί Ψυχή πραγματεία σύν θεός πληρόω . ἀλλά μήv εἰμί γε αἴσθησις ἔχω , ἀνάγκη ὁ σῶμα εἰμί ἢ ἁπλόος ἢ μικτός . ὁ κοινωνία λέγω ὁ ζῷον , οὐ ὡς εἴρω ἐν ὁ θεωρία προάγω ὁ λόγος , πλήν ὁ αὐτός εἰμί ἔννοια · διά τρεῖς δέ συλλογισμός προάγω ὁ λόγος , ὅς ὁ πρότερος εἰμί οὗτος . εἰμί ἀνάγκη ὁ ἔχω αἴσθησις σῶμα , οἷος ὁ ζῶ , ἢ ἁπλόος εἰμί ἢ σύνθετος , οὐ εἰμί δέ ἁπλόος , σύνθετος ἄρα . οὗτος ὁ πρῶτος συλλογισμός . καί πόθεν δῆλος ὅτι σύνθετος εἰμί ; οὗτος ὁ δύο δείκνυμι συλλογισμός . εἰμί γάρ μή εἰμί σύνθετος , οὐδέ ἁφή ἔχω · ὅπου γάρ ἁφή , καί συντίθημι , εἴπερ ἐκ ὅς εἰμί , οὗτος καί ἅπτω , ἅπτω δέ πολύς . καί πόθεν δῆλος ἁφή ἔχω ὁ ζῷον ; οὗτος διά ἄλλος συλλογισμός δείκνυμι . εἰμί γάρ ὁ ζῷον σῶμα εἰμί ἔμψυχος , πᾶς δέ σῶμα ἁπτός εἰμί , πᾶς δέ ἁπτός ἁφή καταλαμβάνω , εἰμί ἄρα ἁφή ἐν ἐγώ ὁ ἅπτω . οὗτος εἰμί ὁ τρεῖς συλλογισμός . δικαίως δέ , φημί , εἰμί ὁ ἁφή , ἵνα σῴζω διά αὐτός ὁ ζῷον · εἰμί γάρ μή ἔχω αὐτός , βόθρος περιπίπτω καί ἀπόλλυμι . ἠώς ποῦ δέ εἰμί ἕκαστος συλλογισμός ; λέγω ὅτι ὁ μέν πρότερος εἰμί ἠώς ὁ ὧδε , ἀλλά μήv εἰμί γε αἴσθησις ἔχω ὁ σῶμα , ἀνάγκη ὁ σῶμα εἰμί ἢ ἀπολόω ἢ μικτός . λοιπός ὁ δύο συλλογισμός εἰμί οὗτος , οὐ οἷος τε δέ ἁπλόος · ἁφή γάρ οὐ ἔχω . ὁ δέ τρίτος συλλογισμός εἰμί ὁ λέγω εἰμί δέ ἀνάγκη οὗτος ἔχω . καί ὅτι ἀνάγκη , κατασκευάζω καί φημί οὗτος δέ ἐκ ὅδε δῆλος , καί λοιπός λέγω ὁ εἴρω · εἰμί πᾶς σῶμα ἁπτός , πᾶς δέ ἁπτός ἁφή καταλαμβάνω , ἁφή ἄρα οὗτος ἀντιλαμβάνω , ὁ δέ ὄψις καί ὁ ἀκοή καί ὁ ὄσφρησις διά ὁ μεταξύ · εἰμί δέ οὗτος , ἀδύνατος εἰμί σῴζω ὁ ζῷον , εἰμί μή ἔχω ἁφή · κρημνός γάρ περιπίπτω καί φθείρω . p . 434bl8 Διὸ καί ὁ γεῦσις εἰμί ὥσπερ ἁφή τις . ’Eπειδὴ εἶπον ἄνω ὅτι ἁφή μόνος ἅπτω αἰσθάνομαι , ἵνα μή τις εἶπον ι τίς οὖν ; ὁ γεῦσις οὐ ἅπτω ἀντιλαμβάνω ’ διά οὗτος εἶπον ὅτι καί ὁ γεῦσις ὡς ἁφή εἰμί ἀμέσως ἀντιλαμβάνω . ὅτι δέ ὁ γεῦσις ἁφή τίς εἰμί , διά τρεῖς δείκνυμι συλλογισμός , ὅς ὁ πρότερος εἰμί οὗτος · εἰμί ἀνάγκη ὁ ἁφή ὁ ζῷον καί ὁ γεῦσις δέ ἀναγκαῖος ( διά αὐτός γάρ τρέφω ) ὁ γεῦσις ἄρα ἁφή . οὗτος δέ ὁ συλλογισμός δηλόω διά ὁ εἶπον διό καί ὁ γεῦσις ὥσπερ ἁφή εἰμί , τουτέστιν διά ὁ ἀνακ - Καία εἰμί ὡς ὁ ἁφή · ὡς πρός ὁ ἄνω γάρ συντάσσω . λέγω καί δύο συλλογισμός , ὅτι εἰμί ὁ γεῦσις τροφή , εἰμί ἁφή . δείκνυμι δέ ὁ αὐτός καί διά τρίτος συλλογισμός · εἰμί ὁ σῶμα ὁ ἁπτός τροφή εἰμί ( ὁ γάρ χυμός κατά συμβαίνω τρέφω , αὐτός δέ ὁ οὐσία εἰμί ὁ προστίθημι , οἷος ὁ ἁπτός σῶμα ) , εἰμί οὖν ὁ ἁπτός σῶμα τρέφω , ψόφος δέ ἢ ὀσμή ἢ χρῶμα οὖον τρέφω ἢ φθίσις ποιέω μή εἰμί , ἀνάγκη οὖν καί ὁ γεῦσις ἁφή εἰμί , εἴπερ ὁ αὐτός εἰμί ἁπτός καί τρέφω . οὗτος δέ ὁ συλλογισμός αἰνίζω εἶπον ὁ δέ τροφή ὁ σῶμα ὁ ἁπτός , καί οὗτος κατασκευάζω ἠώς εἄν εἶπον ‘ταῦτα μέν ἀναγκαῖος ὁ ζᾠῳ' . ἐκεῖθεν γάρ ἄλλος τίς λέγω . p . 434b 22 Aὖται μέν οὖν ἀναγκαῖος ὁ ζῷον . εἶπον ὁ κοινωνία ὁ οἴγω ἅμα καί κατασκευάζω διά ὁ δύο ἐπιχείρημα ὁ πρό ὁ διάκρισις ὅτι καί μικτός εἰμί καί ἁφή ἔχω , ἐντεῦθεν διακρίνω ὁ ζῷον καί φημί ὅτι ὁ μέν ἁφή ὡς ἀναγκαῖος πᾶς ὑπάρχω ζῷον , ὁ δέ ἄλλος αἰσδήσεις οὖον ὁ τυγχάνω ὑπάρχω ζῷον , ἀλλά μόνος ὁ πορευτικός καί οὖον ὁ ζωοφυτέω . εἰμί γάρ , φημί , ὁ πορευτικός καί ὁ πόρρωθεν κακός ἐθέλω ἐκφεύγω , οὖον μόνος ἁφή δήω , ἵνα ἅπτω , ἀλλά καί ὁ ἄλλος αἴσθησις χρῄζω , ἵνα πόρρωθεν ἀντιλαμβάνω , οὗτος δέ εἄν εἰμί διά ὁ μεταξύ . ξητους πῶς λέγω τίνω διά ὁ μεταξύ ἀντιλαμβάνω , τις δέ ἅπτω , ὡς ὅστις καί ὁ διά ὁ μεταξύ ἀντιλαμβάνω [ οὐ ] ἅπτω ὁ μεταξύ ἀήρ καί ἀμέσως αὐτός ἀντιλαμβάνω . πῶς οὖν λέγω διά μέσος ; εἶπον πρός οὗτος ὅτι ὁ αἰσθητής διαὰ μέσος ἀντιλαμβάνω καί ὡς πρός ὁ αἰσθητός εἴρω ὁ διά μέσος . ἐκεῖνος μέν γάρ ὁ μεταζὺ πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής καί κινέω , αὐτός δέ ὁ αἰσθητήριον ὑπό μεταξύ πάσχω . p 434b 29 ὥσπερ γάρ ὁ κινέω κατά τόπος μέχρι ὁ μεταβάλλω ποιέω . ἐπεί εἴρω ὅτι διά μέσος τις ἀντιλαμβάνω , παράδειγμα ὁ διά μέσος πιστόω καί φημί ὅτι ὥσπερ ἐν ὁ κατά τόπος κινέω τις μέν μόνος κινέω , οἶος ὁ χείρ ὁ ῥάβδος , ἐκεῖνος δέ κινέω μέν ὑπό ὁ χείρ , κινέω δέ ὁ λίθος , ὁ δέ λίθος μόνος κινέω , καί εἰμί ὁ μέν πρῶτος ὠθέω μόνος ( οὖον γάρ δεῖ εἶπον κινέω . κινέω γάρ καί ὁ χείρ ) , ὥσπερ οὖν ἐκεῖ ὁ μέν πρῶτος ὠθέω μόνος , ὁ δέ μέσος ὠθέω καί ὠθέω , ὁ δέ ὕστερος μόνος ὠθέω , οὐτάω καί ἐπί ὁ κατ'αλλοερχομαι ὁ μέν αἰσθητός μένω ὠθέω ἤγουν μεταβάλλω , ὁ δέ μεταξύ καί μεταβάλλω ὑπό ὁ αἰσθητής καί μεταβάλλω ὁ αἴσθησις , ὁ δέ αἴσθησις μόνος μεταβάλλω . πλήν εἰμί διαφορά ὅτι ἐπί μέν ὁ χείρ καί ὁ ῥάβδος κατά τόπος εἰμί κίνησις , ἐπί δέ ὁ ἀλλοίωσις ὁ αἰσθητής ἀκινη Τούντος ὁ μεταβολή γίγνομαι . καί ὁ ὠθέω ἕτερος ποιέω ὥστε ὠθέω . καλῶς οὗτος εἶπον · ὁ γάρ χείρ ὁ ὠθέω ἕτερος ποιέω ὥστε ὠθέω , ὁ ῥάβδος . οὗτος οὖν εἰμί ὅς λέγω αὐτός . πολύς δέ ὁ μέσος . καλῶς καί οὗτος εἶπον · δύναμαι γάρ μέσος εἰμί καί ῥάβδος καί ξύλον καί σίδηρος , διά ὅς κινέω . καί ἐπί ὁ μή κινέω δύναμαι μέσος εἰμί καί ἀήρ καί ἄλλος τις · διό εἶπον ὅτι πολύς εἰμί ὁ μέσος . πλήν ὅτι Μένων ἐν ὁ αὐτός τόπος ἀλλοιόω . ὁ δύναμις , φημί , ὁ κατά τόπος κινέω οὐ ἐάω ἐν ὁ αὐτός τόπος ὁ κινέω , ὁ δέ αἰσθητός ἀλλοιόω ὁ αἴσθησις ἐν ὁ αὐτός τόπος αὐτός ἐάω . p . 435a2 οἷος εἰμί εἰς κηρός βάπτω τις , μέχρι οὗτος κινέω , ἠώς βάπτω . ’Eπειδὴ περί ὁ μεταξύ ὁ λόγος ὁ παροδεύω ὁ εἶδος , διά οὗτος καί ἐν ὁ μεταξύ φυσιόω διαφορά λέγω . ὁ μέν γάρ κῆρ , φημί , μέχρι τις τυπόω καί οὖον διά ὅλος , ὁ δέ ὕδωρ πλέω ὁ κῆρ · διά ὅλος γάρ σχεδόν ἑαυτοῦ δέχομαι ὁ εἶδος · ὁ μέντοι ἀήρ κύριος διά ὅλος ἑαυτοῦ δέχομαι ὁ εἶδος · εὐτύπωτος γάρ εἰμί . τις δέ οὐδέ ὅλως τυπόω , οἷος λίθος . τότε δέ ὁ ἀήρ τυπόω , ἐάν μένω εἷς καί συνεχής · χέω · εἰμί γάρ διακόπτω , οὖον παροδεύω . διακόπτω δέ ἀπό τραχύς αἰσθητής , ὁ , ἐν ὁ τραχύς διαμερίζω , ἐν δέ ὁ λεῖος οὖον διαμερίζω · διό ὁ ἀνάκλασις κύριος ἀπό λεῖος γίγνομαι , ἐπεί οὖον διακόπτω ὁ μεταξύ ἀήρ . ἐάν δέ μένω εἷς ὁ ἀήρ καί πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής , καί ποιέω εἰς ὁ αἴσθησις . διό καί περί ἀνάκλασις ἀγαθός ἢ ὁ ὄψις ἔξειμι κλάω . ἰδού ἐνταῦθα φανερῶς δοξάζω ὁ εἰς - δοχή Ἀριστοτέλης . τίς γάρ φημί ; εἰμί ἐκ ὁ λεῖος κύριος ἀνάκλασις γίγνομαι , οἷος ἀπό εἴσοπτρον , διότι οὖον διακαίω ὁ ἀήρ , ἐκεῖ καλός εἶπον ἐκ ὁ αἰσθητής ὁ ἀνάκλασις , ἢ ὁ ὄψις ἔξειμι ἠώς ὁ αἰσθος - ὁ , ἤτοι ὁ ὀπτικός πνεῦμα , καί ἀνακλάω πάλιν , ὡς ὁ κατά ἐκπομπή λέγω . εἰμί γάρ εἰμί λεῖος ὁ αἰσθητός , εἷς εὑρίσκω ὁ ἀήρ καί διά ὅλος ἑαυτοῦ διακονέω ἢ χρῶμα ἢ σχῆμα ἢ εἰμί τίς εἰμί , ὡς ἵνα ὑποτίθημι κηρός διά ὅλος ἑαυτοῦ τυπόω , ὅσπερ ἀδύνατος . καί ἐν ὁ περι ὁ - σθήσεως δέ καί αἰσθητής φανερῶς οὗτος λέγω . ἀναγνωστέον δέ ὁ λέξις ἐν ὑπερβατόν οὗτος · ὅς ἀγαθός ὁ ἀήρ πάσχω ὑπό ὁ χρῶμα ἢ ὁ σχῆμα , ἢ ὑποτίθημι ὁ Ουέν ἔξειμι ἀνακλάω . p . 435a11 ὅτι2 δέ οὐ οἷος τε ἀπολόω εἰμί ὁ ὁ ζῷον σῶμα , φανερός . I ὁ κοινωνία λέγω ὁ μετά ὁ διάκρισις , ὅτι μικτός ὁ ζῷον · οὖον γάρ δύναμαι ἀπό πυρός εἰμί ὁ αἰσθητήριον ( φθείρω γάρ ) οὔτε ἀπό ἀήρ ἢ ὕδωρ ἢ γῆ . καί εἴρω ἐν ὁ θεωρία πᾶς ὁ αἴτιος . p . 435 b 4 φανερός τοίνυν ὅτι ἀνάγκη μόνος οὗτος στερισκό - Μένα ὁ αἴσθησις ὁ ζῷον ἀποθνήσκω . ἐντεῦθεν λέγω ὁ # x772 ; ἐπιχείρημα ὅτι ἀναγκαῖος ὁ ἁφή , διότι οὗτος στερίσκω ἀπόλλυμι ὁ ζῷον · εἰμί δέ ἄλλος στερίσκω , οὐ ἀπόλλυμι . p . 435b6 οὔτε ζῷον εἰμί ἄλλος ἔχω ἀνάγκη πλήν οὗτος . ὁ δεύτερος εἰμί ἐπιχείρημα ὅτι ἀντιστρέφω ὁ ἁφή πρός ὁ ζῷον , ὥστε ἀναγκαῖος εἰμί . p . 435b7 καί διά οὗτος ὁ μέν ἄλλος αἰσθητός ὁ ὑπερβολή οὖον φθείρω ὁ ζῷον . ὁ τρίτος εἰμί ἐπιχείρημα ὅτι ὁ ὑπερβολή ὁ ἁφή ὅλος ὁ ζῷον φθείρω . ἐκ οὗτος δέ ἀπογεννάω καί ὁ ἄλλος ἐπιχείρημα ὅτι ὁ ἁφή ἐν πᾶς εἰμί ὁ σῶμα ὁ δέ ἄλλος αἴσθησις ἐν εἷς αἰσθητήριον · διότι καί εἷς αἰσθητήριον βλάπτω ἐν ὁ ὑπερβολή καί οὖον ὁ πᾶς σῶμα , εἰμί μή κατά συμβαίνω ὁ ὠθέω . καί εἴρω ἐν ὁ θεωρία , πῶς διά ἁφή καί οὗτος φθείρω . p . 4351)19 ὅτι2 ἀνάγκη μόνος ἔχω οὗτος . ὁ πέμπτος λέγω ἐπιχείρημα ὅτι ὁ ἁφή εἰς ὁ ἵημι συμβάλλω , ὅσπερ ἀναγκαῖος , ὁ δέ ἄλλος αἴσθησις εἰς ὁ εὕω εἰμί , οἷος ὁ ὄψις , ὁ θηρίον τιθασεύω καί τροπέω διά ὄψις καί διδάσκω . οὖον μόνος δέ εἰς ὁ εὕω εἰμί συμβάλλω ὁ ἄλλος αἴσθησις , ἀλλά καί εἰς ὁ ἀπλόος εἰμί , ὁ πόρρωθεν ἢ θεάομαι ἢ ἀκούω ἢ ὀσφραίνομαι ὁ δεινός ἀποφεύγω αὐτός ὁ ἐπιβουλή . ὥστε ποτέ μέν εἰς ὁ εἰμί λέγω ποτέ δέ εἰς ὁ εὕω εἰμί συμβάλλω ὁ ἄλλος αἴσθησις οὐ ἐναντιόομαι ἑαυτοῦ · κατά ἄμφω γάρ συμβάλλω . p . 435b21 οἷος ὄψις , ἐπεί ἐν ἀήρ καί ὕδωρ , ὅπως ὁράω . Ζεύς ὁ εὕω εἰμί , φημί , εἰμί ὁ ὄψις · διά ὁ ὁράω γάρ διά ὁ διαφανής ὁ ἀήρ καί ὁ ὕδωρ εἰμί . εἰμί γάρ μή διά αὐτός ὁράω , μάτην ἄν εἰμί ὕδωρ καί ἀήρ διαφανής . p . 435b22 γεῦσις δέ διά ὁ ἡδύς καί λυπηρός . καί ὁ γεῦσις δέ , φημί , εἰς ὁ εὕω εἰμί συμβάλλω , ἵνα αἰσθάνομαι ὁ ἐν τροφή ἡδύς καί λυπηρός καί αἱρέω ὁ ἡδύς . p . 435b24 ἀκοή δέ ὅπως σημαίνω τίς αὐτός . δοκέω ἐπί ἄλογος μή ῥώννυμι οὗτος · τίς γάρ ἔχω σημαίνω , εἰμί μή ὅτι εἶπον ὅτι ἀκούω ὁ γονεύς αὐτός κήδω αὐτός καί εἰμί τις σημασία . ἢ εἶπον ὅτι καί ὁ παρά ἐγώ σημαίνω ἀκέω - εἰμί ὁ ἄλογος ἡμερόω . γλῶσσα δέ ὅπως σημαίνω τίς ἕτερος . οὗτος ἐπί ἄλογος οὐ εἰμί · οὖον γάρ ἔχω γλῶσσα διά ὁ σημαίνω τίς , ἀλλά εἰμί ὅλως , διά ὁ γεύω · οὐ ἄρα ἀσφαλῶς εἴρω . ἐν ὅς ὁ πρᾶξις σύν θεός πληρόω .