joannes-philoponus.in-aristotelis-libros-de-anima-commentaria 2
p . 412 a 3 Toe μὲν παρὰ τῶν προτέρων παραδεδομένα περὶ ψυχῆς εἰρήσθω . ᾿Εκθέμενος ἐν m πρὸ τούτου βιβλίῳ , ὥσπερ ὑπέσχετο , τὰς τῶν παλαιοτέρων δόξας καὶ διελέγξας , εἴ τι μὴ καλῶς εἴρηται , κατὰ τὰς ἐν προοιμίοις ὑποσχέσεις , ἐν τούτῳ λοιπὸν τὰ αὐτῷ δοκοῦντα περὶ ψυχῆς ἐκτίθεται . καὶ ἐν τῷ δευτέρῳ τούτῳ βιβλίῳ διαλέγεται περὶ τῶν ἀλόγων τῆς ψυχῆς δυνάμεων , ἐν δὲ τῷ τρίτῳ περὶ τῶν λογικῶν · ποιεῖται μέντοι κἀν τούτῳ μνήμην τῶν λογικῶν καὶ ἐν ἐκείνῳ τῶν ἀλόγων . ἐκτίθεται δὲ ἐν ἀρχῇ τὸν οἱονεὶ κοινὸν ὁρισμὸν τῆς ψυχῆς λέγων ἐντελέχειαν εἶναι σώματος φυσικοῦ ὀργανικοῦ δυνάμει ζωὴν ἔχοντος . τούτου δραξάμενοι τοῦ ὁρισμοῦ ὅσοι τὸν φιλόσοφον βούλονται ἀθάνατον λέγειν τὴν λογικὴν ψυχήν , φασὶν ὅτι οὐ πάσης ψυχῆς ἐστιν οὗτος ὁ ὁρισμός , ἀλλὰ τῆς φυτικῆς · ταύτῃ γὰρ μόνῃ ἐφαρμόζει . εἰ γάρ ἐστιν ἐντελέχεια ἡ τελειότης καὶ τὸ εἶδος , φησὶ δὲ τὴν ψυχὴν σώματος εἶναι ἐντελέχειαν , τὸ δὲ εἶδος τῶν σωμάτων ἀχώριστον αὐτῶν ἐστι , δῆλον ὅτι περὶ τῆς ἀχωρίστου τῶν σωμάτων τούτῳ νῦν ὁ λόγος · αὕτη δέ ἐστι μόνη ἡ φυτική . κακῶς δὲ οὗτοι ὑπειλήφασιν · ἔστι γὰρ αὐτῷ τῷ ὄντι κατὰ πάσης ψυχῆς ὁρισμὸς οὗτος ἀποδεδομένος . εἰπὼν γὰρ ἐντελέχειαν εἶναι τὴν ψυχὴν ἐπήγαγε τὴν πρώτην · τῆς γὰρ ἐντελεχείας ἡ μέν ἐστι πρώτη , ἡ δὲ δευτέρα , ἡ μὲν πρώτη , φησίν , ὡς ἡ ἐπιστήμη , ἡ δὲ ὡς τὸ θεωρεῖν . λέγει οὖν ἐντελέχειαν ὡς τὴν ἐπιστήμην , οὐχ ὡς τὸ θεωρεῖν . ἐν γὰρ τῷ ὑπάρχειν , φησί , τὴν ψυχὴν καὶ ὕπνος καὶ ἐγρήγορσίς ἐστιν · ἀνάλογον δὲ ὁ μὲν ὕπνος τῇ ἐπιστήμῃ , ἡ δὲ ἐγρήγορσις τABBREV θεωρεῖν . ὥστε εἰ οὕτω βούλεται τὴν ψυχὴν ἐντελέχειαν , ὥσπερ ἔστι τῆς ἐπιστήμης ἡ ἕξις , διὰ τὸ τὴν ψυχὴν μὲν ἀεὶ ἔχειν , ἐν ὅσῳ ζῇ , τὸ ζῷον , μὴ ἀεὶ δὲ ἐνεργεῖν κατὰ αὐτήν , ὡς ἐν τοῖς ὕπνοις , δῆλον ἄρα ὅτι οὐ περὶ τῆς φυτικῆς ἐστιν αὐτῷ ὁ λόγος μόνης . ἡ γὰρ φυτικὴ οὐ κατὰ τὴν ἐπιστήμην θεωρεῖται , ἀλλὰ κατὰ τὴν θεωρίαν · ἀεὶ γὰρ ἐνεργεῖ ἡ φυτικὴ ψυχὴ κατὰ τὸ δεύτερον ἐνεργείᾳ , ὅπερ ἐστὶν ὡς τὸ θεωρεῖν , καὶ μᾶλλον ἐν τοῖς ὕπνοις , ἔνθα αἱ λοιπαὶ τῆς ψυχῆς δυνάμεις ἠρεμοῦσι · τότε γοῦν μάλιστα αἱ πέψεις καὶ αἱ περὶ τὰ ἀφροδίσια ἀβούλητοι πολλάκις ὁρμαί . ὥστε μᾶλλον ἀν’ εἴη περί τε τῆς λογικῆς καὶ τῆς ἀλόγου ὁ λόγος οὗτος ἢ περὶ τῆς φυτικῆς . ἐσμὲν γὰρ ἔμψυχοι κατὰ ταύτας τὰς ψυχὰς καὶ καθεύδοντες · ἔχομεν γὰρ κατὰ τὸ δεύτερον τὴν ψυχὴν δυνάμει , ὅπερ ἐστὶ πρῶτον ἐνεργείᾳ , τοῦτο δέ ἐστιν ὡς ἡ ἐπιστήμη · ἔχει γὰρ ὁ καθεύδων γεωμέτρης τὴν γεωμετρικὴν ἕξιν , τὴν μέντοι θεωρίαν οὐκέτι . ἄλλως τε αὐτὸς ὁρισάμενος καὶ εἰπὼν ὅτι ἔστιν ἡ ψυχὴ ἐντελέχεια σώματος φυσικοῦ ὀργανικοῦ δυνάμει ζωὴν ἔχοντος , ἐπάγει ὅτι , ὅσον ἐκ τοῦ ὁρισμοῦ , ἀνάγκη τὴν ψυχὴν ἢ μέρη τινὰ αὐτῆς , εἰ μεριστὴ πέφυκεν , ἀχώριστα εἶναι τοῦ σώματος , λέγων δηλονότι περὶ τῆς φυτικῆς · τί γὰρ ἄν καὶ θρέψει ἡ θρεπτικὴ χωρισθεῖσα τοῦ σώματος ἢ ἡ αὐξητικὴ αὐξήσει ; ἐνίων γάρ , φησίν , ἡ ἐντελέχεια τῶν μερῶν ἐστιν αὐτῶν . εἶτα ἐπάγει “ οὐ μὴν ἀλλ’ ἔνιά γε οὐδὲν κωλύει διὰ τὸ μηδενὸς εἶναι σώματος ἐντελεχείας ” . ὥστε καὶ τὸν νοῦν συμπεριέλαβε · τοῦτον γὰρ περὶ σῶμα μὴ ἔχοντα τὰς ἐνεργείας μηδὲ σώματι εἰς τὸ ἐνεργεῖν συγχρώμενον , τοὐναντίον δ’ , ὡς εἶπον , καὶ ἐμποδιζόμενον ὑπὸ τούτου , οὐκ ἀνάγκη ἀχώριστον εἶναι . εἶτα πάλιν ἐπάγει “ ἔτι δ’ ἄδηλον εἰ οὕτως ἐντελέχεια τοῦ σώματος ἡ ψυχὴ ὡς πλωτὴρ πλοίου . ” δῆλον δ’ ὅτι οὐκ ἄν τοῦτο εἶπεν , εἴ γε περὶ μόνης τῆς φυτικῆς ἐποιεῖτο τὸν λόγον . ἀπορήσειε δ’ ἄν τις ἐκ τῶν εἰρημένων τὴν ἐναντίαν ἀπορίαν , μήποτε οὐδὲ ἐμπεριέχεται τῷ ὁρισμῷ τούτῳ ἡ φυτικὴ ψυχή . εἰ γὰρ λέγει τὴν ψυχὴν ἐντελέχειαν εἶναι οὐχ ὡς τὴν θεωρίαν , ἀλλ’ ὡς τὴν ἐπιστήμην , ἡ δὲ φυτικὴ ψυχὴ ἐντελέχειά ἐστιν οὐχ ὡς ἡ ἐπιστήμη , ἀλλ’ ὡς ἡ θεωρία ἀεὶ γὰρ ἐνεργείᾳ ἐστὶ κατὰ τὸ δεύτερον σὴ μαινόμενον τῆς ἐνεργείας ) δῆλον ὅτι οὐκ ἐφαρμόζει τῇ τοιαύτῃ ψυχῇ οὗτος ὁ ὁρισμός . λέγομεν οὖν καὶ πρὸς τοῦτο ὅτι οὐδὲν ἧττον καὶ ἡ φυτικὴ ἐν τῷ ὁρισμῷ περιείληπται . εἰπὼν γὰρ ἐντελέχειαν τὴν ὡς ἐπιστήμην , πᾶσαν ψυχὴν περιείληφεν · τὸ γὰρ πάσῃ καὶ ἀεὶ παρακολουθοῦν εἶπεν . καὶ γὰρ ὅταν ἐνεργῇ ἡ λογικὴ ψυχὴ καὶ ἡ ἄλογος , λέγοιτο ἂν ἐντελέχεια εἶναι ὡς ἐπιστήμη τοῦτο δέ ἐστιν ὡς ἡ ἕξις , ἥτις ἐστὶ τὸ δεύτερον μὲν δυνάμει , πρῶτον δὲ ἐνεργείᾳ ) διότι πᾶσα ἐνέργεια ἀπὸ δυνάμεως τῆς κατὰ τὴν ἕξιν προέρχεται . ἔχει γὰρ δηλονότι ὁ ἐνεργῶν γεωμέτρης καὶ ἐν αὐτῷ τῷ γεωμετρεῖν τὴν γεωμετρικὴν ἕξιν . εἰ γὰρ μὴ εἶχε , πῶς ἐνεργεῖ κατὰ ταύτην ἣν μὴ εἶχεν ; ὥστε ἔνθα μὲν ἡ ἐνέργεια ἐκείνη , πάντως καὶ ἡ ὀξὶς , οὐκέτι μέντοι ὅπου ἡ ἕξις , ἐκεῖ καὶ I ἡ ἐνέργεια . ὁ γὰρ καθεύδων γεωμέτρης , ὡς πολλάκις εἶπον , ἕξιν μὲν ἔχει γεωμετρικήν , ἐνέργειαν δὲ οὐκ ἔχει . εἰ τοίνυν ἐπὶ πλέον τῆς ἐνεργείας ἡ ὀξὶς , διότι ἀεὶ καὶ πᾶσι τοῖς ἔχουσι παρακολουθεῖ , εἰκότως πάσης ψυχῆς καὶ ὁπωσοῦν ἐχούσης , ἐνεργούσης λέγω καὶ μὴ ἐνεργούσης , τὴν ἔξιν δὲ μὴ ἀφῃρημένης , βουλόμενος ἀποδοῦναι τὸν ὁρισμὸν τῷ πᾶσι καὶ ἀεὶ παρακολουθοῦντι ἐχρήσατο , λέγω δὴ τῇ ἐντελεχείᾳ τῇ ὡς ἐπιστήμῃ . ὥσπερ οὖν τὴν ἐνεργοῦσαν ψυχήν , τὴν λογικὴν λέγω καὶ τὴν ἄλογον , περιλαμβάνει , οὕτω καὶ τὴν φυτικήν · ὃ γὰρ ὑπάρχει τῇ φυτικῇ ἀεί , λέγω δὴ τὸ ἐνεργεῖν , τοῦτο ταῖς ἄλλαις ποτέ · ἡ μέντοι δύναμις ἡ δευτέρα , ἥτις ἐστὶν ἡ κατὰ τὴν ἕξιν , πᾶσι πάρεστι καὶ ἀεί . ἄλλως τε αὐτὸς ἐπὶ λέξεως πάσης ψυχῆς εἶναι βούλεται τὸν ἀποδεδομένον λόγον · φησὶν ὅτι ‘εἰ δή τι κοινὸν ἐπὶ πάσης ψυχῆς δεῖ λέγειν , εἴη ἂν ἡ πρώτη ” , καὶ ἐπὶ πάσης ἐκτείνων τὸν λόγον καὶ ἐνδεικνύμενος ὡς οὐχ ὁρισμός ἐστιν · διὰ τοῦτο λέγει ἱεῖ δή τῖ’ . τοῦτο μὲν οὖν οὕτω διῃτήσθω . Ζητῆσαι δ’ ἄξιον ἐπὶ τούτοις , πῶς εἰπὼν αὐτὸς ἐν τῷ προτέρῳ λόγῳ “ εὐλαβητέον δὲ ὅπως μὴ λανθάνῃ , πότερον εἷς λόγος αὐτῆς ἐστι , καθάπερ ζῴου , ἢ καθ’ ἕκαστον ἕτερος , οἷον ἵππου , κυνός , ἀνθρώπου ” , ἐνταῦθα αὐτὸς ἕνα ὁρισμὸν πάσης ἀποδίδωσι ψυχῆς . φαμὲν οὖν πρὸς τοῦτο ὅτι μάλιστα μὲν οὐδὲ ὁρισμός ἐστιν ὁ ἀποδεδομένος . εἰ γὰρ μὴ ἔστι κοινὸν γένος ψυχῆς ὡς ψυχῆς ὡς γὰρ οὐσίας δῆλον ὅτι ἐστὶ κοινόν τι γένος αὐτὸ τοῦτο ἡ οὐσία ) , ὥσπερ οὐδὲ τῶν ἀτόμων καθὸ ἄτομά εἰσιν , εἰ οὖν μὴ ἔστι κοινόν τι γένος ψυχῆς τῶν κατὰ μέρος ψυχῶν ἢ κατ’ εἶδος , μηδὲ μὴν πασῶν ἐστί τι καὶ κοινὸν εἶδος ὡς μόνῳ τῷ ἀριθμῷ διαφερουσῶν , ὥσπερ τῶν κατ’ εἶδος ζῴων ἐστὶ κοινόν τι γένος τὸ ἁπλῶς ζῷον , καὶ ἀνθρώπων ἕν τι εἶδος ὁ ἁπλῶς ἄνθρωπος , πᾶς δὲ ὁρισμὸς γένος ἔχει , οὐδὲ ὁρισμὸν ἄρα πάσης ἔστιν ἁπλῶς ἀποδοῦναι ψυχῆς , ἀλλ’ ὑπογραφήν . ὥστε ὁ λόγος ὁ ἀποδεδομένος ἐνταῦθα περὶ πάσης ψυχῆς ὑπογραφή ἐστι καὶ οὐχ ὁρισμός . ἔπειτα οὐδὲ κυρίως μία ἐστὶν ἡ ὑπογραφὴ αὕτη . ὁμωνύμων γὰρ πραγμάτων τῶν ψυχῶν δι’ ὁμωνύμων φωνῶν τὴν ὑπογραφὴν ἀποδέδωκε · τὰ δὲ ὁμώνυμα τῇ μὲν φωνῇ ἕν τί εἰσι , τῷ δὲ σημαινομένῳ πλείονα . καὶ αὐτὸς δέ φησιν ἐν τοῖς τόποις ὅτι δυνατὸν τῶν ὁμωνύμων ἕνα ὁρισμὸν ἤτοι ὑπογραφὴν δι’ ὁμωνύμων φωνῶν ἀποδοῦναι . λέγομεν γὰρ ὑγιεινὸν σιτίον καὶ φάρμακον ὑγιεινόν , ὁμοίως καὶ φλεβοτομίαν , λέγομεν δὲ καὶ γυμνάσιον ὑγιεινὸν καὶ οὖρα ὑγιεινὰ καὶ σφυγμόν . τούτων οὖν ὁμωνύμων ὄντων δυνάμεθα , φησίν , ἕνα ὁρισμὸν αὐτῶν δι’ ὁμωνύμων φωνῶν ἀποδοῦναι λέγοντες ὑγιεινὸν εἶναι τὸ συμμέτρως ἔχον πρὸς ὑγίειαν . τοῦτο δὲ τὸ συμμέτρως ἔχον πρὸς ὑγίειαν ὁμώνυμόν ἐστιν · ἡ γὰρ ὡς ποιητικὸν ἡ ὡς σημαντικὸν ἢ ὡς φυλακτικόν · καὶ εἰ προσθῶμεν τῷ κοινῷ τὸ ἰδίᾳ ὑπάρχον ἑκάστῳ , τότε γίνεται ἰδίᾳ ἑκάστου ὁρισμός , οἷον τὸ συμμέτρως ἔχον πρὸς ὑγίειαν , ὥστε φυλάττειν αὐτήν , ὡς τὸ γυμνάσιον , ἢ ὥστε σημαίνειν , ὡς τὰ οὖρα ἢ ὡς ὁ σφυγμός , ἢ ὥστε ποιεῖν ὡς τὸ σιτίον . ὥστε φωνῇ μὲν εἷς ὁ ὁρισμὸς οὗτος ὁ λέγων τὸ συμμέτρως ἔχον πρὸς ὑγίειαν , τABBREV σημαινομένῳ δὲ πολλοί . οὕτως οὖν οὐδὲ ἡ ἀποδοθεῖσα τῶν ψυχῶν ὑπογραφὴ ὁμώνυμος οὖσα οὐ μία ἔσται , ἀλλὰ πλείους . ἡ γὰρ ἐντελέχεια λέγεται καὶ ἐπὶ τοῦ εἴδους τοῦ ἀχωρίστου τοὐ σώματος καὶ ἐπὶ τοῦ χωριστοῦ . ἔστι γὰρ τελειότης καὶ ὁ κυβερνήτης τοῦ πλοίου καὶ τὸ τῆς σαρκὸς εἶδος τοῦ τῆς σαρκὸς σώματος · ἀλλ’ ὁ μὲν χωριστὸς ὢν τοῦ πλοίου μόνην τὴν ἑαυτοῦ ἐνέργειαν τελειωτικὴν ἔχει τοῦ πλοίου , τὸ δὲ τῆς σαρκὸς εἶδος καὶ καθόλου τὰ ἔνυλα εἴδη αὐτῇ τῇ οὐσίᾳ ἑαυτῶν τελειωτικά ἐστι τῶν ὑποκειμένων . οὕτως οὖν καὶ ἐπὶ τῶν ψυχῶν ἡ μὲν ἄλογος ψυχὴ καὶ ἡ φυτικὴ ἀχώριστον ἔχουσα τὴν οὐσίαν τοῦ ὑποκειμένου καὶ μηδὲ ἐνεργῆσαι χωρὶς τοῦ ὑποκειμένου δυναμένη , αὐτὴν τὴν οὐσίαν ἔχει τελειωτικὴν αὐτοῦ · ἡ μέντοι λογικὴ ψυχὴ οὐ τῇ οὐσίᾳ , ἀλλὰ τῇ ἐνεργείᾳ μόνῃ τελειοῖ τὸ ζῷον · τῇ βουλήσει γὰρ ἑαυτῆς κινεῖ αὐτὸ τοιώσδε ἢ τοιώσδε ὡς ὀργάνῳ τῇ ἀλόγῳ ψυχῇ χρωμένη . καὶ ἄλλως ἔστιν ἐν ταῖς ψυχαῖς τὸ πρότερον καὶ τὸ ὕστερον · ἔνθα μὲν γὰρ ἡ λογική , ἐκεῖ πάντως καὶ αἱ λοιπαί , οὐκέτι μέντοι καὶ ἔμπαλιν . ἐν οἷς δὲ τὸ πρότερον καὶ τὸ ὕστερον , τούτων τὸ κοινῶς κατηγορούμενον οὐκ ἔστι γένος · οὐκ ἄρα οὐκ ἔστι κοινόν τι τῶν ψυχῶν γένος , ἀλλ’ εἰσὶν ὁμώνυμοι ὡς τὰ ἀφ’ ἑνὸς καὶ πρὸς ἕν . εἶπον δὲ μὴ εἶναι τὴν λογικὴν ἄνευ τῶν ἄλλων πρὸς τὸ ζῷον δῆλον τοῦτο ἀπιδὼν τὸ θνητόν , ἐπεὶ ὅσον ἐπὶ τῇ ἰδίᾳ οὐσίᾳ ἑαυτῆς ἡ ψυχὴ καὶ πρὸ τῶν ἀλόγων ζωῶν καὶ μετ’ αὐτὰς καθ’ αὑτὴν εἶναι δύναται · ἀλλ’ ὁ λόγος περὶ ψυχῶν τῶν ἐν τοῖς θνητοῖς ζῴοις τούτοις . ὥστε εἰ ὁμώνυμοι αἱ ψυχαί , ὁμώνυμος καὶ ὁ ἀποδοθεὶς αὐτῶν ὁρισμός , καὶ διὰ τοῦτο οὐχ εἷς . ὅθεν καὶ αὐτὸς εἰδὼς ὅτι ἀδύνατον κυρίως ἕνα ὁρισμὸν ἀποδοῦναι τῆς ψυχῆς , ἀποδιδοὺς αὐτὸν τοῦτον x003E ; ὁρισμόν φησιν “ εἰ δή τι κοινὸν ἐπὶ πάσης ψυχῆς δεῖ λέγειν ” . ζητήσει δ’ ἄν τις ἐκ τῶν εἰρημένων καὶ τί δήποτε , εἰ μὴ δυνατὸν ἕνα ὁρισμὸν πάσης ψυχῆς ἀποδοῦναι , ἐμέμψατο τοῖς πρὸ ἑαυτοῦ μὴ περὶ πάσης ψυχῆς διαλεχθεῖσι . λέγω οὖν ὅτι πρῶτον μὲν ἠδύναντο ποιῆσαι , ὅπερ αὐτὸς ἐποίησεν , εἰ καὶ μὴ ὁρισμόν , ἀλλ’ οὖν κοινόν τινα καὶ ὑπογραφικὸν λόγον ἀποδοῦναι περὶ πάσης · ἔπειτα οὐ τοῦτο μέμφεται αὐτοῖς , διὰ τί μὴ ἕν ὁρισμὸν ἀποδεδώκασι πάσης ψυχῆς , ἀλλὰ τί μὴ περὶ πάσης διελέχθησαν ἰδίᾳ ἑκάστης , ὃ καὶ αὐτὸς ποιεῖ . μετὰ γὰρ τὸ ἀποδοῦναι τὸν κοινὸν τοῦτον λόγον ἰδίᾳ περὶ ἑκάστης ἐρεῖ καὶ διδάξει περὶ αὐτῶν ὅνπερ ἠπόρησε τρόπον . βουλόμενος γὰρ περὶ τῆς ἀλόγου διαλεχθῆναι , πρῶτον περὶ τῶν ἀντικειμένων διαλέγεται , οἷον περὶ αἰσθήσεως μέλλων διδάσκειν πρότερον τὸν περὶ τῶν αἰσθητῶν ποιεῖται λόγον , καὶ περὶ ὄψεως τὸν τῶν ὁρατῶν , καὶ περὶ θρέψεως τὸν περὶ τροφῶν , καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως · | εἶτα οὕτως ἄνεισιν ἐπὶ τὰς ἐνεργείας , κἀκεῖθεν ἐπὶ τὰς δυνάμεις τὰς προακτικὰς τούτων . p . 412 a 3 Τὰ μὲν οὖν παρὰ τῶν προτέρων παραδεδομένα περὶ ἐντεῦθεν , ὡς ἤδη εἶπον , τὴν οἰκείαν περὶ ψυχῆς ἐκτίθεται δόξαν καὶ βούλεται πρῶτον κοινόν τινα λόγον ἀποδοῦναι περὶ πάσης ψυχῆς . πρότερον δὲ προεκτίθεται x003E ; εἰς τὴν λῆψιν αὐτῶν τοῦ ὁρισμοῦ συμβαλλόμενα . βουλόμενος γὰρ λαβεῖν τὸ γένος τῆς ψυχῆς πρὸς τὴν τοῦ ὁρισμοῦ ἀπόδοσιν , μᾶλλόν δὲ τὸ ἀναλογοῦν γένει , ἐπειδὴ καὶ ὁ ὁρισμὸς ἀνάλογόν ἐστιν ὁρισμῷ διὰ τὰς εἰρημένας αἰτίας , πρῶτον εἰκότως ποιεῖται διαίρεσιν τῶν ὄντων εἰς τὰς δέκα κατηγορίας · ἀνάγκη γὰρ καὶ τὴν ψυχὴν τῶν ὄντων οὖσαν ὑπὸ μίαν τούτων τελεῖν . ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἔστι συμβεβηκὸς ἡ ψυχή , δῆλον · οὔτε γὰρ ποσόν τοῦτο γὰρ ἔδειξεν ἔν τε τοῖς πρὸς τὸν Τίμαιον λόγοις , ἐν οἷς ἐδείκνυεν ὅτι ὅλως καὶ μέγεθος εἶναι τὴν ψυχὴν ἀδύνατον , καὶ ἐν τοῖς πρὸς Ξενοκράτην , ἐν οἷς ἐδείκνυ ὅτι οὐχ οἷόν τε αὐτὴν εἶναι ἀριθμόν · ὥστε οὔτε ὡς συνεχὲς ποσὸν ἔσται οὕτε ὡς διωρισμένον · ὅλως ἄρα ποσὸν οὐκ ἔστιν ) · ὅτι δὲ οὐδὲ ποιόν ἐστιν , ἔδειξεν ἐν οἷς ἐδείκνυ ὅτι οὐκ ἔστιν ἁρμονία · τοῖς γὰρ αὐτοῖς ἐπιχειρήμασι δείξεις ὅτι οὐδ’ ὅλως ἐστὶ ποιόν . εἰ δὲ μήτε ποσόν ἐστι μήτε ποιόν , σχολῇ γε τῶν ἄλλων τι εἴη συμβεβηκότων · ἐκ τούτων γὰρ αἱ λοιπαὶ συνεστήκασιν . οὐσία ἄρα ἡ ψυχή . ἐπεὶ οὖν οὐσία ἡ ψυχή , πάλιν ὑποδιαιρεῖ τὴν οὐσίαν εἴς τε τὴν σύνθετον καὶ τὴν ἁπλῆν , καὶ τὴν ἁπλῆν εἴς τε τὴν ὕλην καὶ τὸ εἶδος . τριττῆς οὖν οὔσης τῆς οὐσίας , μάλιστα οὐσία εἶναι δοκοῦσι τὰ σώματα , μᾶλλον δὲ ὡς πρὸς τοὺς πολλοὺς ἀνθρώπους τούτων γὰρ μάλιστα ἔχουσι τὴν γνῶσιν ) , καὶ τῶν σωμάτων μάλιστα οὐσίαι τὰ φυσικὰ σώματα , ἀντιδιαστέλλων πρὸς τὰ τεχνητὰ ἢ καὶ τὰ μαθηματικὰ ἴσως . τεχνητὰ δέ φησι σώματα , οἷς εἴδη τινὰ ἀπὸ τέχνης παραγίνεται , οἷον ὁ θρόνος , τὸ ἀβάκιον · οὐ γάρ ἐστί τι σῶμα ᾗ σῶμα τεχνητόν . τῶν δὲ φυσικῶν σωμάτων συνθέτων ὄντων συγκειμένων τὸ ] ἐξ ὕλης καὶ εἴδους , ἐν τούτοις μᾶλλον οὐσία τὸ εἶδος · κατ’ αὐτὸ τὸ εἶδος τὸ ] γὰρ καὶ ἔστι καὶ λέγεται <τὰ> σύνθετα . κοινῆς γὰρ οὔσης καὶ μιᾶς τῆς ὕλης ἡ διάκρισις καὶ καθ’ ἕκαστον οὐσίωσις ἐκ τῶν εἰδῶν . ἐκ μὲν οὖν τῆς διαιρέσεως ταύτης ηὕρομεν ὅτι τε μᾶλλον οὐσία τὰ φυσικὰ σώματα καὶ ὅτι ἐν τούτοις τὸ εἶδος μᾶλλον τῆς ὕλης . ἐντεῦθεν οὖν ζητητέον , ἐν τίνι τούτων θετέον τὴν ψυχὴν ὡς γένει , πότερον σύνθετός τίς ἐστιν οὐσία . ταὐτὸν δ’ εἰπεῖν σῶμα φυσικόν , ἢ ἁπλὴ , καὶ εἰ ἁπλὴ , πότερον ὕλη ἢ εἶδος . ἵνα οὖν τοῦτο εὕρῃ , ἐκ τῶν σαφεστέρων καὶ ὑστέρων ποιεῖται τὴν ἀρχὴν τῆς ζητήσεως . σαφέστερον δὲ τῆς ψυχῆς τὸ ἔμψυχον , τὸ δ’ ἔμψυχον τῷ ζῆν λέγεται ἔμψυχον . τῶν οὖν φυσικῶν σωμάτων , φησί , τὰ μὲν ἔχει ζωήν , καὶ ἔμψυχα καλοῦμεν , τὰ δὲ οὐκ ἔχει . ὥστε ἡ ψυχὴ ἐν τοῖς ἔχουσι ζωὴν τῶν φυσικῶν σωμάτων θεωρεῖται . ταύτην δὲ τὴν ζωὴν ψυχὴν καλοῦμεν . οὐ γὰρ δὴ τὸ σῶμα ψυχὴν καλοῦμεν · τῆς γὰρ ζωῆς ἀπελθούσης τὸ μὲν σῶμα οὐδὲν ἧττόν ἐστι σῶμα , οὔτε δὲ ζῇ ἔτι οὔτε ἔμψυχον λέγεται · ὥστε ἐν τοῖς ζωὴν ἔχουσιν ἡ ψυχὴ οὐκ ἔστι τὸ σῶμα ἀλλ’ ἡ ἐν αὐτῷ ζωή . τὰ ἄρα ζῶντα τῶν σωμάτων σύνθετά ἐστι ἔκ τε τοῦ σώματος καὶ τῆς ζωῆς τῆς ἐν αὐτοῖς , ἣν καλοῦμεν ψυχήν . σύνθετον ἄρα τὸ ἔμψυχον ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος . ἀλλὰ μὴν πᾶσα σύνθετος οὐσία ἐξ ὕλης ἐστὶ καὶ εἴδους · καὶ τὸ ἔμψυχον ἄρα ἐκ ψυχῆς ὂν καὶ σώματος τὸ μὲν ἕξει ὡς ὕλην , τὸ δὲ ὡς εἶδος . εἰ δὲ τὸ εἶδός ἐστι τὸ συνοχῆς καὶ ὅρου τῇ ὕλῃ αἴτιον , τοῦτο δέ ἐστιν ἡ ψυχὴ τABBREV σώματι ἐξελθούσης γάρ , φησί , διαπνεῖται καὶ σήπεται ) , εἶδος ἄν εἴη τοῦ σώματος ἡ ψυχή , ὕλη δὲ αὐτὸ τὸ σῶμα . ὅτι γὰρ τοὺ εἶναι τῷ σώματι αἰτία ἡ ψυχή , δῆλον ἐξ ὧν τὰ ἔμψυχα αὐτῷ τούτῳ χαρακτηρίζεταί τε καὶ τὸ εἶναι ἔχει · ὅθεν καὶ ἡ συνήθεια τὰ τῆς ψυχῆς ἐστερημένα σώματα , καίτοι οὐδὲν ἧττον σώματα ὄντα καὶ μετὰ τὸν ταύτης χωρισμόν , ὅμως οὐδ’ εἶναι λέγειν · ‘‘βέβηκεν , οὐκέτ’ ἔστιν Ἀδμήτου γυνή ” . ὥστε εἰ σύνθετα μὲν τὰ ἔμψυχα ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος , πᾶν δὲ σύνθετον ἐξ ὕλης καὶ εἴδους , ἐν τούτοις δὲ τὸ συνοχῆς καὶ τοῦ εἶναι αἴτιον τὸ εἶδος , τοιοῦτον δὲ καὶ ἡ ψυχὴ ἐν τοῖς ἐμψύχοις , εἶδος ἄν εἴη ἡ ψυχή . οὕτως οὖν εὑρίσκει ὅτι οὐσία ἐστὶν ἡ ψυχὴ ἡ κατὰ τὸ εἶδος , ὅπερ εἶδος καλεῖ ἐντελέεἴδη χειὰν παρὰ τὸ ἓν καὶ τὸ τέλειον καὶ τὸ συνέχειν · καὶ γὰρ ἑνώσεως ἐστι τῇ ὕλῃ τὸ εἶδος αἴτιον καὶ τελειώσεως , ἐπεὶ καὶ τελειότης ἐστὶ τοῦ ὑποκειμένου καὶ συνέχει αὐτό . ἀποδίδωσιν οὖν ἐντεῦθεν τὸν ὁρισμὸν τῆς ψυχῆς λέγων εἶναι αὐτὴν ἐντελέχειαν , τουτέστιν εἶδος καὶ τελειότητα . τίνος τούτου ; σώματος φυσικοῦ , ἵνα ἀντιδιαστείλῃ τῶν τεχνητῶν καὶ τῶν συμβεβηκότων . εἶτα ἐπεὶ καὶ ὁ λίθος φυσικὸν σῶμα , καὶ ἔστι καὶ τούτου τὸ εἶδος ἐντελέχεια , καὶ ἁπλῶς τὰ ἄψυχα πάντα , προσέθηκε δυνάμει ζωὴν ἔχοντος , ἵνα ἀντιδιαστείλῃ τά τε ἄψυχα καὶ τὰ νεκρὰ σώματα καὶ τὸ σπέρμα . οὔτε γὰρ τῶν ἀψύχων τι δυνάμει ζωὴν ἔχει οὔτε τὸ νεκρὸν σῶμα οὔτε τὸ σπέρμα οὕτε τὸ ἔμβρυον τὸ μήπω διωργανωμένον . προιὼν δὲ εἰς ταὐτὸν ἄγει τὸ διωργανῶσθαι τῷ δυνάμει ζωὴν ἔχειν , ὡς ἑνὶ ἀνθ’ ἑνὸς κεχρῆσθαι τούτῳ , τῷ τε δυνάμει ζωὴν ἔχειν καὶ τῷ διωργανῶσθαι . οὔτε οὖν τὸ νεκρὸν δυνάμει ζωὴν ἔχει κἄν γὰρ δοκεῖ διωργανῶσθαι , ἀλλ’ οὖν , ὡς αὐτός φησιν , ὁμώνυμά ἐστιν αὐτοῦ τὰ μόρια · οὕτω γὰρ λέγεται χεὶρ ἡ τοῦ νεκροῦ , ὥσπερ καὶ ἡ λιθίνη · οὐ γὰρ ἐνεργεῖ τὰ χειρός ) , οὐδὲ τὸ σπέρμα δυνάμει ζωὴν ἔχει , ἐπεὶ μήπω διοργανωθὲν ἐπιτήδειον γέγονε τὴν ἐκ τῆς ψυχῆς ζωὴν καταδέξασθαι . ἀλλὰ | λέγοιτο ἄν τὸ σπέρμα ἢ τὸ μὴ διωργανωμένον ἔμβρυον δυνάμει ζωὴν ἔχον · δύναται γὰρ γενέσθαι δυνάμει ζωὴν ἔχον . ἀλλὰ τὸ τέλειον καὶ ἤδη τὴν ζωὴν καταδεξάμενον τοῦτό φησι δυνάμει ζωὴν ἔχον . πῶς οὖν δυνάμει καὶ μὴ ἐνεργείᾳ ; ὅτι ὅσον ἐπὶ τῇ ἑαυτοῦ φύσει ἄζων ἐστὶ καὶ μόνως ἐπιτήδειον πρὸς τὸ καταδέξασθαι τὴν ζωήν . δυνάμει δὲ τὸ δεύτερον τὸ τὴν ἕξιν ἔχον · ἔχει γὰρ καθ’ αὑτὸ τὴν ἕξιν τοῦ δύνασθαι ζωοποιεῖσθαι , εἰ καὶ ἀεὶ ζωοποιεῖται ὑπὸ τῆς ψυχῆς , ἔστ’ ἄν ᾖ . ὡς γὰρ ἤδη εἴπομεν , τὰ ἔχοντα τὸ δεύτερον ἐνεργείᾳ , ὅπερ ἐστὶν ὡς τὸ θεωρεῖν , ταῦτα καὶ τὴν ἕξιν ἔχει . ὥστε κἄν ἀεὶ ζωοποιεῖται τὸ σῶμα , οὐκ ἄτοπον ὅσον ἐπὶ τῇ αὐτοῦ φύσει τὸ λέγειν αὐτὸ δυνάμει ζωὴν ἔχειν . δῆλον γὰρ ὅτι ἔχον τὴν δύναμιν τοῦ ζῳοποιεῖσθαι δύνασθαι , οὕτω ζωοποιεῖται , ἐπεὶ εἰ μὴ ἔχοι οἴκοθεν τὴν δύναμιν , οὐκ ἄν ζῳοποιηθείη . εἶπε δὲ τὸ σημαινόμενον τοῦτο τοῦ δυνάμει καὶ ἐν τῷ Περὶ ἑρμηνείας , ἔνθα διῄρει τὸ δυνα - τόν · “ τὸ γὰρ δυνατόν ” , φησίν , “ οὐχ ἁπλῶς λέγεται , ἀλλὰ τὸ μὲν ὡς ἐνεργείᾳ ὄν , οἷον δυνατὸν βαδίζειν , ὅτι βαδίζει , καὶ ὅλως δυνατὸν εἶναι , ὅτι ἤδη ἔστι κατ’ ἐνέργειαν . ” . κατὰ τοῦτο οὖν εἴρηται καὶ τὸ δυνάμει ζωὴν ἔχοντος . ἀπορήσειε δ’ ἄν τις ἴσως ὅτι , εἰ οὐσία ἐστὶν ἡ ψυχὴ ἡ κατὰ τὸ εἶδος , πῶς λέγομεν μὴ εἶναι κοινόν τι γένος ψυχῆς κοινὸν γὰρ αὐτῶν γένος ἡ οὐσία ) ἢ πῶς ὅλως ὁμώνυμον εἶναι τὴν ἐντελέχειαν ; πῶς δὲ ἔτι ὁ κανὼν ὑγιὴς ὁ λέγων ἐν οἷς τὸ πρότερον καὶ τὸ ὕστερον , τούτων τὸ κοινῶς κατηγορούμενον οὐκ ἔστι γένος ; ἰδοὺ γοῦν ὄντος ἐν ταῖς ψυχαῖς τοῦ προτέρου καὶ ὑστέρου ὅμως τὸ κοινῶς αὐτῶν κατηγορούμενον γένος ἐστί · πᾶσα γὰρ ψυχὴ οὐσία ἐστὶν ἡ κατὰ τὸ εἶδος , ὅπερ καλεῖ ἐντελέχειαν . ὅτι μὲν οὖν οὐχ ὁμοίως ἐντελέχεια πᾶσα ψυχὴ τοὐ ὑποκειμένου αὐτῇ σώματος , ἤδη ἐπελυσάμεθα , ὅτι κἂν λέγηται ἡ λογικὴ ψυχὴ ἐντελέχεια σώματος , ἀλλὰ τῇ ἐνεργείᾳ μόνον ἐστὶν ἐντελέχεια τοῦ σώματος , οὐ τῇ οὐσίᾳ , ὥσπερ αἱ ἄλλαι . ἀλλὰ πῶς , εἴπερ γένος αὐτῶν ἐστιν ἡ οὐσί , καὶ οὐσία ἡ κατὰ τὸ εἶδος , οὐ δοκεῖ λελύσθαι ὁ καθολικὸς κανών ; λέγω οὖν ὅτι , ὅτε λέγομεν ἐν οἷς τὸ πρότερον καὶ τὸ ὕστερον , τούτων τὸ κοινῶς κατηγορούμενον οὐκ ἔστι γένος , κοινῶς κατηγορούμενον οὐ τὸ τυχὸν λαμβάνομεν , ἀλλὰ τὸ προσεχῶς περιέχον , ἐπεί τοί γε καὶ ζῷον τό τε ἀληθινόν , οἷον ἵππος , καὶ τὸ χαλκοῦν ἢ ξύλινον ὡς μὲν ζῷα ὁμώνυμά ἐστιν ἔστι γὰρ ἐν αὐτοῖς τὸ πρότερον καὶ τὸ ὕστερον · ἐκ γὰρ τοῦ ἀληθινοῦ τὸ χαλκοῦν ἢ τὸ ξύλινον ) καὶ διὰ τοῦτο κατηγορούμενον αὐτῶν τὸ ζῷον ἢ ὁ ἵππος οὐχ ὡς γένος αὐτῶν κατηγορεῖται , οὐδὲν δὲ κωλύει αὐτὰ ταῦτα κοινὰ γένη ἔχειν τὰ πορρωτέρω κατηγορούμενα . τὸ γοῦν σῶμα καὶ ἡ οὐσία ὡς γένος καὶ τοῦ ἀληθινοῦ ἵππου καὶ τοῦ ξυλίνου κατηγορεῖται τὸ αὐτὸ καὶ ἐπὶ πάντων . οὕτως οὖν καὶ ἐπὶ ψυχῆς γένος μὲν αὐτῶν εἶναι τὴν οὐσίαν οὐδὲν κωλύει , προσεχῶς μέντοι περιεκτικὸν αὐτῶν κοινόν τι γένος οὐκ ἔχουσιν · οὔτε γὰρ ἡ ψυχὴ ὡς γένος αὐτῶν κατηγορεῖται οὔτε ἡ ἐντελέχεια . ὡς γὰρ εἶπον , αἱ μὲν αὐτῇ τῇ οὐσίᾳ ἐντελέχειαί εἰσι τοῦ σώματος , αἱ δὲ μόνῃ τῇ ἐνεργείᾳ · οὐχ ὁμοίως ἄρ’ ἐντελέχειαι πᾶσαι , διόπερ ἐστὶν ἐν αὐταῖς καὶ τὸ πρότερον καὶ τὸ ὕστερον . p . 412a4 πάλιν δ’ ὥσπερ ἐξ ὑπαρχῆς ἐπανίωμεν . Ἄλλην γὰρ ἀρχὴν ποιεῖται τοῦ λόγου τὰ αὐτῷ δοκοῦντα ἐκτιθέμενος · πρότερον γὰρ τὰ τῶν παλαιῶν διηγεῖτο . p . 412 a 7 ταύτης δὲ τὸ μὲν ὕλην , ὃ καθ’ ἑαυτὸ οὐκ ἔστι τό · ’δε τι . Τόδε τι τᾷ Ἀριστοτέλει τὸ εἶδος ἐνταῦθα σημαίνει · ἐν γὰρ ταῖς Κατηγορίαις τὸ ἄτομον · δοκεῖ γάρ , φησί πᾶσα οὐσία τόδε τι σημαίνειν . ἐπεὶ οὖν τὸ εἶναι ἑκάστῳ καὶ λέγεσθαι , οἷον ἄνθρωπον , ἵππον , κατὰ τὸ εἶδός ἐστι κοινῶς γὰρ πᾶσιν ὑπέστρωται ἡ ὕλη ) , διὰ τοῦτό φησιν ὅτι ἡ κατὰ τὴν ὕλην οὐσία καθ’ αὑτὴν οὐδὲν εἶδός ἐστιν , ἐπεὶ μηδὲ ὑφέστηκεν καθ’ αὑτήν , ἀλλ’ ἀεὶ μὲν μετά τινος εἴδους θεωρεῖται , καθ’ ὃ λοιπὸν καὶ τὴν ὀνομασίαν ἔχει ἕκαστον · καθ’ ὃ γὰρ ἑκάστου τῶν ἄλλων διαφέρει , τοῦτο παρὰ τοῦ εἴδους ἔχει . ἔστι δὲ ἡ μὲν ὕλη δυνάμει · οὐδὲν γάρ ἐστι τῶν εἰδῶν καθ’ αὑτὴν ἡ ὕλη , ἀλλὰ δυνάμει πάντα . οὔτε γὰρ τὸ μηδ’ ὅλως ἐπιδεκτικόν τινος ὕλη ἐκείνου ἐστίν , ὡς ἐπὶ τῶν προσεχεστέρων ἔστιν ὑλῶν ἰδεῖν οὐ γὰρ ἄν ποτε γενήσεται φέρ’ εἰπεῖν τῶν κεραμικῶν σκευῶν ὕλη λίθοι , ἐπεὶ μὴ πέφυκε τὸ τούτων εἶδος δέχεσθαι ) οὔτε τὸ μηκέτι δυνάμενον τῷ ἤδη ἔχειν αὐτό · ὁ γὰρ κέραμος οὐ γενήσεται οὔτε ἑαυτοῦ ὕλη οὔτε τῶν ὁμοειδῶν · ἤδη γὰρ ἐνεργείᾳ ἔχει τὸ εἶδος . οὐκοῦν ἡ πρώτη δυνάμει μόνον θεωρεῖται , καὶ ἑκάστη δὲ τῶν προσεχεστέρων δυνάμει μόνως ἐστὶν ἐκεῖνο οὗ ἐστιν ὕλη . p . 412 a 9 Τὀ δὲ εἶδος ἐντελέχεια . οὐκ εἶπεν ἐντελεχείᾳ κατὰ δοτικὴν πτῶσιν , ἀλλὰ κατ’ εὐθεῖαν . ἡ γὰρ τὸ εἶδος λαβοῦσα ὕλη αὐτὴ λέγεται ἐντελεχείᾳ εἶναι , τοῦτο δ’ ἐστὶ τὸ συναμφότερον · τὸ μέντοι εἶδος καθ’ αὑτὸ ἐντελέχειά ἐστιν . ἀντέθηκε δὲ τῷ δυνάμει τὴν ἐντελέχειαν , διότι ἡ μὲν δύναμις ἀτελής , τελειότης δὲ ἡ ἐντελέχεια · σημαίνει γὰρ τὸ ἐν τῷ τέλει εἶναι . ἐν ᾧ δὲ ἕκαστον ἔχει τὸ εἶναι , ἐν τούτῳ τὴν οἰκείαν ἔχει τελειότητα · ἕκαστον δὲ ἔχει τὸ εἶναι κατὰ τὸ ἑαυτοῦ εἶδος · τελειότης ἄρα ἑκάστου τὸ εἶδος αὐτοῦ . εἰ τοίνυν τελειότης τὸ εἶδος , ἡ δὲ τελειότης ἐντελέχεια , εἰκότως μεταλαμβάνει τὸ τοῦ εἴδους ὄνομα εἰς τὸ τῆς ἐντελεχείας . εἰ δὲ καθόλου τὸ εἶδος ἐντελέχεια , εἶδος δὲ ἡ ψυχή , ἐντελέχεια ἄρα ἡ ψυχή . οὐ μόνον δὲ τὸ κατὰ τὸν λόγον εἶδος ἐντελέχειαν λέγει , ἀλλὰ καὶ τὸ κατὰ τὴν μορφήν · καὶ γὰρ ἐν τῇ Φυσικῇ περὶ ἀμφοτέρων διελέχθη · ἡ γὰρ τοῦ ἀνδριάντος ἡ ] μορφὴ ἐντελέχεια αὐτοῦ ἐστι . ἴσως δὲ μετέλαβε τὸ τῆς ἐντελεχείας ὄνομα ἀντὶ τοῦ εἴδους διὰ τὸ καὶ ἐπὶ τῶν συμβεβηκότων φέρεσθαι τὸ τοῦ εἴδους ὄνομα , ὡς ὅταν εἴπω Σωκράτη τὸ εἶδος εἶναι σιμὸν προγάστορα · ἀλλὰ ταῦτα οὐ τελειότης ἐστὶ Σωκράτους , ἀλλὰ συμβέβηκε Σωκράτει . p . 412 a 10 Καὶ τοῦτο διχῶς , τὸ μὲν ὡς ἐπιστήμη , τὸ δὲ ὡς τὸ θεωρεῖν . Διαιρεῖ τὴν ἐντελέχειαν εἰς δύο , εἴς τε τὴν καθ’ ἕξιν καὶ εἰς τὴν ἀπὸ τῆς ἕξεως ἐνέργειαν . χρησιμεύσει δὲ αὐτῷ καὶ ἡ τῆς ἐντελεχείας διαίρεσις πρὸς τὴν ἀπόδοσιν τοῦ ὁρισμοῦ . διττῆς γὰρ οὔσης τῆς ἐντελεχείας , τῆς τε κατὰ τὴν ἕξιν , ἥτις καὶ πρώτη ἐστὶ καὶ τῷ χρόνῳ καὶ τῇ φύσει , τῆς τε κατὰ τὴν ἀπὸ ταύτης ἐνέργειαν , εὑρήσει τὴν ψυχήν , ὡς ἤδη εἴπομεν , ἐντελέχειαν οὖσαν κατὰ ] τὴν πρώτην . καὶ ἡ δευτέρα γὰρ ἡ κατὰ τὸ θεωρεῖν παρὰ τῆς πρώτης ἔχει τὸ οὐσία εἶναι · αὐτὸ γὰρ τὸ θεωρεῖν οὐκ οὐσία καθ’ αὑτό . p . 412 a 11 οὐσίαι δὲ μάλιστα εἶναι δοκοῦσι τὰ σώματα , καὶ τούτῶν τὰ φυσικὰ . Διελὼν εἰς τρία τὴν οὐσίαν , εἰς τὴν ὕλην καὶ τὸ εἶδος καὶ τὸ συναμφότερον τοῦτο δέ ἐστι τὸ φυσικὸν σῶμα ) ἐκ τούτου ἄρχεται διδασκαλίας , ὡς ἤδη εἶπον , ὡς σαφεστέρου . εὑρήσει γὰρ ἐκ τούτου πάλιν καὶ ὅτι οὐσί ἡ ψυχὴ καὶ ποία οὐσία . ταῦτα οὖν , φησί , μάλιστα δοκεῖ οὐσία εἶναι · ἡ γὰρ ὕλη καὶ τὸ εἶδος τοῖς πολλοῖς οὐδὲ ἔγνωσται , ἀλλὰ τὸ συναμφότερον μόνον ἴσασιν . λαβὼν οὖν ὅτι τὰ σώματα οὐσία καὶ τούτων μᾶλλον τὰ φυσικά , ἀντιδιαστέλλων πρός τε τὰ μαθηματικὰ καὶ τὰ τεχνητά , προστίθησι τούτου τὴν αἰτίαν · διότι , φησί , τὰ φυσικὰ τῶν ἄλλων εἰσὶν ἀρχαί · τῶν μὲν γὰρ μαθηματικῶν - | - ἔστιν ἐπινοίᾳ , τῶν δὲ τεχνικῶν , ὅτι κἀκείνων ἕκαστον φυσικόν τι σῶμα ἔχει ὑποκείμενον . τῷ γὰρ ἀβακίῳ τεχνικῷ ὄντι σώματι ἔστιν ὑποκείμενον τὸ ξύλον , ὅπερ ἐστὶ φυσικὸν σῶμα . p . 412a13 τῶν δὲ φυσικῶν τὰ μὲν ἔχει ζωήν , τὰ δὲ οὐκ ἔχει . Λαβὼν ὅτι τὸ φυσικὸν σῶμα μάλιστα οὐσία , διαιρεῖ τοῦτο εἴς τε τὸ ἔμψυχον καὶ τὸ ἄψυχον καὶ δείκνυσιν ὅτι ἡ ψυχὴ οὐσία . ἐπεὶ γὰρ φυσικὸν σῶμα ἡ συναμφότερός ἐστιν οὐσία ἐκ τῆς ὕλης οὖσα καὶ τοῦ εἴδους , φυσικὸν δὲ τὸ ἔμψυχον , καὶ τοῦτο ἄρα ἐξ ὕλης καὶ εἴδους . ἀλλὰ τὰ μὲν ἀπλᾶ σώματα λεγόμενα ἐκ τῆς πρώτης ὕλης x003E ; τοῦ εἴδους ἐστί , ταῦτα δὲ ἐκ προσεχεστέρας ὕλης τοῦ σώματος καὶ εἴδους τῆς ψυχῆς . εἰ δὲ τὸ εἶδος οὐσία , καὶ ἡ ψυχὴ ἄρα · καὶ εἰ τὸ εἶδος ἁπλῆ τις οὐσία , καὶ ἡ ψυχή . ἁπλῆ τις ἄρα οὐσία ἡ ψυχή , ἡ κατὰ τὸ εἶδος . p . 412 a 14 Ζωὴν δὲ λέγομεν τὴν δι᾿ ἴ’ αὐτοῦ τροφήν τε καὶ αὔξησιν καὶ φθίσιν . Διελὼν τὰ φυσικὰ σώματα εἴς τε τὰ ζωὴν ἔχοντα καὶ μὴ ἔχοντα ἐφεξῆς ὁρίζεται τί ποτέ ἐστιν ἡ ζωή ’ ἐκ τούτου γὰρ ἔμελλεν ἔσεσθαι γνώριμα καὶ τὰ ζωὴν ἔχοντα . δι’ αὐτοῦ δὲ τροφήν φησι καὶ αὔξησιν , ἐπεὶ δοκεῖ ἡ πρόσθεσις αὔξησις εἶναι , οἷον εἰ ὕδατι ἐπιπροσθείην ὕδωρ · ἀλλ’ οὐκ ἔστι δι’ αὐτοῦ ἡ αὔξησις , ἀλλὰ δι’ ἄλλου τοῦ προστιθέντος . δόξειε δ’ ἄν 35 καὶ τὸ πῦρ τρέφεσθαί τε καὶ αὔξεσθαι μὴ ἔχον ζωήν , ἀλλ’ οὐκ ἀληθὲς τοῦτο · δι’ αὐτῶν γὰρ ταύτ’ τρέφεται , ὅσα ὄργανα ἔχει δι’ ὧν δέχεται τὴν τροφήν , καὶ οἷς ἐκ τῆς τροφῆς προσθήκη τε καὶ αὔξησις κατὰ πᾶν μόριον γίνεται · τὸ δὲ πῦρ καὶ τὸ ὕδωρ καὶ τὰ τοιαῦτα οὐ δι’ ὀργάνων δέχεται οὔτε τὴν αὔξησιν κατὰ πᾶν μόριον ποιεῖται . ἔτι ἐπὶ τοῦ πυρὸς γένεσις μᾶλλον καὶ φθορὰ θεωρεῖται , τὸ δὲ αὐξόμενον δεῖ μένειν · εἴρηται δ’ ἀκριβῶς περὶ τούτων ἐν τῷ Περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς . ἐκ τούτου δὲ συνάγουσιν ὅτι οὐ ζῷον τὸ κατὰ γαστρός · εἰ γὰρ ζωή ἐστιν ἡ δι’ αὐτοῦ τροφή τε καὶ αὔξησις καὶ φθίσις , τοῦτο δ’ ἐστὶν ἡ διὰ τῶν οἰκείων ὀργάνων , τὸ δὲ ἔμβρυον οὐ διὰ τῶν οἰκείων τρέφεται ὀργάνων , λέγω δὴ τοῦ στόματος , οὐκ ἄρα ζῷον οὐδὲ ζῶν · τρέφεται γὰρ τῷ ὀμφαλῷ διὰ τοῦ ἱμάντος ἐκεῖνο παρὰ τῆς μητρὸς δεχόμενον . ἀλλ’ ἔστιν ἐνστῆναι πρὸς τοῦτο , ὅτι καὶ τὸ ἔμβρυον δι’ αὐτοῦ τρέφεται · εἰ γὰρ αὔξεται , δῆλον ὅτι καὶ τρέφεται . καὶ ὅτι οὐ πρόσθεσις τὸ τοιοῦτο , σαφές · οὐ γὰρ ὀστοῦν τῷ ὀστῷ προστίθεται οὐδὲ τῇ σαρκὶ σάρξ · ἀλλὰ προπαρασκευάζει ἡ φύσις τῆς μητρὸς τὴν τροφήν , ὥσπερ καὶ ἡμῖν οἱ ἀρτοποιοῦντες . ἀλλὰ καὶ τοῖς παιδίοις αἱ μητέρες προμασώμεναι τὴν τροφὴν προκατασκευάζουσιν . οὕτως οὖν καὶ ἐπὶ τοῦ ἐμβρύου δευτέρα τίς ἐστι τῆς τροφῆς παρασκευὴ ἡ ἐκ τῆς φύσεως τῆς μητρὸς γινομένη · ἀλλὰ καὶ διὰ οἰκείων ὀργάνων τρέφεται . εἰ γὰρ καὶ μὴ διὰ στόματος , ἀλλ’ οὖν γε καὶ ἐν αὐτῷ πρῶτον ἡ γαστὴρ πέττει , αὕτη δὲ τῷ ἥπατι παραπέμπει , κἀκεῖνο διὰ τῶν φλεβῶν εἰς ἕκαστον μόριον , καὶ οὕτως ἐξομοιοῦται ἐν ἑκάστῳ ἡ τροφὴ πρὸς τὴν ὑποκειμένην οὐσίαν · ταῦτα δὲ καὶ ἐπὶ τῶν τελείων συμβαίνει ζῴων . καὶ ἄλλως , εἰ τοῖς τελειοτάτοις τῶν ζῴων ἡ κατὰ τόπον ὑπάρχει κίνησις , κινεῖται δ’ ἐναργῶς καὶ τὰ ἔμβρυα τὴν κατὰ τόπον κίνησιν , ζῷα ἄρα καὶ ταῦτα . ἀλλὰ πρὸς ταῦτα πάντα ἀντικατασκευάζοντές φασιν ὅτι εἰ μηδὲν μάτην ὑπὸ τῆς φύσεως γίνεται , μήτε δ’ ἀτελές τι καὶ μὴ δυνάμενον ἑαυτῷ ἐπαρκεῖν , τί δή ποτε , εἴ γε ἦν τέλειον ζῷον , ἔτι αὐτὸ | ἡ φύσις ἐν τῇ γαστρὶ ἐπέχει ; οὐ δῆλον ὡς ἔτι ἀτελὲς καὶ ὁδεῦον εἰς τὸ εἶναι ζῷον , μήπω δὲ ὄν ; πῶς δ’ ἄν , εἰ ζῷον ἦν , οὐ τέλεια αὐτῷ παρεῖχε τὰ ὄργανα , δι’ ὧν ἔζη , οἷον στόμα ; ἀλλ’ ἔστι καὶ πρὸς τοῦτο εἰπεῖν ὅτι ὥσπερ καὶ ὅταν ἤδη γεννηθῇ , ζῷον μέν ἐστιν , ἔτι μέντοι τῶν ὀργάνων συμπήξεως δεόμενον οὐ δύναται τὰς τελείας τοῦ ζῴου ἐνεργεῖν ἐνεργείας , οὕτω , φημί , καὶ ἐν τῇ μήτρᾳ ὄν , ἐπειδὴ πάν σῶμα χρόνω τὴν ἑαυτοῦ ἴσχει τελειότητα , ἔτι δέεται πλείονος βοηθείας , καὶ διὰ τοῦτο ἐμφυλάττεται ἐν τῇ μήτρᾳ τὸ τοῦ ζῴου μὲν εἶδος ἀπειληφός , ἔτι μέντοι τοῦ ὀργάνου πλείονος , ὅπερ εἶπον , φυλακῆς καὶ φροντίδος δεομένου · ἐπεὶ εἰ πρὸς τὰς τελειοτάτας τις ἀποβλέποι ἐνεργείας , οὐδὲ τὸ μειράκιον ἐρεῖ ζῷον , εἰ μὴ τὸν ἡβήαὔξησιν σαντα καὶ ἤδη λοιπὸν τὰς γεννητικὰς ἐνεργοῦντα ἐνεργείας , ὅπερ ἄλογον μόνον τὸν οὕτως ἔχοντα ζῷον εἶναι λέγειν ἀλλ’ ἴσως οὐκ ἀναγκαῖα τὰ εἰρημένα · οὐδὲ γὰρ εἰ τρέφεται δι’ αὐτοῦ , ζῷον ἤδη . οὐδὲ γὰρ ταὐτὸν ζῶν τε καὶ ζῷον · ζῆν μὲν γὰρ αὐτὸ καὶ ζωὴν ἐροῦμεν , ζῷον δ’ οὐκέτι , ἐπεὶ καὶ τὰ φυτὰ δι’ αὐτῶν τρέφεται , ἀλλ’ οὐ ζῷα . ἀλλ’ οὐδὲ αὐτὸ τὸ αἰσθήσεως μετέχειν ἤδη ποιεῖ ζῷον · τὰ γοῦν μόνης τῆς ἁπτικῆς μετέχοντα οὐ ζῷα · τὰ γὰρ ζωόφυτα ἁφῆς μετέχει . ἄλλως τε ζῴων μάλιστα ἴδιον τὸ ὅλα καθ’ ὅλα μεταβαίνειν τοὺς τόπους , ὅπερ τοῖς ἐμβρύοις οὐχ ὑπάρχει · συνῆπται γὰρ τῇ μητρὶ καὶ συνδέδεται οἷον μόριον αὐτῆς ὐπαρχον , καὶ κινεῖται ὡς τὰ ζωόφυτα . τί δὲ τῷ ὄντι καὶ κατεῖχεν ἡ φύσις ἐν γαστρί , εἴγε τελείως ἀπείργαστο ζῷον ; ἄλλως τε εἰ ὁδῷ βαδίζει ἡ δημιουργία ἐκ τῶν ἀτελεστέρων ἐπὶ τὰ τελειότερα καὶ οὐκ ἄλλως αἱ ὑπέρ - τεραι ζωαὶ παραγίνονται , μὴ προὑπαρξάντων τῶν καταδεεστέρων , ἔστι δὲ ἡ τάξις πρῶιον τὸ ἄψυχον , εἶτα ἡ φυτικὴ ζωή , εἶτα ἡ τῶν ζῳοφύτων , εἶτα ἡ τῶν ἀλόγων , καὶ ἐσχάτη ἡ τῶν λογικῶν , σκοπῆσαι χρὴ ὡς ταύτῃ τῇ τάξει τῆς δημιουργίας ἡ φύσις χρῆται . μετὰ γὰρ τὴν σύμπηξιν τοῦ σπέρματος τὸ συστὰν ἐκεῖνο ἄψυχόν τί ἐστιν , εἶτα διοργανωθὲν τὴν ἀρχὴν ἔοικε φυτῷ αἰσθήσεως τέως ἀμοιροῦν , προιὸν δὲ καὶ προσλαβὸν αἴσθησίν τε τὴν ἁπτικὴν καὶ κίνησιν τὸ τηνικαῦτα τοῖς ζωοφύτοις ἔοικε συνημμένον τε τῇ ἑαυτοῦ ἀρχῇ τῆ μήτρᾳ , ὥσπερ ἐκεῖνα πέτραις ἢ τοῖς περικειμένοις ὀστράκοις , καὶ τοῦτο μέχρι τῆς ἀποκυήσεως · τὸ τηνικαῦτα λοιπὸν ζῷα γίνεται τέλεια , τάς τε μεταβατικὰς κινούμενα κινήσεις καὶ διὰ τῶν οἰκείων ὀργάνων τρεφόμενα , φημὶ δὴ στόματος καὶ τῶν τοιούτων , καὶ πάσαις ἐνεργεῖ ταῖς αἰσθήσεσι · τέλος δ’ ἐπὶ ἀνθρώπων καὶ τὴν λογικὴν ἀπολαμβάνει ζωήν , τὴν ἄλογον τὴν ἀρχὴν βιοτεύοντα . εἰ δὲ μὴ γεννᾷ ἐξ ἀρχῆς , οὐ παρὰ θῶ τοῦτο οὐ ζῷα · οὐδὲ γὰρ πᾶν ζῷον γεννᾷ . πολλὰ γὰρ καὶ ἐκ σήψεως γίνεται , ἅπερ τὴν γόνιμον οὐκ ἔχει δύναμιν , καὶ ὅμως ζῷά ἐστι · καὶ ἡμίονοι δὲ καὶ ὅσα ἐκ συνδυασμοῦ διαφόρων εἰδῶν γίνεται , ζῷα μέν ἐστι , τὴν γεννητικὴν δὲ οὐκ ἔχει δύναμιν · οὐδὲ γὰρ τὸ γεννᾶν ζῴων ἴδιον , ἀλλὰ τὸ αἰσθήσει καὶ κινήσει χρῆσθαι . ὅτι δ’ οὐ ζῷον τὸ κατὰ γαστρός , κἀντεῦθεν δῆλον · εἰ γὰρ τὸ ζῷον οὐσία ἐστὶν ἔμψυχος αἰσθητική , τουτέστι πεφυκυῖα αἰσθάνεσθαι , εἰ ἦν ζῷον , ἔδει πρὶν τελεσφορηθῆναι , εἰ ἐκτρωθῇ , ἐνεργεῖν κατὰ τὰς αἰσθήσεις · νῦν δ’ οὐκ ἐνεργεῖ · οὔκουν ζῷον ἦν . p . 412a16 ᾿Επεὶ δέ ἐστι σῶμα καὶ τοιόνδε τὸ ζωὴν ἔχον , οὐκ ἂν εἴη τὸ σῶμα ἡ ψυχή · οὐ γάρ ἐστι τῶν καθ’ ὑποκειμένου ἑ νοῦ τὸ σῶμα , μᾶλλον δὲ ὡς ὑποκείμενον καὶ ὕλη . Ὅπερ διὰ τούτων λέγει , τοῦτό ἐστιν · ἐπειδὴ τὸ ζωὴν ἔχον σῶμα καὶ σῶμά ἐστι καὶ τοιονδὶ σῶμα , ἀντὶ τοῦ σύνθετον ἐκ σώματος καὶ ζωῆς , ἥπερ ζωὴ ψυχή ἐστι , ἀνάγκη τὸ μέν τι τούτων εἶναι ὕλην τὸ δὲ εἶδος . δείκνυσι δὲ τοῦτο οὕτως · ἐπεὶ γάρ , φησί , τὸ ἔμψυχον σῶμα σῶμά ἐστι τοιονδί , ὡς ἄν εἰ ἔλεγε τὸ μέν τι ἔχει ὑποκείμενον , τὸ δὲ ἐν ὑποκειμένω ὑπόκειται γὰρ τὸ σῶμα , ἐν ὑποκειμένῳ δὲ τὸ τοιονδί ) , οὐκ ἄν εἴη ἡ ψυχὴ τὸ ὑποκείμενον , ταὐτὸν δ’ εἰπεῖν ἡ ὕλη . τοῦτο γὰρ ἐδήλωσεν εἰπὼν οὐκ ἄν εἴη τὸ σῶμα ἡ ψυχή , ἀντὶ τοῦ ὑποκειμένου καὶ τῆς ὕλης τὸ σῶμα λαβών · τοῦτο γὰρ τὴν τοῦ ὑποκειμένου καὶ τῆς ὕλης τάξιν ἔχει . εἶτα καὶ τὴν αἰτίαν ἐπιφέρει , πῶς οὐχ ὑποκείμενον ἡ ψυχή · οὐ γάρ ἐστι , φησί , τῶν καθ’ ὑποκειμένου τὸ σῶμα , καθ’ ὑποκειμένου λέγων ἀντὶ τοῦ ἐν ὑποκειμένῳ , τουτέστιν οὐκ ἔστιν εἶδος · τὸ γὰρ ἐν ὑποκειμένῳ ἐστὶ τὸ εἶδος , οὐ τὸ ὑποκείμενον , ὑπόκειται δὲ τὸ σῶμα · φαμὲν γὰρ ὅτι σῶμά ἐστι τοιόνδε , ὥστε τὸ σῶμα ἐν ὑποκειμένου τάξει ἐστίν . ἐκ τούτου δὲ δῆλον ὅτι λέγων οὐκ ἄν εἴη τὸ σῶμα ἡ ψυχὴ τὸ σῶμα ἀντὶ τοῦ ὑποκειμένου ἐλάμβανε · διὸ ἐπήγαγεν οὐ γάρ ἐστι τῶν καθ’ ὑποκειμένου τὸ σῶμα . εἰ γὰρ τὸ σῶμα ἡ ψυχή , τουτέστιν εἰ ἦν ὑποκείμενον ἡ ψυχή , ἦν ἄν τὸ σῶμα ἐν ὑποκειμένῳ · εἰ δὲ μὴ ἔστιν ἐν ὑποκειμένῳ τὸ σῶμα , οὐκ ἂν εἴη ἡ ψυχὴ ὑποκείμενον , ὅπερ αὐτὸς εἶπεν οὐκ ἂν εἴη τὸ σῶμα ἡ ψυχή . ἀνάγκη γὰρ τῶν δύο τούτων τὸ μὲν ὑποκείμενον εἶναι , τὸ δὲ εἶδος . τινὲς δὲ ὑπενόησαν αὐτὸν λέγειν ὅτι οὐκ ἔστιν ἡ ψυχὴ σῶμα , ὧν ἐστι καὶ ὁ ἒ ) Ἀλέξανδρος . διὰ γὰρ τοῦ δεῖξαι , φησίν , ὅτι οὐ σῶμα , συναποδείκνυσιν ὅτι οὐδὲ ὑποκείμενον . οὐχ οὕτω δὲ ἔχει · οὐ γὰρ νῦν πρόκειται αὐτῷ δεῖξαι ὅτι οὐ σῶμα ἡ ψυχὴ ἀλλ’ ἀσώματος ἐν γὰρ τοῖς ἑξῆς τοῦτο δείκνυσιν , ἢ καὶ ἤδη συναποδέδεικται ἐν οἷς ἐδείκνυτο μὴ οὖσα μέγεθος · εἰ γὰρ μὴ μέγεθος , οὐδὲ σῶμα · ἐπὶ πλέον γὰρ τὸ μέγεθος τοῦ σώματος ) , ἀλλὰ τὸ νῦν δεικνύμενόν ἐστιν ὅτι εἶδος καὶ οὐχ ὕλη ἐστί , τὸ δὲ σῶμα ὑποκείμενον καὶ ὕλη . ἔπειτα καὶ ἐκ τῆς προσθήκης τοῦ ἄρθρου δῆλον · οὐ γὰρ εἶπεν οὐκ ἄν εἴη | σῶμα ἡ ψυχὴ ἀλλὰ τὸ σῶμα · τὸ γὰρ ἄρθρον ὡρισμένου ἐστί g 2 r τινος δηλωτικόν , ἡ δὲ ψυχὴ καθάπαξ ἔστιν ἀσώματος · ἀλλ’ ὡς εἴπομεν , τὸ σῶμα δηλοῖ αὐτῷ τὸ ὑποκείμενον καὶ τὴν ὕλην . δῆλον δὲ καὶ ἐκ τούτων ὅτι εἶδος ἡ ψυχή · ᾧ γὰρ διαφέρει ἀλλήλων τὰ ὁμογενῆ , τοῦτο εἶδος αὐτῶν · διαφέρει δὲ τὰ σώματα ἀλλήλων ὁμογενῆ ὄντα τῷ ἐμψύχῳ · ἡ ψυχὴ ἄρα τῶν ἐμψύχων εἶδος . ἐν γὰρ τῷ ὑπάρχειν τὴν ψυχὴν καὶ ὕπνος καὶ ἐγρήγορσίς ἐστι . διελὼν τὴν ἐντελέχειαν εἰς τὴν πρώτην καὶ τὴν δευτέραν , εἰς τὴν ἕξιν λέγω καὶ τὴν ἀπὸ τῆς ἕξεως ἐνέργειαν , καὶ εἰπὼν ὅτι ἡ ψυχὴ οὕτως ἐντελέχειά ἐστιν ὡς ἡ ἐπιστήμη ; πάνυ ἐναργεῖς τὰς τούτου ἀποδείξεις ἐπήγαγε , τὰ κατὰ τὸν ὕπνον λέγω καὶ τὴν ἐγρήγορσιν · ὅπερ ἴσον ἐστὶ τῷ ἐνεργεῖν καὶ μὴ ἐνεργεῖν τὴν ψυχήν · ἐνέργεια γὰρ ἡ ἐγρήγορσις , ἀνενεργησία δὲ ὁ ὕπνος · ἀλλ’ ὅμως οὐδὲν ἧττον ψυχῆς ἔχομεν ἐν ἑκατέρῳ . καλῶς δὲ πάνυ ἐπέστησεν ὁ Ἀλέξανδρος τῇ αἰτίᾳ τῆς μεταλήψεως ἐκ τοῦ εἴδους εἰς τὴν ἐντελέχειαν . ἐπεὶ γάρ , φησίν , ἦν ἀναγκαῖον διορίσαι , πότερον χρὴ τὸ ἔμψυχον ἀπὸ τῶν ἐνεργειῶν τῶν κατὰ τὴν ψυχὴν λέγειν τοιοῦτον εἶναι , ἢ ἀπὸ τοῦ δύνασθαι ἐνεργεῖν , ὧν τὸ μὲν δύνασθαι πρῶτον , τὸ δ’ ἐνεργεῖν ὕστερον , μέλλων , φησί , τῷ πρώτῳ καὶ τῷ ὑστέρῳ προσχρῆσθαι πρὸς τὸν διορισμόν , ἐπεὶ ἄτοπον ἐπὶ τοῦ εἴδους λέγειν τὸ πρότερον καὶ τὸ ὕστερον ἓν γὰρ τὸ εἶδος ἑκάστου ) , εἰς τὴν ἐντελέχειαν καὶ τελειότητα μετέλαβε τὸ εἶδος · οὐκέτι γὰρ ἄλογον τὸ λέγειν τελειότητα τὴν μὲν πρώτην , τὴν δὲ δευτέραν αὕτη μὲν οὖν , φησίν , ἡ αἰτία τῇς μεταλήψεως . εἴη δ’ ἄν , φησί , διαφορὰ εἴδους καὶ ἐντελεχείας , ὅτι πᾶν μὲν εἶδος ἐντελέχεια , οὐ πᾶσα δὲ ἐντελέχεια εἶδος · ἡ γὰρ ἀπὸ τῆς ἕξεως ἐνέργεια ἐντελέχεια μέν , οὐ μὴν καὶ εἶδος · ὥστε ἐπὶ πλέον ἡ ἐντελέχεια τοῦ εἴδους . εἶδος δὲ δῆλον ὅτι ἀκουστέον τὸ οὐσιῶδες , οὐ τὸ κατὰ συμβεβηκός · ἐκεῖνο γὰρ οὐ τελειότης τοῦ ὑποκειμένου , ὡς ἤδη εἶπον . εἰ δὲ οὕτω ταῦτα ἔχει , ὁ μὲν ὁριζόμενος τὴν ψυχὴν καὶ λέγων εἶδος αὐτὴν τοῦ τοιοῦδε σώματος οὐκέτι ἄν εὐλόγως τὸ πρῶτον προστιθείη , ὁ δὲ ἐντελέχειαν , ἐπειδὴ ἐπὶ πλέον ἡ ἐντελέχεια τοῦ εἴδους , καὶ ταύτης ἂν τῆς προσθήκης δέοιτο . p . 412 a 26 Προτέρα δὲ τῇ γενέσει ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἡ ἐπιστήμη . Πάνυ ἀσφαλῶς τῇ προσθήκῃ ἐχρήσατο εἰπὼν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ . ἐπὶ γὰρ ἄλλου καὶ ἄλλου δυνατὸν προτέραν εἶναι τὴν ἐνέργειν τῆς ἕξεως · ὁ γὰρ διδάσκαλος τῆς ἕξεως τοῦ μαθητοῦ προτέραν ἔχει τὴν ἐνέργειαν · ἐπὶ μέντοι ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ προηγεῖται τῆς ἐνεργείας ἡ ἕξις . τοῦτο δὲ ἐπὶ τῶν ἐν γενέσει καὶ φθορᾷ ἐστιν ἀληθές , ἐφ’ ὧν καὶ χωρίζεσθαι πέφυκε τῆς ἕξεως ἡ ἐνέργεια . τὰ γὰρ θεῖα σύνδρομον ἔχει τῇ ἕξει τὴν ἐνέργειαν · ἀεὶ γὰρ ἐνεργεῖ τὴν ἕξιν ἔχοντα · ἄνευ γὰρ δυνάμεως ἐνέργειαί εἰσιν , ὡς ἐν τῷ Περὶ ἑρμηνείας εἴρηκεν . ὥστε ἐπὶ μὲν τῶν θνητῶν προηγεῖται τῆς ἐνεργείας ἡ ἕξις , καὶ τούτων ἐπὶ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ · ὡς δὲ ἐπὶ τοῦ πανἡ τὸς σύνδρομά εἰσι ταῦτα ἀλλήλοις · ἀεὶ γάρ ἐστι καὶ ἕξις ἐν τῷ παντὶ καὶ ἐνέργει . ABBREV οὔτε πρὸς τὰ θεῖα ἀποβλέψωμεν , ἀσυνδρόμους ἔχει ταύτας εἴτε καὶ πρὸς τὸ καθόλου τὸ ἐν τοῖς θνητοῖς · καὶ γὰρ ἐν τῇ τούτων ὁλότητι ἀεί ἐστιν ἀμφότερα , οὐδ’ ὅλως δεῖ ἕτερον ἑτέρου προτιθέναι · ὡς ἐν τῷ παντὶ x003E ; τὰ τέλεια τῶν ἀτελῶν προκέοιτο ἄν · ὡς γὰρ εἶπον , τὰ προακτικα αἴτια προηγεῖται ἐν τῇ ἐνεργείᾳ ὄντα τῇ τελείᾳ , καὶ ὅλως ἐκ τῶν τελείων δεῖ τὴν τοῦ παντὸς δημιουργίαν ἄρχεσθαι , οὐκ ἐκ τῶν ἀτελῶν . p . 412 a 28 τοιοῦτο δέ , ὃ ἄν ᾖ ὀργανικόν . Εἰπὼν δυνάμει ζωὴν ἔχοντος ἐπεξηγεῖται τοῦτο · τοῦτο γάρ ἐστι , φησί , τὸ δυνάμει ζωὴν ἔχον , ὅπερ ἄν εἴη ὀργανικόν . οὐ γὰρ ἡ πρώτη τοῦ πυρὸς ἐντελέχεια ψυχή , λέγω δὴ ἡ θερμαντικὴ δύναμις · καίτοι καὶ τοῦτο φυσικόν ἐστι σῶμα , ἀλλ’ ἐπεὶ μὴ ἔστιν ὀργανικόν , οὐκ ἔστιν ἡ πρώτη αὐτοῦ ἐντελέχεια ψυχή , ἡ θερμαντικὴ λέγω καὶ ξηραντικὴ δύναμις . ὀργανικὸν δέ ἐστι τὸ ἔχον ὄργανα , δι’ ὧν αἱ κατὰ τὸ ζῆν ἐνέργειαι γίνονται . τοιαῦτα δέ ἐστι τὰ ἀνομοιομερῆ , ὧν ἕκαστον διαφόροις ἐνεργείαις ὑπηρετεῖται . p . 412 b 1 ὄργανα δὲ καὶ τὰ τῶν φυτῶν μέρη , ἀλλὰ παντελῶς ἁπλᾶ . ἐπεὶ καὶ τὰ φυτὰ ἔμψυχα , ἡ δὲ ψυχὴ ἐντελέχειά ἐστιν ὀργανικοῦ σώματος , διὰ τοῦτό φησιν ὅτι καὶ τὰ τοῦ φυτοῦ μέρη ὄργανά εἰσιν · ἰδίαν γὰρ ἕκαστον ἔχει ἐνέργειαν . ἀπλᾶ μέντοι , φησί , τὰ τῶν φυτῶν εἰσιν ὄργανα , ἁπλᾶ δὲ ὡς πρὸς τὰ τῶν ζῴων · καὶ γὰρ τῷ ὑποκειμένῳ καὶ ταῖς ἐνεργείαις ἁπλούστερά ἐστι τὰ τῶν φυτῶν · ἕκαστον γὰρ τῶν ἐν τοῖς ζῴοις ὀργανικῶν ἐκ πολλῶν ὁμοιομερῶν συνέστηκε , τὰ μέντοι τῶν φυτῶν , φέρ’ εἰπεῖν τὸ πρέμνον , ἐκ φλοιοῦ καὶ ξύλου ἢ ἄλλου τινός . ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰς ἐνεργείας , ἐπὶ μὲν τῶν φυτῶν μίαν καὶ ἁπλῆν ἕκαστον τῶν μορίων ἐνεργεῖ ἐνέργειαν , ἐπὶ μέντοι τῶν ζῴων ἕκαστον πολλὰς καὶ ποικίλας , καὶ τοῦτο εἰκότως · ἐπεὶ γὰρ τὰ ὄργανα πρὸς ὑπηρεσίαν τῶν τῆς ψυχῆς ὁρμῶν γέ . γονεν , εἰκότως ἀναλόγως ταῖς ψυχικαῖς κινήσεσι τὰ ὄργανα κατεσκεύασται . εἰσὶ δὲ αἱ μὲν τῶν ζῴων ψυχαὶ ποικίλαι ταῖς ὁρμαῖς , ἡ δὲ τῶν φυτῶν ἁπλῆ · ἡ γὰρ θρεπτικὴ δύναμις μόνον τρέφει , καὶ ἡ αὐξητικὴ αὔξει καὶ πλέον οὐδὲν ἐνεργεῖ . πῶς δὲ ὀργανικὸν τὸ σῶμα τῶν φυτῶν δεικνὺς ἅμα καὶ τί ἐστιν ὀργανικὸν ἐξηγεῖται · οἷον τὸ φύλλον περικαρπίου σκέπασμα , τὸ δὲ περικάρπιον καρποῦ . καρπὸς μὲν λέγεται αὐτὸ τὸ σπέρμα , οἷον τοῦ σύκου αἱ κεγχραμίδες καὶ τῶν ἐλαιῶν οἱ πυρῆνες , περικάρπιον δὲ τὸ περικεχυμένον τούτοις ὑγρὸν μετὰ τοῦ περιέχοντος αὐτὸ δέρματος . γεγόνασιν γοῦν τὰ φύλλα , φησίν , ἵνα σκέπωσι τὸ περικάρπιον καὶ μὴ βλάπτηται ἐκ τοῦ περιέχοντος , τὸ δὲ περικάρπιον , ἵνα τὸν καρπὸν φυλάττῃ · τούτου γὰρ ἕνεκεν πάντα ἡ φύσις ἐμηχανήσατο διὰ τὴν ἐκ τῆς διαδοχῆς διαμονήν . p . 412 b 4 Εἰ δή τι κοινὸν ἐπὶ πάσης ψυχῆς δεῖ λέγειν . ῾Ορᾷς ὡς οὐ βούλεται κοινὸν γένος εἶναι ψυχῶν ἢ κοινὸν ὁρισμόν . ὡς γὰρ ἤδη εἴρηται , ἐν οἷς τὸ πρῶτόν ἐστι καὶ τὸ ὕστερον , τούτων τὸ κοινῶς κατηγορούμενον οὐκ ἔστι γένος . ἐκ δὲ τοῦ νῦν ἀποδεδομένου ὁρι - σμοῦ δῆλον σαφῶς ὅτι ταὐτόν ἐστι τὸ δυνάμει ζωὴν ἔχον τῷ ὀργανικῷ · ἀνωτέρω γὰρ εἰπὼν φυσικοῦ δυνάμει ζωὴν ἔχοντος , νῦν φησι φυσικοῦ ὀργανικοῦ , ἑνὶ ἀνθ’ ἑνὸς κεχρημένος τοῖς ὀνόμασι τούτοις . p . 412b6 Διὸ καὶ οὐ δεῖ ζητεῖν εἰ ἓν ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα , οὐδὲ τὸν κηρὸν καὶ τὸ σχῆμα . ᾿Ηπόρησεν αὐτὸς ἐν τῷ πρὸ τούτου λόγῳ , τοῖς εἰς μόρια διαιροῦσι τὴν ψυχὴν τί ποτέ ἐστι τὸ ἑνοῦν ταῦτα , εἴπερ μία ἡ ψυχὴ ἑνὸς ὄντος καὶ τούτου ζῴου · οὐ γὰρ δὴ πολλαὶ αἱ ψυχαί , ἐπεὶ ἕκαστος πολλὰ ἄν ἦν ζῷα ἑκάστου μορίου ζῴου ὄντος . ἐπὶ μὲν τούτων εἰκότως ἦν ἡ ἀπορία , καὶ ἔτι ἐπὶ πάντων τῶν περὶ ψυχῆς μὲν εἰπόντων , μηδὲν δὲ προσδιορισαμένων περὶ τῆς ἐπιτηδειότητος τοῦ δεξομένου αὐτὴν σώματος , ὅ τί ποτέ ἐστι τὸ τὴν ψυχὴν ἑνοῦν τῷ σώματι καὶ ποιοῦν ἓν τὸ ζῷον . οὐκέτι οὖν ἡ ςήτησις αὕτη προχωρήσει καθ’ οὗς ἡ ψυχὴ μὲν ἐντελέχεια , ὕλη δὲ καὶ ὑποκείμενον τὸ σῶμα . ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τοῦ σφαιρικοῦ κηροῦ οὐκ ἂν ζητήσειέ τις , τί ποτέ ἐστι τὸ ἑνῶσαν τὸ σχῆμα καὶ τὸν κηρόν πάθος γὰρ τοῦ κηροῦ τὸ σχῆμα , καὶ οὐδενὸς δεῖ τοῦ ἑνώσοντος ταῦτα · αὐτὴ γὰρ ἡ οἰκεία τούτων φύσις καὶ ἡ ἐπιτηδειότης τοῦ κηροῦ τῆς ἑνώσεως ἐστιν αἰτία ) , οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ σώματος καὶ τῆς ψυχῆς , ἐπειδὴ ἐντελέχεια καὶ τελειότης τοῦ σώματος ἡ ψυχή , ὡς καὶ τὸ σχῆμα τοῦ σφαιρικοῦ κηροῦ ἐντελέχεια , οἴκοθεν ἔχουσιν τὴν ἕνωσιν . ὡς γὰρ εἴπομεν , ὅταν τὸ μὲν ᾖ ὕλη τὸ δὲ εἶδος , αὐτὴ ἡ τῆς ὕλης ἐπιτηδειότης εὐθὺς τὴν τοῦ εἴδους δέχεται τελειότητα μηδενὸς προσδεηθεῖσα μέσου . καὶ γὰρ τοῦ ἑνός , φησί , καὶ τοῦ εἶναι πλεοναχῶς λεγομένου λέγεται γὰρ ἓν ἢ τῷ γένει ἢ τῷ εἴδει ἢ τῷ ἀριθμῷ ἢ δεσμῷ ἢ κόλλῃ , ἢ ὅσα ἄλλα ἐν τῇ Φυσικῇ σημαινόμενα τοῦ ἑνὸς ἀριθμεῖται , ἔτι δὲ καὶ τοῦ εἶναι ) , καὶ τοῦ μὲν ὄντος δυνάμει , τοῦ δὲ ἐντελεχείᾳ , τὸ κυρίως ἓν καὶ τὸ κυρίως εἶναι τοῖς πράγμασι κατὰ τὴν ἑκάστου ἐντελέχειάν ἐστι , καθ’ ἣν καὶ ὅλως ἐστὶ καὶ λέγεται τόδε τι . ὥστε εἰ καὶ ἡ ἕνωσις καὶ ὅλως τὸ εἶναι τόδε τι τοῖς συνθέτοις ἐκ τοῦ εἴδους ἐστίν , οὐ ζητητέον τί τὸ ἑνοῦν τὴν ψυχὴν τῷ σώματι , λέγω δὴ ὡς ἓν ὑπάρχον καὶ συνεκτικόν · αὐτὸ γὰρ τοῦτο φύσις εἴδους ἐστὶ καὶ ὕλης τὸ τόδε ἐν τῶδ’ εἶναι . p . 412 b 9 Καθόλου μὲν οὖν εἴρηται τί ἐστιν ἡ ψυχή · οὐσία γὰρ ἡ κατὰ τὸν λόγον . ᾿Αποδοὺς ὁλοσχερέστερον τὸν τῆς ψυχῆς ὁρισμὸν ἐπεξέρχεται τοῖς μέρεσιν αὐτοῦ διὰ τούτων , καὶ ἐπὶ παραδειγμάτων δείκνυσιν ὡς καλῶς ἀπεδόθη ἕκαστον . καὶ ἅμα διὰ τοῦτο δείκνυσιν , ὡς ἀχώριστος ἡ ψυχὴ τοῦ σώματος , καθὸ ἐντελέχειά ἐστιν · ἀχώριστος γὰρ ἡ τελειότης , τουτέστι καθὸ τελειότης . πῶς δὲ ἄν λεχθείη καὶ ἡ λογικὴ ἀχώριστος , ἐροῦμεν ἐπεξερχόμενοι τῷ ῥητῷ . ἀποδεδώκαμεν οὖν τὴν ψυχήν , φησίν , οὐσίαν εἶναι τὴν κατὰ τὸν λόγον , τουτέστι κατὰ τὸ εἶδος , εἶδος δὲ φυσικοῦ ὀργα - νικοῦ σώματος . ὅτι οὖν καλῶς οὐσία ἡ κατὰ τὸ εἶδος ἀπεδόθη , δείκνυσιν ἐπὶ παραδειγμάτων καὶ τεχνητῶν καὶ φυσικῶν . τὸ γὰρ τεχνητὸν ὄργανον , φησίν , ὁ πέλεκυς εἴ γε ἦν φυσικὸν σῶμα , ἅτε δὴ ὀργανικὸν εἶχεν ἄν ψυχὴν αὐτὸ τὸ τοῦ πελέκεως εἶδος , τουτέστι τὴν τμητικὴν δύναμιν τὴν ἐκ τοῦ τοιοῦδε σχήματος ἐγγενομένην , ὕλην δὲ καὶ οἷον σῶμα αὐτὸν τὸν σίδηρον , ἐξ οὗ εἰ ἐχωρίσθη ἡ ψυχή , τουτέστι τὸ σχῆμα καὶ ἡ τμητικὴ δύναμις , οὐκέτι ἄν ἦν πέλεκυς , μηκέτι οἰκεῖον εἶδος τὴν τμητικὴν δύναμιν ἔχων . εἰ τοίνυν τὸ εἶδος τοῦ πελέκεως τὸ σχῆμα καὶ ἡ ἐκ τούτου τμητικὴ δύναμις , καὶ χωρισθείσης αὐτοῦ οὐκέτι ἐστὶ πέλεκυς , ὡς δὲ ἡ ψυχὴ πρὸς τὸ σῶμα , οὕτως τὸ τοῦ πελέκεως σχῆμα πρὸς τὸν σίδηρον , εἶδος δὲ τοῦ πελέκεως κατ’ αὐτὸ τοῦτο , καθ’ ὃ ἔχει τὸ εἶναι καὶ λέγεται ὁ πέλεκυς , τὸ τοιοῦτον δὲ σχῆμα ὃ τὴν τμητικὴν ἔχει δύναμιν , καὶ τοῦ ὀργανικοῦ ἄρα φυσικοῦ σώματος εἶδος ἂν εἴη ἡ ψυχή , διότι καὶ κατὰ αὐτὴν ἔχει τὸ εἶναι . χωρισθείσης γὰρ τῆς ψυχῆς οὐκέτι ὀργανικὸν τὸ σῶμα , ἀλλ’ ἢ ὁμωνύμως · οὕτω γὰρ λέγεται ἡ νεκρὰ χεὶρ ὡς ἡ ξυλίνη ἢ λιθίνη · τὸ γὰρ ἑκάστου εἶδος κατὰ τὰς ἑκάστου οὐσιώδεις ἐνεργείας χαρακτηρίζεται . ὥσπερ οὖν μηκέτι δυνάμενος ὁ πέλεκυς τὰ πελέκεως ἐνεργῆσαι ἀπολωλεκὼς ἄν εἴη τὸ ἑαυτοῦ εἶδος , οὕτω καὶ τοῦ ἐμψύχου τὰς ὡς ἐμψύχου ἐνεργείας ἀπολωλεκότος , ἀπολωλεκὸς ἂν εἴη τὸ ἔμψυχον τὸ ἑαυτοῦ εἶδος . ἀπόλλυσι δ’ ἑκάτερον τὰς ἑαυτοῦ ἐνεργείας , ὁ μὲν ἀποβεβληκὼς τὸ σχῆμα , τὸ δὲ τὴν ψυχήν . εἶδος δὲ τοῦ πελέκεως τὸ τοιόνδε σχῆμα , λέγω δὴ ὅπερ τὴν τμητικὴν ἔχει δύναμιν · καὶ τοῦ ἐμψύχου ἄρα ἡ ψυχὴ εἶδος . ὡς γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ πελέκεως πρὸς τὸν σίδηρον , οὕτως ἡ ψυχὴ πρὸς τὸ ἔμψυχον · τελειότης δὲ τοῦ πελέκεως καὶ εἶδος τὸ σχῆμα καὶ ἡ τμητικὴ δύναμις , καὶ τοῦ σώματος ἄρα ἅμα οὖν δῆλον καὶ ὅτι φυσικοῦ καλῶς προ|σετέθη · ὁ γὰρ πέλεκυς καὶ σῶμά ἐστι καὶ ὀργανικὸν σῶμα , ἀλλ’ ὅμως ἡ ἐντελέχεια αὐτοῦ οὐκ ἔπι ψυχή , ἐπειδὴ τεχνητὸν καὶ οὐ φυσικὸν τὸ σῶμα . γυμνάσας δὲ ἐπὶ τεχνητοῦ παραδείγματος τὸν λόγον , ἐγγυτέρω προκειμένου γενόμενος συγγενεστέρῳ κέχρηται παραδείγματι , ἐπὶ τῶν μερῶν τῶν ἐμψύχων γυμνάζων τὸν λόγον . εἰ γὰρ ἦν , φησίν , ὁ ὀφθαλμὸς ζῷον , ἦν ἄν ψυχὴ αὐτοῦ ἢ ὄψις , σῶμα δὲ οἱ χιτῶνες καὶ τὸ ὑποκείμενον ὑγρόν . εἰδοποιεῖται δὲ ἡ τοῦ ὀφθαλμοῦ φύσις κατὰ τὴν ὄψιν · εἰ γὰρ μὴ βλέποι , οὐκ ἄν εἴη ὀφθαλμός · ὥστε ἡ ψυχὴ ἄν αὐτοῦ ἡ οὐσία ἦν αὐτοῦ ἡ κατὰ τὸ εἶδος . ὃν οὖν λόγον ἔχει , φησίν , ἡ ὄψις πρὸς τὸν ὀφθαλμόν , τοῦτον ἡ ὅλη ψυχὴ πρὸς τὸ ὅλον σῶμα . εἰ τοίνυν ἡ ὀπτικὴ δύναμις , μέρος οὖσα τῆς αἰσθητικῆς δυνάμεως τῆς ψυχῆς , εἶδός ἐστι τοῦ ὀφθαλμοῦ , καὶ ἡ ὅλη ἄρα ψυχὴ τοῦ ὅλου ζῴου εἶδος ἔσται . καὶ ὡς ἐπὶ τοῦ πελέκεως ἔχει ἡ τμητικὴ αὐτοῦ δύναμις κἂν μὴ τέμνῃ , καὶ ἐπὶ τοῦ ὀφθαλμοῦ μοῦ ἡ ὀπικὴ κἂν μύῃ , οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ὅλης ἔχει ψυχῆς ἡ πρώτη ἐντελέχεια , ἥτις κἂν καθεύδῃ τὸ ζῷον ἐνυπάρχει · ἔστι γὰρ οὐδὲν ἧττον ἔμψυχον καὶ καθεῦδον . καὶ ὡς ἐπὶ τοῦ πελέκεως καὶ ] ἡ τμῆσις , καὶ ἐπὶ τοῦ ὀφθαλμοῦ τὸ ὁρᾶν , οὕτως ἐπὶ τοῦ ζῴου ἡ ἐγρήγορσις . καθόλου μὲν οὖν εἴρηται τί ἡ ψυχή ἐστι , ἀντὶ τοῦ κοινότερον καὶ ὁλοσχερέστερον · προελθὼν γὰρ ἐπιδιαρθρώσει περὶ ἑκάστης ψυχῆς δυνάμεως ἰδίᾳ . οὐσία γὰρ ἡ κατὰ τὸν λόγον , τουτέστιν ἡ κατὰ τὸ εἶδος . τὸν γὰρ λόγον φέρει καὶ <ἐπὶ> τοῦ ὁρισμοῦ καὶ τῆς αἰτίας καὶ ἐπὶ τοῦ εἴδους , ὥσπερ καὶ ἐνταῦθα . καὶ ἐν τῇ Φυσικῇ δὲ περὶ τῶν ἀρχῶν διαλεγόμενος τῶν ὄντων , ὕλης καὶ εἴδους , διαλεχθεὶς περὶ τῆς ὕλης φησὶ ῾μὲν μὲν οὖν ἀρχὴ αὕτη᾿ , δηλονότι ἡ κατὰ τὴν ὕλην , ‘ἑτέρα δὲ ἡ ὁ λόγος᾿ τουτέστι τὸ εἶδος . τοῦτο δέ ἐστι τὸ τί ἦν εἶναι τῷ τοιῳδὶ σώματι . ἐπειδὴ εἶπεν ὅτι ψυχή ἐστιν οὐσία ἡ κατὰ τὸ εἶδος , οὐ πᾶν δὲ εἶδος ψυχή , διὰ τοῦτο ἐπήγαγε τοῦτο δὲ τὸ τί ἦν εἶναι τῷ τοιῷδε σώματι , τουτέστι τοῦτο λέγω τὸ εἶδος τὴν ψυχήν , καθ’ ἣν τὸ τοιόνδε σῶμα , τουτέστι τὸ φυσικὸν ὀργανικόν , τὸ εἶναι ἔχει καὶ τὸν ὁρισμόν . τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ τί ἦν εἶναι , τουτέστι καθ’ ὅ ἐστιν αὐτῷ τὸ εἶναι καὶ καθ’ ὃ εἶναί τι λέγεται · κατὰ γὰρ τὰ εἴδη οἱ ὁρισμοὶ τῶν πραγμάτων . οὕτως οὖν καὶ τῶν ἐμψύχων τὸ εἶναι κατὰ τὴν ψυχήν ἐστι καὶ ὁ ὁρισμός · εἰδοποιοῦνται γὰρ τὰ ἔμψυχα κατὰ τὴν ψυχήν . ἦν γὰρ ἄν τὸ πελέκει εἶναι οὐσία αὐτοῦ , καὶ ἡ ψυχὴ τοῦτο . εἰ ὁ πέλεκυς , φησίν , οργανον ὢν ἦν καὶ φυσικὸν σῶμα φυσικὸν δέ φησιν ὡς ἔμψυχον ) , ἦν ἄν αὐτοῦ ἡ κατὰ τὸ εἶδος οὐσία , ταὐτὸν δὲ εἰπεῖν ἡ ψυχή , τοῦτο αὐτὸ τὸ πελέκει εἶναι , τουτέστι καθ’ ὃ ὁ πέλεκυς ἔχει τοῦτο αὐτό , τὸ εἶναι πέλεκυς , τοῦτο ἦν ἂν αὐτοῦ ψυχή · καὶ εἰ ἐχωρίσθη αὐτοῦ ἡ ψυχὴ καὶ ἐγένετο ἄψυχον , οὐκέτι ἂν οὐδὲ πέλεκυς ἦν , εἰ μὴ ὡς ὁ γεγραμμένος . νῦν δέ , φησί , καὶ ἄψυχος ὢν ὁ πέλεκυς πέλεκύς ἐστι , ἐπειδὴ ἡ ψυχὴ οὐκ ἔστι τεχνητοῦ σώματος ἐντελέχεια , ἀλλὰ φυσικοῦ ὀργανικοῦ . τοῦτο δ’ εἶπε βουλόμενος δεῖξαι ὅτι καλῶς πρόσκειται τῷ ὁρισμῷ τὸ ὀργανικοῦ . εἶτα βουλόμενος ἡμῖν παραστῆσαι , ποῖον λέγει φυσικὸν ὀργανικὸν σῶμα , προσέθηκε τοῦ ἔχοντος ἀρχὴν κινήσεως καὶ στάσεως ἐν ἑαυτῷ . καὶ γὰρ ἐν τῆ Φυσικῇ τὴν φύσιν εἶπεν ἀρχὴν εἶναι κινήσεως καὶ ἠρεμίας · κυρίως δὲ κίνησίς ἐστιν ἀλλοίωσιν ἐμψύχωων ἡ κατὰ τόπον καὶ κατὰ αὔξησιν καὶ μείωσιν · ἡ γὰρ ἀλλοίωσιν καὶ ἐπὶ τῶν ἀψύχων ὁρᾶται · καὶ λίθος γὰρ καὶ ἄλλα πολλὰ τῶν ἀψύχων ἔχουσιν οἴκοθεν αἰτίαν ἀλλοιωτικήν . ταῦτα οὖν λέγω φυσικὰ τὰ ἐξ αὑτῶν ἔχοντα κινήσεως ἀρχὴν καὶ ἠρεμίας · ὁ ἐκ πέλεκυς τὴν πέλεκύς ἐστι κίνησιν οὐκ ἔχει οἴκοθεν , ἀλλ᾿ ἔξωθεν ἐκ τοῦ χρωμένου , καὶ τὰ τεχνητὰ δὲ πάντα ἔχει ἀρχὴν κινήσεως καὶ ἠρεμίας οὐκ ἐν ἑαυτοῖς , ἀλλ’ ἔξωθεν ἐν τοῖς δημιουργήσασιν ἢ τοῖς κινοῦσιν . p . 412b17 Θεωρεῖν δὲ καὶ ἐπὶ τῶν μερῶν δεῖ τὸ Μετάγει τὸ παράδειγμα ἀπὸ τοῦ τεχνητοῦ ἐπὶ τὸ φυσικὸν καὶ ἔμψυχον . Μετάηει τὸ παράδειγμα τεχνητοῦ ἐπὶ τὸ φουσικὸν καὶ ἔμφυχον · μέρη γάρ φησι τῶν ἐμψύχων . εἰ γὰρ ἦν ὁ ὀφθαλμὸς ζῷον , τουτέστιν αὐτὸς καθ’ αὑτὸν δίχα τῆς τοῦ σώματος ὁλότητος . σὴ μειωτέον δ’ ὅτι τὸν ὀφθαλμὸν πῇ μὲν λαμβάνει ἐπὶ τοῦ συναμφοτέρου , ὥσπερ ὧδέ τε καὶ μετ’ ὀλίγα , ἔνθα φησὶν ‘ἀλλ’ ὥσπερ ὀφθαλμὸς ἡ κόρη καὶ ἡ ὄψις’ , κέχρηται δὲ τῷ τοῦ ὀφθαλμοῦ ὀνόματι καὶ ἐπὶ τοῦ σώματος μόνου τοῦ ὑποκειμένου τῇ ὀπτικῇ δυνάμει · εὐθὺς οὖν φησιν ὁ δὲ ὀφθαλμὸς ὕλη ὄψεως . ἐνταῦθα δὲ ὀφθαλμὸν λαμβάνων τὸ συναμφότερον δι’ ὧν φησιν εἰ γὰρ ἦν ὁ ὀφθαλμὸς ζῷον , φανερῶς δείκνυσιν ὅτι τὸ εἶδος τοῦ συν - αμφοτέρου ἐστὶν εἶδος καὶ οὐ τοῦ σώματος . γίνεται μὲν γὰρ καὶ ἔστιν ἐν τῷ σώματι , οὐ μὴν καὶ εἶδός ἐστι τοῦ σώματος , ἀλλὰ τοῦ συναμφοτέρου · ᾧ γὰρ αἴτιόν ἐστι τοῦ εἶναι , τούτου καὶ εἶδός ἐστιν , ἔστι δὲ τῷ συναμφοτέρῳ αἴτιον τὸ εἶδος . εἰπὼν γοῦν καὶ αὐτὸς τὸ συναμφότερον ὀφθαλμὸν διὰ τοῦ εἰπεῖν εἰ γὰρ ἦν ζῷον ὁ ὀφθαλμός , ἐπήγαγε ψυχὴ ἄν αὐτοῦ ἦν ἡ ὄψις , τοῦ ὀφθαλμοῦ δηλονότι , ὅπερ ἦν τὸ συναμφότερον . δεῖ δὲ λαβεῖν τὸ ἐπὶ μέρους ἐφ’ ὅλου τοὐ ζῴου . ἕκαστον γὰρ τῶν αἰσθητηρίων χαρακτηρίζεται κατά τινα αἰσθητικὴν τῆς ψυχῆς δύναμιν , πλὴν τῆς ἁφῆς · αὕτη γὰρ δι’ ὅλου διήκει τοῦ σώματος . ὃν λόγον ἔχει ἑκάστη αἴσθησις πρὸς τὸ ὑποκείμενον αὐτῇ αἰσθητήριον , οὕτω καὶ ἡ ὅλη ψυχὴ πρὸς τὸ ὅλον αἰσθητικὸν σῶμα · εἶδος δὲ τὸ μέρος τοῦ μέρους · καὶ ἡ ὅλη ἄρα τοῦ ὅλου αἰσθητικοῦ σώματος ἂν εἴη . τὸ δὲ | ᾖ τοιοῦτον ἀντὶ8 τοῦ ᾗ αἰσθητικόν · οὐ γὰρ καθὸ βαρὺ τὸ σῶμα ἢ λευκὸν ἧ τι τῶν τοιούτων , εἰδοποιεῖται ὑπὸ τῆς ψυχῆς , ἀλλ’ ᾗ αἰσθητικόν . τούτου δ’ ἐπιλαβόμενοι τοῦ ῥητοῦ οἱ πᾶσαν ψυχὴν ἀπαθανατίζειν βουλόμενοι , λέγω δὴ τοῦ ὅτι δεῖ λαβεῖν τὸ ἐπὶ μέρους ἐφ’ ὅλου τοῦ ζῴου , πειρῶνται τὸν Ἀριστοτέλην τοῦτο δεικνύναι λέγοντα . εἰ γάρ , φασίν , ὡς ἔχει τὸ μέρος , οὕτως ἔχει καὶ τὸ ὅλον , εἶπε δὲ ἐν τῷ πρώτῳ λόγῳ περὶ τῆς ὀπτικῆς δυνάμεως δεικνὺς ὅτι οὐδὲν βλάπτεται τοῦ αἰσθητηρίου πεπονθότος ἅτε μὴ ἐν αὐτῷ ἔχουσα τὸ εἶναι , ὅτι εἰ λάβοι ὁ πρεσβύτης ὄμμα τοιονδί , ὄψεται ἄν ὥσπερ καὶ ὁ νέος , δῆλον , φασίν , ὅτι καὶ ἡ ὅλη ψυχὴ χωριστὴ ἔσται . λέγω οὖν πρὸς τοῦτο ὅτι εἰ καὶ συγχωρήσομεν ταύτην χωριστὴν εἶναι τὴν ψυχήν , λέγω δὴ τὴν αἰσθητικήν ( καίτοι ποίου αἰσθητοῦ ἀντιλήψεται προχωρισθεῖσα σώματος ; ) ἀλλ’ οὐ καὶ τὴν φυτικήν · περὶ γὰρ αὐτῆς οὐδ’ ἔμφασιν οὐδαμοῦ δέδωκεν . ἔπειτα εἰ καὶ χωριστή ἐστιν ἡ ἄλογος , ἀλλ’ οὖν γε τούτου μόνου τοῦ σώματος , οὐχὶ δὲ καὶ τοῦ πνεύματος , ὡς ἐδείχθη τε ἤδη ὑφ’ ἡμῶν καὶ ἔτι ἐν τοῖς ἑξῆς δειχθήσεται . p . 412b25 Ἔστι δὲ οὐ τὸ ἀποβεβληκὸς τὴν ψυχὴν τὸ δυνάμει ὂν ὥστε ζῆν , ἀλλὰ τὸ ἔχον . Πῶς εἶπεν τὸ δυνάμει ζωὴν ἔχοντος , διὰ τούτων ἐξηγεῖται · ὡς γὰρ ἤδη ἔχον τὴν ζωήν , καὶ οὔτε ὡς ἀποβεβληκὸς οὔτε ὡς δυνάμενον ἔχειν · παρεθέῳθα δὲ ἀνωτέρω τὰς χρήσεις ἐκ τοῦ Περὶ ἑρμηνείας ὅτι οἶδεν καὶ τοιοῦτο τοῦ δυνάμει σημαινόῳνον τὸ ὡς ἤδη ἐνεργείᾳ ὄν . τὸ δὲ σπέρμα καὶ ὁ καρπὸς τὸ δυνάμει τοιονδὶ σῶμα . καρπὸν λέγει τὸ τῶν δένδρων καὶ φυτῶν σπέρμα , οἷον τῶν σύκων τὰς κεγχραμίδας · τὸ γὰρ λέπος μετὰ τοῦ ἄλλου ἐδωδίμου ὑγροῦ περικάρπιόν φησιν , ὡς ἐν Μετεώροις . ὃ δὲ λέγει τοῦτό ἐστιν , ὅτι τέλειον ἤδη καὶ ὀργανικὸν σῶμα τοῦτό ἐστι τὸ δυνάμει ζωὴν ἔχον , τὸ δὲ σπέρμα οὐ δυνάμει ζωὴν ἔχον ἐστίν , ἀλλὰ δυνάμενον ζωὴν ἔχειν , τουτέστι δυνάμει ὀργανικόν . ὥστε τὸ δυνάμει τὸ ἐπὶ τοῦ σπέρματος τὸ κατὰ τὴν ἐπιτηδειότητά ἐστιν · ἔχει γὰρ ἐπιτηδειότητα τοῦ δύνασθαι γενέσθαι ὀργανικόν τε καὶ ἔμψυχον · οὐ γὰρ ἔστιν ἤδη · τὸ δ’ ἤδη τελειωθὲν καὶ διωργανωμένον , οἷά ἐστι τὰ ἡμέτερα σώματα , ταῦτα ἤδη δυνάμει ζωὴν ἔχει . εἰ δέ τις εἴποι ὅτι ‘οὐκ ἐνεργείᾳ ἔχει τὴν ζωήν;’ φαμὲν πάλιν , ὅπερ σχεδὸν ἤδη εἶπον , ὅτι ὥσπερ ὁ ὀφθαλμὸς δυνάμει ἐστὶν ὁρατικὸς αὐτὸς καθ’ ἑαυτόν , οὐχ ὁρᾷ δὲ ἄνευ τῆς τοῦ φωτὸς ἐλλάμψεως ( τοῦτο γὰρ αὐτῷ χαρίζεται τὸ ἐνεργείᾳ ὁρᾶν ) , καὶ εἴ τις ἐνεργείᾳ ὁρῶντος τοῦ ὀφθαλμοῦ λέγοι τὸν ὀφθαλμὸν δυνάμει ὁρατικὸν εἶναι , ἀληθεύει ( αὐτὸς γὰρ κατὰ τὴν ἑαυτοῦ οὐσίαν μόνην τὴν εἰς τὸ ὁρᾶν ἔχει ἐπιτηδειότητα , τῆς ἐνεργείας ἐξ ἑτέρου <τοῦ> φωτὸς αραγινομένης ) , καὶ ἐπὶ τοῦ ὅλου σώματός φαμεν καὶ τῆς ὅλης ψυχῆς , ὅτι αὐτὸ μὲν τὸ σῶμα ὅσον ἐφ’ ἑαυτῷ τὴν ἐπιτηδειότητα μόνην τῆς ζωῆς ἔχει , αὐτὴ μέντοι ἡ κατ’ ἐνέργειαν ζωὴ ἐκ τῆς ψυχῆς αὐτῷ παραγίνετα.ι . καλῶς οὖν εἴρη . τᾶι τὸ δυνάμει ζωὴν ἔχοντος . ὡς μὲν οὖν ἡ τμῆσις καὶ ἡ ὅρασις , οὕτω καὶ ἡ ἐγρήγορσις ἐντελέχεια . τὴν ἀναλογίαν δείκνυσι τῶν εἰκόνων πρὸς τὸ πρωτότυπον · εἴπομεν δὲ ἤδη τὴν ἀναλογίαν . τμῆσιν δὲ καὶ ὅρασιν τὴν δευτέραν λέγει ἐντελέχειαν τοῦ ὀφθαλμοῦ καὶ τοῦ πελέκεως , ἥτις ἦν ὡς τὸ θεωρεῖν , ὄψιν δὲ καὶ τὴν δύναμιν τοὐ ὀργάνου τὴν τμητικὴν τὴν πρώτην , ἥτις ἦν ὡς ἡ ἐπιστήμη , καθ’ ἣν καὶ τὴν ψυχὴν ἐχαρακτήρισεν . τὸ δὲ σῶμα τὸ δυνάμει ὄν , τουτέστι τὸ σῶμά ἐστι τὸ δυνάμενον ταύτας τὰς ἐνεργείας δέξασθαι , ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ ὀφθαλμοῦ ὑποκείμενον ἡ κόρη . τὸ δὲ συναμφότερον ἐπὶ μὲν τοῦ ὅλου τὸ ζῷον ἐκ ψυχῆς ὂν καὶ σώματος , ἐπὶ δὲ τοῦ μέρους ὁ ὀφθαλμὸς ἐκ τῆς κόρης ὢν καὶ τῆς ὄψεως · κόρην δὲ τὸν ὅλον ὀφθαλμόν φησι , χιτῶνας μετὰ τῶν ὑγρῶν . p . 413a 4 Ὅι μὲν οὖν οὐκ ἔστιν ἡ ψυχὴ χωριστὴ τοῦ σώματος , ἢ μέρη τινὰ αὐτῆς , εἰ μεριστὴ πέφυκεν , οὐκ ἄδηλον . Ἀποδοὺς τὸν τῆς ψυχῆς ὁρισμὸν ὡς συμπέρασμά τι τῷ ὁρισμῷ ἐξ ἀνάγκης ἑπόμενον συνάγει τὸ ἀχώριστον εἶναι τοῦ σώματος τὴν ψυχήν . εἰ γὰρ εἶδος καὶ τελειότης ἐστὶ τοῦ ἐμψύχου σώματος ἡ ψυχή , τὴν δέ τινος τελειότητα χωρὶς ἐκείνου εἶναι ἀδύνατον , δῆλον ἄρα ὅτι καὶ ἡ ψυχὴ τοῦ σώματός ἐστιν ἀχώριστος . ταῦτα γὰρ τῶν πρός τι , τὸ εἶδος καὶ ἡ τελειότης ( τὸ γὰρ εἶδος ὕλης ἐστὶν εἶδος καὶ τελειότης ) , τὰ δὲ πρός τι ἅμα ἢ εἰσὶν ἢ οὔκ εἰσιν . ὅσον μὲν οὖν ἐπὶ τῷ ἀποδεδομένῳ ὅρῳ τῆς ψυχῆς , πᾶσα ἄν εἴη ἀχώριστος τοῦ σώματος , οὗπέρ ἐστιν ἐντελέχεια , εἴ γε πάσῃ ἐφαρμόζει ὁ ὁρισμός . εἰ δὲ καὶ μὴ [ καὶ ] πᾶσα εἴη ἀχώριστος , ἀλλ’ οὖν ἔνια μέρη τῆς ψυχῆς ἐναργῶς ἀχώριστά εἰσι σώματος , οἷς ἐφαρμόζει ὁ ὁρισμός , διότι τῶν μερῶν τοῦ ἐμψύχου ἐντελέχειαί εἰσιν . ἡ γὰρ θρεπτικὴ δύναμις αὐτοῦ τοῦ τρεφομένου σώματός ἐστι τελειότης , ὁμοίως καὶ ἡ αὐξητικὴ καὶ ἡ γεννητική , ἔτι μέντοι καὶ τὸ ὀρεκτικὸν αὐτῆς εἰδοποιεῖ τὸ μόριον ἐν ᾧ ἐστιν . εἰ τοίνυν σωμάτων εἰσὶν αὗται τελειότητες καὶ περὶ σώματα , ἀδύνατον ταῦτα <τὰ> μόρια τῆς ψυχῆς χωριστὰ εἶναι σώματος · τίνος ἔσονται τελειότητες , ἢ περὶ τί ἐνεργήσουσι χωρισθεῖσαι σωμάτων ; τί γὰρ ἡ θρέψις θρέψει ἢ ἡ αὔξησις αὐξήσει χωρισθεῖσαι σωμάτων ; ἀλλ’ εἰ καὶ ταῦτα , φησί , τὰ μόρια τῆς ψυχῆς ἀχώριστα εἶναι ἀνάγκη τοῦ σώματος , ἔνιά γε οὐδὲν κωλύει εἶναι χωριστὰ διὰ τὸ μηδενὸς εἶναι σώματος ἐντελεχείας . ἐναργῶς ἄρα οὐ βούλεται ἐντελέχειαν εἶναι τοῦ σώματος τὴν | λογικὴν ψυχήν , καὶ διὰ τοῦτο χωριστὴν εἶναι τοῦ σώματος ἀποφαίνεται . g 4r εἶτα ἐπειδὴ διὰ τούτων ἐδόκει μερικὸν ποιεῖν τὸν ἀποδεδομένον τῆς ψυχῆς ὁρισμόν , διὰ τοῦ εἰπεῖν ὅτι τινὰ μόρια τῆς ψυχῆς χωριστά ἐστι τοῦ σώματος διὰ τὸ μηδενὸς εἷναι σώματος ἐντελεχείας , καίτοι εἰπὼν ‘εἰ δή τι κοινὸν ἐπὶ πάσης ψυχῆς,’ θεραπεύων τοῦτο καὶ δεικνὺς ὅτι καὶ οὕτως οὐδὲν ἔλαττον δύναται κοινὸς εἶναι πάσης ψυχῆς καὶ τῆς λογικῆς αὐτῆς ὁ ἀποδεδομένος ὁρισμός , προσέθηκεν · p . 413a 8 Ἔτι δὲ ἄδηλον , εἰ οὕτως ἐντελέχεια τοῦ σώματος ἡ ψυχὴ ὥσπερ πλωτὴρ πλοίου . Τί γάρ , φησί . φοβούμεθα καὶ ἐπὶ πάσης ψυχῆς ἐκτείνειν τὸν λόγον , λέγοντες ὡς ἔνια τῆς ψυχῆς μόρια διὰ τὸ χωριστὰ εἶναι οὐδενός εἰσι σώματος ἐντελέχεια , ὡς διὰ τοῦτο μὴ ἁρμόζειν ἐπὶ πάσης ψυχικῆς δυνάμεως τὸν ὁρισμόν ; οὔπω γὰρ ἐκ τῶν εἰρημένων δῆλον ἡμῖν ἔσται , πῶς εἴπομεν τὴν ψυχὴν ἐντελέχειαν εἶναι , πότερον ὡς ἀχώριστον , ὥσπερ ἔχει τὸ τοῦ πελέκεως εἶδος πρὸς τὸν πέλεκυν , ἢ ὡς χωριστήν , [ ἢ ] ὥσπερ ἔχει ὁ κυ - βερνήτης πρὸς τὴν ναῦν · τελειοῖ γὰρ τὸ εἶδος τοῦ πλοίου ὁ κυβερνήτης χωριστὸς ὤν . εἰ τοίνυν ἐνδέχεται κατά τι μὲν ἐντελέχειαν εἶναι , κατά τι δὲ τὸ αὐτὸ χωριστὸν ὡς μὴ ὂν κατ’ ἐκεῖνο ἐντελέχειαν , ἐπὶ πάσης ἄρα ψυχικῆς δυνάμεως δυνατὸν ἁρμόζειν τὸν ὁρισμόν . ὥστε καὶ ὅτε ἐλέγομέν τινα μέρη τῆς ψυχῆς ἀχώριστα εἶναι διὰ τὸ τῶν μερῶν αὐτῶν εἶναι ἐντελεχείας , ὡς ἀχωρίστου οὔσης τῆς ἐντελεχείας οὕτως ἐλέγομεν ( τίνος γὰρ ἔσται τελειότης ἡ θρεπτικὴ δύναμις χωρισθεῖσα καὶ πάλιν ἡνίκα ἔλεγον ὅτι ἔνιά γε τῆς ψυχῆς μόρια οὐδὲν κωλύει χωριστὰ εἶναι διὰ τὸ μηδενὸς εἶναι σώματος ἐντελεχείας , οὕτως ἔλεγον μὴ εἶναι ἐντελεχείας ὡς μὴ ἐν τῷ σώματι τῆς οὐσίας αὐτῶν ἐχούσης τὸ εἶναι , ἐπεί εἰσι καὶ αὐτὰ ἐντελέχεια τοῦ ζῴου , ὡς ὁ κυβερνήτης τοῦ πλοίου . δύναται γὰρ καὶ κατά τινα τρόπον , ὡς ἤδη εἶπον , λέγεσθαι καὶ ἡ λογικὴ ψυχὴ ἀχώριστος εἶναι τοῦ σώματος , καθό ἐστιν ἐντελέχεια . τὰς γὰρ ἐνεργείας , καθ’ ἃς τελειοῖ τὸ ζῷον κινοῦσα αὐτὸ τοιώσδε ἢ τοιώσδε ἀχωρίστους ἔχει τοῦ σώματος · ἐξελθοῦσα γὰρ αὐτοῦ οὐκέτι ταύτας ἐνεργήσει · ἴσχει γὰρ αὐτὰς ἐκ τῆς σχέσεως τῆς πρὸς τὸ σῶμα . ὥστε ταύτῃ καθὸ ἐντελέχειά ἔπι , λέγω δὴ κατὰ τάσδε τὰς ἐνεργείας , ἀχώριστος ἂν εἴη τοῦ σώματος , ὥσπερ καὶ τοῦ κυβερνήτου αἱ ὡς κυβερνήτου ἐνέργειαι τοῦ πλοίου εἰσὶν ἀχώριστοι , καὶ χωρίζεται μὲν ὡς ἄνθρωπος , ὡς μέντοι κυβερνήτης ὢν ἐνεργείᾳ ἅμα τε κεχώρισται τῆς νεὼς καὶ ἐφθαρμένας ἔχει τὰς τοιαύτας ἐνεργείας . οὕτως οὖν καὶ ἡ λογικὴ ψυχὴ ὡς μὲν χωριστὴν ἔχουσα οὐσίαν οὐκ ἔστιν ἐντελέχεια σώματος , ὡς μέντοι τοιάνδε σχέσιν ἀναλαμβάνουσα πρὸς τὸ σῶμα , καθὸ καὶ τὸ ψυχὴ λέγεσθαι ἔχει ( ἡ γὰρ ψυχὴ πρὸς τὸ σῶμα λέγεται ) ἐντελέχειά τ’ ἐστὶ τοῦ σώματος καὶ ἀχώριστος αὐτοῦ · χωρισθεῖσα γὰρ αὐτοῦ ἀπόλλυσι ταύτας τὰς ἐνεργείας , ἃς ἐκ τῆς πρὸς αὐτὸ σχέσεως ἀνειλήφει , οἷον τὸ ζωοποιεῖν , τὸ κινεῖν αὐτὸ πάσας τὰς φυσικὰς κινήσεις , καὶ εἴ τι τοιοῦτον ἄλλο . τί γὰρ φυσικῶς κινήσει ἢ ζωοποιήσει παντὸς οὖσα ἔξω σώματος ; τὸ δὲ εἰ μεριστὴ πέφυκεν οὐ σωματικῶς ἀκουστέον μεριστὴν οὐδὲ κατὰ τόπον , ἀλλὰ κατ’ οὐσίαν , τουτέστιν εἰ διῄρηται τῇ οὐσίᾳ καὶ ἄλλη τῆς ψυχῆς δύναμις ἄλλης ἐστὶν οὐσίας , καὶ μὴ ὁμοούσια πάντα τῆς ψυχῆς μόρια . ἐνίων γὰρ ἡ ἐντελέχεια τῶν μερῶν αὐτῶν . διὰ τούτων δοκεῖ κατὰ μόρια τοῦ σώματος διαιρεῖν τὴν ψυχήν · ἐνίων γάρ , φησί , μερῶν τοῦ σώματος ἐντελέχειά ἐστι τὰ μόρια τῆς ψυχῆς , ὥστε ἀχώριστα αὐτῶν εἶναι , οἷον ὀφθαλμῶν μὲν ὄψις , ὀσφρήσεως δὲ ὄσφρησις , καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἄλλη τις . ἡ δὲ λέξις ἐνίων γὰρ τῆς ψυχῆς μορίων ἡ ἐντελέχεια , τουτέστιν ἔνια τῆς ψυχῆς μέρη , ὧν ἕκαστον ἐντελέχειαν εἶναι ὡρισάμεθα , αὐτῶν τῶν μερῶν τοῦ σώματός εἰσιν ἐντελέχειαι , τουτέστιν εἴδη τελειωτικά ἐστι τῶν τοῦ σώματος μερῶν , ὡς ἀχώριστα αὐτῶν δηλονότι διὰ τοῦτο εἶναι . τί οὖν ἐνεκάλει τῷ Τιμαίῳ κατὰ μόρια διαιροῦντι ; εἴρηται δὲ περὶ τούτων ἔμπροσθεν . ὁ δὲ Ἀλέξανδρος ἐνταῦθα φανερῶς τοῦ Ἀριστοτέλους εἰπόντος ὅτι ἔνιά γε οὐδὲν κωλύει χωριστὰ εἶναι διὰ τὸ μηδενὸς εἶναι σώματος ἐντελεχείας , τὸ μὲν πρῶτόν φησιν ὅτι ὁ Ἀριστοτέλης δοκεῖ ἐνδοιάζειν , εἰ ἀχώριστος πᾶσα ἡ ψυχή , καίτοι ἀποφηναμένου αὐτὸ τοῦτο διὰ τὸ μηδέπω ἀποδεδειχέναι ὅτι ἀχώριστός ἐστι · προιὼν δὲ καὶ ὑπὸ τῆς λέξεως βιαζόμενός φησιν ὅτι ἔοικε δὲ περὶ τοῦ νοῦ λέγειν ὅτι ἔστι χωριστός . τὸ δὲ οὐδὲν κωλύει οὐκ ἔστιν ἐνδοιάζοντος · ἀλλ’ ἐπεὶ ἀπεφήνατο πᾶσαν ψυχὴν ἐντελέχειαν εἶναι , διὰ τοῦτό φησιν ὅτι καὶ οὕτως οὐδὲν κωλύει τινὰ μόρια τῆς ψυχῆς εἶναι χωριστά ( δύνανται γὰρ εἶναι ἐντελέχειαι ὡς ὁ κυβερνήτης τοῦ πλοίου ) , ἢ καὶ ἄλλως διὰ τὸ μηδέπω αὐτὸ τοῦτο ἀποδεῖξαι · οὐδὲν γὰρ οὔπω περὶ τῶν λογικῶν δυνάμεων διελέχθη . p . 413a 11 ἐπεὶ δ’ ἐκ τῶν ἀσαφῶν μὲν φανερωτέρων δὲ γίγνεται τὸ σαφὲς καὶ κατὰ τὸν λόγον γνωριμώτερον . Ἀποδοὺς κοινῶς τί ποτέ ἐστιν ἡ ψυχὴ , ὅτι ἐντελέχεια σώματος φυσικοῦ ὀργανικοῦ , διὰ τούτων λοιπὸν διδάξαι βούλεται , διὰ τί εἴρηται καὶ πῶς ἔστιν ἐντελέχεια ἡ ψυχή , πῶς μὲν ἡ φυτική , πῶς δ’ ἡ αἴσθησις καὶ ἑκάστη τῶν ἄλλων · προηγεῖσθαι γὰρ δεῖ ἐπὶ πάσης διδασκαλίας τοῦ διότι τὸ ὅτι . τεσσάρων γὰρ ὄντων προβλημάτων , τοῦ εἰ ἔστι , καὶ τί ἐστι , καὶ ὁποῖόν τί ἐστι , καὶ διὰ τί ἐστι , πρωτίστην ἔχει τάξιν τὸ εἰ ἔστιν · εἰκότως οὖν , ἐπειδὴ ζητεῖται εἰ ἔστι κοινός τις ὁρισμός , * * μᾶλλον δὲ ἀνάλογον ὅρι’ · σμῷ ἀποδοὺς τὸν εἰρημένον λόγον , ὥστε ἐν ταὐτῷ καὶ τὸ τί ἐστιν ἔχομεν , λοιπὸν οὖν τὰ λοιπὰ β ζητεῖ | προβλήματα , πῶς ἑκάστη τῶν ψυχικῶν δυνάμεων λέγεται ἐντελέχεια καὶ διὰ τί . ἐπειδὴ δὲ λέγει ἐκ τῶν ἀσαφῶν μὲν ἡμῖν δὲ φανερωτέρων τὸ κατὰ λόγον σαφὲς καὶ γνώριμον γίνεσθαι , τίνα δ’ ἔστι τὰ ἡμῖν φανερώτερα οὐ προσέθηκε , τοῦτο αὐτὸ πρῶτον ζητῆσαι ἀναγκαῖον · πολλὴ γὰρ περὶ τούτου τοῖς ἐξηγηταῖς γέγονεν ἀμφιβολία , ἄλλου ἄλλο φανερὸν οἰομένου λέγειν αὐτόν . φαμὲν οὖν ἡμεῖς ὅτι κτὰ τρεῖς τρόπους τὸ σαφέστερον ἡμῖν θεωρεῖται . καὶ γὰρ τὸ ὅτι τοῦ διότι σαφέστερον ἡμῖν καὶ πρῶτον εἰς γνῶσιν · καὶ γὰρ ὅτι ἔχομεν ψυχὴν καὶ ὅτι ἀθάνατος αὕτη , προχειρότερον τοῖς πολλοῖς εἰς νόησιν ἢ τὸ παρακολουθῆσαι καὶ ἐπιβαλεῖν τῷ λόγῳ τῷ ταῦτα κατασκευάζοντι . δεύτερον , ὡς ἐν τῇ Φυσικῇ εἴρηται , τὸ καθόλου καὶ συγκεχυμένον σαφέστερον ἡμῖν ἐστι τοῦ μερικοῦ ἢ καὶ διηρθρω - μένου μᾶλλον , οἷον τὸ εἰδέναι ἀπλῶς ὅτι σῶμα τοῦ ὅτι τοιόνδε σῶμα , οἷον οὐράνιον καὶ γήινον ἢ τοιώσδε ἢ τοιώσδε κεκραμένον . τρίτον σαφέστερον ἡμῖν ἐστι τὸ ὡς πρὸς ἡμᾶς μὲν πρῶτον , ὕστερον δὲ τῇ φύσει · τῶν γὰρ ἀπλουστέρων , ἅπερ ἐστὶ τῇ φύσει πρῶτα , τὰ συνθετώτερα ἡμῖν γνωριμώτερα . τοῦ οὖν ἡμῖν σαφεστέρου καὶ φανερωτέρου τριχῶς ὑπάρχοντος , πᾶσι τοῖς τρόποις τούτοις εὑρήσομεν ἐνταῦθα κεχρημένον τὸν Ἀριστοτέλη . καὶ γὰρ τὸ ὅτι πρὸ τοῦ διότι ἐδίδαξεν · ὅτι μὲν γὰρ ἐντελέχεια σώματος φυσικοῦ ὀργανικοῦ , ἐδίδαξεν , καὶ ὅτι τὴν ἐντελέχειαν ἐνδέχεται καὶ ὡς χωριστὴν εἶναι καὶ ὡς ἀχώριστον , διδάξει δὲ προϊὼν καὶ πῶς ἐστιν ἐντελέχεια , τί ποιοῦσα καὶ πῶς τελειοῦσα τὸ σῶμα . οὐχ ὥσπερ δὲ ἑνὶ λόγῳ τὸ ὅτι τῆς ψυχῆς ἐδίδαξεν , οὕτω καὶ τὸ ὅπως ἐντελέχειά ἐστιν ἑνὶ λόγῳ διδάξει · ἐντελέχεια μὲν γὰρ πᾶσα , οὐχ ὡσαύτως δὲ ἀλλὰ ἄλλως μὲν ἡ φυτική ἄλλως δὲ ἡ αἰσθητική , ἄλλως δὲ ἡ λογική , καὶ τὰ μόρια τούτων ἑκάστης ἄλλο ἄλλως . ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν συγκεχυμένων ἀρξάμενος καὶ κονοτέρων πρόεισιν ἐπὶ τὰ τρανέστερα καὶ ἰδικώτερα . πρῶτον γὰρ συγκεχυμένως παραδοὺς ἡμῖν τὴν ἔννοιαν τῆς ψυχῆς διὰ τοῦ ἀποδεδομένου λόγου , ἐφεξῆς περὶ ἑκάστου μορίου τῆς ψυχῆς διαρθρώσει , πῶς καὶ τίνος ἕκαστόν ἐστιν ἐντελέχεια . καὶ τρίτον ἐκ τῶν ἐσχάτων τῇ φύσει καὶ ἡμῖν γνωριμωτέρων ἀρξάμενος προελεύσεται ἐπὶ τὰ τῇ φύσει πρῶτα καὶ τιμιώτερα , ὅνπερ μάλιστα τρόπον καί φησιν ἐν τούτοις μετέρχεσθαι . ἔστι μὲν γὰρ τὸ τῇ φύσει πρῶτον καὶ ὕστερον καὶ ἐν τῷ ὅτι καὶ διότι , ἀνάπαλιν ἐφ’ ἡμῶν τε ἔχον καὶ ἐπὶ τῆς φύσεως . πρῶτον γὰρ τῇ φύσει τὸ διότι τοῦ ὅτι · ὧν γὰρ ποιεῖ πάντων ἡ φύσις τοὺς λόγους ἐν ἑαυτῇ προαποκειμένους g 4v ἔχει · οὐδὲν γὰρ οὔτε μάτην οὔτε ἐκ ταὐτομάτου ποιεῖ , ἀλλὰ πρός τινα σκοπὸν ἕκαστον τῶν ἔργων αὐτῆς ἀπευθύνει . εἰ τοίνυν τῶν γινομένων ὑφ’ αὑτῆς ἔχουσα τοὺς λόγους ἐν ἑαυτῇ προὐπάρχοντας οὕτω ποιεῖ τὰ φυσικὰ πράγματα , σαφὲς ὡς τὸ διότι πρότερον παρὰ τῇ φύσει τοῦ ὅτι . τοῦτο δ’ , ὡς εἶπον , τὸ ὅτι καὶ συγκεχυμένον ἐστί · διὰ τοῦ μαθεῖν γὰρ ὅτι ἔστιν ἡ ψυχὴ ἐντελέχεια οὐδὲν τρανὲς οὐδὲ διηρθρωμένον ἠκούσαμεν . οὔτε γὰρ ὡσαύτως πᾶσα ψυχὴ ἐντελέχεια · ἀλλ’ οὐδὲ ὅπως αὐτὸ τοῦτό ἐστιν ἐντελέχεια , τί που ποιοῦσα καὶ πῶς τελειοῦσα , ἐγνωσμένον . ὥστε ἐν τῶ ὅτι καὶ διότι καὶ οἱ λοιποὶ δύο τρόποι τῆς διδασκαλίας συνῆλθον . διὰ τοῦτο οὖν ἐκ τοῦ ὅτι τὴν ἀρχὴν τῆς διδασκαλίας ἐποιήσατο , διότι ἡ ἡμετέρα φύσις ἔκ τε τῶν ἀτελῶν ἐπὶ τά τέλεια πρόεισι , καὶ ἐκ τῶν φανερῶν ἐπὶ τὰ ἀφανῆ · τελειότερον δὲ τοῦ ὅτι τὸ διότι , καὶ φανερώτερα ἡμῖν τὰ τῇ φύσει ὕστερα καὶ συγκεχυμένα . ὥσπερ γὰρ οὐδ’ ἀποδεικτικὸν συλλογισμὸν εἰδέναι δυνατὸν τὸν μὴ ἁπλῶς τί ἐστι συλλογισμὸς εἰδότα , οὐδὲ τὸν ὀξύρυγχον τύπον γράφειν τὸν μὴ ἀπλῶς εἰδότα γράφειν ( συγκεχυμένον δὲ τοῦτο , 6 ἁπλῶς συλλογισμός · πλείονες γὰρ τούτου διαφοραί · ὁμοίως δὲ καὶ τὸ ἁπλῶς γράφειν , διηρθρωμένον δὲ τῶν εἰδῶν ἕκαστον ) , οὕτως οὖν τὸν μὴ ἁπλῶς τί ἐστι σῶμα εἰδότα ἀδύνατον εἰδέναι τί ἐστι πυρὸς σῶμα ἢ ἀέρος ἢ οὐρανοῦ , καὶ τὸν μὴ ἁπλῶς εἰδότα τί ἐστι ψυχὴ ἀδύνατον εἰδέναι τί ἐστι λογικὴ ἢ ἄλογος ἢ φυτική · συγκεχυμένον δὲ τὸ ἁπλῶς σῶμα καὶ ἁπλῶς ψυχή , διηρθρωμένα δὲ τῶν εἰδῶν ἕκαστον . ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ἀτελῶν ἀρξάμενοι , οἷον τῶν ἐν γενέσει , πρόιμεν ἐπὶ τὴν τῶν οὐρανίων γνῶσιν καὶ τὴν ἐν αὐτοῖς τάξιν , κἀκεῖθεν ἐπὶ τὸν ταῦτα τάξαντα . περιέχονται μὲν οὖν , ὅπερ εἶπον , οἱ τρεῖς τῆς διδασκαλίας τρόποι ἐν τῇ ἀπὸ τοῦ ὅτι ἐπὶ τὸ διότι προόδῳ . ὁμοίως καὶ ἐν τῇ προχειρίσει τῶν δυνάμεων τῶν ψυχικῶν τῇ αὐτῇ τάξει χρῆται ἀπὸ τῶν ἀτελεστέρων ἀρχόμενος καὶ ἐσχάτων καὶ προιὼν ἐπὶ τὰ πρῶτα καὶ τελειότερα . πρότερον γὰρ διαλέγεται περὶ τῆς φυτικῆς , εἶτα περὶ αἰσθητικῆς , καὶ τρίτον περὶ τῆς φανταστικῆς · ἐπὶ τούτοις προϊὼν ἐπὶ τὰς λογικὰς τῆς ψυχῆς δυνάμεις ἄρχεται πάλιν ἀπὸ τῶν ὑστέρων τε καὶ ἀτελεστέρων , πρότερον περὶ τῆς δοξαστικῆς δυνάμεως διαλεγόμενος , εἶτα περὶ τῆς διανοητικῆς , καὶ τελευταῖον περὶ τοῦ νοῦ . εἰ γὰρ καὶ ὡς πρὸς τὸ ζῷον προτέρα τῇ φύσει ἐστὶν ἡ φυτική ( συναναιρεῖ γὰρ τὰς ἄλλας καὶ οὐ συναναιρεῖται ) , δευτέρα δὲ καὶ ἡ αἰσθητικὴ καὶ αἱ λοιπαὶ ἐφεξῆς , ὡς ἀπηριθμησάμεθα , ἀλλ’ οὖν ὡς πρὸς τὸ πᾶν ἔμπαλιν ἔχουσι · πρότερα γὰρ τῇ φύσει ἐν τῷ παντὶ τὰ τελειότερά τε καὶ τιμιώ - τερα , ὕστερα δὲ καὶ τὰ ἀτελέστερα · συνεκτικὰ γὰρ τῶν ἀτελεστέρων τὰ ὦ τελειότερα καὶ πρακτικά . οὐκοῦν ὡς πρὸς τὸ πᾶν πρότερον τῆ φύσει ὁ νοῦς καὶ ἐφεξῆς τὰ λοιπά , κατὰ τὴν αὐτὴν τάξιν ἀνάπαλιν ὁδευόντων · ὡς μέντοι ἐν τῷ ζῴῳ καὶ ὡς πρὸς τὴν ἡμετέραν γνῶσιν πρῶτον ἡ φυτική · διόπερ ἀπὸ ταύτης ἤρξατο ἐν τῇ διδασκαλίᾳ . ἐπὶ μὲν οὖν τῶν ψυχικῶν δυνάμεων ταύτῃ τῇ τάξει τῆς διδασκαλίας ἐχρήσατο . ἑκάστῳ δὲ μορίῳ τῶν τῆς ψυχῆς δυνάμεων ἐπεξιών , τῆς τε φυτικῆς λέγω καὶ αἰσθητικῆς , οὐκέτι τῷ αὐτῷ κέχρηται τρόπῳ τῆς διδασκαλίας · οὐ | γὰρ ἐκ τῶν ἐσχάτων ἤρξατο , ἀλλ’ ἐκ τῶν πρώτων καὶ τιμιωτέρων . περὶ γὰρ τῆς φυτικῆς διαλεγόμενος πρότερον διείλεκται περὶ τῆς γεννητικῆς δυνάμεως , εἶτα περὶ τῆς αὐξητικῆς , καὶ τρίτον περὶ τῆς θρεπτικῆς · καίτοι κρείττων μὲν πασῶν καὶ τιμιωτέρα ἡ γεννητική , καὶ ἡ αὐξητικὴ δὲ τῆς θρεπτικῆς κρείττων . τῆς μὲν γὰρ θρεπτικῆς ἔργον ἐστὶ τὸ σώζειν τὸ εἶδος ( μέχρι γὰρ τοσούτου σωζόμεθα , ἕως ἄν τρεφώμεθα ) , τῆς δὲ αὐξητικῆς τὸ εἰς τὸ τέλειον καὶ κατὰ φύσιν μέτρον ἀγαγεῖν , εἰς ὃ γενόμενα τά τε ζῷα καὶ φυτὰ ἐπὶ τὸ σκοπιμώτατον τῆς φύσεως τέλος παραγίνεται τὴν γεννητικὴν δύναμιν · οὗτος γὰρ τῆς φύσεως ὁ τελικώτατος σκοπὸς διὰ τὴν ἔφεσιν τῆς ἀιδιότητος , τῆς ἀθανασίας τοῖς θνητοῖς ζῴοις ἐπισκευαστῆς γινομένης τῇ διαδοχῇ , ὡς αὐτὸς ἐν ἑτέροις εἶπεν . ὥστε ἡ μὲν αὐξητικὴ ὕλης ἐπέχει λόγον πρὸς τὴν γεννη - τικήν , πρὸς δὲ τὴν αὐξητικὴν ἡ θρεπτική . ἐπί τε οὖν τῶν μορίων τῆς φυτικῆς ψυχῆς ἐκ τῶν τελειοτέρων ἤρξατο , καὶ ἔτι ἐπὶ τῶν μορίων τῆς αἰσθητικῆς . πρῶτον γὰρ ἐρεῖ περὶ ὄψεως , καὶ δεύτερον περὶ ἀκοῆς , τρίτον περὶ ὀσφρήσεως , καὶ τέταρτον περὶ γεύσεως , καὶ ἔσχατον περὶ ἁφῆς · τιμιωτέρα δὲ πασῶν ἡ ὄψις , καὶ αἱ ἐφεξῆς τῶν μετὰ ταύτας κατὰ τὴν αὐτὴν τάξιν , πρῶτον μὲν ὅτι καὶ γεῦσις καὶ ἁφὴ καὶ ὄσφρησις πρὸς τὸ εἶναι συμβάλλονται , ἀκοὴ δὲ καὶ ὄψις πρὸς τὸ εὖ εἶναι , δι’ ὧν τὸ φιλοσοφίας ἐπορισάμεθα γένος , ὥς φησιν ὁ Πλάτων’ · διόπερ καὶ ὁ ποιητὴς τῷ Ἡλίῳ ταύτας μόνας ἀνέθηκεν Ἠέλιος ] καὶ τούτων προέταξε τὴν ὄψιν . καὶ ἡ μὲν ὄψις καὶ τῶν πορρωτάτων ἀντιλαμβάνεται καὶ τὴν ἐνέργειαν ἄχρονον ἔχει , ἡ ἀκοὴ δὲ καὶ αὐτὴ μὲν τῶν πόρρω , οὐχ οὕτω δέ , ἔτι δὲ τῶν ἐγγυτέρων ἡ ὄσφρησις , γεῦσις δὲ καὶ ἁφὴ αὐτῶν ἁπτομένη τῶν αἰσθητῶν . ἔνθεν ὅσα μέν τινα τῶν τιμιωτέρων ἔχει αἰσθήσεων , πάντως καὶ τὰς λοιπὰς ἔχει πάσας , οὐκέτι μέντοι τὸ τὰς ἀτιμοτέρας ἔχον πάντως καὶ τὰς τιμιωτέρας . τινὰ γὰρ μόνης ἁφῆς μετέχει , ὡς τὰ ζωόφυτα · συστέλλεται γοῦν καὶ ἐκτείνεται ἀνιώμενα ἢ διαχεόμενα πρὸς τὰ συνεγγίζοντα · ἄνα δὲ πρὸς ταύτῃ μόνης γεύσεως μετέχει , ὡς τὰ ὄστρεα · φαίνεται γὰρ βοσκόμενα · ἕτερα πρὸς ταύταις καὶ ὄσφρησιν μόνην · φασὶ γοῦν κογχύλιά τινα δελέασιν ἐφέπεσθαι , οἷον τὰς χήμας , τῇ ὀσμῇ ἑπόμενα · ἕτερα δὲ ἀκοὴν ὄψεως δίχα , ὡς οἱ καλούμενοι ἀσπάλακες · εἴ τι μέντοι ὄψεως μετέχει , πάντως καὶ τῶν λοιπῶν . τίνος οὖν ἕνεκα ἐπὶ τῶν ὅλων δυνάμεων ἐκ τῶν ἐσχάτων καὶ ἀτιμοτέρων ἀρξάμενος ἐπὶ τῶν μορίων ἀνάπαλιν ὁδεύει καὶ τὴν ἀρχὴν ἀπὸ τῶν πρώτων καὶ τιμιωτέρων ποιεῖται ; οἱ μὲν οὖν πρὸς τοῦτό φασιν ὅτι ἔμιξεν ἐν τῇ διδασκαλίᾳ ἀμφοτέρας τὰς ὁδούς , ἐπὶ μὲν τῶν ὅλων δυνάμεων ἀπὸ τῶν ἐσχάτων ἀρξάμενος καὶ ἀτελεστέρων , ἐπὶ δὲ τῶν μορίων ἀπὸ τῶν πρώτων καὶ τελειοτέρων . οἱ δὲ ἀκριβέστερον λέγοντές φασιν ὅτι τῶν πρώτων ἢ καὶ τελειοτέρων δυνάμεων τῆς ψυχῆς ἐπί τε τῆς αἰσθητικῆς καὶ φυτικῆς σαφέστερα ἡμῖν εἰσι τὰ ἀποτελέσματα . τῆς γοῦν γεννητικῆς σαφέστερον τὸ ἀποτέλεσμα μᾶλλον ἢ τῆς αὐξητικῆς , καὶ ταύτης μᾶλλον ἡ τῆς θρεπτικῆς . ὁμοίως ἔχει καὶ ἐπὶ τῶν μορίων τῆς αἰσθητικῆς ψυχῆς · τρανεστέρα γὰρ ἡ ὄψις τῆς ἀκοῆς , καὶ αὕτη τῆς ὀσφρήσεως , καὶ αὕτη τῆς γεύσεως , καὶ αὕτη τῆς ἁφῆς . οὐκ ἔδει οὖν ἐκ τῆς ἁπτικῆς ἄρξασθαι · ὡς γὰρ αὐτός φησιν ἐν τοῖς ἑξῆς , ἀμφιβάλλεται ὅλως , εἰ αἴσθησίς ἐστιν ἁφή . δοκεῖ γὰρ μηδὲ αἴσθησις εἶναι · ἑκάστη γὰρ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων περὶ μίαν τινὰ τῶν αἰσθητῶν ἀντίθεσιν ἐνεργεῖ καὶ <τὰ> ταύτης οἷον ὄψις μὲν περὶ τὸ μέλαν καὶ τὸ λευκὸν καὶ τὰ τούτων μεταξὺ χρώματα , ἀκοὴ περὶ τὸν βαρὺν καὶ τὸν ὀξὺν φθόγγον καὶ τοὺς μεταξύ , ὄσφρησις περὶ τὸ εὐῶδες καὶ τὸ δυσῶδες , γεῦσις περὶ τὸ γλυκὺ καὶ τὸ πικρὸν καὶ τὸ τούτων μεταξύ · πάντα γὰρ ὑπό τι τούτων τῶν ἀντικειμένων ἀνάγει ὁ Ἀριστοτέλης , τὸ γλυκὺ λέγω καὶ τὸ πικρόν · ἡ μέντοι ἁφὴ περὶ πλείους ἀντιθέσεις ἔχει οὐκ οὔσας ὑπαλλήλους · περί τε γὰρ τὸ θερμὸν καὶ τὸ ψυχρόν , τὸ ὑγρὸν καὶ τὸ ξηρόν , τὸ σκληρὸν καὶ τὸ μαλακόν , τὸ βαρὺ καὶ τὸ κοῦφον , τὸ μανὸν καὶ τὸ πυκνόν , ἅπερ ὑπάλληλα εἶναι οὐ δύναται . ὥστε ἐπειδὴ ἄπορος ὁ περὶ τῆς ἁπτικῆς αἰσθήσεως λόγος , οὐ δεῖ δὲ ἐκ τῶν ἀμφιβόλων ἄρχεσθαι , οὐκ ἤρξατο ἀπ’ αὐτῆς ἐπειδὴ οὖν συνέβη ἐν τοῖς μορίοις τῆς τε φυτικῆς καὶ αἰσθητικῆς ψυχῆς τὰ τελειότερα καὶ πρῶτα τῇ φύσει καὶ ἡμῖν σαφέστερα εἶναι , εἰκότως ἀπὸ τούτων τὴν ἀρχὴν τῆς διδασκαλίας ποιεῖται . ἀμέλει ἐπὶ τῆς λογικῆς ψυχῆς ἐκ τῶν ὑστέρων τὴν ἀρχὴν ἐποιήσατο · μᾶλλον γὰρ γνωριμώτερον τοῖς πολλοῖς ἡ φαντασία τῆς δόξης , καὶ αὕτη μᾶλλον τῆς διανοίας , καὶ ταύτης πολλῷ μᾶλλον ἀσαφέ - στερος ὁ νοῦς , ὅσῳ καὶ ὀλιγάκις καὶ εἰς ὀλίγους αἱ ἐνέργειαι αὐτοῦ φοιτῶσι . τελευταῖον δὲ πάντων ζητεῖ περὶ τοῦ κατὰ τόπον κινητικοῦ , τί ποτε τοῦτό ἐστι , πότερον ἕτερον παρὰ τὰ ἀπηριθμημένα τῆς ψυχῆς μόρια , ἢ τούτων τι ἢ πάντα τῆς κατὰ τόπον κινήσεως αἴτια . καὶ δοκεῖ πάντα εἶναι αἴτια τῆς κατὰ τόπον κινήσεως · ἐν μὲν γὰρ ἀνθρώποις τοῖς κατὰ νοῦν ζῶσιν ὁ νοῦς αἴτιος τούτου · αὐτὸς γὰρ κινεῖ τὸ ζῷον · ἐν δὲ τοῖς ἀλόγοις ἡ αἴσθησις . ἔστι δὲ τῷ ὄντι ἕτερον πάντων τούτων τὸ κατὰ τόπον κινητακόν · τὸ γὰρ ὀρεκτικὸν τῆς κατὰ τόπον κινήσεως αἴτιον . τοῦτο δὲ διάφορόν ἐστι · ἔστι γὰρ καὶ ἐν τῖς λογικαῖς δυνάμεσιν ἡ ὄρεξις , ἔστι δὲ καὶ ἐν τοῖς ἀλόγοις , ὡς καὶ ἐν ἀρχῇ εἴπομεν . Ἐπεὶ δὲ ἐκ τῶν ἀσαφῶν μὲν φανερωτέρων δὲ γίνεται τὸ σαφὲς καὶ κατὰ λόγον γνωριμώτερον , πειρατέον πάλιν οὕτως ἐπανελθεῖν περὶ αὐτῆς . διὰ συντομίαν ἀσαφῆ τὴν λέξιν ἐποίησεν . ἵνα οὖν σαφῆ τὴν διάνοιαν ποιήσωμεν τῶν λέξεων , δεῖ προσθεῖναι τῷ μὲν ἀσαφῶν τῇ φύσει , τῷ δὲ φανερωτέρων τὸ ἡμῖν , ἴνα ᾖ ἡ λέξις οὕτως · ἐπεὶ δὲ ἐκ τῶν ἀσαφῶν μὲν τῇ φύσει , φανερωτέρων δὲ ἡμῖν . | τὸ δὲ g 5v γίνεται τὸ σαφὲς καὶ κατὰ τὸν λόγον γνώριμον ἴσον ἐστὶ τῷ γίνεται τὸ τῇ φύσει σαφὲς καὶ κατὰ τὴν διδασκαλίαν γνωριμώτερον , ὡς εἶναι πᾶν τὸ λεγόμενον τοιοῦτον · ἐπεὶ δὲ ἐκ τῶν ἀσαφῶν μὲν τῇ φύσει , ἡμῖν δὲ φανερωτέρων τὸ τῇ φύσει σαφὲς καὶ πρῶτον γίνεται καὶ ἡμῖν κατὰ τὸν λόγον γνωριμώτερον , πειρᾶσθαι δεῖ ἐπανελθόντας ὥσπερ ἐξ ἀρχῆς τὸν περὶ ψυχῆς μεταχειρίζεσθαι λόγον ἀρχομένους ἀπὸ τῶν ἡμῖν σαφῶν , ἀσαφεστέρων δὲ τῇ φύσει · οὕτω γὰρ εὑρήσομεν τί ποτέ ἐστιν ἡ ψυχή , ὅπερ μὲν τῇ φύσει σαφές ἐστιν , ἡμῖν δὲ ἄδηλον . διὰ τοῦτο οὖν πάλιν ἀρχόμενος τοῦ περὶ ψυχῆς λόγου ἄρχεται ἐκ τοῦ ἐμψύχου , ὅπερ ἐστὶν ἡμῖν σαφές , καὶ ζητεῖ τίνι διαφέρει τοῦ ἀψύχου , καὶ τοῦτό φησι ψυχῆς εἶναι ἴδιον . τίνα δέ ἐστιν ἀσαφῆ τῇ φύσει ; ἃ ποιεῖ δεύτερα . σαφῆ δὲ ἃ πρῶτα ποιεῖ , οἷον πρῶτον ποιεῖ ἡ φύσις τὰ στοιχεῖα , εἶτα ἐκ τούτων τοὺς χυμούς , εἶτα ἐκ τούτων τὰ ὁμοιομερῆ , εἶτα ἐκ τούτων τὰ ὀργανικά , καὶ τέλος ἐκ τούτων τὸ ζῷον . ἡμεῖς δὲ πρῶτον μὲν γινώσκομεν τὸ ζῷον , εἶτα ὅτι ἐξ ἀνομοιοῳρῶν σύγκειται , καὶ οὕτως ἀνάπαλιν ὁδεύοντος ὀψέ ποτε τὰ στοιχεῖα ἐξ ὧν συνέστηκε τὸ ζῷον γινώσκομεν . p . 413a 13 Οὐ γὰρ μόνον τὸ ὅτι δεῖ τὸν ὁριστικὸν λόγον διδάσκειν , ὥσπερ οἱ πλεῖστοι τῶν ὅρων λέγουσιν , ἀλλὰ καὶ τὴν αἰτίαν ἐνυπάρχειν καὶ ἐμφαίνεσθαι . Διὰ τοῦτο , φησίν , ὥσπερ ἐξ ὑπαρχῆς τὸν περὶ ψυχῆς λόγον ποιούμεθα , ὅτι ἐν μὲν τοῖς ἔμπροσθεν οὐχ ἱκανῶς περὶ αὐτῆς διελέχθημεν , τὸ ὅτι μόνον ἀποδεδωκότες . οὐ γὰρ δεῖ τὸν τὴν οὐσίαν τινὸς παραστῆσαι βουλόμενον τὸ ὅτι μόνον ἐν τῷ ὁρισμῷ αὐτῆς ἀποδιδόναι , ἀλλὰ καὶ τὴν αἰτίαν , δι’ ἣν ἔστι τοῦτο . ἐν δὲ τῷ ἀποδεδομένῳ περὶ ψυχῆς λόγῳ ὅτι μέν ἐστιν ἐντελέχεια σώματος φυσικοῦ ὀργανικοῦ εἴρηται , οὐκέτι μέντοι πῶς ἐντελέχεια καὶ διὰ τί · οὐδὲ γὰρ οἷόν τε καθόλου περὶ ψυχῆς λόγον ἀποδιδόντα τὸ διὰ τί λέγειν , μήτε ὁμοειδῶν οὐσῶν τῶν ψυχῶν πασῶν μήτε ὁμογενῶν . διόπερ ἐντεῦθεν ἀπὸ τῶν ἐναργῶν ἀρξάμενος τῶν ἐπὶ ἑκάστης ψυχικῆς δυνάμεως θεωρουμένων οὕτως ἀποδώσει διὰ τί ἑκάστη ἐστὶν ἐντελέχεια καὶ πῶς . p . 413a 16 Νῦν δὲ ὥσπερ συμπεράσματα οἱ λόγοι τῶν ὅρων εἰσιν . Εἴρηται καὶ ἐν τῷ πρώτῳ λόγῳ ὅτι τῶν ὁρισμῶν οἱ μὲν ἐκ τῆς ὕλης λαμβάνονται , οἱ δὲ ἐκ τοῦ εἴδους , οἱ δὲ ἐκ τοῦ συναμφοτέρου · οἷον ἐκ τῆς ὕλης ὅτι θυμός ἐστι ζέσις τοῦ περικαρδίου αἵματος , καὶ οἰκία ἐστὶ σύνθεσις λίθων καὶ ξύλων , ἐκ δὲ τοῦ εἴδους ὄρεξις ἀντιλυπήσεως , καὶ σκέπασμα κωλυτικὸν ὄμβρων καὶ καυμάτων , ἐκ δὲ τοῦ συναμφοτέρου ζέσις τοῦ περικαρδίου αἵματος δι’ ὄρεξιν ἀντιλυπήσεως , καὶ σκέπασμα κωλυτικὸν ὄμβρων καὶ καυμάτων ἐκ τοιαύτης συνθέσεως λίθων καὶ ξύλων . τούτων τῶν ὁρισμῶν ( καὶ καθόλου πᾶς ὁρισμός , ὥς φησιν αὐτὸς ἐν τῇ Ἀποδεικτικῇ ) ὁ μέν ἐστιν ἀρχὴ ἀποδείξεως ὁ ἐκ τοῦ εἴδους , ὁ δὲ συμπέρασμα ὁ ἐκ τῆς ὕλης , ὁ δὲ ἀπόδειξις διαφέρουσα τῇ θέσει ὁ ἐκ τοῦ συναμφοτέρου . οἷον βουλόμενός τις ὁρίσασθαι τὸν θυμὸν κέχρηται συλλογισμῷ τοιούτῳ · ὁ θυμούμενος ὀρέγεται ἀντιλυπῆσαι τοῦτον ᾧ ὀργίζεται · τοῦ ὀρεγομένου ἀντιλυπῆσαι ζεῖ τὸ περὶ τὴν καρδίαν αἷμα · εἶτα τὸ συμπέρασμα ‘τοῦ θυμουμένου ἄρα ζεῖ τὸ περικάρδιον αἰμα᾿ . τούτου οὖν τοῦ συλλογισμοῦ καὶ τῆς ἀποδείξεως ὁ μὲν ἐκ τῆς ὕλης ὁρισμὸς τοῦ θυμοῦ σμυπέρασμά ἐστιν , ὁ δὲ ἐκ τοῦ εἴδους ἀρχή · ἔστι γὰρ ἡ πρώτη πρότασις ἡ λέγουσα ὁ θυμούμενος ὀρέγεται ἀντιλυπήσεως · ὁ μέντοι ἐκ τοῦ συναμφοτέρου ὁρισμὸς συλλογισμός ἐστιν ἤτοι ἀπόδειξις τῇ θέσει μόνῃ διαφέρουσα , ὦ διότι ἐν μὲν τῷ συλλογισμῷ πρώτη ἐστὶ πρότασις ἡ λέγουσα ὁ θυμούμενος ὀρέγεται ἀντιλυπήσεως , δευτέρα δὲ τοῦ ὀρεγομένου ἀντιλυπήσεως ζεῖ τὸ περικάρδιον αἷμα , ἐν μέντοι τῷ ὁρισμῷ τῷ ἐκ τοῦ συναμφοτέρου ἀνάπαλιν ἀρχόμεθα · ζέσις γάρ , φαμέν , τοῦ περικαρδίου αἵματος , εἶτα δι’ ὄρεξιν ἀντιλυπήσεως . τί οὖν φησιν ; ὅτι δεῖ τοιούτους τοὺς ὁρι - σμοὺς ἀποδιδόναι , ἔχοντας καὶ τὴν αἰτίαν δι’ ἥν ἐστι τοιόνδε τὸ πρᾶγμα . οἱ γὰρ πολλοί , φησί , τῶν ὁρισμῶν τῶν νὺν ἀποδεδομένων ἐοίκασι τοῖς συμπεράσμασι τῶν συλλογισμῶν , οὐκ ἔχοντες ἐν αὑτοῖς τὴν αἰτίαν δι’ ἣν οὕτως ἔχουσιν , ἥτις αἰτία ἀνάλογόν ἐστι τῷ μέσῳ ὅρῳ ἐν τῷ συλλογισμῷ , τουτέστιν ἐκ τῆς ὕλης μόνης ἀποδίδονται . ἡ μὲν οὖν ἔννοια τῶν εἰρημένων αὕτη . τὴν δὲ λέξιν ὁ μὲν Ἀλέξανδρος οὕτω καθίστησιν . νῦν δὲ ὥσπερ συμπεράσματα οἱ λόγοι , ἀντὶ τοῦ οἱ ὁρισμοί , τῶν ὅρων εἰσίν , ἀντὶ τοῦ τῶν συλλογισμῶν · ὅρους δ’ ἐκάλεσε τοὺς συλλογισμούς , διότι ἐκ τῶν ὅρων οἱ συλλογισμοί . καὶ ἄλλως δέ , ὥσπερ συμπεράσματα τῶν λόγων , τουτέστι τῶν συλλογισμῶν , οἱ ὅροι εἰσίν , ἀντὶ τοῦ οἱ ὁρισμοί , ἵνα τὰς πτώσεις ἐναλλὰξ ποιήσωμεν , καὶ τὴν μὲν γενικὴν τῷ λόγῳ ἀποδῶμεν , τὴν δ’ εὐθεῖαν τῷ ὅρῳ . ἁπλούστερον δὲ οἱ Ἀττικοὶ ἐξηγηταὶ καὶ προσφυέστερόν φασιν οἱ λόγοι τῶν ὄρων ἀντὶ τοῦ οἱ λόγοι τῶν ὁρισμῶν , τουτέστιν οἱ προφορικοὶ λόγοι , δι’ ὧν τοὺς ὁρισμοὺς τῶν πραγμάτων ἀποδίδομεν · τὸ δὲ συμπεράσματά εἰσι , δηλονότι τῶν συλλογισμῶν · τὰ γὰρ συμπεράσματα συλλογισμῶν εἰσι συμπεράσματα . ἅς μάτα . p . 413a 17 οἷον ὅτι ἐστὶν τετραγωνισμὸς τὸ ἴσον ἑτερομήκει ὀρθογώνιον εἶναι . Εἰπὼν ὅτι δεῖ τὸν ὁρισμὸν τὸν τέλειον μὴ μόνον τὸ ὅτι ἀλλὰ καὶ τὴν αἰτίαν διδάσκειν καὶ ὅτι οἱ πλεῖ|στοι τῶν ὁρισμῶν τὸ ὅτι μόνον διδάσκουσι g 6r ( τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ὥσπερ συμπεράσματά εἰσι ) παράδειγμα εἰρημένων διὰ τούτων τίθησι , ποῖος μὲν ὁρισμός ἐστιν ἀρχὴ ἀποδείξεως , ποῖος δὲ συμπέρασμα . τὸν γὰρ τετραγωνισμόν , φησίν , εἰ μὲν οὕτως ὁρίσει , τὸ ἴσον ἑτερομήκει ὀρθογώνιον ποιῆσαι ἰσόπλευρον , ὁ τοιοῦτος , φησίν , ὁρισμὸς λόγος τοῦ συμπεράσματός ἐστιν , ἀντὶ τοῦ συμπέρασμά ἐστιν ἀποδείξεως · ἐκ γὰρ τῆς ὕλης εἴληπται . εἰ δέ τις οὕτως ὁρίσαιτο , ὅτι τετραγωνισμός ἐστι μέσης εὕρεσις , ἀρχὴ ἀποδείξεως ὁ τοιοῦτος ὁρισμός · τὸ γὰρ εἶδος καὶ τὴν αἰτίαν εἶπεν . εἰ δέ τις οὕτως εἴποι ‘τετραγωνισμός ἐστι τὸ ἴσον ἑτερομήκει ὀρθογώνιον ποιῆσαι δι’ εὑρέσεως μέσης᾿ , ἐκ τοῦ συναμφοτέρου ὡρίσατο , καὶ ἔστιν ὁ τοιοῦτος ὁρισμὸς ἀπόδειξις τῇ θέσει διαφέρουσα . συλλογίσαιτο γὰρ ἄν τις οὕτως · ὁ τετραγωνίσαι βουλόμενος μέσην ἀνάλογον ζητεῖ · ἡ μέση εὑρεθεῖσα ἴσον τῷ ἑτερομήκει ἰσόπλευρον καὶ ὀρθογώνιον ποιεῖ . δῆλον δὲ ὅτι τετραγωνισμὸν τοῦ ἑτερομήκους λέγει . ἔστι δὲ τετράγωνον μὲν ἰσόπλευρόν τε [ ἐστὶ ] καὶ ὀρθογώνιον , τουτέστι χωρίον καὶ τὰς πλευρὰς τὰς τέσσαρας ἴσας ἔχον καὶ τὰς γωνίας ὀρθάς , ἑτερόμηκες δὲ ὀρθογώνιον μέν ἐστιν , οὐκ ἰσόπλευρον δέ . οἱ οὖν βουλόμενοι τὸ ἑτερόμηκες τετραγωνίσαι μέσην ἀνάλογον ζητοῦσιν . οἷον τί λέγω ; ἔστω χωρίον ἑτερόμηκες ἔχον τὴν μὲν ἑτέραν τῶν πλευρῶν πηχῶν ὀκτώ , τὴν δὲ ἑτέραν δύο · σαφὲς ὅτι τὸ ὅλον ἔστι πηχῶν · πᾶν γὰρ τετράπλευρον μετρεῖται πλευρᾶς ἐπὶ πλευρὰν πολλαπλασιαζομένης . ἐὰν οὖν θελήσωμεν τῷ ἑτερομήκει τούτῳ χωρίῳ ἴσον τετράγωνον ποιῆσαι , ὥστε εἶναι πηχῶν ιݲςݲ , ὅσον ἦν καὶ τὸ ὀφείλομεν ὀφείλομεν τῶν β τοῦ ἑτερομήκους μέσην ἀνάλογον εὑρεῖν , ἵνα τοῦτον ἔχῃ τὸν λόγον πρὸς τὴν μείζονα πλευράν , ἥτις ἦν πήχεων ἡ , ὃν λόγον πρὸς αὐτήν , τὴν μέσην λέγω , ἡ τῶν β πήχεων τοῦ ἑτερομήκους ἔχει πλευρά . εἴη δ’ ἄν ἡ τοιαύτη πήχεων τεσσάρων · ὃν γὰρ λόγον ἔχει τὰ τέσσαρα πρὸς τὰ ὀκτώ , τοῦτον τὸν λόγον ἔχει τὰ β πρὸς τὰ δ · ἥμισυ γὰρ ἑκάτερον τοῦ μείζονος . αὕτη ἐστὶ μέση ἀνάλογον · ἐκ ταύτης οὖν ἀναγραφήσεται τετράγωνον χωρίον πήχεων ιݲςݲ ἴσον τῷ ἑτερομήκει . καὶ οὕτως ἐπὶ ἑτερομήκους δεῖ ποιεῖν βουλομένοις ἴσον αὐτῷ τετράγωνον ἀναγράφειν . πάλιν γὰρ εἰ εἴη ἑτερόμηκες ἔχον τὴν μίαν πλευρὰν πηχῶν ιݲςݲ , τὴν ἑτέραν δ , ἀναγράφει χωρίον δηλονότι πήχεων ξδ . τούτῳ εἰ θελήσειας ἴσον τετράγωνον ποιῆσαι , ζήτησον μέσην ἀνάλογον , αὕτη δ’ ἔστι πηχῶν ἡ · ὀκτάκις δὲ τὰ ὀκτὼ ξδ . ὥσπερ γὰρ ἡ τῶν ιݲςݲ πηχῶν πλευρὰ τοῦ διπλασίων ἐστὶ τῆς εὑρεθείσης ὀκταπήχους , οὕτω καὶ αὕτη διπλασίων ἐστὶ τῆς λοιπῆς πλευρᾶς τοῦ ἑτερομήκους , πηχῶν οὔσης τεσσάρων . τὸ οὖν μέσης εὕρεσις , ὁ μὲν Ἀλέξανδρός <φησι> δεδεῖχθαι ἐν τῷ τῶν Εὐκλείδου · τὸ δ’ οὐκ ἔστιν · οὐδὲν γὰρ ἐκεῖ τοιοῦτο δέδεικται , ἀλλ’ ἐν τῷ ἕκτῳ · ἐκεῖ γὰρ δέδεικται ‘δύο δοθεισῶν εὐθειῶν μέσην ἀνάλογον εὑρεῖν᾿ , καὶ ῾ἐὰν τρεῖς τρεῖς εὐθεῖαι ἀνάλογον ὦσι , τὸ ὑπὸ τῶν ἄκρων ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς μέσης᾿ . Λέγομεν οὖν ἀρχὴν λαβόντες τῆς σκέψεως διωρίσθαι τὸ ἔμψυχον τοῦ ἀψύχου τῷ ζῆν . ὡς πολλάκις εἴρηται , ἐκ τῶν ὑστέρων τῇ φύσει καὶ ἡμῖν σαφεστέρων διδάσκει περὶ τῶν πρώτων καὶ ἀσαφεστέρων . βουλόμενος γὰρ τὸ χαρακτηριστικὸν ἴδιον τῆς ψυχῆς λαβεῖν , ζητεῖ τί ἐστι τὸ τοῦ ἐμψύχου χαρακτηριστικόν , ὅπερ ἐστὶ ψυχῆς ὕστερον τῇ φύσει · τῷ γὰρ μετέχειν ψυχῆς ἔμψυχον λέγεται καὶ ἀπ’ αὐτῆς τὴν προσηγορίαν εἴληφε , τὸ δὲ ἀπό τινος δεύτερον ἐκείνου τοῦ ἀφ’ οὗ ἐστι καὶ λέγεται . εἰ οὖν τὸ ἔμψυχον τοῦ ἀψύχου τῷ ψυχῆς μετέχειν διαφέρει , διαφέρει δὲ πάλιν καὶ τῷ ζῆν , ψυχῆς ἄρ χαρακτrιριστικὸν ἡ ζωὴ ἔοικεν εἶναι . p . 413a 22 Πλεοναχῶς δὲ τοῦ ζῆν λεγομένου , κἂν ἕν τι τούτων ἐνυπάρχῃ μόνον , ζῆν αὐτό φαμεν . Χαρακτηρίσας κατὰ τὴν ζωὴν τὴν ψυχὴν διαιρεῖ τὴν ζωὴν εἰς διάφορα σημαινόμενα · πλεοναχῶς γάρ , φησί , τοῦ ζῆν λεγομένου , τουτέστι πλειόνων οὐσῶν ψυχικῶν δυνάμεων , καθ’ ἃς τὸ ζῆν ἐγγίνεται τοῖς μετέχουσιν αὐτῶν · καὶ ὅτι τοῦτό φησιν , ἐπάγει οἷον νοῦς , αἴσθησις καὶ τὰ λοιπά . εἶτα ὅτι καθ’ ἕκαστον τούτων ζωή τίς ἐστι πιστούμενός φησιν ὅτι κἂν ἕν τι τούτων ὑπάρχῃ τινί , ζῆν λέγεται τὸ μετέχον αὐτοῦ . ὅθεν καὶ τὰ φυτὰ θρεπτικὴν ἔχοντα δύναμιν ζῇ μηδεμίαν τῶν ἄλλων ἔχοντα , μήτε αἰσθητικὴν μήτε τὴν κτὰ τόπον κινητικὴν μήτε τῶν ἀνωτέρω εἰρημένων μηδεμίαν . ἕπεται δὲ τῇ θρεπτικῇ ἡ αὐξητική · διὰ γὰρ τὴν εἰς τὸ τέλειον εἶδος ἄφιξιν ἡ τροφή · αὔξεται γοῦν τρεφόμενα , ἕως μὴ ἐπικρατεστέρα ᾖ ἡ φθίσις · τότε γὰρ ἡ τροφὴ ἐν ὅσῳ ἐστὶ τὸ εἶδος μόνον φυλάττει . τὸ δὲ κατὰ τοὺς ἐναντίους τόπους ἀντὶ τοῦ πάντῃ · ὡς γὰρ καὶ ἐν τῷ Περὶ γενέσεως εἶπεν , ταῦτα καὶ τρέφεσθαι καὶ αὔξεσθαι λέγεται τὰ κατὰ πᾶν μόριον ἑαυτῶν τρεφόμενα καὶ αὐξόμενα . τὰ γὰρ κατὰ πρόσθεσιν αὔξεσθαι δοκοῦντα οὐ κατὰ πᾶν μόριον ἑαυτῶν αὔξονται , διὸ οὐδὲ αὔξησις ἐπ’ ἐκείνων λέγεται , ἀλλὰ πρόσθεσις . ἐὰν γὰρ ἐπὶ τὸν σωρὸν τοῦ σίτου προσθήσω ἕτερον σῖτον , οὐ δι’ ὅλων τῶν μορίων τοῦ σωροῦ ἡ πρόσθεσις γέγονεν , ἀλλ’ ἐφ’ ἑνός , καθ’ ὃ καὶ ἡ πρόσθεσις ἐγένετο · τὸ δὲ σῶμα ὅλον δι’ ὅλου αὔξει . οὕτως οὖν καὶ τὰ φυτὰ καθ’ ὅλα ἑαυτὰ αὔξει · καὶ | γὰρ κατὰ τὸ ἄνω καὶ τὸ κάτω ( καὶ γὰρ καὶ αἱ ῥίζαι εἰς βάθος αὔξονται ) g 6v καὶ δεξιὰ καὶ ἀριστερά ( εἰς πλάτος γὰρ ἑκατέρωθεν ἐπιδίδωσιν ) , ἀλλὰ ἔμπροσθεν καὶ ὄπισθεν · ὁμαλὴν γὰρ καὶ ἴσην καὶ τὴν κατὰ βάθος ποιεῖται αὔξησιν . ὥστε εἰ καὶ ταῦτα ζῆν λέγεται μίαν τὴν θρεπτικὴν δύναμιν ἔχοντα , ἔοικεν ἄρα ἑκάστη τῶν ψυχικῶν δυνάμεων ζωὴ εἶναι . p . 413a 31 Χωρίζεσθαι δὲ τοῦτο μὲν τῶν ἄλλων δυνατόν , τὰ δὲ ἄλλα τούτου ἀδύνατον ἐν τοῖς θνητοῖς . Ὅτι μὲν οὖν ἑκάστη τῶν ψυχικῶν δυνάμεων ζωή ἐστι καὶ ζῆν ποιεῖ τὰ μετέχοντα ἤδη εἶπεν · δῆλον γὰρ ὅτι καὶ τὰ αἰσθήσεως μετέχοντα κατὰ αὐτὸ τοῦτο ζῇ , μᾶλλον δὲ καὶ τρανεστέραν ζωὴν ἔχει , ὁμοίως δὲ καὶ τὰ νοῦ μετέχοντα ζῇ κατ’ αὐτὸ τοῦτο . ἀλλ’ εἰ καὶ ἑκάστη τῶν δυνάμεων τούτων ζωή ἐστιν , ἀλλ’ οὖν , φησίν , ἡ μὲν θρεπτικὴ καὶ χωρὶς τούτων εἶναι δύναται ἐσχάτη πάντων οὖσα , ἐκεῖναι δὲ δίχα ταύτης οὔκ εἰσι . καὶ καλῶς προσέθηκεν ἐν τοῖς θνητοῖς · ἐν γὰρ τοῖς θείοις ἄχρηστος ἡ θρε - πτική , αὐξήσεως καὶ μειώσεως ἐκεῖ μὴ οὔσης , ἐπὶ μέντοι τῶν θνητῶν δι’ αὐτὸ τοῦτο <τὸ> θνητὰ εἶναι ἀδύνατον τὴν κρείττονα γενέσθαι ψυχικὴν δύναμιν μὴ οὔσης τῆς καταδεεστέρας , καὶ διὰ τὰς πολλάκις εἰρημένας αἰτίας · ἐπεὶ γὰρ θνητόν ἐστι καὶ δέεται εἰσροῆς , ἐπειδὴ καὶ ἀπορρεῖ , ἀνάγκη πάντως τῆς θρεπτικῆς δυνάμεως τῆς προσυφαινούσης ἀντὶ τοῦ ἀπορρεύσαντος ἐν τῷ σώματι , ἵνα φυλάττηται τὸ εἶδος . διὰ τοῦτο δίχα τῆς θρεπτικῆς δυνάμως οὐδέν ἐστι τῶν ἐμψύχων . τὰ μέντοι λογικὰ καὶ θυμοῦ μετέχει καὶ ἐπιθυμίας , ἵνα καὶ προσιῶνται τὰ σωστικὰ τοῦ ζῴου καὶ ἀποσείωνται τὰ λυμαινόμενα . φανερὸν δὲ ἐπὶ τῶν φυομένων ὅτι ἡ θρεπτικὴ δύναμις τῶν ὤων χωρίζεται · τὰ γὰρ φυτὰ ταύτην μὲν ἔχουσι , οὖσι , τῶν δὲ ἄλλων οὐδεμίαν · οὔτε γὰρ αἰσθητικὴν οὔτε ὀρεκτικὴν οὔτε τινὰ τῶν ἐπάνω πολλῷ μᾶλλον . p . 413b 1 Τὸ μὲν οὖν ζῆν διὰ τὴν ἀρχὴν ταύτην ὑπάρχει πᾶσι τοῖς ζῶσιν . Eἰπὼν ἐν τοῖς ἐπάνω ὅτι κἄν ἕν τι τούτων ὑπάρχῃ , ζῆν λέγεται , νῦν λέγει ὅτι παρὰ τῆς θρεπτικῆς δυνάμεως τὸ ζῆν ὑπάρχει . εἰ οὖν τοῦτο λέγει ὅτι ἔνθα ἄν ἡ τῶν ἄλλων τις , ἀνάγκη καὶ ταύτην εἶναι , ἄν τε μόνη ᾖ , εὐθὺς καὶ τὰ μετέχοντα ζῆν λέγεται . πρὸς δὲ τούτοις εἰ τὸ ζῆν ἐστιν , ὡς αὐτὸς μικρῷ πρόσθεν ὡρίσατο , τὸ δι’ αὐτοῦ τρέφεσθαί τε καὶ αὔξεσθαι , τὸ δὲ τρέφεσθαί τε καὶ αὔξεσθαι παρὰ τῆς θρεπτικῆς , εἰκότως ἄρα καὶ τὸ ζῆν παρὰ ταύτης , ὅτι εἰ καὶ ἑκάστη τῶν ψυχικῶν δυνάμεων ζωή τίς ἐστι , τὰ μέντοι θνητὰ ἄνευ τῆς θρεπτικῆς εἶναι οὐ δύναται , ἀλλὰ μάλιστα ἡ ζωὴ αὐτῶν κατὰ ταύτην χαρακτηρίζεται , διὰ τὸ ῥευστὴν μὲν εἶναι τὴν φύσιν αὐτῶν , ἄνευ δὲ τοῦ προσκρίνοντος ἀντὶ τοῦ ἀπορρεύσαντος εἶναι μὴ δύνασθαι · τοῦτο δὲ ποιεῖ ἡ θρεπτική . εἰκότως ἄρα εἶπε τὸ ζῆν εἶναι τοῖς ἐμψύχοις διὰ ταύτην . p . 413152 Τὸ δὲ ζῷον διὰ τὴν αἴσθησιν πρώτως . Ὡσπερ τὰ ζῶντα κατὰ τὴν θρεπτικὴν δύναμιν χαρακτηρίζεται , οὕτω καὶ τὰ ζῷα κτὰ τὴν αἰσθητικήν · ὥστε τὰ μόνης ταύτης μετέχοντα , κἂν μηδεμιᾶς ἄλλης τῶν ὑπερτέρων μετέχῃ , ζῷα λέγεται . πρώτως δὲ μετέχειν τῶν αἰσθήσεων φησι τὰ μετέχοντα τῆς ἁφῆς . διὸ κἂν αὐτῆς μόνης μετέχοι τι , οὐ μόνον ζῆν λέγεται , ἀλλὰ καὶ ζῷον εἶναι , διότι τῇ αἰσθήσει τὸ ζῷον χαρακτηρίζεται , οἷά ἐστι τὰ ζώφυτα καλούμενα , οἷον οἱ σπόγγοι · μόνης γὰρ ἁφῆς οὗτοι μετέχουσιν · ἅπερ ζώφυτα ἐκλήθη , διότι ζῷα μέν ἐστι παρὰ τὸ αἰσθήσεως μετέχειν , φυτῶν δὲ ἔχει τὸ μὴ ἀμείβειν τόπον ἐκ τόπου . μᾶλλον δὲ καὶ κατὰ αὐτὸ τοῦτο ἔχει τι τῶν ζῴων , καὶ οὐδὲ τοῦτο καθάκαξ τῶν φυτῶν ἔχει · ἀμείβει γὰρ κατὰ μόρια τοὺς τόπους συστελλόμενα καὶ ἐκτεινόμενα . εἰ δὲ ἐκ τῆς αἰσθήσεως χαρακτηρίζει τὰ ζῷ , αἴσθησις δὲ οὐκ ἔστιν ἐν τοῖς θείοις , αἴσθησιν δέ φημι τὴν κατὰ τὰς εݲ ταύτας τὰς ἡμετέρας , ἔοικεν ἄρα μὴ λέγειν ἐκεῖνα εἶναι ζῷα , οἷον τὰ οὐράνια . ἀλλὰ λέγω ὅτι περὶ τῶν θνητῶν ὁ λόγος · ἐν ἐκείνοις δ’ εἰ καὶ μή εἰσιν αὗται αἱ αἰσθήσεις , κρείττονες δῆλον ὅτι εἰσὶν ἄλλαι καὶ θειότεραι . ἀπορήσειε δ’ ἄν τις ὅτι εἰ ἐκ τοῦ ζῆν τὸ ζῷον προσηγόρευται , ζῇ δὲ καὶ τὰ φυτά , διὰ τί μὴ κἀκεῖνα ζῷα λέγομεν . αὐτὸς δὲ τοῦτο αὐτὸ ἐπιλυόμενος ἐν τοῖς ἑξῆς φησιν ὅτι ὥσπερ δρομέας λέγομεν οὐ τοὺς ὁπωσοῦν τοῦ τρέχειν μετέχοντας , ἀλλὰ τοὺς σφοδρῶς καὶ τρανέστερον μετειληφότας τοῦ τρέχειν , οὕτω καὶ ζῷα λέγονται οὐ τὰ ὁπωσοῦν μετέχοντα τοὐ ζῆν καὶ τῆς ζωῆς , ἀλλ’ ἐν οἷς τὸ τῆς ζωῆς εἶδος τρανέστερον . τρανεστέρα δὲ τῶν αἰσθήσεων ζωὴ ἢ θρεπτική . p . 413b 5 Ὥσπερ δὲ τὸ θρεπτικὸν δύναται χωρίζεσθαι τῆς ἁφῆς καὶ πάσης αἰσθήσεως , οὕτως ἡ ἁφὴ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων . Ὡσπερ δὲ ἀντὶ τοῦ ὥσπερ γά ) · ἔστι γὰρ αἰτιολογικόν . εἰπὼν γὰρ ὅτι πρώτη τῶν ἄλλων αἰσθήσεων ἡ ἁφή , τοῦτο κατασκευάζει διὰ τούτων . ὥσπερ γὰρ τὰ μετέχοντα τῶν ἄλλων ψυχικῶν δυνάμεων πολλῷ πρότερον τῆς θρεπτικῆς μετέχει , οὐκέτι δὲ τὰ τῆς θρεπτικῆς μετέχοντα ἀνάγκη καὶ τῶν ἄλλων τινὸς μετέχειν , ἀλλὰ καὶ καθ’ αὑτὴν θεωρεῖται ὡς ἐπὶ τῶν φυτῶν , οὕτω καὶ τὰ τινὸς τῶν ἄλλων αἰσθήσεων μετέχοντα ἀνάγκη πᾶσα καὶ ἁφῆς μετασχεῖν , οὐκέτι μέντοι καὶ ἔμπαλιν · πολλὰ γοῦν ἁφῆς μετέ - χοντα οὐδεμιᾶς τῶν ἄλλων μετέχει , ὡς σπόγγοι καὶ ὄστρεα καὶ οἱ καλούμενοι κοχλίαι καὶ ὅλως τὰ κογχύλια . | ὥστε εἰ πρότερόν ἐστι τῇ φύσει τὸ συνεισφερόμενον ἄλλῳ καὶ ἀναιρεθὲν συναναιροῦν , προτέρα ἄρα τῶν αἰσθήσεων ἡ ἁπτική . δύναται δὲ τὸ ὥσπερ δὲ καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀρχῆς εἰρῆσθαι . p . 413a 9 Δι’ ἣν δ’ αἰτίαν ἑκάτερον τούτων συμβέβηκεν , ὕστερον ἐροῦμεν . Ἑκάτερον τούτων , διὰ τί τό τε θρεπτικὸν τῶν ἄνων τῆς ψυχῆς δυνάμεων χωρίζεται καὶ τὸ ἁπτικὸν τῶν ἄλλων αἰσθήσεων · ἐρεῖ γὰρ ἐν τοῖς ἐφεξῆς τὴν αἰτίαν ἣν ἤδη εἶπον , ὅτι τοῦ σώματος ῥευστοῦ ὄντος ἀνάγκη πᾶσα ἐν ] τοῖς μετέχουσι τῆς ζωῆς τῆς θρεπτικῆς δυνάμεως διὰ τὴν σωκρείττον τηρίαν τοῦ εἴδους μετέχειν . διὰ τοῦτο καὶ ἡ ἁφὴ τῶν ἄλλων · χωριστὴ καὶ μετὰ τῶν ἄλλων πασῶν , διότι ἡ αἴσθησις πρὸς διάκρισιν τῶν τε οἰκείων καὶ σωστικῶν τοῦ ζῴου καὶ τῶν ἀλλοτρίων καὶ φθαρτικῶν ὑπάρχει , οἰκειότατα δὲ ἡμῖν τῶν αἰσθητῶν τὰ ἐξ ὧν συνεστήκαμεν · ταῦτα δέ ἐστι τὸ ξηρόν , τὸ ὑγρόν , τὸ θερμόν , τὸ ψυχρόν · τούτων δὲ ἔχει τὴν αὐτὴν λῆψιν ἡ ἁφή . εἰκότως ἄρα πρωτίστη καὶ καθολικωτάτη τῶν αἰσθήσεων ἡ ἁφή , καὶ ἄνευ ταύτης οὐδεμία τῶν ἄλλων εἶναι δύναται . p . 413b 10 Νῦν δὲ τοσοῦτον εἰρήσθω μόνον , ὅτι ἐστὶν ἡ ψυχὴ πάντων τῶν εἰρημένων ἀρχὴ καὶ τούτοις ὥρισται , θρεπτικῷ , αἰσθητικῷ , διανοητικῷ , κινήσει . οἱ μὲν πᾶσαν ψυχὴν ἀπαθανατίζειν βουλόμενοι λέγουσι τὸ μὲν θρεπτικὸν καὶ αὐξητικὸν καὶ τὰ ὅμοια ἐνεργείας εἶναι ψυχῆς , ἅς φασι καὶ τὸν Ἀριστοτέλη ἀχωρίστους εἶναι λέγειν , τὴν μέντοι ψυχὴν καὶ τὰς δυνάμεις , ἀφ’ ὧν αἱ ἐνέργειαι αὗται προέρχονται , ταύτας εἶναι χωριστάς · τὴν ψυχὴν οὖν αἰτίαν καὶ ἀρχὴν τούτων τῶν ἐνεργειῶν φασι λέγειν αὐτόν , τῆς θρεπτικῆς καὶ αἰσθητικῆς καὶ τῶν ἄλλων . ὅτι δὲ οὐ τοῦτο οἴεται ὁ Ἀριστοτέλης , πολλάκις εἴρηται . προσφυέστερον δὲ καὶ ἀληθέστερον ὁ Ἀλέξανδρος ἐξηγεῖται ἀρχὴν καὶ αἰτίαν εἶναι λέγων τὴν ψυχὴν τοῦ τρέφεσθαι , τοῦ αὔξεσθαι , τοῦ αἰσθάνεσθαι , ἅπερ εἰσὶ τῷ ὄντι ἐνέργειαι ψυχῆς . ὅτι δὲ οὐκ ἀρχὴν τοῦ θρεπτικοῦ καὶ αἰσθητικοῦ τὴν ψυχὴν λέγει , ἐδήλωσεν ἐξ ὧν ἐπάγει ὅτι τούτοις ὥρισται , θρεπτικῷ , αἰσθητικῷ καὶ τοῖς λοιποῖς , ἀντὶ τοὐ περιώρισται ἐν τούτοις ἡ ψυχή , καὶ ἐν τούτοις τὸ εἶναι τῇ ψυχῇ . ἐπὶ πᾶσι δὲ καὶ ὕστερον ἐπάγει τὸ κινητικόν , διότι ἐν πᾶσιν ὁρᾶται τοῖς εἰρημένοις ἡ κίνησις , καὶ ἐν τῷ διανοητικῷ ἐκ ζητήσεως εἰς εὕρεσιν , καὶ ἀπὸ προτάσεων ἐπὶ συμπεράσματα . p . 413b 13 Πότερον δὲ τούτων ἕκαστόν ἐστι ψυχὴ ἢ μόριον ψυχῆς , καὶ εἰ μόριον , πότερον οὕτως ὥστε εἶναι χωριστὸν λόγῳ μόνῳ ἢ καὶ τόπῳ . Ὅπερ καὶ ἐν τῷ πρώτῳ λόγῳ ἠπόρησε , τοῦτο καὶ νῦν ἀπορεῖ , ὅτι ἆρα κατὰ μόρια σωματικὰ διῄρηνται αἱ τῆς ψυχῆς δυνάμεις τῷ τόπῳ , ὥσπερ ἐδόκει λέγειν καὶ ὁ Τίμαιος λέγων ἐν καρδίᾳ μὲν εἶναι τὸ θυμικόν , τὸ δὲ ἐπιθυμητικὸν ἐν ἥπατι καὶ ἐν ἐγκεφάλῳ τὸ αἰσθητικόν , ἢ οὐ τόπῳ οὐδὲ κατὰ μόρια τοῦ σώματος , ἀλλὰ μόνον τῷ λόγῳ , τουτέστι τῇ οὐσία , ἕτερά ἐστιν ἀλλήλων ; ἄλλος γὰρ ἑκάστης δυνάμεως ὁ ὁρισμὸς δηλονότι . ἐπιλύεται οὗν τοῦτο τῷ αὐτῷ τρόπῳ ὥσπερ καὶ ἐξ ἀρχῆς , ἔκ τε τῶν φυτῶν καὶ τῶν ἐντόμων . οὐ γὰρ χαλεπόν , φησίν , ἐπὶ ἐνίων δυνάμεων τῆς ψυχῆς ἰδεῖν ὅτι οὔκ εἰσι κεχωρισμέναι τῷ τόπῳ . ἐπί τε γὰρ τῶν φυτῶν διαιρουμένων ἐν ἑκάστῳ τῶν κλάδων εὑρήσεις καὶ τὸ θρεπτικὸν καὶ αὐξητικὸν καὶ γεννητικόν , ὥστε ἡ ἐν τοῖς φυτοῖς ψυχὴ ἐνεργείᾳ μὲν μία ἐστί , δυνάμει δὲ πολλαί , διότι διαιρουμένου τοῦ φυτοῦ ἐν ἑκάστῳ τῶν ὦ διαιρεθέντων τέλειον τῆς ψυχῆς τῆς φυτικῆς τὸ εἶδος ὁρᾶται . ὥστε πρότερον μὲν μία ἦν τῷ ἀριθμῷ πρὸ τῆς διαιρέσεως , μετὰ δὲ τὴν διαίρεσιν πλείους μὲν τῷ ἀριθμῷ γεγόνασιν , εἴδει δὲ μία . ἔστι γὰρ ἐν τοῖς φυτοῖς δι’ ὅλου καὶ ἐν ἑκάστῳ τῶν κλάδων σπέρματι ἀνάλογον ἡ ἐντεριώνη , ἐν ᾗ ἡ ψυχὴ ἀμερῶς τὸ εἶναι ἔχει · ὅθεν διὰ τὴν ἐκείνης ἀμέρειαν καὶ ἐν τῷ ἀποτμηθέντι κλάδῳ πᾶσαι αἱ δυνάμεις αὐτῆς εὑρίσκονται . ὁμοίως καὶ ἐπὶ τῶν ἐντόμων ἔχει · εἰ γὰρ διαιρεθείη ταῦτα , ἕκαστον τῶν διαιρεθέντων καὶ τὴν αἰσθητικὴν καὶ τὴν κινητικὴν ἔχον δύναμιν ὁρᾶται · εἰ δὲ ἦσαν τῷ τόπῳ διῃρημέναι αἱ τῆς ψυχῆς δυνάμεις , ἔδει τὴν μὲν αἰσθητικὴν δύναμιν ἐν τῷδε εἶναι τῶ μορίῳ , ἐν ἑτέρῳ δὲ τὴν κινητικήν . μᾶλλον δὲ τοῦ ἐπὶ τῶν φυτῶν παραδείγματος ἕνεκεν ἐλήφθη · πρόκειται γὰρ αὐτῷ δεῖξαί τινας δυνάμεις τῆς ψυχῆς ἀμερίστους εἶναι τῷ τόπῳ , τὰ δὲ φυτὰ μίαν ἔχει ψυχικὴν δύναμιν · διὰ γὰρ τὴν γεννητικὴν χρεία τῆς αὐξητικῆς , διὰ ταύτην δὲ τῆς θρεπτικῆς . φησὶν οὖν ὅτι ὥσπερ ἐπὶ τῶν φυτῶν διαιρουμένων ἐν ἑκάστῳ τῶν μορίων πᾶσα ἡ ψυχικὴ δύναμις ὁρᾶται , οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν ἐντόμων πλείους ἐχόντων ψυχικὰς δυνάμεις πᾶσαι ἐν ἑκάστῳ τῶν διαιρεθέντων εὑρίσκονται μορίων . ἐπὶ μὲν οὖν ἰῆς ἁπτικῆς δυνάμεως καὶ τῆς κατὰ τόπον κινητικῆς προχωρήσει αὐτῷ ὁ λόγος · ἐπὶ δὲ τῶν λοιπῶν , ὀπτικῆς , ἀκουστικῆς , γευστικῆς , ὀσφραντικῆς , τάχα δὲ καὶ ἐπὶ τῆς ἐπιθυμητικῆς τε καὶ θυμοειδοῦς , οὐκέτι ἔχει δεικνύναι ὡς οὔκ εἰσι τόπῳ κεχω - ρισμέναι . ἐναργῶς γὰρ κατὰ μόρια τοῦ σώματος διῄρηνται ἀλλήλων , εἰ μή τις τοῦτο λέγοι ὡς καὶ αὗται ἀμέριστοι ἀλλήλων εἰσί , διότι πᾶσαι ἐκ τοῦ ἐγκεφάλου προίασιν , ὅθεν εἰ πάθοι τι ὁ ἐγκέφαλος , ἀναίσθητον παντελῶς καὶ ἀκίνητον τὸ ζῷον γίνεται . ἐπιτιθεμένου γὰρ ἐπὶ τὸν ἐγκέφαλον κάρφους πᾶσα αἴσθησις καὶ κίνησις ἀνενέργητος μένει . ἔτι δὲ σαφέστερον τοῦτο δείκνυται ἐντεῦθεν · εἰ γὰρ ἔμφραξις γένοιτο ἐν τῷ νεύρῳ , ἢ τμη - θείη ἢ δεθείη , τὸ μὲν ἄνω μέρος τοῦ σώματος αἰσθάνεταί τε καὶ κινεῖται , τὸ δὲ κάτω ἀκίνητόν ἐστι καὶ ἀναί|σθητον . ὥστε ἐκ τοῦ ἐγκεφάλου ἄλου πᾶσαι g 7v αἱ αἰσθητικαὶ δυνάμεις προέρχονται · ἐπειδὴ δὲ δέονται ὀργάνων , καὶ ὀργάνων οὐ τῶν αὐτῶν , ἐπεὶ καὶ αἱ δυνάμεις διάφοροι , ἑκάστη ἐν τῷ οἰκείῳ διαφαίνεται ὀργάνῳ . ἴσως οὖν ταύτῃ παραμυθήσαιτο ἄν τις τὴν ἀπορίαν · ἀλλ’ οὐ φαίνεται οὕτω βουλόμενος ἀμερεῖς αὐτὰς εἶναι ὁ Ἀριστοτέλης , ὡς ἔν τινι μὲν μορίῳ πάσας οὔσας , ἀπ’ ἐκείνου δὲ εἰς τὸ λοιπὸν φοιτᾶν σῶμα , ἀλλὰ ἐν ὅλῳ εἶναι τῷ σώματι ἀμερίστως · τοιούτοις γὰρ ἐχρήσατο παραδείγμασιν τῷ τε κατὰ τὰ φυτὰ καὶ τὰ ἔντομα . ἀλλά φασιν ὅτι ἐν τῷ πνεύματι ἱδρῦσθαι αὐτὰς βούλεται · ὅλον γὰρ δι’ ὅλου ἐκεῖνο καὶ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν καὶ ταῖς λοιπαῖς ἐνεργεῖν αἰσθήσεσι , καὶ οὕτως εἶναι ἐν ἐκείνῳ τὰς αἰσθήσεις πάσας , ὡς ἐν τοῖς φυτοῖς τὰς φυτικὰς δυνάμεις καὶ ἐν τοῖς ἐντόμοις τήν τε ἁφὴν καὶ τὴν κατὰ τόπον κίνησιν · μηδὲ γὰρ διωργανῶσθαι τὸ πνεῦμα , ἀλλ’ ὥσπερ ἐν κεράμῳ παχυνόμενον τὸ ὕδωρ ἤ τι τοιοῦτον ἄλλο συσχηματίζεται τῷ ἀγγείῳ , οὕτω καὶ τὸ πνεῦμα ἐκ τῆς μοχθηρᾶς ἐν τῷ σώματι τούτῳ διαίτης ὑπὸ τῶν ἐκ ταύτης ἀτμῶν παχύνεσθαι καὶ ἔνθεν ὁρᾶσθαι τὰ ἐν τοῖς τάφοις φαντάσματα ἐσχηματισμένα οἷόν περ καὶ τὸ σῶμα τοῦτο , διὰ δὲ τὸ εὔπλαστον καὶ εἰς ἕτερα μεταβάλλεσθαι σχήματα τῇ φαντασίᾳ συνδιαπλαττόμενον . διό|φασι καὶ τοῖς καθαρμοῖς κεχρῆσθαι εἰς τὸ λεπτύνειν τοὺς ἐν αὐτῷ ἐγγενομένους ἀτμοὺς καὶ διαίτης ἐπιμελεῖσθαι τοὺς σπουδαιοτέρους λεπτῆς , καὶ ἀπέχεσθαι πολλῶν ἐδωδίμων , ὅσα παχύτερον αὐτὸ ποιεῖ · ὑπὸ γὰρ ἀτμῶν καὶ αὐτὸ τρέφεσθαι . ἀλλὰ πρὸς τοῦτο εἴποιμι ἂν ὅτι εἰ μὴ διωργάνωται τὸ πνεῦμα , οὐχ ὑποπεσεῖται τῷ ὅρῳ ἡ ἐν αὐτῷ ψυχή · ὀργανικοῦ γὰρ σώματος εἶπεν εἶναι τὴν ψυχὴν ἐντελέχειαν · ταύτῃ γὰρ διέκρινε τῶν εἰδῶν τῶν ἀψύχων αὐτήν . καὶ γὰρ ἐκείνων τὸ εἶδος ἐντελέχειά ἐστιν , ἀλλ’ οὐκ ὀργανικὸν σῶμα λίθος καὶ τὰ ὅμοια . εἰ μὲν οὖν καὶ ἡ ἐν τῷ πνεύματι ψυχὴ ὑποπίπτει τῷ ὅρῳ , ἀνάγκη διωργανῶσθαι τὸ πνεῦμα · εἰ δὲ διωργάνωται , ἀνάγκη συνδιαιρεῖσθαι τοῖς ὀργάνοις τὰ τῆς ψυχῆς μόρια . δῆλον γὰρ ὅτι ἑκάστη δύναμις ἐν ἑκάστῳ τῶν ὀργάνων ἐνιδρυμένη οὕτως ἐνεργεῖ · οὐ γὰρ δήπου ἐν ἄλλῳ τινὶ ἵδρυται · ἐν γὰρ τῷ πνεύματι πρώτῳ . εἰ μὲν οὖν ἡ ὄψις , εἰ τύχοι , ὄργανον ἴδιον ἔχουσα οὐ μόνον ἐν αὐτῷ ἐνεργεῖ τῷ ὀργάνῳ , ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς μορίοις τοῦ πνεύματος , περιττὸν καὶ μάτην τὸ ὄργανον · εἰ δὲ ἐν αὐτῷ μόνῳ ἐνεργεῖ καὶ ἐν αὐτῷ μόνῳ ἵδρυται , διὰ τί ἐν ἄλλῳ μὲν μορίῳ τοῦ πνεύματος ἔχει τὸ εἶναι ἡ ὄψις , ἐν ἄλλῳ δ’ ἐνεργεῖ , εἰ μή τις πλασματωδῶς ὑποθοῖτο καὶ ἐν ἐκείνῳ ἐν ἑνὶ μὲν μορίῳ εἶναι πάσας , ἐξ ἐκείνου δ’ ἐπὶ τὸ λοιπὸν φοιτᾶν . πόθεν γὰρ τοῦτο οὕτως ἔχον δείξειεν ; ὅπερ δ’ ἐπὶ τῆς ὄψεως εἴρηται , τοῦτο δῆλον ὅτι καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν αἰσθήσεων ἔσται . εἰ δὲ τοῦτο ἀληθές , ἀνάγκη κατὰ μόρια τοῦ σώματος διῃρῆσθαι τὴν ψυχήν . εἰ μὲν οὖν διωργάνωται τὸ πνεῦμα , ἕψεται ὅπερ εἶπον , τὸ κατὰ μόρια διῃρῆσθαι τὴν ψυχήν · εἰ δὲ μὴ διωργάνωται , οὐ περιέξει τὴν ἄλογον ψυχὴν ὁ ὅρος , ἀλλὰ μόνην τὴν φυτικὴν καὶ τὴν λογικήν · ἐν γὰρ τῷ πνεύματι τὸ εἶναι τῇ ἀλόγῳ · εἰ μή τις τοῦτο εἴποι ὅτι ὡς ἐν τούτῳ τῷ σώματι πολιτευομένην ὡρίσατο τὴν ψυχήν , ἐπεὶ μηδὲ τἀς τῶν οὐρανίων ψυχὰς περιλαμβάνει ὁ ὅρος · οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνα διωργάνωται . p . 413b 16 Ἔνια δὲ ἀπορίαν ἔχει . Εἰ μὴ καὶ τῷ τόπῳ κεχώρισται . λέγει δὲ περὶ τοῦ νοῦ , ὡς ἐφεξῆς ἐρεῖ . p . 413b 22 Εἰ δὲ αἴσθησιν , καὶ φαντασίαν καὶ ὄρεξιν · ὅπου μὲν γὰρ αἴσθησις καὶ ἡδονὴ καὶ λύπη · ὅπου δὲ ταῦτα , ἐξ ἀνάγκης καὶ ἐπιθυμία . Δείξας ὅτι τὸ αἰσθητικὸν καὶ τὸ κατὰ τόπον κινητικὸν ἀχώριστά εἰσιν ἀλλήλων τῷ τόπῳ , ἐκ τούτων βούλεται συλλογίσασθαι ὅτι καὶ τὸ ὀρεκτικὸν καὶ φανταστικὸν καὶ αὐτὰ ἀχώριστα . καὶ περὶ μὲν τοῦ ὀρεκτικοῦ συλλογίζεται , περὶ δὲ τοῦ φανταστικοῦ οὐκέτι · οὐ γὰρ δοκεῖ αὐτῷ τὸ αἴσθησιν ἔχον εὐθὺς καὶ φαντασίαν ἔχειν . μύρμηκες μὲν γὰρ καὶ μυῖαι καὶ πολλὰ τοιαῦτα ὅτι φαντασίαν ἔχει , πρόδηλον · ἴσασι γὰρ ἑαυτῶν τὰς καταδύσεις · σκώληκες δέ , ὡς ἐν τοῖς ἑξῆς ἐρεῖ . οὐ φαίνονται φαντασίαν ἔχοντες · ὁρῶνται γὰρ πεπλανημένας ποιούμενοι τὰς κινήσεις , ὥστε ἢ οὐκ ἔχουσι τὸ φανταστικόν , ἢ εἰ καὶ ἔχουσιν , ἀμυδρότατον καὶ τοιοῦτον , ὡς μηδὲ δοκεῖν εἶναι . ὅτι μέντοι τὸ αἴσθησιν ἔχον εὐθὺς καὶ ὄρεξιν ἔχει , τοῦτο δείκνυσιν ἐνταῦθα . τὰ γὰρ αἴσθησιν ἔχοντα τοῦ ἡδέος καὶ τοῦ λυπηροῦ ἀντίληψιν ἔχει · τούτου γὰρ διακριτικόν ἐστιν ἡ αἴσθησις , καὶ μάλιστα τῶν ἄλλων ἡ ἁφή · τὸ δὲ τούτων ἀντιλαμβανόμενον φεύγει μὲν τὸ λυποῦν , προσίεται δὲ τὸ ἡδύ . ὁρῶνται γὰρ οἱ κοχλίαι οὕτω , καίτοι μόνης τῆς ἁπτικῆς μετέχοντες , ὕδατος μὲν προσενεχθέντος προ·ιόντες ἔξω τῶν ὀστράκων ἑαυτῶν καὶ ἐμφορούμενοι , σκληροῦ δέ τινος ἢ τραχέος ἐφαψαμένου συστελλόμενοι · καὶ σπόγγοι δὲ ὁμοίως συστέλλονται ἁψαμένου τινὸς ἀνιαροῦ · τὸ δὲ προσίεσθαι τὸ ἡδὺ καὶ φεύγειν τὸ λυπηρὸν ἐπιθυμίας ἐστὶ καὶ ὀρέξεως . ταῦτα δὲ φαντασίαν ἔχειν οὐκ εὔλογον . p . 413b 24 Περὶ δὲ τοῦ νοῦ καὶ τῆς θεωρητικῆς δυνάμεως οὐδέν πω φανερον . Εἰπὼν ὅτι ἔνι μόρια τῆς ψυχῆς οὐ χαλεπὸν ἰδεῖν ὅτι ἀχώριστά ἐστιν ἀλλήλων τῷ τόπῳ , καὶ δείξας | ὅτι τὸ αἰσθητικὸν καὶ τὸ κατὰ g 8r τόπον κινητικὸν ἐναργῶς ἀχώριστά ἐστιν ἀλλήλων τῷ τόπῳ , εἶτα ἐκ τού · τῶν καὶ περὶ τοῦ ὀρεκτικοῦ συλλογισάμενος , ἐπεὶ καὶ ὁ νοῦς μόριον εἶναι τῆς κοινότερον λεγομένης ψυχῆς , διὰ τοῦτό φησιν ὅτι ἐκ τῶν εἰρημένων οὐδὲν ἔχομεν λέγειν φανερὸν περὶ τοῦ νοῦ ὅτι καὶ αὐτὸς ἀχώριστός ἐστι τῷ τόπῳ τῶν ἄλλων δυνάμεων · οὐ γὰρ ὥσπερ συνελογισάμεθα περὶ τῆς ὀρέξεως , οὕτω καὶ περὶ τοῦ νοῦ ἐκ τῶν εἰρημένων συλλογίσασθαι δυνατόν . εἶτα ἐπειδὴ δοκεῖ αὐτῷ χωριστὸν εἶναι τὸν νοῦν , αὐτὸ τοῦτο ἐπήγαγε · ταὐτὸν δέ φησι νοῦν καὶ τὴν θεωρητικὴν αὐτοῦ δύναμιν . τοῦ γὰρ νοῦ τὸ μέν ἐστι θεωρητικόν , τὸ δὲ πρακτικόν . τὸ μὲν οὖν πρακτικὸν ἐκ τῆς σχέσεως αὐτῷ γίνεται τῆς πρὸς τὸ σῶμα · διὸ μετὰ τὸ ἀπολυθῆναι σώματος μόνος ἔσται θεωρητικός , οὐκέτι δὲ καὶ πρακτικός . ὁ ] αὐτὸς δ’ ἐν τοῖς ἑξῆς τὸν θεωρητικὸν νοῦν τοῦ πρακτικοῦ μόνῳ τῷ τέλει διαφέρειν φησί , τῷ ὑποκειμένῳ μὴ διαφέροντας , ὡς οὐδὲ τὸ σπέρμα καὶ ὁ καρπός · τῷ μὲν γὰρ θεωρητικῷ τέλος ἐστὶν ἡ τῆς ἀληθείας κατάληψις , τῷ δὲ πρακτικῷ ἡ τοῦ ἀγαθοῦ . ἐπεὶ οὖν μόνος ὁ θεωρητικὸς νοῦς χωριστός ἐστι , διὰ τοῦτο προσέθηκε καὶ τῆς θεωρη|τικῆς αὐτοῦ δυνάμεως . p . 413b 25 Ἀλλ’ ἔοικε ψυχῆς γένος ἕτερον εἶναι , καὶ τοῦτο μόνον ἐνδέχεται χωρίζεσθαι , καθάπερ τὸ ἀίδιον τοῦ φθαρτοῦ . Ἐναργῶς πάλιν διὰ τούτου καὶ ἑτέρας οὐσίας εἶναι τὸν νοῦν καὶ χωριστὸν εἶναι τοὐ σώματος καὶ ἀθάνατον ἀπεφήνατο . διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν ὅτι ἕτερον γένος εἶναι ψυχῆς τὸν νοῦν ἔδειξεν ὅτι ὁμώνυμόν ἐστι τὸ τῆς ψυχῆς ὄνομα . εἶτα ὅτι ὁ μὲν νοῦς μόνος χωριστὴν ἔχει τὴν οὐσίαν , ἡ δὲ λοιπὴ πᾶσα ψυχὴ ἀχώριστον , ἐπήγαγε τὸ καὶ τοῦτο μόνον ἐνδέχεται χωρίζεσθαι . εἶτα ἐπειδὴ ὁμώνυμον τὸ χωρίζεσθαι λέγονται γὰρ καὶ τῶν χωρίζεσθαι . τινὰ χωριστά , ἅπερ ἅμα τε χωρίζεται τοῦ ὑποκειμένου καὶ φθείρεται ) , διὰ τοῦτο ἐπήγαγε καὶ τί τὸ εἶδος τοῦ χωρισμοῦ · καθάπερ γάρ , φησί , τὸ ἀίδιον τοῦ φθαρτοῦ · φθαρτοῦ · οὕτω γάρ ἐστι , φησί , χωριστὸς ὁ νοῦς ἀπὸ τῶν σωμάτων καὶ τῶν ἄλλων τῆς ψυχῆς δυνάμεων , ὥσπερ ἐστὶ χωριστὸν τοῦ φθαρτοῦ τὸ ἀίδιον . ὥστε φθαρτὰ μὲν τὰ ἄλα μόρια τῆς ψυχῆς , τοῦτο δὲ μόνον ἀίδιον , ὁ νοῦς . || τὸ δὲ ἔοικεν οὐκ ἐνδοιάζων λέγει , ὡς ἐνόμισεν ὁ Ἀλέξανδρος , ἀλλ’ ἤτοι ὅτι οὔπω περὶ τοῦ νοῦ πρόκειται διδάξαι , ἢ ὅπερ καὶ μᾶλλον , ἀντὶ τοῦ φαίνεται · οὐ γὰρ πάντως τὸ ἔοικε τὴν ἀμφισβήτησιν σημαίνει . καὶ γὰρ ὁ Πορφύριος λέγων “ ἔοικε δὲ μήτε τὸ γένος μήτε τὸ εἶδος ἁπλῶς λέγεσθαι ” οὐ δήπου ἐνδοιάζων λέγει · ἐπάγει γοῦν εὐθὺς τὰ διάφορα αὐτῶν σημαινόμενα . καὶ πολλὰς ἐκ τούτου ἐκλεξάμενος δύναιτο ἄν τις παραθέσθαι χρήσεις , ἱκανὰ δὲ καὶ τὰ ἤδη εἰρημένα περὶ τοῦ νοῦ δεῖξαι τὴν αὐτοῦ δόξαν . “ ποῖον γὰρ μόριον ” , φησίν , “ ἢ πῶς ὁ νοῦς συνέξει , χαλεπὸν καὶ πλάσαι ” . ἱκαναὶ δὲ καὶ ἃς ἐν τῷ προοιμίῳ παρεθέμεθα . πῶς δ’ ἄν τις ὅλως κἄν ὑπονοήσειεν αὐτὸν μὴ περὶ τοῦ ἡμετέρου νοῦ , ἀλλὰ περὶ τοῦ θείου ταῦτα λέγειν ; οὐ γὰρ ἄν περὶ τοῦ θείου νοῦ εἶπεν τὸ οὐδέν πω φανερόν , καὶ ὅτι ἐνδέχεται χώρ’ ἵζεσθαι . ἢ πῶς ὅλως so μόριον εἶναι ψυχῆς τῆς κοινῶς λεγομένης τὸν θεῖον νοῦν εἶπεν ; ἄλλως τε τὸ προκείμενον περὶ τῆς ἡμετέρας ψυχῆς καὶ κοινῶς τῆς ἐν τοῖς θνητοῖς ζῴοις · δῆλον οὖν ὅτι καὶ νοῦν οὐκ ἄλλον τινά φησιν ἢ τὸν ἡμέτερον . φέρεται δὲ καὶ ἄλλη γραφή , ᾗ κέχρηται καὶ ὁ Ἀλέξανδρος , ἀλλ’ ἔοικε ψυχῆς γένος ἕτερον εἶναι · τοῦτο μόνον ἐνδέ/χεσθαι . κἄν οὕτω δὲ ᾖ , τὸ χωριστὸν οὐδὲν ἧττον σημαίνεται . εἰ γὰρ τῶν ἄλλων ἀχωρίστων ὄντων τῆς ψυχῆς μορίων τοῦτο γένος ψυχῆς ἕτερον ἐκείνων ἐστί , χωριστὸν πάντως ἂν εἴη , καὶ τὸ ἐνδέχεται χωρίζεσθαι ἀντὶ τοῦ ἐξ ἀνάγκης ἀκουστέον . ὅτι δὲ τοῦτό φησι , λέγω δὴ ὅτι χωριστὸς ὁ νοῦς , διὰ τῶν ἑξῆς ἐδήλωσεν “ τὰ δὲ λοιπὰ μόρια τῆς ψυχῆς φανερὸν ἐκ τούτων ὅτι οὐκ ἔστι χωριστά , καθάπερ τινές φασιν ” , ὡς τοῦ νοῦ δηλονότι χωριστοῦ ὄντος . καὶ σκόπει ὅπερ εἶπον , ὅτι οὐ περὶ τοῦ θείου , ἀλλὰ περὶ τοῦ ἡμετέρου ὁ λόγος , λέγω δὴ τῆς λογικῆς ψυχῆς · ἐπήγαγε γοῦν “ τὰ δὲ λοιπὰ μόρια τῆς ψυχῆς . ” οὐ γὰρ δήπου ὁ θεῖος νοῦς μόριον ἄν εἴη ψυχῆς . ὥστε ψυχὴν λαβὼν τὴν ἐκ λόγου καὶ ἀλογίας , ἔτι τε καὶ τῆς φυτικῆς συγκειμένην , ταύτης τὸ ἓν μόριον τὸν νοῦν καὶ χωριστὸν καὶ ἀίδιόν φησιν εἶναι , τὰ δὲ λοιπὰ καὶ ἀχώριστα καὶ φθαρτά . p . 413b 27 Τὰ δὲ λοιπὰ μόρια τῆς ψυχῆς φανερὸν ἐκ τούτων ὅτι οὐκ ἔστι χωριστά , καθάπερ φασί τινες . Τὰ οὖν λοιπὰ μόρια , φησί , τῆς ψυχῆς πάντα παρὰ τὸν νοῦν φανερὸν ἐκ τῶν εἰρημένων ὅτι οὐ χωριστὰ οὔτε ἀλλήλων οὔτε τοῦ σώματος , ἀλλήλων μέν , ὡς ἐπὶ τῶν διαιρουμένων ἐντόμων δέδεικται , τοῦ δὲ σώματος , ὅτι τούτου ἐντελέχειαί εἰσιν · οὔτε γὰρ αἰσθητικὴ ἢ θρεπτικὴ ἢ κινητικὴ ἢ ὀρεκτικὴ δύναμις ἄνευ τοῦ σώματος · τοῦ γὰρ τρέφεσθαι καὶ αἰσθάνεσθαι καὶ κινεῖσθαι δυναμένου δυνάμεις εἰσίν . αὐτὸς μέντοι ἄρτι ὅτι μὴ κτὰ τόπον εἰσὶν ἀλλήλων χωριστὰ λέγων φανερὸν εἶναι ἐκ τῶν δεδειγμένων , τὸ δὲ τινές φασιν ἱν αἰνιττόμενος εἰς Πλάτωνα λέγει , ὃς οὐ τῷ λόγῳ μόνον ἀλλὰ καὶ τόπῳ αὐτὰς διακρίνει , ὡς εἴρηται . p . 413b29 τῷ δὲ λόγῳ ὅτι ἕτερα , φανερόν . Εἰ γὰρ καὶ μὴ κεχώρισται τῷ τόπῳ , ἀλλ’ οὖν τῷ ὁρισμῷ οὐ τὰ αὐτά εἰσιν · ἄλλος γὰρ λόγος αἰσθητικοῦ καὶ ἄλλος τοῦ κατὰ τόπον κινη - τικοῦ , καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως . p . 413b 32 Ἔτι δὲ ἐνίοις μὲν τῶν ζῴων ἅπαντα ὑπάρχει ταῦτα , τισὶ δέ τινα . Ὅτι τῷ λόγῳ ἕτεραι ἀλλήλων εἰσὶν αἱ τῆς ψυχῆς δυνάμει καὶ διὰ τούτων κατασκευάζει . αἱ γὰρ τῶν ζῴων διαφοραὶ ἐκ τῆς κατὰ εἶδος τῶν ψυχῶν γίνονται διαφορᾶς · διαφέρουσι δὲ τὰ ζῷα ἀλλήλων τῷ τὰς μὲν πλείους δυνάμεις ἔχειν τῆς ψυχῆς , τὰς δὲ ἐλάττους . εἰ δὲ ἦσαν πᾶσαι αἱ ψυχικαὶ δυνάμεις αἱ αὐταὶ τῷ λόγῳ , οὐκ ἄν διέφερον ἑαυτῶν τὰ ζῷα · οὐ γὰρ δὴ κατὰ τὴν διαφορὰν τῆς ὕλης διαφέρουσιν , ὥσπερ λέγουσιν οἱ Πυθαγόρειοι εἰς διάφορα σώματα ἐμβιβάζοντες τὰς ψυχὰς καὶ ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν σωμάτων τὰς διαφόρους ἐνεργείας τῶν ψυχῶν γίνεσθαι . εἰ δὲ τοῦτο ἄλογον ( ἕκαστον γὰρ ἐκ τοῦ εἴδους χαρακτηρίζεται , εἴδους δὲ λόγον ἐπέχει ἡ ψυχή ) διαφόρους εἶναι ἀνάγκη τὰς τῆς ψυχῆς δυνάμεις τῷ ὁρισμῷ , καὶ ἐκ τούτου τὰς διαφορὰς τῶν ζῴων γίνεσθαι , ἐπειδὴ μὴ πάντα πάσας ἔχει , ἀλλὰ τὰ μὲν πάσας , τὰ δέ τινας , τὰ δὲ μίαν . τὸ δὲ ἐνίοις μὲν τῶν ζῴων καὶ τὸ τοῦτο δὲ ποιεῖ διαφορὰν τῶν ζῴων εἶπεν ἀντὶ τοῦ τῶν ζώντων · τὰ γὰρ μίαν ἔχοντα ψυχικὴν δύναμιν , οἷον τὴν φυτικήν , οὐ ζῷ . p . 414a1 Διὰ τίνα δ’ αἰτίαν γέγονεν , ὕστερον τίνος χάριν , φησίν , αἱ μὲν συνημμέναι εἰσὶ καὶ πλείους τῆς ψυχῆς δυνάμεις ἐν τοῖς αὐτοῖς , ἐν ἄλλοις δὲ ἐλάττους , ἐν ἄλλοις δὲ μία μόνη , ὕστερον ἐροῦμεν , καὶ ἔτι τίνος χάριν αἱ μὲν πρότεραι , αἱ δὲ δεύτεραι · ἐρεῖ γὰρ ἐν τοῖς ἑξῆς περὶ τούτων . p . 414a2 Παραπλήσιον δὲ καὶ περὶ τὰς αἰσθήσεις Ὀπερ καθόλου ἐπὶ τῶν τῆς ψυχῆς δυνάμεων συμβέβηκε , φησί , τοῦτο καὶ ἐπὶ τῆς αἰσθητικῆς μόνης γέγονε · τὰ μὲν γὰρ τῶν ζῴων πάσας ἔχει τὰς αἰσθήσεις , τὰ δὲ πλείους , τὰ δὲ μίαν . καὶ τούτων δὲ τὴν αἰτίαν ἐν τοῖς ἑξῆς ἐρεῖ , ἣν ἤδη προείπομεν . p . 414a4 ἐπεὶ δὲ ᾧ ζῶμεν καὶ αἰσθανόμεθα νόμε θᾶ διχῶς λέγεται , καθάπερ ᾦ ἐπιστάμεθα . Πρόκειται διὰ τούτων τὸν ὁρισμὸν ἐξηγήσασθαι καὶ ἐκ τὸ ὖ ὅτι μεταβῆναι εἰς τὸ διότι · τῇ μὲν γὰρ φύσει πρῶτον τὸ διότι , ἡμῖν δὲ πρῶτον τὸ ὅτι σαφέστερον . εἰπὼν οὖν ὅτι ἐντελέχειά ἐστιν ἡ ψυχὴ βούλεται νῦν δεῖξαι ὅτι καλῶς ἐντελέχειαν αὐτὴν ὡρίσατο , τουτέστιν οὐσίαν τὴν κατὰ τὸ εἶδος , ὅπερ ἐστὶ τὸ διότι . λαβὼν γὰρ ὅτι τὰ ἔμψυχα τῶν ἀψύχων τῷ ζῆν διαφέρει , ἐκ τούτου δείκνυσιν ἐνταῦθα ὅτι καλῶς τὴν ψυχὴν ἐντελέχειαν εἶναι ὡρίσατο τοῦ φυσικοῦ ὀργανικοῦ σώματος . κατὰ ταύτην γάρ φησι ζῆν τε καὶ αἰσθάνεσθαι τὸ ζῷον , κυρίως μὲν καὶ πρώτως τῇ ψυχῇ , δευτέρως δὲ καὶ δι’ ἐκείνην τῷ σώματι · ὥστε εἴπερ εἰδοποιεῖται τὰ ἔμψυχα τῷ ζῆν καὶ τῷ αἰσθάνεσθαι , τούτου δὲ πρώτως αἰτία ἡ ψυχή , αὕτη ἄρα εἶδός ἐστι καὶ ἐνιελέχεια τῶν ἐμψύχων . προέρχεται διὰ τοῦτο ἡ κατασκευὴ τοῦτον τὸν τρόπον . πάντα , φησί , τὰ σύνθετα διχῶς λέγονται εἶναι , καὶ κατὰ τὴν ὕλην καὶ κατὰ τὸ εἶδος · καὶ γὰρ πρώτως κα̣τὰ τὸ εἶδος ἕκαστον εἶναι λέγεται ὅπερ ἐστί , δευτέρως δὲ κατὰ τὴν ὕλην , διότι τὸ καθ’ ὃ εἶναι λέγεται , τουτέστι τὸ εἶδος , ἐν τῇ ὕλῃ ἐστίν . ἡ δὲ πίστις ἐκ τῆς ἐπαγωγῆς . λεγόμεθα γάρ , φησίν , ἐπίστασθαι διχῶς , ἐπιστήμῃ τε καὶ ψυχῇ · τῇ τε γὰρ ψυχῇ ἐπιστήμονες εἶναι λεγόμεθα ( οὐ γὰρ δὴ σώματι ) καὶ πάλιν τῇ ἐπιστήμῃ ἐπιστήμονες εἶναι · ἀλλὰ κυρίως μὲν καὶ πρώτως τῇ ἐπιστήμῃ , δι’ ἐκείνην δὲ καὶ τῆ ψυχῇ ( ἐν ταύτῃ γὰρ ἡ ἐπιστήμη ) , καὶ διὰ τοῦτο ἡ μὲν ψυχὴ ὑποκείμενόν τι καὶ οἷον ὕλη , εἶδος δὲ ἡ ἐπιστήμη . πάλιν ὑγιαίνειν λεγόμεθα ἢ τῇ ὑγείᾳ ἢ τῷ σώματι ἢ τοῖς ὄφ’ ὀφθαλμοῖς . ἀλλὰ πάλιν ἐνταῦθα ἐν τῷ συναμφοτέρῳ τούτῳ , τῷ τε σώματι λέγω καὶ τῇ ὑγιείᾳ , πρώτως μὲν διὰ τὴν ὑγίειαν ἔχομεν τὸ ὑγιαίνειν , δευτέρως δὲ τῷ σώματι καὶ δι’ ἐκείνην , καὶ διὰ τοῦτο τὸ μὲν εἴδους ἐπέχει λόγον , ἡ ὑγίεια , τὸ δὲ ὕλης , τὸ σῶμα . ἡ γὰρ ἐπιστήμη τελειοῖ τὴν ψυχὴν ὥσπερ ἡ ὑγίεια τὸ σῶμα . πρώτως οὖν ὑπάρχει τὸ ὑγιαίνειν τε καὶ ἐπιστήμοσιν εἶναι διὰ τὴν ἐπιστήμην τε καὶ τὴν ὑγίειαν · διὰ γὰρ τὴν ὑγίειαν καὶ τὸ σῶμα ὑγιαίνειν λέγεται , καὶ διὰ τὴν ἐπιστήμην ἐπίστασθαι ἡ ψυχή . ὁμοίως λευκοὶ λεγόμεθα ἢ μέλανες ἢ ἐρυθροὶ πρώτως μὲν διὰ τὸ τοιόνδε χρῶμα , δευτέρως δὲ διὰ τὴν ἐπιφάνειαν , καὶ ἔστιν ἡ μὲν ὑποκείμενον , τὸ δ’ εἶδος · ὡσαύτως θερμοὶ εἶναι ἢ ψυχροὶ πρώτως μὲν διὰ τὴν θερμότητα ἢ ψυχρότητα , δευτέρως δὲ διὰ τὸ σῶμα , καὶ ἔστι τὸ μὲν ὑποκείμενον , ἡ δὲ τοιάδε ποιότης εἶδος . ὥσπερ οὗν ἐπὶ τούτων καὶ ἐπὶ πάντων ἔχει , οὕτως ἀνάγκη καὶ ἐπὶ τῶν ἐμψύχων εἶναι . τὸ γὰρ ζῆν διχῶς λέγεται · ζῆν γὰρ ἢ τῷ σώματι λεγόμεθα ἢ τῇ ψυχῇ , ἀλλὰ πρώτως μὲν τῇ ψυχῇ , κατὰ δεύτερον λόγον καὶ δι’ ἐκείνην τῷ σώματι · τῷ γὰρ ζῆν τὰ ἔμψυχα μένῃς . τούτων οὖν ἀνάγκη εἶδος μὲν τὴν ψυχὴν εἶναι , ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων πάντων ( διὸ πρώτως ἕκαστον ἐλέγετο εἶναι κατὰ τὸ εἶδος ἐν ὕλην δὲ καὶ ὑποκείμενον τὸ σῶμα . τὸ δὲ οἷον ἐνέργει τῶν δεκτικῶν εἶπεν ἀντὶ τοῦ τελειότης · ἔστι γὰρ τοῦ μὲν ἐπιστημονικοῦ , λέγω δὴ τῆς ψυχῆς , τελειότης ἡ ἐπιστήμη , τοῦ δὲ ὑγιαστοῦ , λέγω δὴ τοῦ σώματος , ἡ ὑγίεια τελειότης · τὸ γὰρ ὑγιαστὸν καὶ τὸ ἐπιστημονικὸν δυνάμει εἰσὶ καὶ ἀτελῆ , τελειοῦνται δὲ τῇ ἐπιστήμῃ τε καὶ τῇ | ὑγιείᾳ . ὥστε εἰ τὸ σῶμα h 1r ὕλη , ἡ δὲ ψυχὴ εἶδος , ἔστι δὲ ἡ μὲν ὕλη δύναμις , ἐντελέχεια δὲ τὸ εἶδος , διότι τελειωτικὸν τοῦ δυνάμει ἐν τῇ ὕλῃ τὸ εἶδος , καλῶς ἄρα ἐντελέχειαν εἶναι τὴν ψυχὴν ὡρίσατο . p . 414a11 Δοκεῖ γὰρ ἐν τῷ πάσχοντι καὶ διατιθεμένῳ ἡ τῶν ἐνυπάρχειν ἐνέργεια . Ἐπειδὴ εἶπε τὴν ἐπιστήμην καὶ τὴν ὑγίειαν ἐνέργειαν εἶναι τοῦ ὑγιαστοῦ καὶ τοῦ ἐπιστημονικοῦ , ἐπεὶ οὐ τοῦ τυχόντος δοκεῖ ἐνέργεια εἶναι ἡ ἐπιστήμη τε καὶ ὑγίεια , ἀλλὰ τοὐ ἐμποιοῦντος εἰς τὸ ὑγιαστὸν καὶ τὸ ἐπιστημονικόν , οἷον τοῦ ἰατροῦ ἢ τοῦ ἐπιστήμονος , διὰ τοῦτο προσδιωρίσατο ὅτι ἐν τῷ πάσχοντι καὶ διατιθεμένῳ ἐστὶν ἡ ἐνέργεια τοῦ ποιοῦντος . τοῦτο γὰρ ἔδειξε καὶ ἐν τῇ Φυσικῇ ὅτι μία ἐστὶν ἡ ἀμφοῖν ἐνέργεια τοῦ τε ποιοῦντος καὶ τοῦ πάσχοντος , καὶ ἔστιν αὕτη ἐν τῷ πάσχοντι καὶ οὐκ ἐν τῷ ποιοῦντι · ἐκεῖνος γὰρ ἀκίνητός ἐστι καὶ τὴν ἰδίαν ἔχει τελειότητα , ὁ δὲ πάσχων ἐστὶν ὁ κινούμενος καὶ ἐκ δυνάμεως εἰς ἐνέργειαν ἀγόμενος . ὑπομιμνήσκων οὖν ἡμᾶς τῶν ἐκεῖσε εἰρημένων εἶπεν ταῦτα . διὰ τοῦτο οὖν οὐχ ἁπλῶς ἐνέργεια εἶπεν ἀλλ’ οἷον ἐνέργεια . p . 414a12 Ἡ ψυχὴ δὲ τοῦτο ᾧ ζῶμεν καὶ αἰσθανόμεθα καὶ πρώτῳ . Δείξας τῇ ἐπαγωγῇ ὅτι καθ’ ὃ πρώτως ἕκαστον λέγεται , τοῦτο εἶδός ἐστι , καθ’ ὃ δὲ δευτέρως , τοῦτο ὕλη καὶ ὑποκείμενον μετάγει τὸν λόγον ἐπὶ τὸ ζητούμενον , τουτέστι τὸ ἔμψυχον · πρώτως γὰρ τῇ ψυχῇ καὶ ζῆν καὶ αἰσθάνεσθαι καὶ διανοεῖσθαι λεγόμεθα . οὐκοῦν εἶδος ἡ ψυχή , ὕλη δὲ καὶ ὑποκείμενον τὸ σῶμα . ζῆν δὲ καὶ αἰσθάνεσθαι καὶ διανοεῖσθαι εἰπὼν τὴν φυτικήν τε καὶ τὴν ἄλογον καὶ τὴν λογικὴν ψυχὴν ἐδήλωσεν , ἵνα ἐπὶ πάσης ψυχῆς ἁρμόσῃ τὸν λόγον . p . 414a14 τριχῶς γὰρ λεγομένης τῆς οὐσίας , καθάπερ εἴπομεν . Ὅτι μὲν τριχῶς ἡ οὐσία , ἔδειξε πρὸ ὀλίγου · ἐπεὶ δέ ἐστι τὸ τρίτον σημαινόμενον τῆς οὐσίας τὸ ἐξ ἀμφοῖν , ἔστι δὲ καὶ τὸ ἔμψυχον ἡ ἐξ ἀμφοῖν οὐσία , ἐκ ψυχῆς τε καὶ σώματος , ὧν ἀνάγκη τὸ μὲν εἶδος εἶναι , τὸ δὲ ὕλην ( τοῦτο γὰρ ἦν τὸ ἐξ ἀμφοῖν , τὸ ἐξ εἴδους καὶ ὕλης ) δέδεικται δὲ ἡ ψυχὴ οὐσία οὖσα ἡ κατὰ τὸ εἶδος , εἴη ἂν τοῦ σώματος τοῦ φυσικοῦ ὀργανικοῦ εἶδος ἡ ψυχή , καὶ οὐ τὸ σῶμα τῆς ψυχῆς εἶδος . εἰ δὲ ἡ ψυχὴ εἶδος , ὕλη ἄρα τὸ σῶμα . ἡ δὲ ὕλη δύναμις , φησί , τουτέστιν ἐν τῷ εἶναι δυνάμει τὸ εἶναι ἔχει · τὸ σῶμα ἄρα δυνάμει . τὸ δ’ εἶδος ἐντελέχειά εἶά ἐστι τοῦ δυνάμει ὄντος , εἶδος δὲ ἡ ψυχή · ἡ ψυχὴ ἄρα ἐντελέχεια . καλῶς ἄρα ἀπεδόθη ὁ ὁρισμὸς τῆς ψυχῆς ἐντελέχειαν εἶναι λέγων σώματος φυσικου ὀργανικοῦ . p . 414a19 Καὶ διὰ τοῦτο καλῶς ὑπολαμβάνουσιν , οἷς δοκεῖ ἄνευ σώματος εἶναι μήτε σῶμά τι ἡ ψυχή . Δείξας ὅτι καλῶς εἴρηται ἐντελέχεια σώματος ἡ ψυχή , ὅπερ ἦν αὐτῷ προκείμενον δεῖξαι ὡς γὰρ διὰ τῶν πρώτων μὴ ἱκανῶς τούτου δεδειγμένου , μηδὲ τῆς αἰτίας ἀποδεδομένης δι’ ἣν ἡ ψυχὴ ἐντελέχεια , ἐπανῆλθεν ὡς τοῦτο δείξων ) , ἐκ τῶν οὖν δεδειγμένων ἐπαινεῖ τοὺς μήτε σῶμα τὴν ψυχὴν εἰπόντας εἶναι μήτε ἄνευ σώματος . εἰ γὰρ σώματός ἐστιν ἐντελέχεια , οὐκ ἄν εἴη αὕτη σῶμα · οὐ γὰρ ἡ τινὸς τελειότης ταὐτόν ἐστιν ἐκείνω οὗ ἐστι τελειότης . ἀλλ’ οὐδὲ 〈 ἄνευ 〉 σώματος ἡ ψυχή ( τίνος ἂν ἔτι εἴη ἐντελέχεια ; ) καὶ σώματος τοιούτου , τουτέστι φυσικοῦ ὀργανικοῦ . ἐντεῦθεν δὲ δόξειεν ἂν πᾶσαν ψυχὴν ἀχώριστον λέγειν εἶναι τοῦ σώματος · ἀλλὰ δεῖ εἰς ὅλην τὴν τοῦ φιλοσόφου ἀποβλέπειν ἔννοιαν καὶ τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων περὶ τοῦ νοῦ ἀναμνησθῆναι · ὥστε εἰ πανταχοῦ τὸν νοῦν χωριστὸν καὶ ἀθάνατον ἀποφαίνεται , εἶναι ψυχὴν ἐνταῦθα ἀκουστέον τήν τε φυτικὴν καὶ τὴν ἄλογον . ἄλλως τε καὶ ὁ νοῦς , καθὸ ἐντελέχειά ἐστι τοῦ σώματος , κατὰ τοῦτο ἀχώριστός ἐστιν . ἔστι δὲ ἐντελέχεια τοῦ σώματος οὕτε τῇ οὐσία οὗτε πάσαις ἑαυτοῦ ταῖς ἐνεργείαις , ἀλλὰ ταύταις ἃς ἴσχει ἐκ τῆς σχέσεως τῆς πρὸς τὸ σῶμα , ὧν μάλιστά εἰσιν αἱ πρακτικαί · αὗται δὲ αἱ ἐνέργειαι ἀχώριστοί εἰσι τοῦ σώματος . καὶ ὥσπερ ὁ κυβερνήτης ἐντελέχεια ὢν τῆς νεώς , καθὸ κυβερνήτης , ἀχώριστός ἐστι τῆς νεώς , ἐπειδὴ δὲ οὐ μόνον κυβερνήτης ἐστὶν ἀλλὰ καὶ ἄνθρωπος , ὡς δὲ ἄνθρωπος μὴ ὢν ἐντελέχεια τῆς νεὼς ταύτῃ καὶ χωριστός ἐστιν , οὕτω καὶ ἡ ἡμετέρα ψυχὴ ὡς μὲν ψυχὴ ἐντελέχεια οὖσα τοῦ σώματος ταύτῃ ἄνευ σώματος οὐκ ἄν εἴη , ἐπειδὴ δὲ ἔχει τινὰς καὶ χωριστὰς σώματος ἐνεργείας , τὰς περὶ τῶν νοητῶν φημι , εἰς ἃς οὐ μόνον οὐ συμβάλλεται τὸ σῶμα ἀλλὰ καὶ ἐμποδίζει , πρόδηλον ὅτι καὶ τὴν οὐσίαν ἕξει χωριστήν , νοῦς τότε καὶ οὖσα καὶ λεγομένη , οὐκέτι μέντοι ψυχὴ εἰ μὴ δυνάμει , ὥσπερ καὶ ἐν σώματι οὖσα δυνάμει ἔστι νοῦς , ὡς καὶ αὐτός φησι . καὶ εἰ ὅλως πέφυκε παριφαντάζεσθαι τὰς περὶ τῶν νοητῶν ἀφαντάστους πάντῃ ἐνεργείας , καὶ τοῦτο μὴ μάτην ἔχει ἐκ φύσεως , ἀνάγκη καὶ ἐνεργῆσαί ποτε οὕτω . καὶ τούτῳ δ’ ἕπεται τὸ καὶ τὴν οὐσίαν αὐτῆς χωριστὴν εἶναι · περὶ δὲ τούτων εἴπομεν ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἀκριβέστερον . p . 414a22 Καὶ οὐχ ὥσπερ οἱ πρότεροι εἰς σῶμα ἐνήρμοζον αὐτήν , οὐδὲν προσδιορίζοντες ἐν τίνι καὶ ποίῳ . Καὶ πρότερον ἐμέμψατο τοὺς περὶ ψυχῆς μὲν διαλεγομένους , μηδένα δὲ περὶ τοῦ σώματος ποιουμένους λόγον | τοῦ δεξομένου αὐτήν , ὡς δυνατοῦ ὄντος κατὰ τοὺς Πυθαγορικοὺς γύθους τὴν τυχοῦσαν ψυχὴν εἰς τὸ τυχὸν ἐνδύεσθαι σῶμα . καίτοι , φησίν , οὐδὲ φαίνεται τὸ τυχὸν εἶδος εἰς τὸ τυχὸν γινόμενον ὑποκείμενον · οὐ γάρ ποτε ἡ γλῶττα ψόφοις γένοιτο ἄν ὑποκείμενον , οὐδὲ ἡ ἀκοὴ ὀσφραντοῖς ἢ ἡ ῥὶς χυμοῖς · οὐδὲ κηρὸς δέξαιτο ἄν ποτε τὸ ὀστράκου εἶδος ἢ χαλκοῦ . οὐκοῦν εἰ μὴ τὸ τυχὸν εἶδος ὡς τὸ τυχὸν γίνεται ὑποκείμενον , εἶδος δὲ ἡ ψυχὴ σώματος , οὐκ εἰς τὸ τυχὸν γενήσεται σῶμα . ὅπερ οἱ παλαιοὶ μὲν οὐ προσδιωρίσαντο , αὐτὸς δὲ προσδιωρίσατο εἰπὼν ‘σώματος φυσικοῦ ὀργανικοῦ᾿ . τῆς γὰρ ἁπλῶς ψυχῆς τὸ ἀπλῶς ὀργανικὸν σῶμά ἐστιν ὑποκείμενον , ἥνπερ νῦν ὡρίσατο , τῆς δὲ τοιᾶσδε ψυχῆς τὸ τοιόνδε ὀργανικὸν σῶμα , οἷον εἰ τύχοι λογικῆς μὲν τὸ ὄρθιον καὶ χερσὶ χρώμενον διὰ τὴν τοῦ λόγου ὑπηρεσίαν , ἄλλης δὲ τὸ γαμψώνυχον διὰ τὸ ἁρπακτικόν , καὶ ἁπλῶς πρὸς τὴν ἐνέργειαν ἑκάστης ψυχῆς καὶ τὸ τοῦ σώματος κατεσκεύασται σχῆμα . τοῦτο δὲ καὶ ὁ Πλάτων’ πρὸ αὐτοῦ ἀπεφήνατο , ὡς ἔφθημεν εἰπόντες · περὶ γὰρ τοῦ σχήματος τοῦ ἀνθρωπίνου σώματος εἰπών φησιν ἰού γὰρ ἥ γε μήποτε ἰδοῦσα τὸ ὂν εἰς τόδε ἥξει τὸ σχῆμα᾿ . ὂν δὲ λέγει τὸ νοητόν · τὸ δὲ νοητὸν γινώσκει μόνως ἡ λογικὴ ψυχή · μόνῃ ἄρα τῇ λογικῇ ψυχῇ τὸ ἀνθρώπειον σῶμα οἰκεῖον . οὕτω δὲ γίνεται κατὰ λόγον · ἑκάστου γὰρ ἡ ἐντελέχεια ἐν τῷ δυνάμει ὑπάρχει καὶ τῇ οἰκείᾳ ὕλῃ πέφυκεν ἐγγίνεσθαι . ὡς μὲν οὖν ἐκεῖνοι , φησίν , ἔλεγον περὶ ψυχῆς μηδὲν προσδιορίζοντες περὶ τοῦ δεκτικοῦ σώματος , οὕτε κατὰ λόγον ἐστὶν οὔτε τοῖς φαινομένοις ἀκόλουθον · ὡς δὲ ἡμεῖς εἴπομεν τοιοῦδε φήσαντες ἐντελέχειαν σώματος τὴν ψυχήν , καὶ τὰ φαινόμενα οὕτως ἔχοντα μαρτυρεῖ καὶ ὁ λόγος . ἡ γάρ τινος , φησίν , ἐντελέχεια ἐν ἐκείνῳ γίνεσθαι πέφυκεν , ὃ φύσει ἔχει δύναμιν τοιοῦτον εἷναι · τοιοῦτον δέ ἐστιν ἡ ἑκάστου προσεχὴς ὕλη . οὐδὲ γὰρ ἡ τυχοῦσα ὕλη τὸ τυχὸν εἶδος δέξασθαι δύναται · οὐδὲ γὰρ κηρὸς δέξαιτο ἄν ποτε τὸ τῆς οἰκίας εἶδος οὐδὲ πάπυρος τοῦ πλοίου , οὐδὲ τὸ τυχὸν ἄρα σῶμα τῆς τυχούσης ψυχῆς δεκτικὸν ἂν εἴη . ἀνάγκη ἄρα τῷ περὶ ψυχῆς λόγῳ καὶ τὸν περὶ τοῦ δεκτικοῦ σώματος συνεισάγεσθαι , ἐπεὶ καὶ τῶν πρός τι ταῦτα , ἡ ὕλη φημὶ καὶ τὸ εἶδος , τὰ δὲ πρός τι χωρὶς ἀλλήλων ἢ εἶναι ἢ γνωσθῆναι ἀδύνατον , ᾗ τοιαῦτά ἐστι . p . 414a29 τῶν δὲ δυνάμεων τῆς ψυχῆς αἱ λεχθεῖσαι τοῖς ὑπάρχουσι πᾶσαι , καθάπερ εἴπομεν , τοῖς δέ τινες αὐτῶν , ἐνίοις ’δε μια μόνη . Ὅπερ ὑπέσχετο πρὸ ὀλίγου ἐρεῖν περὶ τῶν δυνάμεων τῆς ψυχῆς , τίσι τίνες τε καὶ πόσαι ὑπάρχουσι , καὶ διὰ τίνα αἰτίαν καὶ ποῖαι , τίνων δυνάμεις ἀχώριστοί εἰσι καὶ τίνες τίνων χωρίζονται , τοῦτο νῦν λέγει , ὅτι ταῖς μὲν κρείττοσιν αἱ χείρους ἀκολουθοῦσι καὶ ἀχώριστοι αὐτῶν εἰσιν , αὗται μέντοι δίχα τῶν κρειττόνων εἶναι δύνανται . τοῖς μὲν γὰρ ὑπάρχει μόνη ἡ φυτική , τοῖς δὲ πρὸς ταύτῃ καὶ ἡ αἰσθητική , οἷς ἕπεται πάντως καὶ ἡ ὀρεκτική · πᾶν γὰρ τὸ αἰσθήσεως μετέχον ἀνάγκη μετέχειν καὶ ὀρέξεως , ὡς ἤδη τε ἔδειξε πρὸ ὀλίγου καὶ νῦν δείξει · τοῖς δὲ πρὸς τοῖς εἰρημένοις καὶ ἡ διάνοια , οἷον ἀνθρώποις ἤ τισιν ἄλλαις τοιαύταις ἢ καὶ κρείττοσι δυνάμεσιν . ἅμα δὲ διὰ τούτων δείκνυται ὅτι ἔστι τὸ πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον ἐν ταῖς ψυχαῖς . p . 414a31 Δυνάμεις δὲ εἴπομεν θρεπτικόν . Σημειωτέον ὅτι ἐν τῇ καταριθμήσει τῶν ψυχικῶν δυνάμεων πρότερον μὲν τὸ ὀρεκτικὸν οὐκ ἐνέθηκε καθ’ αὑτὸ ὡς πάντως τῆ αἰσθητικῷ συνεζευγμένον , ἔνθα ἔλεγεν ὅτι τούτοις ὥρισται ἡ ψυχή , θρεπτικῷ , αἰσθητικῷ , διανοητικῷ , κινήσει , νῦν δὲ καὶ αὐτὸ ἐγκατέλεξε ταῖς ἄλλαις δυνάμεσιν . ἑτέροις δὲ τοῦτό τε καὶ τὸ αἰσθητικὸν καὶ τὸ ὀρεκτικόν , ἑτέροις ἀντὶ τοῦ τοῖς ζῴοις . ἐπάγει γὰρ τὰ δὲ ζῷα πάντα ἔχουσι μίαν τῶν αἰσθήσεων , τὴν ἁφήν . τὰ οὖν ζῷα , φησί , μετέχει τῆς τε θρεπτικῆς καὶ αἰσθήσεως καὶ ὀρέξεως . εἶτα πάνυ ἐναργῶς τοῦτο κατασκευάζει ὅτι πάντως , ἔνθα κἀν μία αἴσθησις ᾖ , πάντως ἀνάγκη ἐπιθυμίαν εἶναι καὶ ὄρεξιν . διὰ τοῦτο γοῦν τὰ ζῷα αἴσθησιν ἔχει πάντα · ἐν πᾶσι γὰρ πάντως ἐστὶν ἡ ἁφή , κἄν μή τις ἄλλη τῶν αἰσθήσεων · ἡ δὲ αἴσθησις τοῦ ἡδέος καὶ τοῦ λυπηροῦ ἀντιλαμβάνεται · ἔνθα δὲ τὸ ἡδύ , ἐκεῖ πάντως καὶ ἐπιθυμία καὶ ὄρεξις · ἡ γὰρ ἐπιθυμία τοῦ ἡδέος ἐστὶν ἔφεσις . ὅθεν καὶ τὰ μόνης τῆς ἁφῆς μετέχοντα ὁρῶνται διαχεόμενα μὲν προσιόντων τῶν ἡδέων , συστελλόμενα δὲ λυπηροῦ τινος προσπελάσαντος εἰπὼν δὲ ὅτι ᾧ δὲ αἴσθησις ὑπάρχει , τούτῳ καὶ ἡδονὴ καὶ λύπη , προσέθηκε δὲ καὶ τὸ ἡδὺ καὶ τὸ λυπηρόν . καλῶς δὲ πάνυ καὶ χρησίμως ἐχρήσατο τῇ μεταβάσει · ἡ γὰρ ὄρεξις οὐκ ἔστιν ἡδονῆς ἀλλὰ τοῦ ἡδέος . ὁρίζει δὲ τὴν ὄρεξιν ἐπιθυμίᾳ , θυμῷ , βουλήσει · ἕκαστον γὰρ τούτων ὄρεξίς τίς ἐστι . δῆλον δὲ ὅτι ἀπλῶς μὲν ὄρεξις ἡ τῷ αἰσθητικῷ ὑπάρχουσα , οὐ πᾶσα δὲ ὄρεξις . τοῖς μὲν γὰρ τὴν ἁφὴν μόνην ἔχουσιν ἡ κατὰ ἐπιθυμίαν ὑπάρχει ὄρεξις , τοῖς δὲ πάσας τὰς αἰσθήσεις καὶ ἡ κατὰ θυμόν · ὁρῶνται γὰρ τὰ τοιαῦτα ἀμυντικὰ εἶναι · ἡ δὲ βούλησις μόνου ἐστὶ τοῦ λόγου . ὥστε ὁμώνυμος ἡ ὄρεξις , καὶ ἡ ἐπιθυμία δὲ ὡσαύτως , καὶ ὥσπερ ἡ διάθεσις ἔστι μὲν | καὶ ἐπὶ τῆς ἕξεως κατηγορουμένη κοινῶς , ἔστι δὲ πάλιν καὶ ἀντιδιαστελλομένη πρὸς τὴν ἕξιν ἰδικωτέρα , οὕτω καὶ ἡ ὄρεξις λέγεται καὶ κοινῶς ἐπί τε θυμοῦ καὶ ἐπιθυμίας καὶ τοῦ λόγου ( καὶ γὰρ τῶν θείων φαμεν καὶ ἐπιστήμης ὀρέγεσθαι ) , ἔστι δὲ καὶ ἰδικώτερον λεγομένη ὄρεξις ἐπὶ τῶν φυσικῶν κινήσεων ἀντιδιαστελλομένη πρὸς τὸν λόγον · καὶ ἡ ἐπιθυμία ὡσαύτως ἡ μέν ἐστι κοινή , ἡ δὲ ἀντιδιαστελλομένη πρὸς θυμὸν καὶ τὸν λόγον . p . 414b 6 Ἔτι τε τῆς τροφῆς αἴσθησιν ἔχουσιν · ἡ γὰρ ἁφὴ τῆς τροφῆς αἴσθησις . Ὅτι τὰ αἰσθήσεως μετέχοντα καὶ ὀρέξεως μετέχει , κἂν μίαν μόνην τῶν αἰσθήσεων ἔχῃ τὴν ἁφήν , ἔδειξεν ἤδη κοινότερον καὶ ὁλοσχερέστερον τῶ συναισθάνεσθαι τοῦ ἡδέος καὶ τοῦ λυπηροῦ · τὰ δὲ τούτων συναισθανόμενα προσίεται μὲν τὸ ἡδύ , ἀποστρέφεται δὲ τὸ λυπηρόν · ὃ δὲ προσίεταί τι , τοῦτο καὶ ἐπιθυμεῖ · ἡ δὲ ἐπιθυμία ὄρεξίς τις ( διὰ τοῦτο γὰρ καὶ διαίρεσιν τῆς ὀρέξεως ἐποιήσατο ) · τὰ ἄρα αἰσθήσεως μετέχοντα δι’ αὐτὸ τοῦτο καὶ ὀρέξεως μετέχει . νῦν δὲ προσεχέστερον καὶ ἰδικώτερον αὐτὸ τοῦτο δείκνυσιν , ὅτι τὰ τὴν ἁφὴν ἔχοντα πάντως καὶ ὄρεξιν ἔχει . ἡ γὰρ ἁφή , φησί , τούτων αἰσθάνεται , οἷς τρέφεται τὸ ζῷον , τρέφεται δὲ ἐξ ὧν καὶ συνέστηκε , συνέστηκε δὲ ἐκ τῶν τεσσάρων ποιοτήτων , ξηρᾶς , ὑγρᾶς , θερμῆς , φυχρᾶς , ἐν τῷ Περὶ γενέσεως ἔσειξεν · ἐκ τούτων ἄρα τούτων ἄρα καὶ τρέφεται · ἕκαστον γὰρ τῷ οἰκείῳ τρέφεται . ἔτι καὶ πῶς τούτοις τρέφεται ἔδειξεν · ἡ γὰρ τροφή , φησί , διὰ θερμῶν γίνεται καὶ ξηρῶν , τὸ δὲ ποτὸν διὰ ὑγρῶν καὶ ψυχρῶν · τούτων δὲ τῶν ποιοτήτων ἡ ἁφὴ κριτική . οἷς δὲ αἴσθησις τῶν τρεφόντων , τούτοις καὶ πεῖνα καὶ δίψα · ἑκάτερον δὲ ἐπιθυμία δι’ ἔνδειαν τῶν τρεφόντων , ἡ δὲ ἐπιθυμία ὄρεξις . ξηροῖς γὰρ καὶ θερμοῖς καὶ ψυχροῖς καὶ ὑγροῖς τρέφεται τὰ ζῶντα πρώτως · ἡ γὰρ τῶν μὴ τοιούτων χυμῶν ἔφεσις κατὰ συμβεβηκὸς γίνεται · οἷον γὰρ ἡδύσματα τῶν τροφῶν εἰσιν οἱ χυμοί , ὡς αὐτός φησι . καὶ ὅτι μὲν τὸ ποτὸν διὰ ψυχρῶν γίνεται καὶ ὑγρῶν , καὶ οἱ ἰατροί φασιν · γίνεσθαι γὰρ τὴν δίψαν μὴ μόνον διὰ ξηρότητα , ἀλλὰ καὶ διὰ θερμότητα , ὥστε καὶ ὑπὸ ψυχροῦ μόνου ἀέρος παραμυθεῖσθαι τὴν τοιαύτην δίψαν . ὥστε εἰ τὸ ποτὸν τῆς δίψης ἐστὶ φάρμακον ( ῾πίον τε᾿ γάρ , φησὶν Ὅμηρος , ῾ἀκέοντό τε ἡ δὲ δίψα διὰ ξηρότητα γίνεται ἢ θερμότητα ( ἐν μὲν τοῖς πυρετοῖς προφανὲς ὡς θερμότης τῆς δίψης αἴτιον · πολλάκις οὖν καὶ τῆς γαστρὸς ὑγρότητος πεπληρωμένης ποτοῦ γίνεται ἔφεσις · ὅτι δὲ καὶ διὰ ξηρότητα γίνεται * * ) οὐκοῦν εἰ τὰ ἐναντία τῶν ἐναντίων ἰάματα , ἡ δὲ δίψα διὰ ξηρότητα γίνεται ἢ θερμότητα , ψυχρῷ ἄρα καὶ ὑγρῷ τὸ ποτὸν γίνεται . εἰ δὲ καὶ θερμὸν πολλάκις ἐν τῷ ποτῷ παραλαμβάνομεν , τοῦτο κατὰ συμβεβηκὸς ποιοῦμεν δι’ ἀσθένειαν , εἰ τύχοι , στομάχου ἡ διὰ συνήθειαν , ὥσπερ καὶ τοὺς ἡδεῖς τῶν οἴνων καὶ τὰ προπώματα διὰ τὴν ἡδονὴν παραλαμβάνομεν , οὐ διὰ τὴν δίψαν . εἰ τοίνυν τὸ ποτὸν ψυχροῖς γίνεται καὶ ὑγροῖς , ἡ τροφὴ ἐξ ἀνάγκης ξηροῖς γενήσεται καὶ θερμοῖς . εἰ γὰρ ἐξ ὧν ἐσμεν , τούτοις καὶ τρεφόμεθα , ἐσμὲν δὲ ἐκ ξηρῶν καὶ ὑγρῶν καὶ θερμῶν καὶ ψυχρῶν , πεῖνα δὲ καὶ δίψα ἔφεσις ἀναπληρώσεως τοῦ διαφορηθέντος ἐκ τῆς οὐσίας ἡμῶν , διαφορούμεθα δὲ κατὰ πάσας τὰς ποιότητας ἐξ ὧν συγκείμεθα , γίνεται δὲ τὸ ποτὸν ψυχροῖς καὶ ὑγροῖς , ἡ τροφὴ ἄρα ξηροῖς καὶ θερμοῖς ἐξ ἀνάγκης γενήσεται . εἰ γὰρ μὴ ἔστιν ἕτερον εἶδος τροφῆς παρά τε τὸ ποτὸν καὶ τὴν ἰδίως λεγομένην τροφήν ( ἔστι γὰρ καὶ τὸ ποτὸν τροφή τις ) , δὲ τὴν τροφὴν ἐκ τῶν αὐτῶν γενέσθαι , ἐξ ὧν καὶ συνεστήκαμεν , ἀνάγκη πᾶσα τοῦ ποτοῦ ψυχροῖς καὶ ὑγροῖς γινομένου , τὴν τροφὴν ξηροῖς γενέσθαι καὶ θερμοῖς . καὶ εἰ τροφὴ φυτῶν ἡ κόπρος , αὕτη δὲ θερμή , οὐ μόνοις ἄρα ξηροῖς ἡ τροφὴ γίνεται , ἀλλὰ καὶ θερμοῖς . καὶ εἰ προσενεχθεὶς οἶνος πολλάκις ἔπαυσε πεῖναν καὶ δῆλον ὅτι οὐχ ᾗ ὑγρός ( μᾶλλον γὰρ ἄν τοῦτο ἐποίησεν ὕδωρ · νῦν δὲ οὐ ποιεῖ ) , δῆλον ἄρα ὅτι ᾗ θερμὸς ἔθρεψε · καὶ θερμῷ ἄρα ἡ τροφὴ γίνεται . ) ἔστι δὲ εἰς τοῦτο αὐτὸ καὶ λογικώτερον ἐπιχειρῆσαι . ἡ ἐκ τῶν κοινοτέρων εἰς τὰ ἰδικώτερα διαίρεσις κατά τινα ἀντίθεσιν γίνεται τῶν ἀντικειμένων · οἷον διαιρεῖται ἡ οὐσία εἰς τὸ σῶμα καὶ τὸ ἀσώματον , πάλιν τὸ σῶμα εἰς τὸ ἔμψυχον καὶ τὸ ἄψυχον , καὶ τὸ ζῷον εἰς τὸ λογικὸν καὶ τὸ ἄλογον , καὶ τὸ λογικὸν εἰς τὸ θνητὸν καὶ τὸ ἀθάνατον . καὶ δῆλον ὅτι τούτων ἡ ἀντίθεσις ὡς ἡ τῶν κατὰ στέρησίν ἐστιν καὶ ἕξιν · ἐπεὶ γὰρ μὴ εἴχομέν τι κατηγορῆσαι τῆς ἀσωμάτου οὐσίας , ἀπεφήσαμεν αὐτῆς τὸ σῶμα , ὁμοίως καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . ἡ μέντοι τοῦ ἐμψύχου διαίρεσις εἰς τὸ ζῷον καὶ ζώφυτον καὶ φυτὸν καὶ αὕτη τοι κατά τινα τοιαύτην ἀντίθεσιν εἴληπται · ὃ γὰρ ὑπάρχει τῷ ζῴῳ ἰδίως , τούτου ἐστέρηται τὸ ζώφυτον , καὶ ὃ τούτῳ ὑπάρχει , τούτου ἐστέρηται τὸ φυτόν . ἔτι τοῦ χρώματος ἡ διαίρεσις πρώτως εἰς τὸ λευκὸν γίνεται καὶ μέλαν ( τὰ γὰρ ἄλλα ἐκ τούτων ) ταῦτα δ’ ἐναντία , καὶ τοῦ ἀριθμοῦ εἰς τὸν περιττὸν καὶ τὸν ἄρτιον . ὥσπερ δὲ ἡ διάθεσις διαιρεῖται εἴς τε τὴν ἕξιν καὶ τὴν ἰδίως λεγομένην διάθεσιν , οὕτως ἡ τροφὴ εἰς τὴν ἰδίως τροφὴν καὶ τὸ ποτόν . οὔκουν καὶ τούτων τὴν διαίρεσιν τὴν ἐκ του κοινοτέρου κατά τι τῶν ἀντικειμένων ληπτέον . ἀλλὰ μὴν οὔτε ὡς τὰ κατὰ στέρησιν καὶ ἕξιν δυνατὸν λαβεῖν οὔτε κατάφασιν καὶ ἀπόφασιν οὔτε πολλῷ μᾶλλον ὡς τὰ πρός τι · μόνως ἄρα ὡς τὰ ἐναντία ληπτέον ἀντιδιῃρῆσθαι . εἰ τοίνυν τὸ ποτὸν ψυχρῶν ἐστι καὶ ὑγρῶν , ὡμολογημένως ἡ τροφὴ ξηρῶν ἔσται καὶ θερμῶν . | οὐδὲν δὲ θαυμαστόν , εἰ ἅμα τῶν ἐναντίων πολλάκις ἐφιέμεθα , λέγω δὴ ποτοῦ τε καὶ τροφῆς , ταὐτὸν δὲ εἰπεῖν ξηροῦ καὶ ὑγροῦ , θερμοῦ καὶ ψυχροῦ · καὶ γὰρ ἐκ τούτων ἔχομεν τὴν σύστασιν , ὧν διαφορουμένων εἰκότως εἰς ἀναπλήρωσιν τούτων κινεῖται ἡ ὄρεξις . τοῦ γὰρ ὁμοίου τὸ ὅμοιον ἐφίεται · ἑκάστου οὖν τῶν στοιχείων ἐλλείποντος , εἰκότως πάντων γίνεται ἔφεσις . ἐξ οὗ μάλιστα δῆλον ὡς ξηρῶν μὲν καὶ θερμῶν ἡ τροφή , ψυχρῶν δὲ καὶ ὑγρῶν τὸ ποτόν . εἰ γὰρ ἐκ τῶν τεσσάρων συνεστήκαμεν , πάντων δὲ γίνεται διαφόρησις , πεῖνα δὲ καὶ δίψα πληρώσεώς ἐστιν ἔφεσις τῶν διαφορηθέντων , θερμῶν ἄρα καὶ ξηρῶν , ψυχρῶν καὶ ὑγρῶν ἔφεσις πεῖνα καὶ δίψα · αὗται γὰρ μόναι τῶν διαφορηθέντων ὀρέξεις . καὶ ὅτι ξηρῶν μὲν πεῖνα , ὑγρῶν δὲ δίψα , προφανές · θερμὸν δὲ καὶ ψυχρὸν πῶς μεριστέον ; εἰ μὲν γὰρ τῇ δίψῃ τὸ θερμὸν ἀπονείμωμεν , ἄτοπον · ἐν γὰρ πυρετοῖς , ὡς εἶπον , προφανῶς ψυχροῦ ἡ ἔφεσις · θερμότης γὰρ τὸ ἐνοχλοῦν · συμβήσεται οὖν τὴν αὐτὴν καὶ μίαν ἔφεσιν τῶν ἐναντίων εἶναι , καὶ τῶν δύο ἐναντιώσεων τὰ τρία μόρια τῇ μιᾷ ὀρέξει ἀποδώσομεν . ἄμφω δὲ ἄτοπα , καὶ εὔλογον δύο μὲν οὐσῶν τῶν ὀρέξεων , δύο δὲ τῶν ἀντιθέσεων , ὧν αἱ ὀρέξεις γίνονται , ἑκατέρας ἀντιθέσεως ἕν τι μόριον ἑκατέρᾳ τῶν ὀρέξεων ἀπονεῖμαι τὴν φύσιν . ὅταν δὲ λέγω ψυχροῦ ἔφεσιν , οὐ πάντως τῇ θίξει λέγω ψυχροῦ , ἀλλὰ πάντως τῇ δυνάμει . πολλάκις δὲ καὶ τοῦ ἑτέρου τούτων γίνεται ὄρεξις , οἷον ἢ τροφῆς ἢ ποτοῦ , ὅταν τὸ ἕτερον τούτων ἐνδεῶς ἔχῃ . λέγω δὴ τὸ ξηρὸν καὶ θερμόν , ἢ τὸ ὑγρὸν καὶ ψυχρόν . ὅτι δὲ ἡ μὲν τροφὴ οὐ μόνον ξηρῶν ἐστιν ἀλλὰ καὶ θερμῶν , καὶ τὸ ποτὸν οὐ μόνον ὑγρῶν ἀλλὰ καὶ ψυχρῶν , κατεσκεύαζε καὶ οὕτως ὁ φιλόσοφος · τὸ γὰρ ξηρόν , φησί , γῆς · ἐκ ταύτης ἡ καπνώδης ἀναθυμίασις , αὕτη δὲ θερμή · ὁμοίως , φησί , καὶ ἐκ τῶν ὑγρῶν ἡ ἀτμιδώδης , αὕτη δὲ ψυχρά · συνέπεται ἄα τῷ μὲν ξηρῷ τὸ θερμόν , τῷ δ’ ὑγρῷ τὸ ψυχρόν . τοῦτο δὲ οὐκ ἐχυρόν · πᾶν γὰρ εἰς πᾶν μεταβάλλει , καὶ μάλιστα τὰ ἐναντία εἰς τὰ ἐναντία . ταύτῃ οὖν τὰ ὑγρῶν καὶ θερμῶν ἐφιέμενα καὶ τῶν ἐναντίων ἐφίεται , ὅπερ ἄλογον . ἐκ δὲ τῶν εἰρημένων ἔχεις τὴν αἰτίαν δι’ ἣν προτετίμηται τῶν αἰσθήσεων πασῶν ἡ ἁφή , καὶ ταύτης μὴ οὔσης οὐδεμία ἄλλη εἶναι δύναται , ἄνευ δὲ τῶν ἄλλων αὕτη , διότι τούτων ἐστὶν ἀντίληψις , ἐξ ὧν τὸ εἶναι ἔχομεν · μὴ οὔσης οὖν τῆς ἁπτικῆς αἰσθήσεως ἀντίληψιν οὐκ ἴσχομεν τῆς διαφορηθείσης ἡμῶν οὐσίας , οὕτω δ’ ἄν οὐδ’ ὀρεγοίμεθα τοῦ λείποντος . εἰ δὲ τοῦτο , οὐδὲ τῆς πληρώσεως ἔφ’ ἔσιν ἕξομεν , ἐξ οὗ σώζεται τὸ ζῷον καὶ μὴ ὄντος ἔξ ἀνάγκης φθαρήσεται . p . 414b9 τῶν δὲ ἄλλων αἰσθητῶν κατὰ συμβεβηκός . Διττὴν εἰς τοῦτο φέρουσι τὴν ἐξήγησιν . ἢ γὰρ τὴν ἁφήν φησι τῶν ἄλλων αἰσθητῶν κατὰ συμβεβηκὸς ἀντιλαμβάνεσθαι ἢ τὴν ὅρεξιν . ἀντιλαμβάνεται γὰρ ἡ ἁφὴ πρώτως μὲν καὶ καθ’ αὑτὸ θερμῶν ξηρῶν , ὑγρῶν ψυχρῶν · αὗται γὰρ τῶν ποιοτήτων ἁπταί · τῶν δὲ ἄλλων εἰ λέγοιτο ἀντιλαμβάνεσθαι , κατὰ συμβεβηκὸς δηλονότι . τοῦτο δὲ οὐ μόνον ἐπὶ τῆς ἁφῆς , ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων ἁρμόσει λέγειν . ἡ γὰρ ὀπτικὴ αἴσθησις πρώτως μὲν τῶν χρωμάτων ἀντιλαμβάνεται , κατὰ συμβεβηκὸς δὲ τοῦ γλυκέος ἢ τοῦ πικροῦ ἢ τοὐ ὀξώδους , οἷον ἐὰν ἴδῃ μέλι , ὡς μὲν ξανθοῦ ἀντιλήψεται καθ’ αὑτό , ὡς δὲ γλυκέος κατὰ συμβεβηκός . ἐπειδὴ γὰρ συνενήργησάν ποτε αἱ δύο αἰσθήσεις , ἡ ὀπτικὴ λέγω καὶ ἡ γευστική , οἶδεν ὅτι τὸ τοιόνδε εἶδος γλυκύ ἐστιν ἢ πικρὸν ἤ τι τοιοῦτον εὐῶδες τυχὸν ἢ δυσῶδες ] . οὕτως καὶ ἡ ἁφὴ πρώτως μὲν τῶν εἰρημένων ἀντιλαμβάνεται , κατὰ συμβεβηκὸς δὲ καὶ τῶν ἄλλων . εἰ γὰρ μύων φέρ’ εἰπεῖν ἅψωμαι ἄρτου , οἶδα ὅτι τοιάνδε ἔχει ποιότητα καὶ τοιόνδε χρῶμα · καὶ εἰ ἅψωμαι μέλιτος , οἶδα ὅτι γλυκὺ καὶ ξανθόν · τὰ αὐτὰ καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν αἰσθήσεων . καὶ τὴν αἰτίαν εἴπομεν διὰ τὸ συνενηργηκέναι ποτὲ τὰς αἰσθήσεις , ἐπεὶ εἴ τι θεάσωμαι ἐν ᾧ μήποτε συνενήργησαν αἱ αἰσθήσεις , ποῖον μὲν χρῶμα ἔχει οἶδα , οὐκέτι μέντοι καὶ τὴν ποιότητα τοῦ χυμοῦ διακρῖναι δύναμαι · ὁμοίως καὶ ἐπὶ ἁφῆς καὶ τῶν λοιπῶν . εἰ μὲν οὖν πρὸς τὴν ἁφὴν ἐκληψόμεθα τὸ τῶν δὲ ἄλλων αἰσθητῶν κατὰ συμ - βεβηκός , εἴη ἄν τοῦτο εἰρηκώς , ὥς φησιν ὁ Ἀλέξανδρος · ἤτοι ἐπεί τινες ἐνόμισαν πάσας τὰς αἰσθήσεις ἁφὰς εἶναι καὶ πάντα τὰ αἰσθητὰ ἁπτά , ἐπεὶ δοκεῖ ἁπτομένοις κἀκείνων ἡ ἀντίληψις γίνεσθαι ( καὶ γὰρ ἡ ἁπτομένη τοῦ διαφανοῦς καὶ ἡ ὄσφρησις τοῦ διακονουμένου τῇ ὀσμῇ , ὃ δίοσμον λέγουσι , καὶ ἡ ἀκοὴ ὁμοίως ) . τοῦτο οὖν διαστελλόμενος εἶπεν ὅτι τῶν ἄνων αἰσθητῶν κατὰ συμβεβηκὸς δι’ ἁφῆς ἀντιλαμβανόμεθα . // οὐ γὰρ καθὸ ἅmεται τοῦ διαφανοῦς ἡ ὄψις ἀντιλαμβάνεται τῶν ὁρατῶν οὐδὲ ἡ ὄσφρησις τῶν ὀσφραντῶν οὐδὲ ἡ ἀκοὴ τῶν ἀκουστῶν , ἀλλὰ συμβέβηκεν αὐταῖς τὸ ἅπτεσθαι τούτων , δι’ ὧν ἀντιλαμβάνονται τῶν οἰκείων αἰσθητῶν . οὐ γὰρ ὥσπερ ἡ ἁφὴ τῶν οἰκείων αἰσθητῶν ἁπτομένη ἀντιλαμβάνεται , οὕτω καὶ αἱ ἄλλαι τῇ ἁφῇ ἔχουσι τὴν ἀντίληψιν · οὐ γὰρ τῶν χρωμάτων ἡ ὄψις ἀντιλαμβάνεται ἁπτομένη αὐτῶν , ἀλλὰ τοὐ διαφανοῦς δι’ οὗ ὁρᾶ τὰ χρώματα ἢ τῶν δὲ ἄλλων αἰσθητῶν , φησὶν ὁ Ἀλέξανδρος , κατὰ συμβεβηκὸς τὴν ἁφὴν εἶπεν ἀντιληπτικὴν εἶναι , ὅτι τούτων ἐστὶν ἀντιληπτική , οἷς ἄλλα συμβέβηκε . τὰ γὰρ ἁπλᾶ καὶ πρῶτα σώματα , ἐξ ὧν καὶ τὰ τούτοις τούτοις ὥρισται ὧν ἐστιν ἡ ἁφὴ ἀντιληπτική · θερμὸν γὰρ καὶ ψυχρὸν καὶ ξηρὸν καὶ ὑγρὸν αἱ εἰδοποιοὶ καὶ ἁπλαῖ τῶν πρώτων σωμάτων διαφοραί . ἐπεὶ οὖν τὰ ἄλλα . ὧν αἱ ἄλλαι αἰσθήσεις | καθ’ h 3r αὑτὰς ἀντιλαμβάνονται , συμβέβηκε τοῖς σώμασιν , ὧν ἡ ἁφὴ κυρίως ἐστὶν ἀντιληπτική , κατὰ συμβεβηκὸς ἂν ἐκείνων ἡ ἁφὴ ἀντιλαμβάνεσθαι . || κυριώτερον δὲ τὸ τῶν ἄλλων αἰσθητῶν κατὰ συμβεβηκὸς πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν συντακτέον , ἵν’ ᾖ ἡ σύνταξις οὕτως · οἷς δὲ ταῦτα , καὶ ἐπιθυμία · τοῦ γὰρ ἡδέος ὄρεξις αὕτη , τῶν δὲ ἄλλων αἰσθητῶν κατὰ συμβεβηκός . ὀρέγεται γὰρ ἡ ἐπιθυμία πρώτως δι’ ὧν τρέφεται ὑγρῶν καὶ ξηρῶν , θερμῶν καὶ ψυχρῶν , κατὰ συμβεβηκὸς δὲ χυμῶν καὶ χρωμάτων καὶ τῶν ἄλλων αἰσθητῶν . ὁ γὰρ φέρ’ εἰπεῖν λευκὸν οἶνον ἢ γλυκὺν ἐπιθυμῶν , κατὰ συμβεβηκὸς τούτων ὀρέγεται διά τινα συνεθισμόν , ἐπεὶ πρώτως ὑγρῶν καὶ ὅτι πρὸς τοῦτο μᾶλλον ὑπακουστέον τὸ τῶν δὲ ἄλλων κατὰ συμβεβηκός , τὰ ἑπόμενα δείκνυσιν · οὐδὲν γάρ , φησίν , εἰς τροφὴν συμβάλλεται ψόφος οὐδὲ χρῶμα . ὥστε πρὸς τὴν ὄρεξιν ἡ ἀπόδοσις · δι’ ὧν γὰρ τρέφεται , φησί , τούτων ὀρέγεται , τῶν δὲ ἄλλων κατὰ συμβεβηκός · ὡς γὰρ προελθὼν ἐρεῖ , ὁ χυμὸς οἷον ἥδυσμά τί ἐστι τῶν τρεφόντων , χυμὸν δὲ λέγει τὴν τοιάνδε γευστὴν ποιότητα τὴν ἐπιγενο - μένην τοῖς τρέφουσι . ψυχρὸν δὲ τὸ ποτὸν εἶπεν , ὅτι κἂν θερμὸν τὸ ὕδωρ πίνηται , τῆ θίξει ἐστὶ θερμόν , τῇ δὲ δυνάμει ψυχρόν , ὅθεν σβέννυσι τὴν ἐκ τοῦ διψῆν ἐγγινομένην ξηρότητα . καὶ οἱ ἀκριβῶς δὲ διψῶντες ψυχροῦ ὀρέγονται , ὅθεν οὐκ ἄν εἰ μὴ δι’ ἀνάγκην οὐδὲ οἶνον προσιοῖντο . τί οὗν ; οὐχὶ καὶ οἱ τοιοίδε χυμοὶ συμβάλλονται πρὸς σωτηρίαν τῷ ζῴῳ καὶ ἄλλοι δὲ λυμαίνονται αὐτό ; λέγω οὖν ὅτι ὡς μὲν σώματα ἁπλῶς ὑπὸ ξηρῶν καὶ ὑγρῶν , θερμῶν τε καὶ ψυχρῶν τρέφοντι , ὡς δὲ καὶ · τοιώσδε πεποιωμένα δέονται καὶ τοιᾶσδε ἐν ταῖς τροφαῖς ποιότητος . ἄλλως τε διὰ τοῦτο οὐκ ἐν πᾶσιν αἱ αὐταὶ τῶν τροφῶν ποιότητες παραλαμβάνονται διὰ τὴν πρὸς αὐτὰς ἀσυμμετρίαν τῆς τοιᾶσδε τῶν στοιχείων κράσεως . ἐπειδὴ γὰρ καὶ τοιαίδε ποιότητες ἐκ τῆς τοιᾶσδε τῶν στοιχείων κράσεως ἐν τοῖς συν - θέτοις ἐπιγίνονται κατά τινα τῶν ἁπλῶν τινος ἐπικράτειαν , εἰκότως τοῖσδε μὲν ἐν οἷς φέρ’ εἰπεῖν ἐπικρατεῖ τὸ θερμόν , τοὺς τοιούσδε χυμοὺς προσφέρομεν , οἵτινες ἐγγίνονται τῶ ψυχροῦ ἐπικρατοῦντος · τὰ γὰρ ἐναντία τῶν ἐναντίων ἰάματα . ὥστε οὐκ ἐπειδὴ τοιόσδε ὁ χυμός , προσφέρομεν αὐτὸν τοῖς αὐτοῦ δεομένοις , ἀλλ’ ἐπεὶ κατ’ ἐπικράτειαν γέγονε τοῦ ψυχροῦ τυχὸν ἢ θερμοῦ ἢ ξηροῦ ἢ ὑγροῦ . ὥστε πάλιν πρώτως μὲν ταῦτά ἐστι τὰ τρέφοντα , κατὰ συμβεβηκὸς δὲ οἱ χυμοί . πεῖνα δὲ καὶ δίψα ἐπιθυμία . εἰπὼν τὰ τὴν ἁφὴν ἔχοντα αἰσθάνεσθαι τροφῆς , τὰ δὲ αἰσθανόμενα τροφῆς καὶ πεινῆν καὶ διψῆν , τὴν δὲ πεῖναν καὶ τὴν δίψαν ἐπιθυμίαν εἶναι , τὴν δὲ ἐπιθυμίαν ὄρεξιν , συνήγαγε καὶ ἔδειξεν ὅτι τοῖς τὴν ἁπτικὴν αἴσθησιν ἔχουσιν ἕπεται πάντως ἡ ὄρεξις . p . 414b 14 Διασαφητέον δὲ περὶ αὐτῶν ὕστερον . ἐρεῖ γὰρ ἐφεξῆς ἰδία περὶ ἑκάστης δυνάμεως ψυχικῆς , ἐρεῖ δὲ καὶ περὶ τῶν ἰδίων αἰσθητῶν ἑκάστης αἰσθήσεως , ὅταν περὶ τῶν αἰσθήσεων αὐτῶν διαλέγηται . p . 414b16 Περὶ δὲ φαντασίας ἄδηλον , ὕστερον δὲ ἐπισκεπτέον . Πρότερον μὲν ἔλεγεν , ὥσπερ τὴν ὄρεξιν ἕπεσθαι τοῖς μετέχουσιν αἰσθήσεως , οὕτω δὲ καὶ τὴν φαντασίαν , ἡνίκα περὶ τῶν ἐντόμων ἔλεγε · νῦν δὲ ἄδηλόν φησιν εἶναι , εἰ πάντως τοῖς αἴσθησιν ἔχουσι καὶ φαντασία ἕπεται . οἱ γὰρ σπόγγοι συναισθάνονται μὲν τοῦ ἡδέος καὶ τοῦ λυπηροῦ , φαντασίαν δὲ οὐκ ἄν εἰκότως ἔχειν αὐτούς τις ὑπονοήσει , εἴπερ κρείττων μὲν ἡ φαντασία τῶν αἰσθήσεων , ἐκεῖνα δὲ οὐδεμίαν ἄλλην αἴσθησιν ἔχει πλὴν τῆς ἁφῆς , ὥστε τῶν χειρόνων μὴ ὄντων οὐκ ἄν εἴη ἡ κρείττων . ἐρεῖ δὲ περὶ αὐτῆς καὶ ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ ᾧτ’ ὀλίγα καὶ ἔτι ἐντελέστερον ἐν τῷ τρίτῳ , τίσι τε ὑπάρχει τῶν ζῴων καὶ τίσιν οὔ . p . 414b16 ἐνίοις δὲ πρὸς τούτοις ὑπάρχει καὶ τὸ κατὰ κινητικόν . τὴν τάξιν τῶν ψυχικῶν δυνάμεων παραδίδωσιν ἅμ δηλῶν ὅτι ἔστιν ἐν αὐταῖς τὸ πρῶτον καὶ τὸ ὕστερον . ἔν τισι μὲν γάρ ἐστι μόνη ἡ θρεπτική , ἔν τισι δὲ καὶ ἡ αἰσθητική , ᾗτινι καὶ ἡ ὀρεκτικὴ ἕπεται · πρὸς τούτοις ἔν τισι καὶ ἡ φαντασία , ἐν ἄλλοις καὶ τὸ κατὰ τόπον κινητικόν . ἑτέροις καὶ τὸ διανοητικόν , ὅπερ ἐστὶ δυνάμει νοῦς , οἷον ἐν ἀνθρώποις . καὶ ἐν οἷς μὲν τὰ κρείττονα , πάντως καὶ τὰ χείρονα οὐκέτι δὲ καὶ ἔμπαλιν . // τὸ δὲ κἄν εἴ τι τοιοῦτον ἕτερον καὶ τιμιώτερόν φασι περὶ δαιμόνων τινῶν λέγειν συστοίχων πὼς τῇ ἀνθρωπείᾳ φύσει · οὐδὲ γὰρ ἐκ τῶν ἀεὶ ἄνω κάθοδον καὶ ὑπόβασιν ἄμεσον δεῖ μέχρις ἡμῶν εἶναι , φασίν , οὐδὲ τὴν πτῶσιν εὐθὺς ἐν τοῖς ἐσχάτοις γίνεσθαι τῆς λογικῆς οὐσίας , ἀλλ’ εἶναι καὶ οἷον μεσότητα , ἥτις οὔτε οὕτω συμπέ - πλεκται πρὸς τὴν ἀλογίαν ὡς ἡμεῖς , οὔτε μὴν ἄσχετός ἐστι πρὸς αὐτήν . καὶ τὴν ψυχὴν δέ φασιν μὴ εὐθὺς εἰς τόδε καταπίπτειν , ἀλλὰ πρότερον ἀέριον γίνεσθαι ἐπί τινα χρόνον ἀπαθεστέραν ταύτης ζωὴν ζῶσαν , οὐ μέντοι πάντῃ ἄσχετον πρὸς τὰς δυνάμεις τὰς ἀλόγους · ἣν ἴσως αἰνίττεται διὰ τούτων . p . 414b19 Δῆλον οὖν ὅτι τὸν αὐτὸν τρόπον εἷς ἄν εἴη ψυχῆς τε καὶ σχήματος . Δείξας ὅτι ἔστιν ἐν ταῖς ψυχικαῖς δυνάμεσι τὸ πρότερον καὶ τὸ ὕστερον , βούλεται λοιπὸν ἐντεῦθεν δεῖξαι ὅτι καλῶς ἐκ τοῦ συγκεχυμένου μεταβαίνει ἐπὶ τὸ διηρθρωμένον καὶ ἐκ τοῦ κοινότερον ἀποδεδομένου ὁρισμοῦ ἐπὶ | τὸν ἰδίᾳ ἑκάστης δυνάμεως ὁρισμόν . μάλιστα μὲν γὰρ h 3v εἰ καὶ τὸ κοινῶς κατηγορούμενον τῶν ψυχῶν γένος ἦν , οὐδὲ οὕτως ἔδει ἐναπομένειν τὸν φυσικὸν ἐν τοῖς τῶν γενῶν ὁρισμοῖς , ἀλλὰ μεταβαίνειν ἐπὶ τὰ εἰδικώτατα εἴδη · ἡ γὰρ ἑκάστου γνῶσις ἐκ τῶν ἰδίᾳ ἑκάστῳ ὑπαρχόντων γνωρίζεται . ἐπεὶ δὲ οὐκ ἔστι γένος τὸ κοινῶς τῶν ψυχῶν κατηγορούμενον , ἀλλ’ ὁμώνυμος φωνὴ κατὰ τὰ ὡς ἀφ’ ἑνὸς καὶ πρὸς ἐν , γελοῖον τὸ ἐναπομένειν ἐν τοῖς κοινοῖς λόγοις . ὥσπερ γὰρ τὸ σχῆμα ὁμώνυμός ἐστι φωνή , καὶ εἰ τοῦτο ὁριζόμενός τις ἐρεῖ ὅτι σχῆμά ἐστι τὸ ὑπό τινος ἤ τινων ὅρων περιεχόμενον , εἰ μὴ ἐπεξέλθοι τοῖς κατὰ μέρος σχήμασι , τριγώνῳ , τετραγώνῳ καὶ τοῖς λοιποῖς , οὐδὲν ἔσται δεδιδαχὼς ἡμᾶς περὶ σχημάτων ( οὐ γάρ ἐστι φύσις τις αὐτὴ καθ’ αὑτὴν ἄνευ τῶν κατὰ μέρος , ὥσπερ ἐστὶν ἡ τοῦ ζῴου φύσις τις ἰδιάζουσα πᾶσιν ἐφαρμόζουσα τοῖς μερικοῖς , ἃ κἄν μὴ ᾖ , οὐδὲν ἧττον τὸ ζῷον δύναται εἶναι οὐσία ἔμψυχος αἰσθητική ) , οὕτως οὐδὲ ὁ περὶ ψυχῆς κοινὸν λόγον ἀποδεδωκὼς εἰ μὴ ἐπεξέλθοι τοῖς κατὰ μέρος , οὐδὲν ἂν εἴη δεδιδαχώς , ἐπειδὴ μηδὲ γένος ἐστὶ ψυχῶν . οὐδὲν γὰρ ἄλλο ἐστὶ ψυχὴ παρ’ ἑκάστην τῶν κατὰ μέρος , ὥσπερ οὐδὲ τὸ σχῆμα ἕτερόν τί ἐστι παρ’ ἕκαστον ὦν σχημάτων , οἷον τρίγωνον ἡ τετράγωνον καὶ τὰ λοιπά . ἀλλ’ ὥσπερ ἐν τοῖς σχήμασι πρῶτον μέν ἐστι τὸ τρίγωνον ( ἐν τοῖς εὐθυγράμμοις ἐπεί τοι ὁ κύκλος τὴν πρωτίστην ἔχει τάξιν ἅτε ὑπὸ μιᾶς γραμμῆς περιεχόμενος , δευτέραν δὲ τὸ ἡμικύκλιον ἢ ἁπλῶς τὸ τμῆμα ἅτε ὑπὸ δύο γραμμῶν περιεχόμενον , καὶ τρίτην τὸ τρίγωνον ὑπὸ τριῶν περιεχόμενον ) , ἐν δὲ τοῖς εὐθυγράμμοις πρῶτον μὲν τὸ τρίγωνον , δεύτερον δὲ τὸ τετρά - γωνον · σύγκειται γὰρ ἐκ δύο τριγώνων · εἰ γὰρ ἐπιζεύξεις τὴν διαγώνιον τοῦ τετραγώνου , ποιεῖς β τρίγωνα ὀρθογώνια · τρία δὲ συντεθέντα τρίγωνα τὸ πεντάγωνον ποιεῖ , λέγω δὴ τὸ ΑΓΒ καὶ ABE καὶ EAB , τέσσαρα δὲ τὸ ἑξάγωνον , τό τε AZE καὶ τὸ AEE * * , πέντε δὲ τὸ ἑπτάγωνον , καὶ ἐφεξῆς τρίγωνον προσθεὶς καὶ γωνίαν προσθήσεις · πᾶν γὰρ πολύγωνον ἐκ τριγώνων ἔχει τὴν γένεσιν , καὶ ἐν παντὶ πολυγώνῳ , ἄν ἐπιζεύξῃς εὐθεῖαν δύο πλευρὰς ὑποτείνουσαν , τρίγωνον ποιήσεις , καὶ πᾶν εἰς τρίγωνα διαιρεῖται · καὶ διὰ τοῦτο ἀναιρεθέντος τοῦ τριγώνου μὲν οὐδὲν τῶν ἐφεξῆς ἔσται , ἐκείνων δὲ ἀναιρεθέντων μένει τὸ τρίγωνον · ὥστε ἔστι τὸ πρότερον καὶ ὕστερον ἐν αὐτοῖς , καὶ διὰ τοῦτο <τὸ> κοινῶς αὐτῶν κατηγορούμενον σχῆμα οὐκ ἔστι γένος , ἀλλ’ ἔστι περίληψίς τις κεφαλαιώδης τούτων , ὧν κατηγορεῖται · οὕτως οὖν καὶ ἐπὶ τῶν ψυχῶν ἀναιρεθείσης μὲν τῆς θρεπτικῆς οὐδεμία ἔσται τῶν ἄλλων ἐν τοῖς θνητοῖς ζῴοις · καὶ γὰρ καὶ τὴν αἰτίαν εἴπομεν πολλάκις · τῶν δὲ ἄλλων ἀναιρεθεισῶν μόνη αὕτη εἶναι δύναται , ὡς ἐπὶ τῶν φυτῶν . εἰ τοίνυν τὸ κοινῶς αὐτῶν κατηγορούμενον μὴ ἔστιν οὐσία τις , γελοῖον τὸ μένειν ἐπὶ τοῦ κοινοῦ λόγου · οὐδὲν γὰρ ἐξ αὐτοῦ περὶ τῆς οὐσίας τῶν ψυχῶν εἰσόμεθα . διὸ ἀναγκαῖον τὸν περὶ ἑκάστης ἰδίᾳ λόγον ἐπεξελθεῖν . p . 414b21 οὕτε γὰρ ἐκεῖ σχῆμα παρὰ τὸ τρίγωνόν ἐστι καὶ ἐφεξῆς οὔτε ἐνταῦθα ψυχὴ παρὰ τὰ εἰρημένα . Τὸ μὲν γὰρ γένος φύσις ἔστι τις ἐν τοῖς εἴδεσι μὲν ὑπάρχουσα , ιοιον μέντοι ὁρισμὸν παρ’ ἕκαστον ἴων εἰδῶν ἔχουσα , ὅσπερ ὁρισμὸς ἐφαρμόζει μὲν τοῖς εἴδεσιν , οὐδενὸς δέ ἐστιν αὐτῶν ἴδιος , ἀλλὰ τῆς οὐσίας τοῦ γένους ἐστὶν ἴδιος · ὁ μέντοι τοῦ σχήματος λόγος οὐδενὸς ἄλλου δηλωτικός ἐστι παρὰ τὰ κατὰ μέρος σχήματα , ὧν κατηγορεῖται . διὸ οὐ μόνον ἐστὶν ἐν τούτοις ὥσπερ τὸ γένος ἐν τοῖς εἴδεσιν , ἀλλὰ καὶ τούτων τί ἐστι . τὸ γὰρ ὑπό τινος ἤ τινων ὅρων περιεχόμενον ἐξαρίθμησίς ἐστι τῶν ἀημάτων , οὐ φύσις τις οἰκεία δηλουμένη , ὁ μὲν κύκλος ὑπό τινος , τὸ δὲ τρίγωνον ὑπό τινων . ὡς οὖν ὁ κοινὸς λόγος ἐν τοῖς σχήμασιν οὐ φύσεως τινος δηλωτικὸς παρὰ τὰ κατὰ μέρος σχήματα , οὕτως οὐδὲ ὁ τῆς ψυχῆς κοινὸς λόγος . τεκμήριον δὲ τὸ ἀναιρεθέντος ἑνὸς ἀναφεῖσθαι καὶ τὰ λοιπά , τριγώνου μὲν τὰ σχήματα , τῆς θρεπτικῆς δὲ δυνάμεως τὰς λοιπάς . ἐφ’ ὧν δ’ ἑνὸς εἴδους ἀναιρεθέντος τὰ λοιπὰ ἀναιρεῖτια , τούτων τὸ κοινῶς κατηγορούμενον οὐκ ἔστι γένος , ἀλλ’ ὁμώνυμος φωνή . p . 414b25 Διὸ γελοῖον ζητεῖν τὸν κοινὸν λόγον καὶ ἐπὶ καὶ ἐφ’ ἑτέρων . Πῶς οὖν αὐτὸς ἀποδέδωκας κοινὸν λόγον ἐπὶ πάσης ψυχῆς , ὅστις οὐδεμιᾶς ψυχῆς ἐστιν ἴδιος ; ἀλλ’ οὐ τοῦτό φησιν ὅτι οὐ δεῖ τὸν κοινὸν ἀποδιδόναι λόγον , ἀλλ’ ὅτι οὐ δεῖ τοῦτον μόνον ζητεῖν οὐδὲ νομίζειν ἀρκεῖν τὴν ἀπόδοσιν τοὐ κοινοῦ λόγου εἰς τὸ δηλῶσαι ἡμῖν τὴν οὐσίαν τοῦ προκειμένου , ἀλλὰ δεῖ καὶ τοὺς τῶν εἰδικωτάτων εἰδῶν ὁρισμοὺς ἀποδιδόναι εἴπερ ἡ ἑκάστου οὐσία κατὰ τὰ ἰδίως ὑπάρχοντα . τὸ ὅλον οὖν τοῦτό φησιν ὅτι γελοῖόν ἐστι τῷ κοινῷ λόγῳ ἀρκεῖσθαι μόνῳ ἀφέντας τὸν ἴδιον ἑκάστου . μάλιστα μὲν γάρ , εἰ καὶ ἦν τις ἐξῃρημένη καὶ κοινή τις οὐσία ἡ ψυχή , οὐκ ἔδει τὸν φυσικὸν ἐπὶ τοῦ ὅρου ταύτης μένειν , ἀλλὰ ζητεῖν τὸν εἰδικώτατον ἑκάστης ψυχῆς μετὰ τῆς ὑποβεβλημένης αὐτῷ ὕλης , ὥσπερ οὐδὲ ἐπὶ τῆς ἐννοίας τοῦ κοινοῦ ζῴου δεῖ καταμένειν , ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν εἰδικωτάτων τὴν σκέψιν | ποιεῖσθαι . νῦν δὲ πολλῶ πλέον , ὅτε μηδὲ γένος ἐστὶν ἡ ψυχὴ ἁπλῶς · εἰ δὲ μὴ γένος , οὐδὲ ὁ ταύτην ἑρμηνεύων λόγος ὅρος ἐστί · τὰς δὲ τῶν πραγμάτων οὐσίας διὰ τῶν ὁρι - σμῶν ἐροῦμεν . γελοῖον ἄρα τὸν φυσικὸν μέχρι μόνου τοῦ κοινοῦ λόγου ἐγκαταμένειν , ἀλλ’ ὥσπερ ὁ γεωμέτρης ὁρισάμενος κοινῶς τὸ σχῆμα προσέθηκε τοὺς εἰδικωτάτους ἑκάστου τῶν ἐν ὑποστάσει σχημάτων ὁρι - σμούς , οὕτω δεῖ καὶ ἡμᾶς κοινῶς τὴν ἐνέργειαν τῆς ψυχῆς παραδεδωκότας καὶ ἰδίᾳ τὸν περὶ ἑκάστης οὐσίας ψυχικῆς ποιήσασθαι λόγον . ἀεὶ γὰρ τῷ ἐφεξῆς ὑπάρχει δυνάμει τὸ πρότερον · ἔν τε τῷ τετραγώνῳ ὑπάρχει δυνάμει τὸ τρίγωνον ( εἰ γὰρ ἐπιζεύξῃς , ὥσπερ εἶπον , τὴν ποιήσεις δύο τρίγωνα ὀρθογώνια ) καὶ ἐπὶ τῶν ψυχῶν ἔνθα ἔστι τὸ κατὰ τόπον κινητικόν , ἐκεῖ πάντως καὶ τὸ αἰσθητικόν , ἔνθα δὲ τοῦτο , ἐκεῖ καὶ τὸ θρεπτικόν . οὐκέτι μέντοι , ἔνθα τὰ πρότερα , ἐκεῖ καὶ τὰ ὕστερα · τό τε γὰρ θρεπτικὸν δίχα τῶν ἄλλων ἐστὶν ἐπὶ τῶν φυτῶν καὶ τὸ τρίγωνον δίχα τῶν ἐφεξῆς σχημάτων . ὥστε τὸ πρότερόν ἐστιν ἐν αὐτοῖς καὶ τὸ ὕστερον · οὐκοῦν οὐκ ἀρκέσει ὁ κοινὸς λόγος , ἀλλὰ καὶ ἰδίᾳ ἑκάστου ζητητέον τὸν λόγον . p . 414b 33 Διὰ τίνα δ’ αἰτίαν τῷ ἐφεξῆς οὕτως ἔχουσι , σκεπτέον . Βούλεται ἐντεῦθεν τὴν αἰτίαν ἀποδοῦναι τῆς τάξεως τῶν ψυχικῶν δυνάμεων , τίνος ἕνεκα αἱ μὲν ὕστεραι οὐκ ἄνευ τῶν προτέρων εἰσίν , αἱ πρότεραι δὲ καὶ τῶν ὑστέρων χωρίς . ἀλλὰ πρὶν τὴν αἰτίαν ἀποδῷ , πρότερον ὅπως ἔχουσι τάξεως διεξέρχεται , ὅτι ἡ μὲν αἰσθητικὴ οὐκ ἄνευ τῆς θρεπτικῆς , ἡ θρεπτικὴ δὲ ἄνευ τῆς αἰσθητικῆς · πάλιν ἐπὶ τῆς αἰσθητικῆς αἱ μὲν ἄλλαι χωρὶς τῆς ἁπτικῆς οὐ δύνανται εἶναι , αὕτη δὲ χωρὶς ἐκείνων ἐστί , καὶ ἀπλῶς αἱ τιμιώτεραι οὐκ ἄνευ τῶν καταδεεστέρων , αὗται δὲ χωρὶς ἐκείνων δύνανται . οἷον σπόγγοι μὲν καὶ ἀκαλῆφαι , ὥς φασιν , καὶ εἴ τι ὅμοιον , μόνης ἁπτικῆς μετέχουσι , τὰς δὲ χήμας καὶ τὰ ὄστρεα φασι πρὸς ταύτῃ καὶ τὴν γευστικὴν ἔχειν · καὶ γὰρ βόσκονται , καὶ ὁρᾶται ἐν αὐτοῖς στόματι καὶ γαστρὶ ἀνάλογόν τι · εἰ δὲ στόμα , ἐξ ἀνάγκης καὶ γευστικὴ αἴσθησις . ὀσφρήσεως δὲ οὐ μετέχουσιν · οὐ γὰρ φαίνονται ἐφαπτόμεναι δελέατι . ἁ δὲ πορφύραι καὶ κήρυκες πρὸς ταύταις ἔχουσι καὶ τὴν ὀσφραντικήν · ἕπεσθαι γὰρ αὐτάς φασι τῷ δελέατι · ἀκουστικὴν δὲ οὐκέτι ἔχουσιν · οὐ γὰρ φαίνονται πάσχουσαί τι ὑπὸ τῶν ψόφων ἕτερα δὲ πρὸς ταύταις ταῖς τρισὶ καὶ τὴν ἀκουστικὴν ἔχουσιν , οἷον οἱ ἀσπάλακες · ὀμμάτων γὰρ οὗτοι ἐστέρηνται . μᾶλλον δὲ τούτους μέν φησιν ὁ Ἀριστοτέλης ὀφθαλμοὺς ἔχειν · φαίνονται γὰρ ὀφθαλμοὺς ἔχοντες ὑπὸ τὸ δέρμα , τῆς φύσεως αὐτῆς τοῦτο μηχανησαμένης , ἐπεὶ τὸ ζῷον τοῦτο ὑπὸ γῆν διαιτᾶται τῷ στόματι διορύττον τὴν γῆν καὶ ταύτῃ διαιτώμενον · ἴνα οὖν μὴ βλάπτοιντο οἱ ὀφθαλμοὶ διορύττοντος τὴν γῆν , ἐσκέπασεν τούτους ἡ φύσις τῷ δέρματι . πᾶσι γὰρ τοῖς κατὰ τόπον κινουμένοις ζῴοις ἀναγκαίως ἡ φύσις καὶ ὀφθαλμοὺς ἐχορήγησεν , ἵνα μὴ ἐπὶ κακῷ ἔχοιεν τὴν κατὰ τόπον κίνησιν κατὰ κρημνῶν φερόμενα . ἐν τοῖς ἐνύδροις δὲ ἔστιν εὑρεῖν ἐστερημένα ὄψεως , μὴ τοιαύτης οὔσης αὐτοῖς τῆς βλάβης τῷ ἐν ὕδατι διαιτᾶσθαι . ὥστε ἔνθα μὲν ὄψις , ἐκεῖ καὶ αἱ λοιπαί , ὁμοίως ἔνθα ἀκοή , καὶ αἱ ἐφεξῆς , καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὡσαύτως · οὐκέτι μέντοι ταῖς ἐσχάταις αἱ πρῶται ἀκολουθοῦσι . τέτακται δὲ προσεχῶς ὑπὲρ τὰς αἰσθήσεις τὸ ὀρεκτικόν , ὃ καὶ πάντως ἕπεται ταῖς αἰσθήσεσι , κἄν μία ᾖ , καὶ ὑπὲρ τοῦτο τὸ κατὰ τόπον κινητικὸν * * * ὅπερ οὐχ ἕπεται τοῖς κατὰ τόπον κινουμένοις · μύρμηκες μὲν γὰρ καὶ μέλιτται καὶ τὰ τοιαῦτα ὁμολογουμένως μετέχει φαντασίας . σκώληκες δὲ καὶ ἁπλῶς ὅσα τὴν κίνησιν ἄτακτον ποιεῖται , φαντασίας οὐ μετέχει , εἰ δέ τις καὶ δῷ τοῦτο ἀμυδρᾶς δηλονότι τούτης καὶ μηδὲ γωνσθῆναι εἰ ἔστι δυναμένης . ἡ αὐτὴ τάξις καὶ ἐπὶ τῶν λογικῶν δυνάμεων · εὔλογον γὰρ τὰ οὐράνια διανοίᾳ μὲν χρῆσθαι συστοίχως τῇ ἑαυτῶν ζωῇ , ἐπειδὴ ὅλως περίκεινται σώματα , δόξῃ δὲ χρῶνται οὐ τῆ ἄνευ λόγου , ἀλλὰ τῷ συμπεράσματι τῆς διανοίας . αἱ δὲ φυτικαὶ δυνάμεις θρεπτικὴ μὲν καὶ αὐξητικὴ πάντως συνέπονται , εἰ καὶ μὴ ἀεί · χρόνῳ μὲν γὰρ ἡ αὐξητικὴ λήγει , μένει δ’ ἡ θρεπτική · γεννητικὴ δ’ οὐ πᾶσιν ὑπάρχει , οἷς τροφὴ καὶ αὔξησις ὑπάρχει · τῶν τε γὰρ ζῴων πολλὰ ταύτης ἐστέρηται , οἷον σκώληκες καὶ πάντα τὰ ἐκ σήψεως γινόμενα , καὶ πολλαὶ τῶν αὐτομάτων βοτανῶν σπέρμα οὐ φέρουσι , καίτοι τρεφόμενα καὶ αὐξόμενα . πάντως μέντοι ταῖς κρείττοσιν αἱ χείρους ἕποντι ἐν τοῖς θνητοῖς ζῴοις , ὡς αὐτὸς εἶπεν · ἐπὶ γὰρ τῶν ἀιδίων δι’ αὐτὸ τοῦτο τὸ ἀίδια εἶναι αἱ φυτικαὶ ἐκλελοίπασι , τὸ ἀπορρέον ἐν τοῖς θνητοῖς ἀνυφαίνουσαι , θυμὸς δὲ καὶ ἐπιθυμία μηδενὸς ὄντος τοῦ λυμαινομένου ὃ δεῖ ἀμύνεσθαι · ὅθεν οὐδὲ τοιούτοις διωργάνωται μορίοις τοῖς ταῖς τοιαύταις τῆς ψυχῆς δυνάμεσιν ὑπηρετοῦσιν . ἀλλὰ πρὸς λόγον τῆς ψυχικῆς ζωῆς καὶ τὰ σώματα τῶν μὲν ἀλόγων πλάγια καὶ κάτω νεύοντα διὰ τὸ χρόνιον τῆς ζωῆς , τῶν δ’ ἀνθρώπων ὄρθιά τε καὶ σφαιρικὰ κατὰ τὸ ἄνω , ὡς ἔμπροσθεν εἴρηται , τὸ μὲν διὰ τὴν ἄλογον , τὸ δὲ διὰ τὴν λογικὴν ζωήν , τοῦ ὀρθίου δεικνύντος ὡς καὶ τὴν ἄλογον ἠρτῆσθαι δεῖ τῆς λογικῆς καὶ πρὸς ἐκείνην νεύειν · τῶν δὲ οὐρανίων μόνων σφαιρικὰ τὰ σώματα , μιμήματα ὄντα τῆς νοερᾶς αὐτῶν ζωῆς , καθ’ ἣν χαρακτηρίζονται . τὰς δὲ αἰτίας τούτων λέξει ἐφεξῆς . p . 415a 6 Καὶ τῶν αἰσθητικῶν δὲ τὰ μὲν ἔχει τὸ κατὰ τόπον κινητικόν , τὰ δὲ οὐκ ἔχει . Ὥσπερ τὰ μετέχοντα αἰσθήσεως πάντως καὶ θρεπτικῆς μετέχει , οὐκέτι μέντοι καὶ ἔμπαλιν , οὕτως τὰ μὲν μετέχοντα τοῦ κατὰ τόπον κινητικοῦ πάντως καὶ αἰσθήσεως μετέχει , ἐπειδὴ κρεῖττον τοῦτο τῆς αἰσθήσεως , οὐκέτι δὲ τὰ μετέχοντα αἰσθήσεως καὶ τοῦ κατὰ τόπον μετέχει κινητικοῦ , οἷά εἰσι πάντα τὰ ζώφυτα · ἐρρίζωται γὰρ ταῦτα ἐν ταῖς πέτραις καὶ ὅλα τόπον οὐκ ἀμείβει . εἰ μὲν οὖν κίνησιν λάβωμεν τὴν καθ’ ὅλον τὸ πρᾶγμα , ἐνδέχεται αἴσθησιν μὲν ἔχειν τινά , κίνησιν δὲ μὴ ἔχειν · εἰ δ’ ἁπλῶς πᾶσαν τὴν κατὰ τόπον κίνησιν , πάντως ἔνθα ἄν ᾖ αἴσθησις , καὶ μόνη ἡ ἁφή , ἐκεῖ καὶ ἡ κατὰ τόπον κίνησις ἢ καθ’ ὅλα ἢ κατὰ μέρη . διὰ τοῦτο γὰρ δέδωκεν ἡ φύσις τὴν αἴσθησιν ταύτην , ἵνα ἱῆται μὲν ἐπὶ τὰ ἡδέα τε καὶ ὠφέλιμα , ἐκκλίνῃ δὲ ἀπὸ τῶν βλαπτόντων συναίσθησιν αὐτῶν λαμβάνον τὸ μετέχον αὐτῆς . φαίνονται γοῦν καὶ οἱ σπόγγοι καὶ οἱ κοχλίαι καὶ ἄλλα πλεῖστα ἀντιτύπου μὲν θιγόντος συστελλόμενοι , ὑγροῦ δὲ διαχεόμενοι . οὕτως ἄρα διὰ τοῦτο ἡ αἴσθησις ἐδόθη διὰ τὸ ἵεσθαι μὲν ἐπὶ τὸ συγγενὲς καὶ ἡδύ , ἐκκλίνειν δὲ τὸ βλαβερόν · τὸ δ’ ἵεσθαι καὶ ἐκκλίνειν , κινήσεις κατὰ τόπον εἰσί . p . 415a7 τελευταῖον δὲ καὶ ἐλάχιστα λογισμὸν καὶ οἷον ὁ ἄνθρωπος , ἢ <εἴ> τι τοιοῦτον ἄλλο εἶδος ὑπάρχει . δέ , φησί , λογισμοῦ μετέχει καὶ διανοίας εἰκότως · τὰ γὰρ πράγματα ὅσῳ μᾶλλον ἐγγίζει τῇ μιᾷ τῶν πάντων ἀρχῇ , τῷ μὲν ποσῷ ἐλαττοῦται , ὑπεραίρει δὲ κατὰ τὴν δύναμιν , διότι κἀκείνη ἀριθμοῦ ἐκτὸς οὖσα παντοδύναμός ἐστι · διὸ καὶ τὰ πλησιέστερα ταύτης συστέλλει μὲν τὸ ποσόν , αὔξει δὲ τὴν δύναμιν . διὰ τοῦτο οὖν τὰ λογισμοῦ καὶ διανοίας μετέχοντα ἐν τοῖς θνητοῖς ἐλάχιστά ἐστι τῷ ἀριθμῷ , διότι τῇ δυνάμει μέγιστα . p . 415a8 οἷς μὲν γὰρ ὑπάρχει λογισμὸς τῶν φθαρτῶν , καὶ τὰ λοιπὰ πάντα . Ἀναγκαίως προσέθηκε τὸ φθαρτῶν · ἐν γὰρ τοῖς φθαρτοῖς πᾶσαι αἱ προειρημέναι ψυχικαὶ δυνάμις ὑπάρχουσι , καὶ ἡ τάξις αὐτῶν ἡ εἰρημένη . τὰ μέντοι θεῖα καὶ ἀθάνατα λογισμὸν μὲν ἔχειν δόξει , τῶν δὲ ἄλλων δυνάμεων μηδεμίαν · πρὸς γὰρ τὴν χρείαν καὶ σωτηρίαν τῶν θνητῶν πᾶσαι ἐκεῖναι γεγόνασι . λογισμὸν δέ φησι τὴν διάνοιαν . οὐ θαυμαστὸν δὲ καὶ τὰ θειότερα ζῷα , οἷον τὰ οὐράνια , διὰ τὴν ἐπιπλοκὴν τὴν τοῦ σώματος χρῆσθαι διανοίᾳ , ἀναλόγῳ μέντοι τῆ ζωῇ αὐτῶν , οὐχ ὥσπερ ἡ παρ’ ἡμῖν ἐξ ἀπορίας εἰς εὐπορίαν προιούσῃ καὶ ἀπὸ ζητήσεως εἰς εὕρεσιν , ἀλλ’ ἀζήτητα διά τινων πρώτων συναγούσῃ τὰ δεύτερα , τοσοῦτον διαφε - ρούσης τῆς τοιαύτης διανοίας τοῦ νοῦ , ὅτι ἐκεῖνος μὲν μιᾷ ἐπιβολῇ περι - λαμβάνει τὸ γνωστόν , αὕτη δὲ μεταβάσεως τινος δεῖται , ἀπραγμόνως μέντοι , καὶ ἀπορία καὶ ζήτησις οὐ προηγήσατο . p . 415a10 Ἀλλὰ τοῖς μὲν οὐδὲ φαντασία , τὰ δὲ ταύτῃ μόνῃ ζῶσι . Τῶν γὰρ μὴ μετεχόντων λόγου τὰ τελειότατα [ ταῦτα ] κατὰ φαντασίαν ζῇ . τὸ δὲ ταύτῃ μόνῃ ζῶσιν εἶπεν πρὸς ἀντιδιαστολὴν τοῦ λογισμοῦ , ἐπεὶ ζῶσι καὶ τῇ αἰσθήσει , ἀλλ’ ἕκαστον κτὰ τὸ τιμιώτατον τῶν ἐν ἑαυτῷ χαρακτηρίζεται . τινὰ δὲ καὶ τῶν αἰσθήσεως μετειληφότων φαντασίαν οὐκ ἔχει · τοῦτο γὰρ δοκεῖ λέγειν . ἔστι δὲ ἄπορος ὁ λόγος · εἰ γὰρ τὰ αἰσθήσεως μετέχοντα καὶ ὄρεξιν ἔχει , ἡ δὲ ὄρεξις τῶν ἀπόντων ἐστίν ( τοῦ γὰρ παρόντος οὐκ ἔστιν ὄρεξις ) , τὸ δὲ ὀρέγεσθαι τοῦ μὴ παρόντος οἷον δι’ ἀνατυπώσεως αὐτοῦ γίνεται , πῶς οἷόν τε τὰ ὀρέξεως μετέχοντα , ταὐτὸν δ’ εἰπεῖν τὰ αἰσθήσεως , μὴ μετέχειν καὶ φαντασίας ; τὸν δὲ περὶ τούτων λόγον ζητήσομεν ἀκριβέστερον , ὅταν τὸν περὶ τῆς φαντασίας προχειρίζηται λόγον ὁ φιλόσοφος . διαλέξεται γὰρ περὶ αὐτῆς καὶ ἐνταῦθα μέν , μάλιστα δ’ ἐν τῷ τρίτῳ βιβλίῳ . δύναται δὲ λέγειν ἀπλῶς τινα φαντασίας μὴ με - τέχειν , ὅσα μηδὲ αἰσθήσεως , οἷον τὰ φυτά . p . 415a11 Περὶ δὲ τοῦ θεωρητικοῦ νοῦ ἕτερος λόγος . Κἀνταῦθα πάλιν δῆλός ἐστι χωρίζων τὸν νοῦν καὶ μὴ συναριθμῶν ταῖς ἄλλαις τῆς ψυχῆς δυνάμεσιν . ἐνταῦθα δὲ πάλιν ὁ Ἀλέξανδρός φησιν αὐτὸν λέγειν περὶ τοῦ θείου νοῦ τοῦ ἐν τοῖς ἀιδίοις . ἀλλ’ οὐ πόρρω τὰ περὶ αὐτοῦ εἰρημένα , ἔνθα ἔλεγε “ περὶ δὲ τοῦ νοῦ καὶ τῆς θεωρητικῆς δυνάμεως οὐδέν πω φανερόν , ἀλλ’ ἔοικε ψυχῆς γένος ἕτερον εἶναι , καὶ τοῦτο μόνον ἐνδέχεσθαι χωρίζεσθαι ” . μονονουχὶ γὰρ κἀνταῦθα τὰ αὐτά φησιν · ἐκεῖ μὲν γὰρ ἔλεγεν “ οὐδέν πω φανερόν ” , ἐνταῦθα δὲ “ ἕτερος λόγος ” . ἀλλ᾿ ὅμως οὐκ ἄν εἴποι τις ἐκεῖνα περὶ τοῦ θείου νοῦ λέγεσθαι · οὐ γὰρ δὴ χωρίζεται τῶν σωμάτων ἐκείνων , εἴπερ ἀίδιά ἐστιν . εἶτα καὶ ἐπήγαγε “ τὰ δὲ λοιπὰ μόρια τῆς ψυχῆς ” , ἀντιδιαστελλόμενον πρὸς ταῦτα . εἰ δὲ μηδὲ μετέχουσιν ἐκεῖνα τούτων τῶν δυνάμεων , ὡς ἀρτίως εἴρηται , ἀλλὰ ὁ ἡμέτερός ἐστι δηλονότι ὁ καὶ χωριστὸς τοῦ σώματος ἐν ᾧ ἐστι καὶ μόριον ὢν τῆς ὅλης ψυχῆς τῆς ἐν τῷ ζῴῳ , ἄλλως τε αὐτὸς ἐν τῷ ἐφε - ξῆς βιβλίῳ τῇ Ἠθικῇ πραγματείᾳ φησὶν ὅτι πρακτικὸς νοῦς ὁ ἡμέτερός ἐστι καὶ οὐχ ὁ θεῖος ( ἡμέτεραι γὰρ αἱ κατὰ νοῦν πράξεις ) , οὗτος δὲ αὐτός ἐστι τῷ θεωρητικῷ κατὰ τὸ ὑποκείμενον μόνῳ τῷ τέλει διαφέρων , οὐκ ἄν λέγοι περὶ τοῦ θείου λέγων περὶ δὲ τοῦ θεωρητικοῦ νοῦ , ἀλλὰ περὶ τοῦ ἡμετέρου . καλῶς δέ φησιν ἕτερον λόγον εἶναι περὶ τούτου · ὡς γὰρ εἶπον πολλάκις , αὐτός φησιν ἔν τε τῇ Περὶ μορίων καὶ ἐν τῷ E τῆς Μετὰ τὰ φυσικά , ὅτι φυσικοῦ τὸ διαλεχθῆναι περὶ ψυχῆς οὐ πάσης , ἀλλ’ ὅση μὴ ἄνευ τῆς ὕλης · ἐπεὶ οὖν ὁ θεωρητικὸς νοῦς χωριστός ἐστιν , εἰκότως h 5r φησὶν ἕτερον λόγον εἶναι περὶ αὐτοῦ · θεολόγου γὰρ τὸ περὶ τῶν χωριστῶν εἰδῶν διαλέγεσθαι . ἀλλ’ ὅμως , ὥσπερ εἴωθεν , καθάπερ ἐν τῇ Φυσικῇ πρὸς τῷ τέλει ἀνήγαγεν ἑαυτὸν ἐπὶ τὴν χωριστὴν αἰτίαν τῶν φυ - σικῶν πραγμάτων περὶ τοῦ ἀκινήτου αἰτίου διαλεχθείς , οὕτω καὶ ἐνταῦθα μετὰ τὸ διαλεχθῆναι περὶ τῶν ἄλλων ἀνάξει αὑτὸν καὶ ἐπὶ τὸν νοῦν . ἀναγ - καίως δὲ προσέθηκε τοῦ θεωρητικοῦ · εἰ γὰρ καὶ ὁ αὐτός ἐστι τῷ πρακπροχειρίζεται τικῷ κατὰ τὸ ὑποκείμενον , ἀλλ’ οὖν ὡς μὲν πρακτικὸς ἀχωρίστους ἔχει τὰς ἐνεργείας τοῦ σώματος · περὶ γὰρ τοῦτο πᾶσα πρᾶξις · ὥστε ἐπεὶ χωρισθεὶς ὁ νοῦς οὐχ ὡς πρακτικὸς χωρίζεται ( ταύτῃ γὰρ ἀχώριστος ) ὡς θεωρητικός , διὰ τοῦτο τοῦ θεωρητικοῦ εἶπεν . p . 415a 12 Ὅτι μὲν οὖν ὁ περὶ τούτων ἑκάστου λόγος οὗτος οἰκειότατος καὶ περὶ ψυχῆς , δῆλον . Ἐδειξε γὰρ ὅτι ἐν οἷς ὁ κοινὸς λόγος οὐκ ἔστιν ἰδία τις φύσις παρὰ τὰ ὧν κατηγορεῖται , γελοῖον τὸ ἐναπομένειν ἐν τῷ κοινῷ λόγῳ , ἀλλὰ δεῖ καὶ τὴν περὶ ἑκάστου τῶν σημαινομένων ὑπὸ τοῦ κοινοῦ λόγου προχειρίσασθαι διδασκαλίαν . ἐπεὶ οὖν τοιοῦτος καὶ ὁ κοινὸς περὶ ψυχῆς λόγος , ἀναγκαῖον τῷ περὶ ψυχῆς διαλεγομένῳ τὸν περὶ ἑκάστης δυνάμεως ψυχικῆς ποιήσασθαι λόγον . ἀναγκαῖον δὲ τὸν μέλλοντα περὶ τούτων σκέψιν ποιήσασθαι λαβεῖν ἕκαστον αὐτῶν τί ἐστιν . ἀποδοὺς τὸν κοινὸν περὶ ψυχῆς λόγον , εἶτα δείξας ἐφεξῆς ὅτι οὐ δεῖ μέχρι τοῦ κοινοῦ λόγου στῆναι , ἀλλ’ ἰδίᾳ περὶ ἑκάστης τῶν ψυχικῶν δυνάμεων διαλεχθῆναι , διότι τὸ κοινῶς αὐτῶν κατηγορούμενον οὐκ ἔστι γένος ( ἔστι γὰρ ἐν αὐταῖς τὸ πρότερον τὸ ὕστερον · ἐν οἷς μὲν γὰρ αἱ κρείττους , οἷον ἡ λογική , ἐν τούτοις καὶ αἱ λοιπαί , οὐ μέντοι καὶ ἔμπαλιν . ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν μορίων , οἷον ἐπὶ τῆς αἰσθητικῆς , τὰ μὲν τῶν ἄλλων τινὸς αἰσθητικῶν δυνάμεων μετέχοντα πάντως καὶ ἁφῆς μετέχει . τὰ δὲ ἁφῆς οὐ πάντως καὶ τῶν ἄλλων τινός · σπόγγοι γοῦν καὶ ἀκαλῆφαι καὶ εἴ τι τοιοῦτον μόνης ἁφῆς μετέχουσι · φαίνεται γὰρ συστελλόμενα ἁπτομένου τινὸς καὶ διαχεόμενα ) ἐπεὶ οὖν ἀναγκαῖος ὁ περὶ ἑκάστης τῶν ψυχικῶν δυνάμεων λόγος , δεῖ , φησί , τὸν μέλ - λοντα περὶ αὐτῶν διαλαμβάνειν ζητῆσαι τίς τέ ἐστιν ἡ οὐσία αὐτῶν ἑκάστου , εἶτα , φησί , καὶ περὶ τῶν ἐχομένων , τουτέστιν τῶν ἰδίως καὶ καθ’ αὑτὰ συμβεβηκότων . καθ’ αὑτὰ δὲ συμβεβηκότα λέγει τὰ ὡμολογημένα ταῖς δυνάμεσι ταύταις ὑπάρχοντα · ταῦτα γὰρ πρὸς τὴν λῆψιν τοῦ ὁρισμοῦ καὶ τῆς οὐσίας συμβάλλεται , οἷον ὅτι τὸ ζῆν τῷ σώματι ἀπὸ τῆς φυτικῆς , ὅτι ἔστιν ἐν αὐταῖς τὸ πρῶτον καὶ τὸ ὕστερον , ὅτι αἱ αἰσθήσεις μειζόνων μὲν αἰσθητῶν ἀντιλαμβανόμεναι οὐκέτι μετ’ ἐκεῖνα τῶν ἡττόνων δύνανται ἀντιλαμβάνεσθαι ὁ γὰρ πληκτικωτέρων χυμῶν γευσάμενος τῶν ἠρεμαιοτέρων τερῶν οὐκ ἐπαισθήσεται , καὶ ὁ μεγάλων ψόφων ἀκηκοὼς ἀνεπαίσθητός ἐστι πρὸς τοὺς ἥττονας , οἷον ψιθυρισμούς · ὁμοίως ὁ πρὸς τὸν ἥλιον ἀτενίσας ἀναγνῶναι οὐ δύναται οὐδὲ τῶν ἄλλων ἀκριβῶς ὁρατῶν ἀντιλαμβάνεσθαι · ὁμοίως καὶ ἐπὶ τῆς ἁφῆς ὁ θερμοῦ ἡ ψυχροῦ σφοδροῦ ἁψάμενος τοῦ χλιαροῦ οὐκ ἐπαισθήσεται ) , ὁ δὲ νοῦς ἐναντίως ἔχει · ὅσῳ γὰρ τῶν μειζόνων νοητῶν ἀντιλαμβάνεται , τοσοῦτον ἀκριβέστερός ἐστι περὶ τὴν αντίληψιν τῶν ἡττόνων , καὶ τὰς μὲν αἰσθήσεις αἱ ὑπερβολαὶ τῶν αἰσθητῶν φθείρουσιν ( ὑπερβολὴ γὰρ φωτὸς ἢ ζόφου ἔφθειρε τὴν ὄψιν , ὁμοίως καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ) , τὸν δὲ νοῦν τῶν μειζόνων νοητῶν ἡ ἀντίληψις ὀξυδερκέστερον ποιεῖ . ταῦτα μὲν οὖν τὰ καθ’ αὑτὸ συμβεβηκότα ταῖς ψυχικαῖς δυνάμεσι καὶ τὰ ὅμοια τούτων ὡμολογημένα ὄντα πρὸς τὴν λῆψιν τῆς οὐσίας καὶ τοῦ ὁρισμοῦ συμβάλλονται . λέγει δὲ αὐτὸς ὅτι μετὰ τὸν περὶ τῆς οὐσίας λόγον δεῖ εἰπεῖν καὶ περὶ τῶν ἐχομένων τῇ οὐσίᾳ , περὶ τῶν ἀδήλων λέγων καθ’ αὑτὸ συμβεβηκότων , ἅτινα ἐκ τῆς εὑρέσεως τῆς οὐσίας ἀναφαίνεται , οἷον εἰ χωριστὴν ἔχουσι τὴν οὐσίαν ἡ ἀχώριστον ( εὑρήσσομεν γὰρ ἐκ τοὐ ἀποδιδομένου ὁρισμοῦ ὅτι ἀχώριστον ) , καὶ πότερον θνητὴ ἢ ἀθάνατος . τὸ δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἤτοι τῶν κατὰ συμβεβηκὸς ὑπαρχόντων , οἷον εἰ κινεῖται κατὰ συμβεβηκός , καὶ εἰ ἐν τόπῳ ἐστίν · ἢ ἐχόμενα μὲν εἶπεν τὰ προσεχέστερον ἰδίως συμβεβηκότα , οἷον τὸ χω - ριστὸν ἡ ἀχώριστον , ἄλλα δὲ τὰ πορρώτερον , οἷον τὸ θνητὸν ἢ ἀθάνατον · ἤγουν ὅτι τινῶν μὲν καθ’ αὑτὸ ἀντιλαμβάνονται , τινῶν δὲ κατὰ συμβεβηκός , οἷον ἡ ὄψις καθ’ αὑτὸ μὲν χρωμάτων , κατὰ συμβεβηκὸς δ’ εἰ τύχοι σχημάτων . p . 415a14 Ἀναγκαῖον δὲ τὸν μέλλοντα περὶ τούτων σκέψιν λαβεῖν ἕκαστον αὐτῶν τί ἐστιν . Ἐντεῦθεν βούλεται τὸν τρόπον τῆς διδασκαλίας ἐκθέσθαι , ᾧ μέλλει χρήσασθαι περὶ ἑκάστης τῶν ψυχικῶν δυνάμεων . οὔσης γὰρ πρώτης μὲν τῆς δυνάμεως , δευτέρας δὲ τῆς ἐνεργείας , πρότερον μὲν περὶ τῶν ψυχικῶν ἐνεργειῶν διαλέγεται , εἶτα περὶ τῶν δυνάμεων , διὰ τὸ σαφεστέρας εἶναι τῶν δυνάμεων τὰς ἐνεργείας , καὶ ἔτι πρὸ τούτων περὶ τῶν ἀντικειμένων ταῖς δυνάμεσιν , ἀντικειμένων δὲ ὡς τὰ πρός τι · τῇ γὰρ θρέψει ἡ τροφὴ ἀντίκειται · ἡ γὰρ θρέψις τῇ τροφῇ τρέφει καὶ τροφῆς ἐστι θρέψις , ὁμοίως ἡ ὅρασις ὁρατοῦ ὅρασις , καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὡσαύτως . αὐτὸ οὖν τοῦτο διὰ τούτων κατασκευάσαι βούλεται , ὅτι δεῖ τῆς διζασκαλίας ἐκ τῶν ἀντικειμένων κειμένων ἄρξασθαι ὡς σαφεστέρων . p . 415a16 δὲ χρὴ λέγειν ἕκαστον αὐτῶν , οἷον τί τὸ ἢ τὸ αἰσθητικὸν ἢ τὸ θρεπτικόν , πρότερον ἔτι λεκτέον , τί τὸ νοεῖν ἢ τὸ αἰσθάνεσθαι . Εἰ δεῖ , φησί , περὶ τῶν ψυχικῶν δυνάμεων διαλαβεῖν , ταὐτὸν δὲ εἰπεῖν περὶ τῶν οὐσιῶν ( ὁ γὰρ τὴν δύναμιν ἐγνωκὼς τὴν οὐσίαν ἔγνω γὰρ ὅτι οὐσία ἐστὶν ἀσώματος ἐν ὑποκειμένῳ σώματι τοιάνδε | δύναμιν h 5v ἔχουσα ) ἐπεὶ οὖν , φησί , περὶ τῶν δυνάμεων <δεῖ> διαλαβεῖν , τῶν δυνάμεων πρότεραι αἱ ἐνέργειαι , ἀναγκαίως πρῶτον περὶ τῶν ἐνεργειῶν δεῖ διαλεχθῆναι . πῶς δὲ πρότεραι τῶν δυνάμεων αἱ ἐνέργειαι , προσέθηκεν ὅτι τῷ λόγῳ : αἱ μὲν γὰρ δυνάμεις τῷ χρόνῳ πρότεραι τῶν ἐνεργειῶν , αἱ μέντοι ἐνέργειαι τῷ μὲν χρόνῳ δεύτεραι , τῷ δὲ λόγῳ πρότεραι , ἀντὶ τοῦ τῇ διδασκαλίᾳ · σαφέστεραι γὰρ ἡμῖν εἰσιν αἱ ἐνέργειαι τῶν δυ.νάμεων , δεῖ δὲ πανταχοῦ ἀπὸ τῶν σαφεστέρων τὴν ἀρχὴν ποιεῖσθαι . ἢ ὡς ὁ Ἀλέξανδρός φησι , τῷ λόγῳ ἀντὶ τοῦ τῇ τελειότητι · τελειότης γὰρ τοῦ δυ - νάμει ἡ ἐνέργεια · ταύτης γὰρ ἕνεκα ἡ δύναμις , τὸ δὲ οὗ ἕνεκα πρότερον τοῦ ἕνεκά του . παντὸς γὰρ τὸ μὲν τέλος τῷ χρόνῳ ὕστερον , τῷ δὲ λόγῳ πρότερον · προθέμενοι γὰρ τῷ λόγῳ τὸ τέλος , οὕτω τὰ πρὸς αὐτὸ ζητοῦμεν καὶ παρασκευαζόμεθα . καὶ ἡ φύσις δὲ πάντα ἕνεκά του ποιεῖ . εἰ γὰρ καὶ μὴ ἔγνωκεν ἃ ποιεῖ μηδὲ προτίθεται περὶ αὐτῶν , ἀλλ’ οὖν φυσικῶς πρός τι τέλος ὁρᾷ αὐτῆς ἡ ἐνέργεια . εἰκότως οὖν πρότερον τῶν δυνάμεων τὸν περὶ τῶν ἐνεργειῶν προχειρίσεται λόγον ὡς προτέρων τῇ τε γνώσει τῇ ἡμετέρᾳ διὰ τὴν σαφήνειαν καὶ τῷ τέλει . εἰ δὲ οὕτω , φησί , τουτέστιν εἰ περὶ τῶν σαφεστέρων καὶ πρώτων πρότερον δεῖ ποιεῖσθαι τὸν λόγον , σαφέστερα δὲ τῶν ἐνεργειῶν τὰ ἀντικείμενα αὐταῖς , περὶ τῶν ἀντικειμένων ἄρα πρῶτον δεῖ ποιήσασθαι τὸν λόγον . ἀντικείμενα δὲ ὡς πρός τι · ἡ γὰρ αἴσθησις αἰσθητοῦ ἐστιν αἴσθησις , καὶ ἡ νόησις νοητοῦ νόησις , καὶ ἡ θρέψις τῇ τροφῇ ἐστι θρέψις . ὅτ’ . δὲ τῆς μὲν δυνάμεως ἡ ἐνέργεια πρώτη τῷ λόγῳ , καὶ τῆς ἐνεργείας τὰ ἀντικείμενα , τίνα τέ ἐστι καθόλου τὰ τῷ λόγῳ πρῶτα , ἐν τῷ Θ τῆς Μετὰ τὰ φυσικὰ λέγει · ὧν γὰρ ἐν τῷ ὁρισμῷ παραλαμβάνομέν τινα , ταῦτα πρῶτα ἐκείνων ὁριζόμεθα τῷ λόγῳ . τὴν μὲν οὖν δύναμιν ὁριζόμενοι χρείαν ἔχομεν τῆς ἐνεργείας , οἷον ὁριζόμενοι τὴν ὄψιν λέγομεν δύναμις ἀφ’ ἧς τὸ ὁρᾶν , ὅπερ ἐστὶν ἐνέργει · οὐκέτι δὲ τὴν ἐνέργειαν ὁριζόμενοι προσχρώμεθα τῇ δυνάμει · τὸ γὰρ ὁρᾶν ἐστι τὸ ἀντιλαμβάνεσθαι τῶν ὁρατῶν , τουτέστι τῶν χρωμάτων . πάλιν τῆς ἐνεργείας κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον πρότερά ἐστι τὰ ἀντικείμενα , περὶ ἃ αἱ ἐνέργειαι · ὁριζόμενοι γὰρ τὴν ἐνέργειαν τὴν κατὰ τὸ ὁρᾶν , προσχρώμεθα τῷ ὁρατῷ ( τὸ γὰρ ὁρᾶν φαμεν ἀντίληψιν χρωμάτων εἶναι ) , οὐκέτι δὲ τῷ τοῦ χρώματος λόγῳ ἐμπεριέχεται τὸ ὁρᾶν . τὸ μὲν οὖν χρῶμα ὡς μὲν ὁρατὸν πρός τί ἐστιν , πρός τι δέ ἐστιν οἷς τὸ εἶναι ταὐτόν ἐστι τῷ πρός τί πὼς ἔχειν · ἐν τούτοις γὰρ ἀνάγκη ἐν τῷ ἑκατέρου λόγῳ θάτερον ἐμπεριέχε - σθαι · ὡς δὲ χρῶμα οὐκ ἔστι τῶν πρός τι · διὸ οὐκ ἀνάγκη παραλαμβάνε - σθαι ἐν τῷ ὁρισμῷ αὐτοῦ τὸ ὁρᾶν . ταῦτα οὖν τῷ λόγῳ |πρῶτα ὧν ἐν τῷ ὁρισμῷ παραλαμβάνονται . τούτων δὲ ἔτι πρότερον δεῖ τὰ ἀντικείμενα τεθεωρηκέναι . καὶ ἀρχόμενος τοῦ βιβλίου ἔλεγε ῾δεῖ ζητῆσαι , εἰ δέοι περὶ τῶν ἀντικειμένων ταῖς ἐνεργείαις πρότερον διαλαβεῖν᾿ , καὶ νῦν φησιν ὅτι ἀπὸ τούτων ἀρκτέον τῆς διδασκαλίας ὡς σαφεστέρων καὶ τῇ φύσει πρώτων . ὡς γὰρ ἐν Κατηγορίαις ἔδειξεν , αἰσθήσεως μὲν οὔσης πᾶσα ἀνάγκη εἶναι καὶ αἰσθητόν , καὶ θρέψεως οὔσης ἀνάγκη πᾶσα εἶναι καὶ τροφήν , καὶ ἀναιρουμένων τούτων οὔτε αἴσθησις οὕτε θρέψις ἔσται · θρέψεως δὲ καὶ αἰσθήσεως ἀναιρεθείσης τὰ ὧν ἡ αἴσθησις ἀντιληπτικὴ καὶ τὰ οἷς τρέφεται τὰ τρεφόμενα οὐδὲν κωλύει εἶναι . καὶ γὰρ εἰ μὴ ὡς αἰσθητὰ πρῶτα αἰσθήσεως , ἀλλ’ οὖν προυπάρχει γε αὐτῆς ὡς τάδε τινά . τίνα δέ ἐστι τὰ ἀντικείμενα ταῖς ἀπὸ τῶν ψυχικῶν δυνάμεων ἐνεργείαις , τῷ τρέφεσθαι , τῷ αἰσθάνεσθαι , τῷ νοεῖν , ἐπήγαγε · περὶ τροφῆς γάρ , φησί , καὶ αἰσθητοῦ καὶ νοητοῦ . καὶ ἐπὶ μὲν τῆς θρεπτικῆς δυνάμεως πρῶτον περὶ τροφῆς διαλέγεται · ἐπὶ δὲ τῆς γεννητικῆς καὶ τῆς αὐξητικῆς ἐπεὶ μὴ εὗρεν ἀντικείμενόν τι ἀνάλογον τῇ τροφῇ ( οὐ γὰρ ὥσπερ ἐστί ἔξω τῆς θρέψεως ἡ τροφή , οὕτω καὶ ἐπ’ ἐκείνων · ἐν αὐτῷ γάρ ἐστι τῷ αὐξομένῳ ἡ αὐξητικὴ δύναμις · ὁμοίως τὸ γεννώμενον ὅμοιόν ἐστι τοῦ γεννῶντος , ὥστε ὅσα λέγεται περὶ τοῦ γεννῶντος , τοσαῦτα καὶ περὶ τοῦ γεννωμένου , καὶ οὐδὲν δεῖ περὶ αὐτοῦ ἰδίᾳ εἰπεῖν , καὶ παντὶ προφανὲς ὅτι ὅμοιον τῷ γεννῶντι τὸ τικτόμενον , ἐπειδὴ τῆς τροφῆς ἄπορος ὁ λόγος , ὡς μαθησόμεθα ) , διὰ τοῦτο οὖν ἀπὸ τῶν τελῶν ἐποιήσατο τούτων τὴν διδασκαλίαν , τῆς αὐξητικῆς λέγω καὶ γεννητικῆς . τέλος δὲ τῆς μὲν γεννητικῆς δυνάμεως ἡ τοῦ θείου μίμησις · ἐπεὶ γὰρ πάντα μὲν τοῦ πρώτου ἐφίεται καὶ τῆς ἐν ἐκείνῳ ἀιδιότητος , οὐ δύναται δὲ τὰ φθαρτὰ τῷ τὰ αὐτὰ μένειν κατὰ ἀριθμὸν μιμεῖσθαι τὴν τοῦ θείου ἀιδιότητα , τῷ γεννᾶν ἕτερα οἷα αὐτὰ τὴν ἀιδιότητα μιμεῖται . τέλος δὲ τῆς αὐξητικῆς τὸ ἀγαγεῖν τὸ αὐξόμενον εἰς τὸ τέλειον καὶ κατὰ φύσιν εἶδος , εἰς ὃ γενόμενον τὰς τελειοτάτας τῆς φύσεως ἐνεργεῖ ἐνεργείας , λέγω τὰς γεννητικάς . ἐκ τῶν τελῶν οὖν τὴν περὶ τούτων ποιεῖται διδασκαλίαν . εἰ δέ τις ἀκριβῶς ἐπισκέπτοιτο , καὶ τὴν θρεπτικὴν ἀπὸ τοῦ τέλους ἐδίδαξεν , ὡς ὁ ὁρισμὸς αὐτῆς δηλοῖ . ὡρίσατο γὰρ αὐτὴν οὕτως · δύναμίς ἐστι , φησίν , οἵα τε οὖσα σώζειν τὸ ἔχον αὐτήν , καθὸ ἔχει τὸ εἶναι , τὸν ἄνθρωπον , καθὸ ἄνθρωπος , καὶ τὰ λοιπά . p . 415a 22 οἷον περὶ τροφῆς καὶ αἰσθητοῦ καὶ νοητοῦ . Πρὸ γὰρ τῆς θρεπτικῆς δυνάμεως διδάξει τί ποτέ ἐστι τροφή , καὶ πρὸ τῆς αἰσθητικῆς δυνάμεως τί ποτέ ἐστιν αἰσθητόν . οὐκέτι δὲ περὶ τοῦ νοῦ μέλλων διδάσκειν πρότερον περὶ τοῦ νοητοῦ διαλέξεται · ἀσαφέστε|ρον γὰρ ἐνταῦθα τὸ ἀντικείμενον τοῦ νοῦ , λέγω τὸ νοητόν . ἀλλ’ ἐπειδὴ οὔπω ταῦτα διείρηκεν , λέγω δὴ τὰ περὶ τῶν διδασκαλιῶν πασῶν τῶν ψυχικῶν δυνάμεων , διὰ τοῦτο προσέθηκε καὶ νοητοῦ , ἵνα μὴ ἐπιταράξῃ τὴν διδασκαλίαν , ἐπεί , ὡς εἶπον , οὐ τῆ αὐτῇ τάξει ἐπὶ τούτων χρήσεται . p . 415a22 Ὥστε πρῶτον περὶ τροφῆς καὶ γεννήσεως εἰπον . Ἐπειδὴ πρῶτον τῇ φύσει ἡ θρεπτικὴ δύναμις , ὡς πολλάκις εἶπον , ἔφη δὲ δεῖν πρὸ τῶν δυνάμεων περὶ τῶν ἐνεργειῶν εἰπεῖν , πρὸ δὲ τῶν ἐνεργειῶν περὶ τῶν ἀντικειμένων , πρὸς ἃ <αἱ> ἐνέργειαι τὸ εἶναι τῷ δὲ τρέφεσθαι ἡ τροφὴ ἀντίκειται ( τὸ γὰρ τρεφόμενον τροφῇ τρέφεται ) , διὰ τοῦτο ἀρχόμενος πάλιν τοῦ περὶ ψυχῆς λόγου περὶ τροφῆς πρῶτον λέγειν , φησί , δεῖ . συνῆψε δὲ τῇ τροφῇ τὴν γέννησιν , ὡς τῆς τροφῆς καὶ τοὐ γεννᾶν αἰτίας οὔσης · τὸ γὰρ σπέρμα περίττωμά ἐστι τροφῆς . γέννησιν δὲ τὸ γεννώμενον εἶπεν · τοῦτο γὰρ τῷ γεννᾶν ἀντίκειται · τὸ γὰρ γεννῶν γεννώμενον γεννᾷ . καὶ περὶ τῆς γεννητικῆς οὖν μέλλοντας εἰπεῖν πρῶτον περὶ τοῦ ἀντικειμένου ῥητέον . οὐκ ἔστι δ’ , ὅπερ εἶπον , τὸ γεννώμενον ὡς ἀντικείμενον , ἀλλὰ μᾶλλον ὡς τέλος · τούτου γὰρ στοχάζεται ἡ φύσις διὰ τὴν ἔφεσιν τῆς διαμονῆς , τοῦ ποιῆσαι ἄλλο οἷον αὐτό . μήποτε δὲ οὐδὲν κωλύσει καὶ ὡς ἀντικείμενον αὐτὸ θεωρεῖν , ὅταν ὡς γεννώμενον μόνον θεωρῆται · οὔτε γὰρ γέννησιν ἐνδέχεται ἄνευ τοῦ γεννωμένου οὔτε γεννώμενον ἄνευ γεννήσεως . ὥσπερ οὖν ἡ οἰκοδόμησις τοῦ οἰκοδομητοῦ ἐστιν οἰκοδόμησις καὶ ἡ αἴσθησις αἰσθητοῦ αἴσθησις , οὕτω δήπου καὶ ἡ γέννησις γεννητοῦ γέννησις · καὶ ὥσπερ τέλος τῆς οἰκοδομήσεως τὸ ἀπο - τελέσαι τὸ οἰκοδομητόν , τουτέστιν οἰκίαν ποιῆσαι , οὕτω καὶ τῆς γεννήσεως τὸ ποιῆσαι ἄλλο οἷον τὸ γεννῶν . ὥσπερ οὖν τὴν οἰκίαν οὐδὲν κωλύει καὶ ὡς ἀντικείμενον καὶ ὡς τέλος θεωρεῖσθαι τῆς οἰκοδομήσεως , ὡς μὲν αὐτὸ τοῦτο οἰκίαν , τουτέστι σκέπασμα κωλυτικὸν ἀπ’ ὄμβρων καὶ καυμάτων , τέλος , ὡς μέντοι οἰκοδομητόν , ἕως ἄν οἰκοδομῆται , ἀντικείμενον , οὕτω καὶ τῆς γεννήσεως τὸ γεννώμενον ὡς μὲν ἔτι γεννώμενον ἀντικείμενον ὡς γὰρ ἡ οἰκοδόμησις πρὸς τὸ οἰκοδομητόν , οὕτως ἡ γέννησις πρὸς τὸ γεννητόν ) , ὡς δὲ ἤδη γεγεννημένον τέλος . τὸ αὐτὸ καὶ ἐπὶ αὐξήσεως καὶ αὐξητοῦ καὶ ηὐξημένου . p . 415a23 Ἡ γὰρ θρεπτικὴ ψυχὴ καὶ τοῖς ἄλλοις ὑπάρχει ἐντεῦθεν λοιπὸν ἄρχεται τὴν περὶ τῆς φυτικῆς ψυχῆς διδασκαλίαν ποιεῖσθαι . θρεπτικὴν ψυχὴν ἐνταῦθα τὴν φυτικὴν λέγει . ἐπειδὴ πρὸ τῶν δυνάμεων δεῖ περὶ τῶν ἐνεργειῶν διαλαβεῖν , πρὸ δὲ τῶν ἐνεργειῶν περὶ τῶν ἀντικειμένων , προτέρα δὲ τῶν ψυχικῶν δυνάμεων ἡ φυτική , διότι τὰ μὲν ἔχοντα τὰς ἄλλας ψυχικὰς δυνάμεις ἔχει καὶ ταύτην , τὰ δὲ ταύτην ἔχοντα οὐ πάντως ἔχει καὶ τὰς ἄλλας , διὰ τοῦτο πρῶτον περὶ τροφῆς καὶ γεννήσεως ἀναγκαῖον εἰπεῖν · ταῦτα γὰρ ἔργα ἐστὶ τῆς φυτικῆς ψυχῆς , περὶ ἧς πρῶτον διαληπτέον ὡς κοινοτάτης · κατὰ ταύτην γὰρ τὸ ζῆν πᾶσιν ὑπάρχει τοῖς ζῶσιν , ὥσπερ τὸ ζῴοις εἶναι κατὰ τὴν αἴσθησιν . καὶ πρότερόν γε , ὡς ἤδη εἶπον , περὶ τῆς γεννητικῆς ποιεῖται τὸν λόγον . ἧς ἐστιν ἔργα γεννῆσαί τε καὶ τροφῇ χρῆσθαι . ὁρᾷς ὅτι τὸ ἡ γὰρ θρεπτικὴ ψυχὴ εἶπεν ἀντὶ τοῦ ἡ φυτική · ταύτῃ γὰρ τῆς θρεπτικῆς ἔργα φησὶν εἶναι τὸ γεννῆσαι καὶ τροφῇ χρῆσθαι , ἀντὶ τοῦ θρέψαι . p . 415a26 Φυσικώτατον γὰρ τοῖς ζῶσίν ἐστιν , ὅσα τέλεια καὶ πηρώματα ἢ τὴν γέννησιν αὐτομάτην ἔχει , τὸ ποιῆσαι ἕτερον οἷον αὐτό . Ἴδου γὰρ ἀρχὴν τῆς γεννητικῆς δυνάμεως ἀπὸ τοῦ τέλους ἐποιήσατο διδάσκων τί ποτέ ἐστι τὸ τέλος αὐτῆς . φυσικώτατον δὲ ἀντὶ τοῦ σκοπιμώτατον τέλος τῆς φύσεως τοῦτό ἐστι , τὸ ποιῆσαι ἄλλο οἷον αὐτό . πάντα οὖν τὰ ζωῆς μετέχοντα , εἰ μὴ πηρώματα εἴη , ὡς οἱ εὐνοῦχοι , ἢ μὴ τέλεια , οἷον τὰ νεογνά , <ἢ> εἰ μὴ αὐτομάτην ἔχει τὴν γέννησιν , ὡς τὰ ἐκ σήψεως γινόμενα , οἷον σκώληκες καὶ ψύλλαι καὶ κώνωπες καὶ τὰ τοιαῦτα , σκοπιμώτατον τέλος ἔχει παρὰ τῆς φύσεως τὸ γεννᾶν οἷον αὐτό . ἡμίονοι δὲ καὶ εἴ τι τούτοις ὅμοιον , οἱονεὶ καὶ αὐτὰ πηρώματά ἐστιν · οὐ σώζει γὰρ οὐδέτερον εἶδος · διὸ οὐκ ἔχουσι τὴν ἐξ ἀλλήλων γέννησιν . ἱστοροῦσι δὲ ὅτι κυήσασαί ποτε ἡμίονοι ἐξήμβλωσαν , μὴ δυνηθείσης τῆς φύσεως τελεσφο - ρῆσαι τὸ κυηθὲν διὰ τὸ μὴ εἶναι εἰλικρινῆ μηδετέραν φύσιν , μήτε τὴν ἵππου μήτε τὴν ὄνου , ἀλλ’ ἑκατέραν πήρωμα εἶναι . οὐ πάντα δὲ τὰ ἐκ σήψεως οὐ κυίσκει · ἱστορεῖ γὰρ Ἀριστοτέλης ἐν τῇ Περὶ ζῴων ἱστορίᾳ ἰχθῦς τινας ἐκ σήψεως γινομένους καὶ κυίσκοντας · καὶ μέλιτται δὲ ἐκ σήψεως τῶν ταυρείων σωμάτων γινόμεναι ὁμοίως γεννῶσιν ἐναφιεῖσαι τοῖς κηρίοις τὸ σπέρμα . εἶτα καὶ τὴν αἰτίαν προστίθησι , τίνος ἕνεκα τὸ φυσικώτατον τέλος τοῖς ζῶσίν ἐστι τὸ ποιῆσαι ἕτερον οἷον αὐτό · ἵνα γάρ , φησί , τοῦ ἀεὶ καὶ τοῦ θείου μετέχωσιν , ᾗ δύνανται . δοκεῖ γὰρ αὐτῷ πάντα τὰ φύσει συνεστῶτα ἔφεσιν τοῦ ἀρίστου καὶ πρώτου τῶν ὄντων ἔχειν , λέγω δὴ τοῦ θείου , ἔφεσιν δὲ φυσικήν · διόπερ ἕκαστον , ᾗ δύναται , μιμεῖται τὴν ἐν τῷ πρώτῳ ἀιδιότητα . // ἀπορήσειε δ’ ἄν τις , εἰ φυσικώτατόν ἐστιν τοῖς ζῶσι πᾶσι τὸ ποιῆσαι οἷον αὐτό , ἕκαστον δὲ τοῦ ὁμοίου ἐστὶ γεννητικόν , συμβήσεται ἢ καὶ ἐν τῇ ἀλόγῳ ψυχῇ εἶναι τὴν γεννητικὴν δύναμιν , καὶ τὴν αἴσθησιν αἴσθησιν γεννᾶν , καὶ τὸν θυμὸν θυμόν , καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ὡσαύτως , ἢ τὴν φυτικὴν γεννητικὴν εἶναι τῆς ἀλόγου , ὡς εἶναι ἐκ τοῦ χείρονος τὸ κρεῖττον , ὅπερ ἄτοπον . μήποτε οὖν ἔστιν εἰπεῖν ὅτι ὥσπερ ὁ ἀποτυμ|θεὶς κλάδος ἔχει ἐν ἑαυτῷ ἀμερῶς τὰς φυσικὰς πάσας δυνάμεις , h 6v καὶ ὥσπερ τὰ μόρια τῶν ἐντόμων καὶ τῶν ὅλων ἀποτμηθέντα ἔχει ἐν ἑαυτοῖς τήν τε αἰσθητικὴν δύναμιν καὶ τὴν κατὰ τόπον κίνησιν , οὕτω καὶ ἐν τῷ σπέρματι τῷ ἐκ τῶν ζῴων ἀμερῶς ἐνυπάρχουσιν οἱ λόγοι τῶν ψυχικῶν δυνάμεων · οὐ γὰρ ἄζων ἔξεισιν . ἀλλ’ εἰ τοῦτο δοθείη ὅτι καὶ τῆς ἀλόγου ψυχῆς οἱ λόγοι εἰσὶν ἐν τῷ σπέρματι , ὧν αὐξομένων ἢ τελεσφορουμένων ἐγγίνεσθαι τὴν ἄλογον ψυχὴν ἐν τῷ σώματι , μηδεμιᾶς ἔξωθεν οὐσίας τῆς ἀλόγου ψυχῆς ἐγγενομένης ἐν τῷ σώματι , πολλὰ τῶν ὡμολογημένων ἀνατρέψομεν . σκοπείσθω δ’ ὡς ἐπὶ ἀνθρώπου ὁ λόγος . // λέγεται δὴ τῇ ἀνθρωπείᾳ ψυχῇ ἐγκατιούσῃ εἰς γένεσιν , πρὶν εἰς τόδε τὸ σῶμα πέσῃ , πρότερον προσυφαίνεσθαι αὐτῇ τὸ πνεῦμα καὶ τὰς ἐν αὐτῷ ἀλόγους δυνάμεις . εἰ δὲ τοῦτο ἀληθές , προυπάρχειν ἀνάγκη τοῦ σπέρματος τὴν ἄλογον ψυχήν . εἰ γὰρ ἐν τῷ σπέρματι τὴν γένεσιν ἴσχει , ψεῦδος τὸ εἰρημένον , καὶ εἰ ἐν τῷ πνεύματι ἔχει τὸ εἶναι καὶ ἐπιδιαμένει μετὰ τὴν διάλυσιν τοῦ ζώου , ἀδύνατον ἐν τῷ σπέρματι τοὺς λόγους αὐτῆς εἶναι · ἐν ἐκείνῳ γὰρ ἕξει καὶ τὸ εἶναι . εὔλογον δὲ καὶ τὸ ἐπιδιαμένουσαν * * τοῦ σώματος καὶ προϋπάρχειν αὐτοῦ . μήποτε οὖν ὥσπερ τῶν αὐτομάτων ζῴων τε καὶ φυτῶν ἡ γένεσις οὐκ ἐκ προϋποκειμένης ψυχῆς τῇ διαδοχῇ γίνεται , ἀλλὰ τῆς ὕλης ἐπιτηδείας γενομένης ὑπὸ τῆς ὅλης δημιουργίας ἐνίεται ἐν αὐτῇ τῶν τε βοτανῶν καὶ τῶν ζῴων τὰ εἴδη καὶ αἱ ἐν αὐτοῖς ψυχικαὶ δυνάμεις , οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ἀλόγου ψυχῆς τῆς ἐν πᾶσι τοῖς ζῴοις γίνεται ἐκ τῆς ὅλης δημιουργίας ὑφισταμένων αὐτῶν . εἰ γόνιμος οὖν δύναμις τῆς ἀλόγου ψυχῆς , οὐδεμία ἀπορία · τῆς γὰρ γονίμου δυνάμεως οὐ χρεία ταύτῃ τὴν κατὰ ἀριθμὸν ἐχούσῃ ἀιδιότητα . // ἀλλ᾿ εἰ πάντα τοῦ ἀεὶ ἐφίεται , καὶ διὰ τοῦτο ἐνέσπαρται τοῖς ἐμψύχοις ἡ γεννητικὴ δύναμις , πῶς ἐπὶ τῶν ἀψύχων Kpoydiprazi λόγος ; οὐδὲ γὰρ τὴν γεννητικὴν ἔχει δύναμιν · φημὶ οὖν ὅτι κἀν τούτοις κατὰ τὰ μέτρα τὰ αὐτῶν ἔστι τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν θεάσασθαι . ὥσπερ γὰρ καὶ ἐν τοῖς ἐμψύχοις οὐχ ὁμοία ἡ ἔφεσις τοῦ τοι · ούτου , ἀλλ’ ἐν μὲν τοῖς ζῴοις προαιρετὴν ἔχουσι τὴν κίνησιν καὶ ὄρεξις ἐντίθεται ὑπὸ τῆς φύσεως τῆς γεννητικῆς δυνάμεως ίαρ)οιστρῶσα τὰ ζῷα καὶ ἐπείγουσα εἰς τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν , καὶ ἐν αὐτοῖς τούτοις διαφορὰ πλείστη ( ὁ μὲν γὰρ ἄνθρωπος μετὰ τοῦ καὶ ἐφιστάνειν τῷ γεννωμένῳ , φημὶ δ’ ὅτι τῆς διαδοχῆς ἕνεκεν τοιαῦται ὑπάρχουσιν ἡμῖν ἐνέργειαι ) , ἐν δὲ τοῖς φυτοῖς ἀπροαιρέτου τῆς κινήσεως οὔσης , αὐτόματος ἡ γεννητικὴ ἐνέργεια πρόεισιν , οὕτως οὐδὲν θαυμαστὸν εἰ καὶ ἐπὶ τῶν ἀψύχων φανείη ὑφειμένη ἡ τοιαύτη δύναμις . τὰ γοῦν στοιχεῖα δρῶντα εἰς ἄλληλα τὸ ἐπι - κρατοῦν εἰς τὴν ἑαυτοῦ ἰδέν μεταβάλλει τὸ ἐπικρτούμα-νον · τὸ γὰρ θερ - μὸν ETCixpaxTJaav τοῦ ψυχροῦ εἰς ἑαυτὸ μεταβέβληκεν , ὁμοίως καὶ εἰ τὸ ψυχρὸν ἐπικρατήσῃ τοῦ θερμοῦ , ἐπὶ ξηροῦ τε καὶ ὑγροῦ ὡσαύτως . ἐπεὶ γὰρ μὴ ἄφθαρτά ἐστι τὰ στοιχεῖα , τούτου χάριν εἰ φθαρείη ὑπὸ θερμοῦ ψυχρόν , ἀλλαχοῦ fj ἀνταπόδοσις γίνεται ἐπικρατοῦντος τοῦ ψυχροῦ , ἵνα τὰ so εἶδ’ η φυλάττηται . καὶ τὰ μέταλλα δὲ φθειρόμενα πάλιν ἀνττͅοὃίὸοται · εἰ γὰρ καὶ μὴ ὅδε ὁ λίθος γεννᾷ ἄλλον ὅμοιον ἑαυτῷ , ἀλλ’ οὖν αὐτὴ οἷον ἡ τοῦ μετάλλου ὁλότης τὴν γεννητικὴν ἔχει δύναμιν . ἔοικε γὰρ ὅδε ὁ λίθος μορίῳ τινὶ ζῴου , αὐτὴ δ’ ἡ τοῦ μετάλλου ὁλότης ὅλῳ τῷ ζῴῳ . καὶ γὰρ ἐν τοῖς ζῴοις ἐν τοῖς ὅλοις ἡ γεννητικὴ δύναμις , οὐκ ἐν τοῖς μορίοις , καὶ ὥσπερ ἐν τοῖς ζῴοις σαρκός τινος ἀφαιρεθείσης ἀντ’ αὐτῆς ἑτέραν γεννᾷ ἡ φύσις , οὕτω καὶ ἐν τοῖς μετάλλοις ἀντὶ τοῦ ἀφαιρεθέντος ἀποδᾑοται . 5 p.415b2 To δὲ οὗ ἕνεκα δισσόν , τὸ μὲν οὗ , τὸ δὲ ᾧ ἐπειδὴ εἶπεν φυσικώτατον εἶναι τοῖς ζῶσι τὸ γεννᾶν οἷον αὐτό , τοῦτο ( oe ) διὰ τὸ πάντα τοῦ πρώτου ὀρέγεσθαι καὶ τῆς ἐκείνου ἀιδιότητος , ἐπειδὴ ὅλως ἐμνήσθη τελικοῦ αἰτίου , διὰ τοῦτό φησιν ὅτι τὸ οὗ ἕνεκα , τουτέστι τὸ τέλος διττόν ἐστι , τὸ μὲν οὗ ἕνεκα , τὸ δὲ ᾧ , ὅπερ καὶ ἐν τῇ Ποιητικῇ καὶ ἐν τῇ Περὶ γενέσεως εἶπεν . οἷον τί λέγω ; ὁ οἰκοδόμος τέλος ἔχει τὸ ποιῆσαι σκέπασμα κωλυτικὸν ὄμβρων καὶ καυμάτων . τοῦτο τὸ τέλος οὗ ἕνεκά ἐστ··̓́ · ἕνεκα γὰρ σκέπης ποιεῖ τὴν οἰκίαν . ἔχει δὲ καὶ ἄλλο τέλος ἡμᾶς · τὸ γὰρ σκέπασμα τοῦτο ἡμῖν ποιεῖ . ἐσμὲν οὖν καὶ ἡμεῖς τοῦ οἰ - κοδόμου τέλος τὸ ὡς ᾧ . ὥσπερ οὖν ἐνταῦθα , οὕτω καὶ ἐπὶ πάντων τῶν φύσει συνεστώτων ἔστι διττὸν τὸ τέλος · ἡ μὲν γὰρ ἔφεσις τοῦ θείου , δι’ ἣν ἕκαστον τῶν ἐμψύχων ποιεῖ ἄλλο οἷον αὐτό , τέλος ἐστὶ τὸ οὗ · τούτου γὰρ ἕνεκα ἡ γένεσις · ἐπειδὴ δὲ τὰ σώματα ὄργανα γίνονται ταῖς ψυχαῖς , αἱ ψυχαί εἰσι τέλη ὡς ᾧ . ἀναλογεῖ οὖν τῷ μὲν τεχνίτῃ τῷ οἰκοδόμῳ ἡ φύσις , τῷ δὲ ἀνθρώπῳ τῷ ἐπιτάποντι γενέσθαι τὸ σκέπασμα ἡ ψυχή , τῷ σώματι δ’ ἡ οἰκία . οὐ μόνον δ’ ἐπὶ τῶν ζῴων τέλος ἐστὶ διττόν , τό τε οὗ καὶ τὸ ᾧ , ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν φυτῶν · καὶ γὰρ καὶ ἐν τούτοις ἡ φύσις ὀργανικὸν ποιεῖ τὸ σῶμα πρὸς τὴν χρείαν τῆς ἐν αὐτοῖς ψυχῆς ἀναφερόμενον . ὀργανικὰ γὰρ καὶ τὰ τῶν φυτῶν μέρη , ἡ ῥίζα καὶ φλοιὸς καὶ ἐντεριώνη καὶ φύλλα καὶ τὰ τοιαῦτα . ἐπὶ μὲν οὖν τῶν ἐμψύχων διττὸν τὸ τέλος , ὥσπερ εἴρηται , ἐπὶ δὲ τῶν λοιπῶν οὐκέτι ἔστιν εὑρεῖν διττὸν τὸ τέλος · μέταλλα γὰρ καὶ λίθοι καὶ ἁπλῶς τὰ ἄψυχα , προσεχῶς ὑπὸ ψύξεως καὶ θερμότητος γινόμενα , ἐξῃρημένως δὲ ὑπὸ τῆς ὅλης δημιουργίας , ἓν τέλος ἔχει τὸ οὗ ( ἕνεκα γὰρ τῆς κοσμοποιίας ) , οὐκέτι μέντοι καὶ τὸ ὡς ᾧ τέλος ἐστὶν ἐν τούτοις . οὐ γάρ εἰσιν | ὄργανά τινων οὐδὲ εἰς χρείαν h 7r ψυχῶν τινων κατασκευάζεται . μᾶλλον δὲ τὸ διττὸν τοῦτο τ·έλος ἐπὶ πάντων κοινῶς θεωρητέον . καὶ ἔστι τὸ ὡς οὗ τέλος κοινῶς πάντων φυσικῶν τε καὶ τεχνητῶν ἡ τοὐ ἀγαθοῦ ἔφεσις ( ἕνεκα γὰρ τοῦ ἀγαθοῦ καὶ ἡ φύσις καὶ ἡ τέχνη πάντα πράττει ) τὸ δ’ ᾦ τοῦ κοσμῆσαι τὴν ὕλην ἕνεκα . ἔστι γὰρ τέλος καὶ τὸ εἶδος ἁπλῶς τοῦ ἀβακίου ἢ τοῦ ζῴου , ὅπερ ἐστὶ τὸ κοσμῆσαι τὴν ὕλην , καὶ ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ἔφεσις , δι’ ἣν ταῦτα γίνεται , ἡ χρεία τυχὸν ἢ ἡ τοῦ θείου μίμησις . ἐπισημαίνονται δὲ ἐνταῦθα ὅτι καὶ τὸν σκοπὸν ὁ Ἀριστοτέλης τέλος λέγει ( τὸ γὰρ οὗ ἡ ἔφεσις , τοῦτο σκοπός καὶ διὰ τοῦτο διττὸν τὸ τέλος εἶπε . τὴν δὲ ὄρεξιν κοινότερον εἶπε · κυρίως γὰρ ἐπὶ μόνων τῶν ἐχόντων αἴσθησιν ἡ ὄρεξις , ὡς ἀνωτέρω εἶπε , τὰ δὲ φυτὰ ὄρεξιν οὐκ ἔχει , ἐπεὶ μηδὲ αἴσθησιν . ὄρεξιν οὖν λέγει τὴν φυσικὴν πρὸς τοῦτο κατασκευήν , καὶ ὥσπερ ἀμέλει καὶ τὸ πῦρ λέγομεν ἐφίεσθαι τοῦ ἄνω καὶ οὕτως ἐπ’ αὐτὸ ἰέναι . πάντα οὖν τὰ τὴν φυσικὴν αὐτὴν ὁρμὴν καὶ ὄρεξιν ἔχοντα ἐφίεται τῆς τοῦ πρώτου ἀιδιότητος . καὶ ἐπεὶ τὰ φθαρτά , φησί , μὴ δύναται ταὐτὰ μένειν τῷ ἀριθμῷ , τῷ ποιεῖν ἄλλα οἷα αὐτὰ τῷ εἴδει τῇ διαδοχῇ τὴν ἀιδιότητα τι ... τὸ δὲ τὸ μὲν μᾶλλον τὸ δὲ ἧττον ἤτοι διὰ τὸ τὰ μὲν πολυχρονιώτερα εἶναι , τὰ δὲ ὀλιγοχροιώτερα , ἢ διὰ τὰ διαλείποντα καὶ μὴ συνεχῶς ὄνια , ἀλλὰ κατὰ καιρούς τινας γινόμενα , ὡς ἀκρίδων γένη καὶ σφῆκες καὶ ἐμπίδες , καὶ εἴ τινα τοιαῦτα . κυριώτερον δ’ ἄν τις τούτου ἀκούοι οὐκ ἐπὶ χρονικῆς παρατάσεως , ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ ποιοῦ τῆς μεθέξεως , ἐπεὶ οὕτω τὸ κρεῖπον τῶν θνητῶν ζῴων , ὁ ἄνθρωπος , πολλῶν χειρόνων ἔσται ἧττον μετέχον τοῦ θείου · πολλὰ γὰρ τῶν ζῴων πολυχρονιώτερά ἐστιν ἀνθρώπου , κορῶναι καὶ ἐλέφαντες καὶ ὄφεις καὶ ἄλλα πλεῖστα . οὐχ οὕτως οὖν ἀκουστέον τοῦ τὰ μὲν μᾶλλον τὰ δ’ ἧττον , ἀλλὰ κτὰ τὸ ποιὸν τῆς μεθέξεως . ὥσπερ <γὰρ> καὶ τὰς τοῦ ἡλίου ἐλλάμψεις οὐ πάντα τὰ ζῷα ὁμοίως δέχεται ἄλλως γὰρ ἀετὸς τοῦ ἡλιακοῦ φωτὸς μετέχει καὶ ἄλλως ἄνθρωπος καὶ νυκτερὶς ἄλλως κατὰ τὰ μέτρα τῆς ὀπτικῆς αὐτῶν δυνάμεως ) οὕτως καὶ τὰς τοῦ θεοῦ ἐλλάμψεις ἄλλα ἄλλως ὑποδέχεται κατὰ τὰ μέτρα τῆς ἑαυτῶν οὐσίας . p . 415 b 7 Ἔστι δὲ ἡ ψυχὴ τοῦ ζῶντος σώματος αἰτία καὶ εἰπὼν περὶ τοῦ τέλους τῆς γεννητικῆς δυνάμεως , καὶ μέλλων περὶ τροφῆς καὶ αἰσθητοῦ καὶ ἁπλῶς τῶν ἀντικειμένων ταῖς ψυχικαῖς ἐνεργείαις διαλαβεῖν , πρότερον διὰ τούτων διδάσκει ὅτι ἀναγκαῖος τῷ περὶ τῆς ψυχῆς λόγῳ ὁ περὶ τῶν ἀντικειμένων λόγος . τὸ γὰρ ἔμψυχον καθὸ ἔμψυχόν ἐστι τρέφεται , ὥστε τοῦ τρέφεσθαι αὐτὸ ἡ ψυχὴ αἴτιον · ὁμοίως καὶ τοῦ αἰσθάνεσθαι τῷ ζῴῳ αἰτία ἡ ψυχή . τὸ δὲ τρεφόμενον τῇ τροφῇ τρέφε · τᾶι , καὶ τὸ αἰσθανόμενον αἰσθητοῦ αἰσθάνεται . ὥστε τῷ μέλλοντι περὶ ψυχῆς τῆς τε θρεπτικῆς καὶ αἰσθητικῆς διαλαβεῖν δεῖ πρότερον εἰδέναι τί ποτέ ἐστι τὸ τρέφεσθαι καὶ αἰσθάνεσθαι , καὶ τῷ ταῦτα γνῶναι θέλοντι ἀναγκαῖον εἰδέναι τίς ποτέ ἐστιν ἡ τροφὴ καὶ τὸ αἰσθητόν . ἡ γὰρ αἴσθησις αἰσθητοῦ ἐστιν αἴσθησις , καὶ τὸ τρεφόμενον τῇ τροφῇ τρέφεται · ταῦτα δὲ τῶν πρός τι , τῶν δὲ πρός τι τὸ ἕτερον εἰδέναι θέλοντα ἀναγκαῖον καὶ τὸ λοιπὸν γιγνώσκειν . ὥστε ἀναγκαῖος τῷ περὶ τῆς ψυχῆς λόγῳ ὁ ὖ · περὶ τῶν ἀντικειμένων λόγος . ὁ γὰρ σῖτος ὡς μὲν σῖτος οὐκ ἔστι πρός τι , ὡς δὲ τροφὴ πρός τί ἐστιν · ὁμοίως καὶ ὁ λίθος ὡς μὲν οὐσία τις οὐκ ἔστι τῶν πρός τι , ὡς δὲ ὁρατὸς πρός τί ἐστιν · τὸ γὰρ ὁρατὸν τῇ ὁράσει ἐστὶν ὁρατόν . πόθεν οὖν ὅτι ἡ ψυχὴ τροφῆς καὶ αἰσθήσεως τοῖς σώμασιν αἰτία , ἵν’ οὕτως ἀναγκαῖος δειχθῇ ὁ περὶ τούτων λόγος ; τοῦτο δείκνυσι διὰ τῶν προκειμένων . τῶν γὰρ αἰτίων , φησί , πολλαχῶς λεγομένων ἢ γὰρ ὑλικόν ἐστι τὸ αἴτιον ἢ εἰδικὸν ἢ τελικὸν ἢ ποιητικόν ) τετραχῶς οὖν τῶν αἰτίων λεγομένων , κατὰ τοὺς τρεῖς τρόπους δείκνυσιν αἰτίαν οὖσαν τὴν ψυχ·ὴν τοῖς ζῶσιν , καὶ ὡς εἶδος καὶ ὡς τέλος καὶ ὡς ποιητικόν · ὅτι γὰρ οὐχ ὑλικὸν αἴτιον ἡ ψυχή , προφανές . καὶ ὅτι μὲν ἡ ψυχὴ ὡς εἶδος τοῖς ζῶσιν αἰτία , δείκνυσι διὰ δύο ἐπιχειρημάτων · τὸ γὰρ ὣ ς οὐσία τὸ εἶδος σημαίνει αὐτῷ . ἡ ψυχή , φησί , τοῖς ζῶσιν ἔστι τοῦ ζῆν αἰτία · τὰ δὲ ζῶντα , καθὸ ζῇ , τὸ εἶναι ἔχει · πᾶν δὲ καθ’ ὃ ἔχει τὸ εἶναι , τοῦτο εἶδος αὐτοῦ ἐστιν · ἡ ψυχὴ ἄρα εἶδός ἐστι τῶν ζώντων . ἢ οὕτω μᾶλλον · ἡ ψυχὴ τοῦ ζῆν τοῖς ζῶσιν αἰτία , τὸ δὲ ζῆν τοῖς ζῶσιν τὸ εἶναι αὐτῶν ἐστιν · ἡ ψυχὴ ἄρα τὸ εἶναί ἐστι τῶν ζώντων . παντὸς δὲ τὸ εἶναι ἡ οὐσία αὐτοῦ ἐστιν · ἡ ψυχὴ ἄρα τῶν ζώντων πάντων οὐσία ἐστίν . ἡ οὐσία δὲ τοῦ εἶναι πᾶσιν αἰτία · ἡ ψυχὴ ἄρα τοῖς ζῶσιν ἅπασι τοῦ εἶναι αἰτία . ὡς οὐσία ἄρα αἴτιον τοῦ εἶναι ἡ ψυχή . ἓν μὲν οὖν ἐπιχείρημα ὅτι αἴτιον ἡ ψυχὴ ὡς εἶδος τοῦτο . ἕτερον δὲ ὅπερ ἤδη καὶ ἐν τοῖς προλαβοῦσιν εἴρηκε · παντὸς γάρ , φησί , τοῦ δυνάμει ὄντος ἡ ἐντελέχεια εἶδός ἐστιν · ἡ δὲ ψυχὴ τοῦ δυνάμει ζωὴν ἔχοντος σώματος ἐντελέχειά ἐστιν · ἡ ψυχὴ ἄρα εἶδός ἐστι τοῦ δυνάμει ζωὴν ἔχοντος σώματος . οὕτω μὲν οὖν αἰτία ἡ ψυχὴ τοῦ σώματος τοῦ ἐμψύχου ὡς εἶδος αὐτοῦ οὖσα . ἀλλὰ μὴν καὶ ὡς ποιητικὸν αἴτιον αἰτία καὶ ἀρχὴ ἡ ψυχὴ καὶ ὡς τελικόν · καὶ ὅτι αἴτιον ὡς τέλος ἡ ψυχή , δείκνυσιν οὕτως λαμβάνει δὲ πρότερον ὅτι ἡ φύσις πάντα ἕνεκά του ποιεῖ · ἔδειξε γὰρ τοῦτο ἐν τῇ Φυσικῇ ἀκροάσει ) · τὰ διωργανωμένα σώματα ἕνεκα τῆς ψυχῆς · οὗ δὲ ἕνεκά τι γίνεται , τοῦτο τέλος ἐκείνου · ἡ ψυχὴ ἄρα τελικόν ἐστι τῶν διωργανωμένων σωμάτων αἴτιον . ὅτι δὲ καὶ ὡς ποιητικὸν αἴτιον ἀρχὴ ἡ ψυχή , σαφῶς δείκνυσι . ποιητικὸν δὲ αἴτιον τὸ ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως . κινήσεως δὲ εἴδη δ , πρώτη μὲν καὶ κυριωτάτη κίνησις ἡ κατὰ τόπον , εἶτα ἡ κατὰ ἀλλοίωσιν , εἶτα ἡ κατὰ αὔξησιν , εἶτα ἡ κατὰ φθίσιν . καὶ ὅτι μὲν τῆς κατὰ τόπον κινήσεως αἰτία τοῖς ζῴοις ἡ ψυχή , προφανές . ἀλλὰ ταύτῃ οὐ πᾶσαν ψυχὴν περιλαμβάνει , ἀλλὰ τὴν ἐν τοῖς ζῴοις κατὰ τόπον κινητικήν . διὸ δείκνυσιν ὅτι καὶ ἀλλοιώσεως αἰτία . τῶν γὰρ αἰσθήσεων αἰτία ἡ ψυχή , αἱ δὲ αἰσθήσεις ἀλλοιοῦνταί πὼς πάσχουσαι ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν · ἀλλοίωσις γάρ τις ἡ διάκρισις καὶ ἡ σύγκρισις τῶν ὄψεων . ἀλλ’ οὔπω διὰ τούτων καὶ τὰ φυτὰ περιέλαβε · διὸ ἐπάγει ὅτι καὶ αὐξήσεως καὶ φθίσεως αἰτία ἡ ψυχή , ἵνα πάντα τὰ ἔμψυχα περιλάβῃ . οὐχ ὁμοίως δέ ἐστι ποιητικὴ ἀρχὴ καὶ εἰδική . εἰδικὴ μὲν γὰρ ἀρχή ἐστιν ὡς αὐτῆς τῆς οὐσίας τοῦ ἐμψύχου σώματος αἰτία οὖσα , εἴ γε τὸ ἑκάστου εἶδος οὐσία αὐτοῦ ἐστιν , ὁμοίως καὶ τελική · ποιητικὴ δὲ οὐκέτι τῇς οὐσίας , ἀλλά τινων ἐνεργειῶν ἢ παθῶν ἀρχὴ καὶ αἰτία ἐστί . πῶς δὲ λέγομεν καὶ φθίσεως αἰτίαν ψυχήν ; οὐδὲν γὰρ οὔτε αὐτὸ αὑτῷ οὔτε τῷ ἑαυτοῦ ὑποκειμένῳ φθορᾶς ἐστιν αἴτιον . πάντα γὰρ οὐ μόνον τοῦ εἶναι , ἀλλὰ καὶ τῆς ἀιδιότητος ἐφίεται , ὡς ἤδη εἴρηται , κατὰ τὰ ἑαυτῶν μέτρα . λέγομεν οὖν ὅτι ὥσπερ λέγεται καὶ τὸ μὴ ὂν καὶ ἡ στέρησις αἴτιον εἶναι τῆς γενέσεως τῶν ὄντων , οὐ τῷ ποιητικὴν ἔχειν αἰτίαν , ἀλλὰ τῷ ἐκ τούτων μεταβάλλειν τὸ γινόμενον καὶ τῷ ταῦτα παραχωρεῖν τῷ εἴδει γινομένῳ πᾶν γὰρ τὸ γινόμενον ἐξ οὐκ ὄντων καὶ ἐκ τῆς ἰδίας στερήσεως γίνεται , ὡς εἴρηται ἐν τοῖς Φυσικοῖς ) οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ αἰτία λέγεται εἶναι φθίσεως , οὐ τῷ ποιεῖν τὴν φθίσιν , ὥσπερ ποιεῖ τὴν αὔξησιν , ἀλλὰ τῷ δι’ ἀσθένειαν λοιπὸν ἐνδιδόναι καὶ ὑποχωρεῖν αὐτή . ἄλλως τε πρὸς τὸ δεῖξαι ὅτι ποιητικὸν αἴτιόν ἐστιν ἡ ψυχή , ἀρκεῖ τὸ εἰδέναι ὅτι αὐξήσεως ἐστιν αἰτία . εἰ τοίνυν κατὰ πάντας τοὺς τῶν αἰτίων τρόπους αἰτία ἡ ψυχὴ τῷ ἐμψύχῳ σώματι τοῦ εἶναι , ᾗ ἔμψυχόν ἐστιν , ᾗ δὲ ἔμψυχόν ἐστι , ταύτῃ τρέφεταί τε καὶ αὔξεται καὶ γεννᾷ , καὶ τούτων ἄρα ἡ ψυχὴ αἰτία , ὅπερ δειχθῆναι προὔκειτο . ταῦτα δὲ πολλαχῶς λέγεται . τὴν αἰτίαν λέγει καὶ τὴν ἀρχὴν πολλαχῶς λέγωι . λέγεται γὰρ τετραχῶς ὡς εἶδος , ὡς ὕλη , ὡς ποιητικόν , ὡς τελικόν · ὁμοίως δὲ ἡ ψυχὴ τοὺς διωρισμένους τρόπους αἰτία . τῶν γὰρ τεσσάρων τρόπων τῶν αἰτίων τῶν διωρισμένων ἐν τῇ Φυσικῇ ἀκροάσει κατὰ τοὺς τρεῖς ὁμοίως αἰτία ἐστὶν ἡ ψυχὴ τῷ σώματι . καὶ γὰρ ὅθεν ἡ κίνησις , τουτέστιν ὡς ποιητικὸν αἴτιον οὕτω γὰρ αὐτὸ καλεῖ ) , καὶ οὗ ἕνεκα , τουτέστιν ὡς τέλος , καὶ ὡς οὐσία τῶν ἐμψύχων σωμάτων ἡ ψυχὴ αἰτία , ἀντὶ τοῦ ὡς εἶδος . ἐν γὰρ τῷ οἰκείῳ εἴδει ἑκάστου οὐσία χαρακτηρίζεται · ἡ γὰρ ὕλη κοινὴ πάντων · καὶ τὰ ἔμψυχα δὲ τὸ εἶναι ἔχει κατὰ τὴν ψυχήν · ὥστε εἶδος τῶν ἐμψύχων σωμάτων ἡ ψυχή . ὅτι μὲν οὖν ὡς οὐσία δῆλον · τὸ γὰρ αἴτιον τοῦ εἶναι πᾶσιν ἡ οὐσία . ὅτι αἰτία ἡ ψυχὴ ὡς εἶδος , διὰ τούτων δείκνυσιν . ἔστι δὲ τοῦτο τὸ πρῶτον ἐπιχείρημα · ἡ γὰρ ψυχή , φησίν , ἀρχὴ καὶ αἰτία τοῦ ζῆν τοῖς ζῶσι · τὸ δὲ ζῆν τοῖς ζῶσι τὸ εἶναί ἐστιν · ἑκάστου δὲ τὸ εἶναι τὸ εἶδος αὐτοῦ ἐστι καὶ ἡ οὐσία · ἡ ψυχὴ ἄρα εἶδός ἐστι καὶ οὐσία τῶν ζώντων . ἑκάστου δ’ ἡ οὐσία τοῦ εἶναί ἐστιν αἰτία · ἡ ψυχὴ ἄρα τοῖς ζῶσιν οὐσία ] τοῦ εἶναι ἔστιν αἰτία . οὐ τῇ τάξει δὲ ταύτῃ προήνεγκε τὰς προτάσεις , ἀλλ’ ἐκ τῶν ὑστέρων ἤρξατο · τὸ γὰρ αἴτιον , φησί , τοῦ εἶναι πᾶσιν ἡ οὐσία , ἵνα ᾖ ὁ λόγος οὕτως · ἡ οὐσία , ταὐτὸν δ’ εἰπεῖν τὸ εἶδος , τοῦ εἶναί ἐστι πᾶσιν αἴτιον κατὰ τοῦτο ἕκαστον καὶ ἔστι καὶ λέγεται ) , ὥστε καὶ τοῖς ζῶσιν ἡ οὐσία καὶ τὸ εἶδος τοῦ εἶναι αἰτία · τὰ δὲ ζῶντα τὸ εἶναι ἔχει κατὰ τὴν ζωήν ταύτῃ γὰρ τῶν ἄλλων διαφέρει ) , τῆς δὲ ζωῆς ἡ ψυχὴ αἰτία · ὥστε εἰ τοῦ μὲν εἶναι πᾶσιν αἴτιον ἡ οὐσία ἡ ἑκάστου καὶ τὸ εἶδος , τοῖς δὲ ζῶσι τῆς ζωῆς αἰτία ἡ ψυχή , καθ’ ὃ καὶ τὸ εἶναι ἔχουσιν , εἶδος ἄρα ἐστὶ καὶ οὐσία τῶν ζώντων ἡ ψυχή . ὁ δ’ Ἀριστοτέλης εἰρηκὼς τὰς προτάσεις τὸ συμπέρασμα οὐ προσέθηκεν ὡς δῆλον . οὐσίαν δέ , ὡς ἤδη εἶπον , τὸ εἶδός φησι . p . 415b14 ἔτι τοῦ δυνάμει ὄντος λόγος ἡ Τὸ δεύτερον ἐπιχείρημα · λόγος δέ φησιν ἀντὶ τοῦ ἡ οὐσία καὶ τὸ εἶδος . p . 415 b 15 Φανερὸν δ’ ὡς καὶ τὸ τὗ ἕνεκα αἰτία ἡ ψυχή . Δείξας ὅτι ὡς εἶδος ἀρχὴ καὶ αἰτία ἡ ψυχὴ τοῦ σώματος , νῦν δείκνυσιν ὅτι καὶ ὡς τέλος . ὥσπερ γὰρ ὁ νοῦς ἕωεκά του ποιεῖ , τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἡ φύσις . νοῦν λέγει τὸν πρακτικόν , οἷον ὁ οἰκοδομικὸς νοῦς οὐδὲν μάτην παραλαμβάνει , ἀλλὰ πάντα πρὸς ἕν τι τέλος ὁρῶντα , τὴν κατασκευὴν τῆς οἰκίας . οὕτως οὖν καὶ ἡ φύσις οὐδὲν μάτην ποιεῖ , ἀλλ’ ἕκατστον αὐτῆς ἔργον ἕνεκά του ἐστίν · ἔδειξε δὲ σαφῶς τοῦτο ἐν τῇ Φυσικῇ ἀκροάσει . δηλοῦσι δὲ καὶ αἱ περὶ χρείας μορίων τῶν ἰατρῶν πραγματεῖαι ὅτι οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον ἔργον τῆς φύσεως μάτην ἐστίν , ἀλλ’ ἕνεκά του . οὗ δ’ ἕνεκα ποιεῖ , φησί , τοῦτό ἐστι τέλος αὐτῆς . τίνος οὖν ἕνεκα ποιεῖ ; τῆς ψυχῆς , φησί . τὰ γὰρ σώματα , φησί , τῶν ἐμψύχων 50 πάντα , τῶν τε ζῴων καὶ τῶν φυτῶν , ὄργανά ἐστι τῶν ψυχῶν , τὸ δὲ ὄργανον ἕνεκα τοῦ χρωμένου γίνεται καὶ τοῦτον ἔχει τέλος · ὥστε καὶ τὰ ὑπὸ φύσεως γινόμενα σώματα , τὰ ἔμψυχα λέγω , τέλος ἔχει τὴν ψυχὴν τὴν χρησομένην αὐτήν . δισσῶς δὲ τὸ οὗ ἕνεκα , τό τε οὗ καὶ τὸ ᾧ , ἐνταῦθα ἤτοι οὕτως ἐκληπτέον , τὴν μὲν ψυχὴν τέλος ὡς οὗ , τὸ δὲ ζῷον ὡς ᾧ ( ποιεῖ γὰρ τὸ ὀργανικὸν σῶμα ἡ φύσις τῆς μὲν ψυχῆς ἕνεκα , ἵνα χρῆται αὐτῷ ὡς τέλος ἡ ψυχὴ ὡς | οὗ , τέλος δὲ ὡς ᾧ τὸ h 8 r ἔμψυχον · ὥστε γὰρ ἀνεμποδίστους εἶναι τῷ ζῴῳ τὰς ἐνεργείας , πάντα ποιεῖ ἡ φύσις ) ἢ τοίνυν οὕτως τὸ οὗ καὶ τὸ ᾧ , ἢ ὥσπερ καὶ πρὸ ὀλίγου εἰρήκαμεν , οὗ μὲν ἕνεκα τῆς κοσμοποιίας καὶ τῆς ἀιδιότητος ( τούτου γὰρ πάντα ἐφίεται ) ᾧ δὲ τῇ ψυχῇ · ταύτῃ γὰρ παρασκευάζει εἰς χρῆσιν τὸ ὄρηανον · ὅπερ καὶ μᾶλλόν ἐστιν ἀληθέστερον . p . 415 b 21 Ἀλλὰ μὴν καὶ ὅθεν πρῶτον ἡ κατὰ τόπον κίνησις , ψυχή . Λοιπὸν ἐπὶ τὸ ποιητικὸν μεταβέβηκεν · τὸ ποιητικὸν γὰρ αἴτιον οὕτως ἀεὶ καλεῖ , ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως . πολλαχῶς δὲ τῆς κινήσεως λεγομένης , ὡς εἴρηται , ὅτι μὲν τῆς κατὰ τόπον κινήσεως αἰτία ἡ ψυχὴ πρόδηλος . ἀλλ’ οὐ τᾶσι , φησίν , ὑπάρχει τοῖς ζῶσιν ἡ δύναμις 30 αὔτη , τουτέστιν ἡ κατὰ τόπον κινητική , ὥστε ταύτῃ οὐ δόξει πάσα ψυχὴ ποιητικὸν αἰτιον εἶναι . διόπερ δείκνυσιν αὐτὴν καὶ τῶν λοιπῶν κινήσεων αἰτίαν οὖσαν , ἀλλοιώσεως λέγω καὶ αὐξήσεως καὶ μειώσεως , καὶ οὕτω καθολικὸν ἐπὶ πάσης ψυχῆς τὸν λὸ γον ἐποιήσατο . ὅτι μὲν οὖν αἰτία ἡ ψυχὴ ἀλλοιώσεως , δείκνυσιν οὕτως · ἡ ψυχὴ τοῖς ζῴοις αἰσθήσεως ἐστιν αἴτιον , πᾶν δὲ τὸ αἰσθανόμενον ἀλλοιοῦται , ἡ ψυχὴ ἄρα ἀλλοιώσεως αἰτία . πῶς δὲ λέγει τὴν αἴσθησιν ἀλλοίωσιν , νῦν μὲν οὐ προσέθηκεν , ἐφεξῆς δὲ προσθήσει ὅτι διττὴ ἡ ἀλλοίωσις καὶ καθόλου τὸ πάσχειν διττόν , τὸ μὲν ἐπὶ φθορὰν ἄγον , τὸ δ’ εἰς τελείωσιν . πάσχει γὰρ καὶ ὁ μαθητὴς ὑπὸ τοῦ διδασκάλου καὶ ἀλλοιοῦται , ἀλλ’ οὐκ εἰς φθορὰν ἀλλ’ εἰς τελείωσιν ἀγόμενος · τὸ γὰρ ἐν αὐτῷ δυνάμει προάγεται εἰς ἐνέργειαν . οὕτω δὲ καὶ ἡ αἴσθησις ἀλλοιοῦται καὶ πάσχει ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν εἰς τελείωσιν ἀγομένη καὶ ἐκ δυνάμεως εἰς ἐνέργειαν προαγομένη . ὅτι δὲ καὶ αὐξήσεως καὶ μειώσεως αἰτία ἡ ψυχή , δείκνυσιν οὕτως · τὸ αὐξόμενον καὶ μειούμενον τρέφεται οὐδὲν γὰρ αὔξεται , ὃ μὴ τρέφεται ) , πᾶν δὲ τὸ τρεφόμενον ζωῆς μετέχει , καὶ ἀδύνατόν ἐστι τρέφεσθαι τὸ μὴ ζωῆς μετέχον , ὥστε τοῦ τρέφεσθαι τὸ ζῆν αἴτιον · ζωῆς δὲ πάσης ψυχή ἐστιν αἰτία · τοῖς ἄρα αὐξομένοις καὶ μειουμένοις αὐτοῦ τούτου τῆς αὐξήσεως καὶ τῆς μειώσεως ἡ ψυχή ἐστιν αἰτία . εἰ δὲ καὶ λίθοι τινὲς δοκοῦσιν αὔξεσθαι , οὐκ ἔστι κυρίως αὔξησις αὕτη , ἀλλὰ μᾶλλον πρόσθεσις · αὔξησιν γὰρ ταύτην φησὶ τὴν δι’ ὀργάνων φυσικῶν γινομένην , ὄργανα δὲ ἐν τοῖς ἀψύχοις οὐκ ἔστιν · οὐδ’ ἄρ αὔξεται . καὶ ἄλλως τὸ αὐξόμενον κατὰ πᾶν μόριον αὔξεται , ὡς ἐν τῷ Περὶ γενέσεως δέδεικται , ἐπὶ δὲ τῶν λίθων ἔξωθεν ἴσως κόνεως προστιθεμένης μεταβολή τις γίνεται , καὶ οὕτω μεῖζον τὸ ὅλον γίνεται οὐκ αὐξήσεως γινομένης , ἀλλὰ προσθέσεως , ὥσπερ ἄν εἰ καὶ τὸ πῦρ αὔξεσθαι λέγοιτο ξύλων πλειόνων προστιθεμένων . οὕτω δὲ καὶ τὰ μέταλλα αὔξεται ὑγρᾶς οὐσίας ἔξωθεν περιπαγείσης , ἐξ ἧς συνεστήκασι , καὶ ταύτης μεταβαλλούσης εἰς τὴν αὐτῶν οὐσίαν ὑπὸ τῆς ἐν τῇ γῇ φυσικῆς δυνάμεως ἐκ τοῦ παντός . εἰ γὰρ συνοχῆς αἴτιον ἡ ψυχή , συνέχεται δὲ καὶ ἔστι τά τε ζῷα καὶ τὰ φυτά , ἕως ἄν τρέφηται , τροφὴ δὲ αὐξήσεως αἴτιον , ἡ ψυχὴ ἄρα αὐξήσεως αἴτιον . κακῶς ἄρα ταῖς ὑλικαῖς ἀρχαῖς γῇ καὶ πυρὶ τὴν τῆς αὐξήσεως ἀνατίθησιν αἰτίαν . ἀλλ’ εἴποι ἄν πρὸς τοῦτο ἴσως ὁ Ἐμπεδοκλῆς ὅτι ὥσπερ σὺ καὶ ὑλικὰς καὶ ποιητικὰς τῶν φυσικῶν αἰτίας ἀποδίδως , οὕτω κἀγὼ νῦν οὐ τὰς ποιητικάς , ἀλλὰ τὰς ὑλικὰς ἀποδέδωκα . ἑό ἀλλ’ οὐχ ἕξει χώραν ἡ ἀπολογία · οὐδὲ γὰρ αἱ ῥίζαι γήινοι μᾶλλον ἤπερ οἱ κλάδοι , πανταχοῦ δὲ τὸ γεῶδες πλεονάζει · ὅσον οὖν ἐπὶ τῇ οὐσίᾳ τῆς γῆς , οὐδὲν αὔξειν ἐπὶ τὸ ἄνω ὤφειλεν . p>p . 415b28 Ἐμπεδοκλῆς δ’ οὐ καλῶς εἴρηκε τοῦτο , προστιθεὶς τὴν αὔξησιν συμβαίνειν τοῖς φυτοῖς κάτω μὲν ῥιζουμένων διὰ τὸ τὴν γῆν οὕτω φέρεσθαι κατὰ φύσιν , ἄνω δὲ διὰ τὸ πῦρ ὡσαύτως . Δείξας ὅτι αὐξήσεως αἰτία ἡ ψυχή , αἰτιᾶται Ἐμπεδοκλέα οὐ καλῶς εἰπόντα τὴν αὔξησιν ἐν τοῖς ἐμψύχοις γίνεσθαι . ἔλεγε γὰρ αὔξεσθαι τὸ φυτὸν τοῦ μὲν ἐν αὐτῷ πυρὸς τοὺς κλάδους ἐπὶ τὸ ἄνω αὔξοντος , τῆς δὲ γῆς τῆς ἐν αὐτῷ τὰς ῥίζας ἐπὶ τὸ κάτω αὐξούσης · πυρὶ γὰρ καὶ γῇ ἀνετίθει τὴν αἰτίαν τῆς αὐξήσεως · τὸ μὲν γὰρ ἐπὶ τὸ ἄνω τοὺς κλάδους αὔξειν ὡς ἀνώφορον , τὴν δὲ γῆν ἐπὶ τὸ κάτω τὰς ῥίζας ὡς κατώμφορον . αἰτιᾶται δὲ αὐτὸν πρῶτον μὲν ὡς οὐ καλῶς λέγοντα κάτω εἶναι τῶν φυτῶν τὰς ῥίζας · οὐ γὰρ πᾶσι , φησί , τὸ αὐτὸ ἄνω καὶ κάτω . εἶα καὶ τὴν αἰτίαν προστίθησι . τὰ γὰρ ὄργανα , φησί , τοῖς ἔργοις κρίνεται . εἰ γὰρ τῶν ἐνεργειῶν χάριν τὰ ὄργανα , τὰ τὰς αὐτὰς ἐνεργοῦντα ἐνεργείας τὰ αὐτὰ ἄν εἴη . ὥσπερ οὖν ἐν τοῖς ἄλλοις ἐμψύχοις τὸ δι’ ὧν ἐκτρέφεται στόμα ἐστίν , οὕτως ἄρα καὶ τοῖς φυτοῖς τὸ δι’ ὧν τρέφεται στόμα ἄν εἴη . τρέφεται δὲ διὰ τῶν ῥιζῶν · αὕτη ἄρα στόμα τῶν φυτῶν . τῶν δὲ ἄλλων πάντων ἐμψύχων τὸ στόμα δι’ οὗ τρέφεται ἄνω ἐστί · πάντων γὰρ ἡ κεφαλὴ ἐν ἡ τὸ στόμα τὸν ἄνω τόπον | ἐπέχει . καὶ τῶν φυτῶν ἄρα τὸ στόμα καὶ ἡ κεφαλὴ ἀνάλογον ἄνω εἴη ἄν · ὥστε αἱ ῥίζαι τῶν φυτῶν ἄνω μᾶλλον , οἱ δὲ κλάδοι κάτω . ὡς μὲν γὰρ πρὸς τὸ πᾶν , εἴ γε ὅλως δεῖ λέγειν ἐπὶ τοῦ παντὸς τὸ ἄνω καὶ τὸ κάτω , τὸ μὲν πέριξ πᾶν ἄνω ἔσται , λέγω δὴ ὁ οὐρανός , τὸ δὲ μέσον κάτω , ἡ γῆ · τὰ μέντοι ἔμψυχα ἄνω λέγεται ἔχειν τὴν κεφαλὴν οὐ πάντως ὡς πρὸς τὸ πέριξ , ἀλλ’ ὡς ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως , ἐπειδὴ καὶ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως τῶν ἐνταῦθα . καὶ τῶν ἀλόγων τοίνυν ζῴων τῶν πλείστων , σχεδὸν δὲ πάντων ἐπὶ γῆν κεκυφότων , ὡς μηδὲ τῶν ὀπισθίων ὑψηλοτέραν ἐπὶ τὸ πέριξ ἔχειν τὴν κεφαλήν , ὅμως λέγεται τὰ ἄνω τῶν ζῴων μέρη εἶναι ἡ κεφαλή τε καὶ τὰ περὶ τὴν κεφαλήν · ὥστε τὴν κεφαλὴν ἄνω λέγομεν . ἀνάλογον δὲ κεφαλῇ αἱ ῥίζαι · ἐκεῖθεν γὰρ ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως τοῖς φυτοῖς · ὥστε ἄνω ἄν εἶεν αἱ ῥίζαι καὶ οὐ κάτω . ἓν μὲν οὖν τοῦτο ἄτοπον ἐγκαλεῖ αὐτῷ . πρὸς ὅ τις ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπολογούμενος ἐρεῖ ὅτι ἐκεῖνος τὸ ἄνω καὶ κάτω ὡς πρὸς τὸ πᾶν ἔλεγεν · αἱ μὲν γὰρ ῥίζαι ὡς ἐπὶ τὸ κέντρον αὔξουσι , τὸ δὲ λοιπὸν ὡς ἐπὶ τὸν οὐρανόν . ἕτερον πάλιν ἄτοπον ἐκ τοῦ λόγου συνάγει πάνυ προσεκτικώτατα · εἰ γὰρ ὑπὸ πυρός , φησί , καὶ γῆς ἡ αὔξησις γίνεται , καὶ τὸ μὲν πῦρ ἐπὶ τὸ ἄνω αὔξει , ἡ γῆ δὲ ἐπὶ τὸ κάτω , διεσπάσθη ἄν τὰ φυτὰ μηδενὸς ὄντος τοῦ συνέχοντος . εἰ δὲ ἔστι τι τὸ συνέχον , τοῦτο ἂν εἴη ἡ ψυχὴ καὶ τροφῆς καὶ αὐξήσεως αἴτιον . p . 416a9 Δοκεῖ δέ τισιν ἡ τοὐ πυρὸς φύσις ἁπλῶς αἰτία τῆς τροφῆς καὶ τῆς αὐξήσεως εἶναι . Ἐπειδὴ ἔδειξεν ὅτι αὐξήσεως αἰτία ἡ ψυχή , ἀναιρεῖ τὰ ἄλλα τὰ δοκοῦντά τισιν αὐξήσεως αἴτια εἶναι . Ἐμπεδοκλῆς μὲν οὖν τὴν γῆν καὶ τὸ πῦρ ἐπὶ τῶν φυτῶν ᾐτιᾶτο διὰ τὸ τούτων μὲν ἐναντίας εἶναι τὰς κινήσεις ἐπὶ τὸ ἄνω τε καὶ κάτω , ὁρᾶσθαι δὲ καὶ τὰ φυτὰ ἐπὶ τὰ ἐναντία τὴν αὔξησιν ποιούμενα κατὰ τὰς ῥίζας καὶ κατὰ τοὺς κλάδους . ἕτεροι δὲ τὸ πῦρ ὑπενόησαν μόνον αὐξήσεως αἴτιον εἶναι , πρὸς οὓς ἐνίσταται νῦν . καλῶς δὲ προσέθηκε τὸ ἁπλῶς · κατὰ τοῦτο γὰρ ἡμάρτανον οἱ τὴν αὐξητικὴν δύναμιν ἀνατιθέντες τῷ πυρί , ὅτι ἁπλῶς αὐτὸ αἴτιον αὐξήσεως ἔλεγον · συναίτιον μὲν γὰρ εἶναι τὸ πῦρ ὡς ὄργανον τὸ δι’ οὗ τῆς αὐξήσεως καὶ αὐτῷ δοκεῖ , οὐ μὴν ἁπλῶς αὐξήσεως αἴτιον . ἀλλὰ τοσοῦτον ἐνδεῖν φησι τοῦ ἁπλῶς αὐξήσεως αἴτιον εἶναι , ὅτι καὶ χεῖρον ἢ κατὰ τὰ ὄργανα συναίτιον αὐτό φησιν ἐν τῇ Περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς . τὰ μὲν γὰρ ὄργανα ῥυθμιζόμενα μὲν ὑπὸ τοὐ λόγου τυγχάνει τοῦ τέλους , ἐώμενα δὲ ὑπὸ τοῦ τεχνίτου βλάβης οὔκ εἰσιν αἴτια , ἐπεὶ μηδ’ ἐνεργεῖν δύνανται ἄνευ τεχνίτου , τὸ δὲ πῦρ αὐτὸ καθ’ αὑτὸ ἐνεργοῦν φθορᾶς αἴτιον γίνεται · ἑψομένου γὰρ τοῦ σιτίου καὶ τοῦ φαρμάκου εἰ μὴ ὑπὸ τοῦ ἰατρικοῦ ἢ μαγειρικοῦ λόγου κυβερνηθείη τὸ ἕψον πῦρ , φθείρει μᾶλλον καὶ ἐξίστησι τοῦ οἰκείου εἴδους . εἰπὼν δὲ ὅτι ἔδοξέ τισι τὸ πῦρ τροφῆς εἶναι καὶ αὐξήσεως αἴτιον , πόθεν εἰς τὴν τοιαύτην ὑπήχθησαν ἔννοιαν , ἐπήγαγε . μόνον γάρ , φησί , τῶν ἁπλῶν σωμάτων φαίνεται τρεφόμενον καὶ αὐξόμενον · ἐπὶ τούτου γὰρ μόνον ἡ συνήθεια τῷ τῆς τροφῆς κέχρηται ὀνόματι , καὶ διὰ τοῦτο καὶ τῷ τῆς αὐξήσεως · τὸ γὰρ τρεφόμενον τοῦτο καὶ αὔξεται . ἔχομεν τούτου πολλὴν τὴν χρῆσιν ἔν τε τῇ συνηθείᾳ καὶ παρὰ τοῖς ἀρχαίοις · “ τοῦς ἅμα σοι πάντας’’ , φησὶν ὁ ποιητής , “ τῦρ ἐσθίει’’ , καὶ πάλιν ‘παμφάγῳ πυρὶ’ εἴρηται . εἰ τοίνυν τῶν ἁπλῶν τοῦτο μόνον τρέφεταί τε καὶ αὔξεται , τοῦτο ἄν εἴη καὶ ἐν τοῖς συνθέτοις τροφῆς αἴτιον καὶ αὐξήσεως , λέγω δὴ τοῖς ἐμψύχοις . δείξας οὖν ὁ φιλόσοφος ὅτι μὴ ὁμοίως τρέφεταί τε καὶ αὔξεται τὰ ἔμψυχα ὥσπερ τὸ πῦρ , συναποδεδειχὼς ἔσται διὰ τούτου ὅτι μηδὲ ἐν τοῖς ἐμψύχοις αἴτιον τροφῆς καὶ αὐξήσεως τὸ πῦρ . ἡ δὲ δεῖξις τοιαύτη · πάντα τὰ φύσει τρεφόμενά τε καὶ αὐξόμενα , τοῦτο δ’ ἐστὶν τὰ ἐν αὑτοῖς τὴν θρεπτικήν τε καὶ αὐξητικὴν δύναμιν ἔχοντα τὰ γὰρ μὴ οὕτω τρεφόμενά τε καὶ αὐξόμενα οὐ κυρίως λέγεται ταῦτα ἅπερ λέγεται ) τὰ τοίνυν φύσει τρεφόμενα καὶ διὰ τοῦτο αὐξόμενα ὅρον ἔχει τῆς αὐξήσεως , καὶ ὥρισται αὐτῶν ἐπὶ τὸ μέτρον ἡ αὔξησις · τοῦ δὲ πυρὸς οὐχ ὥρισται ἡ τροφή τε καὶ ἡ αὔξησις · ἐπ’ ἄπειρον γὰρ αὐξηθήσεται , ἐὰν ὕλη χορηγεῖται . οὐκ ἄρα τὸ πῦρ ὁμοίως τοῖς ἐμψύχοις τρέφεταί τε καὶ αὔξεται . εἰ δὲ μὴ ὁμοίως , οὐκ ἄν οὐδὲ τοῖς ἐμψύχοις αἴτιον εἴη τῆς αὐξήσεως . τοῦ μὲν γὰρ πυρὸς οὐκ ἔστι πέρας οὐδὲ λόγος τῆς αὐξήσεως · τὰ δὲ φύσει αὐξόμενα ἔχουσι πέρας τι καὶ ὡρισμένον λόγον τῆς αὐξήσεως · τὸ δὲ κατὰ λόγον αὔξειν καὶ διωρισμένως ψυχῆς ἄν εἴη καὶ οὐ πυρός . οὕτω μὲν οὖν ἔδειξεν ὅτι οὐ τὸ πῦρ αἴτιον τοῖς ἐμψύχοις τῆς αὐξήσεως . ὅτι δὲ οὐδὲ κυρίως ἐπὶ τοῦ πυρὸς λέγεται τροφή τε καὶ αὔξησις , ἀλλὰ γένεσις , ἔδειξεν ἐν τῷ Περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς . ὑπενοήθη δὲ τοῦτο μόνον τῶν στοιχείων τρέφεσθαί τε καὶ αὔξεσθαι , ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων ἐναργῶς ὁ πλεονασμὸς πρόσθεσίς ἐστι προστιθεμένου γὰρ ὕδατος ὕδατι καὶ γῆς γῇ οὕτως γίνεται αὐτῶν ὁ πλεονασμός , τοῦτο δὲ <ὅτι> οὐκ ἔστι τροφὴ οὐδὲ αὔξησις , προφανές ) , τὸ πῦρ πλεονάζει οὐ πυρὸς προστεθέντος , ἀλλ’ ἀνομοειδοῦς ὕλης , οἷον ξύλων ἢ τῶν τοιούτων , καὶ τούτων ὑπὸ τῆς τοῦ πυρὸς δυνάμεως μεταβληθέντων εἰς τὴν αὐτοῦ οὐσίαν οὕ|τως ὁ πλεονασμὸς τοῦ πυρὸς γίνεται . δοκεῖ δὲ i 1r τοιοῦτόν τι καὶ ἡ κυρίως αὔξησις εἶναι · μεταβαλλούσης γὰρ τῆς τροφῆς εἰς τὴν τοῦ σώματος φύσιν οὕτως ἡ αὔξησις τῶν ἐμψύχων γίνεται . ἔδειξε δέ , ὡς εἶπον , ὅτι ἐπὶ τοῦ πυρὸς γινόμενον γένεσίς ἐστι καὶ οὐκ αὔξησις . p . 416a18 ἐπεὶ δ’ ἡ αὐτὴ δύναμις τῆς ψυχῆς θρεπτική τε γεννητική , περὶ τροφῆς ἀναγκαῖον διωρίσθαι πρῶτον . εἰπὼν περὶ τοῦ τέλους τῆς γεννητικῆς δυνάμεως , εἶτα ἐφεξῆς δείξας ὡς ἀναγκαῖος τῷ περὶ ψυχῆς ἐρεῖν μέλλοντι ὁ περὶ τῶν ἀντικειμένων τῖς ψυχικαῖς ἐνεργείαις λόγος , τῷ δεῖξαι τὴν ψυχὴν ἐν τοῖς ἐμψύχοις αἰτίαν οὖσαν τροφῆς τε καὶ αὐξήσεως καὶ ἀλλοιώσεως τῆς τε κατὰ τὰς αἰσθήσεις καὶ τὰς λοιπάς , μεταξὺ δὲ μνησθεὶς τῆς Ἐμπεδοκλέους δόξης οὐ τῇ ψυχῇ ἀνατιθέντος τὴν αὔξησιν , ἀλλὰ τοῖς ὑλικοῖς αἰτίοις , καὶ ὅλως ἐλέγξας τοὺς οἰομένους αἰτίαν εἶναι τὴν πυρίαν οὐσίαν τῆς ἐν τοῖς ἐμψύχοις αὐξήσεως , λοιπὸν ἐνταῦθα περὶ τῶν ἐχομένων ποιεῖται τὸν λόγον , λέγω δὴ περὶ τροφῆς , ἵν’ οὕτω λοιπὸν καὶ περὶ αὐτῶν τῶν δυνάμεων διαλάβῃ . ὡς γὰρ περὶ μιᾶς τῆς φυτικῆς δυνάμεως καὶ ἀνωτέρω τὸν λόγον ἐποιήσατο , ἐν οἷς ἔλεγεν “ ἡ γὰρ θρεπτικὴ ψυχὴ καὶ τοῖς ἄλλοις ὑπάρχει πρώτη καὶ δύναμίς ἐστι ψυχῆς , καθ’ ἣν ὑπάρχει τὸ ζῆν ἅπασιν · ἧς ἐστιν ἔργα γεννῆσαί τε καὶ τροφῇ χρῆσθαι’’ , κἀνταῦθα πάλιν ἐπειδὴ ἡ αὐτὴ δύναμίς ἐστι θρεπτική τε καὶ γεννητική , περὶ τροφῆς ἀναγκαῖον διωρίσθαι πρῶτον . ὃ γάρ φησι , τοιοῦτόν ἐστιν · ἐπειδὴ μία τίς ἐστι καὶ ἡ αὐτὴ δύναμις ἡ φυτική , ἧς ἐστιν ἔργα γεννῆσαί τε καὶ τροφῇ χρῆσθαι διὰ τῶν ἄκρων καὶ τὸ μέσον περιλαμβάνων τὸ αὔξειν καὶ εἰς τὸ τέλειον μέτρον ἄγειν τὰ αὐξόμενα ) , εἴπομεν δέ , φησί , περὶ τοῦ τέλους τῆς γεννητικῆς ἐνεργείας , ἀναγκαῖον καὶ περὶ τοὐ ἀντικειμένου τῇ θρεπτικῇ ἐνεργείᾳ εἰπεῖν , λέγω δὴ τῆς τροφῆς , ἵν’ οὕτω λοιπὸν καὶ τὸν περὶ τῆς δυνάμεως αὐτῆς ποιησώμεθα λόγον . μίαν δὲ δύναμίν φησι θρεπτικήν τε καὶ αὐξητικὴν καὶ γεννητικὴν οὐχ ἀπλῶς , ὅτι ἡ φυτικὴ κοινὴ τούτων κατηγορεῖται , ἀλλ’ ὅτι ἓν τέλος ἐστὶ πασῶν τούτων τῶν ἐνεργειῶν , τοῦτο δέ ἐστι τὸ γεννῆσαι ἕτερον οἷον αὐτὸ διὰ τὴν ἔφεσιν τῆς ἀιδιότητος , πάντα δέ , φησί , ἀπὸ τοῦ τέλους τοῦ σκοπιμωτάτου προσαγορεύειν δίκαιον · ὥστε ἐπεὶ τέλος πάσῃ τῆ δυνάμει τὸ γεννῆσαι ἕτερον οἷον αὐτό , γεννητικὴν τὴν πάσαν καλεῖν δίκαιον . θρεπτικὴ γὰρ καὶ αὐξητικὴ εἰς ὑπηρεσίαν ταύτης γεγόνασιν · ἐπεὶ γὰρ ἀδύνατόν ἐστι τὰ ἔμψυχα γεννᾶν μὴ εἰς τὸ ὡρισμένον καὶ κατὰ φύσιν μέτρον ἐλθόντα , διὰ τοῦτο χρεία τῆς αὐξητικῆς ἐνεργείας τε καὶ δυνάμεως · ἀλλ’ ἐπεὶ πάλιν αὔξεσθαι ἀδύνατον μὴ τρεφόμενα , διὰ τοῦτο χρεία τῆς θρέψεως . ὥστε διὰ μὲν τὴν γέννησιν ἡ αὔξησις , διὰ δὲ τὴν αὔξησιν ἡ τροφή · διὰ τὴν γέννησιν ἄρα ἡ τροφή . ἐπεὶ οὗν ἐκ τοῦ τέλους καλεῖν ἅπαντα δίκαιον , γεννητικὴν πᾶσαν ταύτην κλητέον τὴν δύναμιν . τὴν δὲ θρεπτικὴν τῇ αὐξητικῇ εἰς ταὐτὸν ἄγει δι’ ἣν ἐροῦμεν <ἐπ᾿> αὐτῇ τῇ λέξει γενόμενοι αἰτίαν . ὅθεν οὐδὲ ἰδίᾳ τὸν περὶ αὐξήσεως ποιεῖται λόγον , ἀλλὰ συμπεπλεγμένως τῷ περὶ τροφῆς , οὐδὲ ὁρίζεται ἰδίᾳ τὴν αὐξητικὴν δύναμιν . ἐπεὶ δὲ ἡ αὐτὴ δύναμις τῆς ψυχῆς · τῆς φυτικῆς ψυχῆς ἡ αὐτὴ δύναμις θρεπτική ἐστι καὶ γεννητική . ἐλλιπῶς εἴρηται τὸ νόημα κατὰ τὴν φράσιν · ἐχρῆν γὰρ οὕτως εἰπεῖν ‘ἐπεὶ δὲ ἡ δύναμις τῆς ψυχῆς θρεπτικὴ καὶ γεννητική , εἴρηται δὲ περὶ τοῦ τέλους τῆς γεννητικῆς , ἀναγκαῖον καὶ περὶ τοῦ ἀντικειμένου τῆς θρεπτικῆς εἰπεῖν · τὸ δ’ ἀντικείμενον τῇ θρεπτικῇ δυνάμει ἡ τροφή ἐστι · δεῖ πρῶτον περὶ τροφῆς εἰπεῖν’ . p . 416a20 Ἀφορίζεται γὰρ πρὸς τὰς ἄλλας δυνάμεις τῷ ἔργῳ τούτῳ · Ἡ θρεπτική , φησί , ψυχὴ τῶν ἄλλων ψυχικῶν δυνάμεων χωρίζεται τῷ τρέφειν ( ἴδιον γάρ τοῦτο ταύτης ) , τρέφει δὲ τροφῇ · διὸ περὶ ἀνάγκη πρῶτον εἰπεῖν . p . 416a21 Δοκεῖ δὲ εἶναι ἡ τροφὴ τὸ ἐναντίον τῷ ἐναντίῳ , οὐ πᾶν δὲ παντί , ἀλλ’ ὅσα τῶν ἐναντίων μὴ μόνον γένεσιν ἑ ξ Διαπεφώνηται ὁ περὶ τροφῆς λόγος . οἱ μὲν γάρ φασιν ὅτι ὁμοῦ ἐστὶν ἡ τροφὴ τῷ τρεφομένῳ · τρέφεσθαι γὰρ τὸ ὅμοιον τῷ ὁμοίῳ · εἰ γὰρ προστεθεῖσα ἡ τροφὴ τῷ τρεφομένῳ αὔξει αὐτό , αὐξητικὸν δὲ τοῦ ὁμοίου τὸ ὅμοιον , οὐ τὸ ἐναντίον τοῦτο γὰρ καὶ φθαρτικὸν τοῦ ἐναντίου ) , οὐκ ἔστιν ὑπὸ τοῦ ἐναντίου τρέφεσθαι τὸ τρεφόμενον , ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ ὁμοίου . ἕτεροι δέ φασιν ὅτι τῷ ἐναντίῳ τρέφεται τὸ τρεφόμενον · εἰ γὰρ ἡ τροφὴ ὑπὸ τοῦ τρεφομένου καὶ μεταβάλλει εἰς αὐτό , οὐ πάσχει δὲ τὸ ὅμοιον ὑπὸ ὁμοίου , ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ ἐναντίου τὸ ἐναντίον πάσχει καὶ μεταβάλλει τὸ ἐναντίον εἰς τὸ ἐναντίον , ἐναντίον ἄρα ἡ τροφὴ τῷ τρεφομένῳ . οὗτοι μὲν οὖν ἰοὶ φερόμενοι περὶ τροφῆς λόγοι , ἐναντίοι δοκοῦντες εἶναι , εὔλογον μέντοι αἰτίαν ἑκάτερος ἔχων . τούτοις οὖν τοῖς λόγοις διαιτῶν Ἀριστοτέλης φησὶν ὅτι δοκοῦσιν εἶναι ἐναντίοι κατὰ ἀλήθειαν οὐκ ὄντες · ἑκάτερος γὰρ αὐτῶν πρὸς μέρος τι ἀπέβλεψε καὶ πρὸς τοῦτο ἀληθῆ λέγει . ἡ γὰρ τροφὴ δυνάμει μέν ἐστιν ὁμοία τῷ τρεφομένῳ , ἐνεργεία δ’ ἐναντία · ὁ γὰρ ἄριος καὶ τὰ ὄψα ἀκατέργαστα μὲν ὄντα καὶ ἄπεπτα ἐναντία πώς ἐστι τῷ τρεφομένῳ · ὁπηνίκα δὲ μεταβληθῇ καὶ ἀλλοιωθῇ , τότε ὅμοια γίνεται . μεταβάλλει δ’ οὐ τὸ ὅμοιον εἰς τὸ ὅμοιον οὐδὲ τὸ τυχὸν εἰς τὸ τυχόν , ἀλλὰ τὸ ἐναντίον εἰς τὸ ἐναντίον · οὐ γὰρ τὸ λευκὸν εἰς τὸ θερμὸν | μεταβάλλει , ἀλλὰ τὸ ψυχρὸν εἰς τὸ θερμόν . κἀν γοῦν τὸ φαιὸν εἰς λευκὸν μεταβάλλῃ , οὐχ ᾗ μετέχει λευκοῦ , ἀλλ’ ᾗ μετέχει μέλανος μεταβάλλει . ὥστε εἰ μεταβάλλει ἡ τροφή , δῆλον ὅτι εἰς τὸ ἐναντίον μεταβάλλει . διττῆς οὖν οὔσης τῆς τροφῆς , τῆς μὲν ἀπέπτου τῆς δὲ πεπεμμένης , ἡ μὲν ἄπεπτος ἐναντία ἐστὶ τῷ τρεφομένῳ , ἡ δὲ πεπεμμένη καὶ μεταβάλλουσα ἤδη ὁμοία . εἰπὼν δὲ ὅτι δοκεῖ ἡ τροφὴ τὸ ἐναντίον εἶναι τῷ ἐναντίῳ , ἐπήγαγεν ὅτι οὐ πᾶν ἐναντίον παντὶ ἐναντίῳ τροφή ἐστιν , ἀλλ’ ὅσα πρὸς τῶ μεταβάλλειν εἰς τὸ ἐναντίον αὔξει τὸ μεταβαλλόμενον · πολλὰ γάρ , φησί , τῶν ἐναντίων εἰς ἄλληλα μεταβάλλει , οἷον ὑγίεια καὶ νόσος , λευκὸν καὶ σέλαν , ἀλλὰ ταῦτα οὐδὲν τῷ ποσῷ μεταβάλλομαι προστίθησι · διὸ οὗκ εἰσιν ἀλλήλων τροφή , οὐδὲ τρέφεται τὸ λευκὸν τῷ μέλανι , ὅταν μεταβάλλῃ τὸ μέλαν εἰς τὸ λευκόν , οὐδὲ ἡ ὑγίεια τῇ νόσῳ . οὐχ ἁπλῶς δὲ τοῦτο λέγει ὅτι τὰ μεταβάλλοντα εἰς ἄλληλα ἐναντία καὶ τῷ ποσῷ προστιθέντα ταῦτα τρέφεται ὑπ’ ἀλλήλων οὐ γὰρ ἀληθὲς τοῦτο , ὡς καὶ αὐτὸς ἐρεῖ ) , ἀλλ’ ὅτι τὰ τρέφοντα τῶν ἐναντίων τῷ ποσῷ προστίθησιν · ὅταν γὰρ ὑπὸ ψυχῆς τὰ τοιαῦτα τῶν ἐναντίων μεταβάλλωνται , λέγω δὴ ὅσα καὶ τῷ ποσῷ τοῦ εἰς ὃ μεταβάλλει προστίθησι , τότε γίνεται τροφή . τὰ γοῦν ἁπλᾶ σώματα αὔξεται μὲν μεταβάλλοντα εἰς ἄλληλα , οὐ τρέφεται δὲ ὑπ’ ἀλλήλων , μᾶλλον δὲ οὐδὲ κυρίως ἡ αὔξησις ἐπὶ τούτων λέγεται , ἀλλὰ πρόσθεσις , ὡς ἐν τῷ Περὶ γενέσεως ἔδειξεν . ὅτι δὲ ἡ πρώτη τροφὴ καὶ ἄπεπτος ἐναντία ἐστὶ τῷ τρεφομένῳ , δῆλον ἐντεῦθεν · εἰ γὰρ πάσχει ὑπὸ τοῦ τρεφομένου καὶ μεταβάλλει εἰς τὴν ἐκείνου οὐσίαν , οὐ τὸ τυχὸν δ’ ὑπὸ τοὐ τυχόντος πάσχει , οὐδὲ τὸ τυχὸν ὑπὸ τοῦ τυχόντος μεταβάλλει , ἀλλὰ τὸ ἐναντίον εἰς τὸ ἐναντίον , δῆλον ὅτι πάσχουσα ἡ τροφὴ ὑπὸ τοῦ τρεφομένου , ἵνα εἰς τὴν ἐκείνου οὐσίαν μεταβάλλῃ , ἐναντία ἔσται τῷ τρεφομένῳ . ἄλλως τε ἐπειδὴ συνεστήκαμεν ἐκ ψυχροῦ καὶ θερμοῦ καὶ ξηροῦ καὶ ὑγροῦ , δῆλον ὅτι εἰς τὰς συστοίχους ποιότητας τῷ τρεφομένῳ καὶ ἡ τροφὴ μεταβληθήσεται · ἢ οὖν θερμοτέρα ἐπὶ τὸ ψυχρότερον διὰ τῆς πέψεως μεταβληθήσεται , ἢ ψυχροτέρα ἐπὶ τὸ θερμότερον , ἢ ξηροτέρα ἐπὶ τὸ ὑγρότερον , ἢ ὑγροτέρα ἐπὶ τὸ ξηρότερον . ὅθεν καὶ τῇ πλεονεκτούσῃ ἐν τῷ σώματι ποιότητι τὴν ἐναντίαν τροφὴν προσάγομεν , ξηροτέρου μὲν ὄντος τοῦ σώματος ὑγροτέραν προσφέροντες , θερμοτέρου δὲ ψυχροτέραν , καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ὡσαύτως · δῆλον γὰρ ὅτι δεῖται καὶ ὕλης ἐπιτηδείας ἡ θρεπτικὴ δύναμις τῆς πεφυκυίας ῥᾳδίως εἰς τὴν τοῦ τρεφομένου οὐσίαν μεταβάλλεσθαι . ἐπειδὰν δὲ ἤδη πάθῃ ἡ τροφὴ καὶ ἐξομοιωθῇ τῷ τρεφομένῳ , οὐκέτι ἐστὶν ἐναντία ἀλλ’ ὁμοία · αὕτη δ’ ἐστὶν ἡ ἐσχάτη καὶ ἐν ἑκάστῳ λοιπὸν ἐξομοιωθεῖσα μορίῳ , καὶ προσκριθῆναι μέλλει . p . 416a25 Φαίνεται δὲ οὐδ’ ἐκεῖνα τὸν αὐτὸν τρόπον εἶναι τροφὴ · ἐπειδὴ εἶπεν ταῦτα τῶν ἐναντίων τροφὴν εἶναι ἀλλήλων , ἅπερ μὴ μόνον ἐξ ἀλλήλων γίνεται , ἀλλὰ καὶ αὔξει ἄλληλα , διὰ τοῦτο προσέθηκεν ὅτι οὐ πάντα τὰ τοιαῦτα τροφὴ εἶναι ἀλλήλων λέγονται , καὶ δείκνυσι τοῦτο διὰ παραδείγματος ὅτι μὴ πᾶν τὸ αὖξον κατὰ τὸ ποσὸν τροφή ἐστι τῷ ἐναντίῳ , ἀλλὰ τὸ μὲν εἰδικώτερον τῶν ἐναντίων αὐξόμενον ὑπὸ τῆς τοῦ ὑλικωτέρου τε καὶ ἐναντίου αὐτῷ εἰς αὐτὸ μεταβολῆς τρέφεσθαι λέγεται , οὐκέτι δὲ τὸ ὑλικώτερον ἀπὸ τοῦ εἰδικωτέρου . οὕτω γὰρ ἔχει πρὸς ἄλληλα τὸ πῦρ καὶ τὸ ὕδωρ · τούτων γοῦν εἰς ἄλληλα μεταβαλλόντων τὸ μὲν ὕδωρ , φησί , τῷ πυρί ἐστι τροφή , τὸ δὲ πῦρ τῷ ὕδατι οὐκέτι · οὐδεὶς γὰρ ἄν εἴποι ὅτι τρέφεται τὸ ὕδωρ ὑπὸ τοῦ πυρός , τὸ δὲ πῦρ τρέφεσθαι λέγεται . ‘τοὺς ἅμα γάρ σοι πάντς’ , <φησὶν> ὁ ποιητής , ‘πῦρ ὅθεν καὶ ζητήσειεν ἄν τις , εἰ ὁμοίως ὥσπερ <ἡ> τοῦ ὕδατος εἰς τὸ μεταβολὴ γένεσις μόνον ἐστὶ καὶ οὐκ αὔξησις , οὕτω δὲ καὶ † ἐπὶ τοὺ πυρὸς τὸ ὕδωρ , ὡς δέδεικται ἐν τῇ Περὶ γενέσεως , διὰ τί τὸ μὲν ὕδωρ οὐ λέγεται τῷ πυρὶ τρέφεσθαι , τὸ δὲ πῦρ τῷ ὕδατι . ὅτι γὰρ ὕδατι τρέφεται τὸ πῦρ , δῆλον · ὑγρῷ γὰρ τρέφεται . τὸ γὰρ ἔλαιον ὕδωρ ἐστὶ πεπονθός τι καὶ ὁ κηρὸς καὶ τὰ τοιαῦτα · καὶ τὰ ξύλα δὲ καὶ τὰ ὅμοια τῷ μετέχειν ὑγρότητος οὕτως ὕλη πυρὸς γίνεται , ὅθεν τὰ πάντῃ κατεξηραμμένα ξύλα οἷον τὰ σεσηπότα ἢ ἡ τέφρα οὐδὲ καίεσθαι δύναται , διὰ τὸ πάντῃ ἀμοιρεῖν ὑγρότητος . λέγομεν οὖν πρῶτον ὅτι καὶ τῇ συνηθείᾳ ἠκολούθησεν ὁ φιλόσοφος . λέγομεν γὰρ τροφὴν εἶναι τὸ ἔλαιον τῷ πυρί , τοῦτο δὲ οὐδέν ἐστιν ἄλλο ἢ τὸ ὕδωρ τροφὴν λέγειν τῷ πυρί · τὸ γὰρ ἔλαιον , ὡς ἐν τῷ τετάρτῳ τῶν Μετεώρων δέδεικται , ἐξ ὕδατός ἐστι καὶ ἀέρος , ἅπερ ἄμφω ὑγρὰ τὴν φύσιν . ἔπειτα δέδεικται ἐν τῇ Περὶ γενέσεως ὅτι τὸ αὐξόμενον τὸ εἶδός ἐστιν , οὐχ ἡ ὕλη · δεῖ γὰρ τὸ αὐξόμενον ἓν εἶναι τῷ ἀριθμῷ · ἡ δὲ ὕλη ἀπόρρυτος οὖσα καὶ ἐπίρρυτος οὐχ ἡ αὐτή ἐστιν ἐν τῷ αὐξομένῳ , τὸ δὲ εἶδος τὸ αὐτό . εἰδικώτερον δὲ ὡς ἐν στοιχείοις τὸ πῦρ , τὸ δὲ ὕδωρ ὑλικώτερον , ὡς ἐν ἐκείνοις ἔδειξεν . τὸ γὰρ εἶδος δραστικώτερον καὶ ἀσώματον καὶ περιεκτικόν , εἴ γε πάσχει μὲν ἡ ὕλη , ποιεῖ δὲ τὸ εἶδος , καὶ ἡ μὲν σκεδαστή , περιέχεται δὲ καὶ ὁρίζεται ὑπὸ τοῦ εἴδους . ὁρῶντι δὲ ταῦτα ἐπὶ τοῦ πυρός · καὶ γὰρ δραστικώτατον τῶν ἄλλων στοιχείων ἐστὶ καὶ λεπτομερέστατον καὶ περιεκτικώτατον · περιέχει γὰρ ἡ τοῦ πυρὸς σφαῖρα τὰ λοιπὰ στοιχεῖα . καὶ καθόλου δὲ τοῖς ἐναντίοις τὸ κρεῖττον τῶν ἐναντίων εἴδους λόγον ἐπέχει , ᾗ φησι διὸ καὶ τὴν ἐπὶ τοῦτο μεταβολὴν γένεσίν φησι ) , τὸ δὲ χεῖρον ὕλης · διὸ φθορὰν καλεῖ τὴν ἐπὶ τοῦτο μεταβολήν . i 2r ἄλλως τε τὸ τρεφόμενον δι’ αὑτοῦ κατεργαζόμενον τὴν τροφὴν εἰς ἑαυτὸ μεταβάλλει · δοκεῖ δὲ τοῦτο ποιεῖν καὶ τὸ πῦρ ἐπιχεομένου τοῦ ἐλαίου καὶ τῶν ξύλων ὑποτιθεμένων · ἡ μέντοι μεταβολὴ τοῦ πυρὸς εἰς ὕδωρ οὐχ οὕτω γίνεται . διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν ἐν μὲν οὖν τοῖς ἄλλοις σώμασι καὶ ὡς τοῖς πολλοῖς δοκεῖ τοῦτο ἐδήλωσεν · ἡ γὰρ κυρίως τροφὴ ἐπὶ τῶν ἐμψύχων σωμάτων , ταῦτα δὲ σύνθετα , ἅπερ καὶ τρέφεται . p . 41 6 a 29 Ἀπορίαν δὲ ἔχει · φασὶ γὰρ οἱ μὲν τὸ ὅμοιον τῷ ὁμοίῳ τρέφεσθαι , καθάπερ καὶ αὐξάνεσθαι . εἰπὼν ‘‘δοκεῖ δ’ εἶναι ἡ τροφὴ τὸ ἐναντίον τῷ ἐναντίῳ’’ , νῦν φησιν ὅτι ἀπορίαν ἔχει ὁ περὶ τροφῆς λόγος · οἱ μὲν γάρ φασι τὸ ὅμοιον ὑπὸ τοῦ ὁμοίου τρέφεσθαι , οἱ δὲ τὸ ἐναντίον ὑπὸ τοῦ ἐναντίου . περὶ δὲ τούτων εἶπεν μὲν καὶ ἐν τῷ Περὶ γενέσεως , λέγει δὲ καὶ νῦν · ἀναγκαῖος <γὰρ> ὁ περὶ τροφῆς λόγος τῷ περὶ τῆς θρεπτικῆς δυνάμεως λέξοντι . εἰπὼν δὲ ὅτι ἀπορίαν ἔχει , διότι οἱ μὲν τῷ ὁμοίῳ τρέφεσθαι λέγουσι τὰ τρεφόμενα , οἱ δὲ τῷ ἐναντίῳ , ἑκατέρᾳ δόξῃ διὰ βραχέων προσέθηκε τὰ κατασκευαστικά . τῇ μὲν τῷ ὁμοίῳ τρέφεσθαι ἀξιούσῃ εἰπὼν καθάπερ καὶ αὐξάνεσθαι · εἰ γὰρ τῷ αὐτῷ τρεφόμεθά τε καὶ αὐξόμεθα , αὐξόμεθα δὲ τῷ ὁμοίῳ σαρκὸς γὰρ προσθέσει ἡ σὰρξ αὔξεται ) καὶ τρεφόμεθα οὖν τῷ ὁμοίῳ · τῇ δὲ τῷ ἐναντίῳ τρέφεσθαι ἀξιούσῃ εἰπὼν ὅτι τὸ ὅμοιον ἀπαθὲς ὑπὸ τοῦ ὁμοίου . τὸ γὰρ πάσχον ὑπὸ τοῦ ἐναντίου πάσχει , καὶ τὸ τὴν τροφὴν μεταβάλλειν καὶ πέττεσθαι πάσχειν τί ἐστι · πάσα δὲ μεταβολή , καὶ ἡ ἐκ τοῦ μεταξύ , ἐξ ἐναντίου πὼς καθὸ γίνεται , μετέχει τοῦ ἐναντίου , καὶ οὐ γίνεται ἡ μεταβολὴ ἐξ αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτό . ἀντικείμενον δὲ ἐνταῦθα τὸ ἐναντίον λαμβάνει , καὶ οὐ πᾶν ἁπλῶς ἀντικείμενον . καὶ δῆλον ἐξ ὧν προσέθηκε καὶ τὸ μεταξύ · τῶν γὰρ ἐναντίων μεταξύ τί ἐστι καὶ οὐχ ἀπλῶς πάντων τῶν ἀντικειμένων . p . 416 a 34 Ἔτι πάσχει τι ἡ τροφὴ ὑπὸ τοῦ τρε φο μέ ν ο υ , ἀλλ’ οὐ τοῦτο ὑπὸ τῆς τροφῆς . Εἰπὼν ὅτι τὸ τρέφειν καὶ τρέφεσθαι πάσχοντός τινος καὶ ποιοῦντος γίνεται ( “ ὡς ἀπαθοῦς ὄντος , φησί , τοῦ ὁμοίου ὑπὸ τοῦ ὁμοίου’’ , διὰ τούτου δεικνὺς ὡς δέον ποιεῖν τε καὶ πάσχειν τὸ τρέφον καὶ τὸ τρεφόμενον ) εἶτα εἰπὼν τὴν τροφὴν μεταβάλλειν , νῦν δείκνυσιν ὅτι ἡ μὲν τροφή ἐστιν ἡ πάσχουσα καὶ ἀλλοιουμένη , ποιητικὸν δὲ καὶ ἀπαθὲς τὸ τρεφόμενον · εἰ γὰρ τὸ τρεφόμενον τὸ αὐτὸ μένον κατὰ εἶδος τρέφεται , ἡ δὲ τροφὴ οὐχ ἡ αὐτὴ μένει , αὕτη ἄρα ἐστὶν ἡ μεταβάλλουσα . παραδείγματι δὲ χρησάμενος τῷ τέκτονι καὶ δείξας ὅτι ὑπὸ τοῦ τεχνίτου καὶ τοῦ εἴδους ἡ ὕλη πάσχει , ἀλλ’ οὐκ ἀνάπαλιν ὁ τεχνίτης ὑπὸ τῆς ὕλης , ἐπεὶ δοκεῖ ὁ τεχνίτης ἐν τῷ τὴν ὕλην ἐργάζεσθαι μεταβάλλειν , τίς ἡ τούτου μεταβολὴ λέγει · εἰς ἐνέργειαν γὰρ ἐξ ἀργίας , φησίν , οὗτος μεταβάλλει , ἀλλ’ οὐ κατὰ πάθος ( οὐ γὰρ πάσχει τι οὐδὲ ἀλλοιοῦται ) , ἐνδεικνύμενος ὅτι τοιαύτη τις καὶ ἡ τῆς θρεπτικῆς δυνάμεως μεταβολὴ ἐν τῷ τρέφειν , οὐκ ἀλλοίωσις , ἀλλὰ τελειότης · τελειότης γὰρ ἡ ἐνέργεια τῆς δυνάμεως . ἡ δὲ τοιαύτη μεταβολὴ οὐ κίνησις , ἀλλὰ γένεσις μᾶλλον τῆς τελειότητος , ὡς ἔδειξεν ἐν τῇ Φυσικῇ ἀκροάσει . p . 416b3 Πότερον δέ ἐστιν ἡ τροφὴ τὸ τελευταῖον ἢ τὸ πρῶτον , ἔχει διαφοράν . Ζητεῖ ποῖον δεῖ τροφὴν λέγειν , πότερον ὃ ἐξ ἀρχῆς προσφερόμεθα , τὸν ἄρτον λέγω καὶ τὰ λοιπά , ἢ τὸ τελευταῖον τῷ σώματι προσφερόμεθα , οἷον τὸ μεταβάλλον ἐκ τῆς τροφῆς αἷμα καὶ ἐν τοῖς μορίοις γινόμενον καὶ ὁμοιούμενον ἤδη αὐτοῖς · τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἔσχατον · τροφῆς γάρ , οἱ ἰατροί φασι , τὸ τρέφον τροφή . ἐκ τούτων γὰρ εὑρεθήσεται τὸ ζητούμενον , πότερον τῷ ὁμοίῳ τρεφόμεθα ἢ τῷ ἐναντίῳ . εἰ μὲν γὰρ τὸ πρῶτον προσφερόμενόν ἐστιν ἡ τροφή , τῷ ἐναντίῳ τρεφόμεθα , εἰ δὲ τὸ ἔσχατον προσκρινόμενον τῷ σώματι , τῷ ὁμοίῳ · εἰ δὲ ἀμφότερα τροφή , ὅπερ καὶ δοκεῖ , καὶ τὸ πρῶτον καὶ τὸ ἔσχατον , καὶ τῷ ὁμοίῳ καὶ τῷ ἐναντίῳ · ἡ μὲν γὰρ πρώτη καὶ ἄπεπτος ἐναντία , ἡ δὲ δευτέρα καὶ πεπεμμένη ὁμοία · ὥστε ἑκάτερος τῶν περὶ τροφῆς εἰρηκότων ὡς πρὸς μέρος ἀποβλέψας ὑγιῶς μὲν εἴρηκεν , οὐ τελείως δέ . ἀπορήσειε δ’ ἄν τις , τί ποτέ ἐστι τὸ ἔσχατον προσκρινόμενον . εἰ γὰρ μὴ πρῶτον σὰρξ γίνεται , εἶτα προσκρίνεται τῇ σαρκί πρόσθεσις γὰρ τοῦτο , οὐκ αὔξησις ) πᾶν ὅπερ ἂν εἴη ἔσχατον πρὸ τῆς μεταβολῆς , τοῦτο ἀνάγκη ἐναντίον εἶναι · εἰ γὰρ μεταβάλλει * * μόνως οὖν τὸ ἐναντίον τροφή . εἰ δὲ ἔσχατον λέγει τὸ ἤδη ἐξομοιωθέν , οὐκέτι τὸ τοιοῦτο τροφή , ἀλλὰ μόριον . καὶ ἐπιλυόμενος ὁ φιλόσοφος ὅτι ἡ γενομένη σάρξ ἐστι κατὰ τὶ μὲν τροφή , κατὰ τὶ δὲ μόριον · τοῦ μὲν γὰρ πρὸ τῆς προσκρίσεως γενομένου σώματος τροφὴ ἄν εἴη , τοῦ μέντοι ὡς ὅλου θεωρουμένου , λέγω δὴ τοῦ μετὰ τὴν πρόσκρισιν , μόριόν ἐστιν . ὁ δὲ περὶ τούτων λόγος ἐντελέστερος ἐν τῷ Περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς εἴρηται . p . 416b9 ἐπεὶ δ’ οὐδὲν τρέφεται μὴ μετέχον ζωῆς . | Ὥστε οὐ κυρίως ἐπὶ τοῦ πυρὸς ἡ τροφὴ λέγεται . μεταβαίνει δὲ ἀπὸ τῆς τροφῆς ἐπὶ τὴν ἐνέργειαν , αὕτη δ’ ἐστὶ τὸ τρέφειν · τὸ γὰρ τρέφειν τοῦ τρεφομένου ἐστί . καὶ εἴη ἄν τὸ μὲν τρέφεσθαι τὸ διὰ τῆς περὶ τὴν τροφὴν ἐνεργείας τοῦ τὴν θρεπτικὴν δύναμιν ἔχοντος σώζεσθαι τὴν οὐσίαν τοῦ τρεφομένου , τὸ δὲ τρέφειν τὸ ἐνεργεῖν περὶ τὴν τροφὴν τὴν δύναμιν τὴν θρεπτικήν . λοιπὸν ἀπὸ τῆς ἐνεργείας , ἥτις ποτέ ἐστιν ἡ θρεπτικὴ δύναμις , εὑρήσει καὶ ὁριεῖται . εἰ δὲ μηδέν , φησί , τρέφεται μὴ μετέχον ζωῆς , ἀπὸ δὲ ψυχῆς τοῖς ζῶσιν ἡ ζωή , ἀνάγκη τὸ ἔμψυχον σῶμα εἶναι τὸ τρεφόμενον κατ’ αὐτὸ τοῦτο , καθὸ ἔμψυχόν ἐστι , καὶ οὐ κατὰ συμβεβηκός . οὐ γὰρ τῷ τρεφομένῳ σώματι συμβέβηκεν ἐμψύχῳ εἶναι , ἀλλ’ ὅτι ἔμψυχον , διὰ τοῦτο τρέφεται · εἰ δὲ τὸ τρεφόμενον ἔμψυχον , καὶ ἡ τροφὴ καθ’ αὑτὸ τοῦ ἐμψύχου ἐστίν . ὥστε οὐ κυρίως τὸ πῦρ τρέφεσθαι λέγεται . τῶν γὰρ πρός τι τὰ μὲν κυρίως καὶ καθ’ αὑτὸ πρὸς ἐκεῖνό ἐστι , πρὸς ὃ ἀποδίδοται , τὰ δὲ κατὰ συμβεβηκός , ὡς δοῦλος λέγεται ἀνθρώπου εἶναι δοῦλος καὶ δεσπότου δοῦλος , ἀλλὰ τοῦ μὲν δεσπότου καθ’ αὑτό , τοῦ δὲ ἀνθρώπου κατὰ συμβεβηκός · συμβέβηκε γὰρ τῷ δεσπότῃ ἀνθρώπῳ εἶναι . λέγοιτ’ ἂν καὶ τοῦ γραμματικοῦ δοῦλος καὶ τοῦ ῥήτορος , κατὰ συμβεβηκὸς δῆλον . ἡ δὲ τροφὴ καθ’ αὑτὸ πρὸς τὸ ἔμψυχον λέγεται . p . 416b11 ἐστι δ’ ἕτερον τροφῇ καὶ αὐξητικῷ εἶναι . Καὶ τοῦτο τοῖς περὶ τροφῆς λόγοις οἰκεῖον . εἶπε δὲ τοῦτο καὶ ἐν τοῖς Περὶ γενέσεως , ὅτι οὐ κατὰ τὸ αὐτὸ τρεφόμεθά τε καὶ αὐξόμεθα . ἐπειδὴ γὰρ τὸ τρεφόμενον καὶ εἶδός ἐστι καὶ ποσόν τι , ὁμοίως δὲ καὶ ἡ τροφή * * τρέφει τὸ τρεφόμενον τροφῆς γὰρ ἴδιον τὸ σώζειν τὸ εἶδος , <καὶ> μέχρι τούτου ἐστίν , ἕως ἂν τρέφηται τὰ τρεφόμενα , κἂν μὴ αὐξάνῃ ) , ᾗ ποσόν , αὔξει τῷ τρεφομένῳ προσιιθεμένη ἡ τροφή . οὐκ αὔξεται δὲ ἀεὶ τὸ τρεφόμενον , ὅταν ἡ ἀπόκρισις ἡ ἴση ᾖ ἢ πλείων τῆς ἐκ τῆς τροφῆς γινομένης προσκρίσεως , ὡς εἶπεν ἐν τῷ Περὶ γενέσεως · καὶ οὕτως μέντοι ἡ τροφὴ ὅσον ἐφ’ ἑαυτῇ τῷ ποσῷ προστίθησιν . ἐπεὶ οὖν ἡ τροφὴ ἡ αὐτὴ τρέφει τε καὶ αὔξει ᾗ μὲν γὰρ δυνάμει ἐστὶν ὅπερ τὸ τρεφόμενον , τρέφει τε καὶ σώζει τὸ εἶδος τοῦ τρεφομένου , ᾗ δὲ πεπόσωται , ταύτῃ δὲ αὔξει ) , δῆλον ὅτι καὶ ἡ περὶ τὴν τροφὴν ἐνεργοῦσα δύναμις καὶ πέττουσα αὐτὴν καὶ μεταβάλλουσα καὶ προσκρίνουσα τῷ σώματι , μία ἄν εἴη ἡ αὐτὴ θρεπτική τε καὶ αὐξητική . ὅτε μὲν γὰρ οὕτως ἔχει τὸ τρεφόμενον , ὡς οἷόν τε εἶναι καὶ τῷ ποσῷ αὐτοῦ προστιθέναι , οὐ μόνον τρέφει , ἀλλὰ καὶ αὔξει · ὅτε δ’ ἀδυνάτως ἔχει τὸ τρεφόμενον διὰ τὸ τῷ χρόνῳ καμεῖν , τρέφει μέν , οὐκέτι δὲ καὶ αὔξει · ξηρότερα γὰρ ἑαυτῶν γινόμενα τὰ μόρια οὐκέτι ἐπεκτείνεσθαι πέφυκε καὶ τῷ ποσῷ προστιθέναι . ὅθεν καὶ ταχεῖα ἡ τῶν κομιδῇ νηπίων παιδίων αὔξησις γίνεται , καὶ ἐν ἄλλοις πολλάκις δύο ἢ τρισὶν ἔτεσι δύο πήχεων προσθήκην λαβόντα ἐν ἄλλοις πλείστοις ἐλαχίστην προσθήκην λαμβάνουσιν , ἤδη λοιπὸν ἐπὶ τὸ ξηρότερον ἀλλασσόντων τῶν μορίων καὶ μὴ δυναμένων ἐπεκτείνεσθαι καὶ τῷ ποσῷ προστιθέναι , ἐπεὶ ὅσον ἐπὶ τῇ θρεπτικῇ δυνάμει καὶ τῷ ποσῷ ἀεὶ προσετίθετο . καὶ ἄλλως λοιπὸν ἀπορροῆς πλείονος γινομένης διὰ τὸ ἐπὶ φθίσιν ὁδεύειν τὸ ζῷον , οὐκ ἐξαρκεῖ ἡ θρεπτικὴ δύναμις ἀνυφῆναί τε τὸ ἀπορρεῦσαν καὶ ἐπιπροσθεῖναι τῷ ἐξ ἀρχῆς . ἐπεὶ οὖν ἡ θρεπτικὴ δύναμις ἡ αὐτή ἐστι καὶ αὐξητική , εἰκότως θρεπτικῆς καὶ γεννητικῆς μόνης ἐμνήσθη , τὴν αὐτήν , ὡς εἶπον , οἰόμενος τῇ θρεπτικῇ τὴν αὐξητικήν . καὶ γενέσεως ποιητικὸν οὐ τοῦ τρεφομένου , ἀλλ’ οἷον τὸ τρεφόμενον . εἰπὼν ὅτι ἡ τροφὴ καὶ αὔξει καὶ τρέφει κατ᾿ ἄλλο καὶ ἄλλο , λέγει ὅτι καὶ ποιητικὸν ἡ τροφή , εἴπερ τὸ σπέρμα περίττωμά ἐστι τῆς ἐσχάτης τροφῆς , ὡς δείξει ἐν τοῖς Περὶ γενέσεως ζῴων . ἀμέλει καὶ πρὸς τὴν ποιότητα καὶ πρὸς τὴν ποσότητα τῆς τροφῆς μᾶλλον ἢ ἧττον ἡ κίνησις τῶν ἀφροδισίων γίνεται . οὐ τῆς τοῦ τρεφομένου δὲ γενέσεως ποιητικὸν ἡ τροφή οὐδὲν γὰρ αὐτὸ ἑαυτὸ γεννᾷ · ἔστι γὰρ ἤδη ἡ οὐσία αὐτοῦ ) ἀλλ’ οἷον τὸ τρεφόμενον . πάντα γὰρ τὰ γεννῶντα ἐπὶ τὸ πλεῖστον καὶ κατὰ φύσιν ἑαυτοῖς ὅμοια γεννᾷ · τῆς γὰρ ἀιδιότητος ἐφιέμενα οὕτως αὐτῆς τυγχάνει , ὡς εἴρηκεν ἀνωτέρω , τῷ γεννᾶν ἄλλα οἷα αὐτά . p . 416b17 Ὥσθ᾿ ἡ μὲν τοιαύτη τῆς ψυχῆς ἀρχὴ δύναμίς ἐστιν οἵα σώζειν τὸ ἔχον αὐτὴν ᾗ τοιοῦτον . Εἰπὼν ὅτι ἡ τροφὴ σωστική ἐστι τοῦ τρεφομένου , καθό ἐστι τροφή , ἐκ τούτου καὶ τὴν θρεπτικὴν εὑρίσκει ψυχὴν καὶ ὁρίζεται αὐτὴν ὅτι ἔστι δύναμις οἵα τε οὖσα σώζειν τὸ ἔχον αὐτὴν ᾗ τοιοῦτον . τὸ δὲ ᾗ τοιοῦτον ἀντὶ τοῦ κατ’ αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ εἶδος , τουτέστιν ἐν τῷ αὐτῷ εἴδει σώζουσα τὸ τρεφόμενον . καὶ αὐτὸς μὲν τῆς θρεπτικῆς μόνης δυνάμεως τὸν ὁρισμὸν ἀποδέδωκε , δυνατὸν δὲ ἐκ τούτου καὶ τῆς αὐξητικῆς καὶ τῆς γεννητικῆς τὸν ὁρισμὸν ἀποδοῦναι . ἔστι γὰρ ἡ αὐξητικὴ δύναμις ψυχῆς ἄγουσα εἰς τέλειον εἶδος τὸ ἔχον αὐτήν , εἰς ὃ γεγονὸς δύναται πάσας ἐκτελεῖν τὰς φυσικὰς ἐνεργείας · γεννητικὴ δ’ ἐστὶ δύναμις τῆς ψυχῆς οἵα τε οὖσα παρασκευάζειν | τὸ ἔχον αὐτὴν ποιεῖν ἕτερον οἷον αὐτὸ κατ’ i 3r ἔφεσιν τῆς ἐν τῷ πρώτῳ ἀιδιότητος . ἡ μὲν οὖν θρεπτικὴ δύναμις τοιαύτη · ἡ δὲ τροφή , φησί , παρασκευάζει τῇ θρεπτικῇ δυνάμει τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν · τροφῆς γὰρ μὴ οὔσης οὐκ ἐνεργεῖ ἡ θρεπτικὴ δύναμις . ἔστιν οὖν ἡ τροφὴ σκευαστικὴ τῆς ἐνεργείας τῆς θρεπτικῆς δυνάμεως , καθ’ ἣν σώζεται τὸ ἔχον αὐτήν . διὸ ἀποστερηθὲν τροφῆς οὐ δύναται εἶναι τὸ ἔμψυχον · τοῦτο γάρ ἐστι τὸ τρεφόμενον . ἐπεὶ δέ ἐστι τρία , τὸ τρεφόμενον καὶ ὣ τρέφεται καὶ τὸ τρέφον . ἐπειδὴ εἶπεν περὶ τροφῆς , βούλεται τὰ ἐξ αὐτῆς παρονομαζόμενα διορίσασθαι καὶ εἰπεῖν τί ἕκαστόν ἐστιν · ἔστι γάρ τι τὸ τρέφον καὶ τὸ τρεφόμενον καὶ ᾧ τρέφεται . τὸ μὲν οὖν τρέφον ἐστὶν ἡ πρώτη δύναμις τῆς ψυχῆς , ἥτις ἡ θρεπτική ἐστιν εἴρηται δὲ πολλάκις διὰ τί πρώτη ) , τὸ δὲ τρεφόμενον τὸ ἔμψυχον καθὸ ταύτην ἔχει τὴν δύναμιν , τὸ δὲ ᾧ τρέφεται ἡ τροφή . p . 416b23 ἐπεὶ δὲ ἀπὸ τοῦ τέλους ἅπαντα προσαγορεύειν δίκαιον . Ὡς γὰρ ἀπὸ τοῦ νοεῖν ὁ νοῦς προσαγορεύεται , καὶ ἀπὸ τοῦ αἰσθάνεσθαι ἡ αἴσθησις , τέλος δὲ καὶ τῆς θρεπτικῆς δυνάμεως , ἣν καλεῖ πρώτην ὡς κάτωθεν πρώτην , τὸ γεννῆσαι οἷον αὐτό τὰ γὰρ τέλεια τῶν τρεφομένων καὶ μὴ πηρώματα πάντα γεννᾷ ) δίκαιον καὶ ταύτην ἀπὸ τοῦ τέλους προσαγορεῦσαι , λέγω δὴ γεννητικήν , ἐπειδὴ τέλος αὐτῇ τὸ γεννῆσαι . p . 416b25 ἐστι δὲ ᾧ τρέφει διττόν , ὥσπερ καὶ ᾧ κυβερνᾷ , ἡ χεὶρ καὶ τὸ πηδάλιον . Ελπὼν τί ποτέ ἐστι τὸ ᾧ τρέφεται , ὅτι ἡ τροφή , προστίθησι καὶ τὸ ἕτερον νῦν ᾧ τρέφεται · τῇ μὲν γὰρ τροφῇ ὡς ὑλικῷ τρέφεται , τὸ δὲ νῦν προστιθέμενον τὸ ὀργανικόν ἐστι ᾧτινι ὡς δι’ ὀργάνου τρέφεται . τοῦτο οὖν τὸ ὄργανον διττόν φησι , τὸ μὲν κινοῦν καὶ κινούμενον , τὸ δὲ μόνως κινούμενον , οὐκέτι δὲ καὶ κινοῦν . τὸ μὲν γὰρ ἔμφυτον θερμόν , ᾧτινι τρέφει ἡ ψυχὴ ὡς δι’ ὀργάνου , καὶ κινεῖ καὶ κινεῖται · κινεῖται μὲν ὑπὸ τῆς θρεπτικῆς δυνάμεως , κινεῖ δὲ τὰ λοιπὰ μόρια , οἷον ὀδόντα , φλέβας , γαστέρα καὶ τὰ ἄλλα δι’ ὧν ἡ τροφή , ἅτινα μόνως κινεῖται , οὐκέτι δὲ καὶ κινεῖ ἄλλο τι ὡς ὄργανον , ἀλλὰ τὴν τροφήν . ἐνεδείξατο δὲ τὸ διττὸν τοῦ ὧ τρέφει ὡς δι’ ὀργάνου τῇ τοῦ κυβερνήτου παραθέσει . καὶ γὰρ ἡ μὲν χεὶρ καὶ κινοῦν καὶ κινούμενον · κινεῖται μὲν γὰρ ὑπὸ ψυχῆς , κινεῖ δὲ τὸ πηδάλιον · τὸ δὲ πηδάλιον μόνως κινούμενον · οὐ γὰρ καὶ αὐτὸ ἄλλο κινεῖ ὄργανον , ἀλλὰ τὴν θάλατταν ἢ τὸ πλοῖον , ὥσπερ ἐκεῖνα τὴν τροφήν . οἱ δὲ τὴν τροφήν φασι κινοῦν καὶ κινούμενον , <κινούμενον> μὲν i ὑπὸ τοῦ θερμοῦ , κινοῦν δὲ καθὸ τρέφ’ εἰ . κάλιον δὲ κινοῦν μὲν καὶ κινούμενον λαβεῖν τὸ θερμόν , κινούμενον μὲν ὑπὸ ψυχῆς , κινοῦν δὲ τὴν τροφήν , τὴν δὲ τροφὴν κινούμενον μόνον · οὐ γὰρ κίνει τὸ τρέφον ἐν τῳ τρέφειν , ὡς δέδεικται . λέγει δὲ ὁ Ἀλέξανδρος καὶ ἄλλην ἐξήγησιν · τὸ γὰρ ᾧ τρέφει τὸ διττὸν οὐκ ἐπὶ τῆς τροφῆς ληπτέον , φησί , νῦν , ἀλλὰ διττὸν λέγει τὴν θρεπτικὴν ψυχὴν καὶ τὸ ἔμφυτον θερμόν , ὧν τὸ μέν ἐστιν ἀκίνητον ἡ θρεπτικὴ δύναμις αὕτη γὰρ οὐ κινουμένη κινεῖ ) , τὸ δὲ ἔμφυτον θερμὸν κινοῦν καὶ κινούμενον · κινεῖ μὲν γὰρ τὴν τροφήν , κινεῖται δὲ ὑπὸ τῆς δυνάμεως . ἡ δὲ ἐξήγησις αὕτη ἁρμόζοι ἄν πρὸς γραφὴν τὴν φερομένην οὕτως τὸ μὲν κινοῦν καὶ κινούμενον , τὸ δὲ κινοῦν μόνον , δηλονότι αὐτὸ μὴ κινούμενον . καὶ ἁρμόσοις ἂν πρὸς ταύτην τὴν γραφὴν τὸ παράδειγμα τὸ τοῦ κυβερνήτου οὕτως · τὸ μὲν πηδάλιον κινοῦν καὶ κινούμενον , κινοῦν μὲν τὴν θάλατταν ἢ τὸ πλοῖον , κινούμενον δὲ ὑπὸ τῆς χειρός , τὴν δὲ χεῖρα κινοῦν μόνον · κινεῖ γὰρ τὸ πηδάλιον , οὐκέτι δὲ καὶ ὑπ’ ἄλλου κινεῖται . τὰ γὰρ τῶν συνεχῶν μόρια οὐ κινεῖται καθ’ αὑτά , ἐπειδὴ μηδὲ ἐν τόπῳ καθ’ αὑτά , ὡς δέδεικται ἐν τῇ Φυσικῇ · συνεχὴς δὲ ἡ χεὶρ τῷ κυβερνήτῃ . καὶ ἄλλως , ὅτι τὸ μὲν πηδάλιον ὑπό τινος ἐκτὸς ὄντος κινεῖται ὑπὸ τῆς χειρός , ἡ δὲ χεὶρ οὐδὲν ἔξωθεν κινοῦν αὐτὴν ἔχει . εἰ μὲν οὖν ἡ γραφὴ ἔχοι τὸ δὲ κινοῦν μόνον , ἡ τελευταία ἐξήγησις ἁρμόσει , εἰ δὲ τὸ κινούμενον μόνον , αἱ λοιπαὶ . p . 416b27 Πᾶσαν δ’ ἀναγκαῖον τροφὴν δύνασθαι πέττεσθαι . εἰπὼν ὅτι διττὸν τὸ ᾧ τρέφει ἡ ψυχή , τί ἐστι πρὸς τῇ προειρημένῃ τροφῇ ἄλλο δι’ οὗ γίνεται διττὸν τὸ ᾧ τρέφει , νῦν λέγει · τὸ γὰρ ἔμφυτον , φησί , θερμόν . εἶτα καὶ πῶς τρέφει ἐπήγαγε . δεῖ μὲν γάρ , φησί , τὴν τροφὴν πέτεσθαι , τὸ δὲ τὴν πέψιν ἐργαζόμενον τὸ θερμόν ἐστιν . ὥστε ταύτῃ τρέφει . εἰ δὲ πᾶν ἔμψυχον τρέφεται , ἡ δὲ τροφὴ ὑπὸ τοῦ θερμοῦ πέττεται , ἀνάγκη ἄρα πὰν ἔμψυχον ἔχειν θερμότητα . τύπῳ μὲν οὖν ἡ τροφὴ τί ἐστιν εἴρηται · ὁ διασαφητέον δέ ἐστιν ὕστερον ὑπὲρ αὐτῆς ἐν τοῖς οἰκείοις λόγοις . ὅτι διχῶς ἡ τροφή καὶ γὰρ τὸ ἐναντίον καὶ τὸ ὅμοιον ) , καὶ ὅτι τῶν αὔξειν δυναμένων ἐναντίων , καὶ ὅτι πέττεται καὶ μεταβάλλει , καὶ ὅτι κατὰ ἄλλο τρέφει καὶ κατὰ ἄλλο αὔξει , καὶ ὅτι καθὸ τρέφει σώζει τὸ τρεφίνενον , καὶ ὅτι καὶ γενέσεως ἡ αὐτὴ ἀρχὴ οὐ τοῦ τρεφομένου , ἀλλ’ οἷον τὸ τρεφόμενον , καὶ ὅσα ἄλλα εἴρηται . δὶς διασαφητίον δὲ περὶ αὐτῆς ὕστερον ἐν τοῖς οἰκείοις λόγοις . εἴρηκε μέν πὼς περὶ τροφῆς καὶ ἐν τοῖς Περὶ γενέσεως , ἐρεῖ δ’ ὕστερον καὶ ἐν τῇ Περὶ ζῴων γενέσεως πραγματεία , εἰς ἣν καὶ ὑπερτίθεται · ἐν ᾗ καὶ περὶ ἐρεῖ , ὃ καὶ αὐτὸ τῆς τροφῆς ἐστι · περίττωμα γάρ , φησί , τροφῆς τὸ σπέρμα ἐστί . διὸ καὶ τροφαί τινες πρὸς σπέρματος γένεσιν ἐπιτηδείως ἔχουσιν , αἱ δ’ ἐναντίως . p . 416b32 Διωρ ἴσ’ μένων δὲ τούτων λέγομεν κοινῇ περὶ πάσης αἰσθήσεως . Εἰπὼν περὶ τῆς πρώτης ψυχῆς , λέγω δὴ τῆς φυτικῆς ψυχῆς , ὅτι ἔστι i 3v δύναμις ψυχῆς σωστικὴ τοῦ ἔχοντος αὐτὴν διὰ τῆς οἰκείας ἐνεργείας , ἥτις παρουσίᾳ τροφῆς γίνεται , καὶ διὰ τούτου δείξας ὅτι ἔστιν ἐντελέχεια τοῦ ἔχοντος αὐτὴν σώματος καὶ ἀχώριστος αὐτοῦ , μετελήλυθεν ἐπὶ τὸν τῆς αἰσθητικῆς ψυχῆς λόγον · καὶ ὥσπερ ἐπὶ τῆς ψυχῆς ἁπλῶς πρότερον κοινὸν λόγον ἀποδέδωκε περὶ πάσης ψυχῆς , εἶθ’ οὕτως ἰδίᾳ περὶ τῶν κατὰ μέρος ψυχῶν τὸν λόγον ποιεῖται , οὕτω καὶ ἐνταῦθα πρότερον κοινῶς περὶ πάσης αἰσθήσεως διαλέγεται , εἶτα περὶ ἑκάστης ἰδίᾳ . ἀποδίδωσι δὲ κοινὸν λόγον τῆς αἰσθητικῆς ψυχῆς · τὴν γὰρ αἴσθησιν εἶναι δύναμιν τῆς ψυχῆς δι’ ἀλλοιώσεως ὁμοιοῦσθαι τοῖς αἰσθητοῖς , ταύτῃ καὶ αἰσθητικὴν ψυχὴν ἐρεῖ . ὅσα οὖν πρὸς τὸ ὁρίσασθαι καθόλου τὴν αἴσθησιν αὐτῷ χρήσιμά ἐστι , ταῦτα προδιαστέλλεται . πρῶτον δὲ χρήσεται τῷ τε πάσχειν τὴν αἴσθησιν καὶ τῷ ἀλλοιοῦσθαι . διαλέξεται δὲ καὶ περὶ τοῦ δυνάμει καὶ τοῦ ἐνεργείᾳ , καί τινας ἀπορίας περί τε τοῦ ποιοῦντος καὶ τοῦ πάσχοντος καὶ περὶ αἰσθήσεως ἀπορήσει καὶ ἐπιλύσεται . p . 416b33 Ἡ δὲ αἴσθησις ἐν τῷ κινεῖσθαί τι καὶ πάσχειν συμβαίνει , καθάπερ εἴρηται · δοκεῖ γὰρ ἀλλοίωσίς τις εἶναι . Πρῶιον ὅτι ἡ αἴσθησις ἐν τῇ τῶν αἰσθητῶν ἀντιλήψει τοιώσδε ἢ τοιώσδε διατιθεμένη ἀλλοιοῦσθαι δοκεῖ · εἰ δὲ ἀλλοιοῦται , καὶ πάσχει · πάθος γὰρ ἡ ἀλλοίωσις · εἰ δὲ πάσχει , καὶ κινεῖται . οὐχ ὡς αὐτῷ δὲ δοκοῦντα ταῦτα λέγει τὸ τὴν αἴσθησιν ἀλλοιοῦσθαι καὶ πάσχειν , διὸ προσέθηκε τὸ δοκεῖ · δείξει γὰρ προιὼν πῶς ἕκαστον τούτων ἐπὶ ψυχῆς λέγεται , ὅτι οὐ κυρίως οὔτε ἀλλοιοῦσθαι οὔτε πάσχειν λέγεται ἡ αἴσθησις . τὸ δὲ καθάπερ εἴρηται εἶπεν , ἐπεὶ πρὸ ὀλίγου δεικνὺς ὅτι ἡ ψυχὴ καὶ ὡς ὅθεν ἄρχεται κινήσεως αἰτία τῶν ζῴων ἐστὶν , ἔδειξεν ὅτι οὐ μόνον αὐξήσεως καὶ τῆς κατὰ τόπον κινήσεως , ἀλλὰ καὶ ἀλλοιώσεως ἐστιν αἰτία , προχειρισάμενος τὸ τὴν αἴσθησιν ἀλλοίωσιν εἶναι . ἡ οὖν αἴσθησις ἀλλοίωσις , ἡ δὲ ἀλλοίωσις κίνησις , ἡ αἴσθησις ἄρα ἐν τῷ ἀλλοιοῦσθαί τε καὶ κινεῖσθαί ἐστι . p . 416b35 Φᾶσί δέ τινες καὶ τὸ ὅμοιον ὑπὸ τοῦ ὁμοίου πάσχειν . Εἰπὼν δὲ τὴν αἴσθησιν ἐν τῷ κινεῖσθαι καὶ πάσχειν συμβαίνειν εἰς ἀπορίαν καθόλου ἐκτίθεται ἐν τούτοις , πῶς πάσχει τὸ πάσχον ὑπὸ τοῦ ποιοῦντος πότερον τὸ ὅμοιον ὑπὸ τοῦ ὁμοίου πάσχει ἢ τὸ ἐναντίον ὑπὸ τοῦ ἐναντίου . δοκεῖ γὰρ ἑκάτερον ἔχεσθαί τινος λόγου · οὔτε γὰρ τὸ πάντῃ ἕτερον πάθοι ἂν ὑπὸ τούτου ᾧ κατὰ μηδὲν κοινωνεῖ οὐ γὰρ πάθοι ἂν λευκότης ὑπὸ γλυκύτητος · οὐδὲν γὰρ αὐτοῖς κοινόν · οὐδὲ θερμότης ὑπὸ λευκότητος ) οὔτε μὴν τὸ ὅμοιον ὑπὸ τοῦ ὁμοίου πάθοι ἄν · λευκότης γὰρ πρὸς τὴν ὁμοίαν λευκότητα οὐδὲν δράσοι · οὐ γὰρ τὸ τυχὸν εἰς τὸ τυχὸν δρᾷ , τὸ δ’ ἐναντίον εἰς τὸ ἐναντίον · λευκότης γὰρ ὑπὸ μελανίας πείσ.εται καὶ ψύξις ὑπὸ θερμότητος καὶ τοὔμπαλιν . δόξει οὖν καὶ εὔλογον εἶναι καὶ τὸ ἐναντίον ὑπὸ τοῦ ἐναντίου πάσχειν καὶ τὸ ὅμοιον ὑπὸ τοῦ ὁμοίου . ταύτην οὖν τὴν ἀπορίαν ἐπιλυσάμενος διὰ ταύτης εὑρήσει καὶ ὅπως ἡ αἴσθησις ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν πάσχει , πῇ μὲν ὁμοία οὖσα , πῇ δὲ ἀνομοία , ὅτι δυνάμει ὁμοία τοῖς κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητοῖς , εἴ γε πάσχει μὲν ὑπὸ τούτων , τὸ δὲ πάσχον ὑπὸ τοῦ οὕτως ὁμοίου πάσχει , λέγω δὴ δυνάμει μὲν ὁμοίου , ἐνεργείᾳ δ’ ἀνομοίου καὶ ἐναντίου , ὡς δείξει . // ταύτην δὲ τὴν ἀπορίαν ἐπελύσατο μὲν καὶ ἐν τοῖς Περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς · ταύτην γὰρ ἐδήλωσε τὴν πραγματείαν εἰπὼν ὅτι εἴρηται μὲν ἐν τοῖς καθόλου λόγοις · οὐκ ἀνταπέδωκεν ὅτι ῥηθήσεται δὲ καὶ νῦν . ὁ μέντοι γε Ἀλέξανδρος λέγει φέρεσθαι καὶ τοιαύτην γραφὴν ‘λεκτέον δὲ καὶ νῦν’ . εἰ δὲ καὶ μὴ προσγέγραπται τοῦτο , οὐδὲν ἧττον δεῖ προσυπακούειν αὐτὸ τοῦτο · ὡς γὰρ ὁμολογούμενον αὐτὸ παρῆκεν , ἐρεῖ δὲ ἐν τοῖς ἐφεξῆς περὶ αὐτοῦ τούτου . p . 417a2 Ἔχει δὲ ἀπορίαν , διὰ τί οὐ καὶ τῶν αἰσθήσεων αὐτῶν γίνεται αἴσθησις . Ἀπορήσας καθόλου πότερον τὸ πάσχον ὑπὸ τοῦ ὁμοίου πάσχει ἢ τοὐ ἀνομοίου , πρὶν ἐπιλύσασθαι ταύτην τὴν ἀπορίαν ἑτέραν ἐπισυνάπτει ἀπορίαν , καὶ διὰ τῆς λύσεως τῆς δευτέρας ἐπιλύεται καὶ τὴν προτέραν · τοῦτο γὰρ ἔθος τῷ Ἀριστοτέλει . τίς οὖν ἡ ἀπορία ; εἰ ἡ αἴσθησις , φησίν , ἀντιληπτική ἐστι τῶν αἰσθητῶν , αἰσθητὰ δὲ καὶ τὰ αἰσθητήρια , δι’ · ὧν αἰσθανόμεθα , διὰ τί οὐχὶ καὶ τούτων ἡ αἴσθησις ἀντιλαμβάνεται , καὶ μηδενὸς ἔξωθεν παρόντος ; οἷον διὰ τί ὁ ὀφθαλμὸς οὐχ ὁρᾷ ἑαυτὸν συγκείμενός τε ἐκ τούτων ἅ ἐστιν ὁρατά , λέγω δὴ τῶν στοιχείων ; ἠπόρησε δὲ ταύτην τὴν ἀπορίαν , οἰκείαν μὲν οὖσαν καὶ ἄλλως τοῖς περὶ αἰσθήσεως λόγοις , νῦν δ’ ὅτι καὶ ἡ λύσις αὐτῆς συνίστησι τὸ τὴν αἴσθησιν ἐν τῷ πάσχειν τε καὶ ἀλλοιοῦσθαι συμβαίνειν . τίς οὖν ἡ λύσις τῆς ἀπορίας ; φησὶν οὖν ὅτι ἡ αἴσθησις δυνάμει μόνον ἐστὶ τοῦτο ὅπερ ἐστί , πᾶν δὲ τὸ δυνάμει προάγεται εἰς ἐνέργειαν ὑπό τινος ἐνεργείᾳ ὄντος · οὐκοῦν καὶ ἡ αἴσθησις δυνάμει οὖσα προάγεται εἰς ἐνέργειαν ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ , αἰσθητοῦ δὲ τοῦ ἔξωθεν . πᾶν δὲ τὸ δυνάμει εἰς ἐνέργειαν προαγόμενον ὑπὸ τοῦ ὁμοίου προάγεται ἐνεργεία ἤδη ὄντος . τὸ γὰρ σκληρὸν ὑπὸ ψυχροῦ κατὰ συμβεβηκὸς γίνεται · τῷ γὰρ ψυχρὸν γενέσθαι παρηκολούθησε σκληρόν , ὡς ἐπὶ κρυστάλλου . καὶ ἡ αἴσθησις ἄρα δυνάμει οὖσα ὑπὸ τοῦ ὁμοίου προάγεται | εἰς ἐνέργειαν ἐντελεχείᾳ ἤδη ὄντος · ὥστε ἡ αἴσθησις δυνάμει ἐστὶν ὅπερ τὸ αἰσθητόν . πῶς δὲ λέγεται τοῦτο , διαρθρώσει προιών . ἀλλ’ εἰ ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ προάγεται εἰς ἐνέργειαν , αἰσθητὸν δὲ καὶ τὸ αἰσθητήριον ἐν ᾧ ἡ αἴσθησις , διὰ τί μὴ καὶ ὑπὸ τούτου προάγεται εἰς ἐνέργειαν ; ἄλλως τε εἰ μὴ οἵα τέ ἐστιν ἡ αἴσθησις τοῦ οἰκείου αἰσθητηρίου ἀντιλαμβάνεσθαι αἰσθητοῦ γε ὄντος , τί δήποτε τῶν ὑπερβολῶν αὐτοῦ ἀντιλαμβάνεται ; τῆς μὲν γὰρ κατὰ φύσιν θερμασίας τῆς ἐν τῷ παντὶ σώματι ἡ ἁπτικὴ αἴσθησις οὐκ ἀντιλαμβάνεται · ἐπειδὰν μέντοι εἰς ἀμετρίαν ἡ ἐν ἡμῖν θερμότης ἐκπέσῃ , ὡς ἐπὶ τῶν πυρετῶν , τὸ τηνικαῦτα αἰσθάνεται ταύτης . καὶ ἡ ὄψις ὁμοίως τοῦ μὲν ὀφθαλμοῦ κατὰ φύσιν ἔχοντος οὐκ ἀντιλαμβάνεται , οἷον ποῖόν ἐστι τὸ τῶν ὑγρῶν ἢ τὸ τῶν χιτώνων χρῶμα · ἐπειδὰν μέντοι παρὰ φύσιν τι πάθῃ , ὡς ἐπὶ τῶν ἰκτεριώντων , τῆς ἐν τῷ ὀφθαλμῷ ὠχριάσεως αἴσθησιν ἴσχει · διὸ οἴονται πάντα . ὠχρὰ εἶναι . ὁμοίως εἰ καὶ ἄλλος τις χυμὸς ἐνσκήψοι ἐν τῷ κρυσταλλοειδεῖ , καὶ τοῦ χρώματος καὶ τοῦ σχήματος αὐτοῦ ἀντιλαμβάνεται . ὅθεν καὶ ἐν ταῖς ἀρχαῖς τῶν ἐπιχύσεων , πρὶν τελείως κωλυθῇ ἡ ἐνέργεια τῆς κόρης σκεπασθείσης , ἐν πᾶσι δοκοῦσιν ὁρᾶν κωνώπια καί τινα τοιαῦτα . φαμὲν οὖν πρὸς ταύτην τὴν ἀπορίαν , λέγω δὴ διὰ τί μὴ αἰσθάνεται ἡ αἴσθησις τοῦ οἰκείου αἰσθητηρίου , αἰσθητοῦ γε ὄντος καὶ αὐτοῦ ἐκείνου , φαμὲν ὅτι οὐχ ὡσαύτως ἥ τε αἴσθησις τοῦ αἰσθητοῦ ἀντιλαμβάνεται , καὶ ὁ νοῦς τῶν νοητῶν . ὁ μὲν γὰρ νοῦς ἐμπεριέχων τὸ γνωστὸν κύριός ἐστι τῆς αὑτοῦ ἐνεργείας , καὶ ὑπ’ οὐδενὸς ἐμποδίζεται , ὅταν βούληται τὴν οἰκείαν προβαλέσθαι ἐνέργειαν , ἐν ἑαυτῷ , ὅπερ εἶπον , ἔχων τὰ νοητά · αὐτὸς γὰρ εἰς ἑαυτὸν ἐπιστρέψας πάντα ὁρᾷ · ἡ δὲ αἴσθησις ἐκτὸς ἔχει τὸ γνωστόν · διὸ οὐκ ἄλλως γινώσκει ἢ πρὸς τὸ ἔξω ἀποταθεῖσα , τοῦτο δὲ ἐπεὶ μηδὲ χωριστὰς ἔχει τὰς ἐνεργείας · οὐ γὰρ αὐτὴ εἰς ἑαυτὴν ἐπιστρέφειν δύναται , ἐπειδὴ ἐν ὑποκειμένῳ τὸ εἶναι ἔχει τῷ ἰδίῳ αἰσθητηρίῳ , καὶ μετὰ τούτου τὴν ἀντίληψιν τῶν αἰσθητῶν ποιεῖται . εἰκότως οὖν οὐχ οἵα τέ ἐστιν ἡ αἴσθησις τοῦ ἰδίου αἰσθητηρίου ἀντιλαμβάνεσθαι . εἰ γὰρ μετ’ αὐτοῦ τῶν αἰσθητῶν θιγγάνει διὰ τὸ ἐν αὐτῷ τὸ εἶναι ἔχειν , καὶ τῷ θιγγάνειν τούτῳ τῶν αἰσθητῶν οὕτως αὐτῶν ἀντιλαμβάνεται , εἰ δ᾿ ἂν τοῦ οἰκείου ἀντίληψιν ἐποιεῖτο , θιγγάνουσα δήπου αὐτοῦ ἀντελαμβάνετο αὐτοῦ , θιγγάνειν δ’ ἄνευ αὐτοῦ οὐ δύναται , αὐτὸ ἄρα τὸ αἰσθητήριον ἑαυτοῦ θιγγάνειν ἦν ἀνάγκη , καὶ αὐτὸ εἰς ἑαυτὸ ἐπιστρέφειν . ἀλλ’ οὐχ οἷν τέ ἐστι σῶμα ὂν αὐτὸ ἑαυτοῦ θιγγάνειν · οὐδ’ ἄρα τὸ αἰσθητήριον σῶμα ὂν αὐτὸ ἑαυτοῦ ἅψεται . εἰ δὲ μὴ ἅψεται , οὐδὲ ἡ ἐν αὐτῷ αἰσθητικὴ δύναμις ἀντιλήψεται αὐτοῦ · οὕτω γὰρ ἡ τῶν αἰσθητῶν ἀντίληψις ἐγίνετο , κατὰ θίξιν μὲν τοῦ αἰσθητηρίου πρὸς τὸ αἰσθητόν , κρίσιν δὲ καὶ ἀντίληψιν τῆς ἐν αὐτῶ αἰσθητικῆς δυνάμεως . μία μὲν οὖν αἰτία αὕτη , δευτέρα δὲ ὅτι δεῖται τοῦ μεταξὺ ἀέρος · διὸ τῆς λήμης ἐν τῷ ὀφθαλμῷ οὔσης οὐκ ἀντιλαμβανόμεθα · καὶ οὐδὲ τοῦ μεταξὺ ὡς ἔτυχεν ἀέρος ἔχοντος , ἀλλὰ πεφωτισμένου . ὥστε εἰ ἡ αἴσθησις δυνάμει ὅπερ τὸ αἰ σθητόν , τὸ δὲ αἰσθητὸν τῶ ποιεῖν τι εἰς τὴν αἴσθησιν ἄγει αὐτὴν εἰς τὴν οἰκείαν ἐνέργειν , τὸ δὲ ποιοῦν εἰς πάσχον ποιεῖ , πᾶν δὲ τὸ πάσχον κινεῖται , ἡ ἄρα αἴσθησις ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν πάσχει τε καὶ κινεῖται . εἰ δὲ ἡ μὲν αἴσθησις δυνάμει ἐστίν , ἐνεργείᾳ δὲ τὸ αἰσθητόν , τούτων δὲ τὸ μὲν ποιεῖ τὸ δὲ πάσχει , τὸ ἄρα πάσχον δυνάμει μὲν ὅμοιόν ἐστι τῷ ποιοῦντι , ἐνερ - γεία δὲ ἀνόμοιον . ἐπιλέλυται ἄρα καὶ ἡ προτέρα ἀπορία διὰ τῆς δευτέρας . εἰ δὲ τὸ αἰσθητικὸν δυνάμει ὂν πάσχει ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ καὶ γίνεται ἐνεργείᾳ αἰσθητικόν , πάσχει δὲ τὸ πάσχον ὑπὸ τοῦ ἀνομοίου , οὐδὲν δὲ αὐτὸ ἑαυτῷ ἀνόμοιον , οὐδὲν ἄρα αὐτὸ ὑφ’ ἑαυτοῦ πάσχει . εἰκότως ἄρα τὸ αἰσθητικὸν ἑαυτοῦ οὐκ ἀντιλαμβάνεται , ἐπειδὴ μηδὲ πάσχει αὐτὸ ὑφ’ ἑαυτοῦ , λέγω δὴ τὸ συναμφότερον , τὴν αἰσθητικὴν δύναμιν σὺν τῷ αἰσθητηρίῳ . καὶ ἔστιν αὕτη τρίτη καὶ μάλιστα κυριωτάτη αἰτία τοῦ μὴ τὰς αἰσθήσεις τῶν ἰδίων αἰσθητηρίων ἀντιλαμβάνεσθαι · τοῦ συναμφοτέρου γὰρ ἡ ἀντίληψις , καὶ τοῦτό ἐστι τὸ πάσχον ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν · ἕτερον οὖν τὸ ποιοῦν ἐξ ὀφείλει . τί οὖν ; οὐ συναισθανόμεθα ἑαυτῶν θερμότερον διακειμένων ἢ ψυχρότερον ἤ τι τοιοῦτον ἀπὸ δυσκρασίας τῶν ἐν ἡμῖν στοιχείων ; καὶ ὁπηνίκα δὲ τὸ κρυσταλλοειδὲς ἀπό τινος πάθους χρωματισθῇ , δοκοῦμεν τῷ αὐτῷ χρώματι καὶ τὸν ἀέρα καὶ τὰ ἄλλα ὁρατὰ κεχρῶσθαι . λέγουσι πρὸς τοῦτο κάλλιστα καὶ οἱ ἰατροί , ὅτι πυρεττόντων ἢ ψυχομένων ἐν ταῖς νόσοις ἑαυτῶν αἰσθανόμεθα , οὐκ αὐτῶν τῶν αἰσθητικῶν νεύρων ἢ τῶν σαρκῶν τεθερμασμένων , ἀλλὰ τῶν ὑγρῶν αἵματός τε καὶ πνεύματος . ἐπεὶ οὖν ἡ αἰσθητικὴ δύναμις πρώτως ἐν σαρξίν ἐστι καὶ νεύροις , εἰκότως τῶν ὑγρῶν δυσκράτως ἐχόντων , πνεύματος λέγω καὶ αἵματος , παρακειμένων τε τοῖς αἰσθητικοῖς μορίοις τῇ θίξει ἀντιλαμβανόμεθα αὐτῶν , ὥσπερ καὶ τοῦ ἀέρος τεθερμασμένου ἢ κατεψυγμένου τῇ θίξει διὰ τὴν παράθεσιν ἀντιλαμβανόμεθα . κἂν αὐτῶν δὲ τῶν στερεῶν ἅψηται ὁ πυρετός , ἐπειδὴ μὴ ὁμαλῶς θερμαίνεται ἀλλ’ ἀνωμάλως , πάντως εἰσί τινα μὲν μόρια κατὰ φύσιν ἔχοντα , τινὰ δὲ παρὰ φύσιν . συμβαίνει οὖν τὰ ἔτι κατὰ φύσιν ἔχοντα ἀντιλαμβάνεσθαι τῶν παρὰ φύσιν διακειμένων · ἀδύνατον γὰρ ὁμαλὴν γενέσθαι τὴν δυσκρασίαν · τότε γὰρ ἐπὶ φθορὰν λοιπὸν τὸ ζῷον ὁδεύει . αὕτη οὖν αἰτία τῆς συναισθήσεως . καὶ ὅτι τοῦτο ἀληθές ἐστιν , οἱ ἑκτικῷ κατεχόμενοι λοιπὸν πυρετῷ , τοῦτο δέ ἐστιν οἱ τὰ στερεὰ αὐτὰ πυρέττοντες , ὁμαλῆς γενομένης ἐν αὐτοῖς τῆς δυσκρασίας δι’ ὅλων τῶν στερεῶν συναίσθησιν οὐδεμίαν τῆς ἐν αὐτοῖς θερμασίας | λαμβάνουσι , i 4v διὰ τὸ ὁμαλὴν εἶναι δι’ ὅλων τῶν μορίων τὴν θερμασίαν καὶ μὴ εἶναι τὸ μὲν ποιοῦν , τὸ δὲ πάσχον , ὥσπερ οὖν οὐδὲ οἱ ἐκ φύσεως ἐπὶ τὸ θερμότερον κεκραμένοι συναίσθονται αὐτοῦ τούτου , διὰ τὸ ὁμαλὴν εἶναι δι’ ὅλου τὴν θερμότητα , ἄλλως τε καὶ διὰ τὸ σύνηθες , ἐπεὶ καὶ τῶν ἐν τῇ γαστρὶ καὶ τοῖς ἄλλοι ; κοιλώμασιν ὑγρῶν τὴν κατὰ φύσιν μὲν συμμετρίαν ἐχόντων οὐκ αἰσθανόμεθα , ὅταν δὲ παρὰ φύσιν ἐπὶ τὸ πλεῖον ἢ ἔλαττον χωρήσῃ , τότε συναίσθησιν αὐτῶν λαμβάνομεν . κατὰ φύσιν μὲν γὰρ ἔχον τὸ ζῷον ἡδονῆς καὶ λύπης ἐξῄρηται , ἀγόμενον δὲ ἐπὶ τὸ κατὰ φύσιν μὲν αὐτοῦ τούτου τὸ συναισθόμενον ἥδεται , ἐπὶ δὲ τὸ παρὰ φύσιν λυπεῖται . περὶ δὲ τοῦ συνισταμένου χυμοῦ ἐν τῷ ὄμματι , πῶς αὐτὸν ὁρῶμεν , καὶ πῶς κατὰ φύσιν μὲν ἔχοντος τοῦ αἰσθητηρίου οὐκ ἀντιλαμβανόμεθα αὐτοῦ , παρὰ φύσιν δὲ ἔχοντος ἀντιλαμβανόμεθα , οὔπω διὰ τῶν εἰρημένων ἐπιλέλυται · ὁ γὰρ εἰρημένος λόγος μόνῃ τῇ ἁπτικῇ αἰσθήσει ἁρμόζει . ἀλλὰ μὴν καὶ ἡ γεῦσις κατὰ φύσιν μὲν ἔχοντος τοῦ γευστικοῦ αἰσθητηρίου οὐκ ἀντιλαμβάνεται τοῦ χυ·μοῦ τοῦ ἐνυπάρχοντος τῇ ἐν τῷ αἰσθητηρίῳ ὑγρότητι , παρὰ φύσιν δὲ ἔχοντος ἀντιλαμβάνεται , ὥσπερ ἐν τῖς νόσοις πικρότητος , εἰ τύχοι , καὶ ἁλμυρότητος καὶ τῶν τοιούτων Πρὸς τούτοις τοῦ ψωτός . ἀμέλει οὔτε τὴν λήμην ἐπικειμένην τῷ ἀφθαλμῷ ὁρῶμεν , κἄν φῶς ᾖ , διὰ τὸ μὴ εἶναι τὸ μεταξὺ τοῦ τε ὄμματος καὶ τῆς λήμης ἢ βραχὺ πάνυ εἶναι , οὔτε ἐν νυκτὶ τὰ παρακείμενα χρώματα , ἔξωθεν λέγω , ὁρῶμεν , καίτοι τοῦ μεταξὺ ὄντος , διὰ τὸ μὴ εἶναι φῶς , διὰ τοῦτο οὖν μύοντες οὐχ ὁρῶμεν . ὅταν δὲ προέλθῃ εἰς τὸ ἔξωθεν τὸ ὀπτικὸν πνεῦμα εἰς τὸν πεφωτισμένον ἀέρα , ἐπειδὴ ἔξεισι δηλονότι πεπονθός τι ἢ [ εἴη Α ] παρὰ φύσιν ἔχον , τότε ἡ ἐν αὐτῷ αἰσθητικὴ δύναμις ὀργάνῳ χρησαμένη τῷ πεφωτισμένῳ ἀέρι αἰσθάνεται τοῦ γενομένου πάθους ἐν τῷ ἰδίῳ ὑποκειμένῳ , καὶ ἐπειδὴ ἔξω ἐξελθόντος τοῦ ὀπτικοῦ πνεύ - ματος ἡ ἐν αὐτῷ δύναμις ἔξω τοῦ ὄμματος ἀντελάβετο αὐτοῦ , διὰ τοῦτο τὸ ἐν τῷ ἰδίῳ αἰ - σθητηρίῳ πάθος τοῖς ἔξωθεν περιάπτει , ὥσπερ καὶ ἡ γεῦσις τὴν ἰδίαν τοῦ χυμοῦ ποιότητα τοῖς σιτίοις περιτίθησιν . ἀλλὰ καὶ οἱ σκοτοδινιῶτες τοῖς ἔξωθεν τὸ οἰκεὶον προσνέμουσι πάθος . τοῖς μὲν οὖν τὸ ὀπτικὸν ὑποτιθεμένοις πνεῦμα οὔτω τὰ τῆς ἀπορίας ἐπιλυθήσεται πιθανῶς , οἷμαι , καὶ οὐ βιαίως . Τί δ’ ἢν εἴποιεν οἱ τὰς ἐνεργείας ὑποτιθέμενοι ; Τί δ’ ἄλλο γε ἢ ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἀνακλάσεων λέγουσιν , ὅτι πεφύκασι κλᾶσθαι αἱ ἐνέργειαι ; Κἀν - ταῦθα οὖυ γενομένου ἐν τῷ ὄμματι χρώματος ἐξιοῦσαν τὴν ἐνέργειαν ἀνακλᾶσθαι ἐκ τοῦ ἀέρος διὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς δυνάμεως τὴν ἐκ τῆς παρὰ φύσιν διαθέσεως τοῦ αἰσθητηρίου , καὶ οὕτω φοιτῶσαν πρὸς τὸ ὄμμα τὴν ἀντίληφιν ήμῖν ἑαυτῆς παρέχειν . οὐχ ὁμοίως δὲ τούτοις εὐοδέσει ὁ λόγος · διὰ τί γάρ μὴ καὶ τοῦ χρώματος τοῦ κερατοειδοῦς αἰσθανόμεθα καὶ τῶν λοιπῶν τῶν ἐν τῷ ὄμματι ; Τί γὰρ κωλύει καὶ τούτου τὴν ἐνέργειαν ἐξελθοῦσαν ἀνακλασθῆναι πάλιν ; Τὰ γὰρ χρώματα εἴτε παρὰ φύσιν ἔχουσιν τὰ ὐποκείμενα εἴτε μή , αὐτὰ ὡς χρώματα δρᾷ , καὶ ὄσον εἰδὶν εἰλικρινέστερα , μᾶλλον δρᾷ , κἂν μυριάκις παρὰ φύσιν ὧσιν ἐν τῷ ὑποκειμένῳ . ἡ οὖν ἐν τῷ σώματι λεύκη καὶ ἡ ἐν τοῖς ἰκτεριῶσιν ὠχρίασις οὐδὲν ἦττον δρῶσιν εἰς τὴν αἴσθησιν ἢ ἐν ἄλλοις ὐποκειμένοις κατὰ φύσιν οὖσαι . Τὸ χρῶμα γάρ ἐστιν τὸ δρὼν , οὐ τὸ ὐποκείμενον . Καὶ τὰ δοκοῦντα δὲ κωνώπια ὁρᾶσθαι ἔξωθεν τοῖς ἐπι - χύεσθαι ( sic ) μέλλουσιν ἐκ τῆς αὐτῆς αἰτίας συμβαίνει · τῆς ἐμφράξεως γὰρ γενομένης ὑπὸ παχέος χυμοῦ , ἢ [ ἣ Α ] ἐν τῷ ὀπτικῷ νεύρῳ περὶ τὴν κόρην κατ’ ἐκεῖνο τὸ μόριον καθ’ ὅ ὁ χυμὸς ἐνέσκηψεν ἐπιπροσθήσεως γινομένης καὶ μὴ δι’ ὅλου τῶν ὄψεων ἀντίληψιν ποιουμένων δοκεῖ διὰ τὴν ἀοραςίαν εἶναί τι , διὰ τὸ πανταχόθεν μὲν τὴν αἴσθησιν ἀντιλαμβάνεσθαι , κατ’ ἐκεῖνο δὲ τὸ μέρος μόνον ἐπιπροσθεῖσθαι . Πρὸς δὲ τὸ τοῦ χυμοῦ σχῆμα , ὅπερ ἔσχεν ἐκ τῆς τοιᾶσδε διαθέσεως , ἔτι δὲ καὶ πρὸς τὸ μέγεθος καὶ τὰ ἔξωθεν φανταζόμενα ὑποφαίνεται . p . 417a4 Ἐνόντος πυρὸς καὶ γῆς καὶ τῶν ἄλλων στοιχείων , ὧν ἐστιν ἡ αἴσθησις καθ’ αὑτὰ ἢ τὰ συμβεβηκότα τούτοις . Τὰ γὰρ στοιχεῖ ἔχει ποιότητας τὰς μὲν οὐσιώδεις αὐτῶν καὶ συμπληρωτικάς , τὰς δὲ κατὰ συμβεβηκός . τῶν μὲν οὖν οὐσιωδῶν ποιοτήτων τῶν στοιχείων ἡ ἁφή ἐστιν ἀντιληπτική , οἷον θερμότητος , ψυχρότητος , ὑγρότητος , ξηρότητος · αὗται μὲν γὰρ αἱ ποιότητες εἰδοποιοὶ αὐτῶν εἰσι · τῶν δὲ κατὰ συμβεβηκὸς αὐτοῖς ὑπαρχόντων , οἷον χρωμάτων , ψόφων , ὀσμῶν καὶ τῶν ἄλλων αἱ ἄλλαι αἰσθήσεις εἰσὶν ἀντιληπτικαί . τὸ δὲ καθ’ αὑτὰ ἢ τὰ συμβεβηκότα τούτοις ἀντὶ τοῦ καθ’ αὑτῶν ἢ τῶν συμβεβηκότων τούτοις · εὐθείαις γὰρ ἐχρήσατο ἀντὶ γενικῶν . πολλὴ δὲ ἡ τοιαύτη χρῆσις · “ οἱ δὲ δύο σκόπελοι ὁ μὲν οὐρανὸν εὐρὺν ἱκάνει’’ τοῦ τῶν δὲ τῶν δύο σκοπέλων . p . 417a6 Δῆλον οὖν ὅτι τὸ αἰσθητικὸν οὐκ ἔστιν ἐνεργείᾳ , ἀλλὰ δυνάμει μόνον . Ἐντεῦθεν ἡ λύσις τῆς ἀπορίας . ἐπειδὴ γάρ , φησί , δυνάμει ἐστὶν ἡ αἴσθησις καὶ οὐκ ἐνεργεία , οὐκ ἀντιλήψεται μὴ παρόντος τοῦ ποιητικοῦ αὐτῆς καὶ προακτικοῦ εἰς τὴν ἐνέργειαν , ὥσπερ οὐδὲ τὸ καυστὸν μὴ παρόντος πυρὸς οὐ καίει αὐτὸ ἑαυτό , οἷον τὸ ξύλον ἢ τὸ ἔλαιον . ἀναλογεῖ οὖν τῷ μὲν πυρὶ τὸ αἰσθητόν , τῷ δὲ καυστῷ ἡ αἰσθητικὴ δύναμις . p . 417a9 ἐπειδὴ δὲ τὸ αἰσθάνεσθαι λέγομεν διχῶς · τό τε γὰρ δυνάμει ἀκοῦον καὶ ὁρῶν ἀκούειν καὶ ὁρᾶν λέγομεν . ἐπειδὴ εἶπεν δυνάμει εἶναι τὴν αἴσθησιν μὴ παρόντων τῶν αἰσθητῶν , γίνεσθαι δ’ ἐνεργείᾳ παρόντων , αὐτὸ τοῦτο πιστώσασθαι βούλεται . ὥσπερ γάρ , φησί , τὸ αἰσθανόμενον διττόν ἐστι , τὸ μὲν κατὰ τὴν ἕξιν , καθάπερ λέγομεν αἰσθητικὸν εἶναι τὸν καθεύδοντα ἄνθρωπον , τὸ δὲ κατὰ τὴν ἐνέργειαν , ὡς τὸν ἐγρηγορότα καὶ ἤδη ἐνεργοῦντα κατὰ τὰς αἰσθήσεις , οὕτω , φησί , καὶ ἡ δύναμις ἡ αἰσθητικὴ καὶ ἡ ἐνέργεια αὐτῆς , αὐτὸ λέγω τὸ αἰσθάνεσθαι , διχῶς λέγεται , τὸ μὲν δυνάμει , λέγω δὴ τὸ τὴν ἕξιν ἔχον μὴ μέντοι ἐνεργοῦν , καὶ τὸ ἤδη ἐνεργοῦν . τὸ μὲν οὖν πρῶτον αἰσθάνεσθαι ἀντὶ τοῦ αἰσθανομένου ἔλαβε , τουτέστιν αὐτὸ τὸ σύνθετον · τὸ δὲ διχῶς ἂν λέγοιτο καὶ ἡ αἴσθησις , τουτέστιν ἡ αἰσθητικὴ δύναμις · τὸ δὲ ὁμοίως δὲ καὶ τὸ αἰσθάνεσθαι αὐτὴν τὴν ἐνέργειν . ὅθεν δῆλον ὅτι τὸ ἐπειδὴ τὸ αἰσθάνεσυαθ ἀντὶ τοῦ αἰσθανόμενον ἔλεγε . p . 417a14 Πρῶτον μὲν οὖν ὡς τοῦ αὐτοῦ ὄντος τοῦ πάσχειν καὶ τοὐ κινεῖσθαι καὶ ἐνεργεῖν λέγομεν . Εἰπὼν καὶ ἀπορήσας διὰ μέσου , διὰ τί οὐχὶ καὶ ἑαυτῶν αἱ αἰσθήσεις αἰσθάνονται , καὶ ἀποδοὺς τὴν αἰτίαν τούτου ὅτι μὴ πάρεστι τὸ ποιητικόν , μεταβαίνει ἐπὶ τὸ δεῖξαι , πῶς πάσχον πῇ μὲν ὡς ὑπὸ ὁμοουσίου πάσχει , πῇ δὲ ὡς ὑπὸ ἀνομοίου . δυνάμει μὲν οὖν ἡ λύσις τῆς δευτέρας ἀπορίας ἐπελύσατο καὶ τοῦτο , ὥσπερ ἐδείξαμεν · ἐταῦθα μέντοι καὶ ἰδίᾳ αὐτὸ τοῦτο δείκνυσιν . ἐπειδὴ οὖν τὸ ἐνταῦθα λεγόμενον ἀκόλουθον τῇ λέξει τῇ “ φασὶ δὲ καὶ τὸ ὅμοιον ὑπὸ τοῦ ὁμοίου πάσχειν · τοῦτο δὲ πῶς δυνατὸν ἢ ἀδύνατον , εἴρηται μὲν καὶ ἐν τοῖς καθόλου λόγοις περὶ τοῦ ποιεῖν καὶ τοῦ ὢ πάσχειν ” · οἷς εἰ προσθείημεν ‘λεκτέον δὲ καὶ νῦν᾿ , ἐφεξῆς ἄν εἴη τὸ λεγόμενον πρῶτον μὲν οὖν ὡς τοῦ αὐτοῦ ὄντος τοῦ πάσχειν καὶ τοῦ κινεῖσθαι καὶ ἐνεργεῖν λέγομεν . ἐπειδὴ δὲ εἶπεν ὅτι ἡ αἴσθησις ἐν τῷ κινεῖσθαι ἢ πάσχειν συμβαίνει , καὶ διὰ τοῦτο ὅλως ἠπόρησεν περὶ τοῦ πάσχειν , ὑπὸ τίνος γίνεται καὶ πῶς , πότερον ὑπὸ ὁμοίου , ὥς τισι δοκεῖ , ἢ ὑπὸ ἀνομοίου , ὡς ἑτέροις , οὐ δοκεῖ δὲ αὐτὸ τοῦτο ὑγιὲς εἶναι τὸ τὴν αἴσθησιν πάσχειν καὶ ἀλλοιοῦσθαι | ἁπλῶς οὐ γὰρ τὸ ἐνεργεῖν παρ’ ἄλλου κινεῖσθαί τε καὶ πάσχειν , τὸ αἰσθάνεσθαι , ὡς δείξει ἐφεξῆς ) νῦν φησιν ὅτι λέγομεν ὡς τοῦ αὐτοῦ ὄντος τοῦ πάσχειν εἰπεῖν τὰς αἰσθήσεις καὶ κινεῖσθαι ἢ ἐνεργεῖν , μέχρις ἄν διαστελλώμεθα , ὅτι οὐκ ἔστι τὸ ἐνεργεῖν τὰς αἰσθήσεις ταὐτὸν τῷ κινεῖσθαί τε καὶ πάσχειν . κἂν γάρ ἐστιν ἡ κίνησις ἐνέργειά τις , ἡ μὲν ἐνέργεια καθολικωτέρα ἐστὶ τῆς κινήσεως , ἡ δὲ κίνησις τοῦ πάσχειν . πᾶν μὲν γὰρ τὸ πάσχον καὶ κινεῖται , τὸ δὲ κινούμενον πᾶν ἐνεργεῖ , οὐκέτι μέντοι τὸ ἐνεργοῦν καὶ κινεῖται . ἐνέργεια μὲν γάρ ἐστιν , ὡς αὐτὸς διωρίσατο ἐν τῇ Φυσικῇ ἡ ἀθρόα προβολὴ ἀπὸ τῆς ἕξεως , κίνησις δὲ ἀτελής ἐστιν ἐνέργεια · ἡ γὰρ ἀπὸ τοῦ πρώτου δυνάμει ἐπὶ τὴν ἕξιν ὁδὸς κίνησίς ἐστι . ᾗ μὲν οὖν ἡ κίνησις ἐνέργειά τις ἀτελής , ταύτῃ ταὐτὸν δόξει εἶναι ἡ ἐνέργεια καὶ ἡ κίνησις · ᾗ δὲ ἡ ἐνέργεια οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ ἀτελοῦς ἐπὶ τὸ τέλειον πρόοδος , ταύτῃ οὐ ταὐτὸν ἡ κίνησις τῇ ἐνεργείᾳ . καὶ γὰρ ὥσπερ ἡ διάθεσις λέγεται μὲν καὶ κοινότερον καὶ ἐπὶ τῆς ἕξεως , λέγεται δὲ καὶ πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῆς ἕξεως ἰδικώτερον , οὕτω δὴ καὶ ἡ ἐνέργεια λέγεται καὶ κοινότερον καὶ κατὰ πάσης κινήσεως , λέγεται δὲ καὶ πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῆς κινήσεως , διότι κίνησις μέν ἐστιν ἡ ἐκ τοῦ πρώτου δυνάμει ἐπὶ τὸ δεύτερον πρόοδός τινος τῶν περὶ τὴν οὐσίαν σωζομένης αὐτῆς τῆς οὐσίας , ἐνέργει δέ ἐστιν ἡ τελεία προβολὴ τῆς ἕξεως μηδὲν τῆς ἕξεως ἀλλοιοτέρας γινομένης . καὶ ἔστι τῷ ὄντι τελεία ἐνέργεια ἡ ἀθρόα προβολὴ τῆς ἕξεως ἡ μὴ συμπροϊοῦσα τῆ κινήσει τοῦ χρόνου , ἀλλὰ κατὰ πᾶν μέρος αὐτοῦ ὁμοίως ἔχουσα , οἵα ἐστὶν ἡ τοῦ φωτὸς προβολή · ἅμα γὰρ τῷ φανῆναι τὸ φωτιστικὸν ἀθρόον πὰν τὸ ἐπιτήδειον καταλάμπεται , οὐ συμπροϊούσης τῆς τοῦ φωτὸς ἐνεργείας τῇ τοῦ χρόνου κινήσει , ἀλλ’ ἐν παντὶ μέρει αὐτοῦ ὁμοίως ἐχούσης . τοιαύτη ἐστὶ καὶ ἡ τῆς αἰσθήσεως ἐνέργεια · ἅμα γὰρ τῷ ἀναβλέψαι ἀχρόνως τῶν αἰσθητῶν ἀντιλαμβανόμεθα · ὅθεν οὐδέ φησι κινεῖσθαι τὰς αἰσθήσεις , ἀλλ’ ἐνεργεῖν . τοῦτο μὲν οὖν ἐνέργεια κυρίως · διὸ καὶ περὶ τῶν θείων εἶπεν ὅτι ἄνευ δυνάμεως ἐνέργειαί εἰσι . κίνησις δ’ οἷον ἡ μάθησις ἡ τῆς ἕξεώς ἐστι μεταβολὴ κατὰ μέρος ἐπὶ τὸ τέλειον ἀπὸ τοῦ ἀτελοῦς . μεταξὺ δὲ τούτων εἰσὶν αἱ διανοητικαὶ κινήσεις ἤτοι ἐνέργειαι , καὶ εἴ τι ταύταις ὅμοιον , αἵτινες οὔτε κυρίως κινήσεις εἰσίν οὐ γάρ ἐστι μεταβολὴ τῆς ἕξεως ) οὔτε καθάπαξ ἐνέργειαι · οὐδὲ γὰρ ὁμοίως ἔχουσιν ἐν παντὶ μέρει χρόνου , οὐδὲ ἀθρόα αὐτῶν ἀπὸ τῆς ἕξεως ἡ προβολὴ γίνεται , ἀλλὰ ἄλλη πρὸ ἄλλης πρότασις , ἔσχατον δὲ τὸ συμπέρασμα . οὔτε οὖν ἁπλῶς κίνη - σις τὸ τοιοῦτον οὔτε ἁπλῶς ἐνέργεια , εἰ μὴ τὴν κυρίως ἐνέργειαν διέλοι τις εἴς τε τὴν ἀθρόαν καὶ ἀμερῆ καὶ εἰς τὴν μεριστήν . ὅθεν καὶ ἐν τοῖς ἔμπροσθε καὶ τὴν διάνοιαν κίνησιν ἔλεγεν εἶναι τοῦ συναμφοτέρου . ἀλλὰ καὶ ἡ διάνοια καθ’ ἕκαστον τῶν ὅρων ἀθρόαν ἴσχει τὴν προσβολήν , καὶ ἔστιν ἕκαστον ὡς γνωστόν τι λαβεῖν , ὅπερ ἐπὶ τῆς κινήσεως , τῆς φυσικῆς λέγω , οὐ συμβαίνει . εἰ γὰρ καὶ ἀθρόον ἑκάστην τῶν προσαποδεδομένων κινεῖται , ἀλλ’ οὐ πάντως καὶ τέλος φυσικὸν τὸ τοιοῦτον ἐνδέχεται γενέσθαι , οἷον ὡς ἐπὶ τῶν κατὰ τόπον κινουμένων τὸ μεταξύ · οὔτε γὰρ τῶν βαρέων οὔτε τῶν κούφων φυσικὸν τοῦτο πέρας . ταύτῃ οὖν ἐνέργειά πὼς καὶ ἡ διάνοια . ὥσπερ οὖν ἐπὶ πλέον ἡ ἐνέργεια τῆς κινήσεως , οὕτω καὶ ἡ κίνη - σις τοῦ πάθους . τὸ μὲν γὰρ πάσχον καὶ κινεῖταί πὼς · οὐκ ἄνευ γὰρ κινήσεως τὸ πάθος · τὸ κινούμενον δὲ οὐ πάντως καὶ πάσχει · οὐ γὰρ δὴ πάθος καὶ ἡ κατὰ τόπον κίνησις . τὸ γὰρ πάσχειν πρὸς τὸ ποιεῖν λέγεται , ποιεῖν δέ ἐστι τὸ κατὰ ποιότητα μεταβάλλειν · ἐκ γὰρ τῆς ποιότητος τὸ ποιεῖν · καὶ πάσχειν ἄρα ἐστὶ τὸ κατὰ ποιότητα κινεῖσθαι καὶ μεταβάλλεσθαι . ὥστε εἰ κίνησις μὲν ἐν ταῖς τρισὶ κατηγορίαις , ποσῷ , ποιῷ , ποῦ , τὸ δὲ πάσχειν μόνως ἐν τῷ ’πὸ ἰῷ , ἐπὶ πλέον ἄρα ἡ κίνησις τοῦ πάθους · ἡ δ’ ἐνέργεια τῆς κινήσεως . πῇ δὲ τὰ αὐτά , διότι τὶς μὲν ἐνέργεια κίνησις , τὶς δὲ κίνησις πάθος . οὐχ ὡς γένος δὲ ἡ ἐνέργεια τῆς κινήσεως κατη - γορεῖται , οὐδὲ ἡ κίνησις τοῦ πάθους , ἀλλ’ ὡς ὁμώνυμος φωνή . δείξει μὲν αὐτῶν μετ’ ὀλίγον τὴν διαφοράν , ὡς εἶπον · νὺν δὲ ὡς τῶν αὐτῶν ὄντων λέγει , πῶς καὶ ὑπὸ τίνος κιονεῖταί τε καὶ πάσχει τὸ πάσχον . ὅλως δὲ κέχρηται τούτοις ὡς τοῖς αὐτοῖς , ὅτι τε πῇ ταὐτά εἰσιν , ὡς εἴπομεν , καὶ αὐτὸς τῇ συνηθείᾳ ἑπόμενος ἐχρήσατο τούτοις ὡς τοῖς αὐτοῖς · καὶ ἀνωτέρω γοῦν , ἔνθα ἔλεγε τὴν ψυχὴν αἰτίαν εἶναι ὡς ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως , ἔλεγεν αὐτὴν καὶ ἀλλοιώσεως αἰτίαν εἶναι · εἶναι γὰρ τῆς αἰσθήσεως αἰτίαν , ταύτην δὲ ἀλλοίωσιν εἶναι · ἡ δὲ ἀλλοίωσις πάθος . ὡς τῶν αὐτῶν οὖν ὄντων ἐπὶ τῆς αἰσθήσεως τοῦ τε ἐνεργεῖν καὶ κινεῖσθαι καὶ πάσχειν , περὶ τοῦ πάσχειν πῶς γίνεται λέγει . τὸ γὰρ πάσχον , φησίν , ὑπὸ ποιοῦντος πάσχει · πρὸς ἄλληλα γὰρ τὸ ποιεῖν καὶ τὸ πάσχειν . ἐδείχθη δὲ ἐν τῇ Φυσικῇ ὅτι τὸ ποιητικόν τινος ἐνεργείᾳ ὂν ποιεῖ εἰς τὸ πάσχον , δυνάμει ὂν ὅπερ τὸ ποιοῦν . εἰ δὴ τὸ πάσχον μηδέπω ὂν ἐνεργείᾳ ἀλλὰ δυνάμει τοῦτο γίνεται ὑπὸ τοῦ ποιητικοῦ αὐτοῦ ὄντος ἐνεργείᾳ τοιούτου , κατὰ μέν τι ὑπὸ τοῦ ὁμοίου πείσεται δυνάμει γὰρ ὅμοιον τῷ ποιοῦντι τὸ πάσχον ) , κατὰ δέ τι ὑπὸ τοῦ ἀνομοίου ἐνεργείᾳ γὰρ ἀνόμοιόν ἐστι · τὸ γὰρ δυνάμει τι εἶναι καὶ τὸ ἐνεργείᾳ ἀνόμοιον ) · ὅταν μέντοι πάω ὅμοιόν ἐστι · τέλος γὰρ τοῦ τὸ μὲν ποιεῖν τὸ δὲ πάσχειν τὸ ὁμοιωθῆναι τὸ πάσχον τῷ ποιοῦντι . μέχρι γὰρ τοσούτου τὸ θερμαῖνον θερμαίνει τὸ δυνάμει μὲν θερμόν , ἐνεργείᾳ δὲ ψυχρόν , ἕως ἄν ἑαυτῷ ὁμοίως θερμὸν ποιήσῃ · γενόμενον δὲ ὅμοιον οὐκέτι πάσχει ὑπ’ αὐτοῦ · οὐδὲν γὰρ ὑπὸ τοῦ ὁμοίου πάσχει . εἰ γὰρ καὶ πάσχει τὸ λυχνιαῖον φῶς ὑπὸ τῆς λαμπάδος σβέννυται γὰρ ὑπ’ αὐτῆς ) , ἀλλ’ ὡς ὑπὸ ἀνομοίου πάσχει · ὡς γὰρ ἔνδεια ὑπὸ ὑπερβολῆς πάσχει · δύο γὰρ λαμπάδες ἰσοσθενεῖς οὐδὲν ὑπ’ ἀλλήλων πείσονται . | p . 417a21 Διαιρετέον δὲ καὶ περὶ δυνάμεως καὶ ἐντελεχείας . Μέλλων διαίρεσιν ποιεῖσθαι τοῦ πάσχειν καὶ τοῦ ἐνεργεῖν καὶ δείξειν αὐτῶν τὴν διαφοράν εἶπεν γὰρ ὅτι νῦν τέως ὡς τοῦ αὐτοῦ ὄντος τοῦ πάσχειν καὶ τοῦ κινεῖσθαι καὶ ἐνεργεῖν λέγομεν ) φησὶ δεῖν διαίρεσιν ποιήσασθαι καὶ δυνάμεως καὶ ἐντελεχείας . ἐχρήσατο γὰρ τῷ τῆς δυνάμεως ὀνόματι ἐπὶ τῆς αἰσθήσεως καὶ ἔλυσε τούτῳ τὴν ἀπορίαν ἣν ἠπόρησε , διὰ τί ἡ αἴσθησις οὐκ αἰσθάνεται αὑτῆς . ἀλλὰ καὶ διεῖλε τὴν αἴσθησιν εἰς τὴν δυνάμει καὶ εἰς τὴν ἐνέργειαν κατὰ τὰ αὐτὰ τῷ αἰσθάνεσθαι · καὶ γὰρ τοῦτο ἔδειξε διχῶς λεγόμενον . ἐπεὶ οὖν μὴ ἁπλοῦν ἐστι τὸ ὄνομα τῆς δυνάμεως , καθόλου περὶ δυνάμεως καὶ ἐντελεχείας διαστείλασθαι προαιρεῖται , τίνι τε ἀλλήλων διαφέρει , καὶ τί ἐστιν ἕκαστον αὐτῶν , καὶ ποσαχῶς τὸ δυνάμει . δι’ ὧν δείξει ἅμα ὅτι οὐκ ἔστιν ἡ αἴσθησις ἡ κατ’ ἐνέργειαν ἀλλοίωσις οὐδὲ κίνησις · οὐ γὰρ τὸ ὁπωσοῦν δυνάμει ὂν εἰς τὴν ἐνέργειαν μεταβάλλον ἀλλοιοῦται , ᾧ μέχρι νῦν ὡς οὕτως ἔχοντι , διὰ τὸ μὴ διῃρῆσθαι ποσαχῶς τὸ δυνάμει , ἐκέχρητο . p . 417a22 Νῦν γὰρ ἁπλῶς λέγομεν περὶ αὐτῶν . Ἁπλῶς , τουτέστιν ἀδιορίστως περί τε τῆς δυνάμεως καὶ ἐντελεχείας λέγομεν μὴ εἰδότες τὴν διαφορὰν αὐτῶν , καὶ τί ἕκαστον σημαίνει , καὶ ποσαχῶς λέγεται . νῦν δὲ εἶπεν , ἐπειδὴ τῷ μὲν δυνάμει ἐπὶ τῆς αἰσθήσεως πρὸ ὀλίγου ἐχρήσατο , τῷ δὲ ἐνεργείᾳ ὄντι καὶ τῇ ἐνεργείᾳ ἐπὶ τοῦ ποιεῖν καὶ πάσχειν · πάντα γὰρ πάσχειν ‘ἔφη ὑπὸ τοῦ ποιητικοῦ καὶ ἐνεργείᾳ ὄντος · ἢ νῦν εἶπε μέχρι τῆς ὑπ’ αὐτοῦ γενομένης διαιρέσεως τοῦ δυνάμει καὶ τοῦ ἐνεργείᾳ . p . 417a22 ἔστι μὲν γάρ οὕτως ἐπιστῆμόν τι ὡς ἄν ἄνθρωπον ἐπιστήμονα , ὅτι ὁ ἄνθρωπος τῶν ἐπιστημόνων καὶ ἐχόντων ἐπιστήμην . Διαστέλλεται τὸ δυνάμει καὶ δείκνυσι διττόν . καὶ γὰρ τὸ πεφυκὸς καὶ δυνάμενον τὴν ἕξιν δέξασθαι δυνάμει τοιοῦτον λέγομεν , ὡς τὸν ἄνθρωπον ἐπιστήμονα δυνάμει λέγομεν , ὅτι ἡ φύσις αὐτοῦ ἐπιστήμης ἐστὶ δεκτική , καθ’ ὃ σημαινόμενον καὶ τὴν ὕλην λέγομεν δυνάμει , καὶ ἔτι δυνάμει λέγομεν τὸ ἤδη τὴν ἕξιν ἔχον καὶ μὴ ἐνεργοῦν κατ’ αὐτήν · καὶ γὰρ ὁ μουσικὸς ὅταν μὴ ἐνεργῇ , δυνάμει λέγεται μουσικός . αὕτη δέ ἐστιν ἡ δύναμις , ἣν ἐν τοῖς ἔμπροσθεν εἶπεν τὴν πρώτην ἐντελέχειαν , ἐν ᾗ καὶ τὴν ψυχὴν ἔδειξεν οὖσαν · ἐν μεθορίῳ μὲν γάρ ἐστι τῆς τε πρώτης δυνάμεως καὶ τῆς δευτέρας ἐνεργείας · διὸ καὶ ἀμφοτέρως ὀνομάζεται . καὶ τίς ἡ τοῦ δυνάμει ἑκατέρου διαφορά διαστέλλεται σαφῶς λέγων . p . 417a26 ‘Eκάτερος δὲ τούτων οὐ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐστιν , ἀλλ’ ὁ μὲν ὅτι τὸ γένος τοιοῦτον καὶ ἡ ὕλη , ὁ δὲ ὅτι βουληθεὶς δυνατὸς θεωρεῖν , ἄν μή τι κωλύσῃ τῶν ἔξωθεν . Ὁ γὰρ ἄνθρωπος κοινῶς ἐπιστήμων λέγεται , ὅτι ἡ φύσις ἡ τοῦ ἀνθρώπου ἐπιστήμης δεκτική ἐστι · τοῦτο γὰρ αὐτῷ σημαίνει τὸ γένος καὶ ἡ ὕλη , ἀντὶ τοῦ ἡ φύσις αὐτὴ τοῦ ἀνθρώπου καὶ αὐτὸ τὸ ὑποκείμενον · γένος γὰρ λέγει καὶ τὸ ὑποκείμενον . κατὰ τοῦτο τὸ σημαινόμενον καὶ τὴν ὕλην ἔφαμεν δυνάμει · πᾶσα γὰρ ὕλη δυνάμει ἐστὶν ἐκεῖνο οὗ ἔστιν ὕλη , τῷ δύνασθαι δέξασθαι αὐτό . ἄλλο δὲ σημαινόμενον τοῦ δυνάμει λέγεται ἐπὶ τοῦ τὴν ἕξιν ἔχοντος ἤδη καὶ μὴ ἐνεργοῦντος , ὅτι θελήσας ἐνεργῆσαι ἐνεργήσειεν ἄν , εἰ μή τι καλότῃ · ὥστιε ἐν καὶ οὐτος . ὁ δὲ πρὸς τῷ ἕξιν ἔχειν καὶ ἐνεργῶν κατ’ αὐτὴν οὗτος ἤδη ἐντελεχείᾳ λέγεται εἶναι . τὴν δὲ κατ’ ἐνέργειαν ἐπιστήμην ἔδειξε διὰ τοὺ προσθεῖναι τόδε τὸ ἄλφα · οὗτος γὰρ ὁ κατὰ τὴν γραμματικὴν ἐνεργῶν , ὁ λέγων ἢ γράφων τὸ ἄλλα . p . 417a31 Ἀλλ’ ὁ μὲν διὰ μαθήσεως ἀλλοιωθεὶς καὶ ἐξ ἐναντίας μεταβάλλων ἕξεως . Ἐπὶ παραδειγμάτων δείκνυσι τίνι διαφέρουσιν οἱ εἰρημένοι τρόποι τοῦ δυνάμει , ὅτι ὁ μὲν κατὰ τὸ πρῶτον σημαινόμενον τῆς δυνάμεως δυνάμει ὢν ἐπιστήμων εἰς τὸ ἔχειν τοῦτο ὃ δύναται διὰ μαθήσεως ἀλλοιωθεὶς καὶ πολλάκις οὗτος ἐξ ἐναντίας ἕξεως μεταβάλλων ἐπιστήμων γίνεται . ἢ γὰρ ἐξ ἀγνοίας εἰς γνῶσιν μεταβάλλει ἤγουν ἀπὸ ψευδοῦς δόξης ἐπὶ τὴν ἀληθῆ , ὧν τὸ μὲν πρῶτον ἀπὸ στερήσεως εἰς εἶδός ἐστι μεταβολή , καὶ ἔστι γένεσις καὶ οὐκ ἀλλοίωσις , τὸ δὲ δεύτερον ἐξ ἐναντίας ἕξεως μεταβολὴ εἰς τὴν ἐναντίαν , καὶ ἔστι κυρίως ἀλλοίωσις · ἡ γὰρ ἀλλοίωσις μεταβολή ἐστιν ἐξ εἰδοπεποιημένου εἰς εἰδοπεποιημένον , τοὐ αὐτοῦ ὑποκειμένου μένοντος . ἀλλοίωσις μὲν οὖν αὕτη · αὐτὸς δὲ ὁλοσχερέστερον νῦν τὴν ἐκ τοῦ δυνάμει εἰς τὸ ἐνεργείᾳ μεταβολὴν ἀλλοίωσιν εἰπὼν μετ’ ὀλίγον καὶ τοῦτο διορθώσει καὶ διοριεῖται ἐπὶ τίνος κυρίως ἡ ἀλλοίωσις λέγεται . τὸν δὲ ἐκ τοῦ ἔχειν τὴν αἴσθησιν ἢ τὴν ἐπιστήμην , μὴ ἐνεργεῖν δὲ εἰς τὸ ἐνεργεῖν προχωροῦντα , ἐφ’ οὗ ἦν τὸ ὕστερον σημαινόμενον τοῦ δυνάμει , οὐ δι’ ἀλλοιώσεως φησιν οὐδὲ διὰ μεταβολῆς γίνεσθαι , ἀλλὰ τρόπον ἄλλον ἐκ τοῦ τοιούτου δυνάμει γίνεσθαι τὸ ἐνεργείᾳ , ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῦ τὴν ἐπιστήμην ἔχοντος , μὴ ἐνεργοῦντος δέ , καὶ ἐπὶ τοῦ τὴν αἴσθησιν · ἄλλον δὲ τρόπον λέγων ὅτι οὐκ ἀλλοιότερος γίνεται ὁ τοιοῦτος , ἀλλά μόνον τὴν ἐνέργειαν προχειρίζεται . ὄντος οὖν διττοῦ τοῦ δυνάμει καὶ τοῦ ἐνεργείᾳ τὸ μὲν δυνάμει πᾶν πρὸς ἀπουσίαν τινὸς λέγεται εἶναι δυνάμει , τὸ δ’ ἐνεργείᾳ . πρὸς παρουσίαν τῆς ἐνεργείας · τὸ μὲν γὰρ πρῶτον δυνάμει πρὸς ἀπουσίαν καὶ τῆς ἕξεως | καὶ τῆς ἐνεργείας λέγεται , τὸ δὲ δεύτερον πρὸς τὴν ἀπουσίαν τῆς ἐνεργείας . p . 417b2 οὐκ ἔστι δ’ ἀπλοῦν οὐδὲ τὸ πάσχειν , ἀλλὰ τὸ μὲν φθορά τις ὑπὸ τοῦ ἐναντίου , τὸ δὲ σωτηρία μᾶλλον . Διελόμενος τὰ διάφορα σημαινόμενα τοῦ δυνάμει καὶ τοῦ ἐνεργείᾳ νῦν βούλεται δεῖξαι ὅτι οὐδὲ τὸ πάσχειν ἁπλοῦν ἐστι , ταὐτὸν λαμβάνων τὸ πάσχειν καὶ τὸ ἀλλοιοῦσθαι , ὡς δῆλον αὐτὸς ποιεῖ μετ’ ὀλίγον . εἰπὼν γὰρ ὅτι “ τὸ δὲ ἐκ δυνάμει ὄντος μανθάνον καὶ λαμβάνον ἐπιστήμην τοῦ ἐντελεχείᾳ ὄντος καὶ διδασκαλικοῦ ἤτοι οὐδὲ πάσχειν φατέον’’ , τοῦτο εἰπὼν ἐπήνεγκε τὸ “ ἢ ἢ δύο τρόπους εἶναι ἀλλοιώσεως’’ , ταὐτὸν λέγων τὸ πάσχειν καὶ ἀλλοιοῦσθαι . διττὸν οὖν φησι τὸ πάσχειν , τὸ μὲν εἰς φθορὰν ἄγον , ὅπερ ἐστὶ καὶ κυρίως πάθος τε καὶ ἀλλοίωσις , τὸ δὲ εἰς τελειότητα , ὅπερ οὐ κυρίως λέγεται πάθος οὐδὲ ἀλλοίωσις , ἀλλὰ γένεσις μᾶλλον . καὶ ἵνα συντόμως εἴπω , διττοῦ ὄντος τοῦ δυνάμει , εἰ μὲν ἐκ τοῦ δευτέρου δυνάμει , ὅπερ ἦν τὸ κατὰ τὰς ἕξεις , εἰς τὴν ἐνέργειαν μεταβάλλει , οὐδὲ ὅλως ἀλλοίωσις οὐδὲ πάθος ἐστίν , εἴγε ἀλλοιοῦσθαι λέγεται , οἷον τὸ λευκαινόμενον ἢ μελαινόμενον , ὅπερ μένον κατὰ τὴν οὐσίαν καὶ τὸ ὑποκείμενον τὸ αὐτὸ κατὰ παθητικὴν ποιότητα μεταβολὴν ἴσχει , ἐξ ἐναντίας ποιότητος εἰς ἐναντίαν μεταβάλλον φθειρομένης τῆς ἕξεως μετέβαλλεν . τὸ δὲ ἐκ τοῦ τὴν ἕξιν ἔχειν , μὴ ἐνεργεῖν δὲ εἰς τὸ ἐνεργεῖν μεταβάλλον οὐ κατά τινα ποιότητα τὴν μεταβολὴν ἴσχει · οὐδὲ γὰρ φθαρείσης ἄλλης ποιότητος εἰς ἄλλην μετέβαλλεν , ἀλλὰ τῆς αὐτῆς ἕξεως μενούσης τὴν ἐνέργειαν μόνην προεχειρίσατο . οὐ γὰρ δὴ ἀλλοιοῦσθαι φήσαιμεν ἄν τὸν οἰκοδόμον ἐκ τοῦ μὴ οἰκοδομεῖν εἰς τὸ οἰκοδομεῖν μεταβάλλοντα , ἢ τὸν γεωμέτρην , ἡνίκα προχειρίζεται τὰ θεωρήματα . ἡ μὲν οὖν ἐκ τοῦ δευτέρου δυνάμει εἰς τὸ δεύτερον ἐνεργείᾳ μεταβολὴ προφανὲς ὅτι οὐδ’ ἄν ὑπονοηθείη ἀλλοίωσις , ἢ εἴ τινι φίλον καὶ ταύτην ἀλλοίωσιν καλεῖν , ἕτερον ἄν εἴη , φησί , τοῦτο γένος ἀλλοιώσεως , καὶ οὐχ ὥσπερ ἐν τῆ συνηθείᾳ λέγεται · τοῦτο δέ ἐστιν ἡ μεταβολὴ ἡ κατὰ τὰς παθητικὰς ποιότητας , ὅταν ἐξ ἐναντίας ποιότητος εἰς ἐναντίαν μεταβάλλῃ τὸ μεταβάλλον , τοῦ ὑποκειμένου τοῦ αὐτοῦ μένοντος . ἡ δὲ ἐκ τοῦ προτέρου δυνάμει ἐπὶ τὸ δεύτερον δυνάμει , πρῶτον δ’ ἐνεργεία μεταβολή , εἰ μὲν ἐξ ἐναντίου εἰς ἐναντίον μεταβάλλοι , ἀλλοίωσίς ἐστιν , ὡς ὅταν τι ἐκ θερμοῦ ψυχρὸν γίνηται καὶ ἐκ λευκοῦ μέλαν · δυνάμει γὰρ τὸ ἐναντίον ὅπερ τὸ ἐναντίον · ὅταν δὲ ἐκ στερήσεως εἰς εἶδος μεταβάλλῃ , γένεσίς ἐστι τοῦτο καὶ οὐκ ἀλλοίωσις , ὡς ὅταν ἐξ οὐκ ἀνθρώπου ἄνθρωπος γίνηται καὶ ἐξ οὐ πυρὸς πῦρ , καὶ ἐπὶ τῶν ὁμοίων . ἢ οὖν οὐδὲ τοῦτο κυρίως ἀλλοίωσις , ἀλλὰ γένεσις ἁπλῶς , ἢ δύο τρόποι εἶεν ἄν ἀλλοιώσεως , ἥ τ’ ἐκ στερήσεως εἰς εἶδος μεταβολὴ καὶ ἡ ἐξ ἐναντίου εἰς ἐναντίον . ἔστι δ’ ἡ μὲν ἐξ ἐναντίου εἰς ἐναντίον μεταβολὴ τὶς γένεσις φθορὰ μὲν τοῦ ἐξ οὗ μετέβαλλεν , γένεσις δὲ τοῦ εἰς ὃ μετέβαλλεν . οὐκ ἔστι δ’ ἁπλοῦν οὐδὲ τὸ πάσχειν , ἀλλὰ τὸ μὲν φθορά τις ὑπὸ τοῦ ἐναντίου , τὸ δὲ σωτηρία μᾶλλον τοῦ δυνάμει ὄντος ὑπὸ τοῦ ἐντελεχεία ὄντος καὶ ὁμοίου . δοκεῖ μὲν πᾶν τὸ ἐκ δυνάμι ὄντος εἰς ἐντελέχειαν μεταβάλλον πάσχειν τε καὶ ἀλλοιοῦσθαι , οὐ μὴν οὕτως ἔχει . ὅθεν καὶ αὐτὸς χρησάμενος ἐπὶ παντὸς τοῦ ἐκ δυνάμει εἰς ἐνέργειαν μεταβάλλοντος τῷ τοῦ πάθους ὀνόματι , ταὐτὸν δ’ εἰπεῖν τῷ τῆς ἀλλοιώσεως εἶπε γὰρ ὅτι ‘τὸ μέν ἐστι φθορὰ ὑπὸ τοῦ ἐναντίου᾿ · γὰρ τὸ μέλαν ἐπιγινομένου τοῦ λευκοῦ · ἔστι δὲ τοῦτο τὸ πρότερον δυνάμει · δυνάμει γὰρ τὸ ἐναντίον ὅπερ τὸ ἐναντίον , ἐπειδὴ πέφυκεν εἰς αὐτὸ μεταβάλλειν · ῾τὸ δὲ τελειότης᾿ · τελειότης γὰρ τοῦ οἰκοδόμου καὶ λοιπῶν ἐπιστημόνων τὸ ἐνεργεῖν κατὰ τὴν ἕξιν ) ἐνταῦθα κοινῶς κατὰ παντὸς τοῦ δυνάμει τὸ πάσχειν κατηγορήσας , τοῦτο δέ ἐστι τὸ ἀλλοιοῦσθαι , διὰ τὸ μὴ πεφροντικέναι τὴν συνήθειαν ἐπὶ τούτων διαφορᾶς ὀνομάτων , διαρθρώσει τὸν λόγον ἐφεξῆς καὶ ἐρεῖ , τί μέν ἐστι κυρίως ἀλλοίωσις , τί δὲ ἢ οὐδὲ ὅλως ἀλλοίωσις ἢ τὸ ὅλον τοῦτο ὁμώνυμος ἀλλοίωσις . ἐρεῖ δὲ τὰ ὑφ’ ἡμῶν προτεθεωρημένα . εἰπὼν δὲ τὴν μὲν τῶν μεταβολῶν ὑπὸ τοῦ ἐναντίου γίνεσθαι φθείροντος τὸ ἐναντίον , τὴν δὲ ὑπὸ τοῦ ὁμοίου , τὸν τρόπον τῆς ὁμοιότητος τοῦ ποιοῦντος καὶ πάσχοντος ἐδήλωσεν , ἐπενεγκὼν ὅτι οὕτως ὁμοίου ὡς δύναμις ἔχει πρὸς ἐντελέχειαν , ὅπερ ἴσον ἐστὶ τῷ ὡς ἕξις πρὸς τὴν οἰκείαν ἐνέργειαν . ἡ γὰρ ἀπὸ τῆς ἕξεως ἐνέργεια οὕτως ἐστὶν ὁμοία αὐτῇ , ὡς τὸ οἰκεῖον ἔργον καὶ ἡ οἰκεία ἐνέργεια ἑκάστῳ οὗ ἐστιν ἔργον . ὥσπερ οὖν ἐστιν ὁμοία τῇ οἰκοδομικῇ ἢ γεωμετρικῇ ἕξει ἥ τε οἰκοδομικὴ καὶ η γεωμετρικὴ ἐνέργεια , οὕτως ὅμοιον τὸ τὴν ἕξιν ἔχον τῷ τὴν ἐνέργειαν ἔχοντι , ὑφ’ οὗ προάγεται εἰς ἐνέργειαν , τοῦ μὲν ποιοῦντος , τοῦ δὲ πάσχοντος . ἐπεὶ γὰρ τὸ νοεῖν τε καὶ αἰσθάνεσθαι κατὰ τὴν τῶν εἰδῶν λῆψιν τῶν τε νοητῶν καὶ τῶν αἰσθητῶν γίνεται , ταὐτόν πὼς τὸ κατ’ ἐνέργειαν νοοῦν καὶ αἰσθανόμενον τοῖς νοητοῖς τε καὶ αἰσθητοῖς . οὕτως οὖν ἡ αἴσθησις δυνάμει ὅπερ τὸ αἰσθητόν , καὶ ὁ νοῦς ὅπερ τὸ νοητόν , ὡς ἡ ἕξις ὁμοία τῇ οἰκείᾳ ἐνεργεία . ὥσπερ οὖν ἡ ἕξις παρούσης τῆς ἐνεργείας τὴν οἰκείαν τελειότητα ἀπολαμβάνει οὐ φθειρομένη οὐδὲ ἀλλοιουμένη , οὕτω καὶ ἡ αἴσθησις δυνάμει οὖσα ὅπερ τὸ αἰσθητόν ( δυνάμει δὲ τὸ κατὰ τὴν ἕξιν ) ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ ὄντος προάγεται εἰς ἐνέργειαν ὁμοιουμένη αὐτῷ οὕτως ὡς πέφυκεν ὁμοιοῦ - σθαι . ὥσπερ γὰρ | τὸν κηρὸν λέγομεν δυνάμει ὅπερ τὸν δακτύλιον , γίνεσθαι δὲ ἐκτυπούμενον ὑπ’ αὐτοῦ ἐνεργεία , ὅπερ ἐκεῖνος , οὐχ ὅτι γέγονεν ὁ κηρὸς ὅπερ ὁ δακτύλιος κατὰ τὴν ὕλην , ἀλλ’ ὅτι τὸ ἐκτύπωμα κατὰ τὴν ἐπιφάνειαν ἑαυτοῦ ἐδέξατο , οὕτω δεῖ νοεῖν καὶ ἐπὶ τῶν αἰσθήσεων , ὅταν λέγωμεν γίνεσθαι αὐτὰς ὅπερ τὸ αἰσθητόν , οὐχ ὅτι λευκὴ γίνεται ἡ ὄψις ἢ μέλαινα , ἀλλ’ ὅτι τὰ εἴδη τῶν αἰσθητῶν ἄνευ τῆς ὕλης γνωστικῶς ἐν ἑαυταῖς αἱ αἰσθήσεις ἐπιδέχονται . εἰπὼν δὲ σωτηρίαν εἶναι τὴν τοιαύτην πεῖσίν τε καὶ μεταβολὴν τὴν τοῦ οὕτω λεγομένου δυνάμει , ἐδήλωσε πῶς σωτηρία ἐπενεγκὼν θεωροῦν γὰρ γίνεται τὸ ἔχον τὴν ἐπιστήμην . σωτηρία γὰρ τῆς ἕξεως ἡ οἰκεία ἐνέργεια · οἱ γοῦν ἐνεργοῦντες κατὰ τὰς ἕξεις μᾶλλον σώζουσιν αὐτάς . ἅμα δὲ διὰ τούτου ἐξηγήσατο , πῶς εἶπεν τὸ ὡς δύναμις ἔχει πρὸς ἐντελέχειαν , καὶ ἐδήλωσε περὶ ποίας δυνάμεως καὶ ἐντελεχείας ὁ λόγος αὐτῷ , ὅτι περὶ τῆς δευτέρας δυνάμεως τῆς κατὰ τὴν ἕξιν καὶ τῆς δευτέρας ἐνεργείας . αὕτη γὰρ τελείωσίς ἐστι καὶ σωτηρία τῆς οἰκείας δυνάμεως , ὥσπερ τῆς θεωρητικῆς ἕξεως τε καὶ ἐπιστήμης τελειότης ἐστὶ καὶ σωτηρία αὐτὴ ἡ θεωρία . ὅπερ ἢ οὐκ ἔστιν ἀλλοιοῦσθαι ( εἰς αὐτὸ γὰρ ἡ ἐπίδοσις καὶ εἰς ἐντελέχειαν ) ἢ ἕτερον γένος ἀλλοιώσεως . ὁ γὰρ ἔχων τὴν ἐπιστήμην , εἶτα προχειριζόμενος ταύτης τἀς ἐνεργείας , οὐκ ἂν λέγοιτο κυρίως κατὰ αὐτὴν τὴν τῶν ἐνεργειῶν προχείρισιν πάσχειν τε καὶ ἀλλοιοῦσθαι · οὐδὲ γὰρ μεταβολή τις ἐπὶ τούτου γέγονεν , ἀλλὰ μόνον τελείωσις καὶ φανέρωσις τῆς ἕξεως . ἤτοι οὖν οὐδὲ ἀλλοίωσις αὕτη κυρίως , ἢ εἴ τινι φίλον καὶ ταύτην ἀλλοίωσιν κλεῖν , ἕτερον ἂν εἴη γένος ἀλλοιώσεως καὶ ὁμώνυμον , καὶ οὐ τὸ καθωμιλημένον καὶ λεγόμενον ἐπὶ τῆς κτὰ τὸ ποιὸν μεταβολῆς , ἥντινα καὶ κίνησίν φαμεν . τὸ δὲ εἰς αὐτὸ γὰρ ἡ ἐπίδοσις δεικτικὸν μάλιστά ἐστιν τοῦ μὴ ἀλλοίωσιν εἶναι τὸ τοιοῦτο , εἴ γε ἀλλοίωσις μὲν μένοντος τοῦ ὑποκειμένου κατὰ τὴν οὐσίαν τοῦ αὐτοῦ κατὰ πάθος ἐστὶ μεταβολὴ ἐξ ἄλλου εἰς ἄλλο , φθειρομένου τοῦ προϋπάρχοντος , τὸ δὲ εἰς τὴν ἑαυτοῦ τελειότητα προιὸν εἰς ἑαυτὸ τὴν ἐπίδοσιν ποιεῖται , τὸ αὐτὸ μένον καὶ οὐκ ἐξ ἄλλου εἴδους φθαρέντος εἰς ἄλλο μεταβάλλον . p . 417b8 Διὸ οὐ καλῶς ἔχει λέγειν τὸ φρονοῦν , ὅταν φρονῇ , ἀλλοιοῦσθαι , ὥσπερ οὐδὲ τὸν οἰκοδόμον ὅταν οἰκοδομῇ . Ὠς γὰρ ὁ οἰκοδόμος , ὅταν ἤδη ἐνεργῇ , οὐδεμίαν ὑπομένει ἀλλοίωσιν κατὰ τὴν τέχνην , οὕτως οὐδὲ τὸ ἐπιστῆμον , ὅταν ἐνεργῇ κατὰ τὴν ἐπιστήμην , οὐδὲ τὸ αἰσθανόμενον , ὅταν αἰσθάνηται · ἐξ ἀργίας γὰρ εἰς ἡ μεταβολή , οὐκ ἐξ εἴδους εἰς εἶδος , ὅπερ ποιεῖ ἡ ἀλλοίωσις . p . 417b9 Τὸ μὲν οὖν εἰς ἐντελέχειαν ἄγον ἐκ δυνάμει ὄντος κατὰ τὸ νοοῦν καὶ τὸ φρονοῦν οὐ διδασκαλίαν ἀλλ’ ἑτέραν ἐπωνυμιαν ἔχειν δίκαιον . Τουτέστι τὸ κατὰ τὴν δευτέραν δύναμιν θεωρούμενον , ὥσπερ ἔχει τὸ φρονοῦν , ὅταν ἄγηται εἰς τὴν δευτέραν ἐνέργειαν , οὐ διδάσκεσθαι λέγοιτ’ ἄν ὑπὸ τοῦ εἰς τὴν ἐνέργειαν ἄγοντος · οὐ γὰρ μανθάνει ὑπὸ τοῦ μεταβάλλοντος αὐτό , τοῦτο δέ ἐστι τὸ ἐπιστητὸν ἢ τὸ αἰσθητόν · οὐ γὰρ πάσχει τι ὑπ’ αὐτοῦ , ὥστε οὐδὲ ἐκεῖνο ποιεῖ . p . 417b12 Τὸ δ’ ἐκ δυνάμει ὄντος μανθάνον καὶ λαμβάνον ἐπιστή - μὴν ὑπὸ τοῦ ἐντελεχείᾳ ὄντος καὶ διδασκαλικοῦ , καὶ τὰ ἕξῆς . Τουτέστι τὸ κατὰ τὴν προτέραν δύναμιν , οἷόν ἐστι τὸ ἐπιστήμης δεκτικὸν οἷον τὸ παιδίον , ὑπὸ τοῦ ἐνεργείᾳ ἐπιστήμονος εἰς τὴν ἕξιν προαγόμενον . εἰπὼν δ’ ὅπως ἔχει ἡ ἐκ τοῦ δευτέρου δυνάμει εἰς τὴν ἐνέργειαν μεταβολή , λέγει νῦν καὶ περὶ τῆς ἐκ τοῦ προτέρου δυνάμει εἰς τὸ πρότερον ἐνεργείᾳ μεταβολῆς , οἷόν ἐστι τὸ εἰς ἐπιστήμην ἀγόμενον παιδίον . τὸ οὖν οὕτω μεταβάλλον , φησίν , οὐδ’ ὅλως πάσχειν φήσομεν · κυρίως γὰρ τὸ πάσχειν ἐπὶ τῶν φθειρομένων λέγεται κατὰ τὴν συνήθη χρῆσιν · ἢ εἰ καὶ τοῦτο λέγοιτο πάσχειν , φησί , δύο τρόπους εἶναι φατέον τοῦ τε πάσχειν καὶ τοῦ ἀλλοιοῦσαι , τὸ μὲν ὅταν εἰς στέρησιν μεταβάλλῃ ἐκ τοῦ εἰδέναι εἰς τὸ μὴ εἰδέναι μεθιστάμενον , ὅπερ ἐστὶ καὶ κυρίως πάθος , ἐπειδὴ τὸ πάθος φθορά τις καὶ εἰς τὸ χεῖρον μεταβολή κυρίως γὰρ πάσχει τὰ χείρω γινόμενα ) , καὶ ἔτι ὅταν ἐξ ἐναντίου εἴδους εἰς ἐναντίον μεταβάλλῃ κἀνταῦθα γὰρ φθορά τις γίνεται τοῦ ἐξ οὗ ἡ μεταβολή , καὶ διὰ τοῦτο πάθος τὸ τοιοῦτο ) , τὸ δὲ ὅταν εἰς τελειότητα καὶ τὴν φύσιν , τουτέστιν ἐφ’ ὃ πέφυκεν καὶ οὗ ἡ φύσις στοχάζεται , ὡς τὸ ἐπιστήμης δεκτικὸν ὅταν ἤδη δέξηται τὴν ἐπιστήμην . ὅταν γὰρ εἰς ὃ πέφυκε μεταβάλλῃ , εἰς τελειότητά πὼς καὶ τούτων ἡ μεταβολή , καὶ ἡ ἐπίδοσις εἰς αὐτό , οὐχ ὁμοίως δὲ τῷ τὴν ἕξιν ἔχοντι · ἀπὸ γὰρ στερήσεως εἰς ἕξιν ἐπὶ τούτων ἡ μεταβολή , οὐκ ἀπὸ ἕξεως εἰς ἐνέργειαν . πρότερον μὲν οὖν τὸ πάθος διαιρῶν τὸ μὲν εἶπεν ἐπὶ τῶν ἐξ ἐναντίας ἕξεως εἰς ἐναντίαν μεταβαλλόντων καὶ οὕτω λεγομένων δυνάμει , τὸ δὲ ἐπὶ τῶν ἀπὸ τῆς ὢ ἕξεως εἰς τὴν ἐνέργειαν προχωρούντων · νῦν δ’ οὐχ οὕτως , ἀλλὰ τὸ μὲν δεύτερον οὐδ’ ὅλως ἐστὶ πάθος οὐδ’ ἀλλοίωσις διὸ οὐδὲ κίνησις δἂν εἴη οὐδὲ διδασκαλία ἡ κατὰ τοῦτο μεταβολή ) , τὸ δὲ ἐπὶ τοῦ προτέρου δυνάμει διχῶς διεῖλεν , εἴς τε τὸ εἰς στέρησιν μεταβάλλειν , ὅπερ εἶπεν κυρίως πάσχειν καὶ ἀλλοιοῦσθαι , ἡ τὸ εἰς τὴν ἕξιν ἀπὸ στερήσεως , ὅπερ οὔτε πάθος ἐστὶν οὔτε ἀλλοίωσις , ἢ ὁμωνύμως . | p . 417b16 τοῦ δὲ αἰσθητικοῦ ἡ μὲν πρώτη μεταβολὴ γίνεται i 7r ὑπὸ τοὐ γεννῶντος . Ἀρξάμενος τοῦ περὶ τῶν αἰσθήσεων λόγου καὶ κοινῇ περὶ πάσης αἰσθήσεως προθέμενος διαλαβεῖν , εἶτα εἰπὼν ὅτι ἡ αἴσθησις ἐν τῷ κινεῖσθαί τι καὶ πάσχειν συμβαίνει δοκεῖ γὰρ ἀλλοίωσίς τις εἶναι ) , ταῦτα εἰπὼν ὁ καθόλου περὶ τοῦ ποιοῦντος καὶ πάσχοντος , πότερον τὸ ὅμοιον ὑπὸ τοῦ ὁμοίου πάσχει , ἢ τὸ ἐναντίον ὑπὸ τοῦ ἐναντίου · ταύτῃ δὲ τῇ ἀπορίᾳ ἐπισυνῆψεν ἑτέραν ἀπορίαν , διὰ τί οὐκ ἀντιλαμβάνεται τῶν οἰκείων αἰσθητηρίων ἡ αἴσθησις αἰσθητῶν γε ὄντων . ἐπιλυόμενος δὲ τὴν ἀπορίαν ταύτην εἶπεν ὅτι ἡ αἴσθησις δύναμίς ἐστιν , οὐκ ἐνέργεια · διὸ καθάπερ τὸ καυστὸν οὐ καίεται ὑφ’ ἑαυτοῦ ἄνευ τοῦ καυστικοῦ , οὕτω καὶ ἡ αἴσθησις οὐκ ἀντιλαμβάνεται τοῦ οἰκείου αἰσθητηρίου , ἅτε δὴ ἐκτὸς αὐτοῦ ἐνεργῆσαι μὴ δυναμένη · ἐπεὶ οὖν οὐδὲν αὐτὸ εἰς ἑαυτὸ ποιεῖ οὐδὲ ὑφ’ ἑαυτοῦ πάσχει , ἡ δὲ αἴσθησις τῷ πάσχειν αἰσθάνεται , δῆλον ὡς οὐκ ἄν ἀντιλάβοιτο αὐτὴ ἑαυτῆς , τουτέστι τοῦ οἰκείου αἰσθητηρίου , μεθ’ οὗ τὰς ἐνεργείας ποιεῖται , ἐπεὶ μηδὲ εἰς ἑαυτὸ ποιῆσαι δύναται . διχῶς οὖν ἡ αἴσθησις , φησίν ἡ μὲν δυνάμει ἡ δὲ ἐνεργείᾳ , ὁμοίως δὲ καὶ τὸ αἰσθάνεσθαι . πάσχει δὲ τὸ πάσχον , φησίν , ὑπὸ τοῦ ποιητικοῦ καὶ ἐνεργείᾳ ὄντος · τὸ γὰρ ξύλον δυνάμει ὂν ὅπερ τὸ πῦρ , πάσχει ὑπὸ τοῦ πυρὸς ἐνεργείᾳ ὄντος , καὶ ὁ μαθητὴς δυνάμει ὢν ὅπερ ὁ διδάσκαλος , πάσχει ὑπὸ τοῦ διδασκάλου ἐνεργείᾳ ὄντος . πρὶν οὖν παθεῖν τὸ πάσχον ἀνόμοιόν ἐστι τῷ ποιοῦντι , πεπονθὸς δέ ἐστιν ὅμοιον . ὥστε ἔστιν ὡς τὸ ὅμοιον ὑπὸ τοῦ ὁμοίου πάσχει , ἔστι δὲ ὡς ὑπ’ ἀνομοίου · εἰ μὲν γὰρ τὸ δυνάμει παθητικὸν θεωροῦμεν , ἀνόμοιόν ἐστι τῷ ποιοῦντι , πολλάκις δέ , φησί , καὶ ἐναντίον · εἰ δὲ τὸ ἤδη πεπονθός , ὅμοιόν ἐστιν . ἐντεῦθεν οὖν ἐπειδὴ ὅλως εἰς μνήμην ἦλθε τοῦ δυνάμει καὶ τοῦ ἐνεργείᾳ καὶ τοῦ ποιεῖν καὶ πάσχειν , διαίρεσιν ἀμφοτέρων ἐποιήσατο καὶ εἶπεν ὅτι διχῶς τὸ δυνάμει καὶ διχῶς τὸ ἐνεργείᾳ , καὶ ὅτι καὶ τὸ πάσχειν διχῶς , τὸ μὲν φθορὰ ὑπὸ τοῦ ἐναντίου , τὸ δὲ σωτηρία μᾶλλον . εἶτα εἶπεν ὅπως ἔχει κατὰ τὸ πάσχειν ἡ αἴσθησις , ὅτι πάσχει ὑπὸ τοὐ αἰσθητοῦ οὐκ εἰς φθορὰν ἀγομένη , ἀλλ’ εἰς τελειότητα . ταῦτα οὖν εἰπὼν νῦν φησιν , ὅπως ἔχει καὶ κατὰ τὸ δυνάμει καὶ τὸ ἐνεργείᾳ . ἐπειδὴ γὰρ διττὸν τὸ δυνάμει , τὸ μὲν πρῶτον τὸ δὲ δεύτερον , τὸ μὲν κατὰ τὴν ἐπιτηδειότητα μόνην ἄνευ τῆς ἕξεως , τὸ δὲ κατὰ τὴν ἕξιν ἄνευ τῆς ἐνεργείας , φησὶν ὅτι δυνάμει ἐστὶν αἰσθητικὸν τὸ κατὰ τὴν ἐπιτηδειότητα τὸ σπέρμα καὶ ὅλως ἡ ὕλη τοῦ ζῴου . ὥσπερ γὰρ τὸ ἄρτι τεχθὲν παιδίον ἔχει εἰς τὸ εἶναι γραμματικόν , οὕτως ἔχει καὶ ἡ τοῦ ζῴου ὕλη εἰς τὸ αἰσθητικὴ εἶναι . τί οὖν ἐστι τὸ ἄγον τὸ δυνάμει τὸ πρῶτον εἰς τὴν ἕξιν , τουτέστι τὸ δεύτερον μὲν δυνάμι πρῶτον δ’ ἐνεργείᾳ ; τὸ γεννῶν , φησίν · ἐν γὰρ τῆ κυήσει ἄγεται ἡ ἐπιτηδειότης εἰς τὴν ἕξιν . ὥσπερ οὖν τὸ παιδίον ἄγει εἰς τὴν ἕξιν ὁ ἐνεργείᾳ γραμματικός , οὕτως καὶ τὸ σπέρμα καὶ ὅλως τὴν τοῦ ζῴου ὕλην ἄγει ἡ ἐν τῇ μητρὶ φύσις ἐπὶ τὴν καθ’ ἕξιν αἴσθησιν . ἔστιν οὖν ἡ κύησις ἀλλοίωσις καὶ μεταβολὴ τοῦ πεφυκότος αἰσθάνεσθαι ἐπὶ τὴν καθ’ ἕξιν αἴσθησιν . ὅταν δὲ ἀποκυηθῇ , ἤδη τὴν ἕξιν ἔχει · ἐπὰν γὰρ τελεία ἐγγένηται ἡ τοῦ αἰσθάνεσθαι κτὰ πᾶσαν αἴσθησιν ἕξις , εὐθὺς ἀποκυίσκεται · οὕτω γὰρ γεννᾶται τὸ ζῷον μετὰ τῆς ἕξεως τῆς αἰσθητικῆς . ἡ μὲν οὖν ἐκ τοὐ πρώτου δυνάμι εἰς τὴν ἕξιν μεταβολὴ ἐν τῇ κυήσει ὑπὸ τῆς ἐν τῷ γεννῶντι φύσεως γίνεται · ἡ δ’ ἐκ τῆς ἕξεως εἰς τὴν ἐνέργειαν ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν . διὸ ἅμα τῷ γεννηθῆναι , ἐὰν παρῇ τὸ αἰσθητόν , ἀντιλαμβάνεται τὸ γεννηθέν · ὅθεν εὐθὺς κλαυθμυρίζεται εἰς ἀσυνήθη καὶ ψυχρὸν ἀέρα ἐμπῖπτον , καὶ ἁμιλλώμενον οὐ μόνον τῆ ἁφῇ τοῦ περιέχοντος ἀέρος , ἀλλὰ καὶ τῇ ὄψει τοῦ φωτός . δῆλον δ’ ὅτι ὥσπερ τούτων αἰσθάνεται , οὕτω κἄν τὰ τῶν λοιπῶν αἰσθήσεων αἰσθητὰ παρῇ , πείσεται πάντως , ψόφων φημὶ καὶ γευστῶν καὶ ὀσμῶν . οὕτω μὲν οὖν ἐπὶ τῆς αἰσθητικῆς ψυχῆς τό τε δυνάμει καὶ τὸ ἐνεργείᾳ καὶ ἡ κατὰ ταῦτα μεταβολή · ἔκ τε τῆς ἐπιτηδειότητος εἰς τὴν ἕξιν ὁ γεννήσας , ἀπὸ δὲ τῆς ἕξεως εἰς τὴν ἐνέργειαν τὰ αἰσθητά , ὅταν αὐτά τε παρῇ καὶ ὅσων ἄλλων χρεία εἰς τὴν τούτων ἀντίληψιν , οἷον φωτὸς μὲν ἐπὶ τῶν ὁρατῶν καὶ τοῦ διαφανοῦς καὶ καθαροῦ καὶ ἀνεπιθολώτου , τοῦ διηχοῦς δ’ ἐπὶ τῶν ψόφων , καὶ τοῦ διόσμου ἐπὶ τῶν ὀσφραντῶν . ἐπειδὴ δὲ καὶ ἐν τῇ λογικῇ ψυχῇ ἔστι τὸ διττὸν δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ , τί ἄν εἴη καὶ ἐπὶ ταύτης τῆς μεταβολῆς αἴτιον ; ἔξω μὲν οὖν σωμάτων οὖσα κεχώρισται πάντῃ τοῦ πρώτου δυνάμει , νοῦς οὖσα καθαρὸς καὶ πάντα τὰ νοητὰ καθ’ ἕξιν ἔχουσα , πεσοῦσα δ’ εἰς τὴν γένεσιν , ὥσπερ ὁ ἐπιστήμων ὑπὸ νόσου ἢ χρόνου ἢ λουτροῦ , μεταβάλλει ἐξ ἐπιστήμης εἰς ἀνεπιστημοσύνην , καὶ γίνεται κατὰ τὸ πρῶτον δυνάμει ἐπιστήμων τὴν ἐπιτηδειότητα μόνην ἔχουσα , οὐ μὴν τὴν ἕξιν . ἄγεται δ’ εἰς τὴν ἕξιν ὑπὸ τοῦ διδασκάλου ἢ καὶ ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν , αὐτὴ ζητοῦσα καὶ εὑρίσκουσα καὶ διὰ τῶν μερικῶν ἐπὶ τὰ καθόλου ἀνιοῦσα · ἐπὰν δὲ τὴν ἕξιν κτήσηται , τὸ τηνικαῦτα τὴν βούλη - σιν ἔχει ποιητικὸν αἴτιον τοῦ μεταβάλλειν ἐπὶ τὴν ἐνέργειαν ἀπὸ τῆς ἕξεως · ὅταν γὰρ προαιρῆται , προχειρίζεται τοὺς ἐν αὐτῇ λόγους εἰς ἐνέργειαν * * * λέγω δὲ τοῦ αἰσθητοῦ , ὁ δὲ νοῦς οὐδὲν ἔξωθεν δεῖται , ἀλλ’ αὐτὸς ἑαυτὸν προάγει . ἀποδίδωσιν οὖν τούτου τὴν αἰτίαν , ὅτι ἡ μὲν αἴσθησις μερικοῦ τινος τὴν ἀντίληψιν ἔχει , τὸ δὲ μερικὸν σῶμά τί ἐστιν · εἰκότως οὖν ἔξωθεν · ὁ δὲ νοῦς τῶν καθόλου ἀντιλαμβάνεται , τὰ δὲ καθόλου λόγοι , οὗτοι δὲ οὐκ ἔξωθεν , ἀλλ’ ἐν αὐτῇ τῇ ψυχῇ · διὸ οὐ δέεται ὁ νοῦς ἔξωθέν τινος τοῦ τελειοῦντος . εἶπεν δ’ εὐθὺς ἔχειν ἤδη ὥσπερ ἐπιστήμην καὶ τὸ αἰσθάνεσθαι , οὐχ ὡς εὐθὺς τῷ γεννηθῆναι τῶν ζῴων ἐπιστήμην ἐχόν|των , ἀλλὰ τὸ διττὸν τῆς αἰσθήσεως δηλῶσαι βουληθείς , τό τε κατὰ τὴν ἔξιν καὶ τὸ κατὰ τὴν ἐνέργειαν , τὴν κατὰ τὴν ἕξιν αἴσθησιν ὁμοίαν εἶπεν εἶναι τῇ τῆς ἐπιστήμης παρουσίᾳ · ὥστε παραδείγματος ἕνεκεν τὴν ἐπιστήμην παρέθετο . ἔχει γὰρ ἡ αἴσθησις τὴν αἰσθητικὴν δύναμιν ὥσπερ τινὰ ἐπιστήμην · ὡς γὰρ τὸ μανθάνον διὰ μαθήσεως μεταβάλλον ἔχει τὴν ἐπιστήμην , οὕτω καὶ τὸ γεννηθὲν εὐθὺς τὴν καθ’ ἕξιν αἴσθησιν ἔχει · ὃ γὰρ ἐπ’ ἐκείνου ἡ μάθησις , τοῦτο ἐπὶ τούτου ἡ γέννησις . εἰ δὲ ἔχει εὐθὺς τῷ γεννηθῆναι τὴν καθ’ ἕξιν αἴσθησιν , οὐ δι’ ἀλλοιώσεως ἄρα γίνεται τὸ αἰσθάνεσθαι κατ’ ἐνέργειαν , ὥσπερ οὐδὲ τὸ ἐνεργεῖν κατὰ τὴν ἐπιστήμην δι’ ἀλλοιώσεως γίνεται . καὶ τὸ κατ’ ἐνέργειαν δὲ ὁμοίως λέγεται τῷ θεωρεῖν · ὥσπερ <γὰρ> τὸ κατὰ δύναμιν αἰσθάνεσθαι ἐστι τῷ ἐπίστασθαι , οὕτως τὸ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθάνεσθαι τῇ κατ’ ἐπιστήμην θεωρίᾳ ὅμοιον . p . 417b19 Διαφέρει δέ , ὅτι τοῦ μὲν τὰ ποιητικὰ τῆς ἐνεργείας ἔξωθεν . Εἰπὼν ὅμοιον εἶναι τὸ κατ’ ἐνέργειαν αἰσθάνεσθαι τῷ θεωρεῖν , λέγει καὶ πῇ διαφέρει , ὅτι τῆς μὲν κατ’ ἐνέργειαν αἰσθήσεως ἔξω τὰ ποιητικά ἔξωθεν γὰρ προσπιπτόντων τῶν αἰσθητῶν αἰσθανόμεθα ) , τὰ δὲ θεωρητὰ οὐκ ἔξωθεν . εἶτα καὶ τὴν αἰτίαν προστίθησι τοῦ τὰ μὲν ἔξωθεν προσπίπτειν τὰ δὲ μή , ὅτι ἡ μὲν αἴσθησις τῶν καθ’ ἕκαστά ἐστι , ταῦτα δὲ ἐν ἰδίᾳ ὑποστάσει , ὧν καὶ χρῄζει εἰς τὸ εἶναι τὸ ζῷον πρὸς γὰρ τὴν τούτων χρείαν ἡ αἴσθησις τῷ ζῴῳ δέδοται ) , ἡ δὲ ἐπιστήμη τῶν καθόλου ἀντιλαμβάνεται , τὰ δὲ καθόλου , φησίν , ἐν αὐτῇ πώς εἰσι τῇ ψυχῇ . ἀκριβῶς δὲ τὸ πῶς προσέθηκεν , ἤτοι ἐπειδὴ τὸ ἐν αὐτῇ ὡς ἔν τινι τόπῳ , ὥσπερ καὶ αὐτὸς ἐν τοῖς ἑξῆς φησι “ καὶ εὖ δὴ οἱ λέγοντες τὴν ψυχὴν τόπον εἰδῶν’’ , οὐ κυρίως δὲ δῆλον ὅτι ἐν τόπῳ , ἀλλὰ κατὰ ἀναλογίαν , ἢ ὅτι καὶ τῶν καθόλου ἡ μὲν ὑπόστασις ἐν τοῖς καθ’ ἕκαστά ἐστιν , ὅταν δὲ ὡς καθόλου καὶ κοινὰ λαμβάνηται , ἐν τῇ ψυχῇ γίνεται · τὸ γὰρ κοινῶς αὐτοῖς εἶναι ἐν τῷ νοεῖσθαί ἐστι τὴν κοινότητα αὐτῶν , τὰ δὲ νοήματα ἐν τῇ ψυχῇ . τὸ δὲ διὸ νοῆσαι μὲν ἐπ’ αὐτῷ εἶπεν , ἀλλ’ οὐκ ἐπ’ αὐτῇ , τουτέστιν ἐν τῷ ἔχοντι τὴν ψυχήν . p . 417b26 ‘Oμοίως δὲ τοῦτ’ ἔχει κἀν ταῖς ἔπι ἐπιστήμαις τῶν αἰσθητων , καὶ δία τὴν ἀυτὴν αἰτίαν . Οὐ μόνον , φησίν , ἡ αἴσθησις περὶ τὰ κατὰ μέρος καὶ αἰσθητὰ ἔχουσα δεῖται τῶν ἔξωθεν παρόντων , ἵνα ἐνεργήσῃ , ἀλλὰ καὶ αὐταὶ αἱ περὶ τὰ αἰσθητὰ ἔχουσαι ἐπιστῆμαι οὐκ ἐφ’ ἑαυταῖς ἔχουσι τὸ ἐνεργῆσαι , ὅταν βούλωνται , ἀλλὰ δεῖ καὶ ἐπὶ τούτων ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῆς αἰσθήσεως παρεῖναι ἔξωθεν περὶ ὃ ἡ ἀπ’ αὐτῶν ἐνέργεια γίνεται . καὶ γὰρ καὶ αὗται περὶ τὰ καθ’ ἕκαστα καὶ ἔξω καὶ ἐν ἰδίᾳ ὑποστάσει καταγίνονται , οἷον ὁ πολιτικός , ὁ μηχανικὸς καὶ ἁπλῶς οἱ κατὰ μέρος τεχνῖται · τούτων γὰρ ἡ ἐπιστήμη περὶ τὰ καθ’ ἕκαστα . οἷον ὁ πολιτικὸς σκέψεται , εἰ δεῖ τόνδε τὸν στρατηγὸν παραλαβεῖν , καὶ ὁ οἰκοδόμος , εἰ χρηστέον τῷδε τῷ λίθῳ · τούτων δὲ ἡ σκέψις μερικῶν ὄντων ἐπιστήμης ἐστὶ δηλονότι , καὶ οὐκ αἰσθήσεως . ἡ μὲν οὖν καθόλου κατὰ τὰς τέχνας θεωρία ἐν αὐτοῖς , ἡ δὲ ἀπὸ τῶν τεχνῶν περὶ τὰ καθ’ ἕκαστα θεωρία γινομένη οὐκέτι ἐπ’ αὐτοῖς · δεῖ γὰρ τῆς ὕλης καὶ τῶν ὀργάνων . p . 417b28 Ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων διασαφῆσαι καιρὸς γένοιτ’ ἂν καὶ εἰσαῦθις . Πῶς τὸ θεωρεῖν τὰ καθόλου ἐφ’ ἡμῖν , καὶ πῶς ὁ πρακτικὸς νοῦς ἀντιλαμβάνεται τῶν κατὰ μέρος . ὑπερτίθεται οὖν νῦν τὴν περὶ τούτων σκέψιν · ἐρεῖ γὰρ περὶ τούτων ἐν τῷ τρίτῳ λόγῳ . οὗ δὲ χάριν τὴν διαίρεσιν ἐποιήσατο τοῦ δυνάμει καὶ τοῦ ἐνεργείᾳ , ὑπομιμνήσκει ἡμᾶς · ὑπὲρ γὰρ τοῦ δεῖξαι , πῶς λέγεται τὰ ζῷα , ὅτε μὴ αἰσθάνεται , δυνάμει αἴσθησιν ἔχειν · κατὰ γὰρ τὴν δευτέραν δύναμιν , ἥτις ἤδη ἐπὶ τῶν τὰς ἕξεις ἐχόντων κατηγορεῖται , ἐφ’ ὧν οὔτε τὸ πάσχειν οὗτε τὸ ἀλλοιοῦσθαι λεχθείη ἄν κυρίως · εἰς αὐτὸ γὰρ ἡ ἐπίδοσις καὶ οὐκ εἰς τὸ ἐναντίον ἡ μεταβολή , ὡς εἶπεν . p . 417b32 Ἐπεὶ δὲ ἀνώνυμος αὐτῶν ἡ διαφορά , διώρισται δὲ περὶ αὐτῶν ὅτι ἕτερα καὶ πῶς ἕτερα , χρῆσθαι ἀναγκαῖον τῷ πάσχειν καὶ ἀλλοιοῦσθαι ὡς κυρίοις ὀνόμασιν . ἐπειδὴ χρῆται τῷ πάσχειν καὶ τῷ ἀλλοιοῦσθαι ἐπὶ τῆς κατ’ ἐνέρδιὸ γειαν αἰσθήσεως , εἶπεν δ’ ὅτι οὔτε πάσχειν οὔτε ἀλλοιοῦσθαί ἐστι τὸ αἰσθάνεσθαι , τὴν αἰτίαν τοῦ χρῆσθαι τοῖς ὀνόμασι τούτοις ἐπὶ τοῦ αἰσθάνεσθαι λέγων , ἐπειδὴ γάρ , φησίν , ἀνώνυμός ἐστιν ἡ διαφορὰ τῶν δυνάμεων τούτων οὐ γὰρ ἔχομεν ἰδίοις ὀνόμασι διακεκριμένην ἑκατέραν τῶν δυνάμεων ) ἐμάθομεν δὲ λόγῳ , τίς ἡ διαφορὰ τῶν δυνάμεων τούτων , ἀνάγκη ἡμᾶς χρῆσθαι ἐπ’ αὐτοῖς τῷ πάσχειν καὶ τῷ ἀλλοιοῦσθαι ὡς κυρίοις ὀνόμασιν , ἐπειδή , ὡς εἶπον , ὀνόματα αὐταῖς ἐν τῆ συνηθείᾳ οὐ κεῖται . p . 418a3 Τὸ δ’ αἰσθητικὸν δυνάμει ἐστὶν οἷον τὸ αἰσθητὸν ἤδη ἐντελεχείᾳ , καθάπερ εἴρηται . Ἐπειδὴ μέλλει λέγειν ὅτι πάσχει τὸ αἰσθητικὸν ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ , εὐλόγως τοῦτο προείληφε τὸ δυνάμει | εἶναι τὸ αἰσθητικὸν οἷον τὸ αἰσθητόν ἐστιν ἐντελεχείᾳ . ἤδη δὲ τοῦτο προείρηκε καὶ ὅτε ἐζήτει , εἰ τὸ ὅμοιον ὑπὸ τοὐ ὁμοίου πάσχει ἡ τοῦ ἀνομοίου . δυνάμει δέ ἐστι τὸ αἰσθητικὸν οἷον τὸ αἰσθητὸν κατὰ τὴν δευτέραν δύναμιν . οὐ γὰρ παθόν τι οὐδὲ ἀπ’ ἐναντίας ἕξεως μεταβάλλον ὁμοιοῦται αὐτῷ , ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ δεξάμενον , οὐχ ὡς ὕλη αὐτοῦ γινόμενον · οὐδὲ γὰρ λευκὴ γίνεται ἡ αἴσθησις δεξαμένη τὸ εἶδος τοῦ αἰσθητοῦ διὸ οὐδὲ πάσχειν οὐδὲ ἀλλοιοῦσθαι κυρίως λέγεται ) , ἀλλὰ τὸν λόγον τοῦ εἴδους γνωστικῶς ἐν ἑαυτῇ δεχομένη . ὥσπερ γὰρ τὸν κηρόν φαμεν δυνάμει εἶναι ὅπερ τὸν δακτύλιον , διότι παθὼν ὑπ’ αὐτοῦ γίνεται ὅπερ ἐστὶν ἐκεῖνος ἐνεργείᾳ , οὐ τὴν ὕλην αὐτοῦ δεξάμενος , ἀλλὰ μόνον τὸ εἶδος , οὕτω καὶ ἡ αἴσθησις παθοῦσα ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν τὰ εἴδη αὐτῶν ἀσωμάτως ἀναμάττεται . διαφέρει δέ ὅτι ὁ μὲν κηρὸς αὐτὸς ὕλη γίνεται τοῦ εἴδους τοῦ ἐν τῷ δακτυλίῳ , ἡ δ’ αἴσθησις οὐχ ὕλη γίνεται τοῦ αἰσθητοῦ , ἀλλὰ γνωστικῶς τὴν ἰδέαν αὐτοῦ ἐκμάττεται · ἔχει δέ τι ᾦ πλέον ἡ αἴσθησις παρὰ τὸν κηρόν · ὁ μὲν κηρὸς γὰρ εἰ καὶ ὕλη γίνεται τοῦ εἴδους τοῦ ἐν τῷ δακτυλίῳ , ἀλλὰ οὐ δι’ ὅου αὐτοῦ δέχεται τὸ εἶδος , ἀλλ’ ἐπιπολῆς , ἡ μέντοι αἰσθητικὴ δύναμι.ς ὅλη δι’ ὅλης ζωτικῶς τὰς τῶν αἰσθητῶν ἀπομάττεται ἰδέας . p . 418a4 Πάσχει μὲν οὖν οὐχ ὅμοιον ὄν , πεπονθὸς δὲ ὡμοίωται καὶ ἔστιν οἷον ἐκεῖνο . Εἰπὼν ἐν τοῖς ἄνω , πῶς λέγεται πάσχειν τὸ πάσχον ὑπό τε τοὐ ὁμοίου καὶ ὑπὸ τοῦ ἐναντίου , τοῦτο καὶ ἐπὶ τῆς αἰσθήσεως ἁρμόζει , ὅτι πρὸ μὲν τοῦ παθεῖν ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ οὐκ ἔστιν ὁμοία αὐτῷ κατ’ ἐνέργειαν , * * ὁμοία αὐτῷ γίνεται τὸν εἰρημένον πολλάκις τρόπον . προθέ μένος δὲ εἰπεῖν κοινῶς περὶ πάσης τῆς αἰσθήσεως ἀποδέδωκε λόγον τῆς αἰσθητικῆς ψυχῆς τὸ εἶναι αὐτὴν δυνάμει τοιαύτην , ὁποῖά ἐστι τὰ αἰσθητὰ ἐντελεχείᾳ , τῆς κατ’ ἐνέργειαν αἰσθητικῆς ψυχῆς δηλονότι τοιαύτης οὕσης ἐνεργείᾳ , οἷα τὰ αἰσθητά . εἰ δὲ τοιοῦτον ; ἡ αἰσθητικὴ ψυχὴ ἐξ ἀνάγκης ἀχώριστος ἂν εἴη , εἴ γέ ἐστι δύναμις καθ’ ἣν τὸ ἔχον αὐτὴν ὁμοιούμενον τοῖς αἰσθητοῖς διὰ τοῦ πάσχειν πὼς ὑπ’ αὐτῶν καὶ ἀλλοιοῦσθαι ἀντιλαμβάνεται αὐτῶν . p . 418a7 Λεκτέον δὲ καθ’ ἑκάστην αἴσθησιν περὶ τῶν πρῶτον . Τὸν κοινὸν περὶ αἰσθήσεως λόγον ἀποδοὺς καὶ ὁρισάμενος τὴν αἰσθητικὴν δύναμιν ὅτι ἔστι δυνάμει ὅπερ τὸ αἰσθητόν , καὶ εἰπὼν <ὅτι> μὴ μὲν ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ ἀνομοία ἐστί , παθοῦσα δὲ ὑπ’ αὐτῶν ὁμοία αὐτοῖς γίνεται , μετέρχεται εἰς τὸν περὶ ἑκάστης ἰδίᾳ αἰσθήσεως λόγον , διότι , καθὼς ἤδη εἶπεν , ἐν οἷς τὸ κοινῶς κατηγορούμενον μὴ ἔστι γένος ἀλλ’ ὁμώνυμος φωνή , οὐκ αὐτάρκης ὁ κοινὸς λόγος τὴν φύσιν τοῦ πράγματος ἡμῖν γνωρίσαι , ἀλλὰ δεῖ τὸν περὶ ἑκάστου σημαινομένου ὑπὸ τῆς ὁμωνύμου φωνῆς ἴδιᾳ λόγον ποιήσασθαι , ὁπότε οὐδὲ ὁ περὶ τῶν γενῶν λόγος αὐτάρκης εἰς τὸ γνωρίσαι τὰ εἴδη τὰ καθ’ ἕκαστον . μέλλων δὲ τὸν περὶ ἑκάστης αἰσθήσεως ἀποδοῦναι λόγον πρότερον περὶ τῶν ἑκάστῃ αἰσθήσει αἰσθητῶν διαλαμβάνει διὰ τὸν πολλάκις εἰρημένον λόγον , εἶτα περὶ τῶν ἐνεργειῶν αὐτῶν καὶ οὕτως περὶ τῶν δυνάμεων . ζητήσειε δ’ ἄν τις , διὰ τί μὴ πρὸ τοὐ κοινοῦ λόγου τῆς αἰσθήσεως διέλαβε περὶ τοῦ ἁπλῶς αἰσθητοῦ . λέγω οὖν ὅτι συμπεριέλαβε καὶ τὸν περὶ τούτου λόγον ἐν τῷ περὶ τῆς αἰσθήσεως κοινῶ λόγῳ , ἔνθα ἔλεγε τῶν στοιχείων εἶναι τὴν αἴσθησιν καθ’ αὑτὰ ἢ τὰ συμβεβηκότα τούτοις , καὶ πάλιν εἰπὼν ὅτι ὅπερ τὸ αἰσθητὸν ἐνεργείᾳ , τοῦτο δυνάμει ἡ αἴσθησις , καὶ ὅτι τοῦ μὲν αἰσθητικοῦ τὰ ποιητικὰ ἔξωθεν <καὶ> καθ’ ἕκαστα , τοῦ δὲ νοητικοῦ ἐν αὐτῷ καὶ καθόλου . διὰ τούτων πάντων τί ποτέ ἐστι τὸ ἀπλῶς αἰσθητὸν ἐσήμανεν , ὅτι τὰ συμβεβηκότα τοῖς στοιχείοις , ὅτι τὰ μερικά , ὅτι ταῦτα οἷς ἡ αἴσθησις κατ’ ἐνέργειν ὑπ’ αὐτῶν πάσχουσα ὁμοιοῦται πρότερον δυνάμει οὖσα ὁμοία αὐτοῖς . καὶ ἐνταῦθα δὲ μέλλων περὶ τῶν ἰδίως ἑκάστῃ αἰσθήσει αἰσθητῶν διαλεχθῆναι , πρότερον διαίρεσίν τινα παραδίδωσι καθόλου τῶν αἰσθητῶν πάντων , ποσαχῶς λέγεται , ἵνα τὰ κυρίως αἰσθητὰ ἀπὸ τῶν κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητῶν , ἅπερ οὐδὲ αἰσθητά ἐστι , τῷ οἰκείῳ λόγῳ χωρίσας περὶ τούτων τὸν λόγον ποιήσηται , καὶ μὴ παραπίπτοντα κἀκεῖνα ταράσσῃ τὴν διδασκαλίαν . τριχῶς οὖν , φησί , λέγεται τὰ αἰσθητά . τῶν γὰρ αἰσθητῶν τὰ μὲν καθ’ αὑτά ἐστιν αἰσθητά , τὰ δὲ κατὰ συμβεβηκός · καὶ τῶν καθ’ αὑτὰ αἰσθητῶν τὰ μὲν κοινά ἐστι τῶν αἰσθήσεων , τὰ δὲ ἴδια ἑκάστης . ἴδια μὲν οὖν ἑκάστης αἰσθήσεώς εἰσιν αἰσθητὰ τὰ αὐτῇ μόνῃ ὑποπίπτοντα , οἷον ὄψει μὲν χρώματα , ἀκοῇ δὲ ψόφοι , ὀσφρήσει δὲ ἀτμοί , γεύσει δὲ χυμοί , τῇ ἀφῇ δὲ θερμότης , ὑγρότης , ψυχρότης , ξηρότης , ἀντιτυπία , βάρος καὶ τὰ ὅμοια . ἴδια δὲ ταῦτα λέγονται αἰσθητά , διότι οὐχ ὑποπίπτουσιν ἄλλῃ αἰσθήσει · οὔτε γὰρ ἡ ὄψις ἀτμῶν ἢ χυμῶν ἢ ἁπτῶν ἀντιλαμβάνεται οὔτε τῶν ἄλλων οὐδεμία αἰσθήσεων τῶν ἄλλῃ αἰσθήσει ἀντιληπτῶν ἀντιλαμβάνεται . ταῦτα μὲν οὖν ἴδια αἰσθητά · κοινὰ δὲ αἰσθητά φησιν εἶναι πέντε τινά , κίνησιν , ἠρεμίαν , ἀριθμόν , σχῆμα , μέγεθος . κοινὰ δέ φησιν εἶναι ταῦτα πασῶν , οὐχ ὅτι ἓν ἕκαστον αὐτῶν πάσαις ταῖς αἰσθήσεσιν ὑποπίπτει , ἀλλ’ ὅτι ἕκαστον πλείοσι καὶ οὐ μιᾷ , τινὰ δὲ καὶ πάσαις ἅμα . τὸ μὲν γὰρ μέγεθος κοινόν ἐστιν αἰσθητὸν ὄψεως καὶ ἁφῆς · ὁρῶμεν γὰρ ὅτι μέγας ἐστὶν ὁ ἄνθρωπος ἢ μέγα τὸ ὄρος , καὶ ἁπτόμενοι δὲ αἰσθανόμεθα ὅτι μέγας ἢ μικρὸς ὁ προσπεσὼν ὄγκος καὶ τὸ διάστημα . ἤδη δὲ καὶ ψόφου λέγομεν ᾐσθῆσθαι μεγάλου ἢ μικροῦ , ἀλλ’ ἐνταῦθα κατὰ ἀναλογίαν τὸ i 8v μέγεθος εἴληπται , οὐ κυρίως . μέγεθος γὰρ νῦν λέγομεν τὸ συνεχὲς τῶν κοινῶν εἶναι αἰσθητῶν · ὁ μέντοι μέγας ψόφος ποιότητός ἐστιν ἐπιτεταμένης καὶ ἀνειμένης δηλωτικός , διὸ τὸ ἀμυδρὸν ἢ σφοδρὸν κυριώτερον ἐπὶ τῶν ψόφων ἁρμόζει λέγειν . τὸ δὲ σχῆμα κοινόν ἐστι καὶ αὐτὸ αἰσθητὸν ἁφῆς καὶ ὄψεως . σχῆμα δὲ λέγω , οὐχ ὅτι τόδε τρίγωνον ἢ κύκλος τοῦτο γὰρ λόγου ἐστὶ τὸ εἰπεῖν ὅτι σχῆμά ἐστιν ὑπὸ μιᾶς γραμμῆς περιεχόμενον ἢ ὑπὸ τριῶν ἢ ὁσωνδήποτε ) ἀλλ’ ὅτι ἀπλῶς περιγέγραπται , πᾶσα δὲ περιγραφὴ κατά τι τῶν σχημάτων γίνεται . Ναὶ τὰ ἄλογα γοῦν ὅταν ἐπὶ μικρὸν ὕψος καὶ ἐπανάστημα γῆς ἐμπέσωσιν , ἐπιβαίνουσι διελθεῖν , ἅτε δὴ ἐπισταμενα ὡς περιγέγραπται τὸ μέγεθος , καὶ οἷά τέ ἐστιν διελθεῖν · εἰς δὲ ὑψηλὸν πάνυ καὶ ἀπόκρημνον χωρίον ἐμπεσόντα οὐδὲ ἐπιχειρεῖ παρελθεῖν συναισθανόμενα καὶ τοῦ μεγέθους καὶ τοῦ σχήματος · ὥστε καὶ αὐτοῦ τοῦ εἴδους τοῦ σχήματος ἀμυδρά τις αὐτοῖς γίνεται συναίσθησις · φεύγει γοῦν τὰς τοιάσδε τῶν ὁδῶν τὰς εἰς ὀξὺ ἢ κοῖλον ἐσχηματισμένας , αἱρεῖται δὲ τὴν λείαν καὶ ἐπ’ εὐθείας . ὁ δὲ ἀριθμὸς κοινόν ἐστιν αἰσθητὸν πασῶν · ὁρῶμεν γὰρ ὅτι πέντε τυχὸν οἱ ἄνθρωποι , ἀλλὰ καὶ ψηλαφῶντες τὸ αὐτὸ τοῦτο ἴσμεν , καὶ ἀκούοντες δὲ ἴσμεν ὅτι πλειόνων ἢ ἐλαττόνων ἢ ἑνός ἐστιν ἡ προσπεσοῦσα φωνή . ἀπορήσειε δ’ ἄν τις ἐν τούτοις , πῶς οὐχὶ ὁ Ἀριστοτέλης λέγων τὸν ἀριθμὸν κοινὸν αἰσθητὸν εἶναι οὐ μόνον τοῖς ἄλλοις ἐναντιοῦται φιλοσόφοις καὶ αὐτῇ τῇ ἐναργείᾳ τῶν πραγμάτων , ἀλλὰ καὶ ἑαυτῷ · ἐν γὰρ τῇ Φυσικῇ εἰπὼν ἀριθμὸν κινήσεως εἶναι τὸν χρόνον τὸ ἀριθμεῖν ἔφησε μόνου εἶναι τοῦ νοῦ · οὐδὲν γάρ , φησίν , ἀριθμεῖν δύναται ἀλλ’ ἡ ἡ ψυχὴ καὶ ψυχῆς ὁ νοῦς . πῶς οὖν ἐκεῖ μὲν τὸν νοῦν μόνον οὖν ὅτι αὐτοῦ μὲν τοῦ εἴδους τοῦ ἀριθμοῦ ὁ νοῦς ἐστιν ἀντιληπτικός , ἡ μέντοι αἴσθησις οὐχ ὡς τοσοῦδε ἀριθμοῦ ἀντιλαμβάνεται , ἀλλ’ ἁπλῶς ὡς πεπληθυσμένου ἢ μονάδος , καὶ ὡς ἐλάττονος πλήθους ἢ πλείονος · ὁ δὲ νοῦς ἐστιν ὁ διὰ τῆς αἰσθήσεως καὶ τὸ τοῦ ἀριθμοῦ εἶδος ἐπιγινώσκων . ὅτι δὲ καὶ ἡ ἀκοὴ τοῦ ἀριθμοῦ τούτου ἀντιλαμβάνεται , πρόδηλον . ‘ἵππων μέν’ , φησίν , ‘ὠκυπόδων ἀμφὶ κτύπος οὔατα βάλλει᾿ . οἶδε γὰρ αἱ προσπεσοῦσαι φωναὶ φθόγγων εἰσὶν ἢ ἑνός . ὅτι δὲ καὶ γεύσει καὶ ὀσφρήσει αἰσθητός ἐστιν ἀριθμός , δῆλον · αἰσθάνεται γὰρ καὶ ἡ ὄσφρησις διαφόρων ὀσμῶν , ὡς ὅταν δυσώδης καὶ εὐώδης ἀτμὸς ὁμοῦ προσπέσῃ ἤγουν καὶ διάφοροι κατ’ εἶδος , ἢ εὐώδεις ἢ δυσώδεις . ὁμοίως καὶ ἡ γεῦσις · εἰ κεαννύει γοῦν ἀψίνθιον μέλιτι , συναισθάνεται ἀμφοτέρων . καὶ ἡ κίνησις δὲ καὶ ἡ στάσις κοινά εἰσιν αἰσθητὰ πασῶν τῶν αἰσθήσεων πλὴν τῆς γεύσεως . ὅτι μὲν γὰρ ἡ ὄψις αἰσθάνεται τοῦ τρέχοντος καὶ ἱσταμένου , πρόδηλον . ἀλλὰ καὶ ἀκοή · εἰ μὲν γὰρ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ τόπου προσβάλλοι ἡμῖν ὁ ψόφος , αἰσθάνεται ὅτι ἕστηκε τὸ ψοφοῦν , εἰ δὲ μὴ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ , ἀλλὰ ἄλλοτε ἐξ ἄλλου , ὅτι κινεῖται · καὶ ἐπὶ τῶν ἀτμῶν ὡσαύτως . καὶ ἡ ἁφὴ δὲ πρόδηλον ὡς αἰσθάνεται τοῦ κινουμένου τε καὶ ἱσταμένου · αἰσθάνεται γοῦν τὸ σῶμα ἐν ὕδατι ὂν ἢ ἱσταμένου αὐτοῦ ἢ παραρρέοντος . μήποτε δὲ καὶ ἡ γεῦσις , εἰ τὸ γευστὸν παρατρέχοι τὸ αἰσθητήριον , αἰσθάνεται τῆς κινήσεως ἢ τῆς στάσεως . εἰ γοῦν τις ῥάβδον χρίσοι μέλιτι , εἶτα διὰ τοῦ στόματος παραφέροι , ἀντιλήψεται τοῦ χυμοῦ μὴ ἑστῶτος · πλὴν εἰ τὴν ἁφὴν τῆς τοιαύτης αἰτιάσαιτό τις , οὐ τὴν γεῦσιν , οὐ διαφερόμεθα . ἔστιν οὖν ἀριθμὸς μὲν πάσαις αἰσθητός , στάσις δὲ καὶ κίνησις ἄνευ γεύσεως ταῖς λοιπαῖς . σχῆμα δὲ καὶ μέγεθος ταῖς † τρισίν , ὄψει , ἀκοῇ , ὀσφρήσει . κατὰ συμβεβηκὸς δέ εἰσιν αἰσθηταὶ αἱ οὐσίαι · καθ’ αὑτὸ μὲν γὰρ ἀντιλαμβάνεται ἡ ὄψις τοὐ χρώματος ἢ τοῦ σχήματος , κατὰ συμβεβηκὸς δ’ ὅτι τοῦτο Σωκράτης · ὁ γὰρ νοῦς ἐστιν τῶν οὐσιῶν ἀντιληπτικός . καὶ τὰ ἑκάστης δ’ ἴδια αἰσθητὰ ταῖς λοιπαῖς κατὰ συμβεβηκός εἰσιν αἰσθητά · ἑωρακότες γάρ τι ξανθὸν οἷον στύρακά φαμεν ὅτι εὐῶδές τι εἶδον · κτὰ συμβεβηκὸς γὰρ τὸ εὐῶδες ἰδεῖν λέγω . καὶ ὀσφρανθεὶς σώρακός φημι ὅτι ξανθοῦ ὠσφράνθην , καὶ ἠχήσαντος ἀργύρου φημὶ ἀργύρου ἀκηκοέναι ἢ λευκοῦ ἀκηκοέναι , ὁμοίως εἰ ξύλον εἴη τὸ ψοφοῦν , καὶ ἐπὶ πάντων ὡσαύτως . καὶ γὰρ μέλιτός τις γευσάμενος ἐρεῖ τοῦ ξανθοῦ γεγεῦσθαι . ταῦτα οὖν πάντα κατὰ συμβεβηκός εἰσιν αἰσθητά , αἵ τε οὐσίαι καὶ τὰ ἑκάστης αἰσθητὰ ταῖς ἄλλαις . ποῖα μὲν οὖν τὰ ἴδια αἰσθητὰ καὶ ποῖα τὰ κοινὰ καὶ ποῖα τὰ κατὰ συμβεβηκός , εἴρηται · τίς δὲ ἡ διάκρισις αὐτῶν ἀπ’ ἀλλήλων καὶ ποῖα τὰ χαρακτηριστικὰ ἑκάστου , εἰσόμεθα τὸ ῥητὸν ἐπιόντες . ἰστέον δὲ ὅτι τὰ μὲν τῇ ὄψει καὶ τῇ ἀκοῇ καὶ τῇ γεύσει ὑποκείμενα i 8v αἰσθητὰ ὠνόμασται κοινοῖς ὑπὸ τῆς συνηθείας ὀνόμασι , τὰ μὲν τῆς ὄψεως χρώματα , τὰ δὲ τῆς ἀκοῆς ψόφοι , τὰ δὲ τῆς γεύσεως χυμοί · τὰ μέντοι τῇ ἁφῇ καὶ τῇ ὀσφρήσει ὑποκείμενα οὐκέτι κοινοῖς ὠνόμασται ὀνόμασιν · τὸ γὰρ ἁπτὰ ἢ ὀσφραντὰ λέγειν οὐκ αὐτῶν ἐστιν ὀνομασία , ἀλλὰ τῆς σχέσεως αὐτῶν τῆς πρὸς τὴν αἴσθησιν , ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν τὸ ὁρατὰ λέγειν ἢ ἀκουστὰ ἢ γευστά . ἀλλ’ οὐδὲ τῷ τῶν ἀτμῶν ὀνόματι κυρίως ἐχρησάμεθα ἐπὶ τῆς ὀσφρήσεως · ἀτμοὶ γὰρ καὶ οἱ ἐξ ὕδατος ἀνιόντες , ἀλλ’ οὐκ ὀσφραντοί . τῇ μὲν ὀσφρήσει μία τις ἀντίθεσις ἀντίκειται ἡ κατὰ τὸ εὐῶδες καὶ δυσῶδες , ἥτις , ὡς εἶπον , κοινὸν ὄνομα κείμενον οὐκ ἔχει · ὁμοίως οὐδὲ αἱ τῇ ἀφῇ ὑποκείμεναι πλείους οὖσαι ἀντιθέσεις , θερμὸν ψυχρόν , ξηρὸν ὑγρόν , σκληρὸν μαλακόν , καὶ αἱ λοιπαί . p . 418a11 Λέγω δ’ ἴδιον μὲν ὃ μὴ ἐνδέχεται ἑτέρᾳ αἰσθάνεσθαι , καὶ περὶ ὃ μὴ ἐνδέχεται ἀπατηθῆναι . | Διακρίνει τὰ ἴδια αἰσθητὰ ἀπὸ τῶν ἄλλων τῷ τε μὴ ἄλλῃ αἰσθήσει αἰσθητὰ εἶναι , ὅπερ οὔτε τὰ κοινὰ οὔτε τὰ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητὰ ἔχουσι · πλείοσι γὰρ μιᾶς ἀντιλαμβανόμεθα ἐκείνων . καὶ περὶ μὲν τῶν κοινῶν αἰσθητῶν δῆλον , περὶ δὲ τῶν κατὰ συμβεβηκὸς ὅτι οὐ μόνον ἑωρακότες τόδε τὸ λευκὸν αἰσθανόμεθα κτὰ συμβεβηκὸς ὅτι Σωκράτης ἐστίν , ἀλλὰ καὶ φωνῆς ἀκούσαντες γνωρίζομεν πάλιν κατὰ συμβεβηκὸς τὴν οὐσίαν , καὶ οὐ μόνον τῇ ὄψει γνωρίζομεν τόδε τὸ ξύλον ἤ τι τῶν δυσωδῶν ἢ εὐωδῶν , ἀλλὰ καὶ τῇ ὀσφρήσει · αἰσθηθέντες γὰρ τοιᾶσδε ὀσμῆς , κἂν μὴ θεασώμεθα , ἴσμεν τὴν οὐσίαν ἐξ ἧς ἡ ὀσμὴ καὶ τὸ χρῶμα . ὁμοίως καὶ τῇ γεύσει κατὰ συμβεβηκὸς γνωρίζομεν τὰς οὐσίας ἢ τῇ ἁφῇ , γεύσει μὲν ὡς τὸ μέλι ἤ τι τοιοῦτον , ἁφῇ δὲ ἄρτον , λίθον , κρέας καὶ τὰ ὅμοια . μία μὲν οὖν διάκρισις τῶν ἰδίᾳ αἰσθητῶν καὶ τῶν κοινῶν καὶ τῶν κατὰ συμβεβηκὸς αὕτη · ἑτέρα δὲ ὅτι περὶ μὲν τὰ ἴδια αἰσθητὰ κατὰ φύσιν ἐχουσῶν τῶν αἰσθήσεων καὶ ἐξ ὧν πεφύκασι τόπων ἀντιλαμβάνεσθαι προσβαλλουσῶν τοῖς αἰσθητοῖς , οὐκ ἀπατῶνται περὶ αὐτά , περὶ μέντοι τὰ κοινῶς αἰσθητὰ καὶ κατὰ συμβεβηκὸς ἀπάτη γίνεται . οὔτε γὰρ νοσοῦσαι οὔτε παρὰ φύσιν ἔχουσαι αἰ αἰσθήσεις , οὕτε ὁποσουοῦν διαστήματος ὄντων τῶν αἰσθητῶν ἀντιλαμβάνονται οὔτε ὁπουδήποτε κειμένων · οὐ γὰρ καὶ τὰ ὄπισθεν ὁρᾷ ἡ ὄψις χρώματα , ἀλλὰ τὰ ἔμπροσθεν οὕτω γὰρ πέφυκεν ) οὐδὲ τὰ ἔμπροσθεν μέν , ἀπὸ τοῦ τυχόντος δὲ διαστήματος · ἀλλὰ ἀληθεύοι ἄν , ὅταν ταὐτά τε αὐτῇ παρῇ καὶ πρὸς τούτοις τὸ φῶς . περὶ δὲ τὰ κοινὰ αἰσθητὰ πλάνη γίνεται , ἔτι τε καὶ περὶ τὰ κατὰ συμβεβηκός . πόρρωθεν γὰρ ἑωρακότες τόδε τὸ λευκὸν ὅτι μὲν λευκόν ἐστιν ἴσμεν , πότερον δὲ λίθος ἐστὶν ἢ ξύλον ἤ τι τοιοῦτον , ἀγνοοῦμεν καὶ πολλάκις πλανώμεθα ἄλλο ἀντ’ ἄλλου νομίζοντες . καὶ φωνῆς μὲν ἀκούσαντες , μὴ ὁρῶντες δὲ τὸ φωνοῦν πλανώμεθα περὶ τὸν τόπον , ὅθεν ἡ φωνή . καὶ ὁ τόπος δὲ τῶν κατὰ συμβεβηκός ἐστιν αἰσθητῶν , ὡς δείξομεν ἐφεξῆς . ἔτι τε καὶ περὶ τὰ σχήματα πλάνη γίνεται · τὰ γοῦν εὐθύγραμμα πόρρωθεν ὁρώμενα περιφερῆ φαίνονται καὶ τὰ γεγωνιωμένα ἀγώνια . ἀλλὰ καὶ τὰ περιφερῆ εὐθύγραμμα δοκεῖ πόρρωθεν προσβάλλοντα κατὰ αὐτὴν τὴν γραμμήν , ὅπερ ἐπὶ τῆς διχοτόμου γίνεται σελήνης · τὴν γοῦν διορίζουσαν γραμμὴν τὸ πεφωτισμένον ἀπὸ τοῦ ἀφωτίστου κυκλοτερῆ οὖσαν εὐθεῖαν νομίζομεν . ἀλλὰ καὶ κινούμενόν τι ὁρῶντες ἑστάναι νομίζομεν , ὅταν πόρρωθεν ᾖ , καὶ τὸ ἑστὸς κινεῖσθαι , ὡς ὅταν οἱ πλέοντες τὴν γῆν κινεῖσθαι νομίζουσιν , ἑαυτοὺς δ’ ἑστάναι . ὁμοίως δὲ καὶ τὰ μεγέθη πόρρωθεν φαινόμενα καὶ ἐγγύθεν οὐχ ὁμοίως ἡμῖν προσβάλλουσιν , οὔτε τὰ δι’ ὕδατος καὶ ἀέρος · μείζονα γὰρ τὰ δι’ ὕδατος φαίνονται . ἀλλὰ καὶ περὶ τὸν ἀριθμὸν γίνεται πλάνη · πολλάκις γοῦν πλειόνων ᾀδόντων ἀκούσαντες δι’ ὁμοιότητα μίν εἶναι τὴν φωνὴν νομίζομεν , καὶ τὰ πόρρωθεν διακεκριμένα ὡς ἡνωμένα πολλάκις ὁρῶμεν . p . 418a13 Ἡ δ’ ἁφὴ πλείους μὲν ἔχει διαφοράς . ἀλλ’ ἑκάστηι γε κρίνει περὶ τούτων , καὶ οὐκ ἀπατᾶται ὅτι χρῶμα οὐδ’ ὅτι ψόφος , ἀλλὰ τί τὸ κεχρωσμένον ἢ ποῦ , ἢ τί τὸ ψοφοῦν ἢ ποῦ . τὰ μὲν οὖν τοιαῦτα λέγεται ἴδια ἑκάστου . Οὐχ ὥσπερ ἡ γεῦσις χυμῶν ἀντιληπτική ἐστι μόνων καὶ ἡ ὄψις χρωμάτων καὶ ἡ ὄσφρησις ὀσμῶν καὶ ἡ ἀκοὴ ψόφων , οὕτω καὶ τὰ τῆς ἁφῆς αἰσθητὰ ἑνὶ ἔστιν ὀνόματι περιλαβεῖν . ἑκάστη μὲν γὰρ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων περὶ μίαν ἔχει ἀντίθεσιν · ὄψις μὲν γὰρ περὶ λευκὸν καὶ μέλαν καὶ τὰ μεταξύ , γεῦσις δὲ περὶ τὸ γλυκὺ καὶ τὸ πικρὸν καὶ τὸ μεταξύ , ὄσφρησις δὲ περὶ τὸ εὐῶδες καὶ τὸ δυσῶδες , ἀκοὴ δὲ περὶ τὸν ὀξὺν καὶ βαρὺν φθόγγον · ἡ μέντοι γε ἁφὴ περὶ πλείους ἔχει ἀντιθέσεις μὴ δυναμένας ὑπὸ μίαν κοινὴν ἀντίθεσιν ἀναχθῆναι . καὶ γὰρ λείων καὶ τραχέων ἀντιλαμβάνεται , καὶ σκληρῶν καὶ μαλακῶν , καὶ βαρέων καὶ κούφων , καὶ θερμῶν καὶ ψυχρῶν , καὶ ξηρῶν καὶ ὑγρῶν , ἅτινα οὔκ εἰσιν ὑπ’ ἄλληλα . ὅθεν καὶ ἀπορήσει ἐν τοῖς ἑξῆς , μήποτε οὐδὲ ἔστιν αἴσθησις ἡ ἁφή , ἢ εἰ καὶ αἴσθησις , οὐ μία ἐστὶν ἀλλὰ πλείους , εἴ γε αἱ μὲν ἄλλαι μιᾶς ἀντιθέσεως ἀντιλαμβάνονται , αὐτὴ δὲ πλειόνων . ἀλλ’ εἰ καὶ πλείους ἔχει διαφορὰς ἡ ἁφή , ὧν ἐστιν αἰτία ἀντιληπτική , οὐ διὰ τοῦτο ἀλλοιοτέρα • ἡ ταύτης κρίσις τῶν ἄλλων ἐστίν · ἀλλ’ ἑκάστη τῶν αἰσθήσεων κρίνει ὁμοίως περὶ τῶν ἰδίων , καὶ οὐκ ἀπατᾶται ἐν αὐτοῖς τὸ γὰρ ἀλλ’ ἑκάστη γε κρίνει περὶ τούτων περὶ πασῶν εἴρηκε τῶν αἰσθήσεων , οὐ τῆς ἁφῆς μόνης ) , ἀλλ’ ἔστιν ἀπάτη αὐταῖς περὶ ταῦτα , οἷς τὰ οἰκεῖα αὐτῶν αἰσθητὰ συμβέβηκεν · οὐ γὰρ περὶ τὸ χρῶμα ἡ ἀπάτη , ἀλλὰ περὶ ὃ τὸ χρῶμα , οὐδὲ περὶ τὸν ψόφον , ἀλλὰ περὶ τὸ ψοφοῦν . ἅπερ ἐστὶ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητά . p . 418a17 Κοινὰ δὲ κίνησις , ἠρεμία , ἀριθμός , σχῆμα , μέγεθος · τὰ γὰρ τοιαῦτα οὐδεμιᾶς ἐστιν ἴδια , ἀλλὰ κοινὰ πάσαις · καὶ γὰρ καὶ ἀφῇ κίνησίς ἐστί τις αἰσθητὴ καὶ ὄψει . Εἰπὼν περὶ τῶν ἰδίων αἰσθητῶν νῦν λέγει περὶ τῶν κοινῶν · κοινὰ δὲ ταῦτά φησιν , ὅτι οὐδεμιᾶς ἰδίως , ἀλλὰ πασῶν κοινά . πασῶν δὲ εἶπεν , οὐχ ὅτι τὰ πέντε ταῖς πέντε εἰσὶν αἰσθητά οὐ γὰρ ἕκαστον αὐτῶν πάσαις αἰσθητὸν εἶναι δοκεῖ ) , ἀλλ’ ὅτι τὰ μὲν πάσαις , τὰ δὲ πλείοσιν , ὡς ἤδη εἴπομεν . δύναται γὰρ τὸ μέγεθος κατ’ ἀναλογίαν καὶ ἐπὶ ὀσφρήσεως λαμβάνεσθαι καὶ γεύσεως · εἰσὶ γὰρ καὶ αὗται τοῦ οἰκείου μεγέθους ἀντιληπτικαί , ἡ μὲν τοῦ ἐν ὀσμαῖς , ἡ δὲ τοῦ ἐν χυμοῖς , εἰ καὶ μὴ οἶδεν ἐπὶ τούτων ἡ συνήθεια τὸ τοῦ μεγέθους ὄνομα . p . 418a20 Κατὰ συμβεβηκὸς δὲ λέγεται αἰσθητόν , οἷον εἰ τὸ λευκὸν εἴη Διάρης . Εἰπὼν περὶ τῶν ἰδίᾳ αἰσθητῶν , εἰπὼν καὶ περὶ τῶν κοινῶν , νῦν λέγει καὶ περὶ τῶν κατὰ συμβεβηκός · εἰς γὰρ τὰ τρία ταῦτα τῶν αἰσθητῶν τὴν διαίρεσιν ἐποιήσατο . λέγεται δὲ ὁ Διάρης οὗτος φίλος εἶναι τῷ Ἀριστοτέλει · φέρονται γοῦν αὐτοῦ πρὸς αὐτὸν ἐπιστολαί . τὸ οὖν λευκὸν τὸ ἐν τούτῳ καθ’ αὑτὸ μὲν ὁρᾷ ἡ ὄψις , κατὰ συμβεβηκὸς δὲ ὅτι ἔστι Διάρης οἶδεν . τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων ἔχουσι ‘Διάρους υἱός’ . p . 418a23 Διὸ καὶ οὐδὲν πάσχει ᾗ τοιοῦτον ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ . Τὰ μὲν ἴδια αἰσθητὰ τῶν κοινῶν αἰσθητῶν καὶ τῶν κατὰ συμβεβηκὸς διέκρινε τῷ περὶ ἐκεῖνα μὲν πλάνην μὴ συμβαίνειν , περὶ ταῦτα δ’ ἐνίοτε συμβαίνειν . ἐν γὰρ τῷ τῆς περιστερᾶς τραχήλῳ καὶ ἐν τοῖς τοιούτοις , ὅσα ποικίλων χρωμάτων ἔχει μῖξιν , ἡ ποικιλία αἰτία καὶ ἡ μῖξις καὶ ἡ πρὸς τὴν ἀκτῖνα τούτων σχέσις τῆς ἄλλοτε ἄλλως ἀντιλήψεως καὶ ἀπάτης . νῦν δὲ τῶν καθ’ αὑτὰ αἰσθητῶν τὰ κατὰ συμβεβηκὸς διακρίνει . ὑπὸ μὲν γὰρ τῶν καθ’ αὑτό , φησίν , αἰσθητῶν πάσχουσιν αἱ αἰσθήσεις , οὐκέτι δὲ καὶ ὑπὸ τῶν κατὰ συμβεβηκός . καὶ ὅτι μὲν τὰ ἴδια αἰσθητὰ δρῶσι περὶ τὰς αἰσθήσεις . πρόδηλον · ὅτι δὲ καὶ τὰ κοινά , φανερὸν ἐντεῦθεν . τό τε γὰρ ὀξυγώνιον ἄλλως δρᾷ περὶ τὴν ὄψιν · ἀνιᾶ γὰρ αὐτήν · ἤδη δὲ τὸ ἀμβλυγώνιον , καὶ μᾶλλον τὸ λεῖον καὶ ἀγώνιον . καὶ περὶ τὴν ἁφὴν δὲ πρόδηλον ὅτι οὐχ ὁμοίως δρᾷ τὰ διάφορα σχήματα , ἀλλὰ ἄλλως μὲν τὸ ὀξυγώνιον , ἄλλως δὲ τὸ ἀμβλυγώνιον ἢ τὸ ἀγώνιον . ὁμοίως καὶ ἐπὶ κινή - σεως καὶ στάσεως οὔτε γὰρ τὸ αὐτὸ πάθος ὑπομένει ἡ ἀκοὴ ψόφου κινουμένου ἢ ἑστῶτος ἀκούουσα . ὁμοίως καὶ τῇ ὄψει γίνεταί τι πάθος ὑπὸ τούτων διάφορον , εἰ καὶ λόγῳ μὴ ἑρμηνεύειν τὰς ἰδιότητας αὐτῶν δυνάμεθα . ἀλλὰ καὶ ἡ ἁφὴ ἄλλο τι πάθος ὑπομένει κινουμένου τοῦ ἁπτοῦ , καὶ ἄλλο ἑστῶτος . εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἦν , οὐκ ἂν ἐν ποταμῷ ῥέοντι ἑστῶτες μιᾶς οὔσης τοῦ ὕδατος συνεχείας καὶ ὁμοίως , ᾗ ὕδωρ ἐστί , δρῶντος εἰς τὴν ἁφὴν συνῃσθόμεθα ὅτι κινεῖται , καὶ ἐὰν στῇ , ὅτι ἔστη . πρόδηλον οὖν καὶ ἐκ τούτου ὅτι γίνεται μέν τι διάφορον πάθος τῇ αἰσθήσει παρὰ ταῦτα , οὐ ῥητὸν δὲ τοῦτο , ὡς ἔχει καὶ ἐπὶ ἀριθμοῦ . πάσχομεν γάρ τι πάθος διάφορον πλήθους ἀκούοντες ἢ ἑνός · ὅθεν καὶ ἐκκρουόμεθα ὑπὸ τοῦ πλήθους τῶν φωνῶν , ὅπερ οὐκ ἄν συνέβη , εἰ μὴ ἔπασχέν τι ὑπὸ τοῦ πλήθους ἡ ἀκοή . ἀλλὰ καὶ δύο χρώματα ὁρῶντες , κἂν ὅμοια ᾖ , ἄλλως διατιθέμεθα τὴν ὄψιν . καὶ σαφὲς τοῦτο γίνεται , εἰ δύο λύχνοις ἅμα προσβάλλοι ἡ ὄψις · ἐκκρούεται γοῦν κἀνταῦθα ἡ ὄψις ἐν τῇ ἀντιλήψει τῶν ὁρατῶν . καίτοι τοῦτο οὐκέτι πάσχει , εἰ ἑνωθείη τὸ τῶν λύχνων πῦρ , οὐ μόνον τῶν δύο , ἀλλὰ καὶ πλειόνων . πόθεν δὲ καὶ πλήθους τῇ ἁφῇ ἀντιλαμβανόμεθα ἢ τῇ γεύσει , εἰ μή τι διάφορον ὑπ’ αὐτοῦ ἐπάσχομεν πάθος ; εἰ μὴ πρὸς τοῦτό τις ἀντείποι ὅτι ἡ φὴ ὅταν αἰσθάνηται τοῦ πλήθους , οὐκ ἄλλο τι πάθος πάσχει , ἀλλ’ ἐπεὶ δι’ ὅλου τὸ σῶμα ἁπτικόν ἐστι , πλείονά ἐστι μόρια τὰ ἀντιλαμβανόμενα τῶν προσπελασάντων , καὶ οὕτως ἡ φαντασία , μᾶλλον δὲ ὁ λόγος συλλογίζεται ὅτι πλείους οἱ ἁψαμένου μήποτε δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ὄψεων τὸ αὐτὸ συμβαίνει · ἄλλων γὰρ ὄψεων ἄλλως ὁρατῷ προσβαλλουσῶν συμβαίνει τῆς κρινούσης δυνάμεως μεριστῆς οὔσης περὶ τὸ σῶμα καὶ διεσπασμένως ἀντιλαμβανομένης τῶν ὁρατῶν συγχεῖσθαι τὸ φανταστικὸν ἅμ πλείονας τύπους δέξασθαι μὴ δυνάμενον . ὥστε οὐχ ἕτερον ἡ αἴσθησις ὑπομένει πάθος · δεῖ γάρ , εἰ μὴ μέλλοι συγχεῖσθαι ἡ φαντασία , ἓν καὶ συνεχὲς τῆς αἰσθήσεως τὸ πάθος εἰς αὐτὴν παραπέμπεσθαι . ἔτι δὲ καὶ τὸ μέγεθος δόξει δρᾶν τι καὶ εἰς τὴν ὄψιν καὶ εἰς τὴν ἁφήν · ὑπὸ γὰρ τοῦ μείζονος χρώματος ἢ μείζονος θερμοῦ μᾶλλον συγκρίἤδη ] νεται ἢ διακρίνεται τὰ αἰσθητήρια , ἡ ἁφὴ καὶ ἡ ὄψις , ᾗ μέγεθος τοσόνδε ἔχει ἤγουν ἐν τοσῷδε μεγέθει ἐστίν , ἤπερ ὑπὸ τοῦ ἐν ἐλάττονι μεγέθει ὁμοίως ὄντος λευκοῦ . καίτοι καθὸ λευκὸν ἢ καθὸ θερμὸν γίνεται , <τί> μᾶλλον δράσει τὸ μέγα τοῦ μικροῦ καὶ τὸ πολὺ τοὐ ὀλίγου , ἀλλὰ καὶ πρὸς τοῦτο εἴποι τις ἂν ὅτι ἀθρόαι οὖσαι αἱ δυνάμεις ῥώννυνται μᾶλλον καὶ ἑαυτῶν δυναμικώτερα ) γίνονται , ὡς ἐπὶ τῶν βαρῶν ἐστι προφανές · συνιόντα γοῦν τὰ βάρη βαρύτερα γίνεται ἅμα ὄντα ἢ ὅτε ἦν διακεκριμένα . ὅταν οὖν ἐν μείζονι ᾖ ὑποκειμένῳ τὸ χρῶμα , κἂν τὸ αὐτὸ ᾖ τῷ ποιῷ , μᾶλλον δράσοι ῥωννύμενον ὑπὸ τῆς τῶν ὁμοίων συνεχείας . ὅπερ καὶ ἐπὶ τοῦ πυρὸς γίνεται · μᾶλλον γὰρ καίει τὸ πλεῖον . ἰστέον δὲ ὅτι τὰ κοινὰ αἰσθητὰ κεχωρισμένα μὲν τῶν ἰδίων αἰσθητῶν οὐδὲ δρᾷ τι περὶ τὰς αἰσθήσεις οὐδ’ ὅλως ἐστὶν ἀντιληπτά , οἷον τοῦ σχήματος οὐκ ἄν ἀντιλάβοιτο ὄψις , εἰ ἄχρουν εἴη τὸ ἐσχηματισμένον · ἀλλ’ οὐδὲ ἁφή , εἰ μή τινα ἔχοι τῶν ἁπτῶν ποιοτήτων , καὶ ἐπὶ τῶν | λοιπῶν ὡσαύτως . διὸ καὶ δόξαιεν ἂν καὶ αὐτὰ τῶν κατὰ συμβεβηκὸς εἶναι αἰσθητῶν , ἐπεὶ δι’ ἄλλων τὴν ἑαυτῶν ἀντίληψιν παρέχονται . ἀλλά φημι ὅτι εἰ τὰ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητὰ δι’ αὐτὸ τοῦτο μηδὲν δρᾷ εἰς τὰς αἰσθήσεις , πάσχουσι δὲ ὑπὸ τούτων αἰ αἰσθήσεις , δῆλον ὅτι οὐκ ἄν εἶεν κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητά , ἀλλὰ δευτέρως μὲν εἰ τύχοι αἰσθητά , καθ’ αὑτὸ μέντοι . καὶ ὥσπερ οὐκ ἐπειδὴ ἄνευ φωτὸς ἢ τοῦ διαφανοῦς ἢ τοῦ μεταξὺ οὐ δρῶσι τὰ ἴδια αἰσθητὰ περὶ τὰς αἰσθήσεις , καὶ ] οὐ διὰ τοῦτό φαμεν κατὰ συμβεβηκὸς αὐτὰ αἰσθητὰ εἶναι , οὕτω δὴ κἂν τὰ κοινὰ μὴ δρῶσιν ἄνευ τῶν ἰδίων , ἐπειδὴ ὅλως μετ’ ἐκείνων ὄντα δρῶσι , καθ’ αὑτὸ ἄν εἴη αἰσθητὰ ταύταις , περὶ ἃς καὶ δρῶσιν . ὥστε εἴ τις αἴσθησις μὴ πάσχει ὑπὸ τούτων , οὐκ ἄν εἶεν ταύτῃ τῇ αἰσθήσει αἰσθητά , εἰ μὴ κατὰ συμβεβηκός . ζητήσειε δ’ ἄν τις ὅτι εἰ τὰ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητὰ αἱ οὐσίαι εἰσίν , ταύτας δὲ μόνος ὁ λόγος γινώσκει ὀργάνῳ τῇ αἰσθήσει χρώμενος , διόπερ ὅλως καὶ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητὰ λέγεται , πόθεν γινώσκει ὁ κύων τὸν δεσπότην καἰ ὁ ὄνος τὴν φάτνην καὶ εἴ τι τοιοῦτον ἄλλο ἐπὶ τῶν ἀλόγων ὁρᾶται . φημὶ ὅτι οὐχ ὡς οὐσιῶν αἰσθάνεται , ἀλλ’ ὡς τοιῶνδε σχημάτων φίλων ἀνιαρῶν γινομένων τῇ αἰσθήσει αὐτῶν ἔχοντα τοὺς τύπους ἐν τῇ φαντασία γνωρίζει . εἰ δὲ καὶ ἐν τοῖς ἀλόγοις ἡ τούτων αἴσθησις γίνεται , σχημάτων φημὶ καὶ ἀριθμῶν καὶ τῶν λοιπῶν διακρίνει γὰρ τὸ οἰκεῖον ἀπὸ τοῦ ἀλλοτρίου , καὶ κινούμενον τὸ ὀρεκτὸν διώκει , ὡς δὴ καὶ πλήθους αἰσθανόμενα καὶ κινήσεως ) , καὶ ἐντεῦθεν δέ τις τὸ καθ’ αὑτὸ εἶναι αὐτὰ αἰσθητὰ κατασκευάσει · δρᾷ γὰρ καὶ περὶ τὰ ἄλογα ζῷα , ἐπεὶ οὐδὲ ἂν ἐγινώσκετο ὑπ’ αὐτῶν · οὐδενὸς γὰρ ἐκεῖνα κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθάνεται , ἐπεὶ μηδὲ συλλογίσασθαι δύναται . τὰ γὰρ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητὰ οὐδὲν δρᾷ εἰς τἀς αἰσθήσεις καὶ δεῖται λόγου τοῦ ἐξ ἄλλων συλλογιζομένου . ἀλλὰ καὶ ὁ τόπος κατὰ συμβεβηκός ἐστιν αἰσθητός · οὐδὲν γὰρ πάσχουσιν ὑπ’ αὐτοῦ αἱ αἰσθήσεις · οὐ γὰρ ἀντιλαμβάνεται τοῦ εἴδους τοῦ τόπου ἡ αἴσθησις , εἰ μὴ ὡς σχῆ μάτος , καὶ τοῦτο οὐ δι’ αὐτό , ἀλλὰ διὰ τὸ ἐν τόπῳ · ὥστε τῶν κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητῶν καὶ οὗτος . ὅτι δὲ τὰ κοινὰ αἰσθητὰ οὐκ ἔστι κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητά , ἀλλὰ καθ’ αὑτό , ἔστι καὶ λογικῶς δεῖξαι τὸν τρόπον τοῦτον · εἰ γὰρ τὸ σχῆμα καὶ τὸ μέγεθος ἀριθμός τε καὶ κίνησις καὶ στάσις αἰσθητά εἰσιν οὐ γὰρ δὴ νοητά · πάντα γὰρ τὰ ὄντα ἢ νοητά ἐστιν ἢ αἰσθητά · εἰ οὖν μὴ νοητὰ τὰ εἰρημένα , αἰσθητὰ ἄρα καθ’ αὑτό ) , εἰ οὖν αἰσθητά , δεῖ εἶναι τὴν αἴσθησιν τὴν τούτων ἀντιληψομένην · τὸ γὰρ αἰσθητὸν αἰσθήσει ἐστὶν αἰσθητόν . εἰ οὖν μήτε ἄλλη τις αἴσθησις τούτων ἀντιλαμβάνεται καθ’ αὑτό , μήτε μιᾷ τῶν ἑ ἴδιά ἐστιν αἰσθητά , τί λείπεται ἢ τὸ πασῶν ἢ πλειόνων εἶναι κοινά ; εἰ γὰρ μήτε ταύταις καθ’ αὑτὰ μήτε ἄλλαις ἀντιληπτὰ εἴη καθ’ αὑτά , οὐδ’ ἂν εἴη ὅλως αἰσθητά . ἀλλὰ μὴν οὐδὲ νοητά ἐστιν · οὔτ’ ἄρα αἰσθητὰ οὔτε νοητὰ ἄν εἴη , ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον . ἔτι δὲ καὶ τὸ μέγεθος δόξει δρᾶν τι καὶ εἰς τὴν ὄψιν καὶ εἰς τὴν ἁφήν · ὑπὸ γὰρ τοῦ μείζονος χρώματος ἢ μείζονος θερμοῦ μᾶλλον συγκρίνεται ἢ διακρίνεται τὰ αἰσθητήρια , ἡ ἁφὴ καὶ ἡ ὄψις , ᾗ μέγεθος τοσόνδε ἔχει ἤγουν ἐν τοσῷδε μεγέθει ὁμοίως ὄντος λευκοῦ . καίτοι καθὸ λευκὸν ἢ καθὸ θερμὸν γάρ ἐστι μᾶλλον δράσει . ] p . 418a24 Τῶν δὲ καθ’ αὑτὰ αἰσθητῶν τὰ ἴδια κυρίως αἰσθητά , καὶ πρὸς ἃ ἡ οὐσία πέφυκεν ἑκάστης αἰσθήσεως . Τίνα μέν ἐστι τὰ κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθητά , σαφῶς ἐδήλωσεν · τὰ γοῦν οὐκ ὄνια μὲν τῇ αὐτῶν φύσει αἰσθητά , ὑπάρχοντα δὲ τοῖς καθ’ αὑτὰ αἰσθητοῖς . συμβεβηκέναι δ’ εἶπεν τῷ λευκῷ τὸν Διάρους υἱόν , οὐχ ὅτι τῷ λευκῷ ὁ Διάρους υἱὸς συμβέβηκεν οὐ γὰρ ἡ οὐσία ἐπισυμβαίνει τοῖς συμβεβηκόσιν , ἀλλ’ ἐκεῖνα ταύτῃ ) ἀλλ’ ὅτι συμβέβηκε τόδε τὸ ὁρατόν , τὸ λευκὸν εἰ τύχοι , Διάρους <υἱὸν> εἶναι . τὸ δὲ μηδὲν πάσχειν τὴν ὄψιν ὑπὸ τοῦ Διάρους υἱοῦ , καθὸ Διάρους υἱός , σημεῖον τοῦ κατὰ συμβεβηκὸς αὐτοῦ αἰσθάνεσθαι τὴν ὄψιν . διττῶν δ’ ὄντων τῶν καθ’ αὑτὰ αἰσθητῶν , τῶν μὲν κοινῶν , τῶν δ’ ἰδίων ἑκάστης αἰσθήσεως , τὰ ἴδια ἑκάστης ταῦτά φησιν εἶναι κυρίως αἰσθητά . οὗ τὴν αἰτίαν ἐδήλωσεν εἰπὼν καὶ πρὸς ἃ ἡ οὐσία πέφυκεν ἑκάστης αἰσθήσεως . εἰ γὰρ ἑκάστης αἰσθήσεως τὸ εἶναί ἐστι πρὸς τὰ ἴδια αἰσθητά , ταῦτα ἄν εἴη μάλιστα αἰσθητά . πρός τι μὲν γὰρ ἡ αἴσθησις , πρός τι δέ ἐστιν οἷς τὸ εἶναι † ἑκάστῃ αἰσθήσει , ταῦτα μάλιστα κυρίως αἰσθητά , τῇ μὲν ὄψει πρὸς ὁρατά , τῇ δὲ ἀκοῇ πρὸς ἀκουστά , καὶ ταῖς λοιπαῖς ὁμοίως . p . 418a26 οὗ μὲν οὖν ἐστιν ἡ ὄψις , τοῦτό ἐστιν ὃ ὁρᾶται . εἰπὼν κοινῶς περὶ αἰσθήσεως καὶ αἰσθητῶν καὶ μέλλων ἰδίᾳ τὸν ἑκάστης αἰσθήσεως προχειρίσασθαι λόγον , πρότερον διαλέγεται περὶ τῶν ἰδίᾳ ἑκάστῃ αἰσθήσει καὶ ] αἰσθητῶν , καὶ πρό γε πάντων περὶ τῶν τῆ ὄψει αἰσθητῶν , ἐπειδὴ καὶ πρὸ τῶν ἄλλων περὶ ὄψεως διαλέξεται . εἶτά φησιν ὅτι τὸ τῇ ὄψει ἀντιληπτὸν χρῶμά τέ ἐστι καὶ ὃ λόγῳ μὲν ἑρμηνεύεται , ὄνομα δ’ οὐκ ἔχει ἐν τῇ συνηθείᾳ , οἷά τε ] ἐστιν αἵ τε πυγολαμπίδες καὶ αἱ λεπίδες καὶ ἄλλα τινά . εἶτα ὁρίζεται τί ποτέ ἐστι τὸ χρῶμα , ὅτι τὸ κινητικὸν τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διαφανοῦς . ἐπειδὴ οὖν ἐν τῷ ὁρισμῷ τοῦ χρώματος ἐμνήσθη τοῦ διαφα|νοῦς , διδάσκει ἡμᾶς , τί ποτέ ἐστι τὸ k 2v διαφανές , ὅτι φύσις τίς ἐστιν ἐν πλείοσιν ὑπάρχουσα , ἐν ὕδατι , ἐν ἀέρι , ἐν ὑέλῳ καὶ ἐν ἑτέροις , διαπορθμεντικὴ τῶν χρωμάτων , ἥτις φωτὸς μὲν μὴ παρόντος δυνάμει ἐστὶν αὐτὸ τοῦτο διαφανές , ἐνεργείᾳ δὲ γίνεται διαφανὲς φωτὸς παρόντος . ἐπεὶ οὖν ἐμνήσθη φωτός , πρότερον τὸν περὶ τούτου ποιεῖται λόγον . οὗ μὲν οὖν ἐστιν ἡ ὄψις προσυπακουστέον ἀντιληπτική ) τοῦτο ὁρᾶται . p . 418a26 Ὁρατὸν δέ ἐστι χρῶμά τε καὶ ὃ λόγῳ μὲν ἔστιν ἀνώνυμον δὲ τυγχάνει ὄν . Εἰπὼν ὅτι οὗ ἐστιν ἡ ὄψις ἀντιληπτικὴ καὶ περὶ ὃ ἡ δύναμις αὕτη ἐνεργεῖ , τοῦτό ἐστιν ὁρατόν , ἑξῆς ἐπάγει , τίνα ἐστὶ τὰ ὁρατά , ὅτι τό τε χρῶμα καὶ ἄλλα τινά , ἅπερ ὄνομα μὲν κοινὸν οὐκ ἔχει , λόγῳ δ’ ἑρμηνεύεται , περὶ ὧν προελθὼν ἐρεῖ , οἷον πυγολαμπίδες , κεφαλαὶ ἰχθύων , λεπίδες , ὀφθαλμοὶ ἐχίνων , τὰ ὄστρακα τῶν θαλαττίων , ἅπ·ερ ἐν φωτὶ μὲν οὐχ ὁρᾶται , ἐν σκότῳ δέ . οὐ γὰρ δοκεῖ αὐτῷ χρῶμα εἶναι τὸ ἐν τούτοις φαινόμενον πυρῶδές τι ἐν τῷ σκότῳ · ἴδιον γὰρ χρώματος τὸ ἐν τῷ φωτὶ ὁρᾶσθαι , τὸ δὲ τούτων πυρῶδες οὐχ ὁρᾶται ἐν φωτί . p . 418a29 Τὸ γὰρ ὁρατόν ἐστι χρῶμα . τοῦτο δέ ἐστι τὸ ἐπὶ τοῦ καθ’ αὑτὸ ὁρατοῦ · καθ’ αὑτὸ δὲ οὐ τῷ λόγῳ , ἀλλ’ ὅτι ἐν ἑαυτῷ ἔχει τὸ αἴτιον τοῦ εἶναι ὁρατόν . Εἰπὼν ὅτι δῆλον ἡμῖν ἔσται προελθοῦσι , τίν ἐστὶ τὰ ἀνώνυμα , ἁ εἶπεν ὁρατὰ εἶναι , μετέβη εἰς τὸν περὶ τοῦ χρώματος , ἀλλ’ ὡς περὶ ὁρατοῦ . τοῦτο οὖν ἐστι , φησί , τὸ χρῶμα , λέγω δὴ τὸ ὁρατόν , τὸ ἐπὶ τοῦ καθ’ αὑτὸ ὑπάρχον ὁρατοῦ · καθ’ αὑτὸ δὲ ὁρατόν φησι τὴν ἐπιφάνειαν . πῶς δὲ καθ’ αὑτὸ ὁρατὸν ἡ ἐπιφάνεια , αὐτὸς ἐξηγήσατο · οὐ γὰρ οὕτω , φησί , καθ’ αὑτὸ εἴρηται , ὡς τῷ λόγῳ καθ’ αὑτό , τοῦτό ἐστι τῷ ὁρισμῷ . ἐν γὰρ τῇ Ἀποδεικτικῇ φησι καθ’ αὑτὸ εἷναι ἢ ὅπερ ἐν τῷ ὁρισμῷ τοῦ ὑποκειμένου παραλαμβάνεται , ὡς τὸ ζῷον καὶ λογικὸν ἐν τῷ ὅρῳ τοῦ ἀνθρώπου ταῦτα γὰρ καθ’ αὑτὸ ὑπάρχει τῷ ἀνθρώπῳ ) ἢ οὗ ἐν τῷ ὅρῳ τὸ ὑποκείμενον παραλαμβάνεται , ὡς ἐν τῷ ὁρισμῷ τῆς σιμότητος ἡ ῥίς , καὶ ἐν τῷ ὁρισμῷ τοῦ ἀρτίου καὶ τοῦ περιττοῦ ὁ ἀριθμός · ταῦτα γὰρ καθ’ αὑτὸ ὑπάρχουσι τῷ ἀριθμῷ . λέγομεν γὰρ ἄρτιον εἶναι ἀριθμὸν δίχα τεμνόμενον , περιττὸν δὲ ἀριθμὸν μὴ δυνάμενον δίχα διαιρεθῆναι · ὁμοίως σιμότητα εἶναι κοιλότητα ἐν ῥινί . οὐχ οὕτως οὖν φησι καθ’ αὑτὸ ὁρατὸν τὴν ἐπιφάνειαν , ἀλλ’ ὡς ἔχουσαν ἐν ἑαυτῇ τὸ αἴτιον τοῦ ὁρατὸν εἶναι . τοῦτο δέ ἐστι τὸ χρῶμα · τὸ γὰρ ἐν τῇ ἐπιφανείᾳ χρῶμα τοῦτό ἐστι τὸ ὁρατόν , καὶ τούτου αἱ ὄψεις ἀντιλαμβάνονται . οὐ γὰρ ἀντιλαμβάνονται τοῦ τε ἐν τῷ βάθει χρώματος . τοὺς γὰρ διαφανεῖς τῶν λίθων εἰ δοκοῦμεν ὁρᾶν δι’ ὅλου τοῦ βάθους κεχρωσμένους , τὰς ὄψεις ἀπατώμεθα . τῷ μὲν γὰρ διαφανεῖς εἶναι τοὺς λίθους διαβαίνουσι διὰ τοῦ βάθους αἱ ὄψεις ἢ τῶν χρωμάτων αἱ ἐνέργειαι , διὰ τοῦ χρώματος δὲ μόνου τοῦ ἐν τῇ ἐπιφανείᾳ τῶν λίθων ἀντιλαμβανόμεθα · καὶ διὰ τοῦτο δοκοῦμεν καὶ τὸ ἐν τῷ βάθει χρῶμα ἑωρακέναι . σημεῖον δὲ τούτου , ὅτι εἰ ὑέλου ἢ διαφανοῦς λίθου μία ἐπιφάνεια χρωσθείη , δόξειεν ἄν ἡμῖν τὸ ὅλον σῶμα διὰ κεχρῶσθαι , κἂν εἰς τὴν μὴ κεχρωσμένην ἐπιφάνειαν ἴδωμεν , καὶ αὕτη δόξειεν ἡμῖν ὁμόχρους εἶναι τῆς κεχρωσμένης , καίτοι μὴ κεχρωσμένη ἐκείνῳ τῷ χρώματι . καὶ τῶν ὑελίνων γοῦν κατόπτρων τὴν ἔξωθεν ἐπιψάνειαν καττιτέρου χρῶμ’ δοκοῦμεν ἔχειν , καὶ τὰ ἔσωθεν κεχρωσμένα ποτήρια τὸ ὅλον σῶμα δοκεῖ κεχρῶσθαι , τῶν ὄψεων διὰ τοῦ διαφανοῦς τὴν ἐσχάτην ὁρωσῶν ἐπιφάνειαν καὶ τοῦ ἐκείνης χρώματος ἀντιλαμβανομένων . τί οὖν ; φαίη τις ἄν , ἐν τοῖς διαφανέσι τῶν λίθων οὐχ ὁρῶμεν , εἴ τι ἀλλότριον χρῶμα συμβαίη μεταξὺ εἶναι , οἷον τὰ ἐναπολαμβανόμενα ἐν τῷ ἠλέκτρῳ κωνώπια ; καὶ ἐν τοῖς ἄνοις δὲ διαφανέσι λίθοις εἴ τι ἀλλότριον χρῶμα ἐν τῷ βάθει κατά τι μόριον συμβῇ εἶναι , αἰσθητὸν ἡμῖν γίνεται . ὥστε δῆλον ὅτι τῆς ὄψεως ἀντιλαμβανομένης τοῦ ἐν τῷ βάθει χρώματος οὕτω συμβαίνει τοῦ μεταξὺ ἀλλοτρίου ὄντος χρώματος τὴν διάκρισιν ἀπὸ τοῦ λοιποῦ ποιεῖσθαι . λέγω οὖν ὅτι , εἰ μὲν εἴη τὸ ἐν τῷ βάθει κατά τι μόριον τοῦ διαφανοῦς λίθου ἀλλότριον χρῶμα βαθύτερον καὶ πληκτικώτερον τοῦ ἐν τῷ ὅλῳ λίθῳ χρώματος , ἀντιλαμβάνονται αὐτοῦ αἱ ὄψεις διὰ ἐν τῷ λίθῳ διαφανές · ἄν δὲ ἀσθενέστερον ᾖ , οὐ γίνεται αὐτοῦ ἀντίληψις . ἐναργῶς γάρ εἰσι λίθοι τινὲς διαφανεῖς οἷον σάρδιοι καί τινες ἄλλοι κεχρωσμένοι οὐ διὰ βάθους , ἀλλὰ λευκοὶ ὄντες κατὰ τὸ βάθος , οἵτινες δοκοῦσι μέχρι βάθους τῷ αὐτῷ χρώματι κεχρῶσθαι , ἅτε δὴ μὴ ἀντιλαμβανομένης τῆς ὄψεως τοῦ βάθους . ἐν οἷς δὲ μεταξὺ φαίνεται ἀλλότριον χρῶμα , διὰ τὸ ἀμυδρότερον εἶναι τὸ ἐν τῇ ἐπιφανείᾳ χρῶμα οὐκ ἐμποδίζονται αἱ ὄψεις τοῦ ἔν τινι μορίῳ τοῦ βάθους ἀντιλαβέσθαι βαθυτέρου χρώματος . ἐὰν οὖν ὑέλου βαφείσης ἀμυδροτέρῳ καὶ μὴ κατακορεῖ χρώματι τὴν ἑτέραν ἐπιφάνειαν βαθεῖ μέλανι χρίσῃς , δόξει σοι πᾶσα μέλαινα εἶναι , καὶ οὐ δήπου πᾶσα κέχρωσται τῷ μέλανι . ὥστε καὶ ἐν τοῖς διαφανέσι τῶν λίθων , εἰ καὶ δοκοῦμεν τὸ βάθος ὁρᾶν κεχρωσμένον , οὐ τὸ βάθος ὁρῶμεν κατ’ ἀλήθειαν , κἄν κεχρωσμένον ἡ , ἀλλὰ τῆς ἐπιφανείας μόνης ἀντιλαμβανόμεθα . ὥσπερ γὰρ εἰ καὶ δι’ ἀέρος χωροῦσαι αἱ ὄψεις ἢ δι’ ὕδατος τὰ μεταξὺ χρώματα ὁρῶσιν | τὰ γὰρ ἐν παντὶ διαφανεῖ ὁρᾶται χρώματα ) αὐτῶν k 3r μέντοι τῶν ὁρωμένων οὐ διικνεῖται εἰς τὸ βάθος ἡ ὄψις , ἀλλὰ κατὰ μόνην τὴν ἐπιφάνειαν αὐτῶν ἀντιλαμβάνονται , οὕτω συμβαίνει καὶ ἐπὶ τῶν διαφανῶν λίθων διὰ τὴν ἐν αὐτοῖς διαφάνειαν · ὅταν μὴ ὁ πᾶς λίθος κατείληπταί τινι δραστηρίῳ χρώματι , τὸ παρεμπεσὸν μεταξὺ χρῶμα ὁρᾶται διὰ τὴν τοῦ λίθου διαφάνειαν , αὐτὸ μέντοι τὸ ὁρώμενον χρῶμα κατὰ μόνην τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ μορίου ἐν ᾧ ἐστιν ὁρᾶται , οὐ μὴν καθ’ ὅλον τὸ βάθος . ἐπειδὴ οὖν τὸ ἐν τῇ ἐπιφανείᾳ χρῶμα τοῦτό ἐστιν ὁρατόν , διὰ τοῦτο καθ’ αὑτὸ ὁρατὸν τὴν ἐπιφάνειαν λέγει ὡς οὖσαν ὑποκείμενον τοῦ καθ’ αὑτὸ ὁρατοῦ . p . 418a31 Πᾶν’ δὲ χρῶμα κινητικόν ἐστι τοῦ κατ’ ἐνέργειαν καὶ τοῦτ’ ἐστὶν αὐτοῦ ἡ φύσις . οὗτος ὁρισμὸς ἄν εἴη χρώματος ἀπὸ τοῦ συμβεβηκότος καὶ ἰδίου δηλῶν αὐτό , οὐκ ἀπὸ τῆς οὐσίας · ἐν γὰρ τῷ Περὶ αἰσθήσεων καὶ αἰσθητῶν τὸν ἀπὸ τῆς οὐσίας αὐτοῦ ἀποδέδωκεν ὁρισμόν . φησὶ δὴ τὸ χρῶμα κινητικὸν εἶναι τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διαφανοῦς , τουτέστι τοῦ πεφωτισμένου · τὸ γὰρ μὴ πεφωτισμένον δυνάμι ἐστὶ διαφανές . κινητικὸν δὲ ἀντὶ τοῦ τελειωτικόν . ἔστι μὲν γὰρ αὐτοῦ καὶ τὸ φῶς τελειωτικόν , καθὸ τελειοῖ αὐτὸ καὶ ποιεῖ ἐνεργείᾳ διαφανές , τελειωτικὸν δ’ αὐτοῦ καὶ τὸ χρῶμα , καθὸ τὴν διαπορθμευτικὴν αὐτοῦ δύναμιν εἰς ἐνέργειν ἄγει · διατίθεται γάρ πὼς ὑπὸ τοῦ χρώματος ἀναματτόμενόν πὼς αὐτό , ὡς πέφυκεν ἀπαθῶς , καὶ τῇ ὄψει διαδιδόν . ἀλλὰ τὸ μὲν φῶς τελειωτικόν ἐστι τ·οῦ δυνάμει διαφανοῦς τελειοῖ γὰρ αὐτὸ καὶ ποιεῖ ἐνεργείᾳ διαφανές ) , τὰ δὲ χρώματα τελειωτικὰ τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διαφανοῦς . τελειοῖ δ’ αὐτὸ οὐχ ᾗ διαφανές ἐστιν , ἀλλ’ ἡ τὸ κατ’ ἐνέργειαν διαφανὲς δυνάμει ἐστὶ διαπορθμευτικόν τε καὶ ἀπαγγελτικὸν τῶν χρωμάτων . ἐπειδὰν τὰ χρώματα , γίνεται ἐνεργείᾳ τοιοῦτον . εἰ τοίνυν τὸ χρῶμ’ κινητικόν ἐστι τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διαφανοῦς , τὸ δὲ κατ’ ἐνέργειν διαφανές ἐστι τὸ πεφωτισμενον , καὶ οἴα τῆς τούτου κινήσεως τὸ ὅραν γίνεται , διὰ τοῦτο ἄρα ἄνευ φωτὸς οὐχ ὁρᾷ τὰ χρώματα . ἀναγκαῖος οὖν τῷ περὶ τῶν ὁρατῶν ἐροῦντι ὁ περὶ φωτὸς λόγος , δι’ ὅπερ τὰ χρώματά ἐστιν ὁρατά . εἰπὼν δὲ τὸ χρῶμα κινητικὸν εἶναι τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διαφανοῦς , ὅτι ἡ ἐνέργεια τοῦ διαφανοῦς τὸ φῶς ἐστιν , ἐδήλωσεν ἐπενεγκὼν διόπερ οὐχ ὁρατὸν ἄνευ φωτός . οὐχ ὁρατὸν δὲ δηλονότι τὸ χρῶμα · ἡ μὲν γὰρ ἐνέργεια τοῦ διαφανοῦς τὸ φῶς ἐστι , τὸ δὲ χρῶμα τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διαφανοῦς ἔστι κινητικόν . ἐπεὶ οὖν ἀναγκαῖος τῷ περὶ τῶν ὁρατῶν διαλεχθησομένῳ ὁ περὶ φωτὸς λόγος , πρῶιον , φησίν , εἴπωμεν περὶ φωτός . ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ φῶς ἐνέργειά ἐστι τοῦ διαφανοῦς , πρὸ τοῦ περὶ φωτὸς λόγου περὶ τοῦ διαφανοῦς ποιεῖται λόγον . p . 418b4 Ἔστι δή τι διαφανές . διαφανὲς δὲ λέγω ὃ ἔστι μὲν ὁρατόν , οὐ καθ’ αὑτὸ δὲ ὁρατόν , ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν , ἀλλὰ δι’ ἀλλότριον χρῶμα . Εἶπον ἤδη , ὡς πρόκειται μὲν αὐτῷ περὶ ὁρατῶν εἰπεῖν , εἰς δὲ τὸν περὶ ὁρατῶν λόγον ἀναγκαῖος ὁ περὶ φωτός , εἰς δὲ τὸν περὶ φωτὸς ὁ περὶ τοῦ διαφανοῦς * * διαλέγεται . τὴν διαφορὰν οὖν τοῦ διαφανοῦς καὶ πρὸς τὰ ἄλλα ὁρατά , λέγω δὴ τὰ χρώματα , παραδέδωκεν εἰπὼν ὁρατὸν εἶναι τὸ διαφανὲς οὐ δι’ οἰκεῖον ἀλλὰ δι’ ἀλλότριον χρῶμα . χρῶμα δὲ λέγει τὸ φῶς · οἷον γὰρ χρῶμά ἐστι τοῦ διαφανοῦς . καὶ νῦν μὲν χρῶμα αὐτὸ λέγει , προιὼν δ’ ἀκριβέστερον ἐρεῖ οἷον χρῶμα · οὐ γάρ ἐστι χρῶμα τὸ φῶς . τὸ οὖν διαφανές , φησί , καθ’ αὑτὸ οὐκ ὂν ὁρατὸν δεχόμενον τὸ φῶς ἀλλότριον ὃν χρῶμα οὕτω γίνεται ὁρατόν · φῶς δὲ ἢ τὸ πυρὸς ἢ τὸ ἐκ τῶν οὐρανίων , ἡλίου , σελήνης καὶ τῶν ἄστρων . ἄπορος δέ μοι δοκεῖ ὁ λόγος εἶναι · δόξειε γὰρ ἄν καὶ ὁρατὸν εἶναι τὸ διαφανὲς καὶ οὐχ ὁρατόν . εἰ γὰρ ἐν χύτρᾳ ἤ τινι τοιούτῳ σκεύει ἀποθοῖο λύχνον , τοῦ φωτὸς διὰ τῆς ὀπῆς ἀνιόντος ἐπὶ τὸ ἄνω , εἰ ἀποβλέψοις εἰς τὸν ἀέρα τὸν ὑπὲρ ὀπὴν δι’ οὗ τὸ φῶς ἄνεισιν , οὐκ ὄψει αὐτὸν πεφωτισμένον , εἰ μὴ τύχοι ἐπάνω ὀροφὴν εἶναι ἢ ἄλλο τι στερεὸν σῶμα . τότε γὰρ τοῦ στερεοῦ σώματος ἀντιβαίνοντος τῷ φωτὶ φαίνεται ἡμῖν ὁ ἀὴρ πεφωτισμένος · εἰ δὲ μὴ εἴη πεφωτισμένον σῶμα ἀντιβαῖνον τῷ φωτί , οὐκ ὄψει πεφωτισμένον τὸν ἀέρα · ὥστε ταύτῃ δόξειεν ἂν δι’ ἑαυτὸν μὴ εἶναι ὁρατὸς ὁ πεφωτισμένος ἀήρ , ἀλλὰ διὰ τὸ ἀντιβαίνειν αὐτῷ στερεὸν σῶμα , ἐπεὶ ὅσον ἐφ’ ἑαυτῷ οὐχ ἑωράθη μήποτε οὖν τῷ τὰ χρώματα ἐν αὐτῷ φαίνεσθαι κατὰ συμβεβηκός ἐστιν ὁρατός . ὅπερ δ’ ἐπὶ τοῦ μερικοῦ τούτου παραδείγματος εἴπομεν , τοῦτο ἔστιν εἰπεῖν καὶ ἐπὶ τοῦ ἡλιακοῦ φωτός . μήποτε γὰρ τὸ τῷ ἡλιακῷ φωτὶ πανταχόθεν ἀντιβαίνειν στερεὰ σώματα , διὰ τοῦτο ὁρατὸς ἡμῖν γίνεται ὁ περὶ ἡμᾶς ἀήρ . δῆλον γὰρ ὅτι ὅπου δἄν ἀποβλέψωμεν , κἂν ἄνω κἂν κάτω κἄν εἰς τὰ πλάγια , ἢ γῆν ἢ οὐρανὸν ἢ ὕδωρ ὁρῶμεν . ὡς εἴ γε ὥσπερ ἐπὶ τοῦ παραδείγματος τοῦ εἰρημένου ἠδυνάμεθα ἀποβλέψαι εἰς τὸν ἄνω τόπον , ἐν ᾧ τῷ ἡλιακῷ φωτὶ οὐκ ἀντιβαίνει στερεὸν σῶμα , ἴσως ἄν οὐκ εἴδομεν κατ’ ἐκεῖνο τὸ μέρος τὸν ἀέρα πεφωτισμένον . οὕτω μὲν οὖν δόξει ὁ πεφωτισμένος ἀὴρ ὅσον τὸ ἐπ’ αὐτῷ μὴ ὁρατὸς εἶναι . ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐναργῶς ἴσμεν , πότε μέν ἐστιν ἡμέρα , πότε δὲ νύξ , οὐκ ἄλλῳ αἰσθητηρίῳ διακρίνοντες ἢ τῇ ὄψει , καὶ οὐ μόνον ἡμεῖς , ἀλλὰ καὶ τὰ ἄλογα ἐμφωλεύουσι γὰρ καὶ τῶν φωλεῶν ἐξέρχονται νύκτα διακρίνοντα καὶ ἡμέραν ) , δῆλον ὅτι ταύτῃ ὁρατὸς ἄν εἴη ὁ πεφωτισμένος καὶ ὥσπερ , ἐπεὶ ἄνευ φωτὸς οὐκ ἔστιν ὁρατός , διὰ τοῦτο οὐδὲ ὁρατὸν αὐτὸν φήσομεν , ἐπειδὴ μηδὲ ἄλλο τι ἄνευ | φωτὸς ὀφθῆναι δύναται , καὶ οὐ μόνον ἄνευ φωτός , ἀλλὰ καὶ τοὐ μεταξὺ καὶ τοῦ διαφανοῦς χρεία εἰς τὸ ὁρατὰ γενέσθαι διὸ καὶ πολυτελεστάτην τῶν αἰσθήσεων τὴν ὄψιν φησὶν ὁ Τίμαιος εἶναι διὰ τὸ πολλῶν δεῖσθαι εἰς τὸ ἐνεργῆσαι τὰς οἰκείας ἐνεργείας , ἧπερ αἱ ἄλλαι ) , οὕτω κἄν ὁ πεφωτισμένος ἀὴρ οὐδ’ ἐν φωτὶ ὁρᾶται μὴ προσπίπτοντος τοῦ φωτὸς στερεῷ σώματι , διὰ τοῦτο οὐδ’ ὁρατὸς ἂν εἴη . εἰ γὰρ τὸ φῶς οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἢ ἐνέργεια καὶ τελειότης τοῦ δυνάμει διαφανοῦς , τὸ δὲ φῶς οὐδενὶ ἄλλῳ κρίνεται ἢ τῇ ὄψει , δῆλον ὅτι καὶ ὁ πεφωτισμένος ἀὴρ ὁρατός ἐστιν , ᾗ πεφώτισται , κἂν δεῖται ἑτέρων . τὸ δὲ φῶς οὐκ ἔστι τοῦ ἀέρος οὐσιώδης ποιότης · ὥστε οὐ δι’ οἰκείαν ποιότητα ὁρατός ἐστιν , ἀλλὰ δι’ ἀλλοτρίαν , λέγω δὴ τὸ φῶς , ὅπερ χρῶμα καταχρώμενος ὠνόμασεν , διότι τὸ μάλιστα ὁρατὸν χρῶμά ἐστι . p . 418b6 Τοιοῦτον δέ ἐστιν ἀὴρ καὶ ὕδωρ καὶ πολλὰ τῶν στερεῶν . Οὐ γὰρ διὰ μόνου λάρος καὶ ὕδατος ὁρῶμεν ὡς ἐχόντων τὸ διαφανές , ἀλλὰ καὶ διὰ πολλῶν στερεῶν σωμάτων . πολλὰ δέ ἐστι τοιαῦτα , οἷον φεγγῖται , λίθοι , κέρατα , ὕελος , γύψος διαφανὴς καὶ πολλὰ ἄλλα . ὥστε εἰ ἐν πλείοσι σώμασι τὸ διαφανές , δῆλον ὅτι οὐ καθὸ ὕδωρ ἢ ἀὴρ ἤ τι τῶν ἄλλων διαφανῶν τὸ διαφανὲς ἔχει . εἰ γὰρ κατά τι τούτων ἦν τὸ διαφανές . οἷον εἰ ἀὴρ ἦν , οὐκ ἂν ὃ μὴ ἦν ἀὴρ διαφανὲς ἦν · νῦν δέ ἐστι διαφανῆ καὶ μὴ ἀέρια ὄντα · ὁμοίως καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . ὥστε ἔστι τις τοῦ φύσις , ἥτις ἐν πλείοσιν οὐσίαις καὶ ὑποκειμένοις ἔχει τὸ εἶναι . ὥσπερ γάρ ἐστιν ὑγρότητος φύσις ἢ θερμότητος ἡ ἁπλῶς πάσης ποιότητος , αὗται δὲ αἱ ποιότητες ἕτεραι οὖσαι παρὰ τὰ ὑποκείμενα πλείοσιν ἐγγίνονται σώμασιν , οὕτως ἐστὶ καὶ ἡ τοῦ διαφανοῦς φύσις ἐν πλείοσι γινομένη ὑποκειμένοις ἑτέρα αὐτῶν οὖσα . ἐν τούτοις δὲ ἀμφοτέροις εἶπεν , τουτέστιν ἐν ἀέρι καὶ ὕδατι , ἐπειδὴ αὐτῶν προσεχῶς ἐμνήσθη ἄλλως τε καὶ ὡς μάλιστα διαφανῶν . μετέχειν δέ φησι τῆς διαφανείας καὶ τὸ ἀίδιον τὸ ἄνω σῶμα · λέγει δὲ αὐτὸ τὸ χύμα τῶν σφαιρῶν · διαφανεῖς γὰρ πᾶσαι . ὁρῶμεν γὰρ τὰ ἐν τῆ ἀπλανεῖ ἄστρα διὰ τῶν ἄλλων . αὐταὶ μὲν οὖν αἱ σφαῖραι διαφανεῖς τὰ δ’ ἄστρα οὐκέτι , ὅθεν καὶ ἐπιπροσθοῦσιν ἐντεῦθεν γοῦν ἡ τοῦ ἡλίου ἔκλειψις ἐπιπροσθουμένου ὑπὸ τῆς σελήνης · δὲ ἦν διαφανής , οὐκ ἂν ὑποτρέχουσα αὐτὸν ἐπιπροσθεῖ αὐτῷ . καὶ ἀστέρες δὲ ὑποτρέχοντες ἄλλους ἀφανεῖς ποιοῦσι τῇ ἐπιπροσθήσει , ὅθεν δῆλον οὐκ ἔστιν ἡ τοῦ διαφανοῦς φύσις ἐν τοῖς ἄστροις . p . 418b9 Φῶς δέ ἐστιν ἡ τούτου ἐνέργεια τοῦ διαφανοῦς , διαφανές . Εἰπὼν τί ποτέ ἐστιν τὸ διαφανές , ὅτι τὸ ὁρατὸν μέν , οὐ δι’ οἰκεῖον δὲ χρῶμα ὁρατὸν ἀλλὰ δι’ ἀλλότριον , μετῆλθεν εἰς τὸν περὶ φωτὸς λόγον , καί φησι φῶς εἶναι τὴν τοῦ διαφανοῦς ἐνέργειαν , καθό ἐστι διαφανές , ἀντὶ τοῦ τὸ εἶδος καὶ ἡ τελειότης αὐτοῦ . δυνάμει γὰρ ὄντος τοῦ διαφανοῦς ἐπιγενόμενον τὸ φῶς καὶ εἰδοποιῆσάν τε καὶ τελειῶσαν αὐτὸ ἐποίησεν αὐτὸ ἐνεργείᾳ διαφανές . ἔστι γὰρ ἐν ἀέρι καὶ ὕδατι καὶ τοῖς τοιούτοις ἡ διαφανοῦς φύσις , ἥτις φωτὸς μὴ ὄντος οὐκ ἔστιν ἐνεργείᾳ διαφανής οὐ γὰρ ἂν ὀψόμεθά τι <δι᾿> αὐτοῦ τῶν χρωμάτων ) , τοῦ δὲ φωτὸς ἴσχει τὸ οἰκεῖον εἶδος καὶ τὴν τελειότητα . διὸ φωτὸς παρόντος δι’ ἀέρος μὲν ἢ δι’ ὕδατος ὁρῶμεν , διὰ γῆς δὲ οὐκέτι , μὴ ἐχούσης ἐν ἑαυτῇ δηλονότι δυνάμει τὴν τοῦ διαφανοῦς φύσιν . τῶν δὲ περὶ φωτὸς εἰπόντων οἱ μὲν εἰρήκασι σῶμα αὐτὸ εἶναι , οἱ δὲ ἀσώματον . ὅτι δὲ οὐκ ἔστι σῶμα τὸ φῶς , ἔτι δὲ οὐδὲ ἐκ τῶν ὄψεων κατὰ ἐκπομπήν τινων σωμάτων τὸ ὁρᾶν γίνεται , δεῖ πρότερον ἐλέγξαντας αὐτὸ τοῦτο ὅτι ἀδύνατον ἢ τὸ φῶς ἢ τὰς ὄψεις σῶμα εἶναι οὕτω τὴν Ἀριστοτέλει δοκοῦσαν περὶ τούτων ἐκθέσθαι δόξαν , καὶ ἐπὶ τούτοις τὰς φερομένας εἰς αὐτὴν ἀπορίας ἐπισκέψασθαι . εἰ τοίνυν κατὰ ἐκπομπὴν σωμάτων τινῶν τὸ ὁρᾶν ἐγγίνεται , πῶς οἷόν τε ἦν ἅμα ἀναβλέψαντας ἡμᾶς ἀθρόον τοῦ οὐρανοῦ ἀντιλαμβάνεσθαι ; πῶς γὰρ οἷόν τέ ἐστιν ἀχρόνως σῶμά τι τοσαύτην κινηθῆναι διάστασιν ; δέδεικται γὰρ δύο δίων διάστημα εἶναι τὸ ἀπὸ τῆς γῆς μέχρι τοῦ οὐρανοῦ . ἡ γὰρ ἀπὸ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῆ τοῦ ἑξαγώνου πλευρᾷ † τῶν δύο ζῳδίων τὸ διάστημα εἶναι . καὶ τριπλασιεφέβδομός ἐστιν ἡ περίμετρος τῆς διαμέτρου · ἔστι δὲ τὸ ἀπὸ τοῦ κέντρου τὸ ἥμισυ τῆς διαμέτρου . δῆλον οὖν ὡς τῆς ὅλης διμέτρου τέσσαρα ἐχούσης ζῴδια καὶ πρός , ἐπειδὴ ἡ περίμετρος δώδεκα ἔχει , τὸ ἥμισυ τῆς διαμέτρου δύο ἄν ἔχοι ζῴδια καὶ πρός . πῶς οὖν οἷόν τε σῶμα ἀχρόνως τοσοῦτον κινηθῆναι διάστημα ; αὐτὴ γοῦν ἡ ὀξυτάτη τῶν κινήσεων , λέγω δὴ ἡ τῆς ἀπλανοῦς , ἐν δύο ὥραις τὸ ἑκτημόριον τοῦ παντός , λέγω δὴ τὰ δύο ζῴδια , κινεῖται . πῶς οὖν οὐκ ἄλογον τὰ ἐκπεμπόμενα σώματα ἐκ τῶν ὄψεων καὶ τῆς ἀπλανοῦς ὀξυκινητότερα ὑποτίθεσθαι ; πάλιν εἰ δι’ ἀκτίνων σωμάτων οὐσῶν ὁρῶμεν , ἐπειδὴ ἀναβλέψαντες τὸ τετάρτη μόριον ὁρῶμεν τοῦ οὐρανοῦ , ἀνάγκη πᾶσα τὰς ὄψεις διιούσας διὰ τοῦ ἀέρος ἢ δι’ αὐτοῦ χωρεῖν καὶ οὕτως ἄν χωρήσοι σῶμα διὰ σώματος , ὅπερ ἀδύνατον , ἢ τέμνειν αὐτόν . καὶ εἰ τέμνει , οὐκ ἔδει ἡμᾶς κατὰ συνέχειαν ὁρᾶν τὸν οὐρανὸν οὔτε τὰ ἄλλα ὁρατά , εἴ γε μὴ δι’ ὅλου χωροῦσι τοῦ ἀέρος , ἀλλὰ τέμνουσιν αὐτόν . δῆλον οὖν ὅτι τὰ μό|ρια τῶν k 4r ὁρατῶν τὰ ὑπὸ τὰ μόρια τοῦ ἀέρος τοῦ μὴ τμηθέντος ὄντα οὐκ ἄν ὤφθη · καὶ οὕτως οὐδὲν τῶν ὁρωμένων συνεχὲς ὁρῶμεν , ἀλλὰ διῃρημένον κατὰ μόρια . ἔπειτα ἐπειδὴ ἀναβλέποντες τὸ τέταρτον μόριον ὁρῶμεν τοῦ οὐρανοῦ , εἰ κατὰ ἐκπομπὴν ἀκτίνων τινῶν σωματοειδῶν τὸ ὁρᾶν γίνεται , ἀνάγκη πᾶσα τηλικαῦτα σώματα ὑποτιθέναι τὰς ὄψεις ὡς διήκειν ἀφ’ ἡμῶν ἕως τοῦ οὐρανοῦ καὶ περιλαμβάνειν αὐτοῦ τὸ τεταρτημόριον · ὅπερ ἄλογον ἐκ μικροῦ μορίου , τοῦ ὀφθαλμοῦ , μᾶλλον δὲ οὐδὲ ὅλου , ἀλλὰ τῆς κόρης τηλικαῦτα σώματα λέγειν ἐκπέμπεσθαι , ὡς τοῦ παντὸς τὸ τεταρτημόριον περιλαμβάνειν . ὠὰ πρὸς ταῦτά φασιν ὅτι ἀπάντησίς τις γίνεται τῶν ὁρατῶν πρὸς τὰς ὄψεις · φῶτα γάρ τινα ἐκπέμπονται ἐκ τῶν οὐρανίων , ἅτινα προαπαντῶντα ταῖς ὄψεσι τὴν ἀντίληψιν ἑαυτῶν παρέχεται . πρὸς δὲ τοῦτό φαμεν , εἰ μὴ αὐτοῖς τοῖς οὐρανίοις προσβάλλει ἡ ὄψις , ἀλλὰ τοῖς φώτοις τοῖς ἐξ αὐτῶν ἐξιοῦσι , πόθεν ἴσασιν οἱ ἀστρονόμοι τὰ μεγέθη τῶν ἄστρων ; πόθεν τὰς κινήσεις ; πόθεν τὰ ἀποστήματα , τὰς συνόδους τε καὶ ἀποστάσεις , καὶ ὅσα ἄλλα περὶ τῶν οὐρανίων ἀποδεικνύουσιν ; ὡς γὰρ αὐτῶν ἀντιλαμβανόμενοι τῶν σφαιρῶν οὕτω τὰς περὶ αὐτῶν ἀποδείξεις ποιοῦνται . ἔπειτα τὰ φῶτα ταῦτα ἐξ αὐτῶν ἐξιόντα ἀνάγκη ἢ σώματα εἶναι ἢ ἀσώματα . εἰ μὲν οὗν σώματα εἶεν , τοῖς αὐτοῖς λόγοις ἐλεγχθήσονται οἷσπερ τοὺς σῶμα εἶναι λέγοντας τὸ φῶς ἐλέγξομεν · εἰ δὲ ἀσώματον , τίς χρεία τῆς ἐκπομπῆς τῶν ὄψεων καὶ τῆς προαπαντήσεως ; εἰ γὰρ ὅλως ἀσώματοί εἰσιν ἐνέργειαι , καὶ μὴ προαπαντήσεως γινομένης ἥξουσι μέχρι τῶν ὄψεων , καὶ οὕτω τὰ αὐτὰ τῷ Ἀριστοτέλει λέξουσι περὶ τῶν ὄψεων καὶ τοῦ φωτός , ὡς μικρὸν ὕστερον εἰσόμεθα . καθόλου δὲ εἰ τὸ ὁρᾶν κατὰ ἐκπομπὴν τὴν ἀπὸ τῶν ὄψεων γίνεται , ἤτοι σώματα ἀνάγκη εἶναι τὰ ἐκπεμπόμενα ἢ γραμμάς , ὡς δοκοῦσι λέγειν οἱ μαθηματικοί . ἀλλ’ εἰ μὲν γραμμαὶ εἶεν αἱ ἐξιοῦσαι ὄψεις , δῆλον ὅτι κατὰ σημεῖα ἐφάψονται τῶν ὁρατῶν . τὸ δὲ ὁρᾶν φασι γίνεσθαι τῷ θιγγάνειν τὰς ὄψεις τῶν ὁρατῶν · κατὰ σημεῖα δὲ θιγγάνουσι · κατὰ σημεῖα ἄρα καὶ ἀντιλήψονται τῶν ὁρατῶν . οὐκ ἄμ τῶν μεγεθῶν ἀντιλήψονται , ὅπερ ἄτοπον . εἰ δὲ σώματα ἢ τετρῆσθαι τὸ περὶ τὴν κόρην τοῦ κερατοειδοῦς μόριον ἀνάγκη , ὅπερ ἐστὶ ψεῦδος συνεχὴς γάρ ἐστι , καὶ ἐπὰν τρηθῇ , εὐθὺς καὶ τὰ ὑγρὰ ἐκχέονται ) ἢ σῶμα διὰ σώματος χωρεῖν , ὅπερ καὶ αὐτὸ ἀδύνατον , ἢ διά τινων πόρων ἀνάγκη ἐξιέναι τὰς ὄψεις . ἀλλ’ ὅτι μὲν οὐκ ἔστι πεποροποιημένα τὰ σώματα , δέδεικται ἐν τῷ Περὶ γενέσεως · ἄλλως τε ἀνάγκη πάντως ὄγκους τινὰς εἶναι καὶ σώματα τοῖς χιτῶσιν , οἷς οἱ πόροι διαλαμβάνοντα δι’ ἐκείνων οὖν ἀδύνατον ὄψεις χωρεῖν , ὥστε οὐκ ἔδει τὸ ἔδαφος ἤ τι ἄλλο κατὰ συνέχειαν ὁρᾶν , ἀλλὰ τινὰ μὲν ὁρᾶν μόρια , τινὰ δὲ μή · τὰ γὰρ τοῦ ὁρατοῦ μόρια , ὧν κατ’ εὐθεῖαν κεῖνται οἱ ὄγκοι οἱ διαλαμβάνοντες τοὺς πόρους , ταῦτα ὁρᾶν ἀδύνατον . οὐδὲν ἄρα κατὰ συνέχειαν ὁρᾶται , ὅπερ ἐστὶ παρὰ τὴν ἐνάργειαν . ἀλλ’ οὐδὲ ἀσώματον ἐνέργειν ἐκ τῶν ὄψεων ἐξιέναι δυνατόν . ἤτοι γὰρ μετὰ τοῦ οἰκείου ὀχήματος ἔξεισιν ἢ οὔ . εἰ μὲν μετὰ τοῦ οἰκείου ὀχήματος , πάλιν σώματα ἔξεισι , καὶ οἱ αὐτοὶ ἥξουσι λόγοι · εἰ δὲ χωρισθεῖσα τοῦ οἰκείου ὀχήματος , ἀνάγκη δήπου πάντως ἐν ἑτέρῳ γενέσθαι ὑποκειμένῳ . ἐπεὶ οὖν ἡ αἰσθητικὴ δύναμις ζωή τίς ἐστιν οὐ γὰρ οἷόν τε τὸ μὴ ζωῆς μετέχον αἰσθήσεως μετέχειν ) , ἡ δὲ ζωὴ ᾧ ἂν ἐγγένηται , ζῆν ἐκεῖνο ποιεῖ , καὶ ἡ αἰσθητικὴ ἄρα δύναμις ἐξιοῦσα τοῦ ὄμματος καὶ γινομένη ἐν ἀέρι ἢ ἐν ὕδατι ἢ ἀπλῶς ἔν τινι τῶν διαφανῶν ζῆν ἐκεῖνο ποιήσει , ὥστε καὶ ἔμψυχον , ὅπερ ἐστὶ γελοῖον , ἢ εἰ μὴ τοῦτο , ἔσται ζωὴ ἐν τῷ μὴ ζῶντι , ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον . ἄλλως τε εἰ ἡ ὀπτικὴ δύναμις ἐνεργείᾳ ἐξιοῦσα τοῦ ὄμματος ἐν τῷ ἀέρι γίνεται ἢ τῷ ὕδατι ἤ τινι τοιούτω , ἐκεῖνος ἔσται ὁ ὁρῶν καὶ αἰσθητικὸς γινόμενος . Ὅτι μὲν οὖν οὐδὲν ἐκ τῶν ὀμμάτων πρόεισιν , οὔτε σῶμα οὔτε ἀσώματον , καὶ ἐξ ἄλλων μὲν πολλῶν δυνατὸν δεῖξαι , ὅμως ἱκανὰ καὶ τὰ εἰρημένα · ὅτι δὲ οὐδὲ τὸ φῶς σῶμά ἐστι , δῆλον ἐντεῦθεν . εἰ γὰρ σῶμα ἦν , πῶς πάλιν οἷόν τε ἦν σώματος οὕτως ἀθρόαν γενέσθαι τὴν κίνησιν ; ἅμα γὰρ ὑπὲρ τὸν ὁρίζοντα γέγονεν ὁ ἥλιος , καὶ ἐξαίφνης ἀχρόνως ὅλον τὸ ὑπὲρ γῆν ἡμισφαίριον καταπεφώτισται . καὶ εἰ λύχνον καλύψας εἰσαγάγω εἰς οἶκον , εἶτα ἐξαγάγω τοῦ καλύμματος , ἀθρόον ὅλος ὁ οἶκος φωτίζεται . πῶς οὖν οἷόν τε ἦν σῶμα οὕτως ἀχρόνως κινεῖσθαι ; ἔπειτα εἰ σῶμα τὸ φῶς , ἁπλοῦν ὂν δῆλον ὅτι ἀπλῆν κίνησιν κινηθήσεται . ἁπλαῖ δὲ κινήσεις δύο , ἡ κατ’ εὐθεῖαν καὶ ἡ κατὰ κύκλον . εἰ μὲν οὖν ἐπ’ εὐθείας κινεῖται τὸ φῶς , ἢ ἄνω κινούμενον οὐ κινηθήσεται ἐπὶ τὸ κάτω , ἢ κάτω κινούμενον ἐπὶ τὸ ἄνω οὐ κινηθήσεται · νῦν δὲ καὶ ἄνω καὶ κάτω καὶ δεξιᾷ καὶ ἀριστερᾷ ὁρᾶται κινούμενον · πᾶν δὲ σῶμα εὐθυφορικὸν ἢ τὴν ἐπὶ τὸ ἄνω μόνον ἢ τὴν ἐπὶ τὸ κάτω κινεῖται κίνησιν . ὅτι δὲ οὐ κύκλῳ κινεῖται , προφανὲς ἐκ τῆς ἐναργείας . εἰ γὰρ εἰς στενὸν οἰκημάτιον ἑτερόμηκες εἰσαγάγω λύχνον , κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ οἰκηματίου εὐθέως ἐπ’ εὐθείας τὸ ὅλον κατεφώτισε , καὶ κάτω τεθεὶς καὶ τὰ ἄνω ἐφώτισε σε καὶ ἄνω ὁμοίως τὰ κάτω . δεικνύουσι δὲ καὶ οἱ τὰ ὀπτικὰ μετιόντες ἐναργῶς ὅτι κατ’ εὐθεῖαν τὸ φῶς πρόεισιν , καὶ οὐ κατὰ κύκλον . εἰ γὰρ σανίδα τρήσῃς ἢ ἐντομήν τινα ἐν αὐτῇ ποιήσῃς , καὶ εἰς μὲν τὸ ἕτερον μέρος τῆς σανίδος κατὰ τὴν ἐντομὴν ὑφάψῃς λύχνον , ἐν δὲ τῷ ἑτέρῳ μέρει ἄλλην σανίδα στήσῃς , γενήσεται τὸ διὰ τῆς ἐντομῆς εἰσιὸν φῶς τοῦ λύχνου εἰς τὴν ἑτέραν σανίδα . ἐὰν οὖν ἀπὸ τοῦ φωτὸς τοῦ γενομένου ἐν τῇ σανίδι ἀποτείνῃς εὐθεῖαν , διαβιβασθήσεται διὰ τῆς ἐντομῆς ἐπὶ τὸν λύχνον , ὥστε κατ’ εὐθεῖαν δηλονότι ἡ τοῦ φωτὸς γίνεται κίνησις . ὥστε εἰ μὴ κατ’ εὐθεῖαν κινεῖται , | ὡς τὰ σώματα , ἢ τὴν ἐπὶ τὸ ἄνω μόνον ἢ τὴν ἐπὶ τὸ κάτω μόνον , μήτε κατὰ κύκλον , πᾶν δὲ σῶμα μίαν τῶν εἰρημένων κινήσεων κινεῖται , ἔοικε μὴ εἶναι σῶμα τὸ φῶς . πάλιν εἰ σῶμα τὸ φῶς , ἀνάγκη πᾶσα , εἰ μὲν δι’ ὅλου τοῦ ἀέρος χωρεῖ , σῶμα ἐν σώματι εἶναι , εἰ δὲ μὴ δι’ ὅλου , ἀλλ’ ἢ τέμνει αὐτὸν ἢ διὰ τῶν πόρων αὐτοῦ χωρεῖ , ἀνάγκη μὴ ἐν παντὶ μέρει τοῦ ἀέρος φῶς εἶναι , ἀλλ’ εἶναί τινά μὲν αὐτοῦ μόρια πεφωτισμένα , τινὰ δὲ ἐσκοτισμένα · ὥστε οὐ πᾶς ἔσται πεφωτισμένος . οὐδὲ πανταχοῦ ἀὴρ ἔσται , ἀλλ’ ἔνθα ἄν ᾖ φῶς , μὴ εἶναι ἀέρα , καὶ ἔνθα ἀήρ , μὴ εἶναι φῶς . καὶ οὕτω συμβήσεται ἡμᾶς φῶς καὶ ἀέρα ἀναπνεῖν · ἔστι δ’ ὅτε καὶ φῶς μόνον , οὐκέτι δὲ καὶ ἀέρα , ὅταν κατ’ αὐτὸ τὸ πεφωτισμένον τύχωμεν ἀναπνέοντες . ταῦτα δὲ προφανῶς ἄτοπα καὶ παρ’ αὐτὴν τὴν ἐνάργειαν . ἔδει δὲ καὶ ἐν τῷ τὸν ἄνεμον κινεῖσθαι ἀθρόον ὄντα καὶ συνεχῆ ἢ πάντῃ σκοτίζειν τὸν τόπον , ἔνθα ἂν προσπέσῃ , ἐξωθοῦντα τὸ τοῦ φωτὸς σῶμα , ἤγουν κἂν σκοτεινότερον τὸν τόπον ποιεῖν , ἅτε τὸ τοῦ φωτὸς σῶμα ἤγουν μόρια αὐτοῦ ἐξωθήσαντα καὶ ἐν τοῖς ἐκείνων τόποις γενόμενον . νῦν δὲ τοῦτο οὐ συμβαίνει . ὁρῶμεν δὲ ὅτι καὶ τοῦ ἀέρος φωτισθέντος αἱ αὐταὶ τοῦ ἀέρος ἐνέργειαι γίνονται · ἀναπνέοντες γὰρ ὁμοίως καὶ ἐμψυχόμεθα · καίτοι θερμαίνειν πέφυκεν ἡ τοῦ φωτὸς φύσις καὶ αὐτὸν τὸν ἀέρα , οὐκ ἐμψύχειν . πρὸς δὲ τούτοις ἐπειδὴ οἱ λέγοντες τὸ φῶς σῶμα εἶναι λέγουσι σφαῖράν τινα φωτὸς προιέναι ἐκ τοῦ ἡλίου , ἐπειδὴ καὶ ὁ ἥλιος σφαιρικός , ἔστι δὲ σφαιρικὸς καὶ ὁ ἀήρ , ἀνάγκη πᾶσα τὴν τοῦ φωτὸς σφαῖραν προιοῦσαν πρὸς ἡμᾶς ἢ ὠθεῖν τὴν σφαῖραν τοῦ ἀέρος καὶ οὕτω τὸν τόπον αὐτῆς κατλλαβοῦσν φωτίζειν τὸν περὶ ἡμάς τόπον , ἢ μὴ ὠθεῖν ἀλλὰ δι’ αὐτῆς χωρεῖν . εἰ μὲν οὖν ὠθεῖ τὸν ἀέρα καὶ τὸν αὐτοῦ τόπον καταλαμβάνει , ἔσται κενὸν ἀέρος τὸ πεφωτισμένον ἡμισφαίριον , ὅπερ ἀδύνατον · ὡς γὰρ εἶπον , πάντα τὰ ἀέρος ἔργα γίνεται καὶ πεφωτισμένου τοῦ περὶ ἡμᾶς παντός · εἰ δὲ μὴ ὠθήσει , οὐδὲ φωτίσει ἅτε μὴ ἀφικνούμενον εἰς ἡμᾶς . εἰ δὲ χωρήσει δι’ αὐτῆς , ἔσται σῶμα διὰ σώματος κεχωρηκός , ὅπερ ἀδύνατον . εἰ δὲ λέξουσιν ὅτι ὡς ἄυλον σῶμα δύναται χωρῆσαι διὰ σώματος , μάλιστα μὲν ἀδύνατος ὁ λόγος · οὕτω γὰρ ἤμελλεν ὁ οὐρανὸς ἐν κέγχρῳ δύνασθαι γενέσθαι . ἔπειτα εἰ διὰ τὸ ἄυλον εἶναι δύναται χωρῆσαι διὰ σώματος , ἐχώρησεν ἂν οὐ μόνον διὰ ἀέρος ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλου ὁτουοῦν . τίς γὰρ ἡ ἀποκλήρωσις , εἰ ᾗ ἄυλον δύναται σῶμα διὰ σώματος χωρεῖν , μὴ καὶ διὰ παντὸς χωρεῖν ; ὥστε ἔδει καὶ διὰ τῶν στερεῶν σωμάτων χωρῆσαι τὸ φῶς , διὰ γῆς λέγω καὶ τῶν ὁμοίων . διὰ τί οὖν μὴ καὶ ὑπὸ γῆν ὄντος τοῦ ἡλίου ὁρῶμεν ὑπὲρ γῆν , τοῦ φωτὸς καὶ διὰ τῆς γῆς χωροῦντος ; ἔπειτα εἰ σῶμα ὂν τὸ φῶς χωρεῖ διὰ σώματος τοῦ ἀέρος , ἔδει τὸ ὅλον πυκνότερον καὶ παχύτερον γενέσθαι · νῦν δὲ τὸ ἐναντίον λεπτομερέστερος ὁ ἀὴρ γίνεται δεξάμενος τὸ φῶς , ὅπερ οὐκ ἄν συνέβη , εἴπερ ἦν σῶμα . ὥσπερ εἰ ἐν τῆ χωρήσῃ ὕδωρ καὶ μὴ μείζων ὁ ἐξ ἀμφοῖν γένηται τόπος , ἀνάγκη πᾶσα τὸ ἐξ ἀμφοῖν σῶμα παχύτερον γεγονέναι , οὕτω δὲ καὶ τὸν ἀέρα ἀνάγκη ἦν παχύτερον γενέσθαι ἐγγινομένου τοῦ φωτός . νῦν δὲ τοὐναντίον λεπιότερος γίνεται φωτισθείς . εἰ δέ τις λέγοι π·ρὸς τὸν περὶ τῆς κινήσεως τοῦ φωτὸς ἐνιστάμενος λόγον , ὅτι ἀκτῖνές τινές εἰσιν ἠρτημέναι τοῦ ἡλίου καὶ τῇ μεταβάσει τῆς κινήσεως φωτίζουσιν οὐ δεόμεναι τῆς ἄνωθεν κινήσεως ἀεὶ γὰρ ἠρτημέναι εἰσὶ τοῦ ἡλίου ) ἐπὶ τὴν γῆν , μάλιστα μὲν παρὰ τὰ φαινόμενα λέγει · ὁμοίως γὰρ ὅ τε ἥλιος φωτίζει καὶ ἡ σελήνη καὶ τὸ πῦρ καὶ τὰ ἄλλα πάντα , οὐχ ἕξει δὲ τοῦτο λέγειν καὶ ἐπὶ τοῦ πυρὸς ἤ τινος τῶν ἄλλων . καὶ ὅταν ἐν σκότῳ ἀπὸ παρατρίψεως τῶν πυρείων ἐξάψω πῦρ ἐν πάνυ μεγίστῳ οἴκῳ , ἀχρόνως ὅλον τὸν οἶκον τὸ φῶς καταλαμβάνει . καὶ τοῦ ἀέρος δὲ πυκνωθέντος ὁ μὲν ἥλιος ἀφανής ἐστιν , ἅπας δὲ ὁ περὶ ἡμᾶς καταλάμπεται τόπος . ἔπειτα ἐρήσομαι περὶ τῶν ἀκτίνων τῶν ἡλιακῶν , πότερον σῶμά εἰσιν ἢ ἀσώματοι , καὶ πότερον δι’ ὅλου τοῦ ἀέρος ἀκτῖνες φέρονται , ἢ οὐ δι’ ὅλου , καὶ πάλιν τὰ αὐτὰ ἄπορα ἐμπεσοῦνται . Ἐκ τούτων οὖν καὶ τῶν τοιούτων κινούμενοι ἀναγκαζόμεθα μήτε τὸ φῶς μήτε τὰς ὄψεις σῶμα λέγειν . τί οὖν ; πῶς τὸ ὁρᾶν γίνεται ; τίς δὲ καὶ ἡ τοῦ φωτὸς φύσις ; λέγομεν οὖν πρῶτον περὶ τοῦ ὁρᾶν ἑπόμενοι Ἀριστοτέλει , ὅτι ἔχει τὸ διαφανές , ὁ ἀήρ , διαπορθμευτικὴν τῶν χρωμάτων δύναμιν αὐτὸς ἀχρωμάτιστος ὤν . εἰ γὰρ εἶχεν οἰκεῖόν τι χρῶμα , ἐνεπόδισεν ἄν αὐτῷ πρὸς τὸ διαπορθμεῦσαι τὰ ἄλλα χρώματα . ἀμέλει ἐὰν ᾖ ὕελος ἄχρους , πάντα διαπορθμεύει τὰ χρώματα · ἐὰν δὲ χρωσθῇ τινι χρώματι , οὔτε πάντα διαπορθμεύει οὐδὲ γὰρ τὰ ἀμυδρότερα διαπορθμεύσει ) οὔτε ἀκριβῶς . ἔχει οὖν ὁ ἀὴρ κατὰ πᾶν μόριον ἑαυτοῦ τὴν διαπορθμευτικὴν τῶν χρωμάτων δύναμιν · καὶ γὰρ ὅλος καθ’ ὅλον ἑαυτὸν διαφανής ἐστι · τὸ γὰρ ἐνθαδὶ κείμενον καὶ οἱ ἔμπροσθεν καὶ οἱ ὄπισθεν καὶ ἁπλῶς οἱ κατὰ πᾶν ὄντες μέρος ὁρῶσιν . ἐνέργειαι τινες ἐκ τῶν ὁρατῶν ἐγγίνονται ἀπαθῶς ἐν τῷ ἀέρι μὴ χρωννύουσαι αὐτόν , ἐπεὶ μηδὲ πέφυκε χρώννυσθαι . ὅθεν διὰ τοῦ αὐτοῦ μορίου τοῦ ἀέρος διάφοροι ὁρῶντες διάφορα χρώματα ὁρῶμεν , ὅπερ , εἰ αὐτὸς ἐχρώννυτο , οὐ ἂν ἐγίνετο · οὐ γὰρ ἐδύνατο τοῖς ἐναντίοις ἅμα χρώννυσθαι . οἷον εἰ τὸ ὁ ἀὴρ εἴη , τὸ Μ δὲ μέλαν , λευκὸν δὲ τὸ Λ , ὁρᾷ δὲ τὸ Α τὸ λευκόν , τὸ δὲ Β τὸ μέλαν , χωρήσουσιν αἱ ἐνέργειαι τοῦ λευκοῦ καὶ τοὐ μέλανος διὰ τοῦ ἀέρος . εἰ δὲ χωροῦσι δι’ αὐτοῦ ἐναντίαι οὖσαι , δῆλον ὅτι οὐ χρωννύουσιν αὐτόν · ἀδύνατον γὰρ τὸ αὐτὸ μόριον ἅμα τὰ ἐναντία χρώματα . ὅπερ δ’ ἐπὶ τῶν δύο , τοῦτο καὶ ἐπὶ πλειόνων χρωμάτων ἔστιν εἰπεῖν . πλειόνων γὰρ ὄντων τῶν ὁρώντων καὶ τῶν ὁρατῶν ἥξουσιν αἱ πλείους | ἐνέργειαι τῶν χρωμάτων διὰ τοῦ αὐτοῦ ἀέρος συμπίπτουσαι k 5r ἀλλήλαις · εἰ δὲ ἐχρώννυτο ὁ ἀήρ , οὐκ ἄν ποτε τοῦτο ἐγένετο . διαβαίνουσιν οὖν διὰ τοῦ διαφανοῦς αἱ τῶν χρωμάτων ἐνέργειαι καὶ ἀπαγγέλλουσι τῇ ὄψει τὰ οἰκεῖα ὑποκείμενα , αὐτὰ λέγω τὰ χρώματα , εἰς μὲν τὴν αἴσθησιν αὐτὴν δρῶσαι ἢ τοιώσδε ἢ τοιώσδε , εἰς μέντοι τὸ διαφανὲς πάθος τι οὐκ ἐμποιοῦσαι . καὶ οὐ δεῖ ζητεῖν , πῶς ἡ ἐνέργεια τοῦ χρώματος χωρήσασα ἀπὸ τοῦ ἰδίου ὑποκειμένου ἀφικνεῖται πρὸς τὴν ὄψιν · ἐν ὑποκειμένῳ γὰρ γίνεται τῷ ἀέρι , καὶ οὕτω δι’ αὐτοῦ δρᾷ εἰς τὴν ὄψιν , ὥσπερ καὶ ἡ τοῦ τέκτονος ἐνέργεια χωρεῖ διὰ τοῦ σκεπάρνου εἰς τὸ ξύλον , καὶ εἰς μὲν τὸ ξύλον δρᾷ σχηματίζουσα αὐτὸ τοιώσδε ἢ τοιώσδε , εἰς δὲ τὸ σκέπαρνον οὐδὲν τοιοῦτον δρᾷ οἷον ἐν τῷ ξύλῳ . ὥσπερ οὗν ἐπὶ τούτων , οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ φωτὸς λέγομεν ἐνέργειάν τινα ἀσώματον ἐκπέμπεσθαι ἐκ τοῦ φωτιστικοῦ σώματος εἰς τὰ διαφανῆ πεφυκότα ταύτην ὑποδέχεσθαι . καὶ ὥσπερ τὸ πῦρ καὶ πόρρω που κείμενον ἡμῶν θερμαίνει ἡμᾶς , οὐ τῷ αὐτὸ φοιτᾶν πρὸς ἡμᾶς , ἀλλὰ τῷ αὐτὸ μὲν τὸν προσεχῆ ἑαυτῷ ἀέρα θερμαίνειν πεφυκότα πάσχειν ὑπὸ πυρός , ἐκεῖνος δὲ θερμανθεὶς γίνεται τοιοῦτος ὡς δύνασθαι καὶ αὐτὸς τὰ παρακείμενα ἑαυτῷ θερμαίνειν , καὶ τοῦτο μέχρι παντὸς γίνεται , καὶ οὕτω καὶ τὰ πορρωτάτω τοῦ πυρὸς θερμαίνεται , καὶ πρώτως μὲν ἐκ τοῦ πυρός , προσεχῶς δὲ καὶ κατὰ δεύτερον λόγον ἐκ τῶν παρακειμένων , οὕτω δὴ καὶ τῶν διαφανῶν σωμάτων ἐφεξῆς κειμένων αἵ τε γὰρ σφαῖραι ἅπτονται Μήλων , καὶ ἐφεξῆς τῆς ἐσχάτης σφαίρας ἅπτεται ὁ περὶ ἡμᾶς ἅπας ἀήρ , καὶ ἐφεξῆς τούτου τὸ ὕδωρ ) προσεχῶς οὖν ὁ ἥλιος εἰς τὸ παρακείμενον αὐτῷ σῶμα καὶ ἁπτόμενον αὐτοῦ δράσας ποιεῖ αὐτὸ ἐνεργείᾳ διαφανές , ἐκεῖνο δὲ τοιοῦτο γενόμενον ἴσχει δύναμιν , ὥστε καὶ αὐτὸ δρᾶν εἰς τὰ πλησίον καὶ ποιεῖν αὐτὰ τοιαῦτα , καὶ οὕτω μέχρι τῶν ἐσχάτων πρόεισιν ἡ φωτιστικὴ δύναμις , οὐ τῆς τοῦ ἡλίου ἐνεργείας ἀμέσως εἰς τὰ ἔσχατα φοιτώσης , ἀλλὰ τῶν πλησίον καὶ πρώτως πασχόντων δυναμένων καὶ αὐτῶν εἰς τὰ δεκτικὰ τὴν ὁμοίαν ἐνεργεῖν ἐνέργειαν . εἰ δ’ ἀθρόα γίνεται ἐν πᾶσιν ἡ ἐνέργεια , οὐ θαυμαστόν , ὁπότε ἀσώματός ἐστιν ἡ ἐνέργεια . καὶ ὥσπερ εἰ σχοίνου τις μακρᾶς καὶ διατεταμένης τὸ ἄκρον κινήσειε , πᾶσα ἡ σχοῖνος ἀχρόνως συγκινεῖται διὰ τὴν τῶν μορίων συνέχειαν , τοῦ προτέρου κινοῦντος τὸ ἐχόμενον , οὕτω ‘δεῖ νοεῖν καὶ ἐπὶ τῆς τοὐ φωτὸς ἐνεργείας γίνεσθαι , διὰ τὸ πάντα ἐφεξῆς τὰ τοῦ κόσμου σώματα ἀλλήλων ἅπτεσθαι . ἔστιν οὖν τὸ φῶς οὐ σῶμα , ἀλλ’ ἡ τοῦ διαφανοῦς ἐνέργεια , ᾗ διαφανές ἐστιν , ἥτις γίνεται ὑπὸ τοῦ ποιητικοῦ . ποιητικὸν δὲ πρώτως μὲν καὶ κυριώτατα ὁ ἥλιος , δευτέρως δὲ ὅσα τῷ μετασχεῖν ἀπορροίας τινὸς τῆς ἐξ ἐκείνου καὶ αὐτὰ φωτιστικὰ γέγονεν , ὥσπερ ἥ τε σελήνη καὶ τὰ λοιπὰ ἄστρα καὶ τὸ πῦρ · τὴν γὰρ πρώτην τοῦ φωτὸς πηγὴν ἐν ἡλίῳ ὁ θεὸς ἐναπέθετο . οὕτως οὖν πάσας τὰς εἰρημένας ἀπορίας ἐκφευξόμεθα , καὶ οὔτε σῶμα διὰ σώματος χωρήσειοὕτε ἀθρόαν γίνεσθαι καὶ ἄχρονον τὴν ἐνέργειαν οὐδὲν ἀδύνατον ἀσώματον οὖσαν . Ἀλλ’ ἀποροῦσιν ἡμῖν πρὸς τὰς ὑποθέσεις ταύτας τάς τε τοῦ φωτὸς καὶ τὰς τῶν ὄψεων , ὅτι εἰ μὴ σῶμά ἐστι τό τε φῶς καὶ αἱ ὄψεις , πόθεν οὗν αἱ ἐν τοῖς ἐνόπτροις ἀνακλάσεις ; πόθεν καὶ ἐν τοῖς πυρείοις ; πόθεν ἡ ἐκ τῆς ἀκτίνων ἀνακλάσεως παράτριψις καὶ ἐκ τούτου θέρμανσις ; πόθεν αἱ ἀκρώρειαι ἧττόν εἰσι τῆς πεδιάδος τεθερμασμέναι ; διὰ τί δὲ εἰ αἱ ἐνέργειαι τῶν ὁρατῶν ἐν τῷ ἀέρι εἰσίν , μὴ καὶ τὰ ὄπισθεν ὁρῶμεν ; εἰ γὰρ κατὰ πᾶν μόριον ἑαυτοῦ ὁ ἀὴρ ἔχει τῶν χρωμάτων τὰς ἐνεργείας , ὡς δηλοῖ τὸ τοὺς πανταχόθεν ὁρῶντας τὸ αὐτὸ χρῶμα ὁρᾶν οἷον εἰ εἴη τὸ Α χρῶμα , περὶ αὐτὸ δὲ ὧσι πλείους ὁρῶντες τὸ Β , τὸ Γ , τὸ Δ , τὸ E , τὸ Z , τὸ Η , πάντες αὐτὸ ὁρῶσι · δῆλον οὖν ὅτι διὰ τὸ τὸν ἀέρα κατὰ πᾶν ἑαυτοῦ μόριον ἔχειν τῶν χρωμάτων τὰς ἐνεργείας ) , εἰ δὲ τοῦτο , τί δή ποτε μὴ καὶ τὰ ὄπισθεν ὁρῶμεν ; λύσιν οὖν τούτοις πᾶσι μίαν ἐπιθήσομεν ὑποθέσεσι χρησάμενοι εἰς τὸν περὶ τῶν ἐνεργειῶν λόγον , αἷς ἐχρήσαντο καὶ οἱ σώματα λέγοντες τὰς ὄψεις καὶ τὸ φῶς . ὥσπερ οὖν ἐκεῖνοι ὑποτίθενται τὰς ὄψεις καὶ τὰς ἀκτῖνας κατ’ εὐθείας τε γραμμὰς ἐκπέμπεσθαι καὶ ἀνακλᾶσθαι ἀπὸ τῶν λείων σωμάτων κατ’ ἴσας γωνίας , οὕτω καὶ ἡμεῖς ὑποτιθέμεθα τὰς ἐνεργείας τε τῶν χρωμάτων , ἔτι δὲ καὶ τὸ φῶς καὶ κατ’ εὐθεῖαν ἐκπέμπεσθαι καὶ ἀπὸ τῶν λείων σωμάτων ἀνακλᾶσθαι κατ’ ἴσας γωνίας . διὰ τοῦτο οὖν καὶ τὰ ἐν τοῖς κατόπτροις εἴδωλα φαίνεται οὐ τῶν ὄψεων τῶν ἡμετέρων ἀνακλωμένων πρὸς τὰ ὁρατά , ἀλλὰ τῶν ἐνεργειῶν τῶν ἐκείνων πρὸς ἡμᾶς . διὰ τοῦτο οὐδὲ τὰ ὄπισθεν ὁρῶμεν , ἐπειδὴ κατ’ εὐθεῖαν φέρονται αἱ ἐνέργειαι πρὸς τὰς ὄψεις , οὐκ ἄλλως δὲ κατ’ εὐθεῖαν ἐκ τῶν ὁρατῶν αἱ ἐνέργειαι πρὸς τὰς ὄψεις ἐνεχθήσονται , εἰ μὴ ἀντιπρόσωποι αὐτοῖς γενώμεθα . αἱ μὲν γὰρ ἐνέργειαι ἀεὶ ἐν τῷ ἀέρι εἰσὶν ἀπαθῶς , οὐ δρῶσι δὲ εἰς ἡμᾶς , εἰ μὴ ὅταν ὦσι κατ’ εὐθεῖαν τὰ αἰσθητὰ ταῖς ὄψεσιν , ὡς οὐδὲ αἱ ὄψεις κατ’ αὐτοὺς προσβάλλουσι τῷ ὁρατῷ , εἰ μὴ κατ’ εὐθεῖαν αὐτῷ γένωνται . διὰ τοῦτο οὖν τὰ ὄπισθεν χρώματα κἂν ἐκ πλαγίων ἀποβλέψωμεν , οὐχ ὁρῶμεν , καίτοι τῆς ἐνεργείας τῶν χρωμάτων οὔσης ἐν τῷ ἀέρι , διὰ τὸ μὴ κατ’ εὐθεῖαν πρὸς τὰς ὄψεις φέρεσθαι τὴν ἐνέργειαν . οὕτως οὖν καὶ τὰς ἀνακλάσεις τοῦ φωτὸς καὶ τῶν ἐνεργειῶν τῶν ὁρατῶν λέγομεν γίνεσθαι ἀπὸ τῶν λείων σωμάτων κατ’ ἴσας γωνίας τῶν ἐνεργειῶν ἀνακλωμένων . καὶ διὰ τοῦτο τῷ αὐτῷ τῶν ὄψεων λόγῳ , ὅταν τύχοι τὸ κάτοπτρον τοιαύτην θέσιν ἔχον πρὸς ἡμᾶς καὶ τὸ ὁρατόν , ὥστε τὰς ἐνεργείας εἰς αὐτὸ πεσούσας καὶ πρὸς ἴσας γωνίας ἀνακλασθείσας φοιτῆσαι πρὸς τὸ ὄμμα , καὶ τὰ μὴ κατ’ εὐθεῖαν τοῦ ὄμματος κείμενα ὁρῶμεν , οἷον τὰ ὄπισθεν ἢ ἄνω ἢ κάτω ἢ ἐκ πλαγίων . καὶ ἁπλῶς ἅπερ ἐκεῖνοι ἐπὶ τῶν ὄψεων λέγουσι , ταῦτα ἡμεῖς ἀπαραλ|λάκτως ἐπὶ τῶν k 5v ἐνεργειῶν λέγοντες τὰ φαινόμενα σώζομεν . τί γὰρ διαφέρει ἡ ἀπὸ τοῦ ὄμματος εὐθείας προιούσας φοιτᾶν πρὸς τὸ κάτοπτρον , καὶ ἀπὸ τοῦ κατόπτρου ἀνακλᾶσθαι πρὸς τὸ ὄμμα ; εἰ οὖν ταῦτα μὲν κοινῶς καὶ ἐκεῖνοι καὶ ὁ Ἀριστοτέλους ὑποτίθεται λόγος , ἀλλ’ ὁ μὲν ἐπὶ τῶν ἐνεργειῶν , οἱ δ’ ἐπὶ τῶν ὄψεων , μυρία δὲ ἀδύνατα τῇ τῶν ὄψεων ὑποθέσει ἀκολουθεῖ , αἱρετέον μᾶλλον τὴν Ἀριστοτέλους ὑπόθεσιν , ἣ καὶ τὰ φαινόμενα σώζει καὶ τὰ ἄτοπα ἐκκλίνει . πόθεν οὖν ἡ θέρμη ἐν τῷ ἀέρι γίνεται , εἲ γε ὁ μὲν ἥλιος θερμὸς οὐκ ἔστιν , αἱ δὲ ἀκτῖνες οὐ σῶμα ; εἰ γὰρ μή εἰσι σῶμα , παράτριψις οὐκ ἔστι · παρατρίψεως δὲ μὴ οὔσης πῶς ὁ ἀὴρ θερμανθήσεται ; ὅτι γὰρ ἡ παράτριψις θερμαίνει οὕτως , ὥστε καὶ ἐκπυρῶσαι , ἄν πυκνοτέρα γένηται , προφανὲς ἐκ τῆς ἐναργείας · καὶ ἐκ ξύλων γοῦν καὶ ἐκ λίθων καὶ σιδήρου παρατριβομένων ἔξαψις γίνεται . καὶ ἐν τοῖς πυρείοις δὲ ἐὰν μὴ οὕτως ἁρμόσωμεν τὴν ἀκτῖνα πρὸς τὸ ὑπέκκαυμα , ὥστε μὴ ἀμβλεῖαν γωνίαν τὴν κλάσιν τῶν ἀκτίνων ποιῆσαι , ἀλλ’ ὀξεῖαν οὕτως , ὥστε τὴν δίπλωσιν σχεδὸν εἰς μίαν εὐθεῖαν ἀποτελευτῆσαι καὶ τῇ πυκνότητι παρατρῖψαι τὸν ἀπειλημμένον μεταξὺ ἀέρα , οὐκ ἄν ἔξαψις γένοιτο · καὶ τοῦτο αἰσθητῶς ὁρῶμεν . ὥστε σῶμα μὲν ὑποτιθεμένοις τὰς ἀκτῖνας συνάγεται τὰ φαινόμενα , ἐνεργείας δὲ οὐκέτι . πῶς γὰρ ἡ τοῦ μὴ θερμοῦ ἐνέργεια θερμανεῖ ; πῶς δὲ ὑπὸ τοῦ ἀσωμάτου παράτριψις ἂν γένοιτο ; λέγω οὖν πρὸς ταῦτα ὅτι , ὥσπερ ὑπὸ τῆς ψυχῆς θερμῆς οὐκ οὔσης ζωτική τις ἐνέργεια ἐγγίνεται ἐν τῷ σώματι , ἥτις τὸ ἔμφυτον θερμὸν ζωογονεῖ τὸ ζῷον , ἐπειδὰν δ’ ἀποστῇ ἡ ψυχή , εὐθὺς καὶ τὸ ἔμφυτον ἀποσβέννυται θερμόν , οὕτω καὶ ἐκ τοῦ ἡλίου ζωτικήν τινα ἐνέργειάν ἐγγίνεσθαι διὰ τοῦ φωτὸς ἐν ἀέρι , καὶ ταύτην κινοῦσαν τὸ ἔμφυτον τοῦ ἀέρος θερμὸν ἐκθερμαίνειν αὐτόν . καὶ ὥσπερ ἡ θυμοειδὴς τῆς ψυχῆς δύναμις αὐτὴ θερμὴ μὴ οὖσα , ἐπειδὰν κινηθείη , ἐκθερμαίνει τὸ περικάρδιον αἷμα , ὁμοίως δὲ καὶ ἡ φροντὶς θερμαίνει ἀσώματος οὖσα ψυχῆς ἐνέργεια , οὕτω καὶ τὸν ἥλιον οὐδὲν ἀπεικὸς μὴ ὄντα θερμὸν τῇ ζωτικῇ αὐτοῦ ἐνεργείᾳ , ἥτις ἐστὶ τὸ φῶς , κινοῦντα τὴν ἐν τῷ ἀέρι θερμότητα ἐκθερμαίνειν αὐτόν . εἰ δὲ θερμαντικὴ ἡ ἐνέργεια , ἔνθα ἄν πλείων ᾖ ἡ ἐνέργεια , ἡ θερμασία ἐξ ἀνάγκης · ὥστε ἐν ταῖς ἀνακλάσεσι διπλουμένης τῆς ἐνεργείας καὶ ὀλίγον τὸν ἐντὸς ἀέρα περιεχούσης , ἅτε ὑπὸ πλείονος ἐνεργείας ἀέρος θερμαινομένου οὐ διὰ παρατρίψεως , ἀλλὰ κατὰ τὸν εἰρημένον τρόπον τῷ κινεῖν τὴν ἔμφυτον θερμότητα αὐτοῦ , εἰκότως συμβαίνει τὰς ἐξάψεις γίνεσθαι . τοῦ δὲ τὴν μεσημβρίαν θερμαίνεσθαι μᾶλλον τῆς ἕω καὶ τῆς δείλης πάλιν μὲν τὰς αὐτὰς αἰτίας ἀποδώσομεν · διότι ἀνατέλλοντος καὶ δύνοντος τοὐ ἡλίου αἱ ἐνέργειαι κλώμεναι ἀμβλείας γωνίας ποιοῦσι καὶ πολὺν ἀέρα ἐντὸς ἀπολαμβάνουσι , διὰ τοῦτο ἧττον θερμαίνουσιν . ἄλλως τε ἀνατέλλων τε καὶ δύνων ὁ ἥλιος διὰ πλείονος ἀχλύος ἡμῖν προσβάλλει · ἡ δὲ ἀχλὺς ὑδατώδης ἀτμὶς γάρ ) , καὶ διὰ τοῦτο εἰκότως ἧττον θερμαίνουσιν αἰ ἐνέργειαι δι’ ἀχλύος πολλῆς προσβάλλουσαι ἡμῖν . ὅτι δὲ πλείων ἡ ἀχλὺς εἰς τὸ ἀνατολικὸν καὶ τὸ δυτικὸν ἢ εἰς τὸ κατὰ κορυφήν , δῆλον ἐντεῦθεν . ἔστω γὰρ ὁ μὲν ἐντὸς κύκλος ἡ γῆ , ὁ δὲ ἔξωθεν ὁ ἀπὸ τῆς ἀχλύος περιέχων τὴν γῆν . αἱ μὲν οὖν ἐκ τοῦ κέντρου ἐκβαλλόμεναι τῆς γῆς δῆλον ὅτι ἴσαι ἔσονται , ἐπειδὴ καὶ παντὸς κύκλου αἱ εἰς τὴν περιφέρειαν ἐκβαλλόμεναι εὐθεῖαι ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν . εἰ δὲ ἀπὸ τῆς οἰκήσεως τῆς ἡμετέρας ἐκβάλῃς εὐθείας , εἰ μὲν ἐπὶ τὸν οὐρανόν , δῆλον ὅτι διὰ τὸ τὴν πᾶσαν γῆν κέντρου λόγον ἐπέχειν πρὸς τὸ πᾶν , εἰ . καὶ ἄνισοί εἰσιν , ὅμως διὰ τὸ ἀνεπαίσθητον εἶναι ὡς πρὸς τὸ τοῦ παντὸς μέγεθος τὴν διαφορὰν αὐτῶν ἴσαι ἔσονται · εἰ δὲ ἐπὶ τὴν ἀχλὺν τὰς ἀπὸ τῆς οἰκήσεως ἐκβάλῃς , ἐπειδή , ὡς δέδεικται ἐν τοῖς Μετεώροις , οὐκ ἐπὶ πολὺ ὕψος φέρεται ἀπὸ τῆς φῆς ἡ ἀτμίς εἰσὶ γοῦν ὄρη ὑπερνεφῆ ) , οὔτε δὲ ἡμεῖς ἐν τῷ κέντρῳ οἰκοῦμεν , ἐξ ἀνάγκης οὐκ ἔσονται ἴσαι ἀλλήλαις , ἀλλ’ ἐλάχισται μὲν αἱ κατὰ κορυφήν , αἱ δὲ λοιπαὶ αἱ μὲν τὴν μεγίστην ἀφεστῶσαι τοῦ κατὰ κορυφὴν μέγισται , αἱ δὲ πλησιαίτεραι τοῦ κατὰ κορυφὴν ἥττους . ἔστι δὲ τῶν ἐκ τῆς ἐπιφανείας ἀγομένων εὐθειῶν , καθ’ ἣν καὶ οἰκοῦμεν , ἐλαχίστη μὲν ἡ ἐν τῷ κατὰ κορυφήν , μεγίστη δὲ ἡ διὰ τοῦ κέντρου , τῶν δὲ λοιπῶν αἱ πλησιαίτεραι τοῦ κατὰ κορυφὴν ἐλάττους , αἱ δὲ λοιπαὶ μείζους . ἐν δὲ τῷ θερμῷ καὶ πλείονα χρόνον ὑπὲρ γῆν διατρίβων μᾶλλον θερμαίνει . πέφυκε γὰρ τὸ φῶς ὅταν προσπέσῃ εἰς λεῖόν τι καὶ στιλπνὸν σῶμα , δρᾶν εἰς αὐτὸ οὕτως ὥστε καὶ αὐτὸ τὴν ὁμοίαν ἐνέργειαν ἀντιπέμπειν , ὥσπερ ἐν ἀργυρίῳ καὶ ἐν τοῖς ἐσόπτροις καὶ ἐν ὕδατι καὶ ὑέλοις καὶ ἄλλοις πλείστοις . πᾶν μὲν οὖν σῶ μὰ τὴν τοῦ φωτὸς δεχόμενον ἐνέργειαν πέφυκε καὶ αὐτὸ τὴν αὐτὴν ἀντιπέμπειν , ἐξαιρέτως δὲ τὰ λεῖα σώματα , ὥσπερ τὰ εἰρημένα . διὰ τοῦτο γοῦν καὶ ἡ σελήνη δεχομένη τὸ τοῦ ἡλίου φῶς φωτίζει τὰ τῇδε , καὶ τοῦτό φαμεν φωτὸς ἀντανάκλασιν , τὴν ἀπὸ τῶν δεξαμένων καὶ δυναμένων ὁμοίαν ἐνεργεῖν ἐνέργειαν . ἐν οὖν τῷ θέρει καὶ ἐν τῇ μεσημβρίᾳ πλειόνων ἐνεργειῶν ὁμοίων κατὰ ταὐτὸν γινομένων , συμβαίνει μᾶλλον θερμαίνεσθαι τὸν ἀέρα . οὕτω μὲν οὖν τὰς φερομένας ἀπορίας εἰς τὸν περὶ τῶν ἐνεργειῶν λόγον ἐπιλύονται . | καὶ εἰ ἐνέργεια τὸ φῶς καὶ μὴ k 6r σῶμα , ἔτι δὲ καὶ οὐ κατ’ ἐκπομπὴν ὄψεών τινων σωμάτων οὐσῶν τὸ ὁρᾶν γίνεται ἀλλὰ τῶν ὁρατῶν αἱ ἐνέργειαι πρὸς ἡμᾶς ἀφικνοῦνται , τί δήποτε ἐν τοῖς Μετεώροις ταύταις ἐχρήσατο ταῖς ὑποθέσεσιν Ἀριστοτέλης ; λέγω οὖν ὅτι ὡς σαφεστέραις ὑποθέσεσιν ἐχρήσατο ταῖς τῶν ἀκτίνων καὶ τῶν ὄψεων · οὐ γὰρ εὐχερὲς ἐννοῆσαι ἐνεργείας ἀνακλωμένας ἢ ὅλως χωρούσας διὰ τοῦ ἀέρος τὰς τῶν χρωμάτων ἐνεργείας . ὅσα δὲ κατεσκευάσθη δι’ ἐκείνων τῶν ὑποθέσεων , τὰ αὐτὰ καὶ διὰ τούτων κατασκευασθήσεται . ὡς γὰρ ἐκεῖ κώνους ἐλέγομεν ἐξιέναι ἐκ τῶν ὀμμάτων ἀπό τινος κέντρου , εἶτα προιόντας εὐρύνεσθαι , οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἐνεργειῶν δηλονότι λεχθήσεται . ἐπειδὴ γὰρ εἰς στενόν τι κέντρον τοῦ κρυσταλλοειδοῦς αἱ ἐνέργειαι τῶν ὁρατῶν κρίνονται , ἀνάγκη ἀπὸ πλατέος μὲν ἄρχεσθαι αὐτοῦ τοῦ ὁρατοῦ . λήγειν δ’ εἰς στενὸν τὸ ὄμμα · τοῦτο δὲ κῶνός ἐστιν ἔχων κορυφὴν μὲν τὴν κόρην ἢ τὸ τοῦ κρυσταλλοειδοῦς κέντρον , βάσιν δὲ αὐτὸ τὸ ὁρατόν . ὥστε οὐδὲν πρὸς τὰ δεδειγμένα λυμαίνεται τὸ διάφορον τῶν ὑποθέσεων . καὶ τὰ περὶ τῶν ἀνακλάσεων δ’ ὁμοίως ἕξει ἐπ’ ἀμφοτέρων τῶν ὑποθέσεων . ταῦτα μὲν οὖν ὅσον συνηγορῆσαι ταῖς Ἀριστοτελικαῖς ὑποθέσεσιν . Δυσφάνταστον δὲ δοκεῖ τὸ περὶ τῆς ἀνακλάσεως τῶν ἐνεργειῶν , πῶς οἷόν τέ ἐστι τὰς ἐνεργείας , ἀσώματόν τι πρᾶγμα , ἀνακλᾶσθαί τε καὶ γωνίας ποιεῖν . ἀμβλεῖα γὰρ καὶ ὀξεῖα γωνία διαστάσεως ἐστιν , ἡ δὲ διάστασις μεγέθους , τὸ δὲ μέγεθος σωμάτων καὶ ἐν σώμασιν · ἡ δὲ ἐνέργεια ἀσώματος , οὐκ ἔχουσα ἐν τῷ ἀέρι τὸ εἶναι , ἀλλ’ ἐν τῷ ἐνεργοῦντι · πῶς οὖν ἀνακλᾶται τοῦ ἰδίου ὑποκειμένου χωρίς ; ἄλλως τε εἰ ἀνακλᾶται , ἢ τοῦ ἀέρος ἀνακλᾶται ἢ καθ’ ἑαυτήν . εἰ μὲν οὖν καθ’ ἑαυτήν , πῶς πάλιν ἀσώματόν τι πρᾶγμα ἀνακλασθήσεται καὶ γωνίας ποιήσει ; εἰ δὲ μετὰ τοῦ ἀέρος , ἐπειδὴ ὑγρὸς ὢν ὁ ἀὴρ ἑαυτῷ ἀντιπεριίσταται , ἐξ ἀνάγκης ὁ ἀνακλασθεὶς ὠθήσει ἄλλον ἀέρα , οὗ ἐν τῷ τόπῳ γίνεται , καὶ τὸν αὐτοῦ τόπον ἄλλο μόριον τοῦ ἀέρος καταλήψεται . δῆλον οὖν ὅτι ὁ τῷ ἀνακλασθέντι ἀὴρ μεῖά τῆς ἐν αὐτῷ τοῦ φωτὸς ἐνεργείας ὑποχωρήσει τῷ ἀνακλασθέντι , ὥστε οὐ διπλασιασθήσεται ἡ ἐνέργεια τοῦ φωτὸς ἐν καὶ τῷ αὐτῷ ἀέρι · ἀντὶ γὰρ τῆς ἀνακλωμένης μεταξὺ τοῦ ἀέρος ἄλλη μετὰ τοῦ ἀντιπεριστάντος ἀέρος ὑπεχώρησεν . εἰ δὲ μὴ ἐδιπλασιάσθη ἡ ἐνέργεια , οὐ μᾶλλον ἐθέρμανε . μάταιος ἄρα ὁ τῶν ἀνακλάσεων τῶν ἐνεργειῶν λόγος εἰς τὸ ποιῆσαι πλείω θερμασίαν , ὁπότε ἀντιπεριίσταται τῇ ἀνακλασθείσῃ μετὰ καὶ τοῦ ἀέρος ἡ ἐν τῷ τόπῳ , οὗ ἡ ἀνάλλασις γέγονε πρότερον οὖσα ἐνέργεια . | ἀλλὰ πρὸς τοῦτό φημι , ὅπερ ἤδη ἔφθην εἰπών , ὅτι ὃν τρόπον ἡ σελήνη δεχομένη τὰς τοῦ ἡλίου ἐνεργείας καὶ φωτιζομένη διὰ τὴν τοῦ σώματος αὐτῆς λαμπρότητα πέφυκε καὶ αὐτὴ ἀντενεργεῖν καὶ φωτίζειν τὰ τῇδε , οὕτω δὲ καὶ ἄλλα πλεῖστά ἐστιν , ἅπερ δεχόμενα τὰς τοῦ φωτὸς ἐνεργείας καὶ αὐτὰ ἀντενεργεῖν πέφυκεν , οἷον ὕδωρ , ὕελος , ἄργυρος , χαλκὸς καὶ ἁπλῶς τὰ λεῖα πάντα καὶ στιλπνά . ὅταν οὖν λέγηται ἀνακλᾶσθαι ἡ ἐνέργεια ἀπὸ τῶν λείων σωμάτων , οὐδὲν | ἄλλο λέγεται ἢ ὅτι δεχόμενα τὰ τοιαῦτα σώματα τάς τε τοῦ φωτὸς τάς τε τῶν ὁρατῶν ἐνεργείας οὐκ αὐτὰς κατ’ ἀριθμὸν ἃς ἐδέξατο ποιεῖ κλᾶσθαι , ἀλλ’ ὅτι ἀντενεργεῖν τοιαύτας ἐνεργείας καὶ αὐτὰ πέφυκε . καὶ διὰ τοῦτο καὶ σπουδάζομεν οὕτω πρὸς τὸ φωτισθῆναι τὰ πυρεῖα , ὡς τήν τε ἐκ τοῦ ἡλίου ἐνέρ - γειαν εἰς τὸ πυρεῖον προσπίπτουσαν καὶ τὴν ἐξ αὐτοῦ πάλιν γινομένην μὴ διεστηκέναι ἀλλήλων , ἀλλὰ πλησίον εἶναι καὶ ταύτῃ τῇ πυκνότητι θερμαίνειν . τὰ αὐτὰ καὶ ἐπὶ τῶν ὄψεων . Τούτῳ μὲν οὖν οὕτω διῃτήσθω · ἐκεῖνο δ’ εὐλόγως ἄν τις ἀπορήσειεν , εἰ μὴ κατ’ ἐκπομπὴν τῶν ὄψεων τὸ ὁρᾶν γίνεται , ἀλλ’ αἱ τῶν ὁρατῶν ἐνέργειαι εἰς τὸ ὄμμα φοιτῶσι , πόθεν τὰ διαστήματα τὰ μεταξὺ ἡμῶν τε καὶ τῶν ὁρωμένων γινώσκομεν · εἰ γὰρ ἐφοίτων μέχρι τοῦ ὄμματος αἱ ἐνέργειαι , καὶ τὰ ἐγγὺς καὶ τὰ πόρρω ὡσαύτως ὁρᾶσθαι ἔδει · εἰ δὲ γινώσκομεν τὰ ἀποστήματα τῶν ὁρατῶν , δῆλον ὅτι οὐ ἡμᾶς τὰ εἴδωλα ἤτοι αἱ ἐνέργειαι τῶν ὁρατῶν φοιτῶσι . πῶς δ’ ἄν τις καὶ φαντασθείη ἐνεργείας σχημάτων καὶ χρωμάτων διὰ τοῦ ἀέρος φοιτώσας ; ἀλλ’ ἔφασκε πρὸς τοῦτο ὁ φιλόσοφος μὴ τὰς ἐνεργείας φοιτᾶν μέχρι τοῦ ὄμματος , ἀλλ’ ἁπλῶς τὸν ἀέρα πάντα πεπληρῶσθαι πάντων τῶν ὁρατῶν . τοῦτο δὲ ἐντι ἀπορώτερόν τε καὶ ἀτοπώτερον . πρῶτον μὲν γὰρ καὶ τὸ αὐτὸ ἔτι μένει ἄπορον . εἰ γὰρ κοινῶς ὁ ἀὴρ τῶν ἐμφάσεων τῶν ὁρατῶν πεπλήρωται , πόθεν τὰ ἀποστήματα γινώσκομεν ; ἔδει γὰρ καὶ τὸ πάνυ πόρρω καὶ τὸ ἐγγὺς ὡσαύτως φαίνεσθαι . οὐκ ὤφειλε δὲ οὐδὲ τὰ πορρωτάτω διαφεύγειν τὴν αἴσθησιν . εἴ γε πᾶς ὁ ἀὴρ πασῶν τῶν ἐμφάσεων πεπλήρωται . ἀλλ’ ἴσως πρὸς τοῦτο μὲν φήσειεν ὅτι , ὥσπερ οἱ τὰς ὄψεις ὑποτιθέμενοι ἀσθενεῖν αὐτάς φασι πόρρω προιούσας καὶ διὰ τοῦτο μὴ ὁρᾶν τὰ πόρρωθεν , τὸ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν ἐνεργειῶν ἡμεῖς ὑποτιθέμεθα ἐπὶ πολὺ προϊούσας ἀσθενεῖν . ἀλλὰ πρὸς ἐκεῖνο τί ἂν φήσειεν ; εἰ γὰρ ὁ πᾶς τῶν ἐμφάσεων πεπλήρωται , τίς ἔτι χρεία τοῦ ὑποτίθεσθαι κατ’ εὐθεῖαν λέγειν ἰέναι τὰς ἐνεργείας ; ἔδει γὰρ αὐτὰ τὰ μὴ πόρρω ἡμῶν καὶ ἁπλῶς ἅπερ ὁρᾶν δυνάμεθα , ὅπου δἄν ἀποβλέψωμεν , ὁρᾶν , ἅπαξ τοῦ ἀέρος πεπληρωμένου τῶν ἐμφάσεων . διὰ τί οὖν μὴ ὁρῶμεν τὸν οὐρανὸν καὶ ἕκαστον τῶν ὁρατῶν μὴ ἀτενίζοντες πρὸς αὐτά ; ἔστι δὲ ὑπὲρ τῆς δόξης τῆς Ἀριστοτέλους συναγωνιζόμενον αὐτὴν τὴν ἐνάργειαν μαρτύρασθαι . ὁρῶμεν γὰρ ὅτι , ὅταν διὰ σφέκλου κεχρωσμένου πυρρῷ ἢ ἄλλῳ τινὶ τοιούτῳ χρώματι ἀκτὶς ἡλίου βάλλῃ , ἀπαθὴς ὁ ἀὴρ μένων τό τε χρῶμα τοῦ σφέκλου καὶ τὸ σχῆμα διαπορθμεύει , μέχρις ἂν στερεοῦ τινος προσψαύσῃ σώματος , καὶ λοιπὸν ἐν ἐκείνῳ ἐναπομάττεται τό τε χρῶμα τοῦ σφέκλου καὶ τὸ σχῆμα . καὶ ἔστι τῷ ὄντι θαυμαστὸν ἰδεῖν . ἐν μὲν γὰρ τῷ ἀέρι ἐνατενίζων τις , δι’ οὗ δίεισιν ἡ τοῦ ἡλίου ἀκτίς , ἀπαθῆ τοῦτον ὁρᾷ ὑπὸ τοῦ χρώματος καὶ τοῦ σχήματος τῆς ὑέλου · ἐν μέντοι τῷ στερεῷ σώματι , ἐν ᾧ γίνεται ἡ ἀποτελεύτησις τῆς ἀκτῖνος , ἐν ἐκείνῳ καὶ τὸ χρῶμα ὁρᾶται καὶ τὸ σχῆμα . καὶ οὐ δεῖ που ὄψεων ἐκεῖσε ἀνάκλασιν αἰτιάσασθαι . οὐδὲ γὰρ ἀπλῶς ἐν λείοις τὸ τοιοῦτον γίνεται σώμασιν , ἀλλὰ | καὶ ἐν k 6v ἐρίῳ , εἰ ἐκεῖ προσπέσοι ἡ ἀκτίς , καὶ ἐν ἱματίω καὶ ἐν ψάμμῳ καὶ ἐν ὁτῳοῦν , καὶ τῆς ὄψεως ὡς ἄν ἔτυχεν οὔσης , ὥστε μηδὲ ἐκεῖθεν δύνασθαι ἐπὶ τὸ σφέκλον ἀνάκλασιν γενέσθαι . σαφὲς οὖν ἐντεῦθεν ὡς τῷ ὄντι ἐνέργειαι τῶν ὁρατῶν ἀπαθῶς διὰ τοῦ ἀέρος χωροῦσαι οὕτως ἐν τῷ τῷ αἰσθητηρίῳ γινόμεναι ἅτε δὴ ἐν στερεῷ σώματι ἐκεῖσε καὶ τὰ χρώματα καὶ τὰ σχήματα τῶν ὁρατῶν ἐντυποῦσι · καὶ οὕτως ὑπ’ αὐτῶν τοῦ αἰσθητηρίου παθόντος ἡ κρίσις ἐπὶ τὴν αἴσθησιν διαβαίνει . ἀλλ’ ἔστι πρὸς τοῦτο εἰπεῖν ὅτι οὐ τὸ αὐτὸ ὁρῶμεν γινόμενον ἐπὶ τῶν ὁρατῶν , ὅπερ συμβαίνει ἐπὶ τοῦ ὑποδείγματος . οὐδὲ γὰρ ἄλλως τὸ εἰρημένον γίνεται , εἰ μὴ ἀκτὶς διὰ τοῦ σφέκλου προσπέσοι , τὰ δὲ ὁρατὰ ὁρῶνται καὶ μὴ ἀκτῖνος αὐτοῖς κατ’ εὐθεῖαν ἀπὸ τοῦ ἡλίου προσβαλλούσης . ἄλλως τε ἐπὶ μὲν σφέκλου , οἷς ἂν προσπέσῃ ἡ ἀκτίς , ἐν τούτοις φαντασία γίνεται τοῦ χρώματος · οὐδὲν δὲ τοιοῦτον ἐπὶ τῶν ὁρατῶν φαίνεται · οὐδὲ γὰρ δρῶντα φαίνεται εἰς τὰ λοιπὰ σώματα , κἄν δι’ αὐτῶν ἡ ἀκτὶς φέρηται · ἄλλο ἄρα ἐστὶ τὸ γινόμενον ἐπὶ τοῦ ὑποδείγματος παρὰ τὴν τῶν ὁρατῶν ἐνέργειν ἢ ἁπλῶς λῆψιν . καὶ τοῦτο δὲ πρὸς τὸν περὶ τῶν ἐνεργειῶν ἀποροῦσι λόγον · τί δήποτε , φασίν , ὅταν χυμός τις ἐπιρρεύσῃ ἐν τῷ ὄμματι , τοῦτον μὴ ὁρῶμεν ἐντὸς ὄντα ; εἰ γὰρ ὅλως αἱ τῶν αἰσθητῶν ἐνέργειαι ἐν αὐτῷ τῷ ὄμματι γενόμεναι δρῶσι , καὶ μὴ αἱ ὄψεις αἱ ἡμέτεραι ἀφικνοῦνται πρὸς αὐτά , ἔδει τὸν συστάντα χυμὸν ἐν τῷ ὄμματι ἔσω ἡμᾶς ὁρᾶν · νῦν δ’ οὐ τοῦτο γίνεται , ἀλλ’ ἔξω αὐτοῦ ἀντιλαμβανόμεθα . καὶ γὰρ εἰ συμβῇ κεχρωσμένον εἶναι τὸν χυμὸν ἐκεῖνον , ἔξω ἐν τῷ ἀέρι τοῦ χρώματος ἀντιλαμβανόμεθα , κἄν ἐσχηματισμένος εἴη , καὶ τοῦ σχήματος ἔξω πάλιν καὶ οὐκ ἄν εἴποι τις ὅτι ἡ τούτου ἐνέργει ἐξελθοῦσα ἔξω ἐν τῷ ἀέρι πάλιν ἀπὸ τούτου ἀνεκλάσθη εἰς τὸ ὄμμα · οὐ γὰρ ἀπλῶς ἀπὸ τοῦ ἀέρος , καὶ ταῦτα ἐνίοτε λεπτομερεστάτου ὄντος , ἀνακλᾶσθαι πεφύκασιν αἱ ὄψεις καὶ ἐνέργειαι . ἄλλως τε , εἰ τοῦτο ἦν , διὰ τί μὴ καὶ τὸ τοῦ ῥαγοειδοῦς χρῶμα τὸ αὐτὸ τοῦτο ἐποίει ; ἔδει γὰρ καὶ τούτου τὴν ἐνέργειαν ἐξελθοῦσαν καὶ ἀνακλασθεῖσαν πρὸς ἡμᾶς ἀντιληπτὴν ἡμῖν εἶναι · νῦν δὲ οὐκ ἔστιν . εὔδηλον οὖν , φασίν , ὅτι τὸ ὀπτικὸν πνεῦμα πεπονθὸς ἐκ τοῦ ἔνδον χυμοῦ , εἶτα προελθὸν ἔξω καὶ ὥσπερ ὀχήματι τῷ πεφωτισμένῳ ἀέρι χρησάμενον , οὕτω τοῦ ἐγγενομένου ἐν αὐτῷ πάθους ὑπὸ τοῦ ἐντὸς χυμοῦ ἀντιλαμβάνεται . συνεχὲς γὰρ ὂν ἐν ἑαυτῷ τὸ πνεῦμα τοῦ μορίου ἐκείνου τοῦ προσβάλλοντος τῷ χυμῷ πεπονθότος ἅπαξ καὶ ἀλλοιωθέντος κατὰ συνέχειαν ἐφεξῆς τὴν ἀλλοίωσιν ἴσχει · καὶ ἐπειδὴ μὴ ἄλλως ἡ ἀντίληψις τῶν ὁρατῶν γίνεται ἢ διὰ τοῦ πεφωτισμένου ἀέρος , εἰκότως ἔξω γενόμενον τοῦ πάθους ἀντιλαμβάνεται . πρὸς ταῦτα οὖν ἐκεῖνό φαμεν , ὅτι τὸ μὲν ἐξιέναι ἐκ τῶν ὀμμάτων ὄψεις οὐ πρότερον παραδεξόμεθα , πρὶν δὴ τὰ πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἀκολουθήσαντα ἄτοπα διαλύσωσιν . εἰ γὰρ ὅλως τὸ ἐξιέναι ἐκ τῶν ὀμμάτων ὄψεις ἀνῄρηται , οὐ δήπου ὡς ἀληθοῦς οὔσης τῆς ὑποθέσεως ἀνεξόμεθα αὐτῶν ταύτῃ χρωμένων τῶν προκειμένων τοὺς λόγους ἀποδιδόναι . φαμὲν οὖν ἡμεῖς ταῖς εἰρημέναις ὑποθέσεσιν ἑπόμενοι , ὅτι ὁ χυμὸς οὗτος συνιστάμενος ἐν τῷ ὄμματι οὐκ ἀλλαχοῦ ἔχει τὴν σύστασιν ἢ περὶ αὐτὸ τοῦ ῥαγοειδοῦς τὸ τρῆμα ἔξω τῶν ὑγρῶν · εἰ γὰρ ἐνδοτέρω συστῇ , ἢ ἐν τοῖς ὑγροῖς ἢ ἐν τῷ ὀπτικῷ νεύρῳ , παντάπασιν ἐμποδίσει τῇ ὄψει . φαμὲν οὖν τῷ ὄντι πνεῦμα ὀπτικὸν κατιέναι ἀπὸ τοῦ ἐγκεφάλου διὰ τῶν ὀπτικῶν νεύρων , τοῦτο δὲ μέχρι φῦ κρυσταλλοειδοῦς ἀφικνεῖσθαι , καὶ ἐν αὐτῷ εἶναι αὐτοῦ τὰς ἀποτελευτήσεις . διὸ καὶ αἱ τῶν ὁρατῶν κρίσεις ἐκεῖσε · διὸ καὶ αὐτὸ διαφανές , ἵνα διαπορθμεύοιντο δι’ αὐτοῦ αἱ ἐνέργειαι τῶν ὁρατῶν ἐπὶ τὸ ὀπτικὸν πνεῦμα · διόπερ καὶ τέτρηται τὸ μεταξὺ τοῦ ῥαγοειδοῦς . ἐπειδὴ γὰρ ὁ ῥαγοειδὴς κέχρωσται καὶ διὰ τοῦτο ἔμελλεν ἐμποδίζειν διαπορθμεύεσθαι τὰς τῶν χρωμάτων ἐνεργείας , τέτρηται τὸ πρὸς τῷ κρυσταλλοειδεῖ μέρος , ἵν’ ἀνεμποδίστως φοιτῶσιν αἱ τῶν ὁρατῶν διὰ τοῦ κερατοειδοῦς καὶ τῶν ὑγρῶν διαφανῶν ὄντων καὶ ἀχρωματίστων . ἔξω οὖν τῶν ὑγρῶν τοῦ χυμοῦ συνισταμένου καὶ τῶν ὑγρῶν διαφανῶν ὄντων ἀφικνεῖται δι’ αὐτῶν ἐπὶ τὸ ὀπτικὸν πνεῦμα ἡ τοῦ συστάντος χρώματος ἢ σχήματος ἐνέργεια . καὶ ἐπειδή , εἰ καὶ διαφανῆ ἐστι τὰ ὑγρά , ἀλλ’ οὖν τὸ διαφανὲς αὐτῶν φωτὸς παρουσίᾳ τελειοῦται καὶ γίνεται ἐνεργείᾳ διαφανὲς πρότερον δυνάμει ὄν , διὰ τοῦτο μύοντες οὐχ ὁρῶμεν καὶ οὐκ ἀντικείσεται ἡμὶν . διὰ τί οὖν οὐχ ὁρῶμεν καὶ τὸ τοῦ ῥαγοειδοῦς χρῶμα δεικνυμένης αὐτοῦ τῆς ἐνεργείας διὰ τῶν ὑγρῶν ; εἴπομεν γὰρ ἤδη ὅτι τὸ πρὸς τῷ κρυσταλλοειδεῖ μέρος αὐτοῦ τέτρηται · μὴ οὔσης οὖν αὐτοῦ κατ’ ἐκεῖνο τὸ μέρος τῆς οὐσίας , ἐν ᾧ αἱ τῶν ὁρατῶν κρίσεις γίνονται διὰ τὸ ἐκεῖσε τὰς ἀποτελευτήσεις εἶναι τοῦ ὀπτικοῦ εἰκότως οὐδὲ ἀντίληψις αὐτοῦ γίνεται . τί οὖν ; φησί · τὸ ὀπτικὸν πνεῦμα τοσοῦτον μόνον ἐπέχει τόπον , ὅσον ἐστὶ τὸ τῆς κόρης διάστημα ; ἔπειτα εἰ καὶ τοσοῦτον ἐπεῖχε καὶ ἀκίνητον ἐν ἐκείνῳ ἕστηκε τῷ μέρει , οὐκ εὔλογον αὐτὸ καὶ παρ’ ἑκάτερα χεῖσθαι · οὐχὶ δὲ ἡ τούτου αὔξησις καὶ μείωσις ὅλον τὸν ὀφθαλμὸν ἢ κοιλότερον ποιεῖ ἢ προέχοντα ; φημὶ οὖν πρὸς ταῦτα συντόμως ὅτι , εἰ καὶ παρ’ ἑκάτερα συμβαίνει τοῦ πνεύματος χύσιν γενέσθαι , ἀλλ’ οὖν ἡ ἀντίληψις τῶν ὁρατῶν κατὰ μόνου τοῦ μορίου ἐκείνου γίνεται ἐν ᾧ ἡ κόρη συνέστηκε . καὶ τοῦτο σαφὲς καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἐναργείας καὶ ἐκ τοῦ λόγου . ὁρῶμεν γὰρ ὅτι , εἰ μὲν ἐν αὐτῇ τῇ κόρῃ πάθος τι γένηται , λέγω δὴ ἢ χυμοῦ σύστασις , ἢ ῥύπος τις καὶ πάχυνσις τοῦ κερατοειδοῦς , εὐθὺς τοῦ ὁρᾶν ἐμποδιζόμεθα · εἰ μέντοι μὲν καὶ τὰ περὶ ταύτην μέρη κατὰ φύσιν ἔχοι , τὰ παρ’ ἑκάτερα δὲ αὐτῆς πάντα πάθοιέν τι , ἢ σκίρρον ἢ ἐπίρροιαν χυμοῦ ἤ τι τοιοῦτον , ἀνεμπόδιστος ἡ ὄψις γίνεται , ὡς δηλονότι δι’ αὐτῆς μόνης τῆς ἀντιλήψεως γινομένης . καὶ ἡ αἰτία δήλη . εἰ γὰρ διὰ τοῦτο τέτρηται ἐκεῖσε ὁ ῥαγοειδής , ἵνα μὴ τῷ οἰκείῳ | χρώματι ἐμποδίσῃ τῇ ἀντιλήψει τῶν ὁρατῶν , ἔνθα ἄν μὴ τοῦτο πεπονθὼς ᾖ , ἐμποδίσει δηλονότι . ὥστε κἂν ἐν ὅλῳ τῷ ὀφθαλμῷ κεχυμένον ᾖ τὸ πνεῦμα , ἀδύνατον δι’ ὅλου ἀντιλαβέσθαι . καὶ ὥσπερ εἴ τις οἶκος εἴη μίαν μόνην ὀπὴν ἔχων , εἴη δ’ ἐν ἐκείνῃ τῇ ὀπῇ ὕελος κατακόρως μέλινα , ἅτε δὴ μὴ δυναμένου τοῦ φωτὸς δι’ αὐτῆς καταφωτίσαι τὸν οἶκον , οὔτε αὐτῆς οὔτε ἄλλου τινὸς γινομένη τοῖς ἔνδον ἀντίληψις , οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τοῦ ῥαγοειδοῦς συμβαίνει . εἰ γὰρ καὶ τὰ ἔνδον αὐτοῦ πάντα διαφανῆ ἦν , ἅτε δὴ μὴ δυναμένου τοῦ φωτὸς διὰ τὸ τοῦ ῥαγοειδοῦς χρῶμα τὸ ἐν αὐτοῖς διαφανὲς εἰς ἐνέργειαν ἀγαγεῖν , οὐκ ἀντιλήψεται ἡ ἐνδοτέρω ἐκείνων δύναμις οὐδὲ αὐτοῦ τοῦ ῥαγοειδοῦς · ὃ καὶ ὅλως εἰ μὴ ὁρῶμεν δι’ ὅλου τοῦ ῥαγοειδοῦς , ἀλλὰ καὶ διὰ μόνης τῆς κόρης , μάταιον τὸ ζητεῖν διὰ τί μὴ καὶ τοῦ ῥαγοειδοῦς ἀντιλαμβάνεται ἡ ὄψις . ναί , φησί , καὶ εἰ τὸν ἐντὸς χυμὸν ὁρῶμεν τῶν ὄψεων μὴ προιουσῶν εἰς τὸ ἔξω , διὰ τί μὴ ἔσω ὄντος τοῦ πάθους αἰσθανόμεθα , ἀλλ’ ἔξω εἶναι νομίζομεν τὸ ἔνδον πάθος ; φημὶ οὖν πρὸς τοῦτο ὅτι πᾶσαι σχεδὸν αἱ παρὰ φύσιν διαθέσεις τὸ τοιοῦτο πεφύκασιν ὑπομένειν . καὶ γὰρ οἱ σκοτοδινιῶντες τὸ ἑαυτῶν πάθος τοῖς ἔξω περιάπτουσι , καὶ οὐ δήπου διὰ τὸ πνεῦμά τι ἐξιέναι ἐκ τοῦ ἐγκεφάλου εἰς τὸ ἔξω · ἀλλὰ καὶ οἱ ἐν τῷ στόματι παρὰ φύσιν τινὰ χυμὸν ἔχοντες , τοῦτον τοῖς σιτίοις καὶ τοῖς ποτοῖς ὑπάρχειν νομίζουσιν . ὅθεν καὶ εἴρηται καὶ πάλιν ῥηθήσεται ὅτι δεῖ τὸ ἀντιληπτικόν τινων ἐσόμενον μηδενὶ τούτων πεποιῶσθαι ὧν μέλλει τὴν ἀντίληψιν ἴσχειν , ὁμοίως καὶ τὸ τούτων μηδεμιᾷ τούτων προκατέχεσθαι ποιότητι . καὶ διὰ τοῦτο ἐπειδὴ διαπορθμευτικός ἐστιν ὁ ἀὴρ καὶ χρωμάτων καὶ ψόφων καὶ ὀσμῶν , καὶ ἄχρους ἐστὶ καθ’ αὑτὸν καὶ ἄψοφος καὶ ἄοσμος . εἰ γὰρ προκατίσχοιτό τινι χρώματι , ἐνεπόδισεν ἄν τοῦτο τῇ διαπορθμεύσει τῶν λοιπῶν . καὶ διὰ τοῦτο , ὡς ἤδη εἶπον , τὰ κεχρωσμένα τῶν σφέκλων διαπορθμεύειν πάντα τὰ χρώματα οὐ δύναται . ὥσπερ οὖν τὰ κεχρωσμένα ἐρυθρῷ κυανῷ βάμματι σφέκλα πάντα τὰ δι’ αὐτῶν ὁρώμενα ὁμόχροα ἑαυτοῖς δεικνύουσιν , οὕτω δὴ καὶ ὅταν φθάσῃ ἕκαστον τῶν αἰσθητηρίων , ὧνπερ ἐστὶ κριτικὸν ποιοτήτων , μιᾷ τούτων ὑπό τινος νόσου προκατεσχῆσθαι , πᾶσι τοῖς ἄλλοις αἰσθητοῖς ταύτην περιτίθησι τὴν ποιότητα . οὕτως οὖν καὶ ἡ γλῶσσα ὅταν ποιωθῇ , πᾶσι τοῖς γευστοῖς ταύτην ὑπάρχειν νομίζει τὴν ποιότητα . ἥνπερ αὐτὴ φθάσασα ἔσχε . τοῦ γὰρ γευστοῦ γευομένη , ἐπειδὴ δραστικώτερον ἔχει τὸν ἐν ἑαυτῇ χυμόν , ἐκείνου πρότερον αἰσθανομένη τῷ προσελθόντι νομίζει τοῦτο περικεῖσθαι . διὸ οἱ οὕτως ἔχοντες προσφέρονται δραστικωτέρους χυμούς , ἢ ὄξος τυχὸν ἤ τι τοιοῦτον , ἵνα ἐπικρατέστερος οὗτος γενόμενος τοῦ ἐνυπάρχοντος παρὰ φύσιν ἐν τῇ γλώττῃ ἀντίληπτος γένηται τῇ αἰσθητικῇ δυνάμει . τὸ αὐτὸ οὖν καὶ ἐπὶ τῆς ὄψεως συμβαίνει · τῷ γὰρ παρὰ φύσιν ἐγγενομένῳ χρώματι ἐν ἡμῖν κεχρῶσθαι τὰ ἔξω νομίζομεν , ὡς ἐπὶ τῶν ἰκτεριώντων · ὠχρὰ γὰρ πάντα νομίζουσιν . ἐπειδὴ <γὰρ> τὰ διαφανῆ τοῦ ὄμματος μόρια , δι’ ὧν τῶν ὁρατῶν οἷον τὰ ὑγρὰ καὶ ὁ κερατοειδής , ὠχρὰ γέγονε , νομίζομεν τὰ δι’ αὐτῶν ὁρώμενα πάντα τοιαῦτα εἶναι , ὥσπερ καὶ τὰ διὰ σφέκλων ὁρώμενα τὸ αὐτὸ χρῶμα τοῖς σφέκλοις ἔχειν δοκεῖ . οὕτω δὲ καὶ ἐν τῷ συνισταμένῳ χυμῷ ἐν τῷ ὄμματι τὸ χρῶμα αὐτοῦ καὶ τὸ σχῆμα τῷ ἀέρι περιάπτομεν . καὶ ὅπερ ἤδη εἶπον , εἰ ὥσπερ ἐπὶ τῶν λοιπῶν αἰσθητηρίων , ὅταν παρὰ φύσιν ἔχωσι , τὸ αὐτῶν πάθος τοῖς αἰσθητοῖς ὑπάρχειν δοκεῖ , καίτοι μὴ γενομένου ἐπὶ ἐκείνων κατὰ ἐκπομπὴν τοῦ αἰσθάνεσθαι , εὔλογον καὶ ἐπὶ τῆς ὄψεως τὸ αὐτὸ συμβαίνειν , οὐκ ἄρα διὰ τὸ ἔξω τοὐ ἰδίου πάθους ἀντιλαμβάνεσθαι τὸ αἰσθητήριον πνεύματα ἐξιέναι ἐκ τοῦ ὄμματος παρεδεξάμεθα . συμβαίνει δὲ καὶ πρὸς τὸ σχῆμα τοῦ ἐναποσκήψαντος χυμοῦ τοιαῦτα καὶ ἔξωθεν ὁρᾶσθαι διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν . εἰ μὲν γὰρ ὁ ἐνσκήψας χυμὸς πᾶσαν ἀπολάβῃ τὴν κόρην , πᾶσα ἡ ἐνέργεια βλάπτεται · ὅταν δὲ κατά τι μόριον τῆς κόρης ἐπιπροσθῇ τῇ ὁρατικῇ δυνάμει , πανταχόθεν εἰσιόντων τῶν ὁρατῶν καὶ τοῦ φωτός , κατ’ ἐκεῖνο δὲ τὸ μέρος ἀορασίας οὔσης , διὰ τὴν ἐπιπρόσθησιν τοῦ χυμοῦ πλάνη τις γίνεται , καὶ δοκεῖ τὸ μόριον ἐκεῖνο καθ’ ὃ οὐχ ὁρᾷ σῶμά τι εἶναι ἔξω δῆλον καὶ ὁμοίως ἐσχηματισμένον . διὸ κἂν συμβῇ μὴ ἵστασθαι , ἀλλὰ κινεῖσθαι τὸν χυμόν , δοκεῖ καὶ ἔξω σῶμά τι ὂν κινεῖσθαι ἀεί , κατ’ ἄλλο μέρος τῆς ἀορασίας γινομένης . τί δὲ θαυ - μαστόν , εἰ κάτοπτρά ἐστιν ἔξω τὴν ἔμφασιν τῶν εἰδώλων παρέχοντα ; καίτοι τίς ἂν ὑπονοήσοι τὸ εἴδωλον τὸ φαινόμενον ἔξω περιφέρεσθαι τὸ αὐτὸ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν παρὰ φύσιν τοῦ ὀφθαλμοῦ διαθέσεων γίνεσθαι ; Διὰ τί οὖν , φασί , πλατυκοριάσεως γενομένης οὐκέτι ὁρῶμεν ; οἱ μὲν γὰρ τὰς ὄψεις αἰτιώμενοι εὔλογον αἰτίαν ἔχουσι διὰ τὸ σκεδάννυσθαι εὐθὺς τὰς ὄψεις ἐξιούσας καὶ χεῖσθαι καὶ μὴ σώζειν ἐν τῇ ἐκπομπῇ τὸ σχῆμα ὅπερ ἔσωζον καὶ τῆς κόρης κατὰ φύσιν ἐχούσης · τί δ’ ἄν εἴποις ἐπὶ τῶν ἐνεργειῶν ; εὐρυτέρας γὰρ οὔσης τῆς κόρης ἔδει ῥᾷον εἰσιουσῶν τῶν ἐνεργειῶν μᾶλλον ὁρᾶν . πάλιν οὖν ἔστι καὶ πρὸς τοῦτο ἐκ τῶν αὐτῶν ὑποθέσεων ὑπαντῆσαι ὅτι , ὡς πολλάκις εἴρηται , δεῖ τὰ αἰσθητὰ κατ’ εὐθεῖαν κεῖσθαι τῷ αἰσθητηρίῳ . ἐρεῖ τις οὖν χεῖσθαι τὰς ἐνεργείας πλατείας οὕσης τῆς κόρης καὶ μὴ φέρεσθαι κατ’ αὐτοῦ τοῦ κέντρου , ἔνθα ἡ κρίσις γίνεται · ἀλλὰ τοῦτο γελοῖον . εἰ μὲν γὰρ σώματα ἦσαν , εἶχεν ἄν τὸ λεγόμενον πιθανότητα · νῦ δὲ πῶς οἷόν τέ ἐστι χεῖσθαι ἐνεργείας ἀσωμάτους ; πάντως γὰρ καθ’ ὁποιανοῦν θέσιν τὰ κέντρα ἔσονταί τινα ὁρατὰ κατ’ εὐθεῖαν τῷ αἰσθητηρίῳ ἐν ᾧ γίνεται ἡ κρίσις · τί οὖν κωλύει ἀκριβῆ ἐκείνων τὴν ἀντίληψιν ἔσεσθαι ; τίς δὲ καὶ ἡ αἰτία ἐν παρεστράφθαι τὰς κόρας καὶ μὴ ὑπὸ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν εὐθεῖαν εἶναι ἤτοι ἐκ φυσικῆς | ἁμαρτίας ἤτοι ἐξ ἐπιτηδεύσεως , ὡς ὅταν πηγνύντες τὸν δάκτυλον εἰς τὸ κάτω βλέφαρον παρακινῶμεν ἀνωτέρω τὴν τοῦ ὀφθαλμοῦ τοῦ ἑτέρου θέσιν διατιθέντες , τοιαύταις διαθέσεσι διπλᾶ τὰ πράγματα ὁρῶμεν ; ἐγὼ μὲν οὖν τὴν αἰτίαν τούτου ποτὲ ἐρωτηθεὶς καὶ τῇ τῶν ὄψεων ὑποθέσει χρησάμενος , οὕτως ἀποδέδωκα τοῦ γινομένου τὸν λόγον , ὅτι εἴ φαμεν δύο κώνους ἐκ τῶν ὀμμάτων ἐξιέναι ἀπὸ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς εὐθείας ἀπαρεγκλίτου τῆς διὰ τῶν κέντρων φερομένης τῶν κρυσταλλοειδῶν ὑγρῶν , προσβάλλουσι δὲ αἱ ὄψεις τοῖς ὁρατοῖς καὶ ποιοῦσι τρίγωνα βάσιν μὲν ἔχοντα τὸ αἰσθητόν , πλευρὰς δὲ τὰς τοῦ ἄξονος τοῦ κώνου ἐξ ἴσου παρ’ ἑκάτερα ἀφεστώσας ὄψεις , καθ’ ἃς καὶ αἱ τῶν ὁρατῶν κρίσεις γίνονται , ἄξονες δὲ δύο εἰσὶν ἑκάστου κώνου , περὶ ὃν αἱ λοιπαὶ ὄψεις εἰσίν , δῆλον δήπου ὅτι , εἰ μὲν ἀπαρέγκλιτος εἴη ἡ διὰ τῶν κέντρων τῶν κρυσταλλοειδῶν ἀγομένη εὐθεῖα , ἐκ τῶν δύο κώνων αἱ ἴσον τῶν ἀξόνων ἀφεστηκυῖαι ὄψεις κατὰ τὰ αὐτὰ σημεῖα τῶν ὁρατῶν προσβάλλουσιν , ὡς ἐφαρμόζειν ἀλλήλοις τὰ πέρατα τῶν ὄψεων καὶ ἴσας ποιεῖν τὰς γωνίας , ἐπεὶ ἐκκρίνονται μὲν τὰ αἰσθητὰ κατὰ τὰς γωνίας τὰς γινομένας ἐκ τῶν ὄψεων τῶν ἴσον παρ’ ἑκάτερα τῶν ἀξόνων ἀφεστηκυιῶν , ἐπειδὰν δὲ ἀπαρέγκλιτοι ὦσιν οἱ κῶνοι , αἱ ἴσον ἀφεστηκυῖαι τῶν ἀξόνων ἑκατέρου κώνου τοῖς αὐτοῖς σημείοις προσβάλλουσιν , εἰκότως ὡς ἑνὸς τοῦ ἑνὸς ἀντιλαμβάνονται . ὥσπερ οὖν , κἂν δύο ᾖ τὰ αἰσθητά , διὰ τὸ ἄλλας καὶ ἄλλας αὐτοῖς προσπίπτειν ὄψεις κατὰ μηδὲν συμβαλλούσας ἀλλήλαις καὶ γωνίας διαφόρους ποιούσας , διὰ τοῦτο καὶ δύο φαίνεται τὰ ὁρώμενα ἢ πλείονα , οὕτως εἰ παραστραφείη ἡ τῶν ὄψεων θέσις , συμβαίνει εἰς τὸ αὐτὸ αἰσθητὸν ἐξ ἑκατέρου κώνου ὄψεις προσβάλλειν μὴ ἴσον τῶν ἀξόνων ἀφεστηκυίας · καὶ ἐπεὶ διάφοροι ἀπὸ τῶν αὐτῶν σημείων τοῦ αἰσθητοῦ αἱ γωνίαι γίνονται , εἰκότως καὶ δύο αἱ κρίσεις , καὶ διὰ τοῦτο δύο εἶναι τὸ ἓν αἰσθητὸν δοκεῖ . οὕτω μὲν οὖν ἐκ τῆς κατὰ τὰς ὄψεις ὑποθέσεως ἔστι πιθανῶς τοῦ γινομένου τὴν αἰτίαν ἀποδιδόναι · τίνα δ’ ἄν τις εἴποι τούτου αἰτίαν τῇ ὑποθέσει τῇ τῶν ἐνεργειῶν χρώμενος ; πρὸς δὲ τὴν πρὸς τὰ διαστήματα ἀπορίαν , φημὶ δὴ τὴν λέγουσαν ὅτι ἱεῖ πρὸς ἡμᾶς αἱ ἐνέργειαι φοιτῶσι καὶ μὴ ἐκ τῶν ὄψεων πρὸς τὰ αἰσθητὰ ἐκπέμπεταί τι , πόθεν τῶν διαστημάτων καὶ τῶν μεγεθῶν αἴσθησιν λαμβάνομεν ; οὐδὲν γὰρ ἄλλο ἄλλου ἔδοξεν ἄν ἡμῖν ἐγγυτέρω ἢ πορρωτέρω εἶναι , πάντων ὁμοίως τῶν αἰσθητῶν πρὸς τὸ αἰσθητήριον φοιτώντων · πῶς δ’ ἄν μείζονα ἢ ἐλάττονα ἐφαίνετο εἰς ἓν σημεῖον πάντα ἀποτελευτῶντα;’ τοῦτο οὖν ἐπιλυόμενοί φασιν ὅτι εἰ ἐπὶ ἀκοῆς προφανῶς αἰσθανόμεθα , εἴτε πόρρω τὸ ψοφοῦν ἐστιν εἴτε μή , καίτοι προφανῶς τοῦ αἰσθητοῦ παρὰ τὸ αἰσθητήριον φοιτῶντος , καὶ οὐκ ἐκ τοῦ αἰσθητικοῦ τινος ἐξιόντος , τί θαυμαστόν , εἰ καὶ ἐπὶ τῆς ὄψεως τοῦτο συμβαίνει , τῆς τῶν ὁρατῶν ἐνεργείας προσπιπτούσης ταῖς ὄψεσιν ; ὅτι γὰρ οὐκ αὐτὸς ὁ πεπληγμένος ἀὴρ καὶ ψοφῶν προσπελάζει τῇ ἀκοῇ , ἀλλὰ κατὰ τὴν διηχῆ ἑαυτοῦ δύναμιν ὁ ἀὴρ διαβιβάζει τοὺς ψόφους , ὥσπερ καὶ τὰς τῶν χρωμάτων ἐνεργείας , δῆλον ἐξ ὧν καὶ ἐν ὕδατι ὄντες αἰσθανόμεθα τῶν ἐν τῷ ἀέρι γινομένων ψόφων , οὐ δήπου τοῦ ψοφοῦντος ἀέρος διὰ τοῦ ὕδατος χωροῦντος , ἀλλὰ τῆς ἐν τῷ ὕδατι διηχοῦς δυνάμεως ( καὶ γὰρ καὶ ἐν ὕδατί ἐστι τὸ διηχές ) ἀπαγγελτικῆς τῶν ψόφων οὔσης . καίτοι εἰ κὼ αὐτὸς ὁ ψοφῶν ἀὴρ παρὰ τὸ αἰσθητήριον παρεγένετο , ἔτι μᾶλλον <ἂν> συνηγωνίζετο τῷ προκειμένῳ . πόθεν γὰρ τοῦ ψοφοῦντος παρὰ τὸ αἰσθητήριον αἰσθανόμεθα , εἴτε πόρρω ἐστὶ τὸ ψοφοῦν ; ὥστε εἰ καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ τοιούτου ἀποδοῦναι μὴ δύναταί τις , ἀλλ’ οὖν ὅτι οὐκ ἐκ τούτου ἐλέγχεται ἡ Ἀριστοτέλους περὶ τῶν ὁρατῶν ὑπόθεσις , ἱκανῶς τὸ κατὰ τοὺς ψόφους δείκνυσί γε · καὶ ἐπὶ τούτων ἡ διηχὴς τοῦ ἀέρος δύναμις ἀπαγγέλλει τῷ αἰσθητηρίῳ τοὺς ψόφους , μηδενὸς ἐκ τοῦ αἰσθητηρίου ἐξιόντος , καὶ ὅμως εἴτε πόρρω ἐστὶ τὸ ψοφοῦν εἴτε ἐγγὺς αἰσθανόμεθα , εἴτε ἔμπροσθεν εἴτε ὄπισθεν . Δυνάμει δὲ ἐν οἷς τοῦτό ἐστι , καὶ τὸ σκότος . ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἀεὶ τὸ διαφανὲς ἐνεργείᾳ ἐστὶ διαφανές διαφανὲς δὲ λέγω τὸ παρ’ ἡμῖν · τὸ γὰρ οὐράνιον ἀεί ἐστι διαφανές ) , ἐν οἷς ἐστι τὸ δυνάμει διαφανές , ἐν τούτοις ἐξ ἀνάγκης εἶναι ] καὶ τὸ σκότος · πρὸ γὰρ τοῦ ἐνεργείᾳ γενέσθαι διαφανὲς σκότος ἐστί . τὸ γὰρ δυνάμει ὂν ἔτι κατὰ τὴν τοιαύτην δύναμιν , λέγω δὴ τὴν πρώτην , ἐν στερήσει ἐστὶ τοῦ οὗ δύναται · στέρησις δὲ φωτὸς σκότος ἐστίν . ὧν οὖν ἡ παρουσία τὸ φῶς ποιεῖ ἐν τῷ δυνάμει διαφανεῖ , τούτων ἡ ἀπουσία στέρησιν τοῦ φωτὸς ποιεῖ ἐν τῷ αὐτῷ τούτῳ · στέρησις δὲ φωτὸς σκότος ἐστίν . ὥσπερ οὖν ἡ μὲν ὄψις εἶδός τί ἐστιν , ἡ δὲ τούτου ἀπουσία οὐκ εἶδός τι ἄλλο ἐπιφέρει , ἀλλὰ στέρησιν μόνον τῆς ὄψεως , καὶ τοῦτό ἐστιν ἡ τυφλότης , καὶ ὥσπερ ἡ ἀπουσία τοῦ κυβερνήτου καταδύει τὴν ναῦν μηδενὸς ἄλλου εἴδους ἐπιγενομένου ἐν τῇ νηί , ἀλλὰ στερήσεως μόνον τοῦ κυβερνήτου , οὕτω καὶ ἡ ἀπουσία τοῦ φωτὸς ἐξ ἀνάγκης σκότος ἐστί . εἰ δὲ τὸ μὲν φῶς ἀντίκειται τῷ σκότω , ἔστι δὲ τὸ σκότος στέρησις , τὸ φῶς ἐξ ἀνάγκης εἶδός ἐστι · τῇ γὰρ στερήσει τὸ εἶδος ἀντίκειται κατὰ τὰ ἐν τῇ Φυσικῇ εἰρημένα . εἰ δὲ εἶδος τὸ φῶς , τὰ δὲ εἴδη ἀσώματα σῶμα γὰρ τὸ ἐξ εἴδους καὶ ὕλης ) , δῆλον ἄρα ὅτι οὐ σῶμα τὸ φῶς . εἰ δέ τις καὶ μὴ βούληται τὸ φῶς ἀντικεῖσθαι τῷ σκότῳ ὡς ἕξιν καὶ στέρησιν , ἀλλ’ ὡς ἐναντία , διότι ἡ μὲν ἕξις μεταβάλλει εἰς τὴν στέρησιν , οὐκέτι δὲ ἡ στέρησις μεταβάλλει εἰς τὴν ἕξιν , φῶς δὲ καὶ σκότος εἰς ἄλληλα μεταβάλλει , καὶ εἶναι αὐτὰ διὰ τοῦτο βούλεται ἐναντία , ἐπειδὴ τὰ ἐναντία μεταβάλλει εἰς ἄλληλα , καὶ οὕτως οὐδὲν ἧττον ἀσώματον δειχθήσεται τὸ φῶς . εἰ γὰρ ἐναντίον μὲν τὸ φῶς τῷ σκότῳ , ἐν δὲ τοῖς συνθέτοις οὐσίαις οὐδεμία | οὐσία οὐσίᾳ τινί ἐστιν ἐναντία , ὡς δέδεικται k 8r ἐν Κατηγορίαις , τὰ δὲ σώματα σύνθετοι οὐσίαι , οὐκ ἄρα σῶμά ἐστι τὸ φῶς · τῷ γὰρ σώματι οὐδέν ἐστιν ἐναντίον , ἐπειδὴ μηδὲ τῇ συνθέτῳ . εἰ γὰρ ἀντίκειται τὸ πῦρ τῷ ὕδατι , οὐχ ᾗ σῶμά ἐστιν , ἀλλ’ ᾗ πεποίωται κατὰ τὰς ἐναντίας ποιότητας . ὥστε τὸ σκότος κατά τι μὲν ἐναντίον ἐστί κατά τι δὲ οὐκ ἐναντίον , ὁμοίως κατά τι μὲν στέρησις , κατά τι δὲ οὔ . εἰ μὲν γάρ τις στέρησιν εἶναι λέγει τὴν μὴ ἀνακάμπτουσαν εἰς τὸ εἶδος , οὐ στέρησις τὸ σκότος , ἀλλὰ ἐναντίον . εἰ δὲ στέρησιν λέγοι , ὡς ἐν ταῖς Φυσικαῖς εἴρηται , μόνην τὴν τοῦ εἴδους ἀπουσίαν , ἥτις καὶ ἀνακάμπτει εἰς τὸ εἶδος , στέρησις ἄν εἴη τὸ σκότος . πάλιν εἰ μὲν ἐναντία λέγοι τις τὰ εἰδοπεποιημένα καὶ δύναμιν ἰδίαν ἔχοντα καὶ ἐνέργειαν , οὐκ ἐναντίον τὸ σκότος τῷ φωτί · οὐδὲν γὰρ εἶδος ἔχει οὐδὲ δύναμιν ἰδίαν οὐδὲ ἐνέργειαν · εἰ δ’ ἐναντία λέγοι τις ἁπλῶς πάντα τὰ μεταβάλλοντα εἰς ἄλληλα , ἐναντίον τῷ φωτὶ τὸ σκότος . ὅτι δὲ οὐκ ἔστι τὸ σκότος εἶδος , δῆλον κἀν ἐντεῦθεν · τοῦ μὲν φωτός ἐστι τὸ αἴτιον ὁ ἥλιος ἡ τὸ πῦρ ἢ ἡ σελήνη ἢ τοιοῦτόν τι ἕτερον , τοῦ δὲ σκότους οὐδὲν ὁρῶμεν αἴτιον , ἀλλ’ ἀρκεῖ μόνον εἰς τὸ εἶναι σκότος ἡ τοῦ φωτιστικοῦ ἀπουσία . ἀλλ’ οὐδὲ ποιότης τίς ἐστι τοῦ ἀέρος , ὡς ἄν τις ὑπολάβοι , τὸ σκότος · εἰ γὰρ ποιότης ἐστὶ τοῦ ἀέρος , διὰ τί μὴ ἐν φωτὶ ὁρᾶται ; πῶς δὲ καὶ ἀθρόον ἀφανίζεται ἀχρόνως τῇ τοῦ φωτὸς παρουσίᾳ ; οὐδεμία γὰρ ποιότης ἀχρόνως ἀφίσταται τοῦ ὑποκειμένου . εἰ δὲ στέρησίς ἐστι τῆς του φωτιστικοῦ ἐνεργείας τὸ σκότος , τὸ ἄρα φῶς ἐνέργειά ἐστιν . οὐδεμία δὲ ἐνέργεια σῶμά ἐστιν · οὐκ ἄρα σῶ μά ἐστι τὸ φῶς . p . 418b11 Τὸ δὲ φῶς οἷον χρῶμά ἐστι τοῦ διαφανοῦς , ὅταν ἐντελεχείᾳ διαφανὲς ὑπὸ πυρὸς ἢ τοιούτου οἷον τὸ ἄνω σῶμα . Ἀνωτέρω χρῶμα εἰπὼν τὸ φῶς διαφανὲς γάρ , φησί , λέγω ὅ ἐστιν ὁρατόν , οὐ καθ’ αὑτὸ δὲ ἀλλὰ δι’ ἀλλότριον χρῶμα τὸ φῶς ) ἄνω οὖν ἀπροσδιορίστως χρῶμα εἰπὼν τὸ φῶς , ἐνταῦθα προσδιαρθροῖ τὸν λόγον εἰπὼν ὅτι οἷον χρῶμά ἐστι τοῦ διαφανοῦς τὸ φῶς · οὐ γὰρ χρῶμα , ἀλλ’ οἷον χρῶμα . ὅτι οὐ ] γὰρ μὴ ἁπλῶς χρῶμά ἐστι τοῦ διαφανοῦς τὸ φῶς , ἐδήλωσεν ἔτι προσθεὶς ὅταν ᾖ ἐντελεχείᾳ · ἀεὶ μὲν γάρ ἐστι διαφανές , οὐκ ἀεὶ δὲ φῶς ἔχει · ὥστε οὐκ ἐν τῇ φύσει αὐτοῦ ὡς χρῶμα τοῦ διαφανοῦς , ἀλλὰ κατ’ ἀναλογίαν οἷον χρῶμα . ὡς γὰρ τὰ ὁρατὰ διὰ τὸ ἔχειν χρῶμα ὁρατὰ γίνεται , οὕτω καὶ τὸ διαφανὲς ὅταν ἔχῃ φῶς , ὁρατὸν γίνεται . ἐπεὶ οὖν μὴ ἔχει οἰκεῖον χρῶμα τὸ διαφανὲς ἀλλὰ ἀλλότριον , εὐλόγως προστίθησι παρὰ τίνος τοῦτο ἔχει · τῇ γὰρ τοῦ πυρὸς παρουσίᾳ ἢ τοῦ ἄνω σώματος ἡλίου καὶ σελήνης καὶ ἀστέρων . καὶ γὰρ τούτῳ ὑπάρχει ἓν καὶ ταὐτόν . τῷ γὰρ πυρὶ καὶ τῷ ἄνω σώματι ἡλίου καὶ σελήνης ἓν καὶ ταὐτὸν ὑπάρχει τὸ φωτιστικόν , καθὸ εἰς ἐνέργειν ἄγει καὶ τελειοῖ τὸ διαφανὲς ἑκάτερον αὐτῶν . ὥσπερ οὖν καὶ τὸ διαφανὲς ἓν καὶ ταὐτὸν ὂν ὑπῆρχε πλείοσι διαφόροις κατ’ οὐσίαν , οὕτω καὶ τὸ φῶς , εἰ καὶ διάφορα τὰ μέτρα καὶ τῆς διαφανείας καὶ τοῦ φωτός . καὶ γὰρ τὰ μὲν παρ’ ἡμῖν διαφανῆ ποιὲ μὲν δυνάμει , ποτὲ δ’ ἐνεργείᾳ εἰσὶ διαφανῆ , τὰ μέντοι οὐράνια ἀεὶ ἔχουσιν ἐνεργείᾳ τὸ διαφανές · ἀεὶ γὰρ ὑπὸ τὸ ὖ ἡλίου φωτίζονται . δέδεικται γὰρ ὅτι ἡ τῆς γῆς σκιὰ εἰ καὶ φθάνει μέχρι τῆς σεληνιακῆς σφαίρας ἢ καὶ τῆς τοῦ Ἑρμοῦ , ἀλλ’ οὖν πάνυ μικρὸς ἐστὶν ὁ σκιαζόμενος · κατὰ γὰρ τὴν κορυφὴν ἑαυτοῦ ὁ κῶνος προσβάλλων τῇ σεληνιακῇ σφαίρα ἢ καὶ τῇ τοῦ μοῦ ἐλάχιστον πάνυ μόριον σκιάζει . p . 418b13 Τί μὲν οὖν τὸ διαφανὲς καὶ τί τὸ φῶς , εἴρηται , οὔτε πῦρ , οὔτε ὅλως σῶμα . Οὔτε γὰρ τὸ διαφανὲς σῶμα , διότι ἐν σώματι ἐν ὕδατι γὰρ ἢ ἐν ἀέρι ἤ τινι τοιούτῳ , ἅπερ σώματά ἐστι ) , σῶμα δ’ ἐν σώματι εἶναι ἀδύνατον , ἀλλ’ οὐδὲ τὸ φῶς σῶμα , εἴ γε ἐντελέχεια καὶ εἶδός ἐστι τοῦ διαφανοῦς · εἴη γὰρ ἂν καὶ οὕτω σῶμα ἐν σώματι , εἴ γε τὸ μὲν διαφανὲς ἐν σώματι , τοῦ δὲ τελειότης καὶ εἶδος τὸ φῶς . εἰ δὲ μὴ σῶμα , οὐδὲ πῦρ οὐδὲ πυρὸς ἀπορροή , ὡς ἐν τῷ Τιμαίῳ δοκεῖ λέγειν ὁ Πλάτων , ὃν καὶ αἰνίττεται ἐν τούτοις · εἴη γὰρ ἂν καὶ οὕτω σῶμα · ἡ γὰρ τοῦ σώματος ἀπορροὴ σῶμά ἐστιν . ἄλλως τε εἰ μὴ μόνον φωτίζει τὸ πῦρ ἀλλὰ καὶ ἕτερα , οὐκ ἂν εἴη πυρὸς ἀπορροὴ τὸ φῶς . ἀπορροὴν δὲ ἐπὶ τῶν οὐρανίων φωστήρων ἐπινοεῖν εὔηθες · ἐν οἷς γὰρ ἡ ἀπορροή , ἐν τούτοις χρεία καὶ τῆς ἐπιρροῆς , αὔξησίς τε καὶ μείωσις ἐν τούτοις θεωρεῖται . εἰ δὲ μηδὲν τούτων ἐν το.ῖς οὐρανίοις , ἀνάγκη μηδὲ κατὰ ἀπορροὴν σωμάτων τὸν φωτισμὸν αὐτὰ ποιεῖσθαι . εἰ δὲ μὴ ἀπορροὴ σώματος τὸ φῶς , οὐ σωμάτων ἀπορροὴν λέγει , ἀλλ’ ὅπερ ὁ Ἀριστοτέλης φησὶν ἐκπομπὰς καὶ ἐνεργείας , τοῦτο ἐκεῖνος ἀπορροὴν εἶπεν . ἀλλὰ πυρὸς ἤ τι ] τοιούτου τινος παροῦσι ἐν τῳ διαφανέι , οὐχ ὡς ἐγγινομένου του πυρὸς ἐν τῷ διαφανεῖ ( οὐ γὰρ τὸ διαφανὲς ἐν ἑαυτῷ δεξάμενον τὸ πῦρ οὕτω γίνεται ἐνεργείᾳ διαφανές ) ἀλλὰ κατὰ κοινωνίαν δυνάμεως ἀσωμάτου . ὄντος γὰρ ἀπὸ διαστήματος τοῦ πυρὸς τὸ ἐπ’ εὐθείας ὂν αὐτῷ διαφανὲς φωτίζεται . παρουσίαν τὴν ἐκ τῆς συνόδου σχέσιν γενομένην τοῦ πυρὸς πρὸς τὸ διαφανὲς εἴρηκεν , ὡσανεὶ ἔλεγε τὸν δεξιὸν γίνεσθαι δεξιὸν ἀριστεροῦ προυσιᾳ . p . 418b17 Οὔτε γὰρ δύο σώματα δυνατὸν ἐν τῷ αὐτῷ ἅμα Εἰπὼν γὰρ ὅτι <οὐ> <> σῶμα τὸ φῶς προστίθησι καὶ τὴν γὰρ δυνατόν , φησί , δύο σώματα ἐν τῷ αὐτῷ εἶναι . ὅτι δὲ ἀδύνατον , διὰ πλειόνων δείκνυται . εἰ γὰρ δυνατὸν ἦν σῶμα διὰ σώματος χωρεῖν , ὡς αὐτὸς ἐν ἄλλοις λέγει , γένοιτο ἄν ἐν κυάθῳ ἡ θάλασσα , καὶ ἐν κέγχρῳ ὁ οὐρανός . εἰ γὰρ ὁ κύαθος τοῦ ὕδατος ἐδέξατο ἐν | τῷ αὐτῷ τόπῳ ἕτερον κύαθον , δέξεται καὶ τρίτον καὶ τέταρτον καὶ ἀπείρους . εἰ γὰρ ὅλως δύο σώματα ὁ αὐτὸς τόπος τοῦ ἑνὸς ἐχώρησε , διὰ τί μὴ καὶ πλείω ἢ ἄπειρα ; καὶ οὕτως ἂν ἐν κυάθῳ ἡ θάλασσα γένοιτο ἄν . εἰ δὲ μὴ οἷόν τε σῶμα διὰ σώματος χωρῆσαι , χωρεῖ δὲ τὸ φῶς διὰ τοῦ ἀέρος , οὐκ ἂν εἴη σῶμα . εἰ δέ τις εἴποι ὅτι ἐν τοῖς πόροις χωρεῖ τοῦ ἀέρος , μάλιστα μὲν ἄτοπον · τὸ γὰρ κενὸν εἰσάξει · χωρισθὲν γὰρ τοῦ ἀέρος κενὸν καταλείψει τὸν τόπον ἐν ᾧ ἦν . ἔπειτα ἔδει παχύτερον γίνεσθαι τὸν ἀέρα καὶ πυκνότερον τῇ πληρώσει τῶν πόρων · νῦν δὲ λεπτότερος γίνεται τῇ τοῦ φωτὸς παρουσίᾳ . p . 418b18 Δοκεῖ τε τὸ φῶς ἐναντίον εἶναι τῷ σκότῳ · ἔστι δὲ σκότος στέρησις τῆς τοιαύτης ἕξεως ἐκ διαφανοῦς . Ἡ ἐπιχείρησις ἐκ τοῦ ἐναντίου ὅτι οὐκ ἔστι τὸ φῶς σῶμα . εἰ τὸ σκότος ἀντίκειται τῷ φωτί , τὸ δὲ σκότος οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ στέρησις ( φωτός οὐ γὰρ γινομένου τινὸς ἐν τῷ ἀέρι γίνεται τὸ σκότος , μόνον τῇ τοῦ φωτὸς ἀπουσίᾳ ) , τὸ δὲ ἀντικείμενον τῇ στερήσει ἕξις ἐστί , τὸ φῶς ἄρα ἕξις ἐστὶ τῆς τοιαύτης δυνάμεως ἐν τῷ διαφανεῖ , καὶ οὐ σῶμα . ὡς δὲ ἤδη εἴπομεν , κἄν ἐναντίον τις εἴποι τῷ φωτὶ τὸ σκότος , πᾶσα ἀνάγκη μὴ εἶναι αὐτὸ σῶμα , ἐπειδὴ τῇ οὐσίᾳ οὐδὲν ἐναντίον . ἀλλὰ κἄν στέρησίν τις εἴποι τὸ σκότος φωτός , ἀντικεῖσθαι δ’ αὐτῷ τὸ φῶς ὡς εἶδος κατὰ τὰ ἐν τῇ Φυσικῇ εἰρημένα , καὶ οὕτως οὐ σῶμα · πᾶν γὰρ εἶδος ἀσώματον . καὶ γὰρ αὐτὸ τὸ τοῦ σώματος εἶδος τὸ τριχῇ διαστατὸν εἴ γε πᾶσιν ἐφαρμόζει τοῖς κατὰ μέρος σώμασιν , οὐκ ἄν εἴη σῶμα . εἰ γὰρ ἦν σῶμα , ὡρισμένον τι μέγεθος εἶχεν · οὕτω δὲ οὐκ ἂν ἐφήρμοσεν ὁμοίως καὶ τῷ πηχυαίῳ καὶ τῷ δακτυλιαίῳ σώματι καὶ τοῖς λοιποῖς . ὥστε ἀνάγκη αὐτὸ καθ’ αὑτὸ τὸ τοῦ σώματος εἶδος ἀσώματον εἶναι · τόδε γὰρ τὸ σῶμα τὸ ἐξ ὕλης ἐστὶ συγκείμενον καὶ τοῦ εἴδους . ὥστε εἰ καὶ τὸ φῶς εἶδός ἐστιν ἐν τῷ διαφανεῖ ( καὶ γὰρ τὸ σκότος στέρησις ) , ἀνάγκη αὐτὸ μὴ εἶναι σῶμα . p . 418b20 Καὶ οὐκ ὀρθῶς Ἐμπεδοκλῆς ἡ εἴ τις ἄλλος οὕτως εἴρηκεν , ὡς φερομένου τοῦ φωτὸς καὶ γιγνομένου ποτὲ μεταξὺ τῆς γῆς καὶ τοῦ περιέχοντος , ἡμᾶς δὲ λανθάνοντος . Δείξας ὅτι οὐκ ἔστι σῶμα τὸ φῶς ἐγκλλεῖ τοῖς οὕτως ὑπειληφόσιν , ὧν ἐστι καὶ Ἐμπεδοκλῆς , ὃς ἔλεγεν ἀπορρέον τὸ φῶς σῶμα ὂν ἐκ τοῦ φωτίζοντος σώματος γίνεσθαι πρῶτον ἐν τῷ μεταξὺ τόπῳ τῆς τε γῆς καὶ τοῦ οὐρανοῦ , εἶτα ἀφικνεῖσθαι πρὸς ἡμᾶς , λανθάνειν δὲ τὴν τοιαύτην αὐτοῦ κίνησιν διὰ τὴν ταχυτῆτα . τοῦτο δέ , φησί , καὶ παρὰ τὸν λόγον ἐστὶ καὶ παρὰ τὰ φαινόμενα . οὔτε γὰρ ὁρᾶται κινούμενον καὶ οὕτως ἀφικνούμενον πρὸς ἡμᾶς , καὶ τὸ ἀνεπαίσθητον λέγειν τὴν κίνησιν ἐν μικρῷ μὲν διαστήματι κἄν δοίη τις , τὸ δὲ ἀπ’ ἀνατολῆς ἐπὶ δυσμὰς κινεῖσθαι ἀνεπαισθήτως τῷ ὄντι μέγα λίαν αἴτημα . δι’ ὧν δὲ ἀντιλέγει πρὸς Ἐμπεδοκλέα δείκνυσι πάλιν ὅτι οὐκ ἔστι σῶμα τὸ φῶς . εἰ γὰρ ἦν σῶμα , κινήσεως αὐτῷ ἔδει , ἴν ἔλθῃ πρὸς ἡμᾶς · εἰ δὲ κινήσεως , καὶ χρόνου · πᾶσα γὰρ κίνησις ἐν χρόνῳ . νῦν δ’ ἅμα φωτίζεται καὶ τὰ ἐγγὺς καὶ τὰ πόρρω τοῦ φωτίζοντος ὄντα . παράλογον γάρ , ὡς ἤδη εἶπον , τὸ λέγειν ὅτι τοσαύτη κίνησις ἀνεπαίσθητος γίνεται . τὸ δὲ καὶ εἴ τις ἄλλος εἴρηκεν οὕτως τείνοι ἄν πρὸς Πλάτωνα · δοκεῖ γὰρ καὶ αὐτὸς ἐν τῷ Τιμαίῳ καὶ σῶμα αὐτὸ λέγειν καὶ κατὰ ἀπόρροιαν πρὸς ἡμάς ἰέναι . p . 418b26 Ἔστι δὲ χρώματος μὲν δεκτικὸν τὸ ἄχρουν , ψόφου δὲ τὸ ἄψοφον . Δείξας ὅτι οὐκ ἔστι σῶμα τὸ φῶς , ἀλλ’ οἷον χρῶμα τοῦ ἀέρος , καὶ ὅτι ὁ ἀὴρ δέχεται τοῦτο ὡς ἀλλότριον χρῶμα , ἐπιφέρει νῦν οἰκεῖόν τι τοῖς εἰρημένοις ὅτι τὸ ὀφεῖλον δέξασθαι τὸ χρῶμα οὐ δεῖ αὐτὸ ἔχειν οἰκεῖον χρῶμα . ἐπεὶ τοῦτο ἐμμιγνύμενον οὐκ ἐᾷ εἰλικρινὲς εἶναι τὸ ἐγγινόμενον . δεῖ οὖν τὸν ἀέρα , εἰ μέλλοι διαπορθμευτικὸς εἶναι τῶν χρωμάτων ἡ τοῦ φωτὸς ἢ ψόφων ἢ ὀσμῶν αὐτὸν ἀχρωμάτιστον εἶναι καὶ ἄψοφον καὶ ἄοσμον , καὶ τοῦτο αἴτιον ἰοῦ διὰ τοῦ διαφανοῦς ὁρᾶσθαι τὰ χρώματα , τὸ αὐτὸ ἄχρουν εἶναι καὶ κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν . ὅθεν καὶ ἐν τοῖς διαφανέσι τῶν λίθων , ἐν οἷς μὲν ἂν σφοδρότερον ὑπάρχει χρῶμα οἷον μέλαν ἢ ἐρυθρόν , ἐμποδιζομένην ὁρῶμεν τὴν διαφάνειαν , ἐν οἷς δὲ οὐχ ὑπάρχει τοιοῦτον , ἧττον ἐμποδιζομένην καὶ μᾶλλον ὁρώμενα τὰ δι’ αὐτῶν ὁρώμενα . διόπερ διὰ μὲν λευκῆς ὑέλου ἀκριβῶς ὁρῶμεν , διότι ἐγγὺς ἄχρους ἡ τοιαύτη , διὰ δὲ τῆς ἕτερον χρῶμα ἐχούσης κατὰ τὴν ἀναλογίαν τοῦ χρώματος · καὶ διαφάνεια γάρ ἐστι καὶ τὰ ἄλλα χρώματα διαπορθμεύεται ἢ μᾶλλον ἢ ἧττον . p . 418b28 Ἄχρουν δ’ ἐστὶ τὸ διαφανὲς καὶ ἀόρατον ἢ ὁρώμενον . Εἰπὼν ὅτι <τὸ> δεκτικὸν καὶ διαπορθμευτικὸν τῶν χρωμάτων δεῖ εἶναι , τί ποτέ ἐστι τοῦτο τὸ ἄχρουν ἐπήγαγε · τὸ γὰρ δυνάμει , φησί , διαφανές , ὅπερ ἢ ἀόρατόν ἐστιν ἢ μόγις ὁρᾶται μὴ παραγενομένου τοῦ χρώματος αὐτῷ · τοῦτο δέ ἐστι τὸ φῶς . οἷον ἀέρος διαφανοῦς ὄντος καθ’ αὑτὸν δυνάμει , καὶ ὄντος οἷον χρώματος αὐτοῦ τοῦ φωτός , ὅταν μὴ τὸ φῶς , ἢ οὐδὲ ὅλως ὁρᾶται , ὡς ἐν τῷ μεσονυκτίῳ , ἢ μόγις καὶ ἀμυδρῶς , ὡς εἰς τὸ λυκόφως · τότε γὰρ ἀμυδρῶς καὶ φωτίζεται ὁ ἀὴρ καὶ ὁρᾶται , οὔπω τελείως γενόμενος διαφανής . ἢ οὖν οὕτω τὸ μόγις ὁρώμενον ἐκληπτέον , ἢ ὡς τῷ Ἀλεξάνδρῳ δοκεῖ , ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ τὸ ἀόρατον ἢ τὸ μόγις ὁρώμενον , λέγω δὴ τοῦ ἐσκοτισμένου πάντῃ ἀέρος , ἐπεὶ δοκεῖ πὼς καὶ τὸ σκότος | ὑπὸ τῆς ὄψεως κρίνεσθαι , εἰ δὲ τοῦτο , καὶ ὁρᾶσθαι . γνωρίζεται δὲ ὑπὸ τῆς ὄψεως τὸ σκότος , ὡς πολλάκις εἴρηται , κατὰ ἀπόφασιν τῇ στερήσει τοῦ φωτὸς καὶ τῶν ὁρατῶν · ἑκάστη γὰρ αἴσθησις κατὰ συμβεβηκὸς καὶ τῆς στερήσεως τῶν ἰδίων αἰσθητῶν ἀντιλαμβάνεται . διὰ τοῦτο καὶ μόγις ὁρώμενον εἶπεν , διότι οὐ καθ’ αὑτὸ ἀλλὰ κατὰ συμβεβηκὸς ὁρατόν . σκοτεινὸν δὲ λέγει τὸ ἐσκοτισμένον . p . 418b31 Ἡ γὰρ αὐτὴ φύσις ὁτὲ μὲν σκότος ὁτὲ δὲ φῶς ἐστιν . Ἡ αὐτὴ φύσις τοῦ διαφανοῦς , τουτέστιν αὐτὸ τὸ ὑποκείμενον , φωτός ἐστι δεκτικὸν καὶ σκότους . φῶς δὲ εἶπεν τὸ ἐνεργείᾳ διαφανὲς καὶ σκότος τὸ δυνάμει . ἔστι γὰρ ὥσπερ χρώματα αὐτοῦ ταῦτα · ὡς οὖν χιὼν λευκὴ λέγεται ὡς λευκότητα ἔχουσα οὕτω καὶ λέγεται * * ἐπεὶ καὶ ὁ ἀνδριὰς αὐτὸ τοῦτο ἀνδριὰς λέγεται καὶ οὐ χαλκός . οὕτω δὲ καὶ ἐν τῇ συνηθείᾳ τὸν τόπον τὸν ἡλίου μετέχοντα ἥλιον λέγομεν · θὲς γάρ , φαμέν , εἰς τὸν ἥλιον . καὶ αὐτὸς δὲ οὕτως εἶπεν . p . 419a1 Οὐ πάντα δὲ ὁρατὰ ἐν φωτί ἐστιν , ἀλλὰ μόνον τὸ οἰκεῖον χρῶμα . Εἰπὼν πρὸ ὀλίγου ὁρατὸν εἶναι χρῶμά τε καὶ ὃ λόγῳ μὲν ἔστιν εἰπεῖν , ἀνώνυμον δὲ ἑνὶ ὀνόματι , εἶτα εἰπὼν πῶς ἐστιν ὁρατὸν τὸ χρῶμα , ὅτι κινητικόν ἐστι τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διαφανοῦς , καὶ διὰ τοῦτο περὶ φωτὸς ἀπών , ἐν ᾧ καὶ δι’ οὗ τὸ χρῶμά ἐστιν ὁρατόν , μεταβαίνει νῦν ἐπὶ τὰ ὁρώμενα παρὰ τὰ χρώματα , ἃ οὐκ ἔστιν ἐν φωτὶ ὁρατά · ἴδιον γάρ ἐστι τοῦτο τῶν χρωμάτων . καὶ καταλέγει ταῦτα τίνα ἐστίν , οἷον μύκης , κέρας , κεφαλαὶ ἰχθύων καὶ λεπίδες , καὶ αἱ πυγολαμπίδες καλούμεναι καὶ ἁπλῶς τὰ πυρώδη πάντα καὶ λαμπρά . καὶ τούτων τὰ μὲν ἐν νυκτὶ μόνως ὁρᾶται , τὰ δὲ καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ . καὶ καθόλου τῶν ὁρατῶν τέσσαρές εἰσι διαφοραί . τὰ μὲν γὰρ αὐτῶν ἐν ἡμέρᾳ μόνως ὁρᾶται , τὰ δὲ ἐν νυκτὶ μόνως , τὰ δὲ καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ , τὰ δὲ ὅλως οὐδὲ συνυπάρχειν πέφυκε τῷ σκότῳ . τί δὲ τούτων ἕκαστόν ἐστι , δῆλον ἐντεῦθεν . τῶν γὰρ ὁρατῶν τὰ μέν ἐστι χρώματα , τὰ δὲ ἀνώνυμα , ὡς δὲ ἑνὶ ὀνόματι ὀνομάσαι οἱονεὶ χρῶμά τι ἔχοντα τὸ λαμπρόν . τὰ μὲν οὖν χρώματα μόνως ἐν ἡμέρᾳ ὁρᾶται , οὐδαμῶς δὲ ἐν νυκτί . τῶν δὲ λαμπρῶν τὰ μὲν ἐν νυκτὶ μόνως ὁρᾶται , τὰ δὲ ἐν ἡμέρᾳ μόνως , τὰ δὲ καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ . τὰ μὲν γάρ ἐστιν αὐτῶν ὑπέρλαμπρα , τὰ δὲ ἀμυδρῶς λαμπρά , τὰ δὲ μέσως . τὰ μὲν οὖν ἀμυδρὸν ἔχοντα τὸ λαμπρὸν μόνως ἐν νυκτὶ ὁρᾶται , οἷον πυγολαμπίδες καὶ λεπίδες καὶ τὰ ὅμοια · τούτων γὰρ ἐν ἡμέρᾳ τὸ λαμπρὸν οὐ φαίνεται , νικώμενον ὑπὸ τοῦ μείζονος · ἔτι δὲ καὶ ἀστέρων οἱ πλείους . τὰ δὲ μέσα καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ , οἷον σελήνη καί τινα τῶν ἄστρων , οἷον ὁ ἑωσφόρος , ὅταν πρὸς τῷ ὁρίζοντι γίνηται ὁ ἥλιος καὶ αὐτὸς ὁ ἑωσφόρος περιγειότερος ᾖ . ἔτι δὲ καὶ πῦρ · τοῦτο γὰρ ὅσον δύναται ἀέρα τελειοῖ καὶ εἰς ἐνέργειαν ἄγει τὸ διαφανὲς αὐτοῦ , ὡς καὶ τὰ ἐν αὐτῷ χρώματα δεικνύναι , ἐν δὲ τῷ λοιπῷ ἑαυτὸ μὲν δείκνυσιν , ἐκείνου δὲ τὸ διαφανὲς οὐκ ἄγει εἰς ἐνέργειαν . ὅθεν αὐτὸ μὲν ὁρῶμεν πόρρωθεν ἐν σκότῳ ὄντες , οὐδὲν δὲ τῶν περὶ ἡμᾶς χρωμάτων . ἐν δὲ τῇ ἡμέρᾳ πάλιν τὸ πῦρ φαίνεται ὡς μὲν λαμπρὸν μηδὲν δρῶν εἰς τὸν ἀέρα διὰ τὸ ἤδη ὑπὸ τοῦ μείζονος λαμπροῦ παθεῖν , οὕτω δὲ φαινόμενον τρόπον τινὰ ὥσπερ καὶ τὰ λοιπὰ τῶν χρωμάτων , μᾶλλον δὲ ὥσπερ καὶ τῆς σελήνης τὸ λαμπρὸν διὰ τὸ μὴ ἄγαν ἀμυδρὸν εἶναι φαίνεται ἐν ἡμέρᾳ · οὕτω δὲ καὶ τὸ τοῦ πυρός , ὅταν μὴ πόρρω δείκνυται φωτὸς ὄντος . τὰ δὲ ὑπέρλαμπρα μόνως ἐν ἡμέρα , οἷον ὁ ἥλιος , ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς τῆς ἡμέρας καὶ τοὺ φωτὸς αἴτιος . τῷ δὲ οὐ πάντα δὲ ὁρατὰ ἐν φωτὶ προσθετέον τὸ μόνον · οὐ γὰρ πᾶν τὸ ὁρατὸν ἐν φωτὶ μόνον ὁρατόν , ἀλλ’ ἑκάστου , φησί , τὸ οἰκεῖον χρῶμα · τὰ γὰρ χρώματα ἐν μόνῳ φωτὶ ὁρατά . προσέθηκε δὲ τὸ μόνῳ , ἐπεὶ καὶ ἡ λαμπρότης τοῦ πυρὸς χρῶμα οὐκ οὖσα ὁρᾶται ἐν φωτί , ἀλλ᾿ οὐ μόνῳ ἐν φωτί , ἀλλὰ καὶ ἐν σκότῳ · ἀλλ’ οὐδενὸς τούτων τὸ οἰκεῖον χρῶμα . ἓξ οὖν φησι καθόλου τὰ ὁρατὰ εἶναι , ὧν τὰ μὲν πέντε λέγει , τὸ δὲ ἕκτον παραλιμπάνει ἴσως ὡς προφανές . τά τε γὰρ χρώματα ὁρατά ἐστιν ἐν φωτὶ μόνον , ἄλλα δέ τινα μόνον ἐν σκότῳ , ὡς πυγολαμπίδες καὶ τὰ ὅμοια , τὰ δὲ καὶ ἐν σκότῳ καὶ ἐν φωτί , ὡς σελήνη , πῦρ καί τινα τῶν ἄστρων · τὰ γὰρ πλεῖστα μόνως ἐν σκότῳ ὁρᾶται , διὰ τὸ νικᾶσθαι μόνῳ τῷ μείζονι φωτὶ τοῦ ἡλίου . ἔτι δὲ ὁρατόν φησι καὶ τὸ ἐνεργείᾳ διαφανές , τουτέστι τὸν πεφωτισμένον ἀέρα · ὡς γὰρ ἐδείξαμεν ἔμπροσθεν , οὐδενὶ ἄλλῳ κρίνομεν ὅτι ἡμέρα ἐστὶν ἢ τῇ ὄψει . πρὸς τούτοις καὶ τὸ δυνάμει διαφανές , τουτέστι τὸ σκότος , ὁρατὸν εἶναί φησι τῇ ἀποφάσει . ἔστι δὲ ἐπὶ τούτοις ἕκτον γένος τῶν ὁρατῶν ὁ ἥλιος τὸ μάλιστα πάντων φανότατον , ὃν οὔτε ἐν σκότῳ ἐρεῖς φαίνεσθαι ἀφανιστικὸς γὰρ τοῦ σκότους ἐστίν ) οὔτε ἐν ἡμέρᾳ · αὐτὸς γὰρ τῆς ἡμέρας ἐστὶ ποιητικός . καὶ πάντα δὲ τὰ παρὰ τὸ χρῶμα καὶ τὸ σκότος αὐτὰ ἑαυτοῖς τοῦ ὁρᾶσθαι αἴτιά ἐστιν ὡς φωτοειδῆ . ἐν γὰρ νυκτὶ τὸ χρῶμα τῶν πυγολαμπίδων ἡ τῶν λεπίδων ἢ τῶν ἄλλων οὐχ ὁρᾶται , ἀλλ’ ἐν ἡμέρᾳ . οὐ γὰρ οὕτω τὸ λαμπρὸν αὐτῶν δύναται ποιῆσαι διαφανῆ τὸν ἀέρα , ὡς καὶ τὸ χρῶμα τὸ κατὰ τὸ ἄλλο σῶμα αὐτῶν διαπορθμεῦσαι , ἀλλὰ τοσοῦτον ἐξισχύει , ὅσον ἑαυτὸ μόνον ἐμφανὲς ποιῆσαι , οὐκέτι μέντοι καὶ τὰ χρώματα . p . 419a6 Δι’ ἣν μὲν οὖν αἰτίαν ταῦτα ὁρατά , ἄλλος . Δι’ ἥν , φησίν , αἰτίαν τὰ ἐν νυκτὶ ὁρώμενα ὁρᾶται , οὐ τοῦ παρόντος ἐστὶ λόγου λέγειν . ἐν γὰρ τῷ Περὶ αἰσθήσεων καὶ αἰσθητῶν λέγει ὅτι πέφυκεν ὁ ἀὴρ ὑπὸ τοῦ λαμπροῦ φωτίζεσθαι , οἷά ἐστι τὰ οὐράνια · τούτου οὖν ταῦτα μετέχοντα ἀμυδρῶς φωτίζει νύκτωρ τὸν περὶ αὐτὰ ἀέρα , ὁπηνίκα μὴ ὑπὸ τοῦ μᾶλλον λαμπροῦ καταλαμπόμενος ἀφανὲς τὸ τούτων φῶς ποιήσῃ . τοσοῦτον δὲ φωτίζει , ὡς ἑαυτὰ μόνα διαδεικνύναι , ἐπεὶ καὶ τὸ πῦρ πολὺ | μὲν ὂν φωτίζει τὸ διαφανὲς ἐπὶ τοσοῦτον ὡς καὶ χρώματα ὁρᾶσθαι δύνασθαι , ὀλίγον δὲ ὂν μέχρι τοῦ αὐτὸ μόνον ὁραθῆναι τὸ διαφανὲς φωτίζει , κἂν πολὺ μὲν ἦ πόρρω δέ , οὐκ ἐξισχύει τὸν μέχρις ἡμῶν ἀέρα διαφανῆ ποιῆσαι , ἀλλ’ αὑτὸ μόνον δείκνυσι . τοιαῦτα δέ ἐστι καὶ τὰ ἄστρα ἐν τῇ νυκτί · ἐν γὰρ τῇ ἡμέρᾳ τὸ τοῦ ἡλίου φῶς οὐκ ἐᾷ αὐτὰ σαίνεσθαι . καίτοι ἀεὶ τὸ τοῦ ἡλίου φῶς καταλάμπει τὰ οὐράνια · ὡς γὰρ καὶ ἔναγχος εἶπον , βραχύ τι μόριον τοῦ ἀέρος ἐστὶ τὸ σκιαζόμενον . ἀλλ’ εἰ καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ τὸ φῶς τὸ ἡλιακὸν τὰ οὐράνια πάντα δέχονται , διὰ τί μὴ ὁρῶμεν νύκτωρ τὰ οὐράνια πεφωτισμένα ; διὰ τί δ᾿ νυκτὶ τοὺς ἀστέρας ὁρῶμεν ; τί γὰρ μᾶλλον μεθ’ ἡμέραν τὸ φῶς αὐτῶν ἀποκρύπτει ὁ ἥλιος ἢ ἐν νυκτί , εἴ γε ἀεὶ καταλάμπονται ὑπὸ τοῦ ἡλίου ; φημὶ οὖν τοῦ κώνου τῇς σκιᾶς περὶ ἡμᾶς κεχυμένου οὐχ οἷοί τέ ἐσμεν τὸν ὑπὲρ τὴν σκιὰν παρ’ ἑκάτερα πεφωτισμένον ἰδεῖν ἀέρα , τὰ μέντοι ἄστρα καὶ τούτων τὰ λαμπρότερα ἑαυτὰ ἡμῖν ἀπαγγέλλει , ὡς εἴρηται . ὅτι δὲ οὐδὲν ἀδύνατον τοῦτο συμβαίνειν , δῆλον ἐντεῦθεν . πολλοῦ γὰρ πυρὸς ἀέρα τινὰ λαμπρῶς φωτίζοντος , ὅπερ ἤδη εἶπον , οἱ πόρρωθεν ὄντες τὸν μὲν πεφωτισμένον οὐχ ὁρῶσιν ἀέρα , αὐτὸ δὲ τὸ πῦρ ἔσθ’ ὅτε ὁρῶσιν · τοῦ δὲ τοὺς ἀστέρας ἐν νυκτὶ ὁρᾶσθαι , καίτοι καταλαμπομένους ὑπὸ τοῦ ἡλίου , αἴτιον τὸ μὴ διακρίνεσθαι ἄγαν ὑπὸ τῶν ἡλιακῶν ἀκτίνων τὸ ὀπτικὸν αἰσθητήριον . καὶ ὅτι τοῦτο ἔστιν αἴτιον , μάθοις ἄν ἐντεῦθεν · ὁπηνίκα μὲν γὰρ ἐν τῇ μεσημβρίᾳ ἐστὶν ὁ ἥλιος , οὐχ οἷοί τέ ἐσμεν ἀτενὲς εἰς τὸν δίσκον αὐτοῦ ἀποβλέψαι , ἄγαν , ὡς εἶπον , τοῦ ὀπτικοῦ πνεύματος δια - κρινομένου · ὁπόταν δὲ πρὸς τῷ ὁρίζοντι ᾗ , καὶ μάλιστα ὅταν ᾖ ἀχλυωδέστερος ὁ ἀήρ , τὸ τηνικαῦτα ἀτενὲς εἰς τὸν δίσκον ἀποβλέπειν δυνάμεθα , καὶ ἀκριβῶς αὐτὸν ὁρῶμεν , διὰ τὸ <δι᾿> ἀχλύος αὐτὸν ὁρᾶν , καὶ μὴ τὰς ὄψεις · τὸ αὐτὸ δὲ καὶ ἐν νυκτὶ γίνεται τῶν ἀκτίνων μὴ φοιτωσῶν εἰς τὸν περὶ ἡμᾶς ἀέρα διὰ τὴν ἐκ τῆς γῆς ἀντίφραξιν . ἀμέλει γοῦν καὶ ἐν καθαρᾷ αἰθρίᾳ <εἴ> τις ἐν βαθεῖ κατέλθοι φρέατι , ἄστρα , καίτοι ὑπὲρ τὸ φρέαρ οὐχ ὁρῶν . ἡ γὰρ ἐν τῷ βάθει τοῦ φρέατος σκιὰ δίκην νυκτὸς συγκρίνουσα τὰς ὄψεις καὶ μὴ ἐῶσα ὑπὸ τοῦ φωτὸς διακρίνεσθαι , ἀντιλαμβάνεσθαι ποιεῖ τῶν ὁρατῶν . καὶ ἐκ τούτου δ’ ἄν τις συλλογίσαιτο ὅτι μὴ ἔξεισί τι ἐκ τῶν ὀμμάτων , ὅπερ τῶν αἰσθητῶν ἀντιλαμβάνεται , ἀλλ’ ὡς ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων εἰς αὐτὸ φοιτᾷ τὸ αἰσθητήριον τὸ ὁρατόν . εἰ γὰρ ἐξῄεσαν ὄψεις , ὅσῳ δηλονότι εἰς μῆκος προῄεσαν , ἀσθενέστεραι γινόμεναι καὶ οὕτω τῷ φωτὶ προσβάλλουσι μᾶλλον ἄν διεκρίθησαν · νῦν δὲ οὐδὲ ἐν νυκτὶ μέχρι τῆς ἀπλανοῦς φθάνουσι ὑπὸ τοῦ ἐκεῖσε φωτὸς διακρίνονται . καὶ ὅταν ἐκ τοῦ φρέατός τις ἀποβλέπῃ , ἔδει γενομένας τὰς ὄψεις ὑπὲρ τὸ φρέαρ , ἔνθα τῷ φωτὶ ὄντι προσέβαλλον , ὁμοίως διακρίνεσθαι , καὶ οὕτω δ’ ἂν οὐκέτι δ’ ἂν οὐκ ] ἔδει τὰ ἄστρα ὁρᾶν . νῦν δὲ ὁρῶσιν · οὐκ ἄρα διακρίνονται . δῆλον οὖν ὅτι διακρίνοντι τότε αἱ ὄψεις , ὅταν τὸ φῶς αὐτῷ τῷ ὀφθαλμῷ προσβάλλῃ . διὸ καὶ ὁ ἐν τῷ φρέατι , ἅτε δὴ σκιᾶς περὶ αὐτὸν οὔσης καὶ τοῦ φωτὸς τῷ ὄμματι μὴ προσβάλλοντος μηδὲ διακρίνοντος αὐτὸ οἷός τέ ἐστι τὰς τῶν ὁρατῶν ἐνεργείας δέχεσθαι , ὅπερ καὶ ἐν τῇ νυκτὶ συμβαίνει . p . 419a7 Νῦν δ’ ἐπὶ τοσοῦτον φανερόν ἐστιν , ὅτι τὸ μὲν ἐν φωτὶ ὁρώμενον χρῶμα · διὸ καὶ οὐχ ὁρᾶται ἄνευ φωτός . Ὅτι τὸ ἐν φωτὶ ὁρώμενον χρῶμα , πρόδηλον , διότι ἐν νυκτὶ οὐχ ὁρᾶται τὸ χρῶμα , ἀλλὰ φωτὸς παρουσίᾳ . τὸ μὲν γὰρ φῶς ἕξις ἐστὶ τοῦ διαφανοῦς , τὸ δὲ χρῶμα τῆς ἐνεργείας ἐστὶ τῆς κατὰ τὴν ἕξιν τελειωτικόν . παρόντος γὰρ τοῦ χρώματος γίνεται καὶ τὸ διαφανὲς ἐνεργείᾳ διαπορθμευτικὸν τῶν χρωμάτων . διόπερ καὶ ὁ αὐτὸς ὁρισμός ἐστι χρώματος , τὸ κινητικὸν εἶναι τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διαφανοῦς , ἐνέργειαν δηλονότι κατὰ τὴν ἕξιν , κινητικὸν δὲ ἀντὶ τοῦ τελειωτικὸν καὶ προχειριστικὸν τῆς ἐνεργείας . p . 419a11 Σημεῖον δὲ τούτου φανερόν · ἐὰν γάρ τις θῇ τὸ χρῶμα ἐπ’ αὐτὴν τὴν ὄψιν , οὐκ ὄψεται . Σημεῖον λέγει οὐ τοῦ εἶναι τὸ φῶς ἐντελέχειαν τοῦ διαφανοῦς , ἀλλὰ τοῦ τὰ χρώματα ἐν φωτὶ ὁρᾶσθαι καὶ κινητικὰ αὐτὰ εἷναι τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διαφανοῦς , ὅτι ἐὰν ἐπ’ αὐτὸ τὸ αἰσθητήριον , τὸν ὀφθαλμὸν λέγω , τεθῇ τὸ κεχρωσμένον , οὐχ ὁρῶμεν αὐτό . οὐ γὰρ ὁρῶμεν ἐγχριόμενοι τὴν λήμην , τοῦτο δὲ οὐχ ὡς οὐκ ὄντος τοῦ ὀπτικοῦ αἰσθητηρίου ἐστι γάρ ) ἀλλ’ ὡς τοῦ μεταξὺ μὴ ὄντος , λέγω δὴ τοῦ διαφανοῦς , ὅπερ πεφυκὸς ὑπὸ τοῦ χρώματος κινεῖσθαι , καὶ συνεχὲς ὂν τῷ τε ὁρατῷ * * * Δημοκρίτῳ εἰπόντι 〈 ὅτι 〉 εἰ ἦν κενὸν τὸ μεταξὺ τῶν ὁρώντων καὶ τῶν ὁρατῶν , πολὺ ἂν ἀκριβέστερον ἑωρᾶτο τὰ ὁρώμενα , ὥστε κἂν εἰ μύρμηξ ἦν ἐν τῷ οὐρανῷ , ἑωράθη ἂν μηδενὸς ἐμποδίζοντος μεταξὺ σώματος . οὐ γὰρ μόνον , φησίν , οὐκ ἂν ἀκριβέστερον εἴδομεν , εἰ ἦν τὸ μεταξὺ κενόν , ἀλλ’ οὐδ’ ἄν ὅλως εἴδομεν μὴ ὄντος τοῦ διαπορθμεύοντος τὴν ἐνέργειαν τοῦ ὁρατοῦ εἰς τὸ ὄμμα . εἶτα καὶ κατασκευάζει τοῦτο διὰ τῶν ἑξῆς . πάσχοντος γάρ τι , φησί , τοῦ αἰσθητηρίου γίνεται τὸ ὁρᾶν . εἰ πάσχει τι τὸ αἰσθητήριον ἀντιλαμβανόμενον τοῦ ὁρατοῦ πάθος δὲ δῆλον ὅτι τὸ τελειωτικόν ) , ἀνάγκη πᾶσα ἢ ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ χρώματος πάσχειν αὐτὸ ἢ ὑπὸ τοῦ μεταξὺ πάσχειν , τοῦτο δέ ἐστι τοῦ πεφωτισμένου ἀέρος παρακειμένου τε καὶ ἁπτομένου τοῦ αἰσθητηρίου · ὥστε τοῦ μεταξὺ δεῖται καὶ κινεῖσθαι καὶ κινεῖν δυναμένου . τὸ δὲ κενὸν οὐ τοιοῦτον · ὥστε εἰ κενὸν ἦν , οὐδὲν ἄν ὤφθη . | ἀποροῦσι 12r δὲ ἐνταῦθα εἰκότως , ὅτι εἰ οὐκ ἄν εἴδομεν τινὸς μὴ ὄντος μεταξύ , πῶς τὰ ὑποχύματα συνιστάμενα περὶ τὸν κερατοειδῆ ἔξω τῶν ὑγρῶν ὁρῶμεν μηδενὸς ὄντος μεταξὺ ἀέρος ; οἷον γὰρ ἄν ἔχῃ χρῶμα ὁ συνεστὼς χυμός , τοιαῦτα δοκοῦσιν ὁρᾶν πάντα τὰ ἔξωθεν τὸ ἐν αὐτοῖς χρῶμα τοῖς ἔξω προσάπτοντες . ὁρᾶν δὲ δοκοῦσι καὶ κωνώπια ἔξω πολλάκις παχέος ὄντος τοῦ ἐν τῷ ὄμματι χυμοῦ . ὃν ἡ αἴσθησις ὁρῶσα τούτου ἔξω νομίζει εἶναι . ῥητέον οὖν πρὸς τοῦτο ὅτι τὸ ὀπτικὸν πνεῦμα ἐν τῷ κρυσταλλοειδεῖ ὑγρῷ τὴν κρίσιν τῶν ὁρατῶν ποιεῖται . δεικνύουσι γὰρ οἱ ἰατροὶ ὅτι ἐκεῖ ἡ κρίσις γίνεται ἐκ τῶν ἀνατομῶν . τὸ δὲ κρυσταλλοειδὲς ὑγρὸν ἐσωτέρω ἐστὶ δῆλον · ὅτι οὐ μόνον τῶν χιτώνων τοῦ τε κερατοειδοῦς καὶ τοῦ ῥαγοειδοῦς καλουμένου , ἀλλὰ καὶ τοῦ ᾠοειδοῦς ὑγροῦ , ὅπερ καὶ αὐτὸ διαφανὲς ὑπάρχει . τοῦτο οὖν τὸ ᾠοειδὲς ὑγρὸν διαφανὲς ὂν ὥσπερ καὶ τὸ κρυσταλλοειδὲς μεταξὺ γίνεται τοῦ τε ὀπτικοῦ πνεύματος , ὅπερ ἐν τῷ κρυσταλλοει)δεῖ ποιεῖται τὴν κρίσιν , καὶ τοῦ ἐπιχύματος , ὃ περὶ τὸν κερατοειδῆ συνίσταται · ὥστε ἔστι καὶ ἐνταῦθα τὸ μεταξύ . διὰ τοῦτο δὲ τὸ ἐντὸς χρῶμα ἔξω ὑπολαμβάνει , ἐπεὶ καὶ ὅταν δι’ ὑέλου κεχρωσμένης ὁρῶμέν τινα , τοιοῦτο χρῶμα ἔχειν κἀκεῖνα νομίζομεν οἷονπερ καὶ ἡ ὕελος . τοῦτο δὲ διότι ; ὡς δέδεικται , τὸ ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας χρῶμα τοῦτό ἐστι τὸ ὁρατόν · τὸ δὲ ἐν τῷ βάθει οὐχ ὁρῶμεν , ἀλλ’ ἐὰν ᾖ τὸ ὁρώμενον διαφανές , δοκοῦμεν τῷ αὐτῷ χρώματι κεχρῶσθαι τὸ βάθος , οἵῳπερ καὶ ἡ ἐπιφάνεια . καὶ ἐὰν ἄλλο τι παραθῶμεν ἀμυδροτέρῳ χρώματι κεχρωσμένον , κἀκεῖνο τοιοῦτο φανήσεται . ἐπεὶ οὖν διὰ τοῦ χυμοῦ τοῦ συστάντος κεχρωσμένου ὄντος ὁρῶμεν , δοκοῦμεν καὶ τὰ ἔξω τῷ αὐτῷ κεχρῶσθαι χρώματι . καὶ διὰ τοῦτο ἔλεγε τὸ δεκτικὸν χρώματος ἄχρουν δεῖν εἶναι , ἵνα μὴ τῷ αὑτοῦ χρώματι ἐμποδίζῃ τοῖς ὁρατοῖς ὁρᾶσθαι τοιαῦτα οἷά εἰσιν . ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰ εἰρημένα πάλιν ἐπαποροῦσι καί φασιν ὅτι , εἰ ἀρκεῖ τὸ ᾠοειδὲς ὑγρὸν ἀναπληρῶσαι τὴν τοῦ μεταξὺ χρείαν , καὶ διὰ τοῦτο ὁρῶμεν τὸν συνεστῶτα χυμὸν περὶ τὸν κερατοειδῆ , ἔδει καὶ τὴν λήμην ἁπτομένην τοῦ ὀφθαλμοῦ καὶ ἀπλῶς πᾶν ὁρατὸν μὴ ἐμποδίζειν τῇ ὄψει διὰ τὸ μὴ εἶναι μεταξὺ ἀέρα , ἀλλ’ ὁρᾶσθαι · ἀναπληροῦν γὰρ ἔδει κἀν τούτοις τὴν τοῦ μέσου χρείαν τὸ ᾠοειδὲς ὑγρόν . φαμὲν οὖν ὅτι ὥσπερ ὁ ἀὴρ δεχόμενος τὸ φῶς γίνεται ἐνεργείᾳ διαφανής , οὕτω καὶ πάντα τὰ διαφανῆ . ὅταν οὖν τὴν λήμην προσοίσωμεν τῷ ὀφθαλμῷ , ἐπισκοτεῖ καὶ οὐκ ἐᾷ τὰ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ διαφανῆ ὑγρὰ δυνάμει δεξάμενα τὸ φῶς γίνεσθαι δυνάμει ] διαφανῆ ἐνεργείᾳ . ὁ δὲ χυμὸς ὁ συνιστάμενος διαφανὴς ὢν διαβιβάζει τὸ φῶς ἐπὶ τὰ ὑγρά · ὅθεν ἐὰν μύσωμεν , οὐκέτι ὁρῶμεν τὸν χυμὸν διὰ τὸ ἀντιφράξαι τῷ φωτὶ τὰ βλέφαρα . καὶ αὐτὸς δὲ ὁ χυμὸς ὅταν παχυνθῇ , οὐκέτι ὁρᾶται , καὶ οὐδὲ ἄλλο τι ὁραθῆναι ἐᾷ ἀντιφράττων τῷ φωτί . ὅταν δὲ παχυνθεὶς ὁ χυμὸς ὀλίγος ᾖ , ὡς μὴ ὅλην ἀπολαμβάνειν τὴν κόρην , τοῦ μὲν κατ’ αὐτὸν μέρους τῶν ὑγρῶν μὴ γινομένου διαφανοῦς οὐκέτι ὁρῶσιν αἱ κατ’ ἐκεῖνο τὸ μέρος προσπίπτουσαι ὄψεις , ὥστε σκότος ἐστὶ κατ’ ἐκεῖνα τὰ μέρη , τῶν δὲ πέριξ ὄψεων συμβαίνει ὁρωσῶν τὸ τὸ μικρὸν ὂν τὴν φαντασίαν τῶν κωνωπίων παρέχειν . ἀλλ’ εἰ ἡ λήμη ἐπιτιθεμένη διὰ τὸ μὴ εἶναι διαφανὴς ἀντιφράττει τῷ φωτί , ἔδει , εἴπερ ἐπινοηθείη ὑελίνη λήμη ἢ ἐξ ἄλλης διαφανοῦς ὕλης , μὴ ἐμποδίζειν ἐπιτιθεμένην ἐν τῷ ὀφθαλμῷ , ὥστε ὁρᾶσθαι αὐτήν · ἀλλ’ ἔδει , κἄν εἰς αὐτὸ τὸ ὄμμα ἐπιτεθείη , ὁραθῆναι , ὅπερ καὶ συμβαίνει . ἐὰν γὰρ ἐν αὐτῷ τῷ σφέκλῳ προσκολλήσωμεν τὸ ὄμμα , ὁρῶμεν δι’ αὐτοῦ , ἀλλὰ δεδιότες μὴ πληγῶμεν τὸ ὄμμα τῇ ἀφῇ , αὐτομάτως οὐκ ἀνεχόμεθα τῆς ἁφῆς , ἀλλὰ συγκλείομεν τὰ βλέφαρα · ὡς εἴ γε καρτερήσομεν ἀτενὲς τὸ ὄμμα ἔχοντες προσπελάσαι αὐτὸ διαφανεῖ τινι , ὀψόμεθα πάντως , ὥσπερ οὖν καὶ τοῦ ἀέρος ἁπτόμενον τὸ ὄμμα ὁρᾷ , ἀλλὰ καὶ οἱ ἐν ὕδατι καταδεδυκότες ὁρῶσι τὰ ἐν βάθει , τοῦ ὄμματος αὐτῶν προσεχῶς τοῦ ὕδατος ἁπτομένου · ἀλλ’ ὅταν σκληρὸν ᾖ τι οὗ μέλλει θιγγάνειν τὸ ὄμμα , αὐτομάτως δεδιότες μὴ βλαβῶμεν ἐκ τῆς ἁφῆς καὶ τὰ βλέφαρα συγκλείομεν . καὶ διὰ τοῦτο συμβαίνει , κἄν διαφανὴς ᾖ ἡ λήμη , μὴ ὁρᾶν δι’ αὐτῆς , οὐ μέντοι διὰ τὸ ἐπιαὑτοῦ κἂν ἀτενὲς ᾖ τὸ ὄμμα , μὴ οὔσης διαφανοῦς οὐκ ὀψόμεθα δι’ αὐτῆς . p . 419a21 Δι’ ἣν μὲν οὖν αἰτίαν τὸ χρῶμα ἀναγκαῖον ἐν φωτὶ ὁρᾶσθαι , εἴρηται . Διότι κινητικόν ἐστι τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διαφανοῦς , τὸ δὲ κατ’ ἐνέργειαν διαφανὲς φωτὸς γίνεται παρουσίᾳ . πῦρ δ’ ἐν ἀμφοῖν ὁρᾶται , καὶ ἐν σκότει καὶ ἐν φωτί . διὰ τοῦτο τὸ πῦρ οὐ μόνον ἐν φωτὶ ὁρᾶται , ἀλλὰ καὶ ἐν σκότῳ , διότι ἔχε . φωτιστικὴν ἐνέργειαν οἵαν τε οὖσαν ἀπαγγέλλειν αὐτοῦ τὸ χρῶμα . καὶ τοῦτο ἐξ ἀνάγκης · τὸ γὰρ διαφανὲς ὑπὸ τούτου γίνεται διαφανές . πέφυκε γὰρ καὶ ἡ τοῦ πυρὸς οὐσία τὰ δυνάμει διαφανὲς ποιεῖν ἐνεργείᾳ διαφανές · διὸ καὶ ὁρῶμεν ἐν νυκτὶ πυρὸς ὄντος τὰ χρώματα . ἀλλ’ οὐ τοῦτό φησιν ὅτι διὰ τοῦτο ὁρᾶται , ἐπειδὴ γενόμενος ὁ ἀὴρ ἐνεργείᾳ διαφανὴς διαπορθμεύει αὐτοῦ τὴν ἐνέργειαν τῖς ὄψεσι ( καὶ γὰρ καὶ πόρρωθεν ὄντος τοῦ πυρὸς καὶ μὴ δρῶντος εἰς τὸν περὶ ἡμᾶς ἀέρα ὅμως ὁρᾶται , καὶ αἱ πυγολαμπίδες καὶ οἱ πολλοὶ τῶν ἀστέρων ) , ἀλλ’ ὅτι , εἰ φύσιν ἔχει τὸ πῦρ εἰς ἐνέργειαν ἄγειν τὸ διαφανές , ὡς δι’ αὐτοῦ τὰ ὁρατὰ φαίνεσθαι , πόσῳ μᾶλλον αὐτὸ ὀφθήσεται καὶ ἐν νυκτί . τὸ αὐτὸ δέ φαμεν καὶ ἐπὶ τῶν ἐν νυκτὶ πάντων ὁρωμένων · καὶ γὰρ καὶ αἱ πυγολαμπίδες εἰ πλησίον πάνυ γένωνται καὶ ἀποτεθῶσιν ἐν τῇ χειρί , δεικνύουσι τοῦ μορίου τῆς χειρὸς χρῶμα ἐν ᾧ ἀπετέθησαν · ἀλλ’ ἐπειδὴ πάνυ ἀμυδρὸν αὐτῶν ἐστι τὸ φῶς , δοκεῖ ὅλως μηδὲν εἰς τὸν ἀέρα δρᾶν . p . 419a25 | Ὁ δ’ αὐτὸς λόγος καὶ περὶ ψόφου καὶ ὀσμῆς ἐστιν . Μετὰ τὸν περὶ τῶν ὁρατῶν λόγον μέτεισιν εἰς τὸν περὶ τῶν ἀκουστῶν , καὶ οὕτως εἰς τὸν περὶ τῶν ὀσφραντῶν , τάξει προϊὼν ἀπὸ τῶν τελειοτέρων ἐπὶ τὰ ἀτελέστερα . ζητήσειε δ’ ἄν τις πῶς ἄνω εἰπὼν ὡς ἐκ τῶν ἀτελεστέρων καὶ κοινοτέρων ἄρξασθαι δεῖν , μὴ ἀπὸ τῆς ἁφῆς ἤρξατο τῆς διδασκαλίας αὕτη γὰρ κοινοτάτη τῶν αἰσθήσεων καὶ τῇ τάξει ἐσχάτη καὶ ἀτιμοτέρα ) , ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ὄψεως , ἥτις τῶν ἄλλων καὶ μερικωτέρα ἐστὶ καὶ τελειοτέρα . φαμὲν οὖν ὅτι ἄνω ἔλεγεν ἐκ τῶν κοινοτέρων καὶ ἀτελεστέρων δεῖν ἄρξασθαι , ὡς σαφεστέρων οὐσῶν τῶν κοινοτέρων · δεῖ δὲ ἀπὸ τῶν σαφεστέρων ἄρχεσθαι , σαφεστέρα δὲ ἡ φυτικὴ τῆς λογικῆς , μᾶλλον δὲ καὶ τῆς αἰσθητικῆς · νῦν μέντοι ἐπὶ τῶν αἰσθήσεων παραδόξως συνδεδράμηκε τὸ τὰς τελειοτέρας αἰσθήσεις καὶ μερικωτέρας ταύτας καὶ σαφεστέρας εἶναι . σαφεστέρα γοῦν πασῶν ἡ ὄψις , ἐπεὶ καὶ τὸ ὁρατόν , λέγω δὴ τὰ χρώματα , καὶ τοῦ ἁπτοῦ καὶ τῶν ἄλλων αἰσθητῶν σαφέστερα . διὰ τοῦτο οὖν ταύτῃ ἐχρήσατο τῇ τάξει τῆς διδασκαλίας . καὶ εἰπὼν περὶ ὁρατῶν μέτεισιν ἐπὶ τὰ ἀκουστά · ταῦτα γὰρ ἦν τὰ τῇ ἀκοῇ ἀντικείμενα · καὶ οὕτως ἐρεῖ τὰ ὀσφραντά . περὶ οὖν ψόφου , φησί , καὶ ὀσμῆς ὁ αὐτὸς λόγος , ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ὁρατῶν . τίς δὲ ὁ αὐτὸς λόγος , σαφῶς ἐπήγαγεν , ὅτι καὶ ταῦτα κινητικά ἐστί τινος μεταξὺ αὐτῶν τε καὶ τῶν οἰκείων αἰσθητηρίων , οὗ κινουμένου , τοῦ μεταξὺ λέγω , καὶ τὰ αἰσθητήρια αὐτῶν κινοῦνται . ὥσπερ γὰρ ἡ τοῦ ὁρατοῦ ἐνέργεια διαπορθμεύεται διὰ τοῦ μεταξὺ ἐπὶ τὸ αἰσθητήριον καὶ οὐκ αὐτὸ ἅπτεται αὐτοῦ , οὕτω καὶ τὸ ὀσφραντὸν καὶ τὸ ἀκουστὸν διαπορθμεύεται ἐπὶ τὰ αἰσθητήρια αὐτῶν δι’ ὕδατος ἢ δι’ ἀέρος · ἄμφω γὰρ ὥσπερ ἔχουσι τὴν διαφανῆ δύναμιν , οὕτω καὶ τὴν διηχῆ καὶ δίοσμον . ὅτι γὰρ καὶ ἐν ὕδατί εἰσιν αἱ δυνάμεις αὗται , ἡ διηχής τε καὶ ἡ δίοσμος , δηλοῦσιν οἱ ἰχθύες τούς τε ψόφους φεύγοντες καὶ τῇ ὀσμῇ τοῖς δελέασιν ἐφεπόμενοι . οἱ γοῦν παρ’ ἡμῖν ἐν τῇ λίμνῃ τοὺς ἰχθύας ἀγρεύοντες ψοφεῖν εἰώθασιν ἐν ταῖς σανίσι τῶν ἀκατίων , ἵνα τοὺς ἰχθύας ἐπὶ τὰ δίκτυα εἰσελάσωσιν . ὅτι δὲ καὶ ὀσφραίνονται , δῆλον μὲν ἐξ ὧν καὶ νύκτωρ ἀγρεύονται . ἔπειτα εἰ ὄψεως καὶ ἀκοῆς ἐναργῶς μετέχουσιν , ἀδύνατον δὲ τῶν τελειοτέρων μετασχεῖν τὸν μὴ μετασχόντα τῶν ἀτελεστέρων , ἀτελεστέρα δ’ ἡ ὄσφρησις , καὶ ταύτης ἄρα μετέχουσιν . ἔστιν ἄρα καὶ ἐν τῷ ὕδατι οὐ μόνον ἡ διηχὴς ἀλλὰ καὶ ἡ δίοσμος δύναμις . καὶ ἡμεῖς δὲ καταδύντες ἐν ὕδατι αἰσθανόμεθα τοῦ ἄνωθεν βοῶντος · τῶν μέντοι ὀσμῶν οὐκ αἰσθανόμεθα ἐν ὕδατι , ὥσπερ οἱ ἰχθύες , ἐπειδὴ πάντα μὲν τὰ ἀναπνέοντα τῷ ἀναπνεῖν ὀσφραίνεται , ἐν δὲ ὕδατι ἀναπνεῖν οὐ δυνατὸν ἀέρος οὐκ ὄντος · οἱ δὲ ἰχθύες οὐκ ἀναπνέουσιν , ἐπειδὴ μηδὲ πνεύμονα ἔχουσι . δι’ ἣν δὲ αἰτίαν πάντα τὰ ἀναπνέοντα οὐκ ἄνευ τοὺ ἀνα - πνεῖν περιραίνεται , ἐρεῖ ἐν τῷ περὶ ὀσφρήσεως λόγῳ . ὅτι δὲ καὶ αἱ ὀσμαὶ καὶ οἱ ψόφοι τοῦ διαπορθμεύοντος δέονται , δῆλον · ἐὰν γάρ τις , φησί , τὸ ὀσφραντὸν αὐτῷ τῷ αἰσθητηρίῳ προσαγάγῃ , ὥστε ἐφάπτεσθαι , οὐκ ὀσφρανθήσεται · οὐδὲ γὰρ ἡ ῥίς ἐστι τὸ αἰσθητήριον , ἀλλ’ ἐντὸς ἡ μαστοειδὴς τοῦ ἐγκεφάλου ἀπόφυσις · ἐὰν οὖν τις διὰ τῆς ῥινὸς λεπτὸν ποιήσας τὸ ὀσφραντὸν ἐπὶ ταύτην διαγάγοι , ὡς ἅπτεσθαι αὐτῆς , οὐκ αἰσθήσεται . ὁμοίως οὐδὲ τὸ οὖς ἐστι τὸ ἀκουστικὸν αἰσθητήριον , ἀλλ’ ἡ ἐντὸς μῆνιγξ ἡ τὸ ἐν ταύτῃ πνεῦμα · πρὸς ἣν τὸ ἀκουστὸν εἰ προσαγάγῃς , οὐκ αἰσθή - σεται . δῆλον δὲ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῆς ὄψεως . εἰ οὖν αἱ τρεῖς αὗται αἰσθήσεις δέοντι τοῦ μεταξὺ καὶ ἄνευ τούτου οὐκ αἰσθήσονται , δῆλον ὅτι καὶ αἱ λοιπαί , ὡς δείξει , εἰ καὶ δοκοῦσιν αὗται ἀμέσως τοῦ αἰσθητοῦ θιγγά - νουσαι πάσχειν ὑπ’ αὐτοῦ . p . 419a30 Περὶ δὲ ἁφῆς καὶ γεύσεως ἔχει μὲν ὁμοίως , οὐ φαίνεται δέ · δι’ ἣν δ’ αἰτίαν , ὕστερον ἔσται δῆλον . Ομοίως , φησί , καὶ ἁφὴ καὶ γεῦσις διά τινος μεταξὺ τῶν γευστῶν . καὶ ἁπτῶν ἀντιλαμβάνονται · δοκοῦσι δὲ αὗται μὴ δεῖσθαι τοῦ μεταξύ . διὰ τί δὲ δοκοῦσι μὴ κεχρῆσθαι τῷ μεταξὺ ἀέρι , ἐν τῷ περὶ ἁφῆς λόγῳ ῥηθήσεται . καὶ γὰρ τούτων τὸ μεταξὺ οὐκ ἔξωθεν ὥσπερ τῶν ὤων , διὸ καὶ ἄδηλον . τὸ δὲ μεταξὺ ψόφων μὲν ἀήρ , ὀσμῆς δ’ ἀνώ - νυμον . νῦν μὲν τὸν ἀέρα λέγει μόνον διαπορθμευτικὸν εἶναι τῶν καὶ γὰρ καὶ οἱ ἰχθύες ψόφων ἐπαίουσιν , ὡς εἴπομεν . ὅτι δὲ ἡ γῆ οὔτε τὴν δίοσμον , οὔτε τὴν διηχῆ δύναμιν ἔχει , δῆλον ἐντεῦθεν · εἰ γάρ τις κηρῷ ἢ πηλῷ ἢ γεώδει τινὶ ἀποφράξοι τὰ ὦτα ἢ τὰς ῥῖνας , οὔτε ἀκούσεται οὔτε ὀσφρήσεται . ἀνώνυμον δὲ λέγει τὴν κοινὴν ἀέρος καὶ ὕδατος δύναμιν , καθ’ ἣν αἱ ὀσμαὶ διαπορθμεύονται · οἱ μέντοι μεταγενέστεροι , ὧν ἐστι Θεόφραστος , τεθείκασιν αὐτῇ ὄνομα τὸ δίοσμον . ὥσπερ καὶ τῇ τῶν ἤχων διαπορθμευτικῇ τὸ διηχές , καθάπερ καὶ Ἀριστοτέλης τὸ διαφανὲς τῇ τῶν χρωμάτων διαπορθμευτικῇ δυνάμει . p . 419b4 Ἔστι δὲ διττὸς ὁ ψόφος · ὁ μὲν γὰρ ἐνεργεία τις , ὁ δυνάμει . Ὥσπερ ἐπὶ τῆς ὄψεως διττὸν ἔλεγεν εἶναι τὸ ὁρατόν , τὸ μὲν ἐνεργείᾳ τὸ δὲ δυνάμει τὸ γὰρ χρῶμα φωτὸς μὴ παρόντος δυνάμει ἦν ὁρατόν ) , οὕτως καὶ ἐπὶ τοῦ ἀκουστοῦ , τοῦτο δέ ἐστιν ὁ ψόφος , ὁ μὲν ἐνεργείᾳ ἐστὶν ὁ δὲ δυνάμει · ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθητῶν . τίς δέ ἐστιν ὁ δυνάμει ψόφος , δείκνυσι χωρίσας τῶν ψοφούντων τὰ μηδὲ ὅλως δυνάμενα ψοφεῖν . ἐν οὖν τοῖς δυναμένοις ψοφεῖν , ταῦτα δέ ἐστι τὰ στερεὰ καὶ λεῖα , ἐν τούτοις ἐστὶν ὁ δυνάμει ψόφος , ὅταν μὴ ἐνεργῆ , καθό ἐστι ψοφητικά · ἡ γὰρ ἐπιτηδειότης αὐτὴ τοῦ δύνασθαι ψοφεῖν , οὗτός ἐστιν ὁ δυνάμει ψόφος · ὅταν δὲ δυνάμενα ποιῇ , οὗτός ἐστιν ὁ ἐνεργείᾳ . ἔστι δὲ διττὸς ὁ ψόφος . περὶ ψόφου πρόκειται εἰπεῖν , ἐπεὶ καὶ περὶ ἀκοῆς , δὲ πρῶτον περὶ τῶν ἀντικειμένων εἰπεῖν , ἀντίκειται δὲ τῇ ἀκοῇ ὁ ψόφος . λέγει οὖν ὃ καὶ ἐν τῇ Περὶ οὐρανοῦ εἶπεν , ὅτι ἔστιν ὁ ψόφος , ἵνα συντόμως εἴπω , πληγὴ ἀέρος τοιώσδε γινομένη . δεῖ γὰρ πρὸς τὸ γενέσθαι ψόφον δύο σκληρῶν καὶ λείων σωμάτων ἀθρόαν συνέμπτωσιν πρὸς Μήλα γενέσθαι . ἐν γὰρ τούτοις ὁ ἐναπολαμβανόμενος ἀὴρ ἀθρόος ἐκθλιβόμενος βιαίως ποιεῖ τὸν ἦχον . οὔτε γὰρ τὰ μαλακὰ τῶν σωμάτων ψοφεῖ , οἷον σπόγγοι , ἔρια , οὔτε τὰ σκληρὰ μέν , μὴ ἀθρόως δὲ προσκρουόμενα ἀλλ’ ἠρέμα καὶ κατὰ μικρόν · φθάνει γὰρ κατὰ μέρος οἷον θρυφθῆναι ὁ ἀήρ . διὸ δεῖ τῆς σφοδρᾶς τῶν σκληρῶν σωμάτων συνεμπτώσεως , ἵνα πολὺς ἐναποληφθῇ μεταξύ , ὃς ἐναπολαμβανόμενος καὶ ἀθρόως ἐξωθούμενος ποιεῖ τὸν ψόφον · φθάνουσα γὰρ ἡ πληγὴ τὴν ἔξοδον αὐτοῦ ἀποκλείει καὶ ἀθρόον ἐκπυρηνίζει . τὰ δὲ μαλακὰ οὐ ψοφεῖ , διότι οὐχ οἷά τέ ἐστιν ἀθρόον ἐξωθῆσαι τὸν ἐναπολαμβανόμενον ἀέρα · διὰ γὰρ τῶν πόρων μανὰ γάρ εἰσι τὰ μαλακά ) κατακερματισθεὶς ἔξεισι . δεῖ δὲ καὶ λειότητος τοῖς πλήττουσιν , καὶ μάλιστα πρὸς τὸ πλείονα γενέσθαι τὸν ψόφον , διότι πᾶς ὁ ἐναπολαμβανόμενος ἀὴρ ἀθρόως ἐκθλίβεται , ἐν δὲ τοῖς μὴ λείοις κατακερματίζεται ἐν τοῖς κοιλώμασι πλείοσιν οὖσι καὶ οὐκ ἀθρόος ἔξεισι . τὰ δὲ ἠχεῖα καὶ τὰ κύμβαλα πληττόμενα ἐπίμονον ποιεῖ τὸν ψόφον . τοῦτο δὲ διὰ τὴν κοιλότητα . ἀπολαμβάνεται γὰρ ὁ ἀὴρ ἐν τῇ κοιλότητι , ὃς εἰλούμενος ἐπὶ πολὺ περὶ τὸ κοίλωμα ἐξελθεῖν μὴ δυνάμενος παρατείνει τὸν ψόφον . καὶ ἐν τοῖς κυρτοῖς δὲ ἑαυτοῦ μέρεσι πληττόμενος ὁ κώδων ἐπὶ πλείονα χρόνον ἠχεῖ , ὅταν ἀπό τινος λεπτοῦ ἱμάντος ἀπηρτημένος ᾖ . ἡ δὲ αἰτία ἡ αὐτή · πληττόμενος <γὰρ> κινεῖται , κινούμενος δὲ κινεῖ τὸν τοῖς κοιλώμασιν ἐναπειλημμένον ἀέρα , ὃς πάλιν ἐπὶ πολὺ εἰλούμενος καὶ τῷ χαλκῷ προσκρούων παρατείνει τὸν ψόφον . καὶ ὅτι τοῦτό ἐστιν · ἐὰν μὴ ᾖ ἠρτημένος ἀπὸ λεπτοῦ ἱμάντος , ἀλλ᾿ ὑπὸ τῆς χειρὸς κατεχόμενος , μὴ κραδαίνεσθαι ὑπὸ τῆς πληγῆς , οὐ παρατείνει τὸν ἦχον · τοῦτο δὲ διότι μὴ κινούμενον τὸ ἠχεῖον οὐ κινήσει τὸν ἐντὸς ἀέρα . τί οὖν ; εἰ κινήσω τῇ χειρὶ τὸ ἠχεῖον , οὐ κινεῖ ἆν ἐντὸς ἀέρα , ἢ ἐὰν ξύλῳ πατάξω ; πῶς οὖν οὐ γίνεται ψόφος ὁμοίως τοῦ ὅταν χαλκῷ προσκρούῃ τις ἢ ἄλλῃ τοιαύτῃ τινὶ ὕλῃ ; ὁμολογουμένως οὖν δεῖ καὶ ὕλης ἐπιτηδειότητος τῶν πληττομένων σωμάτων . ἴσως οὖν διὰ τὸ ἐν τῆ οὐσίᾳ τοῦ χαλκοῦ ἢ τοῦ ἀργύρου ἢ τῶν τοιούτων μετάλλων πολὺν ἐγκατεσπάρθαι ἀέρα , ὅσπερ ἐστὶ τῶν ψόφων αἴτιος , διὰ τοῦτο ἠχητικά ἐστι τὰ τοιαῦτα τῶν μετάλλων . ἔστι μὲν γὰρ καὶ ἐν τῇ οὐσίᾳ τοῦ ξύλου ἀήρ , ἀλλὰ γῇ σύμμικτος , διὸ καὶ ἄψοφος ἢ ἐπ’ ὀλίγον ψοφεῖ · ὁ δὲ ἐν τῇ τοῦ χαλκοῦ οὐσίᾳ ἢ τοῖς τοιούτοις ὕδατί ἐστι συμμιγής , ὅπερ καὶ αὐτὸ ἔχει τὴν διηχῆ δύναμιν . σημεῖον δὲ τῶν εἰρημένων καὶ τὸ ἐπὶ τῶν ποτηρίων συμβαῖνον · ἐὰν γὰρ ὑγρὸν τὸν δάκτυλον περὶ τὸ χεῖλος περιαγάγωμεν , γίνεται ἦχός τις τοῦ ἐκθλιβομένου ὑπὸ τοῦ δακτύλου ἀέρος προσπίπτοντος εἰς τὸ κοίλωμα τοῦ ποτηρίου καὶ τῇ πληγῇ ἀποτελοῦντος τὸν ἦχον . καὶ ὅτι τοῦτό ἐστιν , αἰσθητῶς φανερὸν γίνεται ἐντεῦθεν · εἰ γὰρ ἐμβάλῃς ὕδωρ ἐν τῷ ποτηρίῳ , ὄψει ἐν τῇ περιαγωγῇ τοῦ δακτύλου φρῖκα κάτω ἐν τῷ ὕδατι ἐγγινομένην , τοῦ εἰσπίπτοντος δηλονότι ἀέρος τῇ θλίψει τοῦ δακτύλου τὴν κίνησιν τοῦ ὕδατος ποιοῦντος . ἐὰν δὲ ὀλίγου πλῆρες ᾖ τὸ ποτήριον ὕδατος , καὶ ῤανίδες πλεῖσται ἀναρριπτοῦνται καὶ συνεχεῖς . καὶ ἐὰν μὲν ἐκ τοῦ πυθμένος κατέχῃ τις τὸ ποτήριον , συμβαίνει τὰ εἰρημένα · ἐὰν μέντοι μὴ ἐκ τοῦ πυθμένος , ἀλλ’ αὐτὸ κατέχῃ τις τὸ ποτήριον , οὐδ’ ὅλως ἦχος γίνεται περιαγομένου ἀγομένου τοῦ δακτύλου . τοῦτο δὲ διότι δεῖ κραδαίνεσθαι ἡρέμα τὸ πληττόμενον , ἵνα μὴ ἐξωθῆται ὁ ἀήρ , ἀλλὰ ἀνακλώμενος εἰς τὸ ἔνδον συνεχῶς καὶ πλήττων τοῦ ποτηρίου τοὺς τοίχους καὶ ἀντωθούμενος εἰς ἕτερον μόριον διὰ τὸ περιφερὲς καὶ κοῖλον ἐπὶ πολὺ μένει καὶ μὴ σκεδάννυται , καὶ οὕτω μένων μακρὸν ἀποτελεῖ ψόφον . οὕτως καὶ σιδήριον ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον ἐὰν λεπτῷ ἰναρίῳ ἀπαρτήσωμεν καὶ πλήξωμεν ἠρέμα χαλκῷ ἤ τινι τοιούτῳ , μένει ἐπὶ πολὺ ὁ ἦχος , διὰ τὸ ὡς εἶπον τῷ κραδαίνεσθαι τὸν σίδηρον ἀντώθησιν γίνεσθαι αὐτοῦ τε καὶ τοῦ ἀέρος ἐπὶ πολύ . ὅθεν ἐὰν μεταξὺ ἠχοῦντος κατάσχωμεν τὸν σίδηρον , παύεται καὶ ὁ ἦχος τοῦ ἀέρος λοιπὸν σκεδασθέντος καὶ μηκέτι ἀντανακλωμένου ἐπὶ τὸ ἠχητικόν , ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἠχείων καὶ κωδώνων γίνεται . διόπερ καὶ ἐὰν μὴ ἀρτήσωμεν ἰναρίῳ τὸν σίδηρον , ὥστε κραδαίνεσθαι , ὁμοίως δὲ καὶ τὸ κωδώνιον , ἀλλὰ καὶ τῇ χειρὶ κατέχοντες πλήξωμεν , ἅπαξ ψοφήσας εὐθὺς ἀπεπαύσατο διὰ τὸ μὴ γίνεσθαι τοῦ ἀέρος ἀντανάκλασιν . ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἰναρίῳ μὲν λεπτῷ τὸν σίδηρον ἀρτήσωμεν , μὴ ἡρέμα δὲ ἀλλὰ μεγίστην δῶμεν πληγήν , οὐ διαμένει ὁ ἦχος διὰ τὸ μὴ γίνεσθαι πλεονάκις τὴν ἀντώθησιν τοῦ σιδήρου καὶ τοῦ ἀέρος , ἀλλ’ ἅπαξ ὠσθέντα τὸν ἀέρα τῆς βιαίας πληγῆς μὴ παλινδρομῆσαι . καὶ . ἴσως ἔνθεν καὶ κωδώνιον ὠνόμασται παρὰ τὸ ἐν τῷ κινεῖν ᾄδειν · ἐπειδὰν οὖν τις κατασχὼν στήσῃ , παύσεται τὸ ψοφοῦν διὰ τὴν εἰρημένην αἰτίαν · στάντος γὰρ καὶ ὁ ἐντὸς ἢ ἐκτὸς κραδαινόμενος ἀὴρ ἵσταται . p . 419b8 Τοῦτο δέ ἐστιν αὐτοῦ μεταξὺ καὶ τῆς ἀκοῆς ἐμποιῆσαι ψόφον ἐνεργείᾳ . Ὁ ψόφος εἰ ὡς ἀκουστὸν λαμβάνηται , οὐ δύναται γίνεσθαι ἐνεργείᾳ αὐτὸ τοῦτο ἀκοῆς μὴ οὔσης τῆς αἰσθανομένης , ὥσπερ οὐδὲ τὸ χρῶμα ὁρατόν ἐστι μὴ ὄντος τοῦ ὁρῶντος . | εἰπὼν 〈 οὖν 〉 ὅτι ἔστι τὸ ἔχον τὸν δυνάμει ψόφον λέγει τὸν αἰσθητὸν ἀκοῇ ) , ἐπήγαγε τοῦτο δέ ἐστι καὶ τὰ ἑξῆς . δύναται γὰρ ψόφος εἶναι καὶ ἐν τῷ μεταξὺ τοῦ ψοφοῦντος καὶ ἄλλου τινός , οὐχὶ τῆς ἀκοῆς , ἀλλ’ οὗτος δυνάμει ἀκουστὸς καὶ οὐκ ἐνεργείᾳ . ἵνα οὖν τὸν κατ’ ἐνέργειαν ἀκουστὸν σημάνῃ , προσέθηκε τὸ μεταξὺ αὐτοῦ , τουτέστι τοῦ ψοφοῦντος , καὶ τῆς ἀκοῆς . p . 419b9 Γίνεται δὲ ὁ κατ’ ἐνέργειαν ψόφος ἀεί τινος πρός τι καὶ ἐν τινι . Εἰπὼν ἐν τίσιν ἐστὶν ὁ ψόφος ὁ κατὰ δύναμιν , ὅτι ἐν τοῖς δυναμένοις κατ’ ἐνέργειαν ψοφῆσαι , πῶς γίνεται ὁ κατ’ ἐνέργειαν ψόφος , διὰ τούτων προστίθησιν . ἐπεὶ γάρ , φησί , πληγή ἐστιν ἡ ποιοῦσα τὸν ψόφον , ἡ δὲ πληγή τινός ἐστι πρός τι καὶ ἔν τινι , τινὸς μὲν τοῦ πλήσσοντος , πρός τι δὲ τὸ πλησσόμενον , ἔν τινι δὲ τῷ μεταξύ ἡ γὰρ πληγὴ κινήσει γίνεται τῇ κατὰ τόπον · αὕτη δέ τινός ἐστιν ἔν τινι , τινὸς μὲν τοῦ κινουμένου , ἔν τινι ’δε οὐ τῳ τυχόντι · οὔτε γὰρ διὰ κένου οὔτε διὰ στερεοῦ οἷόν τε γενέσθαι τὴν κίνησιν , ἀλλ’ ἐν ἀέρι ἢ ἐν ὕδατι ) , ἀνάγκη οὖν πᾶσα καὶ τὸν ψόφον τινὸς εἶναι πρός τι καὶ ἔν τινι , τινὸς μὲν τοῦ πλήττοντος , πρός τι δὲ τὸ πληττόμενον , ἔν τινι δὲ τῷ ἀέρι . ἀδύνατον γὰρ ἐν ὕδατι γενέσθαι ψόφον · εἰ γὰρ βαπτισθεὶς εἰς βάθος ἐν ὕδατι τὰς χεῖρας συμπλήξειας , οὐ ποιήσεις ψόφον , διότι , ὡς ἤδη εἶπον , ὁ μεταξὺ τῶν πληττομένων ἀὴρ ἐκθλιβόμενος βίᾳ ποιεῖ τὸν ψόφον . ἔχει μὲν γὰρ τὸ ὕδωρ τὴν διηχῆ δύναμιν , λέγω δὴ τὴν διαπορητικὴν τῶν ψόφων , δίχα μέντοι ἀέρος ψόφον ἐμποιῆσαι οὐ δύναται . ὅπερ ἐστὶ καὶ ἀπορίας ἄξιον · εἰ γὰρ διὰ τοῦτο ὁ ἐν τοῖς πληττομένοις στερεοῖς σώμασιν ἀὴρ ψοφεῖ , διὰ τὸ ἔχειν αὐτὸς τὴν διηχῆ δύναμιν , καὶ διὰ τοῦτο δεῖ πάντως ἀέρος , ἵνα γένηται ψόφος , τί δήποτε καὶ ἐν ὕδατι πληττομένων τῶν στερεῶι σωμάτων τὸ ὲναπολαμβανόμενον ὕδωρ οὐ ψοφεῖ , ἔχον γε καὶ αὐτὸ τὴν διηχῆ δύναμιν ; φαμὲν οὖν πρὸς τοῦτο πρῶτον μὲν ὅτι , ὡς ἤδη εἴπομεν , δεῖ ἀθρόαν γενέσθαι τὴν συνδρομὴν τῶν πληττομένων , ἵνα ἀθρόως ἐκθλίβηται καὶ μὴ κατὰ μικρὸν ὁ ἐναπολαμβανόμενος ἀήρ · τοῦτο δὲ γενέσθαι ἐν τῷ ὕδατι οὐ δυνατὸν διά τὴν παχυμέρειαν αὐτοῦ · φθάνει οὖν συνιόντων τῶν πληττομένων πρὸ τῆς πλήξεως κατὰ μικρὸν ἐκθλιβῆναι τὸ ὕδωρ . ἔπειτα ὁ μὲν ἀὴρ εὐκίνητος ὢν φύσει διὰ τὸ ἀνώφορον , ἀρχῆς ἐὰν τύχῃ ὑπὸ τοῦ ὠθοῦντος , φέρεται τῇ ῥύμῃ τοῦ ἐφεξῆς αὐτῷ διισταμένου · ἐπὶ μέντοι τοῦ ὕδατος οὐκέτι τοῦτο συμβαίνει · βαρὺ γὰρ ὂν φύσει τὸ ὕδωρ πολλῆς δεῖται βίας , ἵνα ὠθηθῇ · τοῦτο δέ , ὡς εἶπον , ἐν τῷ ὕδατι γενέσθαι οὐ δύναται . καὶ ἄλλως μήτε εὐκινήτου ὄντος τοῦ ὕδατος τοῦ ὠθουμένου μήτε τοῦ ἐφεξῆς εὐχερῶς αὐτῷ διισταμένου καὶ διδόντος πάροδον συμ - βαίνει μὴ γίνεσθαι τοῦ ὕδατος ὤθησιν ἢ μὴ ἱκανήν . διόπερ οὐδὲ ψόφον συμβαίνει γενέσθαι · καὶ γὰρ ἐπὶ τοῦ ἀέρος οὐχ ἡ τυχοῦσα κίνησις τοῦ ἀέρος ἐποίει τὸν ψόφον . καὶ ἄλλως δεῖ νομίζειν , εἰ καὶ ἔστιν ἡ διηχὴς δύνα - μις καὶ ἐν τῷ ὕδατι καὶ ἐν τῷ ἀέρι , ἀλλ’ οὐχ ὁμοίως , ἀλλὰ μᾶλλον ὁ ἀὴρ διηχής . ἐπεὶ οὖν καὶ μᾶλλον διηχὴς καὶ μᾶλλον εὐκίνητος , εἰκότως ἐν τούτῳ μὲν γίνεται ὁ ψόφος , ὃς , ἐν δὲ τῷ ὕδατι οὐκέτι . ἀλλ’ εἴ καὶ μὴ ψοφεῖ τὸ ὕδωρ , ψοφοῦντος μέντοι τοῦ ἀέρος διαπορθμεύειν τοὺς ψόφους τὸ ὕδωρ δύναται διὰ τὸ ὅλως ἔχειν τὴν διηχῆ δύναμιν · οὐ δεῖ γὰρ ἐνταῦθα κινηθῆναι τὸ ὕδωρ , ἀλλὰ μόνον τελειωθῆναι αὐτοῦ τὴν δύναμιν . διόπερ , ὡς εἶπον , καὶ τῶν ἐν τῷ ἀέρι γινομένων ψόφων ἐπαισθάνονται οἱ ὑποβρύχιοι καὶ οἱ ἰχθύες , εἰ καὶ μὴ ὁμοίως . ὥσπερ γὰρ οὐδὲ διαφανὲς ὁμοίως ἐστὶ τῷ ἀέρι τὸ ὕδωρ , οὕτως οὐδὲ διηχὲς οὐδὲ δίοσμον . ὥστε ποιητικὸν μὲν αἴτιον τῶν ψόφων τὰ στερεὰ καὶ λεῖα σώματα καὶ τούτων τὰ κοῖλα , ὑλικὸν δὲ ὁ ἀήρ · ἐν αὐτῷ γὰρ τὴν ὑπόστασιν ἴσχει , καὶ οἷον εἶδος αὐτοῦ γίνεται ὁ ψόφος . οὐ μόνον δὲ ἐπὶ τῶν ποιητικῶν μεγέθους τε δεῖ καὶ στερεότητος καὶ λειότητος , ἀλλὰ καὶ ποιᾶς οὐσίας · ἄλλως γὰρ χαλκὸς ἠχεῖ καὶ ἄλλως σίδηρος καὶ ὁ μόλιβδος καὶ ἄργυρος καὶ διὸ καὶ τὰ ὀξύβαφα εἰώθασιν ἐκ διαφόρου κατασκευάζειν ὕλης , ἵνα τῆ διαφορᾷ τῶν ἀπηχήσεων τὴν ἁρμονίαν ἀποτελέσωσιν · ἡ γὰρ ἀΜνία πολυμιγέων ἐστὶ καὶ διχᾶ φρονεόντων ἕνωσις . p . 419b11 Διὸ καὶ ἀδύνατον ἑνὸς ὄντος γενέσθαι ψόφον . Ἐπειδὴ πληγὴ μέν τις ὁ ψόφος , τὸ δὲ πλῆσσον πλησσόμενον πλήσσει . τί οὖν ; τῇ μάστιγι πλήξαντες τὸν ἀέρα οὐ ποιοῦμεν ψόφον , ὁμοίως καὶ ταῖς ῥιπίσιν ; ἀλλά τότε ὁ ἀὴρ τὰς δύο χρείας ἀναπληροῖ καὶ τὴν τοῦ πληττομένου καὶ τὴν τοῦ μεταξύ . ὁ γὰρ ὑπὸ τῆς μάστιγος τῇ πληγῇ ὠθούμενος ἀὴρ ἐκθλίβεται προσκρούων τῷ μετ’ αὐτόν , ἐκεῖνος δὲ τὴν τοῦ πληττομένου ἀναδέχεται τάξιν , καὶ ὁ μέσος ἐκθλιβόμενος ὑπό τε τῆς μάστιγος καὶ τοῦ μετ’ αὐτὸν ἀέρος ἠχεῖ . πολλάκις δὲ καὶ τῶν τριῶν τὴν τάξιν ἀναδέχεται ὁ ἀήρ , καὶ τοῦ πλήττοντος καὶ τοῦ πληττομένου καὶ τοῦ μεταξύ , ὡς ὅταν σφοδρῶς ἐμφυσήσωμεν . ὁ μὲν γὰρ εὐθὺς ἐξιὼν πλήττει , ὁ δὲ ἐφεξῆς ὠθούμενος ὑπ’ αὐτοῦ ἑτέρῳ προσκρούει καὶ ὑπ’ ἀμφοῖν βιαζόμενος καὶ ἐκθλιβόμενος ὠθεῖ . μᾶλλον δὲ καὶ ἐνταῦθά ἐστι τὸ πλῆττον · καὶ γὰρ τὰ χείλη καὶ ἡ ὑπερῴα , καὶ τούτοις προσκρούων ὁ ἀὴρ ἐξωθεῖται εἰς τὸ ἔξω . διὸ καὶ τὰ χέῃ δεῖ συναγαγεῖν φυσῶντας , ἵνα στενοτέροις γενομένοις προσκρούῃ ἐκθλιβόμενος . καὶ ἐν ταῖς χάσμαις δ’ ὠθεῖται μὲν ὑπὸ τοῦ πνεύμονος , προσκρούει δὲ καὶ τῇ τραχείᾳ ἀρτηρίᾳ καὶ παντὶ τῷ στόματι . ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς μάστιγος οὐχ ὑπὸ ἑνὸς ὁ ἀὴρ ὠθεῖται , ἀλλὰ τρόπον τινὰ ὑπὸ δύο · καμπτομένη γὰρ ἡ μάστιξ τῶν | δύο ἀποτελεῖ τὴν χρείαν · ἑκάτερον γοῦν μόριον αὐτῆς πλῆξαν τὸν ἐντὸς ἀπειλημμένον ἀέρα οὕτως ὠθεῖ . ἀμέλει γοῦν εἰ ξύλον εἴη παχὺ ἢ ἕτερόν τι , ὅπερ ἐν τῇ κινήσει μὴ κάμπτηται , οὐ ποιεῖ ψόφον ὁμοίως , ἤγουν ὡς σχεδὸν μηδ’ ἀκουστὸν εἶναι . ὥστε δῆλον ὅτι καὶ ἐπὶ τῆς μάστιγος καὶ ἐπὶ τῆς ῥάβδου πληττούσης τὸν ἀέρα διὰ τὸν εἰρημένον λόγον γίνεται ὁ ψόφος τῶν δύο τῶν πληττόντων ποιούσης τῆς μάστιγος τὴν χρείαν . ὅθεν καὶ διὰ τὸ πολλάκις πλείους αὐτὴν κάμπτεσθαι κάμψεις πλειόνων ἐν τῇ μιᾷ πληγῇ τῶν ψόφων αἰσθανόμεθα . p . 419b13 Πληγὴ δὲ οὐ γίνεται ἄνευ φορᾶς . Δείξας ὅτι τινὸς πρός τι ὁ ψόφος , εἰπὼν ὅτι πληγή τίς ἐστι , τὸ δὲ πλῆσσον πλησσόμενον πλήσσει , διὰ τούτου κατασκευάζει ὅτι καὶ ἔν τινι . εἰ γὰρ πληγὴ ὁ ψόφος , ἡ δὲ πληγὴ οὐκ ἄνευ φορᾶς , τοῦτο δέ ἐστι τῆς κατὰ τόπον κινήσεως , ἡ δὲ κίνησις οὐ διὰ κενοῦ , ἀλλ’ ἔν τινι ἢ τῷ ἀέρι ἢ τῷ ὕδατι , καὶ ὁ ψόφος ἄρα ἔν τινι , τουτέστι τῷ ἀέρι , ὡς ἤδη ἐδείξαμεν · οὗτος γὰρ ἀθρόος ἐναπολαμβανόμενος ὑπὸ τοῦ πλήττοντος πρὸς τῷ λείῳ ἢ κοίλῳ τῷ πληττομένῳ σώματι ψοφεῖ . τὸ μὲν οὖν λεῖον διὰ τοῦτο τυπτόμενον ψόφον ποιεῖ , διὰ τὸ ἀθρόον ὑπὸ τοῦ τύπτοντος πρὸς τοῦτο ἀπολαμβάνεσθαι τὸν ἀέρα , τὸ δὲ κοῖλον , ὅτι ὁ ἀὴρ ἐν τούτοις ἀδύνατος ὢν ἐξελθεῖν ὁ πρῶτος πληγεὶς διὰ τὴν κοιλότητα τοῦ περιέχοντος αὐτὸν ἄλλοτε πρὸς ἄλλα μέρη τοῦ κοίου φερόμενος καὶ ἀνακλώμενος καὶ ἀνειλούμενος βιαίως ἐπὶ πλέον ἠχεῖ πλείους πληγὰς ποιῶν . p . 419b13 Ὥσπερ δ’ εἴπομεν , οὐ τῶν τυχόντων πληγὴ ὁ ψόφος . Ἐπειδὴ εἶπεν ὅτι πληγή τίς ἐστιν ὁ ψόφος , οὐ πᾶσα δὲ πληγὴ ψόφος οὐδὲ ὑπὸ τῶν τυχόντων γινομένη , αὐτὸ τοῦτο διὰ τούτων διορίζεται , τίνων τε πληγὴ ὁ ψόφος καὶ πῶς ἐχόντων , ὅτι τῶν στερεῶν · οὐ γὰρ ἔρια πληττόμενα ψοφεῖ * * ψοφεῖ γὰρ καὶ τὰ τραχέα τὰ τυπτόμενα , ἀλλ’ ὅτι μᾶλλον ἐκεῖνα . p . 419b18 Ἔτι ἀκούεται ἐν ἀέρι καὶ ὕδατι , ἀλλ’ ἧσσον . ἐνταῦθα τὸ ἄνω ἐλλιπῶς εἰρημένον διαρθροῖ . ἄνω μὲν γὰρ ἔλεγε τὸν ἀέρα μόνον διαπορθμευτικὸν εἶναι τῶν ἤχων · νῦν δέ φησι καὶ τὸ ὕδωρ τοιοῦτον εἶναι , ἀλλ’ ἧσσον τοῦ ἀέρος · παχύτερον γὰρ τὸ ὕδωρ καὶ ἐπιφράσσον τοὺς ἀκουστικοὺς πόρους . ἄλλο δέ ἐστι τὸ ἐν ὕδατι ἀκούεσθαι τοῦ δι’ ὕδατος , ὡς δείξει προελθών · ψόφος γὰρ δι’ ἀέρος ἀκούεται μόνου , γίνεται μέντοι καὶ ἐν ὕδατι καὶ ἀκούεται , ὥσπερ καὶ ἐν ἀέρι . p . 419b19 Οὐκ ἔστι δὲ ψόφου κύριος ὁ ἀὴρ οὐδὲ τὸ ὕδωρ . Oὐκ ἐπειδὴ λέγομεν , φησί , διαπορθμευτικὰ τῶν ψόφων εἶναι τὸν ἀέρα καὶ τὸ ὕδωρ , ἤδη ταῦτα κύριά ἐστι τοῦ ψόφου · ταῦτα γὰρ τῇ αὐτῶν φύσει ἄψοφα , διὸ καὶ δεκτικὰ ψόφου , ὡς καὶ τὸ ἄχρουν χρώματος · ἀλλ᾿ ἔστι κύρια καὶ ποιητικὰ τοῦ ψόφου τὸ τύπτον καὶ τὸ τυπτόμενον , στερεὰ ὄντα · τὰ γὰρ κυριώτατα τῶν αἰτίων τὰ ποιητικά ἐστιν . ἢ τοῦτο οὖν φησιν , ἢ ὅπερ καὶ μᾶλλον , ὅτι οὐκ αὐτάρκης ἀὴρ καὶ τὸ ὕδωρ ψόφον ποιῆσαι , ἀλλὰ δεῖ καὶ τῶν τυπτόντων στερεῶν σωμάτων . καὶ τοῦτο δηλῶν ἐπήγαγεν ἀλλὰ δεῖ στερεῶν γενέσθαι πληγὴν πρὸς ἄλληλα καὶ πρὸς τὸν ἁέρα . καὶ γὰρ οὗτος ὑπὸ τῶν ἐναπολμβανόντων αὐτὸν στερεῶν σωμάτων πλήσσεται , καὶ τότε γε ποιεῖ ψόφον , ὅταν τάχ’ ἕως ὑπὸ τῶν πλησσόντων ἀπωσθῇ , ὥστε φθάσαι τὴν πληγὴν γενέσθαι , πρὶν ὁ ἀὴρ θρυφθῇ · τότε γὰρ ἀθρόος ἐξωθούμενος ψοφεῖ . ὥσπερ οὖν κἄν εἰ ἀπό τινος χώνης ῥέοι οἷον ὁρμαθὸς ψάμμου , εἰ μὲν οὖν ἀθρόον τύπτοι τις ὑποκάτω , ὥστε φθάσαι τὴν πληγήν , πρὶν τὴν ψάμμον κατακερματισθῆναι , ποιήσει κἀκεῖ ψόφον , εἰ δὲ ἠρέμα , οὐκέτι διαθρύπτεται γὰρ ἡ ψάμμος ) τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ἐπὶ τοῦ ἀέρος · εὐδιάθρυπτος γὰρ καὶ οὗτος . p . 419b25 Ἠχὼ δὲ γίνεται , ὅταν ἀπὸ τοῦ ἀέρος ἑνὸς γενομένου διὰ τὸ ἀγγεῖον τὸ διορίσαν καὶ κωλῦσαν θρυφθῆναι πάλ’ ἱν ὁ ἀὴρ ἀπωσθῇ , ὥσπερ σφαῖρα . Διαλεχθεὶς κοινῶς περὶ ψόφου † κοινῶς λέγοντι ὁ περὶ τῆς ἠχοῦς λόγος . γίνεσθαι οὖν φησι τὴν ἠχὼ κατὰ ἀνάκλασιν τὴν ἀπὸ τῶν ἀντὶ τύπων καὶ λείων σωμάτων , μάλιστα δὲ κοίλων , τοῦ πληγέντος ὑπὸ τῆς φωνῆς ἀέρος . ὁ γὰρ διαλεγόμενος ὠθεῖ σχεδὸν μὲν πάντα τὸν πέριξ ἀέρα , μάλιστα δὲ τὸν ἔμπροσθεν · διὸ μᾶλλον ἀκούομεν πρὸς ἡμᾶς ὁρῶντος τοῦ διαλεγομένου ἢ ἀπεστραμμένου . οὗτος δὴ ὁ ἔμπροσθεν ἀὴρ ὠθούμενος ὅταν ἐνεχθῇ ἐπί τι ἀντίτυπον ἔχον κοιλότητα , οἷά ἐστι τὰ ἄντρα , συνεχὴς ὢν καὶ ἀδιασκέδαστος μείνας διὰ τὸ περιέχεσθαι ὑπὸ τοῦ κοιλώματος τούτου , ὃ ἀγγεῖον ὠνόμασε , προσπεσὼν αὐτῷ ἀντιτύπῳ ὄντι σώματι ὠθεῖται εἰς τὸ ἔμπαλιν , ὥσπερ ἡ ῤιπτουμένη κτὰ τοίχου σφαῖρα , καὶ οὕτω χωρεῖ ἐπὶ τὸν πλήξαντα , ἐνεργοῦντος δηλονότι τοῦ ἀέρος δι’ ἀμφοτέρων κατὰ τὴν διηχῆ αὐτοῦ δύναμιν . οὐ μόνον γὰρ διὰ τὸ συγχωρεῖσθαι ὑπὸ τοῦ κοίου τόπου διασκεδασθῆναι | οἷος ἠνέχθη ὑπὸ 14v τῆς ἀντιτυπίας τοῦ σκληροῦ σώματος εἰς τοὐναντίον ἀπωθεῖται , ἀλλ’ ὅτι καὶ τῷ κοίλῳ τούτῳ ᾧ προσπίπτει , οὐ κενῷ ὄντι προσπίπτει , ἀλλ’ πλήρει , ὅσπερ ἀὴρ συνεχής ἐστι καὶ ἡνωμένος διὰ τὸ περιέχον . οὖν ὁ ὑπὸ τοῦ φωνήσαντος πληγεὶς ἀὴρ καὶ ψοφῶν ὦν διελὼν τῇ φορᾷ καὶ κωλυθεὶς ὑπ’ αὐτοῦ συνεχοῦς ὄντος καὶ ἡνωμένου διασκεδασθῆναι προσπταίει τῷ σκληρῷ σώματι καὶ μὴ δυνάμενος πρόσω χωρῆσαι ἀντανακλᾶται εἰς τοὐπίσω μετὰ τῆς οἰκείας ἐνεργεῖς , λέγω δὴ τοῦ ψόφου , καὶ οὕτω συμβαίνει παλινδρομεῖν τὸν ψόφον . δεῖ δὲ νομίζειν , ὡς Ἀλεξάνδρῳ δοκεῖ , οὕτω γίνεσθαι τὴν ἠχώ , οὐχ ὡς πάντως αὐτοῦ τοῦ πληγέντος πρῶτον ἀέρος φερομένου μέχρι τοῦ ἀγγείου , καὶ πάλιν αὐτοῦ τούτου ἀνακλωμένου μέχρι τοῦ πλήξαντος , ἀλλ’ ὅτι ὁ μὲν πρῶτος ἀὴρ πληγεὶς διὰ τὸ τάχος τῆς πληγῆς συνεχὴς καὶ ἀδιαίρετος μείνας τὸν μετ’ αὐτὸν σχηματίζει τῇ ὁμοίᾳ πληγῇ , ὡς αὐτὸς ὑπὸ τῆς πληγῆς ἐσχηματίσθη , οὗτος δὲ πάλιν τὸν μετ’ αὐτόν , καὶ οὕτω κατὰ συνέχειαν ἡ πρόοδος μέχρι τοῦ ἀγγείου γίνεται . μέχρι γὰρ ἄν ἰσχυροτέρα ἡ διαδιδομένη πληγὴ ὑπάρχῃ τῆς θρύψεως τοῦ ἀέρος , μέχρι τότε μένει ἄλλος παρ’ ἄλλου σχηματιζόμενος . ὁ δὴ τελευταῖος πρὸς τὸ ἀγγεῖον πληγείς τε καὶ σχηματισθεὶς καὶ κωλυθεὶς εἰς τὸ πρόσω διαδοῦναι τὴν πληγὴν ὑπὸ τοῦ ἀγγείου ἀνάπαλιν ὑπὸ τῆς τοῦ στερεοῦ ἀντιτυπίας ἀπωσθεὶς ὥσπερ σφαῖρα ἀπὸ στερεοῦ τινος τὸν ἐπὶ τάδε αὐτοῦ πάλιν ἔπληξε καὶ ἐσχημάτισε , καὶ οὕτως ἡ διάδοσις πάλιν ἐπὶ ταῦτα τῆς τε πληγῆς καὶ τοῦ ψόφου γίνεται . ἔναρθρος δὲ ἡ ἠχὼ γίνεται , ἐπειδὴ ὁ πρῶτος ὑφ’ ἡμῶν διαλεγομένων πληττόμενος ἀὴρ πρῶτος καὶ ἀνακλᾶται φέρων εἰς ἡμᾶς πάλιν τῆς πρώτης λέξεως τὴν ἠχώ , καὶ ὁ δεύτερος τῆς δευτέρας , καὶ οὕτως ἡ τάξις τῆς διαλέκτου φυλάττεται . ἐντεῦθεν πιθανῶς ἔστι συλλογίσασθαι καὶ τὸ ἐπὶ τοὐ κατὰ τὰς ἐνεργείας τῶν ὁρατῶν . ἠπορεῖτο γὰρ πῶς οἷόν τέ ἐστιν ἀσωμάτων οὐσῶν τῶν ἐνεργειῶν τῶν ὁρατῶν ἀνακλάσεις ὑποτίθεσθαι · τίς γὰρ ἂν εἴη ἀσωμάτου ἀνάκλασις ; εἰ τοίνυν ὁ ψόφος ἐνέργειά τίς ἐστι τοῦ ἀέρος καὶ τελείωσις τοῦ ἐν αὐτῷ διηχοῦς , αὕτη δ’ ἡ ἐνέργεια σαφῶς ἀνακλᾶται , ὅταν λείῳ τε καὶ κοίλῳ προσπέσῃ , ὡς ἐπὶ τῆς ἠχοῦς οὐδεμία γὰρ ἐνταῦθα ἀμφιβολία ὡς ἀνάκλασις γίνεται ) τί ἀδύνατον τὸ αὐτὸ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν ἐνεργειῶν τῶν ὁρατῶν συμβαίνειν ; φημὶ δὲ πρὸς τοῦτο ὅτι , καὶ ὁ ψόφος ἀνακλᾶται , ἀλλ’ οὐκ αὐτὸς καθ’ αὑτόν , ἀλλὰ μετὰ τοῦ οἰκείου ὑποκειμένου , λέγω δὴ τοῦ ἀέρος · τοῦτο γὰρ ἐλέγετο ὅτι διὰ τοῦτο μάλιστα ἀπὸ τῶν κόων ἡ ἠχὼ γίνεται , ὅτι μὴ σκεδαννύμενος ἀλλὰ συνέχειαν φυλάττων διὰ τὸ περιέχον ὁ ἀὴρ ἀνακλᾶται · τὰς μέντοι τῶν ὁρατῶν ἐνεργείας αὐτὰς καθ’ αὑτὰς ἄνευ ὑποκειμένου ἀνακλᾶσθαί φασι . μήποτε δὲ οὐδὲ ἐπὶ τῶν ψόφων ἀληθὲς τὸ αὐτὸν ἀνακλᾶσθαι τὸν ψοφοῦντα ἀέρα . ὁρῶμεν γὰρ ὅτι οὐ μόνον οἱ κατ’ εὐθεῖαν ὄντες τῶν ἀφ’ ὧν ἡ ἀνάκλασις ἀκούουσι τῆς ἠχοῦς , ἀλλὰ καὶ οἱ ἐκ πλαγίων . εἰ οὖν μὴ οἷόν τε πανταχοῦ τὸν ἀέρα ἀθρόως ἀπιέναι , θρυφθεὶς δὲ οὐκέτ’ ἂν ἐψόφει , μήποτε κἀνταῦθα μόνης τῆς ἐνεργείας , λέγω δὴ αὐτοῦ τοῦ ψόφου , ἡ ἀνάκλασις κλάσις γίνεται . εἰ γὰρ ὅλως μὴ φοιτῶντος πρὸς τὸ αἰσθητήριον τοῦ πληγέντος ἀέρος κτὰ τοῦ ὕδατος δύντων διαβιβάζονται οἱ ψόφοι ἐπὶ τὰ αἰσθητήρια , δῆλον δήπου ὅτι καὶ ἐπὶ τὸ λεῖον ἢ κοῖλον ᾧ προσέπεσεν οὐ μετὰ τοῦ πληγέντος ἀέρος ἥκει , ἀλλ’ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ φωτὸς ποιά τις ὕλη δεξαμένη τὸ φῶς οἵα τέ ἐστι καὶ αὐτὴ ὁμοίως φωτίζειν τὰ παρακείμενα , καὶ τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν ἀντανάκλασιν καλοῦμεν , τί κωλύει τὸ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν ψόφων συμβαίνειν ; ὅτι δὲ οὐκ ἔστι σῶμα τὸ φῶς , σαφῶς δέδεικται . p . 419b27 ἔοικε δὲ ἀεὶ γίνεσθαι ἠχώ , ἀλλ’ οὐ σαφής , ἐπεὶ συμβαίνει γε ἐπὶ τοῦ ψόφου , καθάπερ καὶ ἐπὶ τοῦ φωτός · καὶ γὰρ τὸ φῶς ἀεὶ ἀνακλᾶται . Ὅτι τοῦ φωτὸς ἡ ἀνάλλασις οὐ μόνον ἀπὸ τῶν λείων , ἀλλὰ καὶ ἀπὸ παντὸς γίνεται σώματος , συντόμως κατασκευάζει ἀπὸ τῆς ἐναργείας τῷ πάντα τόπον πεφωτίσθαι , μὴ μόνον τὸν κατάντικρυς τοῦ ἡλίου τόπον , ἀλλὰ καὶ τὸν ὑπεσταλμένον καὶ σκεπόμενον ὑπό τινος στερεοῦ σώματος , οἷον τὰ ὑπὸ στέγης ἢ τοίχου . εἰ γὰρ μὴ ἐγίνετο ἐν τούτοις μηδεμία φωτὸς ἀνάκλασις ἢ ἀπὸ γῆς ἢ ἀπὸ τοίχου τινός , ἐσκοτισμένα ἔμελλον εἶναι καὶ οὐ πεφωτισμένα . ἀλλ’ οὐχ ὁμοία ἡ ἀνάκλασις ἡ ἀπὸ τοῦ τυ - χόντος σώματος γινομένη ἢ ἀπὸ ὕδατος ἢ χαλκοῦ ἢ καἰ τινος τῶν λείων · ἐναργεστέρα γὰρ ἡ ἀπὸ τῶν τοιούτων σωμάτων ἀνάκλασις καὶ ἰσοδυνα - μοῦσα σχεδὸν τῷ κατὰ πρώτην προσβολὴν τοῦ ἡλίου φωτισμῷ . σκιᾷ γοῦν περιορίζεται τὰ ὑπὸ τοῦ ἡλίου καταλαμπόμενα τῶν λοιπῶν , ὁμοίως δὲ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν τοιούτων ἀνακλάσεων · ἐπιπροσθοῦντος γὰρ σώματος τῇ ἀπὸ τῶν τοιούτων σωμάτων ἀνακλάσει τοῦ φωτὸς σκιὰ γίνεται ἐν τῷ ἐπιπροσθουμένῳ μέρει . ἐναργῶς δὲ πρόδηλον τὸ διάφορον τῶν ἀνακλάσεων καὶ ἐντεῦθεν · εἰ γὰρ ὦσι δύο τόποι , ὁ μὲν ἡλιωμένος ὁ δὲ ἐσκιασ - μένος κατά τινα ἐπιπρόσθησιν τοίχου , ὅτι μὲν γέγονεν ἀνάκλασίς τις φω - τὸς εἰς τὸν ἐσκιασμένον τόπον ἢ ἀπὸ γῆς ἢ ἀπό τινος τοιούτου πρόδηλον ἐκ τοῦ μὴ σκότος εἶναι ἐν αὐτῷ ἀλλὰ φῶς · βραχεῖα μέντοι ἡ ἀνάκλασις , ὡς μὴ σκιὰν ποιεῖν τὰ ἐν τούτῳ ὄντα στερεὰ σώματα · ἐν γὰρ τοῖς ἐσκι - ασμένοις ἱστάμενοι τόποις σκιὰν οὐ ποιοῦμεν · ἐὰν μέντοι ἐν τῷ ἡλιωμένῳ τόπῳ θῇς ἢ χαλκὸν ἢ ὕδωρ ἢ ὕελον ἤ τι τῶν λείων ἀντιπρόσωπον τῷ ἐσκιασμένῳ | τόπῳ , ὄψει ἑτέραν γινομένην ἐπὶ τὸν ἐσκιασμένον τόπον 15r ἀνάκλασιν , ὡς καὶ τὸν ἐσκιασμένον λοιπὸν ἡλιοῦσθαι , ὥσπερ καὶ τὸν λοιπόν , καὶ οὕτως ὡς καὶ ὅπερ ἤδη εἶπον σκιὰν ἄλλην δύνασθαι γενέσθαι ἐν αὐτῷ , εἴ τι ἐπιπροσθήσοι . ὥσπερ οὖν , φησίν , ἐπὶ τοῦ φωτὸς ἀπὸ παντὸς μὲν σώματος ἀνάκλασις γίνεται , οὐκ ἀπὸ παντὸς δὲ ὁμοία , ἀλλὰ τρανὴς μὲν ἡ ἀπὸ τῶν λείων , ἀμυδρὰ δὲ ἡ ἀπὸ τῶν μὴ τοιούτων , οὕτω , φησί , καὶ ἐπὶ τοὐ ψόφου ἔοικε μὲν ἀπὸ παντὸς τοῦ ἀντιτυπήσαντος ανακλασις γίνεσθαι , οὐ μὴν ὁμοία οὐδ’ οὕτω σαφὴς ὁποία ἐπὶ τῆς ἠχοῦς ἀπὸ τῶν κόων ὁμοῦ καὶ λείων γινομένη τόπων διὰ τὰς εἰρημένας αἰτίας . εἰ γὰρ μὴ εἴη κοῖλον ἀλλ’ ἐπίπεδον , σκεδάννυται ὁ ἀὴρ καὶ οὐ πρὸς ἡμᾶς ῥεῖ , ἀλλὰ διαχεῖται ἢ ὀλίγος φέρεται πρὸς ἡμᾶς . εἰ δὲ μὴ εἴη λεῖον τὸ ἐπίπεδον , ἐπὶ πλέον ἀμυδροτέρα ἡ ἀνάκλασις διὰ τὰς εἰρημένας αἰτίας γίνεται . ἀλλ’ οὐχ οὕτως ἀνακλᾶται ὥσπερ ἀφ’ ὕδατος ἢ χαλκοῦ ἢ καί τινος ἄλλου τῶν λείων , ὥστε σκιὰν ποιεῖν , ᾧ τὸ φῶς ὁρίζομεν . ἔνθα γὰρ ᾖ πολὺ τὸ φῶς , ἐκεῖ ἐπιπροσθοῦντός τινος σκιὰ γίνεται . ἐν οὑν τῷ ἄλλῳ μέρει , ἔνθα μήτε ἡ ἀνάκλασις ἀπὸ λείων μήτε αὐτόθεν ἥλιος ἐλλάμπει , γίνεται μέν τις ἀνάκλασις , οὐ τοσαύτη δὲ ὥστε σκιὰν ποιῆσαι ἐπιπροσθοῦντός τινος , ὅπερ γίνεται ἐπὶ τῆς ἀπὸ τῶν λείων ἀνακλάσεως . p . 419b33 Τὸ δὲ κενὸν ὀρθῶς λέγεται κύριον τοῦ ἀκούειν . Εἰπὼν τὸν ἀέρα τοῦ ψόφου καὶ τοῦ ἀκούειν αἴτιον , καὶ μὴ μόνον , ἀλλὰ συναίτιον ὡς ὕλην εἶπε γὰρ τὸν ψόφον πληγὴν εἶναί τινος πρός τι καὶ ἔν τινι , τοὐ τε πλήττοντος καὶ τοῦ πληττομένου καὶ τοῦ μεταξύ , τὸ δὲ μεταξὺ τοῦτο τὸν ἀέρα εἶναι ) ἔτι δὲ καὶ μέλλων πάλιν τοῦτο δεικνύναι , βούλεται αὐτοῦ τούτου μάρτυρας πάντας τοὺς πρὸ αὐτοῦ φυσικοὺς ἐπαγαγέσθαι . πάντες γάρ , φησίν , ἔλεγον τὸ κενὸν κύριον εἶναι τοῦ ψόφου · τοῦτο δέ , φησίν , ὀρθῶς ἔλεγον · τὸν γὰρ ἀέρα κενὸν ἐνόμιζον . ἧ μὲν οὖν τὸν ἀέρα κενὸν νομίζοντες κύριον εἶναι λέγουσι τὸ κενὸν τοῦ ψόφου , ὀρθῶς λέγουσιν · ᾗ δὲ τὸν ἀέρα μὴ ] κενὸν ἐνόμιζον , οὐκέτι ὀρθῶς . οὗτος οὖν ὁ ἀὴρ κύριός ἐστι τοὐ ἀκούειν ὡς συναίτιος , ὅταν συνεχὴς ὢν καὶ εἷς κινηθῇ ὑπὸ τοῦ τύπτοντος καὶ τυπτομένου . συνεχὴς δὲ καὶ εἷς γινεται , ὅταν λεῖον ᾖ τὸ πλῆττον · ὅλος γὰρ ἅμα κινεῖται . τὸ γὰρ λεῖον ἕν ἐστιν . ὡς ἀπὸ ἑνὸς οὖν καὶ τοῦ αὐτοῦ κινούμενος εἷς ἐστι . τὸ δὲ τραχὺ οὐχ ἕν · καθ’ ἑκάστην γὰρ ἐξοχὴν καὶ ἀνωμαλίαν ἄλλο ἐπίπεδον ἐκβάλλει · εὔθρυπτος οὖν ὢν ὁ ἀὴρ ὅταν ἀπὸ τραχέος ὠθεῖται , οὐχ εἷς μένων κινεῖται , ἀλλὰ θρυπτόμενος . p . 420a3 ψοφητικὸν μὲν οὖν τὸ κινητικὸν ἑνὸς ἀέρος μέχρις ἀκοῆς . Ἐπειδὴ μὴ πᾶν ἁπλῶς τὸ τύπτον καὶ τὸ τυπτόμενον ποιεῖ ψόφον , ὁρίζεται τί ποτέ ἐστι τὸ ψοφητικόν , ὅτι τὸ δυνάμενον , φησίν , ἕνα καὶ συνεχῆ τὸν ἀέρα τηρῆσαν κινῆσαι μέχρι τῆς ἀκοῆς . τοιοῦτον δέ ἐστι τὸ στερεὸν καὶ λεῖον διὰ τὰς εἰρημένας αἰτίας . εἰπὼν δὲ κινητικὸν ἑνὸς ἀέρος προσέθηκε συνεχείᾳ μόνον , οὐχὶ λέγων τῷ ἀριθμῷ , ὥστε συνεχῆ καὶ ἄθρυπτον διὰ τὴν πληγὴν μεῖναι καὶ τὸ τοιοῦτον ἀποδοῦναι σχῆμα τῷ μετ᾿ αὐτόν , καὶ τοῦτο κατὰ συνέχειαν μέχρι τῆς ἀκοῆς . εἴη δ’ ἄν τοῦτο λεγόμενον οὐχ ἁπλῶς περὶ ψόφου , ἀλλὰ τοῦ ἀκουομένου ὅσου , διόπερ καὶ προσέθηκε μέχρι τῆς ἀκοῆς · δύναται γὰρ καὶ περαιτέρω τῆς ἀκοῆς κινηθῆναι ὁ ψόφος , ἀλλ’ οὐκέτι ὡς ἀκουστός . ταῦτα εἰπών , ἵνα μήτις νομίσῃ τοῦτο λέγειν αὐτὸν ὅτι μέχρις αὐτῆς τῆς μήνιγγος ἔξωθεν κινούμενος ἀὴρ ἀφικνεῖται , καὶ αὐτός ἐστιν ὁ προσεχῶς κινῶν τὸ αἰσθητήριον , ἐπήγαγε τὸ ἐφεξῆς ὅτι ἀκοῇ δὲ συμφυὴς ἀήρ . ἔστι γὰρ ἀήρ τις συμφυὴς ἐγκατῳκοδομημένος ἐν τοῖς κοιλώμασι τῶν ὤτων πρὸς αὐτῇ τῇ μήνιγγι , ὃς πρῶτος πάσχων ὑπὸ τοῦ ἔξωθεν κινουμένου ἀέρος καὶ δεχόμενος τὰς τῶν ψόφων ἐνεργείας διαπορθμεύει ἐπὶ τὸ πρῶτον αἰσθητικόν . τοῦτο δ’ ἔστι τὸ ἀκουστικὸν πνεῦμα τὸ ἐν αὐτῇ τῇ μήνιγγι ἱδρυμένον . αἱ γὰρ αἰσθήσεις ἀπὸ τοῦ ἐγκεφάλου ἀρχόμεναι διὰ τῶν νεύρων ἄχρι τῶν αἰσθητηρίων προίασιν . πρόεισιν οὖν καὶ ἡ ἀκουστικὴ δύναμις μέχρι τῆς ῥίζης τῶν ὤτων , ἃς καλοῦσι μήνιγγας . ἔστι δὲ νεῦρον ἀπὸ τοῦ ἐγκεφάλου προιὸν πεποροποιημένον , ἐν ᾧ πόρῳ ἐστὶ τὸ ἀκουστικὸν πνεῦμα . ἔστιν οὖν ἀπειλημμένος τις ἀὴρ ἐν τῷ κοιλώματι τῆς ἀκοῆς συμφυὴς ὢν τῇ μήνιγγι καὶ τῷ ὑμένι . οὗτος οὖν ὁ ἀὴρ δεχόμενος ἐκ τοῦ ἔξωθεν ἀέρος τοὺς ψόφους , ἔχων καὶ αὐτὸς τὴν διηχῆ δύναμιν δι’ ἑαυτοῦ ἐπὶ τὴν μήνιγγα διαπορθμεύει τοὺς ψόφους . πρόεισι δ᾿ ἀπὸ πόρου ἐπὶ στενότερον , λέγω δὴ τοῦ κοιλώματος τοῦ ὠτὸς μέχρι τοῦ πόρου τῆς μήνιγγος . οὐ δεῖ δὲ νομίζειν τοῦτον τὸν ἀέρα , εἰ καὶ συμφυής ἐστιν , ἤδη καὶ ἄφθαρτον εἶναι ὡς ἀεὶ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ἀριθμῷ ὄντα . ἀλλὰ ἔστι κατὰ μέρη φθαρτὸς καὶ γεννητὸς ὥσπερ καὶ τὸ ἄλλο τοῦ ἀνθρώπου σῶμα . εἰ δὲ καθ’ ὅλον ἑαυτὸν πάθοι οὗτος ὁ ἀὴρ καὶ φθαρείη , ἀπόλλυται καὶ ἡ ἀκουστικὴ τοῦ ζῴου ἐνέργεια · διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ὑπὸ τῆς φύσεως τῆς μήνιγγος προβέβληται , ἵνα δέχηται τὰς τοῦ ἔξωθεν ἀέρος προσβολάς , καὶ μὴ τῇ μήνιγγι προσβάλλων ὁ ἔξωθεν ἀὴρ φθείρῃ αὐτήν , ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῆς ὄψεως . καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ ταύτης κατεσκεύασεν ἡ φύσις συμφυές τι τῷ ὀφθαλμῷ διαφανές , λέγω δὴ τό τε κρυσταλλοειδὲς ὑγρὸν καὶ ἁπλῶς τὰ ὑγρὰ καὶ τὸν κερατοειδῆ χιτῶνα , ἅπερ διαφανῆ ὄντα καὶ πρῶτα δεχόμενα τὴν τοῦ ἔξωθεν διαφα|νοῦς ἐνέργειαν δι’ ἑαυτῶν διαπορθμεύουσι ταύτην ἐπὶ τὸ ὀπτικὸν νεῦρον , ἐν ᾧ τὸ ὀπτικὸν πνεῦμα , ὅπερ νεῦρον κατιὸν ἀπὸ τοῦ ἐγκεφαλου τελευτᾷ μέχρι τῆς ἀργῆς τοῦ κρυσταλλοειδοῦς . ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῆς ὄψεως εἰ πάθοι τὰ προβλήματα ταῦτα ἢ ἕν τι αὐτῶν , φθείρεται ἡ τῆς ὄψεως ἐνέργεια , οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ἀκοῆς εἰ τὸ ἀερῶδες τοῦτο πρόβλημα φθαρῇ , φθείρεται ἡ ἀκουστικὴ ἐνέργεια παθούσης τῆς μήνιγγος τῷ ἀμέσως δέχεσθαι τἀς τοῦ ἔξωθεν ἀέρος προσβολάς . διὸ καὶ ὑπὸ μεγάλων ψόφων πάσχει ἡ ἀκοή , τοῦ ἔξωθεν ἀέρος σφοδρῶς ὠθουμένου καὶ τῇ βίᾳ ὠθοῦντος τὸν ἐν τοῖς ὠσὶ συμφυᾶ ἀέρα καὶ πολλάκις διασκεδαννύντος αὐτόν . διά τε οὖν τοῦτο ἡ φύσις ἐγκατῳκοδόμησε τοῖς ὠσὶ τοῦτον τὸν ἀέρα καὶ διὰ τὰς περιστατικὰς τοῦ ζῴου ἐνεργείας , οἷον τὰς ἐν τοῖς ὕδασι καταδύσεις · εἰ γὰρ μὴ ἦν οὗτος , ἐν τῖς καταδύσεσιν ἤμελλε τὸ ὕδωρ αὐτῷ προσπελάζειν τῷ αἰσθητηρίῳ καὶ βλάπτειν , ἢ εἴ τι καὶ ἐπινενόηται πρόβλημα ὑπὸ τῆς φύσεως διὰ τὸ μὴ εἰσιέναι τὸ ὕδωρ , οὐκ ἂν ἤκουσε τὸ ζῷον ὑποβρύχιον ὂν μὴ ὄντος τοῦ διηχοῦς τοῦ μέχρι τοῦ αἰσθητηρίου διαβιβάζοντος τοὺς ψόφους . εἰς φυλακὴν οὖν τοῦ αἰσθητηρίου ἐγκατῳκοδόμηται · διὰ τοῦτο δὲ καὶ ἑλικοειδεῖς ἐποίησεν ἡ φύσις τοὺς πόρους τῶν ὤτων , ἵνα μὴ ῥᾳδίως εἰσιόντα ἢ τὸ ὕδωρ ἢ ὁ ἀὴρ ἢ ἄλλο τι πλήξῃ τὴν μήνιγγα . p . 420a4 Διὰ δὲ τὸ ἐν ἀέρι εἶναι κινουμένου τοῦ ἔξω τὸ εἴσω κινεῖται . Τουτέστι διὰ τὸ τὸν ἐγκατῳκοδομημένον συμφυᾶ τῇ ἀκοῇ συνεχῆ εἶναι τῷ ἔξω ἀέρι τοῦτο γὰρ αὐτῷ σημαίνει τὸ ἐν ἀέρι εἶναι ) κινουμένου τοῦ ἔξω ἀέρος κατὰ συνέχειαν καὶ ὁ ἐντὸς κινεῖται ἀκίνητος ὢν καθ’ αὑτὸν ὡς συμφυής . ἴσως δὲ οὐ λέγει κινεῖσθαι αὐτὸν κατὰ τόπον καὶ γὰρ ἀκίνητον αὐτόν φησιν ἐφεξῆς ) ἀλλὰ κατὰ τὸ διακομίζειν τοὺς ψόφους · κατὰ τοῦτο * * κινουμένου διακομίζει καὶ ὁ ἐντὸς ὡς συνεχὴς ὢν τῷ ἔξω . καὶ τοῦτο αἴτιόν φησι τοῦ μόνον κατὰ τὰ ὦτα ἡμᾶς ἀκούειν , καὶ μὴ διὰ παντὸς μορίου τοῦ σώματος , διότι ἐν μόνοις τοῖς ὠσίν ἐστιν συμφυὴς ἀὴρ ἐναπειλημμένος καὶ συνεχὴς πρός τε τὸν ἔξω ἀέρα καὶ πρὸς τὸ ἀκουστικὸν αἰσθητήριον , ὡς δύνασθαι δι’ ἑαυτοῦ διαδιδόναι τὸ ἐν τῷ ἔξω ἀέρι γενόμενον πάθος . ὥσπερ οὖν τὸ ὀπτικὸν πνεῦμα οὐ πανταχόθεν ἔχει ὑγρὸν διακομίζον αὐτῷ τὰς ἐν τῷ ἀέρι τῶν χρωμάτων ἐνεργείας οὐδὲ γάρ ἐστιν ἐπὶ τὸν τένοντα κρυσταλλοειδὲς ἡ ἄλλο τι τῶν τοιούτων συνεχὲς τῷ ἀέρι καὶ τῷ ὀπτικῷ νεύρῳ , ἀλλὰ σῶμα ἕτερον παχὺ καὶ ἀντιφρακτικόν , διὸ οὐχ ὁρῶμεν ὄπισθεν ) , οὕτως ἐπεὶ οὐ ἔστι τις ἀὴρ συμφυὴς ἐναπειλημμένος καὶ συνεχὴς τῷ τε ἔξω καὶ τῷ ἀκουστικῷ μορίῳ , ἀλλ’ ἐν μόνοις τοῖς ὠσί , διὰ τοῦτο οὐκ ἀκούομεν δι’ ἄλλου μορίου . ὅτι δέ ἐστιν ὁ συμφυὴς ἐν τοῖς κοιλώμασι τῶν ὤτων ἀήρ , δῆλον ἐντεῦθεν . ἐὰν γάρ τις τῷ δακτύλῳ ἐμφράξῃ τὰ ὦτα , αἰσθήσεται ἤχου τινὸς καὶ κινήσεως τοῦ ἐντὸς ἀέρος . γίνεται δὲ τοῦτο τὸ πάθος τοῦ ἔξωθεν περὶ τὰ ὧτα ἀέρος τῷ δακτύλῳ ὠθουμένου καὶ πιλουμένου εἰς βραχύτερον τόπον καὶ πιλοῦντος τὸν συμφυῆ ἀέρα , καὶ τῇ βίᾳ τῆς πιλήσεως κινούμενος προσκρούει τοῖς ἐντὸς σώμασι χονδρώδεσιν οὖσι καὶ σκληροῖς , καὶ οὕτω ποιεῖ τὸν ψόφον . καὶ μέγα φησὶ σημεῖον εἶναι τοῦ ὑγιαίνειν τὸ οὖς τὸ ἠχεῖν τὸν ἐντὸς ἀέρα · εἰ γὰρ μὴ ὑγίαινεν , οὐκ ὅν ᾐσθάνετο τοῦ γινομένου ὑπὸ τοῦ ἐντὸς ἀέρος ψόφου . οὐ γὰρ πάντῃ ἔχει ἀέρα τὸ κινησόμενον μέρος καὶ ἔμψυχον , ὥσπερ ἡ κόρη τὸ ὑγρόν . ὥσπερ τῆς κόρης τὸ ὑγρὸν προβέβληται , ὥστε δι’ αὐτοῦ ἀντιλαμβάνεσθαι τῶν ὁρατῶν κόρην δὲ λέγοι ἄν οὐ τὸ τρῆμα τὸ ἐν τῷ ῥαγοειδεῖ χιτῶνι · ἐσωτέρω γὰρ τούτου ἔστι τὰ ὑγρά · ἀλλὰ τὸν πόρον τοῦ ὀπτικοῦ νεύρου , δι’ οὗ τὸ ὀπτικὸν πνεῦμα ἔξεισιν ) , οὕτως καὶ τοῦ ἀκουστικοῦ αἰσθητηρίου προβέβληται ὁ συμφυὴς ἀήρ . ἐπεὶ οὖν τὸ ἔμψυχον καὶ ἀκουστικὸν μόριον , λέγω δὴ ἡ μῆνιγξ , μὴ πανταχόθεν ἔχει συμφυῆ ἀέρα συνεχῆ ὄντα ἑαυτῇ τε καὶ τῷ ἔξω ἀέρι , ἀλλὰ μόνον κατὰ τὰ ὦτα , διὰ τοῦτο οὐ πανταχόθεν ἀκουστικὸν τὸ ζῷον , ἀλλὰ μόνον διὰ τῶν ὥτων . p . 420a7 Αὐτὸ μὲν δὴ ἄψοφον ὁ ἀὴρ διὰ τὸ εὔθρυπτον · δὲ κωλυθῇ θρύπτεσθαι , ἡ τούτου κίνησις ψόφος . Καὶ ἀρχόμενος εἶπεν ὅτι ὥσπερ τὸ χρώματος δεκτικὸν ἄχρουν ἐστίν , οὕτω καὶ ἄψοφον τὸ ψόφου δεκτικόν . ἀλλ’ οὐ πᾶν ἄψοφον ψόφου δεκτικόν . ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον οἷον ὁ ἀήρ . καὶ τὴν αἰτίαν , διὰ τί ἄψοφος . προσέθηκε · διὰ γὰρ τὸ εὔθρυπτος εἶναι , φησί , ἄψοφός ἐστιν . ὅταν δὲ κωλυθῇ κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν θρύπτεσθαι ὑπό τινος λείου καὶ στερεοῦ πληγῆς ἀθρόας , τότε ἡ τούτου κίνησις ψόφος γίνεται . σαφῶς δὲ ἐν τουτοις τὸν ψόφον εἶπε κίνησιν ἀέρος εἶναι συνεχοῦς καὶ ἑνὸς μεμενηκότος , κεκωλυμένου θρυφθῆναι διὰ ποιὰν πληγήν . p . 420a9 Ὁ δ’ ἐν τοῖς ὠσὶν ἐγκατῳκοδόμηται πρὸς τὸ ἀκίνητος εῖναι . Ὥσπερ ὁ ἔξω ἀὴρ καθ’ αὑτὸν ἄψοφος διὰ τὸ εὔθρυπτον , οὕτω καὶ ὁ ἐντὸς διὰ τὸ ἀκίνητος εἶναι . εἶπε γὰρ τὴν τοιάνδε κίνησιν τοῦ ἀέρος ψόφον εἶναι . διὰ τοῦτο οὖν ὁ ἐν τοῖς ὠσὶν ἀκίνητος κατεσκεύασται , ἵνα ἄψοφος ὢν καὶ πάντων εἴη τῶν ψόφων διαπορθμευτικός · εἰ γὰρ οἰκεῖον ψόφον , ἐξέκρουεν ἂν τὸν ἔξωθεν . ὥστε καὶ αὕτη ἂν εἴη ἡ αἰτία τοῦ τὸν ἐν τοῖς ὠσὶν ἀέρα ἐγκατῳκοδο|μῆσθαι ἀκίνητον ὄντα , ἵνα πάντας 16r τὰς δύνηται διαβιβάζειν τοὺς ψόφους . εἰ γὰρ ἐκινεῖτο , εἶτα ὑπὸ πληγῆς κινηθεὶς ἐψόφησε , πρὸς τῷ ὅπερ πρόσθεν εἶπον λυμαίνεσθαι τὸ αἰσθητήριον , οὐδὲ πάντων οἷός τε ἦν τότε τῶν ψόφων διαβιβαστικὸς εἶναι · καὶ γὰρ ὁ ἔξω ἀὴρ ἐπειδὰν ψοφήσῃ , οὐκέθ’ ὁμοίως τοὺς ἐν ἄλλῳ ἀέρι γενομένους διαβιβάζει ψόφους , ἀλλὰ συγχεῖ . p . 420a11 Διὰ ταῦτα δὲ καὶ ἐν ὕδατι ἀκούομεν , ὅτι οὐκ εἰσέρχεται πρὸς αὐτὸν τὸν συμφυῆ ἀέρα . Ὅτι τὸ ἀκούειν γίνεται οὐ κατ’ εἴσοδον τοῦ ἐκτὸς ἀέρος εἰς τὸ οὖς , ἀλλὰ κατὰ ἁφὴν τὴν πρὸς τὸν ἐγκατῳκοδομημένον ἀέρα ἐν τοῖς τεκμήριον τὸ καὶ ἐν ὕδατι ἀκούειν ἡμᾶς οὐκ εἰσιόντος τοῦ ὕδατος εἰς τὸ οὖς . εἴ γὰρ εἰσέλθοι , φθείρει μὲν καὶ ἐξωθεῖ τὸν ἐγκατῳκοδομημένον ἀέρα , ὃς ὑπηρετεῖ τῇ ἀκοῇ , ἀμέσως δὲ τῆς μήνιγγος ἁπτόμενον βλάπτει αὐτὴν τῇ πληγῇ καὶ προσέτι ἐναπομένον ἐν ταῖς κοιλότησι φθείρεται καὶ ταύτῃ βλάπτει τὸ αἰσθητήριον · πολλοὶ γοῦν ἐντεῦθεν ἐβλάβησαν ) , καὶ ταύτης βλαπτομένης συμφθείρεται καὶ ἡ αἴσθησις . ὥσπερ οὖν ἐν ὕδατι ὄντες ἀκούομεν οὐκ εἰσιόντος τοῦ ὕδατος , ἀλλὰ κατὰ τὴν διηχῆ αὐτοῦ δύναμιν διαπορθμεύοντος τοὺς ψόφους μέχρι τοῦ συμφυοῦς ἀέρος , κἀκείνου λοιπὸν μέχρις αὐτῆς τῆς μήνιγγος , οὕτω καὶ ἐν ἀέρι ὄντων ἡμῶν τὸ ἀκούειν γίνεται τοῦ ἔξωθεν ἀέρος ἐφαπτομένου τοῦ συμφυοῦς καὶ διαδιδόντος τοὺς ψόφους ἐπὶ τὴν μήνιγγα . καὶ αὐτὸ δὲ τοῦτο τεκμήριον μέγιστον τοῦ εἶναί τινα ἀέρα οἱονεὶ συμπεφυκότα τῇ μήνιγγι , τὸ καὶ ἐν ὕδατι ὄντων μὴ εἰσιέναι ὕδωρ εἰς τὸ οὖς ἄνευ πολλῆς πάνυ βίας , διὰ τὸ ἐξωθεῖσθαι αὐτοῦ τὴν εἴσοδον ὑπὸ τοῦ ἐντὸς ἀέρος καὶ δεῖ πολλῆς βίας , ἵνα ἐξακοντισθῇ τὸ ἐντὸς ὕδωρ ἡ τι τοιοῦτον ὑγρόν ) , ἅμα συμβαλλομένης πρὸς τὸ μὴ ἐξωθεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἔξωθεν εἰσιόντων τὸν ἐντὸς ἀέρα καὶ τῆς σκολιᾶς κατασκευῆς τοῦ ὠτός . καὶ αὐτὸς γοῦν τὴν αἰτίαν τοῦ μὴ εἰσιέναι τὸ ὕδωρ εἰς τὸ οὖς ἐπήγαγεν εἰπών · p . 420a12 Ἀλλ’ οὐδ’ εἰς τὸ οὖς διὰ τὰς ἕλικας . Οὐ γὰρ μόνον , φησίν , οὐκ ἐξωθεῖ τὸν ἐγκατῳκοδομημένον ἀέρα εἰσιὸν τὸ ὕδωρ , ἀλλ’ οὐδὲ εἰς τὸ οὖς αὐτὸ εἴσεισι διὰ τὰς ἐν αὐτῷ καμπάς , ἅμα τὴν αἰτίαν ἡμᾶς διὰ τούτων διδάσκων τοῦ τοιοῦτον ὑπὸ τῆς φύσεως γενεσθαι τὸ οὖς , ἵνα μηδὲν ῥᾳδίως ἐπεισιὸν λυμαίνηται τὸν ἐγκατῳκοδομημένον ἐν αὐτῷ ἀέρα . οὐδ’ ἂν ἡ μῆνιγξ , ὥσπερ τὸ ἐπὶ τῇ κόρῃ δέρμα ὅταν κάμῃ . κόρην καλεῖ ἤτοι τὰ ὑποκείμενα αὐτῇ μόρια ἢ τὰ προβεβλημένα , ταῦτα δέ ἐστιν οἵ τε χιτῶνες καὶ τὰ ὑγρά . ὥσπερ οὖν , ὅταν τι τούτων κάμῃ , οὐχ ὁρῶμεν , οὕτω καὶ ὅταν ἡ μῆνιγξ ἀπό τινος νόσου κάμῃ , οὐκ ἀκούομεν . ἢ καὶ ἁπλούστερον κόρην ἀκουστέον κατὰ τὸ σύνηθες αὐτὸ τὸ τρῆμα τοῦ ῥαγοειδοῦς , τὸ δὲ ἐπὶ ταύτῃ δέρμα τὸν κερατοειδῆ καλούμενον χιτῶνα . ὥσπερ οὖν , ὅταν ὁ χιτὼν οὗτος κάμῃ ἢ παχυνθεὶς ἢ ἄλλως οὐλῶν τινων ἐκ τραυμάτων ἐνσκιρωθεισῶν ἐν αὐτῷ , συμβαίνει μὴ ὁρᾶν , μηκέτι τῶν ἐνεργειῶν τῶν ὁρατῶν διαβῆναι δι’ δυναμένων διὰ τὸ ἀπολέσαι αὐτὸν τὴν διαφάνειαν , οὕτω καὶ ὅταν ἡ μῆνιγξ κάμῃ πεπονθυῖά τι ὑπὸ χρόνου ἢ ὑπὸ νόσου , οὐκέτι δέξασθαι τὰς τῶν ψόφων ἐνεργείας δύναται . p . 420a15 Ἀλλὰ καὶ σημεῖον τοῦ ἀκούειν ἢ μὴ τὸ ἠχεῖν ἀεὶ τὸ οὑς ὥσπερ τὸ ωσπερ το κερας . Ἐπειδὴ εἶπεν ὅτι ἐὰν ὁ συμφυὴς ἀὴρ ἢ ἡ μῆνιγξ πάθῃ τι , οὐκ ἀκούομεν , συμβαίνει δὲ πολλάκις καὶ μηδενὸς τούτων ὄντος δυσκωφεῖν τινας , οἷον ὅταν ῥύπος τις προβεβλημένος τοῦ συμφυοῦς ἀέρος κωλύοι ἀνεμποδίστως διαδοθῆναι ὑπὸ τοῦ ἔξωθεν ἀέρος τὸν ψόφον διὰ τὸ μὴ ἔχειν τὴν γῆν τὸ διηχές , ἤ τι ἄλλο τῶν τοιούτων συμβῇ , λέγει οὗν ὅτι κριτέον εἰ ὑγιαίνει τὸ ἀκουστικὸν ἢ μὴ ἐπιφράξαντας τῷ δακτύλῳ τὸ οὖς ἢ τῇ χειρὶ τὸ οὖς ἐπιπωμάσαντας . εἰ μὲν γὰρ ὑγιαίνει , αἰσθανόμεθά τινος βόμβου · ἡ γὰρ πίλησις τοῦ δακτύλου <ἢ> τῆς χειρὸς ὠθεῖ ἔξωθέν τινα ἀέρα ὃς στενούμενος καὶ προσκρούων τῷ συμφυεῖ ποιεῖ τὸν βόμβον · εἶτα ὁ συμφυὴς κατὰ τὸ εἰωθὸς διαπορθμεύει τοῦτον τὸν βόμβον ἐπὶ τὴν αἴσθησιν . ὥσπερ , φησί , καὶ ὁ ἐν τοῖς κέρασι τοῖς κόοις ἐναπειλημμένος ἀὴρ ἀεὶ καὶ αὐτὸς ἦχόν τινα κινούμενος ποιεῖ , ὅταν κινῆται ὑπὸ τοῦ ἔξωθεν ἀέρος φυσῶντος καὶ κινούμενος πλήττῃ τὸ κέρας , οὕτως οὖν καὶ ὁ ἐν τοῖς ὠσίν , ὅταν κινηθῇ ὑπὸ τοῦ ἔξωθεν ψόφου . τοῦτο δ᾿ ὡς δεικτικὸν τοῦ εἶναί τινα ἐν τοῖς ὠσὶν ἀέρα ἴδιον οὗτος γάρ ἐστιν ὁ τοῦ ἔξωθεν ψόφου δεκτικός ) , ὃς ὅταν πάθῃ τι , ἅτε δὴ μὴ κινούμενος τὴν οἰκείαν κίνησιν οὐ διαπορθμεύει εἰς τὴν αἴσθησιν τοὺς ἤχους , κἀντεῦθεν τὸ μὴ ἀκούειν . ζητοῦσι δὲ εἰκότως ὅτι πῶς εἰπὼν ἀκίνητον εἶναι τὸν ἐν τοῖς ὠσὶν ἐγκατῳκοδομημένον ἀέρα νῦν λέγει ὅτι ἀεὶ οἰκείαν τινὰ κίνησιν κινεῖται ὁ ἀὴρ ἐν τοῖς ὠσίν . ἀκίνητον οὖν ἄνω ληπτέον τὴν ὑπ’ ἄνου κίνησιν ἀντὶ τοῦ τὸν αὐτὸν ἀεὶ μένοντα ἐν τοῖς ὠσὶν καὶ μὴ μεθιστά - μενον μηδὲ ἄλλοτε ἄλλον γινόμενον , ὥσπερ τὸν ἐν τοῖς κέρασι τοῖς κοίλοις , ἀλλ’ ἀεὶ μένοντα συμφυῆ . ὅτι δὲ ὁ ἀὴρ κινεῖταί τινα οἰκείαν κίνησιν , δῆλον ἐκ τοῦ καὶ ἐν τῖς νηνεμίαις τὰ ξύσματα φαίνεσθαι κινούμενα ἐν τῷ διὰ τῶν θυρίδων ἡλίῳ . δυνατὸν δὲ καὶ κινεῖσθαι λέγειν τὸν συμφυῆ ἀέρα μὴ κατὰ τόπον ἀλλὰ ζωτικῶς , κίνησιν αὐτοῦ λέγοντος τὴν τῶν ψόφων ἐπὶ τὴν αἴσθησιν . καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ οἰκεία κίνησις αὐτοῦ , οὐ τὸ διαπορθμεύειν ἁπλῶς τοῦτο γὰρ καὶ ὁ ἔξω ἀὴρ ἔχει ) , ἀλλὰ τὸ ἐπὶ τὴν αἴσθησιν διαπορθμεύειν . ὅταν οὖν ὁ μὲν συμφυὴς ἀὴρ συνήθως ἀπαγγέλλῃ τῇ αἰσθήσει | τοὺς ψόφους , ἡ δ’ αἴσθησις ἀντιλαμβάνηται , τᾶι , πρόδηλον ὡς τὸ ἀκουστικὸν ὑγιαίνει . p . 420a17 Ἀλλ’ ὁ ψόφος ἀλλότριος καὶ οὐκ ἴδιος . καὶ διὰ τοῦτό φασιν ἀκούειν τῷ κενῷ καὶ ἠχοῦντι , ὅτι ἀκούομεν τῷ ἔχοντι ὡρισμένον ἀέρα . Ὁ γὰρ ψόφος ὃς ὁ γενόμενος ἐν τοῖς ὠσὶν οὐ τοῦ συμφυοῦς ἐστιν ἀέρος , οὐδ’ ὅταν φραξάντων ἡμῶν τὸ οὖς βόμβος γένηται , ἀλλὰ τοῦ ἔξωθεν ἀέρος ἢ ἔξωθεν μετὰ ψόφου εἰσιόντος ἢ ἔσω τῇ πιλήσει ψοφήσαντος · τοῦ δὲ συμφυοῦς ἐστι τὸ ἀπαγγεῖλαι τὸν γινόμενον ἐν ἄλλῳ ψόφον . οὐ γὰρ ἐπειδὴ καὶ ψοφεῖ · οὐδὲ γὰρ πᾶν τὸ κινούμενον ψοφεῖ , ἀλλὰ δεῖ τὸ ψοφοῦν βιαίῳ πληγῇ κινεῖσθαι . καὶ διὰ τοῦτο , φησί , λέγουσιν ἀκούειν τῷ κενῷ καὶ ἠχοῦντι . κενῷ μὲν γὰρ ἔλεγον ἀκούειν , ἐπειδὴ τὸν ἀέρα κενὸν ὑπελάμβανον , ἀκούομεν δὲ τῷ ἐναπειλημμένῳ ἐν τοῖς ὠσὶν ἀέρι , ἠχοῦντι δέ , ὅτι οὗτος ὁ ἀὴρ ὡρισμένος ἐστὶ καὶ ἀεὶ ὁ αὐτός , καὶ παραπέμπει τοὺς ψόφους οὐκ αὐτὸς ψοφῶν , ἀλλὰ μόνον κατὰ τὴν διηχῆ ἑαυτοῦ δύναμιν ἐνεργῶν . p . 420a19 Πότερον δὲ ψοφεῖ τὸ τυπτόμενον ἢ τὸ τύπτον ; ἢ καὶ ἄμφω , τρόπον δ’ ἕτερον . Εἰπὼν τὸν ψόφον τινὸς εἶναι πρός τι καὶ ἔν τινι , λέγω δὴ τοῦ τύπτοντος καὶ τοῦ τυπτομένου καὶ τοῦ μεταξὺ ἀέρος , ζητεῖ ἐνταῦθα εἰκότως , ποῖόν ἐστι τὸ ποιητικὸν τοῦ ψόφου , πότερον τὸ τύπτον ἢ τὸ τυπτόμενον , καὶ λέγει ὅτι ἄμφω . τὸ γὰρ ἢ καὶ ἄμφω , ἄμφω καὶ τελείαν εἶναι τὴν διαίρεσιν ἐκτιθεμένου ἢ γὰρ τὸ . τύπτον ἀνάγκη εἶναι τό τε ] ψοφοῦν ἢ τὸ τυπτόμενον ἢ ἀμφότερα ) καὶ ἔτι ἐπικρίνοντος ὅτι οὐ τὸ ἕτερον , ἀλλ’ ἀμφότερα ποιοῦσι τὸν ψόφον . ἀλλ’ εἰ καὶ ἀμφότερα , οὐ τὸν αὐτὸν τρόπον , ἀλλὰ τὸ μὲν τύπτον ὡς κινούμενον καὶ ὠθοῦν τὸν ἀέρα , τὸ δὲ ὡς μένον καὶ μὴ ἐῶν αὐτὸν διελθεῖν , ἵνα ἐκ τῆς ἀμφοτέρων ἐκθλίψεως ἀποπαλλόμενος ἠχήσῃ · καὶ τὸ μὲν ποιεῖ τὸ δὲ πάσχει . δυνατὸν δὲ ἀμφότερα ἐπινοῦσαι καὶ τύπτοντα καὶ τυπτόμενα , ὅταν μὴ τὸ μὲν ἀκίνητον μένῃ τὸ δὲ κινούμενον , ἀλλ’ ἄμφω κινηθέντα πλήττηται . p . 420a21 Ἔστι γὰρ ὁ ψόφος κίνησις τοῦ δυναμένου κινεῖσθαι τὸν τρόπον τοῦτον , ὥσπερ τὰ ἀφαλλόμενα ἀπὸ τῶν λείων , ὅταν τις κρούσῃ . Ὁτι οὐ τὸ ἕτερόν ἐστι τὸ ψοφοῦν , ἀλλ’ ἀμφότερα , δείκνυσι διὰ τούτων . ἐπεὶ γὰρ ὁ ψόφος ἐστὶ κίνησις ἀθρόου τοῦ ἀέρος ὥσπερ ἀφαλλομένου , καθάπερ τὰ ἐκπυρηνιζόμενα ἀπό τινων λείων σωμάτων , τοῦτο δὲ οὐχ οἷός τε ἀφ’ ἑαυτοῦ ποιεῖν ὁ ἀήρ , δεῖ ἄρα λεῖόν τι εἶναι ἀφ’ οὗ δεῖ αὐτὸν ἀφάλλεσθαι . ἀλλ’ ἐπειδὴ πάλιν ἀφάλλεσθαι αὐτὸν ἀπό τινός λείου σώματος μηδενὸς ὄντος τοῦ πλήσσοντος καὶ ἀθρόον τὸν ἀέρα ἀπολαμβάνοντος πρὸς τῷ λείῳ τούτῳ καὶ στερεῷ ἀδύνατον , οὐκ ἀφ’ ἑνὸς μόνου δῆλον ὅτι ἅλοιτο ἄν , ἀλλὰ δεῖ ἀμφοτέρων καὶ τοῦ πλήσσοντος καὶ τοῦ πλησσομένου . ὅτι γὰρ ἀμφοτέρων δεῖ , δῆλον καὶ ἐντεῦθεν · εἰ γὰρ μὴ εἴη ἄμφω λεῖα καὶ στερεά , οὐ ποιεῖ ψόφον , οἷον εἰ ἐρίῳ ἡ σπόγγῳ χαλκὸν πλήξῃς , οὐκ ἂν γένοιτο ψόφος . οὐ πᾶσα οὖν κίνησις ἀέρος ψόφος , ἀλλ’ ἡ τοιαύτη οἵα ἡ ἀπὸ τῶν λείων . εἰ γὰρ μὴ εἴη λεῖα τὰ πληττόμενα , οὐκ ἀφάλλεται ὁ ἀὴρ ἀθρόος , ἀλλ’ ἐνίσχεται ἐν τοῖς κοιλώμασιν , ὥσπερ ἡ ῥιπτομένη κατὰ τοίχου σφαῖρα , ἐὰν μὲν ᾖ λεῖος ὁ τοῖχος , τῇ ἀντιτυπίᾳ ἀποπάλλεται ἐξ αὐτοῦ ἡ σφαῖρα , ἐὰν δὲ μή , μένει πολλάκις ἐν τοῖς κοιλώμασιν . ὥσπερ οὖν τὰ τοιαῦτα ἀπὸ τῶν λείων ἀφάλλεται , οὕτω καὶ ὁ ἀήρ . κατὰ μόνον δὲ τὸ ἀποπάλλεσθαι τὸν ἀέρα ἐκ τῶν λείων ἔλαβε τὴν ὁμοιότητα τῶν ἐκ τῶν λείων ἀποπαλλομένων , οἷον τῆς σφαίρας , . οὐχὶ καὶ κατὰ τὴν αἰτίαν τῆς ἀποπάλσεως ἐξομοιῶν , εἰ μὴ τοῦτό τις εἴποι , ὅτι ὥσπερ ὁ τὴν σφαῖραν βιαίως ἐκπέμπων συνωθεῖ αὐτῇ ἀέρα , ὃς βιαίως ὠθούμενος καὶ ἐκθλιβόμενος ὑπὸ τῆς σφαίρας καὶ τοῦ τοίχου ἐκπυρηνίζεται καὶ ἀποπαλλόμενος συνωθεῖ ἑαυτῷ καὶ τὴν σφαῖραν , οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν αὐτόθεν πληττόντων ἄλληλα ἀποπάλλεται ὁ ἀὴρ καὶ τῇ κινήσει ψοφεῖ . ἔστι γὰρ ὁ ψόφος κίνησις . δύναται κίνησιν μὴ τοπικὴν λέγειν , ἀλλὰ τὴν ἐνέργειαν · τὸ δὲ τοῦ δυναμένου κινεῖσθαι τὴν τοπικὴν κίνησιν ἐκληπτέον , ὡς εἶναι τὸ ὅλον , ὅτι ἔστι ψόφος ἐνέργεια τοῦ δυναμένου κατὰ τόπον κινεῖσθαι τοῦτον τὸν τρόπον οἷον τὰ ἀφαλλόμενα ἀπό τινων λείων , ὥσπερ ἡ σφαῖρα ἀπὸ τοῦ τοίχου . κἀν δὲ ἐπὶ τῆς κατὰ τόπον κινήσεως ἀκούσωμεν , ὡς ἤδη ἐξειλήφαμεν , οὐδὲν ἄτοπον · οὐ γὰρ ἁπλῶς πᾶσαν κίνησιν ἀέρος ψόφον λέγων , ἀλλά τινα , τὴν ἀπὸ τῶν λείων . p . 420 a 23 Οὐ δὴ πᾶν , ὥσπερ εἴρηται , ψοφεῖ τυπτόμενον καὶ τύπτον . Ἐπειδὴ εἶπεν ὅτι δύο στερεῶν πληττόντων ἄλληλα χρεία πρὸς τὸ γενέσθαι ψόφον , ἵνα μή τις νομίσῃ ὅτι οἷα δήποτε στερεὰ καὶ λεῖα σώματα αὐτάρκη ἐστὶν εἰς τὸ ποιῆσαι ψόφον , ταῦτα προσέθηκεν , ὅτι οὐ μόνον δύο δεῖ εἶναι καὶ στερεὰ καὶ λεῖα τὰ ποιοῦντα τὸν ψόφον , ἀλλὰ καὶ μέγεθος σύμμετρον ἔχειν αὐτὰ δεῖ καὶ σχῆμα τοιόνδε . ἄν γὰρ μικρὰ πάνυ ὦσι τὰ μεγέθη , οἷον βελόναι , ἐλάχιστον ἀπολαμβάνουσιν ἀέρα , ὥστε μηδὲ αἰσθητὸν γενέσθαι τὸν ψόφον . ἀλλ’ ὥσπερ ἐν τῇ Φυσικῇ ἔλεγεν ὅτι τὸ εἶδος ἀπὸ ὡρισμένου μεγέθους ἄρχεται , ἐν οἷς πρὸς Δημόκριτον . ἀπετείνετο ἀνασκευάζων τὸ εἶναι ἄτομα σώματα τὰ γὰρ μεγέθη , φησί , δυνάμει μὲν φησίν ] ἐπ’ ἄπειρόν εἰσιν ὡς μεγέθη διαιρετά · δυνατὸν γὰρ ἀεὶ ὅσον ἐπὶ τῇ ἰδίᾳ φύσει τὸ δοθὲν τεμεῖν τῇ ἐπινοίᾳ , κἀκεῖνο εἰς ἄλλο , καὶ τοῦτο ἐπ’ ἄπειρον · ὡς <δ᾿> εἶδός τι ἔχοντα , οἷον σαρκὸς ἢ νεύρου τινος τοιούτου , οὐδὲ δυνάμει τὴν ἐπ’ ἄπειρον ἐπιδέχεται διαίρεσιν , ἀλλ’ ἀνάγκη | λαβεῖν ἔσχατά τινα μόρια ἀδιαίρετα , ὥστε τὸ ἀπ’ ἐκείνου μηκέτι 17r διαιρεῖσθαι εἰς ἄλλο τοιοῦτο οἷον αὐτό . οἷον τὴν σάρκα δυνατὸν τεμεῖν εἰς μόρια φυλάττοντα τὸ εἶδος τῆς σαρκός , κἀκεῖνα εἰς ἄλλα φυλάττοντα πάλιν τὸ αὐτὸ εἶδος · τοῦτο δ’ <οὐκ> ἐπ’ ἄπειρον δυνατὸν ποιῆσαι , καταλήγεις πάντως εἴς τι μέγεθος , ὅπερ ἐὰν τέμῃς , οὐκέτι φυλάττεις τὸ τῆς σαρκὸς εἶδος διὰ σμικρότητα πολλήν . ὡς γὰρ εἶπον , τὰ εἴδη ὥσπερ δεῖται τοιᾶσδε κράσεως , ἵνα ὑποστῇ , οὕτω καὶ τοσοῦδε μεγέθους , καὶ ὥσπερ οὐκ ἐνδέχεται δακτυλιαῖον ἄνθρωπον ἢ ἵππον γενέσθαι , ἀλλὰ δεῖ σύμμετρον τούτοις μέγεθος εἶναι , οὕτω δὴ καὶ τὰ μόρια τοῦ ζῴου τά τε ὀργανικὰ καὶ τὰ ὁμοιομερῆ καὶ ἀπλῶς πᾶν εἶδος ἐν ὡρισμένῳ τινὶ μεγέθει πέφυκε γίνεσθαι ) · ὥσπερ οὖν ἐπὶ τούτων ἔχει , οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ψόφων οὐ πᾶν μέγεθος τύπτον καὶ τυπτόμενον ποιεῖ ψόφον , οἷον αἱ βελόναι , ἀλλὰ δεῖ σύμμετρον ταῦτα μέγεθος ἔχειν . δεῖ δὲ καὶ σχήματος ἐπιτηδείου · ἐὰν γὰρ σφαῖρα σφαίρας ἅψηται , οὐ ποιήσει ψόφον · δέδεικται γὰρ ὅτι σφαῖρα σφαίρας κατὰ σημεῖον ἅπτεται · διὰ τὸ οὖν μὴ ἐναπολαμβάνειν αὐτάρκη ἀέρα οὐ ποιήσει ψόφον . τῶν δὲ παρ’ ἡμῖν τεχνητῶν σφαιρῶν ἐπεὶ μὴ δυνατὸν ἀκριβῶς ἀποτορνευθῆναι τὴν ἐπιφάνειαν , οὐδὲν θαυμαστὸν εἰ σφαῖρα πλήττουσα σφαῖραν ποιήσει βραχὺν ψόφον , διότι μὴ οὔσης ἀκριβῶς σφαίρας παρ’ ἡμῖν , οὐδὲ ἀκριβῶς κατὰ σημεῖον ἀλλήλων ἅπτονται . p . 420 a 25 Ἀλλὰ δεῖ τὸ τυπτόμενον ὁμαλὸν εἶναι , ὥστε τὸν ἀέρα ἀθροῦν ἀφάλλεσθαι καὶ σείεσθαι . Ὁμαλὸν εἶπεν ἀντὶ τοῦ πλατύ . καλῶς δὲ εἶπεν τὸ τυπτόμενον δεῖν εἶναι πλατύ , οὐχὶ δὲ πάντως καὶ τὸ τύπτον · κἄν γὰρ τὸ τύπτον μὴ ᾖ πλατύ , ἀλλὰ κυλινδρικόν , γίνεται ψόφος . ἡ δὲ αἰτία , διότι οὐ μόνος ὁ ἀὴρ ὑπὸ τοῦ τύπτοντος μορίου ἐναπολαμβάνεται , ὅσπερ σχεδὸν ἀδιάστατός ἐστι , ἀλλὰ καὶ ὁ ὑπὸ τῶν λοιπῶν μερῶν τοῦ κυλίνδρου ἀὴρ ὠθούμενος , ὅσπερ εἰ μὲν λεπτῷ τινι καὶ ὀξεῖ ἀντιπέσοι σώματι , ἅτε μὴ κωλυόμενος διελθεῖν , διαχεῖται καὶ οὐκ ἠχεῖ , εἰ δὲ πλατεῖ προσπέσοι , οὐ χεόμενος ἀλλ’ ἐναπολαμβανόμενος ἀκοντίζεται ὑπὸ τῆς λειότητος καὶ ἀντιτυπίας , καὶ οὕτως ἠχεῖ ἀφαλλόμενος . σείεσθαι δέ φησι τοῦτον , οὐχ ἁπλῶς τὸν ἀπὸ παντὸς ἀφαλλόμενον , ἀλλὰ τὸν ἐναπολαμβανόμενον ἐπὶ τῶν κοίλων καὶ ἠχητικῶν , ὥσπερ ἐπὶ τοῦ ἠχείου συμβαίωει πληττομένου ὑπὸ τῆς ψηφῖδος · σειομένου γὰρ τούτου σείεται καὶ ὁ ἐν τῷ κοιλώματι αὐτοῦ ἐναπειλημμένος ἀήρ , καὶ ἄλλοτε ἄλλοις μέρεσι προσπίπτων τῆς κοίλης τοῦ ἠχείου ἐπιφανείας παοιεῖ ἦχον . ἀμέλει ἐὰν κατάσχωμεν τὸ ἠχεῖον , παύεται καὶ ὁ ἦχος , διότι παυσαμένου τοῦ ἠχείου κινεῖσθαι συμπαύεται καὶ ὁ ἀὴρ κινούμενος . δυνατὸν μὲν οὖν , ὅπερ εἶπον , τὸ ὁμαλὸν καὶ ἀντὶ τοῦ πλατέος ἀκούειν . εἰπὼν γὰρ ὅτι οὐ πᾶν τὸ τύπτον καὶ τυπτόμενον ψοφεῖ ( οὐδὲ γὰρ ψοφεῖ βελόνη βελόνην τύπτουσα ) ὡς πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῶν βελονῶν ἐπήγαγεν τὸ ἀλλὰ δεῖ τὸ τυπτόμενον ὁμαλὸν εἶναι , οὐ δήπου ὡς ἀνωμάλων οὐσῶν τῶν βελονῶν κατὰ τὰ μόρια , ἀλλὰ δῆλον ὅτι παρὰ τὸ σχῆμα αὐτῶν καὶ τὸ μέγεθος ἀντιδιέστειλε τὸ ὁμαλόν . δυνατὸν δὲ τὸ ὁμαλὸν καὶ ἐπὶ τοῦ μὴ τραχέος ἀκούειν , καὶ τοῦτο δῆλον ἐκ τοῦ ἐπαγαγεῖν τὸ ὥστε τὸν ἀέρα ἀθροῦν ἀφάλλεσθαι . ἀπὸ μὲν γὰρ τῶν τραχέων καὶ ἀνωμάλων κατακερματίζεται καὶ οὐκ ἀθροῦς ἀφάλλεται , ἀπὸ δὲ τῶν ὁμαλῶν διὰ τὸ συνεχὴς εἶναι καὶ εἷς . p . 420 a 26 Αἱ δὲ διαφοραὶ τῶν ψοφούντων ἐν τῷ κατ’ ἐνέργειαν ψόφῳ δηλοῦνται · ὥσπερ γὰρ ἄνευ φωτὸς οὐχ ὁρᾶται τὰ χρώματα , οὕτως οὐδὲ ἄνευ ψόφου τὸ ὀξὺ καὶ τὸ βαρύ . Τῶν ψοφούντων εἶπεν ἀντὶ τοῦ τῶν ψόφων , ἐπειδὴ κατὰ τὰς διαφορὰς τῶν ψοφούντων διάφοροι καὶ οἱ ψόφοι γίνονται . διαφορὰς οὖν τῶν ψόφων εἶναί φησι τὸ ὀξὺ καὶ τὸ βαρύ . ταύτας δέ φησι γνωρίζεσθαι οὐκ ἐν τοῖς κατὰ δύναμιν ψόφοις ἀλλ’ ἐν τοῖς κατ’ ἐνέργειαν . τὰ . γὰρ δυνάμει σχεδὸν οὐδ’ εἰσίν · πῶς δὲ τῶν μὴ ὄντων διάκρισις ἄν γένοιτο ; ἕκαστον γὰρ κρίνεται κατὰ τὴν οἰκείαν ἐντελέχειαν . ὥσπερ γὰρ τῶν διφόρων , φησί , χρωμάτων ἀντιλαμβανόμεθα οὐχ ὅταν ᾖ δυνάμει διαφανὴς ὁ ἀήρ , ἀλλ’ ὅταν ἐνεργείᾳ , τουτέστιν ὅταν φωτισθῇ , οὕτως οὐδὲ ὅταν δυνάμει διηχής , αἰσθανόμεθα τῆς τῶν ψόφων διαφορᾶς , ἀλλ’ ὅταν ἐνεργείᾳ γένηται , τουτέστιν ὅταν ἤδη δέξηται τὸν ψόφον . τοσοῦτον γὰρ διαφέρουσιν οἱ ψόφοι τῶν χρωμάτων , ὅτι τὰ μὲν χρώματα ἕτερά ἐστι τοῦ διαφανοῦς καὶ ἕτερα ὄντα κινοῦσιν αὐτό μόνας γὰρ τὰς ἐνεργείας αὐτῶν διακομίζει τὸ διαφανές ) , οἱ δὲ ψόφοι οὐχ ἕτεροί εἰσι τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διηχοῦς ἀέρος , ἀλλ’ ἐν τούτῳ τὴν σύστασιν ἔχουσι . p . 420a 29 ταῦτα δὲ λέγεται κατὰ μεταφορὰν ἀπὸ τῶν ἁπτῶν . Τὸ ὀξὺ καὶ βαρύ , αἵτινές εἰσι ψόφων διαφοραί , κατὰ μεταφοράν , φησί , τὴν ἀπὸ τῶν ἁπτῶν ἐκλήθησαν · ἐν ὄγκοις γάρ , οἵ εἰσιν ἁπτοὶ κυρίως , τε ὀξὺ καὶ τὸ βαρύ , ὧν κατὰ μεταφορὰν λέγεται καὶ τὰ ἐπὶ τῶν ψόφων . ὀξὺ γὰρ λέγεται ἐπὶ τῆς ἁφῆς τὸ ταχέως ἐνεργοῦν , οἷον τὸ μαχαίριον ὀξύ , ὅτι ταχέως κεντεῖ , ἀμβλὺ δὲ τὸ βραδέως ἐνεργοῦν καὶ οἷον οὐ κεντοῦν ἀλλ’ ὠθοῦν , ὡς τὸ ὕπερον . ὅσα μὲν γὰρ ἐπιτήδεια εἰς τὸ κεντεῖν ποιῆσαι βουλόμεθα , ὀξυγώνια αὐτὰ ποιοῦμεν , ὅσα δὲ εἰς τὸ ὠθεῖν , ἀμβλυγώνια . οὕτως οὖν καὶ ἐπὶ τῶν ψόφων ὀξὺν μὲν λέγομεν τὸν ταχέως παραγινόμενον ἐπὶ τὴν αἴσθησιν καὶ ἐπιμένοντα , βαρὺν δὲ τὸν ἀνάλογον τῷ ἀμβλεῖ τὸν βραδέως παραγινόμενον ἐπὶ τὴν αἴσθησιν καὶ ταχέως | ἀποπαυόμενον , οἷον ἐπὶ μιᾶς τῶν νευρῶν τῆς νεάτης · αὕτη γὰρ οὖσα καὶ τεταμένη τῶν ἄλλων μᾶλλον ἐν τῷ κρούεσθαι διὰ τὴν τάσιν ταχέως πλήττουσα τὸν ἀέρα ὀξύτατον ποιεῖ τὸν φθόγγον . καὶ ἐν ὀλίγῳ μὲν χρόνῳ ἐποίησε τοῦτο , ἐπὶ πολὺ δὲ ἐφύλαξεν , ὥσπερ καὶ τῶν τόξων τὰ σκληρὰ καὶ μᾶλλον τεταμένα · τούτων γὰρ ἡ νευρὰ ταθεῖσα ὑπὸ τοῦ τοξότου , εἶτα ἀφεθεῖσα ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ διὰ τὴν τάσιν ἐπὶ τὸν οἰκεῖον ἀποκαθίσταται τόπον . διὸ τὸ βέλος ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ ὠθήσασα δι’ αὐτὸ τοῦτο ἐπὶ πολὺ διάστημα πέμπει · μείζονος γάρ ἐστι δυνάμεως τὸ ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ τὸ αὐτὸ κινῆσαι ἤπερ ἐν πλείονι · ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν μᾶλλον τεταμένων χορδῶν συμβαίνει . αἱ δὲ ἧττον τεταμέναι ἀνάπαλιν , οἷον ἡ ὑπάτη ἐν πολλῶ μὲν ἐκίνησεν τὸ διηχὲς τοῦ ἀέρος , ἐπ’ ὀλίγον δ’ ἐφύλαξεν . αἴτιον δ’ ὅτι αἱ μὲν λεπταί εἰσι καὶ μὴ πολὺν ἔχουσαι ἀέρα ἀντιπίπτοντα τάχιον αὐτὸν κινοῦσιν , ἔτι δὲ τεταμέναι οὖσαι καὶ μὴ ὑπὸ πολλοῦ ἀέρος ἐμποδιζόμεναι θᾶττον ἐπείγονται τὸν οἰκεῖον τόπον καὶ τὴν εὐθύτητα καταλαβεῖν , ἐξ ἧς ἐκινήθησαν πληγεῖσαι διὰ τὸ συντείνεσθαι ἀπὸ τῶν περάτων . διὰ ταῦτα μὲν οὖν ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ κινοῦσι τὸ διηχὲς τοῦ ἀέρος , σώζουσι δὲ ἐπὶ πολὺ τὸν ἦχον , διότι πάνυ τεταμέναι σφοδρῶς πλήττουσι τὸν ἀέρα , σφοδρότερον δὲ πληγεὶς καὶ αὐτὸς ἀντιπλήττει τὴν νευρὰν καὶ πάλιν ὑπ’ αὐτῆς ἀντιπλήττεται , καὶ τοῦτο ἐπὶ πλείονα χρόνον γίνεται · κραδαινομένης οὖν τῆς νευρᾶς ἐπὶ πολὺ παρατείνει καὶ ὁ ἦχος ἐξ ἀνάγκης . αἱ δὲ παχεῖαι νευραὶ καὶ ἧττόν τι τεταμέναι οἷον ἡ ὑπάτη πᾶν τοὐναντίον ὑπομένει · πολὺν γὰρ ἔχουσα ἀέρα ἀντιπίπτοντα καὶ μηδὲ οὕτω τεταμένη βραδύτερόν τε κινεῖ τὸν ἀέρα καὶ σχολαίτερον ἀποκαθίσταται . διὸ καὶ βαρύτερον ἠχοῦσι οὖσι καὶ οὐδὲ ἐπὶ πολὺ τὸν ἦχον , διότι οὐ σφοδρῶς κινοῦσαι τὸν ἀέρα οὐδὲ σφοδρῶς ἀντιπλήττονται , καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἐπὶ πολὺ κραδαίνονται · τούτου δὲ μὴ γενομένου θᾶττον ἀπόλλυται ὁ ψόφος . p . 420a 31 Οὐ δὴ ταχὺ τὸ ὀξύ , τὸ δὲ βαρὺ βραδύ . Εἰπὼν ὅτι ὁ ὀξὺς ψόφος ταχέως κινεῖ τὴν αἴσθησιν καὶ αἰσθητὸς γενόμενος μένει ἐπὶ πλείονα χρόνον , ὁ δὲ βαρὺς ἀνάπαλιν , ἵνα μή τις νομίσῃ ὅτι αὐτὸς ὁ ὀξὺς ψόφος ταχέως ἢ βραδέως κινεῖται ἐνέργεια γάρ ἐστιν ἀέρος ἀσώματος , τὸ δὲ ἀσώματον οὐ κινεῖται κατὰ τόπον ) , ἀλλ’ ὀξὺς λέγεται ψόφος τῷ ὀξέως κινεῖσθαι τὸν ἀέρα οὗ ἐστιν ἐνέργεια , ὁμοίως δὲ καὶ βραδύς , ἢ οὗν τοῦτο σημαίνει διὰ τοῦ εἰπεῖν ἀλλὰ γίνεται τοῦ μὲν διὰ τάχος ἡ κίνησις τοιαύτη , τοῦ δὲ <διὰ> βραδυτῆτα , ἀντὶ διὰ τάχος τοῦ κινουμένου σώματος ἐν ᾧ ἐστι τοιαύτη γίνεται καὶ ἡ κίνησις τῆς αἰσθήσεως ὑπὸ τοῦ ψόφου · ἢ ὅτι ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἁπτῶν διὰ τὴν ὀξύτητα τὴν ἐν τοῖς ὄγκοις ταχεῖα γίνεται ἡ διαίρεσις ὑπ’ αὐτῶν , καὶ ἔστιν ἄλλο μὲν τὸ ὀξύ , ἄλλο δὲ τὸ ταχέως ὑπ’ αὐτῶν διαιρεῖσθαι τὸ σῶμα ἐπακολουθεῖ γὰρ τοῦτο ἐκείνῳ καὶ συμβέβηκε τῷ ὀξεῖ τὸ ταχέως διαιρεῖν · ὀξὺ γὰρ ἦν καὶ μὴ ἐνεργοῦν · ὁμοίως καὶ ἐπὶ ἀμβλέος ) , οὕτω καὶ ἐν φωνῇ ὀξείᾳ ἄλλο μέν ἐστι τὸ ὀξύ , ἄλλο δὲ ὃ τούτῳ συμβέβηκε τὸ ταχέως κινεῖν τὴν ἀκοήν · ὁμοίως δὲ καὶ τὸ βραδὺ ἐπὶ τῆς βαρείας . τὸ δὲ ὥστε συμβαίνει τὸ μὲν ταχύ , τὸ δὲ βραδὺ εἶναι ἴσον ἐστὶ τῷ ὥστε ταῦτα κατὰ συμβεβηκὸς ἔχουσι τὸ ταχὺ καὶ τὸ βραδύ , καὶ οὐκ οὐσία αὐτῶν ἐστι · συμβέβηκε δὲ τῷ μὲν ὀξεῖ τὸ ταχὺ κινεῖν , οἷον τῷ μαχαιρίῳ , διὰ τὸ ὑπ’ ὀλίγου σώματος ἀντιβαίνεσθαι , τῷ δὲ ἀμβλεῖ τὸ βραδέως , οἷον τῷ ὑπέρῳ , διὰ τὸ ὑπὸ πολλοῦ σώματος ἀντιβαίνεσθαι . p . 420b4 Περὶ μὲν οὖν ψόφου ταύτῃ διωρίσθω . Εἴρηκε τί ἐστιν ὁ ψόφος , ὅτι κίνησις τοῦ δυναμένου κινεῖσθαι τὸν τρόπον τοῦτον , ὅνπερ τὰ ἀφαλλόμενα ἀπὸ τῶν λείων , ὅταν ἀντικρούσῃ , καὶ πῶς γίνεται , ὅτι τύπτοντός τινος καὶ τυπτομένου , διὰ τίνος , ὅτι πληγή ἐστι στερεῶν τινων πρὸς ἄλληλα ἐν ἀέρι σφοδροτέρα καθ’ αὑτῶν τῆς τοῦ ἀέρος διαιρέσεώς τε καὶ θρύψεως · ἀλλὰ καὶ ποταπὰ δεῖ εἶναι τὰ καὶ διὰ τίνος ἀκούεται καὶ πῶς ὁ ψόφος . p . 420b5 Ἡ δὲ φωνὴ ψόφος τίς ἐστιν ἐμφόχου . Εἰπὼν περὶ ψόφου οὐ ἀκολούθως καὶ περὶ φωνῆς διαλέγεται · εἶδος γὰρ ἡ φωνὴ τοῦ ψόφου . λέγει οὖν τὴν φωνήν τινα ψόφον εἶναι · οὐ γὰρ πᾶς ψόφος φωνή , οἷον ὁ τῶν ἀψύχων . οὐ γὰρ ὁ ἐκ τῶν κυμάτων ἢ τῶν ἀνέμων γινόμενος ψόφος ἢ τῶν προσαρασσομένων ἀλλήλοις λίθων φωνή ἐστιν , ἀλλ’ ἐμψύχου τις ψόφος ἐστὶν ἡ φωνή . ἀλλ’ οὐδὲ πᾶς ἐμψύχου ψόφος φωνή · οὐδὲ γὰρ ὁ διὰ χειρῶν κρότος οὐδὲ τὸ χρέμψασθαι ἢ βῆξαι φωνή ἐστι · ψόφοι γάρ εἰσι ταῦτα καὶ οὐ φωναί · ἀλλὰ φωνή ἐστιν ἐμψύχου ψόφος διὰ τῶν φωνητικῶν γινόμενος μορίων . φωνητικὰ δὲ μόρια πνεύμων καὶ τὰ ἀναπνευστικὰ πάντα μόρια , καὶ ἡ τραχεῖα ἀρτηρία καὶ ὁ φάρυγξ . ἀλλ’ οὐδὲ ὁ ὁπωσοῦν ὑπὸ τούτων γινόμενος ψόφος φωνή ἐστιν · ἡ γὰρ βὴξ ὑπὸ τούτων γίνεται , καὶ οὐ λέγεται φωνεῖν ὁ βήττων · ἀλλ’ ὅταν μετὰ φαντασίας σημαντικῆς ταῦτα κινηθῇ , τότε οὖν ὁ τούτων γινόμενος ψόφος φωνὴ καλεῖται . τίνι δὲ τρόπῳ διὰ τῶν τοιούτων ὀργάνων ἡ φωνὴ γίνεται , καὶ τίνι διαφέρει φωνὴ βηχὸς αὐτοῦ λέγοντος προιόντες εἰσόμεθα . ἐμψύχου οὖν | ψόφος τις ἡ φωνή . κἂν γάρ τινα τῶν ἀψύχων λέγηται φωνεῖν , κατὰ μεταφορὰν κα ὁμοιότητά τινα λέγεται ὡς ἔχοντά τι ἐμφερὲς τῇ τοῦ ἀνθρώπου φωνῇ . τρία γὰρ ταῦτα θεωρεῖται περὶ τὴν τοῦ ἀνθρώπου φωνήν , ῥυθμός , ἁρμονία καὶ λέξις . ἔχει δὲ ὁ μὲν ῥυθμὸς περὶ τὸν χρόνον τῆς ἐκφωνήσεως τὸν μακρὸν καὶ τὸν βραχύν · διόπερ οἱ παλαιοὶ τῶν φωνηέντων τὰ μὲν ἐν πλείονι χρόνῳ ἐκφωνούμενα μακρὰ ὠνόμασαν , τὰ δὲ ἐν ἐλάττονι βραχέα . ἐὰν γὰρ αὐτοφυῶς ἐκφωνήσωμεν , ὀψόμεθα ὅτι τὰ μὲν μακρὰ λεγόμενα οἷον τὸ Η καὶ τὸ Ω · ἐν πλείονι προφερόμεθα χρόνῳ , τὰ δὲ βραχέα ἐν ἐλάττονι . ἐκ δὲ τῆς τούτων πρὸς ἄλληλα συνθέσεως τὸ εὔρυθμον τῶν ἐπῶν γίνεται . ἡ δὲ ἁρμονία περὶ τὴν τοῦ ὀξέος καὶ βαρέος συμμετρίαν ἔχει · ἡ δὲ λέξις περὶ τὴν διατύπωσιν ἔχει τῶν συλλαβῶν , ἐξ ἧς ἡ τῶν λεγομένων σημαίνεται ἔννοια . ἐπεὶ οὖν ταῦτα ἔχει μὲν κυρίως ἡ τοῦ ἀνθρώπου φωνή , μιμοῦνται δέ πὼς ταύτην καὶ τὰ μουσικὰ ὄργανα , διὰ τοῦτο λέγονται καὶ αὐτὰ φωνεῖν κατὰ ἀναλογίαν . οὐ γὰρ μόνον τὸν ῥυθμὸν καὶ τὴν ἁρμονίαν μιμοῦνται , ἀλλὰ καὶ τὰς λέξεις . ἀμέλει γοῦν καὶ ἴσασι ποῖόν ποτέ ἐστι τὸ ᾆσμα τὸ λεγόμενον , καὶ συνᾴδουσι τοῖς ὀργάνοις . μιμοῦνται δὲ οὐ τὴν ἁπλῶς φωνὴν τοῦ ἀνθρώπου , ἀλλὰ τὴν διάλεκτον · ὡς γὰρ εἶπον , καὶ τὴν συνθήκην ἔχει τῆς λέξεως διὰ τῆς γλώττης γινομένην . ζητήσειε δ’ ἄν τις τίνι διαφέρει ῥυθμὸς μέτρου . φαμὲν οὖν ὅτι ὁ ῥυθμὸς γενικώτερόν τί ἐστιν , εἶδος δὲ τοῦ ῥυθμοῦ τὸ μέτρον . εἴ τι μὲν γὰρ μέτρον , τοῦτο καὶ ῥυθμός , οὐκέτι δὲ καὶ ἔμπαλιν . θεωρεῖται γὰρ ὁ ῥυθμὸς ἐπὶ τῶν κροτούντων τοῖς ποσί τε καὶ ταῖς χερσίν . ὅταν γὰρ ἡ ταχεῖα καὶ ἡ βραδεῖα τῶν ποδῶν ἄρσις καὶ θέσις λόγον ἔχωσι πρὸς ἄλληλα , ῥυθμὸς γίνεται · καὶ ἐντεῦθεν ἀπὸ μεταφορᾶς τούτων ἡ τοιάδε τῶν συλλαβῶν συμπλοκὴ ἡ παραλαμβανομένη πρὸς τὴν τῶν μέτρων γένεσιν πόδες ἐκλήθησαν . κατὰ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν καὶ ἐπὶ τοῦ κρότου τῶν χειρῶν καὶ ἐπὶ αὐλῶν καὶ τῶν ἄλλων τοιούτων ὁ ῥυθμὸς ἐκλήθη , συμμετρία ὢν Τοῦ χρόνου ἐν ᾧ ἡ κίνησις γίνεται . καὶ γὰρ ἐν τοῖς αὐλοῖς καὶ ῥυθμὸς θεωρεῖται · καὶ γὰρ τῶν τρημάτων τῶν αὐλῶν τὰ μὲν ἐπὶ πλέονα χρόνον τοῖς δακτύλοις ἐπιπωμάζουσι , τὰ δ’ ἐπ’ ἐλάττονα , καὶ οὕτως τῶν ἀπηχήσεων τὴν μὲν μακροτέραν ποιοῦσι , τὴν δὲ βραχυτέραν . καὶ τῶν τρημάτων τὰ μὲν μείζονά ἐστι , τὰ δὲ ἐλάττονα , καὶ τὰ μὲν ἐγγυτέρω τῆς ἐπιγλωττίδος , τὰ δὲ πορρωτέρω · καὶ τὰ μὲν στενότερα ὀξύτερά ἐστι τῶν εὐρυτέρων διὸ καὶ αἱ τῶν παίδων φωναὶ καὶ τῶν γυναικῶν ὀξύτεραι ) , τὰ δὲ εὐρύτερα βαρύτερα , ὁμοίως καὶ τὰ ἐγγυτέρω τῶν πορρωτέρω ὀξύτερα · ὧν τῇ συμμετρίᾳ ἡ ἁρμονία καὶ τὸ μέλος γίνεται , ῥυθμὸς δὲ τῇ τοῦ ταχέος καὶ βραδέος . ὅτι δὲ καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς ὀργάνοις θεωρεῖται ὁ ῥυθμός , δῆλον πᾶσι · τῇ συμμέτρῳ γὰρ τῶν δακτύλων ἄρσει καὶ θέσει ἀποτελεῖται . ὁ μὲν οὖν ἐπὶ τῶν ἄλλων ῥυθμὸς κατὰ τὸ βραδὺ καὶ τὸ ταχὺ χαρακτηρίζεται , ὁ δὲ ἐπὶ τοῦ προφορικοῦ λόγου κατὰ τὸ μακρὸν καὶ βραχύ , ὅσπερ καὶ μέτρον μόνος λέγεται . ἀναλογεῖ δὲ τῷ μὲν βραδεῖ τὸ μακρόν , τῷ δὲ ταχεῖ τὸ βραχύ . οὐ μόνον δὲ ἐν τοῖς ποιητικοῖς λόγοις θεωρεῖται τὸ μέτρον , ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς ῥητορικοῖς · λέγομεν οὖν μακρὸν τὸ κῶλον εἶναι ἢ κολοβόν , καὶ ἐκ τοῦ μὴ σύμμετρα εἶναι τὰ κῶλα οὐκ εὔρυθμος ὁ λόγος γίνεται . οἱ γοῦν περὶ ἰδέας λόγου γεγραφότες παραδεδώκασι , ποῖοι καὶ πόσοι πόδες παραλαμβανόμενοι πρὸς τὸ ῥητορικὸν κῶλον εὖ τοῦτο ταῦτα μὲν ἐν παρεκβάσει · ἀναδράμωμεν δὲ ἐπὶ τὴν λέξιν . p . 420b 7 Καὶ 7 Καὶ ὅσα ἄλλα τῶν ἀψύχων ἀπότασιν ἔχει καὶ μέλος · καὶ διάλεκτον . Ἀπότασιν εἶπεν ἀντὶ τοῦ ῥυθμόν · ὡς γὰρ εἶπον , περὶ τὴν ἔκτασιν τοῦ χρόνου τὴν ἐπὶ πλεῖον ἢ ἔλαττον καὶ τὴν τούτων συμμετρίαν ὁ ῥυθμὸς θεωρεῖται · μέλος δὲ εἶπεν ἀντὶ τοῦ ἁρμονίαν , ἥτις ἔχει περὶ τὴν συμμετρίαν τοῦ ὀξέος καὶ τοῦ βαρέος , διάλεκτον δὲ τὴν τῶν λέξεων συνθήκην . p . 420b8 Ἒοικε δὲ ὅτι καὶ ἡ φωνὴ ταῦτα ἔχει . Ἒοικε , φησίν , ὁ τῶν μουσικῶν ὀργάνων ψόφος τῇ φωνῇ , καθὸ ἔχει αὐτῆς μίμημα τὰ εἰρημένα . δῆλον δὲ ὅτι φωνὴν μάλιστα νῦν λέγει τὴν διάλεκτον · περὶ ταύτην γὰρ μόνην ἡ λέξις θεωρεῖται . ἐν γὰρ ταῖς ἐνάρθροις φωναῖς μέλος μέν ἐστιν ἢ ῥυθμός , λέξις δ’ οὐκέτι . κἄν γὰρ ἐπὶ κίττης εἴπῃς ἢ ψιττακοῦ ἢ τῶν τοιούτων , οὐ κυρίως ἡ λέξις , κατὰ μίμησιν δὲ καὶ ἀναλογίαν , ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἀψύχων . p . 420b9 Πόλλα δὲ τῶν ζῴων οὐκ ἔχουσι φωνήν , οἷον τὰ καὶ τῶν ἐναίμων ἰχθύες . Ἐπειδὴ εἶπεν τὴν φωνὴν ψόφον εἶναι ἐμψύχου , οὐ πᾶν δὲ ἔμψυχον φωνεῖ , ἀλλ’ ἔστι τινὰ ἄφωνα , αὐτὸ τοῦτο προσδιορίζεται . οὐ γὰρ ἁπλῶς τὰ ἔμψυχά ἐστι τὰ φωνοῦντα , ἀλλὰ τὰ ζῷα , καὶ οὐδὲ πάντα ζῷα ἀλλὰ μόνα τὰ ἔχοντα πνεύμονα , τοῦτο δέ ἐστιν ὅσα ἀναπνεῖ ὕλη γάρ ἐστι τῆς φωνῆς ὁ ἀναπνεόμενος ἀήρ , ὡς δείξει προιών ) , οὔτε δὲ τὰ ἔντομα , οἷον μυῖαι , μέλιτται καὶ τὰ ὅμοια , ὡς οὐδὲ τὰ ἄναιμα φωνεῖ , οἷον σκώληκες · ἀλλ’ οὐδὲ πάντα τὰ ἔναιμα , οἷον ὅσα τῶν ἐνύδρων μὴ ἀμφίβιά εἰσιν , οἷον ἰχθύες · οὔτε γὰρ ἔχουσι πνεύμονα , καὶ διὰ τοῦτο οὐ φωνοῦσι . καὶ διὰ τοῦτο ἔλλοπες ἐκλήθησαν ὡς ἐλλείποντες τῇ ὀπί . ἀλλ’ οὐδὲ πάντα τὰ ἀμφίβια φωνοῦσιν · οὔτε γὰρ τὰ ὀστρακόδερμα , οἷον κοχλίαι , οὐδὲ τὰ μαλακόστρακα , οἷον καρκίνοι , σκυτάλαι . φωνοῦσι δὲ τῶν ἀμφιβίων ὅ τε ποτά - μιος ἵππος καὶ ὁ κροκόδειλος · λέγεται γὰρ καὶ οὗτος φωνεῖν κατὰ βραχύ . ἀπορήσειε δ’ ἄν τις , πῶς λέγονται τὰ ἔντομα μὴ φωνεῖν · τί γὰρ τῶν τεττίγων πολυφωνότερον ; καὶ αἱ μυῖαι δὲ βόμβον ἱκανὸν ἐν τῷ ἵπτασθαι ποιοῦσι . λέγω | οὖν ὅτι οὐκ ἔστι φωνὴ ἡ τούτων διαφώνησις · οὐδὲ γὰρ διὰ φωνητικῶν ὀργάνων γίνονται . ψὴν γάρ τίς ἐστι περὶ τὴν ἐπιφάνειαν ὑπὸ τὸ στῆθος τῶν τεττίγων , ὃν τύπτοντες ταῖς πτέρυξι καὶ ἐκθλίβοντες τὸν ἐναπειλημμένον ἀέρα ψοφοῦσιν . ὁμοίως δὲ καὶ μυῖαι τοῖς πτεροῖς πλήττουσαι τραχέσιν οὖσιν ἠχοῦσιν · ἀμέλει σταθεῖσαι οὐκέτι βομβοῦσι . p . 420a10 Καὶ τοῦτο εὐλόγως , εἴπερ κίνησίς τις ἀέρος ὁ ψόφος . εἰπὼν ὅτι οὐκ ἔχουσιν οἱ ἰχθύες φωνὴν τὴν αἰτίαν αὐτοῦ τούτου ἐπήγαγεν . εἰ γάρ , φησίν , ὡς δέδεικται , κίνησις ἀέρος ἐστὶν ὁ ψόφος , ἡ δὲ φωνὴ ψόφος τις , οὐκ ἐν ἀέρι δὲ διατρίβουσιν οἱ ἰχθύες ἀλλ’ ἐν ὕδατι , εἰκότως φωνὴν οὐκ ἔχουσιν , οὐ τὸν ἀέρα κινοῦντες ἀλλὰ τὸ ὕδωρ . καὶ τῶν ἀμφιβίων δὲ ὅσα φωνὴν ἔχει , οὐ δύναται ἐν ὕδατι φωνεῖν · οὐδὲ γὰρ ἡμεῖς καταδύσαντες εἰς τὸ ὕδωρ φωνῆσαι δυνάμεθα . ἁλλ’ οἱ λεγόμενοι φωνεῖν ἐν τῷ Ἀχελῴῳ * * * μεγάλους εἶναι , οὓς δοκοῦσί τινες φωνεῖν , ὅταν περὶ τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ὕδατος γένωνται . φησὶν οὖν ὅτι οὐ δεῖ οἴεσθαι φωνεῖν αὐτούς · οὐδὲ γὰρ διὰ φωνητικῶν μορίων τὸν ποιοῦσιν , ἀλλὰ κατά τινα τῶν βραγχίων κίνησιν . ὅταν γὰρ οὗτοι νήχωνται περὶ τὴν τοῦ ὕδατος ἐπιφάνειαν , μεγάλοι ὄντες καὶ ἐναπολαμβάνοντες πολὺ ὕδωρ ἐν τοῖς βραγχίοις , εἶτα συστέλλοντες τὰ βράγχια , ἐκπέμπουσι τὸ ὕδωρ καὶ ταράττουσι τῇ ἐκπομπῇ , κἀκεῖνο ταραττόμενον ἐναπολαμβάνει τινὰ ἀέρα , ὃς ἐκθλιβόμενος τῇ πληγῇ τοῦ ὕδατος ἠχεῖ . καὶ ταύτῃ δοκοῦσιν ἐκεῖνοι φωνεῖν , ὥσπερ καὶ ἐπὶ μυιῶν καὶ τεττίγων ἐλέγομεν . ὥστε ἔξω τοῦ ζῴου γίνεται ὁ ψόφος , καὶ οὐ διὰ φωνητικῶν ὀργάνων . καὶ παραλήσιον συμβαίνει ἐπὶ τῶν τοιούτων , οἷον καὶ ἐπὶ τῶν περιστερῶν , αἵτινες ἱπτάμεναι ψοφοῦσι ταῖς πτέρυξιν . ὅμοιος οὖν ὁ τοιοῦτος ψόφος τῷ διὰ χειρῶν κρότῳ . ὥστε εἰ καὶ οἱ σκάροι λέγονται φωνεῖν , τὸ αὐτὸ τοῦτο καὶ ἐπ’ αὐτῶν γίνεσθαι ὑποληπτέον . τὸ δ’ ἤ τινι ἑτέρῳ τοιούτῳ προσέθηκεν , ὅτι ἐνδέχεται μὴ μόνον τῇ συστολῇ τῶν βραγχίων τὸν εἰρημένον τρόπον ψοφεῖν αὐτούς , ἀλλὰ καὶ τῷ στόματι εἰσδεχομένους ὕδωρ καὶ ἐξωθοῦντας μετὰ ῥοίζου . ἀμέλει ἐν τῷ βάθει ὄντες οὐ ψοφοῦσιν · ἀδύνατον γὰρ ἐν τῷ ὕδατι γίνεσθαι ψόφον . διό , ὡς ἤδη εἶπον , ἐὰν <ἐν> ὕδατι συμπλήξωμεν τὰς χεῖρας οὐ ψοφοῦσι · διηχὲς μὲν γάρ ἐστι τὸ ὕδωρ , ψοφητικὸν δὲ οὔ . p . 420b13 Φωνὴ δ’ ἐστὶ ζῴου ψόφος , καὶ οὐ τῷ τυχόντι μορίῳ . Διακρίνας τὰ φωνοῦντα ἀπὸ τῶν μὴ φωνούντων καὶ ἐκ τούτων ἐφοδιασθεὶς εἰς τὸν περὶ φωνῆς λόγον , βούλεται λοιπὸν τὸν τῆς κυρίως φωνῆς ἀποδοῦναι λόγον . διακρίνει δὲ αὐτὴν ἐκ τῶν ἄλλων ψόφων διχῶς , ἔκ τε τοῦ τρόπου τῆς γενέσεως , καὶ ἐκ τοῦ τέλους . ἐκ μὲν οὖν τοῦ τρόπου τῆς γενέσεως , ὅτι ἡ φωνὴ γίνεται τοῦ εἰσπνευσθέντος ἀέρος ἐκθλιβομένου τῇ συστολῇ τοῦ θώρακος κατὰ τὴν ἐνυπάρχουσαν αὐτῷ ψοφητικὴν δύναμιν καὶ προσπίπτοντος τῇ τραχείᾳ ἀρτηρίᾳ καὶ τῷ ἐναπειλημμένῳ ἐν αὐτῷ ἀέρι , ὃς τῇ ἀθρόᾳ πληγῇ ἄθρυπτος ἀποπαλλόμενος ἀεὶ τύπτει τὸν προσεχῆ ἀέρα ἕως τῆς ἀκοῆς . ἔστι γὰρ τὸ μὲν ἀχανὲς τοῦ στόματος τὸ μέχρι τῆς ῥίζης τῆς γλώττης φάρυγξ · ἐκεῖθεν δὲ δύο ἀγγεῖα φέρονται , τὸ μὲν ἐπὶ τὸν θώρακα , ὃ καλεῖται τραχεῖα ἀρτηρία , τὸ δὲ ἕτερον τὸ πρὸς τῷ τένοντι ἐπὶ τὴν γαστέρα , ὃ καλεῖται οἰσοφάγος . διὰ μὲν οὖν τοῦ οἰσοφάγου ἡ πάροδος τῶν σιτίων γίνεται , διὰ δὲ τῆς τραχείας ἡ πάροδος τοῦ πνεύματος ἥ τε κατὰ τὴν εἰσπνοὴν καὶ τὴν ἐκπνοήν , ὅπερ τῷ εἰρημένῳ τρόπῳ ἐκπνεόμενον ποιεῖ ψόφον , ὃς καλεῖται φωνή , ὅταν μετά τινος σημαντικῆς φαντασίας γένηται . ἐκ μὲν οὖν τοῦ τρόπου τῆς γενέσεως ταύτῃ διαφέρει ἡ φωνὴ τῶν ἄλλων ψόφων . ὅσοι γὰρ ψόφοι μήτε ἐμψύχων , μᾶλλον δὲ ζῴων , εἰσὶ μήτε διὰ τῶν εἰρημένων φωνητικῶν ὀργάνων γίνονται , οὔκ εἰσι φωναί . ἐκ δὲ τοῦ τέλους , ὅτι ἡ φωνὴ κατὰ ὁρμήν τινα τοῦ ζῴου γίνεται πρὸς τὸ σημᾶναί τι · διὸ καὶ μετὰ φαντασίας . διὸ καὶ οἱ τῶν ἀλόγων ψόφοι φωναί · ‘‘σύννομον ἣν μεθέπων ” , φησίν , “ ὠρύεται ” . καὶ γὰρ ὁ κύων ὁπηνίκα φαντασίαν ἔχει τοῦ ἀλλοτρίου , ὑλακτεῖ , ὅταν δὲ τοῦ οἰκείου , σαίνει · καὶ ἁπλῶς τοίως ἢ τοίως τυπούμενα κατὰ τὴν φαντασίαν διαφόρως φωνεῖ · διὸ καὶ σημαντικαί εἰσιν αἱ φωναὶ αὐτῶν τῶν ψυχικῶν διαθέσεων . καὶ γὰρ τροφῆς ὀρεγόμενα ποιᾷ φωνῇ χρῆται , καὶ ἄλλως ἀηδῶς διακείμενα καὶ ἐν ἡδονῇ ὄντα . ἡ δὲ βὴξ κἂν κατὰ ἔξοδον τοῦ πνεύματος διὰ τῆς τραχείας ἀρτηρίας γίνηται , οὐκ ἔστι φωνή · διαφέρει γὰρ καὶ τῷ τρόπῳ τῆς γενέσεως καὶ τῷ τέλει , τῷ μὲν τρόπῳ τῆς γενέσεως , ὅτι ἐπὶ μὲν τῆς φωνῆς τὸ ὠθούμενον πνεῦμα ἠρέμα καὶ κατὰ φύσιν ἐξιὸν πλήττει τὸ ἐν τῇ τραχείᾳ ἀρτηρίᾳ εὐτάκτως καὶ αὐτὴν τὴν ἀρτηρίαν , κἀκεῖνο ὠθούμενον κατὰ βραχὺ ὑπό τε τοῦ πλήττοντος καὶ τῆς τραχείας ἀρτηρίας ἠχεῖ εὐρύθμως ἑκόντος γὰρ τοῦ ζῴου γίνεται ) , ἐπὶ δὲ τῶν βησσόντων ἅτε παρὰ φύσιν κινούμενον τὸ πνεῦμα ἀθρόως καὶ ἀτάκτως ἔξεισι τοῦ θώρακος καὶ ἑαυτό τε πλήττει καὶ τὸ ἐν τῇ τραχείᾳ ἀρτηρίᾳ . ὑγροῦ γὰρ παρὰ φύσιν συστάντος ἐν τῷ θώρακι , τοῦτο ἡ φύσις ἐξωθῆσαι βούλεται διὰ τοῦ πνεύματος , εἶτα μὴ ἐξισχύοντος τοῦ πνεύματος ἐξωθῆσαι αὐτὸ ἀντιπλήττεται ὑπ’ αὐτοῦ καὶ πολλάκις ὁρμῆσαν διακόπτεται · ὅθεν καὶ ὁ κλόνος γίνεται τοῦ σώματος . αὐτὸ δὲ τὸ διακόπτεσθαι καὶ κλονεῖσθαι σημεῖόν ἐστι τοῦ μὴ ἐξισχύειν τὸ πνεῦμα ἐξωθῆσαι τὰ παρακείμενα . καὶ φλεγμαίνοντος δέ τινος τῶν περὶ τὸν θώρακα στενοχω|ρούμενον τὸ πνεῦμα m 1r δυσπνοίας τε καὶ τῆς κατὰ βῆχα ἀτάκτου κινήσεως αἴτιον γίνεται . καὶ ταύτῃ οὖν διαφέρει ἡ βὴξ τῆς φωνῆς καὶ τῷ τέλει , ὅτι οὐ μετὰ φαντασίας γίνεται οὐ γὰρ τοῦ σημᾶναί τι ἕνεκα ) ἀλλ’ ἀκουσίως , εἰ μή τι κατά τινα συνθήκην γένηται , οἷον ὅτι ἐὰν χρέμψωμαι ἢ βήξω , τόδε τι σημαίνω · τότε γὰρ καὶ ταῦτα φωναί τινές εἰσιν . ἔστιν οὖν συνελόντα εἰπεῖν ὅτι ἔστιν ἡ φωνὴ ζῴου ψόφος διὰ τῶν φωνητικῶν μορίων μετὰ φαντασίας γινόμενος , φαντασίας δηλονότι ἕνεκα τοῦ σημᾶναί τι . διὸ καὶ κατὰ βραχὺ κινοῦμεν τὸν εἰσπνευσθέντα ἐν τῷ θώρακι ἀέρα , ὡς ἄν προαιρέσεως ἔχομεν μετὰ τάχους ἢ βραδυτῆτος φθέγξασθαι . τῆς μὲν οὖν φωνῆς ὄργανα ταῦτα · διαλέκτου δὲ γλῶττα , ὑπερῴα , ὀδόντες . τοίως γὰρ καἰ τοίως τὸ φωνοῦν πνεῦμα σχηματίζουσα ἡ γλῶττα διὰ τῆς ποιᾶς περιαγωγῆς , οὕτω τὰς λέξεις διόπερ ὅσοις ἡ γλῶττα πέρα τοῦ μετρίου ἢ κεχάλασται ἢ δέδεται , οὗτοι <οὐδὲ> διαλέγεσθαι ἢ οὐκ ἐνάρθρως διαλέγεσθαι δύνανται , μηκέτι γλώττης οἵας τε οὔσης κατὰ λόγον ποιεῖσθαι τὰς κινήσεις , δι’ ὧν ἡ φωνὴ σχηματίζεται . ὥσπερ γὰρ καὶ ἐν αὐλοῖς καὶ ἐν τοῖς ὀργάνοις οἱ δάκτυλοι τὸ διὰ τῶν ἀσκῶν ἢ τοῦ σώματος ἐκφυσώμενον εἰς τοὺς αὐλοὺς πνεῦμα καὶ ψοφοῦν τοίως καὶ τοίως σχηματίζοντες εἰς λέξεις ῥυθμίζουσιν , οὕτω καὶ ἡ γλῶττα τὸ ἐκ τοῦ θώρακος ἐκπνεόμενον καὶ πρὸς τῇ ἀρτηρίᾳ ψοφοῦν σχηματίζει εἰς τὰς λέξεις . ὅθεν τὰ ἄλογα ἐπεὶ μὴ λογικὴν ἔχει ψυχήν , τὴν γλῶτταν ἀνειμένην ἔχει καὶ σεσηρότα τὰ χείλη · οὐδὲ γὰρ ἐδεῖτο αὐτῆς εἰς διαλέκτου ὑπηρεσίαν . διὸ καὶ τῶν πτηνῶν ὅσα παραπλησίαν ἔχει τήν τε τῆς γλώττης καὶ τὴν τῶν γενύων διάθεσιν τοῖς τῶν ἀνθρώπων , μὴ πάνυ σεσηρυῖαν , μιμεῖσθαι διάλεκτον δύνανται , οἷαί εἰσι κίτται καὶ ψιττακοὶ καὶ τὰ ὅμοια . ἀλλ’ ἐπεὶ πᾶν ψοφεῖ τύπτοντός τινος καί τι καὶ ἔν τινι , τινὸς μὲν τοῦ πλήττοντος , τὶ δὲ τὸ πληττόμενον , ἔν τινι δὲ τῷ ἀέρι , ὅπερ αὐτὸς ἐδήλωσεν εἰπὼν τοῦτο δέ ἐστιν ἀήρ · εἰ δὲ οὕτως ὁ ψόφος γίνεται , εἰκότως πάντα ὅσα μήτε πνεύμονα ἔχει καὶ ὅσα ἐν ὕδατι οιαιταται , οὐκ ἔχει φωνὴν . p . 420b16 Ἢδη γὰρ τῷ ἀναπνεομένῳ καταχρῆται ἡ φύσις δύο ἔργα , καθάπερ τῇ γλώττῃ ἐπί τε τὴν γεῦσιν καὶ τὴν διάλεκτον . Ἐπειδὴ εἶπεν ὅτι ταῦτα τῶν ζῴων φωνῇ κέχρηται , ὅσα ἀναπνεῖ , ἔστι δὲ τοῦ ἀναπνεῖν προηγουμένη τις ἄλλη χρεία ἐν τοῖς ἀναπνέουσι , πῶς καὶ πρὸς τὴν φωνὴν ἡ ἀναπνοὴ συντελεῖ , διὰ τούτων προσέθηκεν . ὥσπερ γάρ , φησί , τὴν γλῶτταν ἐποίησεν ἡ φύσις πρὸς δύο ἔργα , ὧν τὸ μὲν εἰς τὸ εἶναι συμβάλλεται τοῖς ἔχουσιν , ἡ γεῦσις , τὸ δὲ εἰς τὸ εὖ εἶναι , ἡ διάλεκτος , οὕτω καὶ τῆς ἀναπνοῆς δύο ἐποίησε τὰ ἔργα , τὸ μὲν ἓν πρὸς τὸ εἶναι , τὸ δὲ ἕτερον πρὸς τὸ εὖ εἶναι . συντομίας γὰρ ἀντιποιεῖται ἡ φύσις · διὸ τοῖς αὐτοῖς ἐν πλείοσι κέχρηται . χρῆται οὖν τῇ γλώττῃ ἡ φύσις καὶ πρὸς τὴν χρῆσιν τῶν χυμῶν καὶ πρὸς τὴν διάλεκτον , ὧν τὸ μὲν πρὸς τὸ εἶναι συμβάλλεται δίχα γὰρ τροφῆς ζῆσαι ἀδύνατον ) ἡ δὲ διάλεκτος πρὸς τὸ εὖ εἶναι · ἔνθεν γὰρ κοινωνικὸν ζῷον ὁ ἄνθρωπος , καὶ δι’ αὐτῆς ἐπιστήμονες ὑπὸ τῶν διδασκάλων γινόμεθα . διὰ τοῦτο ἡ μὲν γεῦσις ἐν πᾶσι τοῖς ζῴοις , ἡ διάλεκτος δὲ οὐκ ἐν πᾶσιν , ἀλλ’ οὐδ’ ὅλως ἡ φωνή , ἀλλ’ ἐν τοῖς τελειοτέροις . ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῆς γλώττης ἔχει , οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ἀναπνοῆς . πρός τε γὰρ τὴν τοῦ ἐντὸς θερμοῦ κατάψυξιν συμβάλλεται , ὅπερ ἐστὶν ἀναγκαῖον ἔργον τῆς φύσεως · εἰς γὰρ τὸ εἶναι συντελεῖ τοῖς ἀναπνέουσιν , ὡς εἴρηκεν ἐν τοῖς Περὶ ζῴων μορίων καὶ ἐν τῷ Περὶ ἀναπνοῆς καὶ ἐκπνοῆς , εἰς ἃ καὶ ὑπερτίθεται ὡς ἐν ἐκείνοις ἐρῶν . δεῖται γάρ , φησί , καὶ ὁ πνεύμων ἀναπνοῆς , θερμότερος ὢν κατὰ φὐσιν ἐπὶ τῶν πεζῶν ζῴων διὰ τὸ ἐπικεῖσθαι τῇ καρδίᾳ , καὶ πολὺ πρότερον ἡ καρδία · ἀπὸ γὰρ ταύτης καὶ ἐν τῷ πνεύμονι τὸ θερμὸν πεπιττεύει . διὰ τοῦτο γὰρ εἶπεν πρῶτον δεῖσθαι ἐμψύξεως τὸν περὶ τὴν καρδίαν τόπον . ἐμψύχεται δὲ διὰ τοῦ πνεύμονος αὐτὴ δεχομένου τὸν ἀναπνεόμενον ἀέρα καὶ τῇ ἰδίᾳ ἐμψύξει ἐπιψύχοντος κἀκείνην . αὕτη μὲν οὖν ἡ ἀναγκαία τῆς ἀναπνοῆς χρεία πρὸς τὸ εἶναι συμβαλλομένη τοῖς ζῴοις . συμβάλλεται δὲ καὶ εἰς διάλεκτον , ἥτις ἡμῖν ὑπάρχει πρὸς τὸ εὖ εἶναι , εἴ γε καὶ πρὸς τὴν φωνήν · ἡ γὰρ φωνὴ ὕλη τῆς διαλέκτου . τῆς δὲ φωνῆς ὕλη ὁ ἐκπνεόμενος ἀήρ , ποιητικὸν δὲ αἴτιον ἡ φύσις , ὀργανικὸν δὲ ἡ τραχεῖα ἀρτηρία · οἷον γὰρ αὐλός ἐστιν . ἀμέλει καὶ οἱ μὲν νέοι εὐφωνότεροί εἰσιν ὡς λείαν ἔχοντες αὐτήν , οἱ δὲ γέροντες κακοφωνότεροι ὡς τραχυτέραν αὐτὴν ἔχοντες . τελικὸν δὲ ἡ σημασία · τέλος γὰρ τῷ ζῴῳ τῆς φωνῆς τὸ σημαίνειν δι’ αὐτῆς τὰς τῆς ψυχῆς διαθέσεις . τῆς δὲ διαλέκτου ὕλη μέν , ὡς εἴρηται , ἡ φωνή , ποιητικὸν δὲ αἴτιον ἡ λογικὴ ψυχή , ὀργανικὸν δὲ γλῶττα καὶ ὑπερῴα καὶ ὀδόντες , τελικὸν δὲ ἡ σημασία τῶν νοημάτων . ὄργανον δὲ τῆς φωνῆς ὁ φάρυγξ . φάρυγξ ὅτε μὲν θηλυκῶς λέγεται , σημαίνει τὴν κυρίως φάρυγγα · αὕτη δέ ἐστιν ἡ ἀχανία ἡ μετὰ τὴν τῆς γλώττης ῥίζαν · ὅτε δὲ ἀρσενικῶς , σημαίνει πολλάκις τὸν λάρυγγα , ὥσπερ καὶ ἐνταῦθα . ἔστι δὲ ὁ λάρυγξ τὸ ἔσχατον τῆς τραχείας ἀρτηρίας , ὅπερ ὑπὸ τῶν τριῶν χόνδρων περιέχεται , τοῦ τε ἀρυταινοειδοῦς καλουμένου καὶ τοῦ θυροειδοῦς καὶ τοὐ ἀνωνύμου , οἵτινες συστελλόμενοι καὶ διαστελλόμενοι ὑπὸ τῶν ἐκεῖ μυῶν τὴν φωνὴν ῥυθμίζουσιν . ὑπὸ γὰρ τῆς τοιᾶσδε τούτων συστολῆς καὶ διαστολῆς ἢ μᾶλλον ἢ ἧττον εἰδοποιεῖται ἡ φωνὴ κατά τε τὸ ὀξὺ καὶ τὸ βαρύ , καὶ εἲ τι ἄλλο εἶδος περὶ ταύτην θεωρεῖται , ὥσπερ ὑπὸ τῆς γλώττης καὶ τῆς ὑπερῴας καὶ τῶν ὀδόντων εἰδοποιεῖται ἡ διάλεκτος . ὄργανον οὖν φησιν εἶναι τῆς φωνῆς εἰς τὸ σύμπαν εἰπεῖν τὴν τραχεῖαν ἀρτηρίαν · ταύτης γὰρ ἀρχὴ ὁ λάρυγξ ἤτοι ὁ φάρυγξ , ὡς αὐτὸς εἶπ’ ἐν . οὗ δὲ ἕνεκα τὸ μόριον τοῦτο , πνεύμων · ἕνεκα γὰρ τοῦ πνεύμονός φησι γεγενῆσθαι τὴν | τραχεῖαν ἀρτηρίαν , ἣν φάρυγγα m 1v ἐκάλεσεν , ἵνα δι’ αὐτῆς εἰσιὸν τὸ πνεῦμα καταψύχῃ αὐτόν · ὅσα γὰρ πνεύμονα ἔχει , ταῦτα καὶ τραχεῖαν ἀρτηρίαν . ὅσα μὲν οὖν πνεύμονα ἔχει , τῇ τραχείᾳ ἀρτηρίᾳ καταψύχεται τὸ ἐντὸς θερμόν , δι’ αὐτῆς εἰσιόντος τοῦ ἀέρος . οἱ δὲ ἰχθύες διὰ τῶν βραγχίων καταψύχουσι τὸ ἐντὸς θερμὸν συστέλλοντες αὐτὰ καὶ εἰσδεχόμενοι τὸ ὕδωρ , ὥστε οὐ δέονται πνεύμονος . καὶ ἄλλως οὐδὲ πάνυ δέονται τὰ ἔνυδρα τοῦ εἰσιέναι ἔξωθεν τὸ ψυχρόν , ἵνα ἐμψύξῃ · τὸ γὰρ ὕδωρ αὐτοῖς περικείμενον αὐτῇ τῇ ἀφῇ τὴν ἔμψυξιν ἐργάζεται · εἰ δέ τι καὶ δέοιντο καὶ τῆς ἐν τῷ βάθει τοῦ ψυχροῦ παρόδου , διὰ τῶν βραγχίων τοῦτο ποιοῦσι συστελλομένων καὶ διαστελλομένων . p . 420b24 τούτῳ γὰρ τῷ μορίῳ πλεῖον ἔχει τὸ θερμὸν τὰ τῶν ἄλλων . Τὰ πεζὰ τῶν ζῴων , φησίν , ὅσα πνεύμονας ἔχει , πλεονεκτεῖ τὰ ἔνυδρα κατὰ τὴν ἐν τῷ πνεύμονι θερμότητα · μὴ ἔχοντα γὰρ ἐκεῖνα πνεύμονα οὐδὲ τὴν ἐν τούτῳ θερμότητα ἕξει . πνεύμονα δὲ οὐκ ἔχει , ἐπεὶ μηδὲ καρδίαν · τὰ γὰρ καρδίαν ἔχοντα καὶ πνεύμονα ἔχει . οὐ δεῖ δὲ νομίζειν τοῦτο λέγεσθαι ὅτι καθάπαξ θερμότερά ἐστι τὰ πεζὰ τῶν · ἐνύδρων , ἀλλὰ τῷ μορίῳ τούτῳ θερμότερα , ἐπειδὴ ὡς εἶπον οὐδ’ ἔχει ἐκεῖνα πνεύμονα , ἐπεί τοί γέ τινά εἰσι τῶν ἐνύδρων θερμότερα κατὰ φύσιν τῶν πεζῶν · πέττουσι γοῦν τῶν ἰχθύων τινὲς ψάμμον καὶ τὰ ἰλυώδη πάντα , ἅπερ τὰ πεζὰ οὐ πέττουσιν . p . 420b26 Διὸ καὶ ἀναγκαῖον εἴσω ἀναπνεομένου εἰσιέναι τὸν ἀέρα . Τῆς εἰσπνοῆς καὶ τῆς ἐκπνοῆς κοινὸν γένος ἡ ἀναπνοή . ἐνταῦθα οὖν ἀναπνεομένου εἶπεν ἀντὶ τοῦ εἰσπνέοντος τοῦ ζῴου ἀναγκαῖον εἴσω εἰσιέναι τὸν ἀέρα εἰς τὸν περὶ τὴν καρδίαν τόπον πρῶτον . οὗτος γὰρ πρῶτός ἐστιν ὁ τῆς ἐμψύξεως δεόμενος · πηγὴ γὰρ τοῦ ἐμφύτου θερμοῦ ἡ καρδία · διὰ δὲ τὸ ἐπικεῖσθαι ταύτῃ τὸν πνεύμονα καὶ πολὺ τὸ θερμὸν ἐξ αὐτῆς δέχεσθαι καὶ αὐτὸς ἐμψύξεως δεῖται . πρώτως οὖν ἡ καρδία δεῖται τῆς ἐμψύξεως , διὰ δὲ αὐτὴν καὶ ὁ πνεύμων . διὰ μὲν οὖν τῆς εἰσπνοῆς ἐμψύχεται , διὰ δὲ τῆς ἐκπνοῆς τὰ λιγνυώδη περιττώματα ἀποκρινεται . p . 420b27 ᾖστε ἡ πληγὴ τοῦ ἀναπνεομένου νοῦ ἀέρος καὶ τὰ ἐντεῦθεν ὁρίζεται τὴν φωνὴν ἀπὸ τοῦ τρόπου τῆς γενέσεως πρῶτον . ἔστι γὰρ ἡ φωνή , φησί , πληγὴ τοῦ ἐκπνεομένου ἀέρος πρὸς τὴν ἀρτηρίαν ὑπὸ τῆς ἐν τῷ πνεύμονι καὶ τῷ θώρακι ψυχικῆς δυνάμεως . προσθήσει δὲ τῷ ὁρισμῷ ἐφεξῆς καὶ τὸ οὗ ἕνεκα , λέγων ὅτι τὸ τύπτον καὶ ἔμψυχον ἕνεκά του μετὰ φαντασίας τινὸς τοῦτο ποιεῖ . διὸ ὁ τοιοῦτος ψόφος σημαντικός ἐστι , λέγω δὴ ἡ φωνή . p . 420b32 Σημαντικὸς γάρ τις ψόφος ἐστὶν ἡ φωνή , καὶ οὐ ἀναπνεομένου ἀέρος , ὥσπερ ἡ βήξ . Διχόθεν , ὥσπερ εἶπον ἤδη , χωρίζει τὴν βῆχα ἀπὸ τῆς φωνῆς , καὶ ἀπὸ τοῦ τέλους , ὅτι οὐ σημαντική , ἀλλ’ ἀκούσιος κατά τι πάθος γίνεται , καὶ ὅτι οὐδὲ κατὰ πάντα ὁμοίαν ἔχει τῇ φωνῇ τὴν γένεσιν . ἐπὶ μὲν γὰρ τῆς φωνῆς τὸ ἐκ τοῦ θώρακος ἐκθλιβόμενον πνεῦμα κατὰ βραχὺ προσπεσὸν τῷ ἐναπειλημμένῳ πνεύματι ἐν τῇ τραχείᾳ ἀρτηρίᾳ πλήττει αὐτὸ πρὸς αὐτῇ τῇ ἀρτηρίᾳ θλῖβον , καὶ οὕτω πληττομένης ταύτης ὑπὸ τοῦ ἐν αὐτῇ πνεύματος γίνεται ὁ ψόφος ὁ κατὰ τὴν φωνήν · γίνεται δὲ ἔναρθρος , ὅταν λαβοῦσα τὸν ἐκ τῆς κοιλότητος τῆς ἀρτηρίας ὠσθέντα ἀέρα περὶ τὴν ἀχάνειαν ἡ γλῶττα τοίως ἢ τοίως σχηματίσῃ · ἐπὶ δὲ τῆς βηχὸς ἐξωθεῖται μὲν ἐκ τοῦ θώρακος , ἀλλ’ ἀθρόον , καὶ οὐ πλήττει μόνον τὸν ἐν τῇ τραχείᾳ ἀρτηρίᾳ ἀέρα , ἀλλὰ καὶ πλήττεται ὑπ’ αὐτοῦ , καὶ τὰ ἄλλα γίνεται , ὡς ηὸη πρόειπον . p . 421a1 Σημεῖον δὲ τὸ μὴ δύνασθαι φωνεῖν ἀναπνέοντα μηδ’ ἐκπνέοντα . Ἀναπνέοντά φησιν ἀντὶ τοῦ εἰσπνέοντα · τῷ γὰρ γενικῷ ὀνόματι ἀντὶ τοῦ εἰδικοῦ ἐχρήσατο . τί οὖν φησιν ; ὅτι , φησίν , ὁ ἐκπνεόμενος ἀὴρ ποιεῖ τὴν φωνήν , σημεῖον τὸ μὴ δύνασθαι φωνοῦντα εἰσπνεῖν , διότι ἔξεισι τὸ πνεῦμα , καὶ ἐὰν ὑπαντήσῃ ἄλλῳ εἰσιόντι , διακόπτεται . οὐ μόνον δέ , φησίν , εἰσπνεῖν οὐ δυνατὸν φωνοῦντα , ἀλλ’ οὐδὲ ἐκπνεῖν . καίτοι αὐτὸ τοῦτο ἐκπνεόντων ἡ φωνὴ γίνεται , καὶ ταύτην εἶπεν γένεσιν φωνῆς , τὸν ἐκπνεόμενον ἀέρα . ἴσως οὖν ἐκεῖνό φησιν ὅτι ἀθρόως ἐκπνέοντες οὐ δυνάμεθα φωνεῖν · ἀναλίσκεται γὰρ τῇ ἀθρόᾳ ἐκπνοῇ τὸ πνεῦμα , καὶ οὐ πρότερον φωνῆσαι δυνάμεθα , πρὶν ἄν ἄλλο εἰσπνεύσωμεν , ὅπερ ὑπουργήσει ἐκπνεόμενον εἰς τὴν τῆς φωνῆς γένεσιν . διὸ καὶ θαυμάζομεν τοὺς τραγῳδοὺς ἐκτείνοντας τὰ μέλη ἀδιακόπως μετὰ σφοδρότητος , ὅτι ἐπὶ πολὺ αὐὅτε τοῖς ἐξαρκεῖ τὸ πνεῦμα . ὅτι δὲ τοῦτο οὕτως ἔχει , δηλοῦσιν αὐτοὶ οὗτοι , μέλλουσιν ᾄδειν , πολὺ πρότερον εἰσπνέοντες πνεῦμα καὶ οὕτως ἀρχόμενοι φωνεῖν , ἵνα ἐξαρκῇ αὐτοῖς περὶ τὴν ἐκπνοήν . διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐπὶ πολὺ ἀπνευστὶ διαλέγεσθαι δυνάμεθα , διὰ τὸ δαπανᾶσθαι τὸ πνεῦμα τὸ ἐν τῷ θώρακι · δεόμεθα οὖν πρότερον εἰσπνεῦσαι ἄλλο εἰς χορηγίαν τῆς φωτὸ νῆς . ἅμα δ’ εἰσπνεῖν τε καὶ διαλέγεσθαι ἀδύνατον , ἐπεὶ μηδὲ εἰσπνεῖν τε ἅμα καὶ ἐκπνεῖν · ἐναντία γάρ . κινεῖ τούτ’ ᾦ κατέχων . ὁ γὰρ μέλλων φωνεῖν κατέχων τὸ ἐν τῷ θώρακι πνεῦμα κινεῖ τούτῳ τὸ ἐν τῇ ἀρτηρίᾳ . ἀναλογεῖ δὲ τὸ ἐν τῇ τραχεία ἀρτηρίᾳ ἐναπειλημμένον πνεῦμα τῷ ἐγκατῳκοδομημένῳ ἀέρι ἐν τοῖς ὠσί , πλὴν ὅτι τὸ μὲν ἐν τοῖς ὠσὶν ἀκίνητόν ἐστιν καὶ ἀεὶ τὸ αὐτό , τὸ δὲ ἐν τῇ ἀρτηρίᾳ ἄλλοτε ἄλλο . | p . 421a3 Φανερὸν δὲ καὶ διότι οἱ ἰχθύες ἄφωνοι . Ἐx τῶν εἰρημένων δήλη ἡ αἰτία , δι’ ἣν οἱ ἰχθύες ἄφωνοι · διότι ἡ φωνὴ ὑπὸ τοῦ ἐκπνεομένου πνεύματος γίνεται προσπίπτοντος τῇ τραχείᾳ ἀρτηρίᾳ , ἐπειδὴ μηδὲ πνεύμονα ἔχουσιν , οὗ ἕνεκα τὸ μόριον τοῦτο , εἰκότως ἄφωνοί εἰσι . καὶ ὅσοι , φησί , φωνεῖν αὐτοὺς νομίζουσιν διὰ τὸ ψοφεῖν τοὺς ἐν τῷ Ἀχελῴῳ ἰχθύας , οὗτοι διαμαρτάνουσι τὸν ψόφον φωνεῖν νομίζοντες . εἰσὶ δέ τινες οἱ λέγοντες καὶ τοὺς ἰχθύας ἀναπνεῖν , καὶ διὰ τούτου γέ τινες πειρῶνται δεικνύναι ὅτι ἐστὶ καὶ ἐν τῇ θαλάττῃ ἀήρ . τὸ δέ ἐστι ψεῦδος · εἰ γὰρ ἀέρα ἀνέπνεον οἱ ἰχθύες ἐν ὕδατι ὄντες , διὰ τί οὐ ζῶσιν οἱ ἰχθύες ἐν ἀέρι , ὥσπερ οὐδ’ ἡμεῖς ἐν ὕδατι ; οὐδὲ γὰρ αὐτάρκη τὰ βράγχια εἰς τὸ ἑλκύσαι ἐντὸς ἀέρα , ὅθεν ἐπὶ βραχὺν χρόνον διαρκοῦντα ἀπόλλυνται . διὰ τοῦτο οὖν , ἐπεὶ μὴ εἰσπνεῖν καὶ ἐκπνεῖν ἄρα δύναται , εἰκότως οὐδὲ φωνεῖ . ἄλλως τε πῶς οἷόν τε ἦν ἐν ὕδατι ἀέρα εἶναι ; οὐδὲ γὰρ . πέφυκεν ὑφίστασθαι ὁ ἀὴρ τῷ ὕδατι . δηλοῦσι δὲ οἱ πεφυσημένοι ἀσκοὶ καὶ οἱ κενοὶ ἀμφορεῖς ἐπιπολάζοντες αἵ τε πομφόλυγες αἱ γινόμεναι ἐπειδὰν ὀλίγη μοῖρα τοῦ ἀέρος ἐναποληφθῇ . δι’ ἣν δὲ αἰτίαν , ἕτερος ἔς τὼ λόγος . ἤτοι λέγει δι’ ἣν αἰτίαν ἀπατῶνται καὶ παράγονται φωνεῖν αὐτούς , ἢ μᾶλλον δι’ ἣν αἰτίαν οὐκ ἀναπνέουσιν . εἴρηκε δὲ καὶ τούτου τὴν αἰτίαν ἐν τοῖς Περὶ ζῴων μορίων · οὐ γὰρ αὐτάρκης αὐτοῖς ψύξις ἡ ἐκ τῆς ] τοῦ ἀέρος · διὸ οὐκ ἔχουσι τὰ ἀναπνευστικὰ τοῦ ἀέρος μόρια · οὐδὲ γὰρ ἔχουσιν ἀέρα περικείμενον · ἀλλὰ τὸ ὕδωρ αὐτοῖς τήνδε τὴν χρείαν παρέχει ἀνάλογον τῷ ἀναπνεομένῳ ἀέρι ἑλκόμενον ὑπ’ αὐτῶν διὰ τῶν βραγχίων καὶ αὖθις ἀποπτυόμενον . οὐδὲ τὰ ἄναιμα δὲ ἐμψύξεως δεῖται τῷ μὴ τοσοῦτον εἶναι ἐν αὐτοῖς τὸ θερμόν . τὰ δὲ ἔντομα , ὡς ἤδη εἴπομεν , διὰ τῶν ἐντομῶν , εἴ τι καὶ δέοι , ἐμψύχονται · καὶ ταῦτα δὲ ἢ πάντα ἢ τὰ πλείω ἄναιμά εἰσιν . p . 421a7 Περὶ δὲ ὀσμῆς καὶ ὀσφραντοῦ ἧττον εὐδιόριστόν ἐστι τῶν εἰρημένων · οὐ γὰρ δῆλον οἷόν τί ἐστιν ὀσμή , οὕτως ὡς ὁ ψόφος ἢ τὸ φῶς ἢ τὸ χρῶμα . Τὴν περὶ τῆς ὀσφρήσεως καὶ τὴν τῶν ὀσφραντῶν διδασκαλίαν μέσην ἔταξε , τρίτην μὲν τῆς ὄψεως καὶ τῆς ἀκοῆς , προτέραν δὲ τῆς γεύσεως καὶ τῆς ἁφῆς · τοῦτο δὲ ἐπειδὴ καὶ μέσην εἴληχε φύσιν τῶν ἄλλων κατά τε τὰς ἐνεργείας καὶ κατὰ τὰ ὑποκείμενα . κατὰ μὲν τὰς ἐνεργείας , ὅτι ἡ μὲν ὄψις τῶν πορρωτάτω ἀντιλαμβάνεται , ἡ δὲ ἀκοὴ καὶ αὐτὴ μὲν τῶν πόρρω , ἧττον δὲ τὴν ὄψεως οὐδὲ γὰρ ἐκ τοῦ αὐτοῦ διαστήματος , ἀφ’ οὗπερ ὁρῶμεν , ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ καὶ ψόφων ἀκούομεν . οὕτω γοῦν ἐν τοῖς Μετεώροις ἐλέγετο ὅτι διὰ τοῦτο τῆς βροντῆς ὕστερον ἀκούομεν , τὴν δὲ ἀστραπὴν πρῶτον ὁρῶμεν , ὅτι θᾶττον ὁρᾶν ἢ καὶ ἀκούειν δυνάμεθα . τοῦ γὰρ πνεύματος προσρηγνυμένου τοῖς νέφεσιν ἡ βροντὴ γίνεται , ἐκ δὲ τῆς προσρήξεως ἡ ἔξαψις τοῦ πνεύματος γίνεται , ὥσπερ ἐπὶ τῶν λίθων τῶν τῇ παρατρίψει τε καὶ προσρήξει ἐξαπτόντων τὸ πῦρ . πρώτην οὖν ἐχούσης τῆς βροντῆς τὴν γένεσιν , πρώτην τὴν ἀστραπὴν ὁρῶμεν διὰ τὸ αὐτὴν μᾶλλον ὀξυτέραν εἶναι καὶ τῶν πορρωτάτω ἀντιλαμβάνεσθαι ἤπερ τὴν ἀκοήν . καὶ διὰ τοῦτο ἀστραπῆς γενομένης εὐθὺς καὶ βροντὴ ἐπακολουθεῖ · δεῖται γὰρ ἡ ἀκοὴ παθεῖν μᾶλλον τὸν πλησίον ἀέρα ὑπὸ τοῦ ψόφου , ἵν’ οὕτως αὐτοῦ ἀντιλάβηται . καὶ ἐπὶ τῆς εἰρεσίας , εἰ πόρρωθεν εἴη τις , πρότερον ὄψεταί τις τὴν κώπην ἀνενεχθεῖσαν , εἶτα τοῦ ψόφου αἰσθήσεται ) · γεῦσις δὲ καὶ ἁφὴ ἁπτόμεναι τῶν αἰσθητῶν ἀντιλαμβάνονται · ἡ μέντοι ὀσμὴ οὔτε οὕτω πόρρωθεν ἀντιλαμβάνεται ὡς ἡ ὄψις καὶ ἡ ἀκοή , οὔτε οὕτως δεῖται ἐγγύθεν ἔχειν τὸ αἰσθητὸν ὡς ἡ ἁφὴ καὶ ἡ γεῦσις , μέσως δὲ πρὸς ἑκατέρας ἔχει . οὕτω μὲν οὖν κατὰ τὰς ἐνεργείας μέση ἡ οσφρησις · κατὰ δὲ τὰ ὑποκείμενα , διότι ἡ μὲν ὄψις περὶ χρώματα ἔχει καὶ τὸ φῶς , ἅπερ ἐστὶ πύρια , λεπτομερέστατον δὲ τὸ πῦρ καὶ ὡς ἐν σώμασιν ἀσώματον , ἡ δὲ ἀκοὴ περὶ ψόφους , οἵτινες ἀέρος εἰσίν , ὅσπερ τοῦ πυρὸς μὲν παχύτερός ἐστιν , τῶν δὲ λοιπῶν λεπτότερος κενὸν γοῦν τινες οἴονται εἶναι τὸν ἀέρα ) , ἡ δὲ γεῦσις περὶ χυμούς , οἵτινές εἰσιν ὕδατος · ὄχημα γὰρ τοῖς χυμοῖς τὸ ὑγρόν · ἁφὴ δὲ περὶ τὰ στερεὰ καὶ γεώδη . τούτων πάλιν τῶν τεσσάρων μέση ἐστὶν ἡ ὄσφρησις περὶ ἀτμοὺς ἔχουσα καὶ τὸ ἡμιγενὲς σῶμα , οἵτινες μεταξύ εἰσιν ἢ γῆς καὶ πυρός , ὡς ἡ ξηρὰ ἀναθυμίασις , ἢ ἀέρος καὶ ὕδατος , ὡς ἡ ὑγρά . οὕτω δὲ καὶ ὁ Πλάτων’ κατὰ τὴν εἰρημένην τῶν στοιχείων τάξιν τὰς αἰσθήσεις ἑκάστῳ ἀφορίζει . εἰκότως οὖν μέσην ἐχούσης τάξιν τῆς ὀσφρήσεως μέσην καὶ τὴν περὶ αὐτῆς ἐποιήσατο διδασκαλίαν . λέγει οὖν ὅτι ὁ περὶ ὀσμῆς λόγος ἧττον τῶν ἄλλων αἰσθήσεων ἐστιν εὐδιόριστος , διότι καὶ ὁ περὶ ὀσφραντοῦ λόγος οὐκ εὔδηλος . αἴτιον δέ φησιν εἶναι τῆς ἐν τούτοις ἀσαφείας τὸ μὴ ἔχειν ἡμᾶς ἀκριβῆ τὴν αἴσθησιν ταύτην , ἀλλὰ χείρονα πολλῶν ζῴων . ὥσπερ γὰρ τῇ ἁφῇ πλεονεκτοῦμεν τὰ ἄλλα πάντα , οὕτω ταύτῃ ἐλλείπομεν . δηλοῦσι δὲ οἵ τε κύνες ἰχνεύοντες καὶ τὰ πτηνὰ ἀπὸ διαστήματος πολλοῦ ὀσμώμενα · “ κυνός , ” φησί , “ Λακαίνης ὥς τις εὔρινος βάσις ” , καὶ πάλιν “ ὅν τε καὶ ὑψόθ’ πόδας ταχὺς οὐκ ἔλαθε πτώξ ” . διά τοι τοῦτο , λέγω δὴ τὸ ἀμυδρὰν ἔχειν παρὰ τὰς ἄλλας αἰσθήσεις τὴν ὄσφρησιν , ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων αἰσθήσεων οὐ μόνον τί τὸ γένος τῶν αἰσθητῶν τὸ ὑποκεί|μενον ἑκάστῃ αἰσθήσει m 2v γινώσκομεν , ἀλλὰ καὶ τὰ ὑπὸ τὸ γένος εἴδη . ἴσμεν γὰρ ὅτι τὸ χρῶμά ἐστι τὸ γένος τῶν ὁρατῶν , καὶ τὰ εἴδη τοῦ γένους τούτου ἀκριβῶς διαγινώσκομεν οἷον τὸ λευκόν , τὸ μέλαν , τὸ ἐρυθρόν , τὸ φαιὸν καὶ τὰ ἄλλα . ὁμοίως καὶ ἐπὶ ἀκοῆς γένος μὲν οἱ ψόφοι , εἶδος δ' ὁ ὀξύς , ὁ βαρύς . ὁμοίως τῶν γευστῶν γένος μὲν οἱ χυμοί , εἶδος δὲ τὸ γλυκὺ καὶ τὸ πικρὸν καὶ τὰ λοιπά . καὶ ἐπὶ τῶν ἁπτῶν τὸ μὲν γένος οὐκ εὔδηλον οὐ γὰρ ἔχομεν ἑνὶ ὀνόματι τοῦτο κεκλημένον · διὸ καὶ ἀπορεῖ περὶ αὐτῆς , εἰ μία ἐστὶν αἴσθησις ἢ πολλαί , διότι οὐ δυνατὸν ἑνὶ γένει πάντα περιλαβεῖν τὰ ἁπτά , πλειόνων οὐσῶν ἀντιθέσεων κατὰ τὰ εἴδη ) , τὰ μέντοι εἴδη αὐτῶν καὶ πάνυ ἐναργῆ , τὸ θερμὸν τὸ ψυχρόν , τὸ ξηρὸν τὸ ὑγρόν , βαρὺ κοῦφον , μαλακὸν σκληρόν , καὶ τὰ λοιπά . ἐπὶ μέντοι τῆς ὀσφρήσεως οὐ μόνον τί τὸ γένος τῶν ὀσφραντῶν ἀγνοοῦμεν , ἀλλ’ οὐδὲ τὴν κατ’ εἶδος αὐτῶν διαφορὰν ἐπιγινώ - σκομεν · διόπερ οὐδὲ ὀνομάσαι αὐτὰ ἠδυνήθημεν . ὅταν γὰρ εἴπωμεν ὀσφραντά , παρωνύμως ἐκ τῆς αἰσθήσεως αὐτὰ ὀνομάζομεν , ὥσπερ καὶ τὰ χρώματα ὁρατὰ καὶ τοὺς χυμοὺς γευστὰ καὶ τοὺς ψόφους ἀκουστά · ταῦτα γὰρ τὰ ὀνόματα οὐ τῆς φύσεως ἐστι τῶν αἰσθητῶν , ἀλλὰ τῆς σχέσεως αὐτῶν τῆς πρὸς τὰς αἰσθήσεις . τοῖς γὰρ χρώμασι καθ’ αὑτὰ μὲν ὑπάρχει τὸ χρώμασιν εἶναι · κἄν γὰρ μὴ ἡ ὄψις ἡ ἀντιλαμβανομένη αὐτῶν , οὐδὲν ἧττόν εἰσι χρώματα · ὁρατοῖς δ’ αὐτοῖς εἶναι ἐν τῇ σχέσει ἐστὶ τῇ πρὸς τὰς ὄψεις . οὕτως οὖν καὶ ὅταν λέγωμεν ὀσφραντὰ καὶ ἁπτά , ὀνόματά φαμεν τῆς σχέσεως αὐτῶν , ἧς ἔχουσι πρὸς τὰς αἰσθήσεις , τῆς μέντοι φύσεως αὐτῶν σημαντικὸν ὄνομα οὐδὲν ἔχομεν , ὥσπερ ἐπὶ τῶν ὁρατῶν τὸ χρῶμα καὶ τῶν γευστῶν χυμοὺς καὶ τῶν ἀκουστῶν ψόφους . ἀλλ’ ἐπὶ μὲν τῶν ἁπτῶν εἰ καὶ μὴ τὸ κοινὸν ὠνόμασται , τῶν γοῦν εἰδῶν ἕκαστον διακέκριται , οἷον θερμὸν ψυχρόν , μαλακὸν σκληρόν , καὶ τὰ λοιπά . ἐπὶ μέντοι τῶν ὀσφραντῶν οὔτε ἡ κοινὴ αὐτῶν φύσις τίς ποτέ ἐστι δήλη ἡμῖν , οὔτε τῶν εἰδῶν ἕκαστον · διακρῖναι γὰρ τὰ ὀσφραντὰ κατ’ εἶδος οὐ δυνάμεθα , μόνῳ δὲ τῷ ἡδεῖ καὶ τῷ λυπηρῷ αὐτὰ διακρίνομεν , μὴ εἰδότες ποία τις ἰδιότης τοῦ ὀσφραντοῦ ᾖσεν ἢ ποία ἐλύπησεν , ὥσπερ ἴσμεν ἐπὶ τῶν χρωμάτων ὅτι τόδε χρῶμα , φέρ’ εἰπεῖν τὸ ἄγαν λευκόν , λυπηρόν ἐστι , τὸ δὲ μέλαν οὐ λυπεῖ τὴν αἴσθησιν , καὶ ὅτι ὁ γλυκὺς μὲν χυμὸς ἥδει , ὁ δὲ πικρὸς ἀνιᾷ · ὁμοίως καὶ ἐπὶ ψόφων καὶ τῶν ἄλλων . τὸ γὰρ εὐῶδες καὶ δυσῶδες οὔκ εἰσιν ὀνόματα τῆς φύσεως τῶν ὀσφραντῶν δηλωτικά , ἀλλὰ τῆς διαθέσεως τῆς ἐξ αὐτῶν ἐγγινομένης τῇ αἰσθήσει , ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ὁρατῶν φαμεν εὐειδὲς καὶ δυσειδές , καὶ ἐπὶ τῶν ἀκουστῶν εὔηχον καὶ δύσηχον . τοῦ δὲ μὴ δύνασθαι διακρίνειν τῶν ὀσφραντῶν τὰ εἴδη αἴτιον τὸ ἀμυδρὰν ταύτην <τὴν> αἴσθησιν ἔχειν τὸν ἄνθρωπον . οὖν ἀσθενῆ τὴν αἴσθησιν ταύτην ἔχομεν παρὰ τὰ ἄλλα ζῷα , διὰ τοῦτο , φησί , καὶ ὁ περὶ αὐτῆς λόγος δυσδιόριστός ἐστιν . οὕτως οὖν , φησίν , ἔχομεν ἡμεῖς τὴν ὄσφρησιν , ὥσπερ καὶ τὰ σκληρόφθαλμα τῶν ζῴων τὴν ὄψιν , οἷον καρκίνοι , ἰχθύες . διὰ τοῦτο γοῦν ἡ φύσις οὐδὲ προκαλύμματα ἐποίησε τούτοις , ὥσπερ ἐν τοῖς ἄλλοις ζῴοις τὰ βλέφαρα , διὰ τὸ μὴ ῥᾳδίως δύνασθαι βλαβῆναι διὰ τὴν σκληρότητα . ὥσπερ οὖν ἡμεῖς οὐκ ἀκριβῶς ἀντιλαμβανόμεθα τῶν ὀσφραντῶν διὰ τὸ μὴ ἀκριβῆ ἔχειν τὴν αἴσθησιν ταύτην , ἀλλὰ τῷ ἡδεῖ καὶ τῷ λυπηρῷ μόνῳ διακρίνομεν αὐτά , οὕτως εὔλογον καὶ τὰ σκληρόφθαλμα τῶν χρωμάτων ἀντιλαμβάνεσθαι , τῷ ἡδεῖ μόνον καὶ τῷ λυπηρῷ ἀντιλαμβανόμενα αὐτῶν , οὐ μέντοι ὡς λευκοῦ ἢ μέλανος , τῶν ἄλλων ζῴων εἰδότων τήν τε τοῦ λευκοῦ χρόαν , καὶ ὅτι ἥδει ἢ λυπεῖ . ὅτι γὰρ ἐφιστάνει τὰ ἄλογα τῇ τῶν χρωμάτων καὶ τῇ τῶν ἄλλων αἰσθητῶν διαφορᾷ , δῆλον ἐκ τῆς ἐναργείας . ὥσπερ γὰρ τὸν δεσπότην γνωρίζει τῷ τοιῷδε ἐπιστήσαντα σχήματι , ὅτι γρυπός , εἰ τύχοι , ἢ σιμὸς ἡ τι τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων , οὕτως οἶδε καὶ ὅτι λευκός , εἰ τύχοι , ἢ αἰθίοψ . καὶ τὸν ἄρτον διακρίνει ἢ τὸν χόρτον οὐ τῇ ὀσμῇ μόνον , ἀλλὰ καὶ τῷ τοιῷδε χρώματι · ὅθεν καὶ πλανηθεῖεν ἂν πρὸς τὸ ὁμόχρουν . τὰ μὲν οὖν ἄλλα τῶν ζῴων οὕτως · τὰ μέντοι σκληρόφθαλμα εὔλογόν φησι μὴ αὐτῆς τῆς διαφορᾶς τῶν χρωμάτων ἀντιλαμβάνεσθαι διὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς ὄψεως , μόνον δὲ τῷ ἡδεῖ καὶ ἀνιαρῷ διακρίνειν αὐτά . ὡς γοῦν τὰ σκληρόφθαλμα τὴν ὄψιν ἔχει , οὕτως ἡμεῖς τὴν ὄσφρησιν , διότι τῇ οὐσίᾳ τῶν ὀσφραντῶν μὴ ἐπιστήσαντες οὐδὲ ὀνομάσαι αὐτὰ ἠδυνήθημεν , ἀλλ’ ἢ ἐκ περιφράσεως καλοῦμεν τὰς ὀσμάς , κρόκου ὀσμὴν λέγοντες , ἢ δριμεῖαν ἢ πικρὰν ἤ τινα τῶν ἄλλων γευστῶν . τίς δὲ ἡ ἀναλογία καὶ διὰ τί οὕτω καλοῦμεν , ἐν τῷ ῥητῷ ἐπισκεψόμεθα . περὶ δὲ ὀσμῆς καὶ ὀσφραντοῦ . ἤτοι ταὐτόν φησιν ὀσμὴν καὶ ὀσφραντὸν τὸ οἷον γένος τῶν ὀσφραντῶν , ὣσπερ τῶν ἀκουστῶν τὸ ψοφοῦν , γένος δ’ οὐ κυρίως , ἀλλ’ ἁπλῶς τὸ κοινὸν ὄνομα παρωνύμως ἐκ τῆς ὀσφρήσεως παρηγμένον , ὥσπερ ἐκ τῆς ὄψεως τὸ ὁρατὸν καὶ τῆς ἀκοῆς τὸ ἀκουστόν , ἢ ὀσμὴν μὲν αὐτὴν τὴν τῆς ὀσφρήσεως ἐνέργειαν , ὀσφραντὸν δὲ αὐτὸ τὸ ἀντιληπτὸν τῇ αἰσθήσει , οἷον τὸν ἀτμὸν ἢ ἀπλῶς τὸ τοιόνδε πάθος τὸ τῇ ὀσφρήσει ἀντιληπτόν . οὐ γὰρ δῆλον οἷόν τί ἐστιν ὀσμή , οὕτως ὡς ὁ ψόφος ἢ τὸ φῶς ἢ τὸ χρῶμα . ἰδοὺ τὴν ὀσμὴν ψόφῳ καὶ φωτὶ καὶ χρώματι ἀπείκασε τοῖς γενικωτέροις . εὔλογον δ’ οὕτω . ἐπειδὴ ἄδηλον ἦν , εἰ οὕτως ὁρῶσι τὰ σκληρόφθαλμα , καλῶς εἶπεν εὔλογον . τὸ γὰρ εἰκὸς ἔχει , σκληροῦ ὄντος τοῦ δέρματος , μὴ ἀκριβῶς τὰς ἐνεργείας τῶν χρωμάτων ἐπὶ τὴν αἴσθησιν διαπορθμεύεσθαι . τὸ δὲ πλὴν τῷ φοβερῷ καὶ ἀφόβῳ , ἀντὶ τοῦ τῷ ἡδεῖ καὶ τῷ λυπηρῷ . p . 421a16 Ἒοικε μὲν γὰρ ἀνάλογον ἔχειν πρὸς τὴν γεῦσιν . Ἀναλογίαν τινὰ ἔχει , φησίν , ἡ ὄσφρησις πρὸς γεῦσιν , διότι ἐκ μεταφορᾶς κατά τινα ἀναλογίαν τοῖς τῶν χυμῶν ὀνόμασι καλοῦμεν καὶ τὰ ὀσφραντά , γλυκεῖαν ὀσμὴν λέγοντες καὶ δριμεῖαν καὶ τὰς ἄλλας . ἀλλ’ εἰ καὶ ἀναλογία τίς ἐστιν ἐπί τε τῆς ὀσφρήσεως καὶ τῆς γεύσεως , ἀλλ’ οὖν τὴν μὲν ὄσφρησιν ἀμυδρὰν ἔχομεν , ἀκριβεστάτην δὲ τὴν γεῦσιν . εἶτα καὶ τὴν αἰτίαν ἐπήγαγεν τοῦ ἔχειν ἡμάς ἀκριβῆ τὴν γεῦσιν · διότι , φησίν , ἁφή τίς ἐστιν ἡ γεῦσις , τὴν δὲ ἁφὴν ἀκριβεστάτην ἔχομεν οἱ ἄνθρωποι . κατὰ γὰρ τὰς ἄλλας αἰσθήσεις πολλῶν ζῴων λειπόμενοι , ταύτῃ πάντων ἐσμὲν ἀκριβέστεροι , διότι , φησίν , πάντων φρονιμώτερον ζῷον ὁ ἄνθρωπος · ὡς γὰρ μαλακόσαρκος , ἐξ οὗ καὶ κατὰ τὴν ἁφὴν αἰσθητικώτερός ἐστι , θᾶττον διαφορεῖται τὰ περιττώματα καὶ οὐκ ἐπιθολοῦται αὐτοῦ τὸ φανταστικὸν καὶ λογιστικόν . ἐπιστῆσαι δὲ χρὴ ὅτι ὡς ὑλικὸν αἴτιον αἰτιᾶται τὴν σάρκα · οὐ γὰρ ποιητική ἐστι φρονήσεως , εἰ μὴ ὡς συναίτιον · διὰ γὰρ τὸν σύνδεσμον συνδιατίθεται τὰ ψυχικὰ κινήματα ταῖς τοῦ σώματος κράσεσιν , οὐ γεννώμενα ὑπὸ τῆς κράσεως , ἀλλ’ οὐκ ἄνευ τῆς τοιαύτης κράσεως τοιώσδε ἢ τοιώσδε ἐνεργοῦντα . εἰ δέ τινα εἴη ἄλλα τοῦ ἀνθρώπου μαλακωτέραν ἔχοντα τὴν σάρκα , οἷον σκώληκες , τοῖς ἄλλοις δῆλον ὅτι ἐλλείπουσιν · οὐ γὰρ ἔχουσι τέλειον τὸ φανταστικόν · νῦν δὲ περὶ τῶν τελείων ζῴων ὁ λόγος . τάχα δὲ οὐδὲ σὰρξ ἡ τῶν σκωλήκων ὡς οὐδὲ ἡ τῶν μυιῶν . ὅτι δὲ τῷ μαλακωτέραν ἔχειν τὴν σάρκα ὁ ἄνθρωπος φρονιμώτερος , κατασκευάζει ἐκ τοῦ καὶ ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων τοὺς μαλακοσάρκους μᾶλλον φρονιμωτέρους καὶ εὐφυεστέρους εἶναι · διὸ καὶ τοὺς ἀνοήτους παχυδέρμους καλοῦμεν . δῆλον δὲ ὅτι τῶν ἄλλων τῶν αὐτῶν φυλαττομένων , οἷον ἀγωγῆς τῆς αὐτῆς , φύσεως τῆς αὐτῆς , ἵνα μὴ παρατῷ βάλλῃς ἄνδρα πρὸς γυναῖκα , ὁμοίως ἐν τῷ κατὰ φύσιν ἀμφοτέρων ὂντων οἱ μαλακόσαρκοι εὐφυέστεροι , διὰ τὸ ὡς εἶπον θᾶττον τῶν περιττωμάτων διαφορουμένων καθαρώτερον γίνεσθαι τὸ πνεῦμα , ἔνθα τὸ φανταστικὸν ἵδρυται . εἴπομεν δὲ τῶν ἄλλων τῶν αὐτῶν ὄντων , διότι ἐνδέχεταί τινα ἀπὸ γυμνασίων πλειόνων καὶ τῶν περὶ τὰς βαναύσους τέχνας ἐνεργειῶν σκληροτέραν ἴσχειν τὴν σάρκα τῶν σκιατραφουμένων καὶ ἐν ἀργίᾳ διατριβόντων . ὁ δὲ λόγος τὴν ἐκ φύσεως ζητεῖ σύστασιν · δεῖ οὖν τὰ ἄλλα πάντα τὰ αὐτὰ εἶναι , καὶ τότε τὴν τοῦ λόγου ζητεῖν ἀλήθειαν . παρ’ ἄλλο δὲ μηδὲν εἶπεν ἀντὶ τοῦ παρ’ ἄλλο μηδὲν αἰσθητήριον χεῖρον ἔχον ἢ βέλτιον εὐφυεῖς ἢ ἀφυεῖς εἶναι , ἀλλὰ παρὰ μόνην τὴν ἁφήν . εἰ δέ τις εἰπόντος αὐτοῦ τὴν ἁφὴν ἀκριβεστέραν εἶναι τῶν ἄλλων ἀποροίη , πῶς ἐκ τῆς ὄψεως ἤρξατο δέον γὰρ ἐκ τῶν σαφεστέρων ἄρξασθαι ) , λέγομεν ὅτι , εἰ καὶ ἀκριβεστέραν ἔχομεν τὴν ἁφήν , ἀλλ’ οὖν δυσχερεστέρα ἐστὶ τῶν ἄλλων κατὰ τὴν διδασκαλίαν . ἀπορήσει γὰρ περὶ αὐτῆς , μήποτε οὐδὲ μία τις αἴσθησίς ἐστιν ἡ ἁφή , ἀλλὰ πλείους . πάσης γὰρ αἰσθήσεως περὶ μίαν ἀντίθεσιν ἐχούσης , ὄψεως μὲν περὶ τὸ λευκὸν καὶ μέλαν καὶ τὰ μεταξύ , ἀκοῆς περὶ τοὺς ὀξεῖς καὶ βαρεῖς φθόγγους , γεύσεως περὶ τὸ γλυκὺ καὶ πικρὸν καὶ μεταξύ , ἡ ἁφὴ περὶ πλείους ἔχει ἀντιθέσεις , τὸ θερμὸν καὶ τὸ ψυχρόν , τὸ ξηρὸν καὶ τὸ ὑγρόν , τὸ βαρὺ καὶ τὸ κοῦφον , καὶ ἄλλας πλείους . p . 421a26 ἔστι δ’ ὥσπερ χυμὸς ὁ μὲν γλυκὺς ὁ δὲ πικρός , οὓτω καὶ αἱ ὀσμαί . Εἰπὼν ὅτι ἀναλογίαν τινὰ ἔχει τὰ ὀσφραντὰ πρὸς τὰ γευστά , καὶ ὅτι οὐχ ὁμοίως ἡ ὄσφρησις τῶν ὀσφραντῶν ἀντιλαμβάνεται ὡς ἡ γεῦσις τῶν γευστῶν , καὶ δείξας , διὰ τί ἡ γεῦσις τῆς ὀσφρήσεως ἀκριβεστέρα , βούλεται δεῖξαι ὅτι καὶ τίς ἡ ἀναλογία τῶν ὀσφραντῶν πρὸς τὰ γευστά , ὅτι ὥσπερ τῶν χυμῶν οἱ μὲν γλυκεῖς χυμοὶ λέγονται οἱ δὲ δριμεῖς οἱ δὲ λιπαροί , οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ὀσφραντῶν κατὰ μεταφορὰν λέγομεν τὰ ὀνόματα ταῦτα , κοινωνίας τινὸς ἀμυδρᾶς ἐπ’ ἀμφοτέρων θεωρουμένης . τῶν δὲ γευστῶν φησιν ἅμα καὶ ὀσφραντῶν τὰ μὲν σύμφωνον ἔχειν τὸν χυμὸν τῆ ὀσμῇ , οἷον κρόκος τε καὶ μέλι γλυκεῖα γὰρ ἐπ’ ἀμφοτέρων λέγεται ἡ ὀσμή , ὥσπερ καὶ ὁ χυμός · ὁμοίως τὸ θύμον , σκόροδον , πράσον δριμὺ καὶ τῇ ὀσφρήσει καὶ τῇ γεύσει ) , τὰ δὲ ἀσύμφωνον , οἷον ὁ ἀλόας τὴν μὲν γεῦσιν πικρὰν ἔχει , γλυκεῖαν δὲ τὴν ὀσμήν , ὁμοίως δὲ καὶ ὁ στύραξ . δῆλον δὲ ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν γευστῶν κυρίως λέγονται τὰ ὀνόματα ταῦτα , ἐπειδὴ καὶ ἡ οὐσία αὐτῶν κατείληπται , ἐπὶ δὲ τῶν ὀσφραντῶν κατὰ ἀναλογίαν , ἐπειδὴ δακνώδης ἐστὶν ὁ δριμὺς χυμός , ἔστι δὲ καί τι ὀσφραντὸν τοιοῦτον τρόπον , διὰ τοῦτο καὶ τοῦτο δριμὺ ἐκαλέσαμεν . καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἡ αὐτὴ ἀναλογία . p . 421b3 ἐστι δ’ ὥσπερ ἡ ἀκοὴ καὶ ἑκάστη τῶν αἰσθήσεων , μἑν τοῦ ἀκουστοῦ καὶ ἀνηκούστου , ἡ δὲ τοῦ ὁρατοῦ καὶ ἀνοράτου , καὶ ὄσφρησις τοῦ ὀσφραντοῦ καὶ ἀνοσφράντου . Ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων ἔλεγεν , ὄψεως τε καὶ ὅτι ἀντιλαμβάνονται οὐ μόνον τῶν οἰκείων αἰσθητῶν , ἀλλὰ καὶ τῶν στερήσεων καὶ τῶν ὑπερβολῶν τὸ γὰρ σκότος μὴ ὁρατὸν ὂν * * * οὐδενὶ ἄλλῳ ἢ τῇ ἀκοῇ ) , οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ὀσφρήσεως λέγει ὅτι ἀντιλαμβάνεται οὐ μόνον τοῦ ὀσφραντοῦ , ἀλλὰ καὶ τοῦ ἀνοσφράντου . τὸ γὰρ ἄοσμον τίνι ἄλλῳ κρίνομεν ἢ τῇ ὀσφρήσει ; οὐ πᾶν δ’ ἀπλῶς τὸ ἄοσμον κρίνει , ὥσπερ οὐδ’ ἡ ὄψις τὸ ἀνόρατον . οὐ γὰρ ἐπειδὴ οἱ ψόφοι καὶ οἱ χυμοὶ καὶ ἄοσμοι καὶ ἀνόρατοι , διὰ τοῦτο φήσομεν ἢ τὴν ὄψιν τούτων εἶναι ἀντιληπτικὴν ἢ τὴν ὄσφρησιν · λόγος γάρ ἐστιν ὁ κρίνων ὅτι ὁ ψόφος ἀνόρατος καὶ ἄοσμος , οὐκ αἴσθησις · ἀλλὰ ταύτης ἀντιλαμβάνεται τῆς στερήσεως τῆς ἀντικειμένης τῇ ἰδίᾳ τῶν αἰσθητῶν ἕξει , οἷον ὅταν τὸ πεφυκὸς ὁρατὸν εἶναι μὴ ὁρᾶται , ὡς τὸ διαφανές , ἢ τὸ πεφυκὸς ὀσφραντὸν εἶναι μὴ ἔχῃ ὀσμήν , ὡς τὸ σεσηπὸς μῆλον . τούτων δὲ δῆλον ὅτι κατὰ συμβεβηκὸς καὶ κατὰ ἀπόφασιν ἀντιλαμβάνεται . τὸ δὲ ἀνόσφραντον πάλιν διττόν φησιν , ἢ τὸ μηδ’ ὅλως ὀσφραντὸν τὸ κατὰ στέρησιν , ὡς τὸ ἄοσμον , ἢ τὸ ὀσφραντὸν μέν , ἀμυδρῶς δὲ ὀσφραντόν , ὡς τὸ λυκόφωτον ἀνόρατον ἐλέγετο , οἷον αἱ Χαρώνιοι ὀσμαὶ πνιγώδεις οὖσαι καὶ ἕτερα τοιαῦτα . οὕτω δέ , φησί , καὶ τὸ ἄγευστον λέγεται διχῶς , ὥσπερ καὶ τὸ ἀνόσφραντον . ἐρεῖ δ’ ἐν τῷ περὶ γεύσεως . p . 421b8 ἐστι δὲ καὶ ἡ ὄσφρησις διὰ τοῦ μεταξύ , οἷον ἀέρος ἢ ὕδατος . Ὃτι ὥσπερ ἐπὶ ὄψεως καὶ ἀκοῆς τοῦ μεταξὺ ἦν χρεία πρὸς τὴν ἀντίληψιν τῶν αἰσθητῶν , οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ὀσφρήσεως διὰ τοῦ μεταξὺ ἡ ἀντίληψις γίνεται . ἔστι δὲ μεταξὺ τῇ ὀσφρήσει ὕδωρ καὶ ἀήρ , ὥσπερ καὶ ὄψει καὶ ἀκοῇ · ἡ γὰρ δίοσμος αὕτη δύναμις κοινή ἐστιν ἀέρος καὶ ὕδατος . ὅτι γὰρ καὶ τὸ ὕδωρ δίοσμόν ἐστι , κατασκευάζει ἐναργῶς ἐκ τῶν ἰχθύων · πολλὰ γὰρ τῶν ἐνύδρων ὀσφραίνεται καὶ πόρρωθεν τῇ ὀσμῇ ἐπὶ τὸ δέλεαρ ἀπαντᾷ , ὥσπερ καὶ τῶν πτηνῶν πολλά , οἷον γῦπες · ἐκ πολλῶν γὰρ οὗτοι διαστημάτων τῆς ὀσμῆς τῶν νεκρῶν σωμάτων ἀντιλαμβάνονται . ἔτι δὲ καὶ ἐπὶ τῶν πεζῶν , οἷον αἱ θηρῶσαι κύνες , καθὼς καὶ Σοφοκλῆς φησι κυνὸς Λακαίνης ὥς τις εὔρινος βάσις’’ . ὥσπερ οὖν τῶν πτηνῶν τε καὶ πεζῶν πολλὰ πόρρωθεν τῶν ὀσμῶν ἀντιλαμβάνονται διὰ τὴν δίοσμον τοῦ δύναμιν , οὕτω καὶ τῶν ἐνύδρων διὰ τὸ ἐνεῖναι καὶ ἐν ὕδατι τὴν δύναμιν ταύτην . αἱ κογχύλαι γοῦν ὄψιν οὐκ ἔχουσαι φαίνονται δελέατι ἐφεπόμεναι , ὁμοίως καὶ οἱ κροκόδειλοι τῶν κρεῶν ὑπὲρ τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ὕδατος κρεμαμένων ἐφέπονται αὐτοῖς . ὅτι δὲ οὐχ ἁπλῶς ὁρῶντες οἱ ἰχθύες τὰ δελέατα ἐφέπονται , δῆλον μέν , ὡς ἤδη εἶπον , καὶ ἐκ τῶν κογχυλίων , ἅτινα ὄψιν οὐκ ἔχοντα ἐφέπονται τῷ δελέατι , δηλοῦσι δὲ καὶ οἱ ἄλλοι ἰχθύες νύκτωρ θηρώμενοι . ἀπορήσειε δ’ ἄν τις , εἰ διὰ τοῦ μεταξὺ ἡ ὄσφρησις ἀντιλαμβάνεται ἀέρος ὄντος καὶ ὕδατος , διὰ τί ἐπικρατεστέρα γίνεται ὀσμὴ ὀσμῆς · πολλάκις γὰρ δυσώδους ὀσμῆς οὔσης εὐώδης ἐπιγινομένη ἐπεκράτησεν ἐκείνης , ἢ καὶ ἀνάπαλιν , ὅπερ οὐκ ἔδει γενέσθαι , εἰ διαπορθμευτικὸς ἦν τῶν ὀσμῶν ὁ ἀήρ , ἀλλὰ μὴ αὐτοὶ οἱ ἀτμοὶ οἱ ὀσφραντοὶ ἐπὶ τὸ αἰσθητήριον παρεγίνοντο , ὥσπερ πάντα τὰ χρώματα διαπορθμεύει καὶ οὐδέποτε ἐπικρατεστέρα γίνεται ἡ ἐνέργεια φέρ’ εἰπεῖν τοῦ λευκοῦ ἢ ἄλλου τινὸς χρώματος , οἷον τοῦ μέλανος , διὰ τὸ μὴ αὐτὰ τὰ χρώματα ἐν τῷ ἀέρι γίνεσθαι , ἀλλὰ τὰς ἐνεργείας αὐτῶν . οὕτως ἔδει καὶ ἐπὶ τῶν ὀσμῶν γενέσθαι , εἴ γε μόνον τὰς ἐνεργείας αὐτῶν διεπόρθμευε καὶ μὴ αὐτοὺς τοὺς ἀτμοὺς σώματα ὂντας . // ἔτι δὲ τὴν αὐτὴν ἀπορίαν ἐπιτείνει καὶ τόδε , λέγω τὸ μὴ διὰ τοῦ μεταξὺ τῶν ὀσφραντῶν ἀντιλαμβάνεσθαι τὴν αἴσθησιν . ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ὀσφραντὸν ἐπὶ τὸ αἰσθητήριον παραγίνεσθαι · τῶν γὰρ θυμιαμάτων τηνικαῦτα ἀντιλαμβανόμεθα , ὅταν ἐπιτεθέντα ἐπὶ τὸ πῦρ εἰς ἀτμοὺς ἀναλύηται . ὁρᾶται γὰρ ἡ λιγνὺς ἐναργῶς ἀνιοῦσα καὶ πρὸς ἡμᾶς ἀφικνουμένη · ἀμέλει καὶ ὁπηνίκα θᾶττον τῆς ὀσμῆς ἀντιλαβέσθαι βουληθῶμεν , ὠθοῦμεν τὴν λιγνὺν ταῖς χερσὶν ἐπὶ τὴν ῥῖνα · ὥστε ἄντικρυς ἀπόρροια τις γίνεται σωματικὴ ἐξ αὐτῶν τῶν εὐωδῶν σωμάτων , καὶ οὐχ ὁ ἀὴρ διαπορθμεύει τὰς ἐνεργείας αὐτῶν , ὡς ἐπὶ τῶν χρωμάτων καὶ τῶν ψόφων . καὶ τὴν ἀπορίαν δὲ ἐκείνην οὕτως ἐπελυόμεθα , λέγω δὴ τὴν δοκοῦσαν δεικνύναι ἐκ τῆς τοῦ μήλου γινομένης εὐωδίας , ὡς αἱ ποιότητες χωρίζονται τῶν ὑποκειμένων , καὶ ἐλέγομεν ὡς οὐκ αὐτὴ καθ’ αὑτὴν ἐκ τοῦ μήλου ἡ εὐωδία χωρεῖ καὶ ἐκ τῶν παραπλησίων , ἀλλὰ μετά τινος οὐσίας , καὶ ἐπιστούμεθα τὸν λόγον ἔκ τε τοῦ χρόνῳ ῥυτιδοῦσθαι τὸ μῆλον , καὶ ἐκ τοῦ ῥάκους τοῖς μυκτῆρσιν ἐπιτεθέντος ἀναπνεῖν μὲν τὸν ἀέρα οὐ γὰρ ἄν ἐζῶμεν μὴ ἀναπνέοντες ) , τῆς ὀσμῆς δὲ μὴ ἀντιλαμβάνεσθαι ὡς παχὺ · μερεστέρς οὔσης τῆς οὐσίας , ἐν ᾗ ἵδρυται τὸ ἀσφραντόν , καὶ μὴ δυναμένης διὰ τοῦ ῥάκους διηθεῖσθαι , τοῦ δὲ ἀέρος διηθουμένου . πῶς οὖν συνά - γονται ἀμφότεροι οἱ λόγοι ὅ τε νῦν εἰρημένος καὶ ὁ λέγων ἀσωμάτως διὰ τήριον ; λέγομεν οὖν πρὸς ταῦτα ὅτι κατὰ ἀλήθειαν μὲν γίνονται ἀπόρροιαί τινες λεπτομερεῖς σωμάτων ἀπὸ τῶν εὐωδῶν καὶ μάλιστα ἀπὸ τῶν θυμιωμένων , καὶ διὰ τοῦτο ἐγγινομένων ἐν τῷ ἀέρι ἡ πλείων καὶ δραστικωτέραν ἔχουσα τὴν ὀσμὴν ἐπικρατεῖ τῆς ἣττονος , ἐπεὶ καὶ ἐπὶ τῶν ψόφων , ἔνθα μὴ σωμάτων ἐστὶν ἀπόρροια , ὁ μείζων ψόφος ἐπικρατεῖ τοῦ ἐλάττονος , καὶ τὸ ἄγαν | λαμπρὸν τοῦ ἥττονος λαμπροῦ . ἀλλ’ εἰ καὶ γίνεταί τις ἀπόρροια , οὐκ αὐτὴ ἐν τῷ αἰσθητηρίῳ γινομένη τὴν ἀντίληψιν παρέχει , ἀλλὰ δεῖται τοῦ μεταξὺ ἢ ὕδατος ἢ ἀέρος διαπορθμεύοντος τὰς τῶν ὀσφραντῶν ἐνεργείας . ἐπεὶ πῶς τὰ ἔνυδρα ὀσφραίνονται τῶν ὑπὲρ τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ὕδατος , οὐ γὰρ εἰκός ἐστι τὴν ἀπόρροιαν ταύτην διὰ τοῦ ὕδατος κάτω χωρεῖν , ἀλλὰ μᾶλλον ἄνω , εἴτε ἀτμιδώδης ἦν εἴτε καπνώ - δης , ὡς ἐφεξῆς ἐρεῖ . νῦν δὲ καὶ οἱ κροκόδειλοι ὀσφραίνονται τῶν ἐπικρεμαμένων ὑπὲρ τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ὕδατος κρεῶν καὶ ὅτι οὐχ ὁρῶντες ἐπιτρέχουσιν αὐτοῖς , ἀλλ’ ὀσφραινόμενοι , δῆλον ἐξ ὧν καὶ ἐν νυκτὶ θηρῶνται . καὶ γῦπες δ’ ἐκ μυρίων ὅσων διαστημάτων αἰσθάνονται τῶν νεκρῶν σωμάτων , καὶ οὐ δήπου ἐπὶ τοσοῦτον ἀπόρροιαι ἐκ τῶν σωμάτων διαφοιτῶσιν . ἀλλ’ ἔοικεν ἡ ἡμετέρα ὄσφρησις ἀμυδρὰ οὖσα καὶ ἀσθενὴς δεῖσθαι ἰσχυροτέρας τῆς ἐνεργείας . ἐπεὶ οὖν ἡ ἐν πολλῷ ἀέρι διαπορθμευομένη ἐνέργεια ἐλάττων γίνεται , ὥσπερ καὶ ἐπὶ ὁρατῶν ἔχει καὶ ἀκουστῶν , διὰ τοῦτο δεόμεθα πλησιαίτερον τῆς ῥινὸς τὴν ἀπόρροιαν γενέσθαι τοῦ ὀσφραντοῦ , ἵνα ἰσχυρᾶς ἔτι οὔσης τῆς ἐνεργείας εὐχερῶς πάθῃ ὑπ’ αὐτῆς ἡ ὄσφρησις ἀλλοιουμένου τοῦ ἐν τῇ ῥινὶ ἀέρος , ὥσπερ καὶ οἱ τὰς ὄψεις ἀσθενεῖς ἔχοντες ἢ οἱ τὰ ὦτα , εἰ μὴ πλησίον ποιήσωσι τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀκουστά , οὐκ ἀντιλαμβάνονται . καὶ διὰ τοῦτο ῥάκους ἐπικειμένου ἐπὶ τὸ αἰσθητήριον συμβαίνει μὴ ἀντιλαμβάνεσθαι τῆς ὀσμῆς , καὶ μάλιστα εἰ τὸ ῥάκος παχυμερὲς εἴη ἢ μὴ δραστήριος ἡ ὀσμή , ὡς εἰ δραστήριος εἴη ἡ ὀσμή , καὶ ῥάκους ἐπικειμένου ἐξαρκεῖ ἡ δίοσμος τοῦ ἀέρος δύναμις καὶ ἄνευ τοῦ πλησιάσαι τῷ αἰσθητηρίῳ τὸν εὐώδη ἀτμὸν δρᾶσαι εἰς τὸ αἰσθητήριον . ἔστι δὲ τὸ ὀσφραντικὸν αἰσθητήριον ἡ κατὰ τὰ ἐμπρόσθια τοῦ ἐγκεφάλου μαστοειδὴς αὐτοῦ ἀπόφυσις μετὰ τὰ ἰσθμοειδῆ ὀστέα ὡς ἐπὶ τὸ ενοον . p . 421b10 Ὁμοίως δὲ καὶ τὰ ἔναιμα καὶ τὰ ἄναιμα . Τοῦτο μεταξυλογία ἐστίν . ἔστι δὲ τὸ ἀκόλουθον τῆς συντάξεως τοῦ ῥητοῦ οὕτως . καὶ γὰρ τὰ ἔνυδρα δοκοῦσιν ὀσμῆς αἰσθάνεσθαι , ὥσπερ καὶ τὰ ἐν τῶ ἀέρι . εἶτα τὸ ἑξῆς κατασκευαστικὸν τοῦ ὀσφραίνεσθαι τὰ ἔνυδρα , <καὶ> γὰρ τούτων ἔνια πόρρωθεν ἀπαντᾶ πρὸς τὴν τροφήν · δηλονότι τῶν ἐνύδρων . τὸ δὲ ὁμοίως δὲ καὶ τὰ ἔναιμα καὶ τὰ ἄναιμα ἐπί τε τῶν ἐνύδρων καὶ τῶν ἐν τῷ ἀέρι · ἐν ἀμφοτέροις γάρ ἐστιν αὕτη ἡ διαφορά · ὀσφραίνονται δὲ καὶ τὰ ἄναιμα , οἷον τὰ ἔντομα . ἐὰν δὲ περιττεύῃ ὁ δέ τοῦ ὁμοίως δέ , καθαρὰ γίνεται ἡ σύνταξις . p . 421b13 Διὸ καὶ ἄπορον φαίνεται , εἴπαντα μὲν ὁμοίως ὁ δὲ ἄνθρωπος ἀναπνέων . Εἰπὼν ὅτι οὐ μόνον τὰ χερσαῖα , ἀλλὰ καὶ τὰ ἔνυδρα ὀσφραίνεται καὶ ἐν ἑκατέροις καὶ τὰ ἔναιμα καὶ τὰ ἄναιμα , καὶ ὅτι πάντα διὰ τοῦ μεταξύ , ἐπειδὴ τούτων τὰ μὲν ἀναπνέοντα ὀσφραίνεται , οἷον ἄνθρωπος καὶ πάντα τὰ ἔχοντα πνεύμονα τὸν γὰρ ἄνθρωπον ἔλαβε παράδειγμα ἀντὶ πάντων τῶν ἀναπνεόντων ) , οὐκ ἀναπνέουσι δὲ οἵ τε ἰχθύες καὶ τῶν χερσαίων τὰ ἄναιμα , καὶ τῶν ἐναίμων γίνεται ἡ ἀντίληψις τῶν ὀσμῶν διὰ τῆς διόσμου τοῦ ἀέρος δυνάμεως , ἀπορεῖ ἐπὶ τούτοις ὅτι εἰ πάντα τὰ ὀσμώμενα ὁμοίως ἀντιληπτικά ἐστι τῶν ὀσμῶν , ὁ δὲ ἄνθρωπος , ταὐτὸν δὲ εἰπεῖν πάντα τὰ ἀναπνέοντα , εἰσπνέων ὀσμᾶται , οὔτε δὲ ἐκπνέων οὔτε κατέχων τὸ πνεῦμα , ὡς ἡ ἐνάργεια δηλοῖ , ἀλλ’ οὔτ’ ἄν πόρρω ἡ τὸ ὀσφραντόν , οὔτ’ ἄν πάνυ ἐγγύς , ὡς ἐπ’ αὐτὸν κεῖσθαι τὸν μυκτῆρα ἐντός , ἀκόλουθον ἂν εἴη καὶ τὰ ἄλλα τὰ ὀσμώμενα ἀναπνέοντα ὀσμᾶσθαι . καὶ γὰρ καὶ τὰ ἄλλα ὁμοίως ὀσφραίνεται τοῖς ἀναπνέουσιν · οὔτε γὰρ πόρρω ὄντος τοῦ ὀσφραντοῦ ἀντιλαμβάνονται οὔτ’ ἄν ἐντὸς τοῦ μυκτῆρος τεθῇ . τὸ δὲ διὰ τοῦ εἰσπνεῖν ὀσμᾶσθαι ἴδιόν ἐστι , φησί , τοῦ ἀνθρώπου , ταὐτὸν δὲ εἰπεῖν πάντων τῶν ἀναπνεόντων . εἰ δὲ τοῦτο οὕτως ἒχει , καὶ κοινωνοῦσι μὲν πάντα τὰ ὀσμώμενα ζῷα κατὰ τὰ ἄλλα πάντα , τὰ δὲ ἀναπνέοντα οὐκ ἄλλως ὀσμᾶται ἢ διὰ τοῦ εἰσπνεῖν , ἔοικεν ἄρα τὰ μὴ ἀναπνέοντα τῶν ζῴων , οἷον τὰ ἄναιμα , οὐκ ὄσφρησιν ἀλλ’ ἄλλην τινὰ αἴσθησιν ἔχειν . εἰ γὰρ ἡ δίοσμος τοῦ ἀέρος δύναμις καὶ μὴ ἀναπνέουσιν αὐτοῖς διαβιβάζει ἐπὶ τὸ αἰσθητήριον αὐτῶν τὰς ὀσμάς , διὰ τί μὴ καὶ ἐπὶ τῶν ἀναπνεόντων τοῦτο συμβαίνει , ἀλλὰ δέονται τοῦ εἰσπνεῖν ; ἡ μὲν οὖν ἀπορία αὕτη . ἑξῆς δὲ ἐπισυνάπτει καὶ τὴν λύσιν , καὶ πρῶτον μὲν δείκνυσιν ὅτι καὶ τὰ μὴ ἀναπνέοντα οὐκ ἄλλην τινὰ αἴσθησιν ἔχει , ἔπειτα καὶ τὴν αἰτίαν ἐπάγει , διὰ τί τὰ ἀναπνέοντα ἄνευ τοῦ εἰσπνεῖν οὐ δύναται ὀσφραίνεσθαι , τῶν ἄλλων πρὸς τὴν ἀντίληψιν τῶν ὀσφραντῶν ὅλως ἀναπνοῆς μὴ δεομένων . παρὰ δὲ τὴν ἀναπνοὴν ἀντὶ τῆς εἰσπνοῆς φησι τὸ γενικὸν ἀντὶ τοῦ εἰδικοῦ . τοῦ δὲ τὸ ὀσφραντὸν ἐπιτιθέμενον ἐπὶ τὸ ὀσφραντικὸν αἰσθητήριον μὴ παρέχειν αὐτοῦ τὴν ἀντίληψιν οὐκ ἔχομεν ἐκ τῆς ἐναργείας τὴν πίστιν · οὐδὲ γὰρ ὑποπίπτει ἡμῖν εἰς τὸ ἐμφανὲς τοῦτο τὸ αἰσθητήριον · συλλογίσασθαι δὲ ἔστι τοῦτο ἔκ τε τῶν ἂλλων αἰσθήσεων τῶν τοῦ μεταξὺ δεομένων καὶ ἐκ τοῦ μήτε ἐκπνέοντας μήτε κατέχοντας τὸν ἀέρα ὀσφρίνεσθαι , ὡς δέον πάντως παθεῖν τι τὸν ἀέρα ὑπὸ τῶν ὀσφραντῶν | καὶ τοῦτο εἰς ἡμᾶς ποιῆσαι . ἐπὶ γοῦν τῶν μὴ δεομένων τοῦ μεταξύ , γεύσεως λέγω καὶ ἁφῆς , εἰ μὴ αὐτοῦ ἅψηται τοῦ αἰσθητηρίου τὸ ἁπτὸν καὶ τὸ γευστόν , οὐ παρέχει ἡμῖν ἑαυτοῦ τὴν ἀντίληψιν διὰ τὸ μὴ πάσχειν τι τὸν ἀέρα ὑπὸ τῶν χυμῶν , καὶ τοῦτο εἰκότως · τῶν μὲν γὰρ χυμῶν τὸ ὕδωρ ἐστὶν ὄχημα , τῶν δὲ ὀσμῶν οἱ ἀτμοί · οὗτοι δὲ μᾶλλον ἀέρος . οὐ δεῖ δὲ νομίζειν , ὅπερ ἤδη εἶπον , ὅτι αὐτοὺς δεῖ τοὺς ἀτμούς , ἐν οἷς αἱ ὀσμαί , παραγενέσθαι εἰς τὸ αἰσθητήριον καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν καὶ οἱ ἰχθύες ὀσφραίνονται ) , ἀλλ’ ὅτι ποιοῦσιν οὗτοι τὴν δίοσμον δύναμιν τοῦ τε ἀέρος καὶ τοῦ ὕδατος , οὐκέτι τῆς οὐσίας τοῦ ὕδατος δεχομένης τὴν ὀσμήν , ἀλλὰ τῆς διόσμου δυνάμεως αὐτοῦ τελειουμένης , ὥσπερ καὶ ὑπὸ τῶν χρωμάτων οὐκ αὐτὴ ἡ τοῦ ἀέρος οὐσία ποιοῦται , ἀλλ’ ἡ διαπορθμευτικὴ τῶν χρωμάτων αὐτοῦ δύναμις τελειοῦται . p . 421b21 Ἀλλ’ ἀδύνατον , εἴπερ τῆς ὀσμῆς αἰ αἰσθάνεται · ἡ γὰρ τοῦ ὀσφραντοῦ αἴσθησις καὶ δυσώδους καὶ εὐώδους ὄσφρησίς ἐστιν . Ὃτι τὰ μὴ ἀναπνέοντα οὐκ ἄλλῃ κέχρηται αἰσθήσει παρὰ τὴν ὄσφρησιν , διὰ τούτων δείκνυσιν . εἰ γὰρ ὀσμῆς , φησίν , αἴσθησιν ἔχουσιν , ἡ δὲ ὀσμὴ οὐδεμιᾷ ἄλλῃ αἰσθήσει ἐστὶν αἰσθητή , ἀλλὰ μόνῃ τῇ ἀσφραντικῇ , τὴν ὄσφρησιν ἄρα καὶ οὐκ ἄλλην ἔχουσιν αἴσθησιν . ὅτι δὲ ὀσμῆς αἰσθάνονται , κατασκευάζει ἐκ τοῦ τῆς κατ’ αὐτὴν ἀντιθέσεως ἀντιλαμβάωεσθαι , εὐωδίας λέγω καὶ δυσωδίας , ὅπερ ἀνωτέρω ἔλεγεν ἡδὺ καὶ λυπηρόν . ἑνὶ μὲν οὖν τούτῳ ἐπιχειρήματι κατεσκεύασεν ὅτι τὴν ὄσφρησιν καὶ οὐκ ἄλλην αἴσθησιν ἔχουσι , λέγω δὴ ἐκ τοῦ τὰς αὐτὰς ἐνεργείας ἐνεργεῖν ἅσπερ καὶ τὰ ὁμολογουμένως ὀσφραινόμενα ὧν δὲ ἐνέργειαι αἱ αὐταί , τούτων πάντως καὶ αἱ δυνάμεις ) , ἑτέρῳ δέ , ὅτι ὥσπερ τὰ ἀναπνέοντα φθείρεται ὑπὸ τῶν φθαρτικῶν ὀσμῶν , οἷον ἀσφάλτου , θείου , οὕτω καὶ τὰ μὴ ἀναπνέοντα · εἰ δὲ τοῦτο , ὀσφραίνοιντο ἄν δηλονότι καὶ ταῦτα . p . 421b26 ἔοικε δὲ τοῖς ἀνθρώποις διαφέρειν τὸ αἰσθητή τοῦτο πρὸς τὸ τῶν ἄλλων ζῴων . Τὴν αἰτίαν ἐντεῦθεν ἀποδίδωσι , τίνος ἕνεκεν τὰ μὲν μὴ ἀναπνέοντα ὀσφραίνεται , τὰ δὲ χωρὶς ἀναπνοῆς ἀδύνατά ἐστιν ὀσφρανθῆναι . φησὶν οὖν ὅτι τοιοῦτό τι συμβέβηκεν ἐπὶ τῆς ὀσφρήσεως , οἷον καὶ ἐπὶ τῶν ὄψεων . ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τούτων τὰ μὲν σκληρόφθαλμα τῶν ζῴων οὐκ ἔχουσι βλέφαρα προκαλύμματα τῶν ὀμμάτων καὶ φυλακτήρια , διὰ τὸ αὐτόθεν ἔχειν τὴν ἀσφάλειαν ἐκ τῆς δυσπαθείας τῆς κατὰ τὴν σκληρότητα , τὰ δὲ μαλακόοφθαλμα βλεφάροις ἐπικεκαλυμμένους ἔχει τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸς φυλακὴν τῶν αἰσθητηρίων ὡς εὐπαθεστέρων , καὶ διὰ τοῦτο τὰ μὲν ἔχοντα βλέφαρα , εἰ μέλλοι ὁρᾶν , δεῖ πρότερον ἀνασπάσαι τὰ βλέφαρα , τὰ δὲ μὴ ἔχοντα οὐ δεῖται τούτου , οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ὀσφρήσεως τὰ μὲν ἀναπνέοντα τῶν ζῴων ἐοίκασι προκάλυμμά τι καὶ ἔλυτρον τοῦ ὀσφραντικοῦ μορίου ἔχειν ἀσθενεστέρου κατὰ τὸ εἰκὸς τυγχάνοντος , τοῖς δὲ μὴ ἀναπνέουσιν ἀκάλυφές τε εἶναι τὸ αἰσθητήριον τοῦτο , καὶ μηδενὸς δεῖσθαι προκαλύμματος . ὅσα οὖν οἷον ἐπικάλυμμα ἔχει πρὸς τὸ αἰσθητήριον , δέον.ται τῆς εἰσπνοῆς , ὥστε εὐρῦναι τὸ φλέβιον φλέβιον δέ φησι τὸ ὀσφραντικὸν νεῦρον ) , ἵνα καθαρῶς δέξηται τὰς ἐνεργείας τῶν ὀσφραντῶν . αὐτὸς μὲν οὖν τοσοῦτον εἶπεν . ἴσως δ’ ἐπειδὴ ἐντὸς τῶν ἰσθμοειδῶν ὀστέων ἐστὶ τὸ ὀσφραντικὸν αἰσθητήριον , ἐν δὲ ταῖς τρήσεσι τοῦ ὀστοῦ τούτου συνάγεται περιττώματά τε ἄλλα καὶ μύξαι , γλίσχρα ὄντα , διὰ τοῦτο δεόμεθα τῆς εἰσπνοῆς καὶ σφοδροτέρας ἴσως , ἵνα καθάραντες τὰς τρήσεις ταύτας εὐρυτέραν τὴν ὁδὸν τῷ διόσμῳ ἀέρι ποιήσωμεν . ἴσως δὲ καὶ σαρκίον τί ἐστιν ἢ ὑμὴν ἐπικείμενος , ὅσπερ καὶ αὐτὸς τῇ εἰσπνοῇ κουφίζεται . ἀπορήσειε δ’ ἄν τις περὶ τῶν ἀμφιβίων , πότερον εἰ , ὥσπερ οὐ δέονται τοῦ εἰσπνεῖν ἐν ὕδατι ὄντα , ἵνα ὀσφρανθῶσιν , οὕτως οὐδὲ ἐν ἀέρι ὄντα δεῖται τῆς εἰσπνοῆς , ἵνα ὀσφρανθῇ . καὶ οὐδέν γε θαυμαστὸν ἐν μὲν ὕδατι ἀρκεῖσθαι αὐτὰ τῆς ἐκ τοῦ ὕδατος ἐμψύξεως , ὅταν δ’ ἐν ἀέρι γένηται , χρῆσθαι τοῖς ἀναπνευστικοῖς μορίοις · ἐπειδὴ γὰρ ἀμφίβιά ἐστι , πρὸς ἀμφότερα αὐτοῖς ὄργανα παρεσκεύασεν ἡ φύσις . p . 422a3 Καὶ διὰ τοῦτο τὰ ἀναπνέοντα οὐκ ὀσμᾶται ἐν τῷ ὁγρῷ . Ἀποδοὺς τὴν αἰτίαν δι’ ἣν τὰ ἀναπνέοντα δίχα τοῦ εἰσπνεῖν οὐκ ὀσφραίνεται , εἰκότως φησὶ τὰ τοιαῦτα οὐδὲ ἐν ὕδατι ὀσφρήσασθαι διὰ τὴν εἰρημένην αἰτίαν · ἐν ὕδατι δ’ ἀναπνεῖν οὐ δυνατόν . ἐπειδὴ μηδὲ ἐστιν ἐκεῖ ἀήρ , εἰκότως ὀσφρήσασθαι <οὐ> δύναται ἐν ὕδατι . p . 422a6 ἔστι δ’ ἡ ὀσμὴ τοῦ ξηροῦ , ὥσπερ ὁ χυμὸς τοὐ ὑγροῦ . Ὓλην τοῦ γευστοῦ φησιν εἶναι τὸ ὑγρόν , διὸ τὰ πάνυ κατεξηρασμένα καὶ ἄχυμά ἐστι παντελῶς · ἐρεῖ δὲ περὶ τούτων μετ’ ὀλίγον . ὥσπερ οὖν , φησίν , ὁ χυμὸς τοῦ ὑγροῦ ἐστιν , οὕτως ἡ ὀσμὴ τοῦ ξηροῦ . ξηρὸν δὲ λέγει οὐ τὸ γεῶδες , ἀλλὰ τὸ πυρῶδες , οἵαν ἐλέγομεν εἶναι τὴν καπνώδη ἀναθυμία|σιν · δεικνύουσι δὲ τὰ θυμιάματα τὴν τοιαύτην ἀνάδοσιν ἐν τῷ θυμιᾶσθαι ποιοῦντα . ὅτι δὲ ἡ ὀσμὴ τοῦ ξηροῦ ἐστιν , ἐπὶ πλέον ἐν τῷ Περὶ αἰσθήσεως λέγει . οὐκ ἀκουστέον δὲ ξηρὸν τὸ μηδεμίαν πάντῃ ἔχον ὑγρότητα τοῦτο γὰρ καὶ ἄοσμόν ἐστιν , ὡς δηλοῦσι καὶ τὰ πάνυ κατεξηρασμένα τῶν θυμιαμάτων ) , ἀλλὰ τὸ μετέχον μέν τινος ὑγρότητος , μᾶλλον δὲ ὂν ξηρὸν ἢ ὑγρόν . ἔδειξε δὲ καὶ ἐν τοῖς Μετεώροις ὅτι οὐκ ἄλλως ἡ καπνώδης ἀναθυμίασις ἐκ τῆς γῆς ἀναδίδοται , μὴ βρχείσης αὐτῆς . p . 422a7 Τὸ δὲ ὀσφραντικὸν αἰσθητήριον τὸ δυνάμει εἰπὼν περὶ τοῦ ὀσφραντοῦ λέγει καὶ περὶ τοῦ ὀσφραντικοῦ . καθόλου δὲ περὶ πάσης αἰσθήσεως εἶπεν ὅτι ἔστι δυνάμει τοῦτο ὅπερ τὸ αἰσθητὸν ἐνεργείᾳ . τὸ αὐτὸ οὖν φησι καὶ περὶ τοῦ ὀσφραντικοῦ , ὅτι δυνάμει ἐστὶν ὅπερ τὸ ὀσφραντόν . γίνεται δὲ ὅμοιον , ὅταν δέξηται τῶν ὀσφραντῶν τὰς ἐνεργείας καὶ γένηται ἐνεργείᾳ ὀσφραινόμενον . οὐ γὰρ δυσῶδες ἢ εὐῶδες γίνεται , ἀλλὰ διακρίνεται ἢ συγκρίνεται ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ . εἶπε δὲ ἤδη ἐντελέστερον , πῶς γίνεται τὸ αἰσθητήριον ὅπερ τὸ αἰσθητόν . ὅπερ δὲ νῦν εἶπεν περὶ αἰσθήσεως , τοῦτο ἐρεῖ ἐφεξῆς καὶ περὶ ὄψεως καὶ περὶ τῶν λοιπῶν · δοκεῖ γὰρ ἐν τοῖς προλαβοῦσιν εἰπὼν περὶ τῶν ὁρατῶν καὶ ἀκουστῶν μηδὲν εἰπεῖν περὶ ὄψεως καὶ ἀκοῆς . ἀπορήσειε δ’ ἄν τις εἰκότως , πῶς φησι τῶν μὲν ὀσμῶν ὕλην τὸ ξηρόν , τῶν δὲ χυμῶν τὸ ὑγρόν · καὶ γὰρ οὐδὲν μᾶλλον ξηρὰ τὰ ὀσφραντὰ ἢ ὑγρά , οἷον τὸ ὀποβάλσαμον καὶ ὅσοι ἄλλοι τῶν ὀπῶν εὐώδεις ἢ δυσώδεις . ἀλλὰ καὶ ὁ χυμὸς οὐ μᾶλλον ἐν ὑγρῷ ἢ ἐν ξηρᾷ , τὰ γὰρ βρωτὰ πάντα ξηρά , καί τινα τῶν ἐδωδίμων ἢ τῶν φαρμακωδῶν χυμῶν μετέχοντα οὕτως ἐστὶ ξηρὰ πολλάκις καὶ ἁφῇ καὶ δυνάμει , ὡς καὶ ξηραίνειν τοὺς προσφερομένους . ἄλλως τε τὸ ὕδωρ , ὃ μάλιστα τῶν ὑγρῶν τοῖς χυμοῖς ὑπόκειται , ἢ πάντῃ ἢ ἐγγὺς ἄχυμόν ἐστι , ποιοῦται δὲ ἐκ τῶν ἐν τῷ ξηρῷ ᾧ ἐμμί - γνυται · οὕτω γοῦν καὶ αὐτὸς ἐν τοῖς Μετεώροις τὴν θάλατταν ἐκ τῆς ὑποκειμένης γῆς τὸν πικρὸν καὶ ἁλμυρὸν χυμὸν ἔχειν ἔλεγεν . ἀλλὰ καὶ ἐν γῇ τὸ ὕδωρ γινόμενον τοὺς διαφόρους χυμοὺς τῶν τε βοτανῶν καὶ δένδρων ἴσχει . οὕτως ἄρα ἐκ τοῦ ξηροῦ μᾶλλον τοὺς χυμοὺς δέχεται . ὥστε καὶ εἴ τις συνηγορῶν τῷ τὰς ὀσμὰς ἐν ξηρῷ εἶναι λέγοντι τὰς ἐν τοῖς ὀποῖς εὐωδίας ἢ δυσωδίας ἐκ τῆς ξηρᾶς οὐσίας τῆς τε γῆς ἢ τῶν δένδρων οἷς ἐνεμίχθη τὸ ὕδωρ γεγενῆσθαι δώσει , οὕτως ἐξ ἀνάγκης τῷ αὐτῷ λόγῳ καὶ τοὺς χυμοὺς τοῦ ξηροῦ μᾶλλον εἶναι , εἴ γε καὶ τούτους ἐκ τῆς ἐμμιχθείσης ξηρᾶς οὐσίας τὸ ὑγρὸν δέχεσθαι . ἀλλὰ πρὸς ταῦτά φησι τὸ μὲν ὑγρὸν ὥσπερ ὕλην ὑποκεῖσθαι τοῖς χυμοῖς , ἐγγίνεσθαι μέντοι ἐμμιγνυμένου τοῦ ὕδατος τῷ ξηρῷ τοὺς χυμούς , οὐκ ἐνυπάρχοντας ἐνεργείᾳ ἐν τῷ ξηρῷ , ἀλλ’ οἷον ποιοῦντος ἐν τῷ ὑγρῷ τότε τοῦ ξηροῦ τοὺς χυμούς , ἵνα ποιητικὸν αἴτιον λάβωμεν τῶν χυμῶν τὸ ξηρόν , ὕλην δὲ τὸ ὑγρόν . ἀλλὰ πρῶτον μὲν τούτῳ τῷ λόγῳ καὶ ἐπὶ τῶν ὀσμῶν χρήσασθαι δυνατόν · τὸ γὰρ ὕδωρ ἄοσμον ὂν ἐγγινόμενον ἐν τῷ ξηρῷ μυρίας ὀσμῶν ἰδέας δέχεται , αἳ μὴ προυπῆρχον ἐνεργείᾳ ἐν τῇ γῇ . δυνατὸν οὖν πάλιν εἰπεῖν ὅτι ὡς ὕλη μὲν τὸ ὑγρὸν ἐδέξατο τὰς ὀσμάς , τὸ δὲ ξηρὸν ποιητικὴν ἔσχεν αἰτίαν . ἔπειτα δυνατὸν καὶ τὸν λόγον ἀντιστρέψαι , ἐφ’ ὧν ξηρά τινά ἐστιν ἢ ὀσφραντὰ ἢ γευστά , ἃ ἀκράτως μένοντα ξηρὰ οἷον γῆ οὔτε ὀσμὴν εἶχεν οὔτε χυμόν , ἐμμιχθέντα δὲ τῷ ὑγρῷ ἔσχεν ἀμφότερα , καὶ δυνατὸν λέγειν τὸ ὕδωρ ποιητικὴν ἐσχηκέναι τούτων αἰτίαν , τὸ δὲ ξηρὸν ὡς ὕλην ὑποκεῖσθαι . οὔκουν ὑγιὴς οὗτος ὁ λόγος ὁ ἀφορίζων τῷ ξηρῷ μὲν τὰς ὀσμάς , τῷ ὑγρῷ δὲ τοὺς χυμούς · ἀλλ’ ὥσπερ τοῖς χρώμασιν οὐχ ἀπλῶς ἕν τι τῶν ἁπλῶν ὑπόκειται , ἀλλ’ ἡ τοιάδε κρᾶσις τοῖς τοιοῖσδε ὦ ὑπόκειται χρώμασι , καὶ τῷδε μέν , εἰ τύχοι , τῷ χρώματι ὑγρότερον τὸ ὑποκείμενον , ἄλλῳ δὲ ξηρότερον , οὕτω δὴ καὶ ταῖς ὀσμαῖς καὶ τοῖς χυμοῖς σύνθετόν ἐστι τὸ ὑποκείμενον . πρὸς δὲ τὴν ἰδιότητα τῶν χυμῶν ἢ τῶν ὀσμῶν καὶ τὸ ὑποκείμενον ἢ ξηρότερόν ἐστιν ἢ ὑγρότερον . εἰ δὲ δέοι τῷ ὄντι τὰ δύο μερίζειν , τὸ ὑγρόν φημι καὶ ξηρόν , ἀφοριστέον τοῖς μὲν χυμοῖς τὸ ὑγρόν καὶ γὰρ τοῖς ἐδέσμασιν ὁ χυμὸς μάλιστα ὑπὸ τοῦ ὑγροῦ καὶ τῆς ἐν τούτῳ ποιότητος ἐγγίνεται , καὶ ὡς ἤδη εἶπον , ὅταν ἀποξηρανθῇ , οὐδὲ χυμοῦ μετέχει , τὸ δ’ ὑγρόν , οἷον τὸ ὕδωρ , ὅπως ἄν ᾖ ἁπλούστατον καὶ ἀμιγές , χυμοῦ τινος μετέχει ) , τοῖς δὲ ξηροῖς ὡσαύτως τὰς ὀσμάς · τὸ μὲν γὰρ ὕδωρ ὅταν μάλιστα ἁπλούστατον ᾖ , πάντῃ ἐστὶν ἄοσμον · τὸ μέντοι ξηρὸν οὐδὲν κωλύει μετέχειν τῶν ὀσμῶν , δέεται δὲ τοῦ ὑγροῦ , οὐχ ἵνα ὀσμῆς μεταδῷ , ἀλλ’ ἵνα ἀτμίσῃ ῥᾷον καὶ συνανενέγκῃ τὴν ξηρὰν ἀνα - θυμίασιν , καὶ οὕτω παθὼν ὁ ἀὴρ ποιήσῃ εἰς ἡμᾶς . οὕτω γοῦν πολλάκις τῆς γῆς βραχείσης ὑπὸ ὑετοῦ ἄνεισί τις εὐωδία ἐξατμιζούσης . p . 422a8 Τὸ δὲ γευστόν ἐστιν ἁπτόν τι , καὶ τοῦτο αἴτιον τοῦ εἶναι αἰσθητὸν διὰ τοῦ μεταξὺ ἀλλοτρίου ὄντος σώματος · οὐδὲ γὰρ ἡ ἁφή . Ἀκολούθως περὶ γεύσεως καὶ γευστῶν διαλαμβάνει . διαφέρειν δέ φησι ταύτην τὴν αἴσθησιν τῶν προειλημμένων τριῶν , διότι ἐκεῖναι μὲν διά τινος μεταξὺ τὴν ἀντίληψιν τῶν ἰδίων αἰσθητῶν ἐποιοῦντο , αὕτη δὲ οὐ διά τινος μεταξὺ ἀντιλαμβάνεται τῶν γευστῶν , ἀλλὰ δεῖ τὸ αἰσθητὸν αὐτοῦ θιγεῖν τοῦ αἰσθητηρίου . καὶ τὴν αἰτίαν ἀποδίδωσι τοῦ μὴ δεῖσθαι τὴν γεῦσιν εἰς ἀντίληψιν τῶν γευστῶν μεταξύ τινος · ἁφὴ γάρ τις , φησίν , ἡ γεῦσις καὶ τὸ γευστὸν ἁπτόν τί ἐστιν , ἡ δὲ ἁφὴ οὐ διά τινος μεταξὺ γίνεται · αὐτοῦ γὰρ θιγγάνει τοῦ αἰσθητηρίου τὸ αἰσθητόν , ὅθεν καὶ ἁφὴ κέκληται . ἐπεὶ οὖν καὶ ἡ γεῦσις ἁφή τίς ἐστιν , εἰκότως οὐ δεῖται τοῦ μεταξύ . ἁφὴν δέ τινα λέγει τὴν γεῦσιν , οὐχ ὅτι ὑπὸ τὴν ἁπτικὴν αἴσθησιν ἀνά · γεται , ἀλλ’ | ὅτι κατὰ θίξιν γίνεται . ἐπεὶ οὖν κοινὸν ἐπ’ ἀμφοτέρων τὸ m 5v τῇς θίξεως , ὥσπερ ἐπὶ τῆς ἁφῆς οὐκ ἔστι τὸ μεταξύ , οὕτως οὐδὲ ἐπὶ τῆς γεύσεως . τὴν δὲ αἰτίαν ἐροῦμεν ἐν τῷ περὶ ἁφῆς λόγῳ . προσέθηκε δὲ ἀλλοτρίου ὄντος σώματος , διότι , ὡς ἐρεῖ ἐν τῷ περὶ ἁφῆς λόγῳ , ἔστιν οὖν καὶ ἐν τούτοις μεταξύ τι , ἀλλ’ οὐκ ἀλλότριον , ὥσπερ ἐπὶ τῶν τριῶν αἰσθήσεων . ἐπὶ μὲν γὰρ ἐκείνων διττὸν ἦν τὸ μεταξύ , τὸ μὲν ἀλλότριον τὸ δὲ ἴδιον , ἀλλότριον μὲν ἀὴρ καὶ ὕδωρ , ἴδιον δὲ καὶ συμφυὲς ἐπὶ μὲν γὰρ ] τῶν ὀφθαλμῶν τὰ ὑγρὰ καὶ οἱ χιτῶνες , ἐπὶ δὲ ἀκοῆς ὁ ἐγκατῳκοδομημένος ἀήρ , ἐπὶ δὲ ὀσφρήσεως ἤτοι τοῖς μυκτῆρσιν ἢ <ὁ> περὶ ἰσθμοειδῆ ὀστᾶ συμπεφυκὼς ἀὴρ ἢ τοιοῦτό τι ἕτερον · ἀνάλογον γὰρ ἔχει ταῖς ἄλλαις · ἐπὶ μέντοι ἁφῆς καὶ γεύσεως ἀλλότριον μὲν οὐδέν ἐστι μεταξὺ δι’ οὗ αἰσθάνονται , μόνον δὲ ἴδιον · τὴν γὰρ σάρκα βούλεται εἶναι τὸ μεταξύ , ἄλλο δέ τι τὸ αἰσθανόμενον , ὡς ἐκεῖ ἀκριβέστερον εἰσόμεθα . ὥσπερ δὲ ταῖς τρισὶ τὸ διαφανές τε καὶ διηχὲς καὶ δίοσμον ὑπόκειται , δι’ ὧν τὰ χρώματα οἱ ψόφοι τε καὶ αἱ ὀσμαὶ εἰς τὰς αἰσθήσεις διαβιβάζονται οὕτω καὶ τοῖς χυμοῖς τὸ ὑγρὸν ὑπόκειται . ἀλλ’ ἐκείνοις μὲν οὐχ ὕλη γίνεται τὸ διαφανὲς ἢ διηχὲς ἢ δίοσμον , ἀλλὰ μόνον ἀπαθῶς τὰς ἐνεργείας αὐτῶν ἀπαγγέλλει · τοῖς δὲ χυμοῖς τὸ ὑγρὸν ὡς ὕλη ὑπόκειται , καὶ πάσχον ὑπ’ αὐτῶν καὶ ποιούμενον οὕτω τῇ θίξει τῆ πρὸς τὸ αἰσθητήριον τὴν ἀντίληψιν αὐτῶν παρέχει . p . 422a10 Καὶ τὸ σῶμα ἐν ᾧ ὁ χυμός , τὸ γευστόν , ἐν ὑγρῷ ὡς ὕλῃ . Ὃτι ἁφή τις ἡ γεῦσις καὶ διὰ τοῦτο οὐ δεῖται τοῦ μεταξύ , διὰ τούτων κατασκευάζει . τὸ γὰρ σῶμα , φησίν , ἐν ᾧ ὡς ἐν ὕλῃ τὸ εἶναι ἔχει ὁ χυμός , ὅσπερ ἐστὶ γευστόν , ὑγρόν ἐστιν · ἐρεῖ γὰρ ἐν τοῖς ἐφεξῆς ὑποκείμενον εἶναι τοῖς χυμοῖς τὸ ὑγρόν . ὥστε εἰ τὸ μὲν γευστόν , ὁ χυμός , ἐν ὑγρῷ τὸ εἶναι ἔχει , τὸ δὲ ὑγρὸν ἁπτόν ἁφὴ γὰρ ὑγροῦ ἀντιληπτική ) , τὸ γευστὸν ἄρα ἁπτόν . ὁ μὲν γὰρ χυμὸς αὐτὸς καθ’ αὑτὸν ἀσώματος , ὥσπερ καὶ τὸ χρῶμα καὶ αἱ ἄλλαι ποιότητες , ἐν σώματι μέντοι ὑγρῷ τὸ εἶναι ἔχει . ὥστε εἰ τὸ ὑγρὸν ὑποκείμενον τῷ χυμῷ , τοῦτο δὲ ἁπτόν , εἰκότως ἄρα οὐ δεῖται τοῦ μεταξὺ ἡ γεῦσις · δεῖ γὰρ τὸν ἀντιληψόμενον τοῦ χυμοῦ ἅψασθαι τοῦ σώματος , ἐν ᾧ τὸ εἶναι ἔχει , λέγω δὴ τοῦ ὑγροῦ . p . 422a11 Διὸ κἄν εἰ ἐν ὕδατι ἦμεν , ᾐσθανόμεθα ἄν τοῦ γλυκέος . Ὃτι τὸ ὑγρὸν ὕλη χυμῶν καὶ ὅτι οὐ δεόμεθα τοῦ μεταξὺ εἰς ἀντίληψιν τῶν χυμῶν , διὰ τοιούτων κατασκευάζει . εἰ γὰρ ἦμεν ἐν ὕδατι , ἐμβληθέντος ἐν αὐτῷ γλυκέος τινὸς ᾐσθανόμεθα ἂν αὐτοῦ , οὐχ οὕτω δὲ ὥσπερ καὶ τὰ χρώματα ὁρῶμεν δι’ ὕδατος , οὐδ’ ὥσπερ τὰ δι’ ὕδατος ὀσφραινόμενα · ἐπ’ ἐκείνων μὲν γὰρ καὶ μὴ ὄντων ἐν τῷ ὕδατι τῶν χρωμάτων , μηδὲ ὧν ἡ ὄσφρησις ἡ ἀντίληψις αὐτῶν γίνεται , ἐνταῦθα δὲ ἐν αὐτῷ τῷ ὕδατι δεῖ ἐμβληθῆναι τὸ γλυκὺ καὶ ὡς ὕλην τὸ ὕδωρ δέξασθαι τὴν γλυκύτητα καὶ εἰδοποιηθῆναι ὑπ’ αὐτῆς καὶ αὐτὸ γλυκὺ γενέσθαι . διόπερ ἐν τῷ μελικράτῳ κινήσεως δεῖ , ἵνα κατακερματισθῇ τὸ μέλι ἐν τῷ ὕδατι , ὥστε αὐτὴν τὴν οὐσίαν τοῦ μέλιτος ἐμμιχθῆναι τῷ ὕδατι . ἐκεῖ δὲ οὐχ οὕτως · οὐ γὰρ ἐμμίγνυνται τὰ χρώματα τῷ ὕδατι οὐδὲ τὰ ὀσφραντὰ οὐδὲ τὰ ψοφητικά . διὸ ἐνταῦθα μὲν γευόμενοι τοὐ ὕδατος τοῦ γλυκέος ἀντιλαμβανόμενθα , ἐκεῖ δὲ δι’ αὐτοῦ καὶ οὐκ αὐτοῦ ἁπτόμενοι . λέγει δὲ φέρεσθαι καὶ ἄλλην γραφὴν ὁ Ἀλέξανδρος , καὶ τὸ σῶμα ἐν ᾧ ὁ χυμός , τὸ γευστόν , ἐν ὑγρῷ ὡς ὕδατι · σημαίνειν δέ φησι τὴν γραφὴν ταύτην ὅτι ὁ χυμὸς ἐν τοιούτῳ ἐστὶν ὑγρῷ , ὁποῖόν ἐστι τὸ ὕδωρ · οὐ γὰρ δοκεῖ ὁ ἀὴρ χυμῶν εἶναι δεκτικός , καίτοι ὑγρὸς ὤν , εἰ μὴ πάνυ δραστήριος ᾖ ὁ χυμός . παρόντος γὰρ πολλάκις ἀψινθίου συναισθανόμεθα ἐν τῇ γεύσει τῆς πικρότητος , δηλονότι τοῦ ἀέρος τοῦ παρακειμένου πεποιωμένου καὶ πεπονθότος τῇ παραθέσει , ἢ οὐσίας τινὸς ἀπορρεούσης καὶ ἐγκαταμιχθείσης αὐτῷ , ὡς ἐπὶ τοῦ μέλιτος καὶ τοῦ ὕδατος διὰ τοῦτο γίνεται μάλιστα ἔτι νεοδρέπτου ὄντος καὶ μὴ κατεξηρασμένου ) · πλὴν ἐπὶ τῶν γευστῶν πλείστων ποιοτήτων οὐ γίνεται αὐτῶν δεκτικὸς ὁ ἀήρ . ἔστι δὲ τὸ ὕδωρ ἢ καὶ παντελῶς ἄχυμον τῇ αὐτοῦ φύσει , ὡς τοῖς ἰατροῖς δοκεῖ , ἢ ἐγγὺς ἄχυμον · αἰσθανόμεθα γὰρ γλυκέος καὶ ἁλμυροῦ ὕδατος , εἰ καὶ προσγεγενῆσθαι αὐτῷ φασι τὰς τοιαύτας ποιότητας . διόπερ τὰ λεπτομερέστερα τῶν ὑδάτων ἀποιότερά ἐστι . σημεῖον δὲ ὅτι τὸ διηθούμενον ὕδωρ καὶ ἐξατμιζόμενον καὶ πολλάκις τούτων τι ὑπομένον ἐγγὺς ἄποιον γίνεται . εἰ δὲ τὸ διηθεῖν καὶ ἐξατμίζειν χωρίζειν ἐστὶ τοῦ παχυμερεστέρου τε καὶ γεώδους , δῆλον ὅτι αὐτὸ κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν ἄποιόν ἐστιν , εἴ γε τῇ μίξει τοῦ γεώδους ἔγχυμον γίνεται · πλὴν ἢ παντελῶς ἐστιν ἄχυμον καθ’ αὑτὸ ἢ ἐγγύς . ἔχει μέντοι δύναμιν πάντων τῶν χυμῶν δεκτικήν , διὸ καὶ ἀπολαύει παντὸς χυμοῦ , ἂν πλησιάσῃ αὐτῷ , καὶ ὕλη αὐτοῦ γίνεται . ἐν ὑγρῷ οὖν ὁ χυμὸς ὡς ἐν ὕδατι · οὐ γὰρ τῷ ὡς ἐν ἀέρι ὑγρῷ · οὐ γὰρ γευστὸν ὁ ἀὴρ οὐδὲ ὕλη χυμῶν . τὸ δὲ καθάπερ ἐπὶ τοῦ ποτοὖ , παράδειγμά ἐστι , πῶς ἂν ἐν ὕδατι ὄντες ᾐσθανόμεθα τοῦ γλυκέος , ὅτι τῷ γεύεσθαι , καθάπερ ἐπὶ τοῦ ποτοῦ , καὶ οὐχ ὡς διά τινος μεταξύ . p . 422a14 Τὸ δὲ χρῶμα οὐχ οὕτως ὁρᾶται τῷ μίγνυσθαι , οὐδὲ ταῖς ἀπορροίαις . Tοῦ μὲν γὰρ χυμοῦ αἰσθανόμεθα ἐν τῷ ὕδατι ὄντες τῷ ἐμμίγνυσθαι ἐν αὐτῷ τὸ γλυκὺ σῶμα · διό , ὡς εἶπον , καὶ κινήσεως δεῖ . οὐχ οὕτως δὲ τὰ χρώματα ὁρῶμεν δι’ ἀέρος ἢ δι’ ὕδατος · οὐ γὰρ ἐμμίγνυνται τὰ χρῶ · μάτα τῷ διαφανεῖ . οὐδὲ γὰρ ὕλη αὐτῶν γίνεται τὸ διαφανές , ὡς τῶν χυμῶν τὸ ὑγρόν , οὐδὲ | κεχρωσμένον τὸ διαφανὲς τῇ ὄψει ὑποπίπτει , ἀλλὰ δι’ αὐτοῦ τὰ χρώματα ὁρᾶται . ἀλλ’ οὐδ’ οὕτως ὁρατὰ τὰ χρώματα ὡς ἀπορροίας πέμποντα ἐπὶ τὴν ὄψιν · δείξει γὰρ τοῦτο ἐν τῷ Περὶ αἰσθήσεων καὶ αἰσθητῶν . εἰ γὰρ ἦν τὸ ὁρᾶν κατὰ ἀπόρροιαν τὴν ἀπὸ τῶν χρωμάτων , σῶμα ἄν ἦν ἡ ἀπόρροια · σῶμα δ’ οὖσαν αὐτὴν εὔλογον ἦν ὑπομένειν καὶ ὀλίγον παρενεχθέντων τῶν ἀφ’ ὧν ἀπορρεῖ . ἔτι εἰ ἀπόρροια ἦν , διὰ τί οὐ σκίδναται ὑπὸ τῶν ἀνέμων ; οὔτε οὖν ὡς μιγνυμένου τοῦ χρώματος τῷ διαφανεῖ τὸ ὁρᾶν γίνεται οὔτε κτὰ ἀπόρροιαν , ἀλλ’ ὡς διὰ μέσου τοῦ διαφανοῦς · οὐ γὰρ ὕλη γίνεται τῷ χρώματι οὐδὲ χρώννυται ὑπ’ αὐτοῦ . ὥστε οὐχ ὁμοίως τῆς τε γεύσεως ἐν ὕδατι ὄντες καὶ τῶν χρωμάτων αἰσθανόμεθα . ὡς μὲν οὖν τὸ μεταξὺ οὐδέν ἐστιν · ὡς δὲ χρῶμα τὸ ὁρατόν , οὕτως τὸ γευστὸν ὁ χυμός . εἰπὼν τὴν διαφορὰν τῆς γεύσεως πρὸς τὰς ἄλλας αἰσθήσεις , νῦν λέγει τὴν κοινωνίαν τῆς γεύσεως πρὸς πάσας ἁπλῶς τὰς ἄλλας αἰσθήσεις . ἡ τοίνυν γεῦσις , φησί , κατὰ μὲν τὸ μὴ διά τινος μεταξὺ ἀλλοτρίου ποιεῖσθαι τὴν ἀντίληψιν τῶν ὑποκειμένων αὐτῇ αἰσθητῶν οὐδὲν ἔχει κοινὸν πρὸς τὰς προειλημμένας τρεῖς · τῇ γὰρ ἁφῇ κοινωνεῖ κατὰ τοῦτο · ἔχει δέ τι κοινὸν πρός τε ὄψιν καὶ ἀκοήν . ὥσπερ γὰρ ἑκατέρα τούτων τὰ ὑποκείμενα αὐτῇ ἔχει ἑνὶ ὀνόματι προσαγορευόμενα , ἡ μὲν ὄψις τὰ χρώματα , ἡ δὲ ἀκοὴ τοὺς ψόφους , οὕτω καὶ ἡ γεῦσις ὑποκείμενα ἑαυτῇ τοὺς χυμοὺς ἔχει . ἡ μέντοι ὄσφρησις οὐκ ἔχει κοινῷ ὀνόματι τὰ ὑποκείμενα αὐτῇ προσαγορευόμενα . εἰ γάρ τις εἴποι ὀσφραντά , παρωνύμως ἐκ τῆς αἰσθήσεως αὐτὰ ὀνομάζει , ὥσπερ καὶ ὁρατὰ καὶ ἀκουστὰ καὶ γευστά . τούτου δ’ αἴτιον , ἐπειδὴ οὐδὲ ἀκριβῆ τὴν ὄσφρησιν ἔχομεν οἱ ἄνθρωποι . ἡττώμεθα γὰρ τοῖς ἄλλοις ζῴοις κατὰ ταύτην · ἀκριβεστέραν γὰρ ἡμῶν αὐτὴν ἔχουσιν , ὥσπερ ἡμεῖς τὴν ἁφὴν ἔχομεν τῶν ἄλλων ἀκριβεστέραν . διόπερ οὑδὲ † κατ’ εἶδος καὶ τὰ μεταξὺ ὁμοίως ὀξύν τε φθόγγον καὶ βαρύν , καὶ τὸ μαλακὸν καὶ τὸ σκληρόν , τὸ βαρὺ καὶ τὸ κοῦφον , ὑγρὸν καὶ ξηρόν , θερμὸν καὶ ψυχρόν , καὶ λέγομεν ὅτι ] εἰ τύχοι , ὅτι ψιμύθιον καὶ γάλα καὶ κύκνος ἓν ἔχει καὶ ] χρῶμα τὸ λευκόν , ὕδωρ δὲ καὶ ἀὴρ καὶ γάλα καὶ οἶνος ὑγρᾶς μετέχει ποιότητος , οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ὀσφρήσεως κατ’ εἶδος τὰ ὀσφραντὰ δυνάμεθα διακρῖναι , ἀλλὰ τῷ ἡδεῖ καὶ τῷ λυπηρῷ μόνον αὐτὰ διακρίνομεν . οὐ γὰρ ἴσμεν τήνδε τὴν ὀσμήν , ποίου ἐστὶν εἴδους τῶν ὀσφραντῶν . τί μὲν γάρ ἐστι τὸ ἐξ οὗ ἡ ὀσμή , πολλάκις γινώσκομεν , αὐτὴν μέντοι τὴν ὀσμὴν ποίου ἐστὶν εἲδους τῶν ὀσφραντῶν , διακρῖναι οὐ δυνάμεθα . p . 422a17 οὐδὲν δὲ ποιεῖ χυμοῦ αἴσθησιν ἄνευ ὑγρότητος , ἔχει ἐνεργείᾳ ἢ δυνάμει ὑγρότητα . Εἰπὼν ὅτι πᾶς χυμὸς ἐν ὑγρῷ ὡς ὕλῃ ἐστίν , νῦν δείκνυσι καὶ τὰ δοκοῦντα ξηρὰ εἶναι χυμοῦ μετέχοντα τῷ ἔχειν δυνάμει ὑγρότητα . οὕτω τὸν χυμὸν ἔχει , οἷοί εἰσιν οἱ ἅλες · καὶ γὰρ οὗτοι , ὅταν ἡ γεῦσις αὐτῶν ἀντιλαμβάνηται , αὐτοί τε τήκονται ὡς ὄντες δυνάμει ὑγροί , καὶ προσέτι τῆς γλώττης συντηκτικοί εἰσιν ἐξικμάζοντες τὴν ὑγρότητα ἐξ αὐτῆς καὶ ταύτῃ ὑγραίνοντες αὐτήν . καὶ εἴ τι δὲ τῶν ἄλλων ξηρῶν γευστὸν ᾗ , οἷον ἄρτος καὶ τὰ ὅμοια , οὐχ ᾗ ξηρός ἐστιν , ταύτῃ γευστός , ἀλλ’ ἡ μετέχει ὑγρότητος . ἀμέλει τὰ ὑπερκαιόμενα ἢ ἐγγὺς ἢ καὶ παντελῶς ἄγευστα γίνεται , κατὰ μόνην λοιπὸν τὴν ἁπτικὴν αἴσθησιν ἐνεργοῦντα . εἰ δὲ μετὰ ὑγρότητος ἡ τῶν χυμῶν γίνεται αἴσθησις , εἰκότως ἁφήν τινα εἶπεν τὴν γεῦσιν . εἰ γὰρ ἐν ὐγρᾷ μὲν ἦν , μὴ μέντοι σὺν αὐτῷ ἡ ἀντίληψις αὐτοῦ ἐγίνετο , οὐκ ἄν ἦν ἁπτός · οὐδὲ γὰρ τὸ χρῶμα ἁπτόν , ἐπεὶ ἐν ἁπτῷ τὸ εἶναι ἔχει , διότι οὐ μετ’ αὐτοῦ τοῦ χρώματος ἡ ἀντίληψις . οὐ δοκεῖ δ’ ἀληθὲς εἶναι τὸ ἰδίως τοῖς χυμοῖς ἀφωρίσθαι τὸ ὑγρόν . τί γὰρ μᾶλλον τὸ ὑγρὸν ἢ τὸ ξηρόν ; πέπερι γὰρ καὶ βῶλος ἡ Ἀρμένια , καὶ ἔτι λίθος καὶ μυρία ἄλλα ξηρὰ ὄντα φύσει , καὶ μήτε ἐνεργείᾳ μήτε δυνάμει ὑγρότητος μετέχοντα χυμοῦ μετέχει . ἄλλως τε οἱ μὲν ἐν ὑγρῷ χυμοὶ ὀλίγοι τέ εἰσι καὶ εὐπεριόριστοι , οἱ δὲ ἐν ξηροῖς πλείονες · πλείονα γὰρ τὰ βρώματα τῶν ποτῶν . ἄλλως τε καὶ αὐτὸς ἐν τοῖς Μετεώροις ἔδειξεν ὅτι αἱ διάφοροι ἐν τοῖς ὕδασι ποιότητες , οἷον τὰ νιτρώδη καὶ ἀσφαλτώδη καὶ πικρὰ καὶ ἁλμυρά , ἐκ τῆς ὑποκειμένης αὐτοῖς γῆς ἐγγίνεται . καὶ ὅλως ἐδείξαμεν ὅτι τὸ ὕδωρ ὅσον ἐπὶ τῇ ἑαυτοῦ φύσει ἐγγὺς ἄποιον <ἢ> καθάπαξ ἄποιόν ἐστιν . ὥστε δόξει μᾶλλον ἐν τῷ ξηρῷ τὴν σύστασιν ἔχειν ὁ χυμὸς τῇ γῇ , ἐπεὶ καὶ τὸ ὕδωρ ἁπλοῦν ὂν καὶ ἐγγινόμενον εἰπεῖν πρὸς ταῦτα , ὅτι κατὰ ἀλήθειαν μὲν οὐδὲν τῶν ἁπλῶν ἔστιν ἰδεῖν ἔγχυμον . οὔτε γὰρ πῦρ οὔτε ἀὴρ οὔτε ὕδωρ , ἀλλ’ οὐδὲ γῆ · καὶ γάρ , ὅπερ εἶπον , τὰ πάνυ ὑπερκεκαυμένα σχεδὸν ἄχυμα γίνεται . ὥσπερ γὰρ καὶ τὰ διάφορα γίνεται χρώματα παρὰ τὴν ποιὰν τῶν ἁπλῶν σύγκρασιν , οὕτως ὑπονοητέον καὶ τοὺς χυμοὺς γίνεσθαι . ὅτι γὰρ οὐδ’ ἐν τῇ γῇ εἰσιν ἐνεργείᾳ . δῆλον ἐξ ὧν οὐδὲ συναίσθησιν αὐτῶν λαμβάνομεν . ἔπειτα δὲ ὁρῶμεν ὅτι ἐν αὐτοῖς τοῖς φυτοῖς ὄντες οἱ χυμοὶ πεττόμενοι εἰς ἑτέραν μεταβάλλονται ἰδέαν · πολλάκις γὰρ πικρὸς πρῶτόν ἐστιν , εἶτα ὀξώδης , εἶτα γλυκύς , καὶ ἀνάπαλιν γλυκύς , εἶτα ὀξώδης , δῆλον ὅτι οὔκ εἰσιν ἐν τοῖς ἁπλοῖς , ἀλλὰ ἐν τοῖς συνθέτοις γίνεται . διὰ τί οὖν τὸ ὑγρὸν μᾶλλον ἀφώρισεν αὐτοῖς ὁ Ἀριστοτέλης ἤπερ τὸ ξηρόν ; λέγω οὖν ὅτι συνεῖδεν ὡς τὸ μὲν ὑγρὸν πάντα χυμὸν δέξασθαι οἷόν τέ ἐστιν · ὅτι γὰρ οὖν τῶν ξηρῶν ἐμμιχθὲν τῷ ὕδατι ποιῶσαι αὐτὸ δύναται , εἰ καὶ μόνον ἀποβρέξει τις εἰς ὕδωρ , καὶ μὴ λεπτύνας ἐγκαταμίξῃ · τοῦτο δὲ ἐν τῷ ξηρῷ γίνεσθαι οὐ δυνατόν . οὔτε γὰρ παντὶ ξηρῷ δυνατὸν πάντα | χυμὸν δέξασθαι οὔτε ὅλως τινὶ πάντα , καὶ χυμὸν οὐ μόνον τὸν ἐν ὑγροῖς , ἀλλὰ πολλῷ μᾶλλον τὸν ἐν ξηροῖς . ἐν μέντοι τῷ ὑγρῷ καὶ τῷ τυχόντι καὶ τὸν ἐν ξηροῖς καὶ τὸν ἐν ὑγροῖς ἐγκαταμῖξαι χυμὸν ἐνδέχεται διὰ τοῦτο οὖν , ὡς ἔοικεν , μᾶλλον ὑποκεῖσθαί φησι τοῖς χυμοῖς τὸ ὑγρόν . p . 422a20 Ὣσπερ δὲ καὶ ἡ ὄψις ἐστὶ τοῦ τε ὁρατοῦ καὶ ἀοράτου . Εἶπον ἤδη ὅτι εἰπὼν τί διαφέρει ἡ γεῦσις τῶν ἂλλων αἰσθήσεων , βούλεται εἰπεῖν καὶ τί κοινὸν ἔχει πρὸς αὐτάς . εἰπὼν οὖν , τί κοινὸν ἔχει ἰδίᾳ πρός τε τὴν ὄψιν καὶ τὴν ἀκοήν , νῦν λέγει τί κοινὸν ἔχει πρὸς πάσας τὰς αἰσθήσεις . ὥσπερ γὰρ αἱ ἄλλαι ἀντιλαμβάνονται τῶν τε οἰκείων αἰσθητῶν καὶ τῶν στερήσεων τούτων , καὶ ἔτι τῶν ὑπερβολῶν τῶν αἰσθητῶν ἐνδειῶν , οὕτω καὶ ἡ γεῦσις . οἷον ἡ ὄψις ἀντιλαμβάνεται , φησι , τοῦ τε ὁρατοῦ καὶ τοῦ ἀοράτου , ὁρατοῦ μὲν τῶν χρωμάτων , ἀοράτου δὲ ἢ τοῦ κτὰ στέρησιν ἀοράτου , ὡς τοῦ σκότους ἑκάστη γὰρ αἴσθησις καθ’ αὑτὸ μὲν ἀντιλαμβάνεται τῶν οἰκείων αἰσθητῶν , κατὰ συμβεβηκὸς δὲ καὶ τῶν στερήσεων , ὥσπερ καὶ ἡ ὄψις τοῦ σκότους · τῷ γὰρ μὴ πάσχειν ὑπὸ τῶν ὁρατῶν κατὰ συμβεβηκὸς ἀντιλαμβάνεσθαι λέγεται τοῦ σκότους ) · ἀντὶ . λαμβάνεται οὖν καὶ τοῦ κτὰ στέρησιν ἀοράτου , καὶ τοῦ καθ’ αὑτὸ μὲν ὁρατοῦ , δι’ ὑπερβολὴν δὲ φθείροντος τὴν αἴσθησιν καἰ ταύτῃ ἀοράτου λεγομένου τὸ γὰρ λαμπρὸν ὁρατὸν ὂν ὅταν ᾖ μεθ’ ὑπερβολῆς , φθείρει τὴν αἴσθησιν ) καὶ τοῦ λίαν ἀμυδροῦ καὶ ἐγγίζοντος τῇ στερήσει , οἷον λέγομεν εἶναι τὸ λυκόφως · ἐγγὺς γὰρ καὶ τοῦτο ἐλέγετο εἶναι ἀόρατον τῷ μὴ δύναι κινεῖν ἀκριβῶς τὴν αἴσθησιν . ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῆς ὄψεως ἔχει , οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ἀκοῆς · ἔστι γὰρ ἀκουστὸν μὲν αὐτοὶ οἱ ψόφοι , ἀνήκουστον δὲ τὸ κατὰ στέρησιν , ὡς ἡ σιγὴ κατὰ συμβεβηκὸς λεγομένη αἰσθητή , ἢ ὁ ὑπερβάλλων ψόφος φθείρει γὰρ καὶ οὗτος τὴν αἴσθησιν , ὡς ἐπὶ τῶν ἐμβροντήτων ) , ἢ ὁ ἀμυδρός , ὡς ὁ ψιθυρισμός . ὥσπερ οὖν ἐπὶ τούτων ἔχει καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων , ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ γεύσεως · ἡ γὰρ αὐτὴ ἐπὶ πασῶν ἀναλογία φυλάττεται . p . 422a26 Ἀνόρατον δὲ τὸ μὲν ὅλως λέγεται , ὥσπερ καὶ ἄλλων τὸ ἀδύνατον , τὸ δὲ ἐὰν πεφυκὸς μὴ ἔχῃ ἢ φαύλως , ὥσπερ τὸ ἄπουν καὶ ἀπύρηνον . Ἐπειδὴ εἶπεν τὴν ὄψιν ἀντιληπτικὴν εἶναι τοῦ ὁρατοῦ καὶ ἀοράτου , πολλαχῶς δὲ τὸ ἀόρατον , διαιρεῖ τὰ τοῦ ἀοράτου σημαινόμενα . λέγεται γάρ , φησίν , ἀόρατον ἢ τὸ καθάπαξ ἀδύνατον ὁραθῆναι , ὡς λέγονται εἶναι καὶ τὰ ἀσώματα τὰ μετὰ τὸ χρῶμα ἀόρατα οὕτω γοῦν καὶ ἡ φωνὴ ἀόρατος καὶ ἡ ὀσμή , καὶ ἁπλῶς τὰ ταῖς ἄλλαις αἰσθήσεσιν ὑποπίπτοντα ) ἢ τὸ πεφυκὸς μὲν ὁρατὸν εἶναι , μὴ ὁρώμενον δέ , ὅπερ ἐστὶ τὸ ἐν στερήσει , ὡς τὸ δυνάμει διαφανὲς φωτὸς μὴ παρόντος , ἢ τὸ οὕτω λεγόμενον ἀόρατον ὡς φαύλως ὁρατόν τοιοῦτον δέ ἐστιν ἢ τὸ δι’ ὑπερβολὴν λαμπρότητος φθαρτικὸν τῆς ὄψεως ἢ τὸ δι’ ἀμυδρότητα μὴ ποιοῦν εἰς τὴν αἴσθησιν . ἀντιλαμβάνεται οὖν τοῦ ἀοράτου ἡ ὄψις ὅτι ἀόρατον , οὐ τοῦ μὴ πεφυκότος ὁρᾶσθαι , οἷον τῶν ψόφων καὶ τῶν αἰσθητῶν ταῖς ἄλλαις αἰσθήσεσι ταῦτα γὰρ ὅτι μὴ ὁρατά , ὁ λόγος ἐστὶν ὁ κρίνων δι’ ὀργάνου τῆς αἰσθήσεως , οὐ μέντοι ἡ αἴσθησις ) , τοῦ μέντοι κατὰ στέρησιν ἀοράτου ἡ αἴσθησίς ἐστιν ἀντιληπτικὴ καὶ τῶν λοιπῶν · κρίνει γὰρ καὶ τὰ ἄλογα ταῖς ὄψεσιν ὅτι σκότος κατὰ συμβεβηκὸς τῷ μὴ πάσχειν ὑπὸ τῶν ὁρατῶν , διὸ καὶ εἰς τοὺς φωλεοὺς ἠρεμεῖ . μήποτε δὲ καὶ τὸ κατὰ στέρησιν ἀόρατον ἡ φαντασία ἐστὶν ἡ κρίνουσα , καὶ οὐχ ἡ ὄψις , εἴ γε αἱ μὲν αἰσθήσεις ἐν τῷ πάσχειν τι τὴν κρίσιν ἔχουσι , μὴ πάσχουσαι δὲ ἐν τῷ σκότῳ ἀνενέργητοί εἰσιν διὸ κτὰ τὴν ἕξιν μόνην θεωροῦνται ) , μὴ ἐνεργοῦσαι δὲ πῶς ἄν κρίνοιεν ; ἄπουν δὲ καὶ ἀπύρηνον , οὐ τὸ πάντῃ μὴ ἔχον πόδας , ἀλλὰ τὸ μικροὺς καὶ φαύλους · καὶ γὰρ ἀπυρήνους ἐλαίας λέγομεν οὐ τὰς μὴ ἐχούσας πυρῆνας , ἀλλὰ μιμὰς ἐχούσας · οὕτω καὶ ἄποδά φαμεν ζῷα οὐ τὰ μὴ ἔχοντα πόδας , ἀλλὰ τὰ μικροὺς ἔχοντα . ἔστι δὲ πτηνόν τι τοιοῦτον ἐοικὸς χελιδόνι καθ’ ἑσπέραν ἱπτάμενον , ὃ καλεῖται νυκτερίς . ταῦτα εἰπὼν λέγει <ὅτι> καὶ ἡ γεῦσις ἀντιλαμβάνεται τοὐ γευστοῦ καὶ ἀγεύστου , οὐ ἀδυνάτου χυμὸν δέξασθαι οὕτω γὰρ ἄν ἦν καὶ χρώματος καὶ ψόφου κριτική ) ἀλλὰ τῶν τε ] δυνατῶν δέξασθαι , μὴ δεδεγμένων δέ , ἢ τῶν φαύλως δεδεγμένων ἢ δι’ ὑπερβολὴν ἢ δι’ ἔνδειαν . p . 422a31 Δοκεῖ δὲ εἶναι ἀρχὴ τὸ ποτὸν καὶ τὸ ἄποτον · γάρ τις ἀμφότερα . Ἐπεδὴ γὰρ εῖπεν ὅτι πᾶς χυμὸς ἐν ὑγρῷ ( καὶ γὰρ τὰ ξηρὰ ἔφη , ᾗ μετέχει ὑγροῦ , ταύτῃ γευστὰ εἶναι ) τὸ δὲ ὑγρὸν μάλιστα καὶ πρώτως ποτόν , εἰκότως ἀρχὴ τοῦ γευστοῦ τὸ ποτόν , ἀρχὴ δὲ δῆλον <ὅτι> ἀλλὰ καὶ τοῦ ἀγεύστου τὸ ἄποτον ὑγρὸν ἀρχή , ἄποτον γενὁμνον διὰ τὴν ἐπιμιξίαν τοῦ ἀπότου χυμοῦ , ὥσπερ καὶ τὸ ποτὸν πότιμον γέγονε διὰ τὴν ἐπιμιξίαν τοῦ χρηστοῦ χυμοῦ . τὸ δὲ γεῦσις γάρ τις ἀμφότερα ἀντὶ τοῦ γευστά . πῶς δὲ τὸ ἄποτον γευστόν , αὐτὸς ἐπήγαγεν , ὅτι οὐχ ὡς τελειωτικὸν ἀλλ’ ὡς φθαρτικὸν τῆς γεύσεως διὰ μοχθηρίαν χυμοῦ . ἢ οὖν οὕτως ἀκουσόμεθα ἀρχὴν εἶναι τῶν γευστῶν τὸ ποτὸν καὶ τὸ ἄποτον , ἢ ἀρχαὶ | τῶν γευστῶν τὸ ποτὸν καὶ τὸ ἄποτον ὡς εἰς ταῦτα πρώτως διαιρουμένων τῶν γευστῶν , τούτων δὲ πάλιν ὑποδιαιρουμένων εἰς τὰ κατ’ εἴδη γευστα . πάλιν δὲ τὸ μὲν ποτὸν γευστὸν ὡς σωστικὸν καὶ τοῦ κατὰ φύσιν γευστικοῦ , τὸ δ’ ἄποτον ὡς παρὰ φύσιν καὶ φθαρτικόν . p . 422a33 ἔστι δὲ κοινὸν ἁφῆς καὶ γεύσεως τὸ ποτόν . Ἐπεὶ τὸ ποτὸν ὑγρόν , τὸ δὲ ὑγρὸν τῆ ἁφῇ ἀντιληπτόν , ὡς μὲν οὖν ὑγρὸν ἁπτόν , ὡς δὲ τοιόνδε χυμὸν ἔχον γευστόν . διὰ τοῦτο οὖν κοινὸν ἁφῆς καὶ γεύσεως , τῆς μὲν ἁφῆς ὡς ἲδιον αὐτῆς αἰσθητόν , τῆς δὲ γεύσεως <ὡς> ὕλη καὶ ὄχημα τῶν p . 422a34 ἐπεὶ δὲ ὑγρὸν τὸ γευστόν , ἀνάγκη τὸ αἰσθητήριον αὐτοῦ μήτε ὑγρὸν εἶναι ἐντελεχεία μήτε ἀδύνατον ὑγραίνεσθαι . Ἐπεὶ δυνάμει ἐστὶ τὸ αἰσθητήριον οἷον τὸ αἰσθητὸν κατ’ ἐνέργειαν , ἔστι δὲ τὸ γευστὸν ὑγρόν , δεήσει τὴν γευστικὴν αἴσθησιν δυνάμει ὑγρὰν εἶναι , οὐκ ἐνεργείᾳ , ἵνα τῆς ὑγρότητος ἐν ᾧ ὁ χυμὸς αντιλαμβανομένη κἀκείνῳ ὁμοιουμένη γίνηται ἐνεργείᾳ ὑγρά . εἰ γὰρ ἦν ἐνεργείᾳ ὑγρά , οὐκέτ’ ἂν ὑπὸ τῆς ἐν τοῖς χυμοῖς ὑγρότητος ἔπασχε φθάσασα εἶναι τοιαύτη · οὕτω δ’ ἄν οὐδὲ ἀντελαμβάνετο τῶν χυμῶν παραμιγνῦσα τὴν οἰκείαν ὑγρότητα καὶ ἐξίτηλον ποιοῦσα τοῦ χυμοῦ τὴν δύναμιν . ἔτι δὲ καὶ τῷ ἐν αὐτῇ χυμῷ τῷ ἐν τῷ οἰκείῳ ὑγρῷ ἐπιθολοῦσα τὸν προσφερόμενον οὐκ <ἄν> αὐτοῦ · τοὐ γὰρ ἐγγυτέρου καὶ πρώτου τὸ ἁπτόμενον ἅπτεται , ὥστε τῆς οἰκείας ὑγρότητος ᾐσθάνετο ἄν , ἐπειδὴ καὶ πρώτης ἥπτετο . ὡς οὖν ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθητῶν τε καὶ αἰσθήσεων ἔχει δυνάμει γὰρ ἦν ἕκαστον αἰσθητήριον τοιοῦτον , οἷον ἦν ἐνεργείᾳ τὸ οἰκεῖον αἰσθητὸν αὐτοῦ ) , οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς γεύσεως ἔχει . ἀνάγκη ἄρα ὑγρανθῆναι τὸ δυνάμενον μἑν ὑγραίνεσθαι σώζομεν ὂν , μὴ ὑγρὸν δέ , τὸ γευστικὸν αἰσθη - τήριον . εἰ γὰρ πάσχει ἡ αἴσθησις ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ , ὑγρὸν δὲ τὸ γευστόν , ἀνάγκη ἄρα τὸ γευστικὸν αἰσθητήριον οὕτω πεφυκέναι ὑγραίνεσθαι , ὥστε φυλάττειν καὶ ἐν τῇ ὑγρότητι τὴν οἰκείαν φύσιν · οὐ γὰρ φθαρτική ἐστιν ἡ ἐγγινομένη ὑγρότης τῷ αἰσθητηρίῳ , τοὐναντίον δὲ σωστικὴ καὶ τελειωτική . ὅτι δὲ οὐ πάντως ὑπὸ τῶν χυμῶν ὑγραίνεται τὸ γευστικὸν αἰσθητήριον , ἡ γλῶττα , ἀλλ’ ὑπ’ ἐνίων καὶ ξηροτέρα γίνεται , εἶπον ἤδη ἐν τοῖς ἔμπροσθεν · οὔτε γοῦν πέπερι οὔτε ταρίχη οὔτε ἄρτος ξηρὸς οὔτε ἄλλα μυρία τοιαῦτα ὑγραίνει τὴν γλῶτταν , καίτοι γευστὰ ὄντα , ξηραίνει δὲ μᾶλλον οὐχ ὡς ἔγχυμα , ἀλλὰ διά τινα ἁπτὴν ποιότητα , οἷον ξηρότητα ἢ θερμότητα . οὐδὲ γὰρ ὁ ξηρὸς ἄρτος ξηραίνει , ἢ εἰ τύχοι τρωγάλια καὶ τὰ ὅμοια , ἀλλὰ τῷ ξηρὰ εἶναι ἢ θερμὰ ἐξικμάζει τὴν ἐν τῇ γλώττῃ ὑγρότητα . τὸ δὲ σωζόμενον δύναται λέγεσθαι καὶ ὡς πρὸς ἀντιδιαστολὴν ἄλλων , νίτρου καὶ τῶν ὁμοίων · ταῦτα γὰρ ὑγραίνεται οὐ σωζόμενα · τήκεται γάρ . p . 422b5 Σημεῖον δὲ τὸ μήτε κατάξηρον οὖσαν τὴν γλῶτταν αἰσθάνεσθαι μήτε λίαν ὑγράν . Σημεῖόν φησι τοῦ δεῖν τὴν γλῶτταν δυνάμει μὲν ὑγρὰν εἶναι , ἐνεργείᾳ δ’ οὔ , ὅτι ὅσοι τὴν γλῶτταν ἀμέτρως · ἢ ξηρὰν ἔχ’ οὖσιν ἢ ὑγράν , οὗτοι οὐκ ἀντιλαμβάνονται τῶν γευστῶν . εἶτα καὶ τὴν αἰτίαν τούτου προσδυνατὸν τίθησιν . αὕτη γάρ , φησίν , ἁφὴ γίνεται τοῦ πρώτου ὑγροῦ , τουτέστιν διὰ τοῦτο οὐκ ἀντιλαμβάνεται ἡ λίαν ὑγρὰ γλῶττα τῶν χυμῶν , διότι ἡ ἐν αὐτῇ ὑγρότης ἔγχυμος οὖσα καὶ πρώτη αὐτῇ προσβάλλουσα γίνεται τῆς γλώττης ἁφὴ ἑαυτῆς ἀντίληψιν αὐτῇ παρέχουσα , καὶ ταύτῃ οὐκ ἐῶσα ἀντιλαμβάνεσθαι τῆς ἔξωθεν · τοῦ γὰρ παρακειμένου καὶ πρώτου ἁπτομένου ἡ γεῦσις γίνεται . σημεῖον δὲ τούτου , φησίν , ὅτι οἱ προγευσάμενοι ἂλλου χυμοῦ καὶ μάλιστα σφοδροτέρου οὐκέτι τῶν δευτέρων ὁμοίως αἰσθάνονται · ἀλλὰ καὶ τοῖς ἰκτεριῶσι πᾶς χυμὸς δοκεῖ πικρὸς εἶναι διὰ τὸ τὴν ὑγρότητα τὴν περὶ τὴν γλῶτταν τοῦτον ἔχειν τὸν χυμόν , οὗ πρῶτον γευομένη οὐκ ἀντιλαμβάνεται τῶν προσφερομένων . ζητήσειε δ’ ἄν τις · καίτοι εἰ πικρὸς ὁ περὶ τὴν γλῶτταν χυμός , ἔδει , ὁπηνίκα προσφέρεται τὸ μέλι , ἧττον δοκεῖν πικρὸν εἶναι , ἐμμιγνυμένου τοῦ γλυκέος καὶ κολάζοντος τὴν ἀμετρίαν τοῦ πικροῦ · νῦν δ’ ὅταν προσφέρηται τὸ γλυκύ , τότε τῆς πικρίας μᾶλλον ἀντιλαμβάνεται . τοῦτο δὲ οὐκ ἔστιν ἀληθές · οὐ γὰρ μᾶλλον τότε ἀωτιλαμβάνεται , ἀλλὰ διὰ τὸ ἠρεμεῖν πρὸ τούτου τὴν αἴσθησιν οὐκ ἀντιλαμβάνεται τοῦ περὶ αὐτὴν χυμοῦ · ἐπεὶ ἐὰν καὶ μηδενὸς προσενεχθέντος μᾶλλον αἰσθήσεται τῆς πικρότητος . ὥσπερ οὖν ὁ ὑγρὰν ἔχων τὴν γλῶτταν ἧττον αἰσθάνεται , οὕτω καὶ ὁ ἄγαν ξηράν . δεῖ γάρ , ὡς εἶπον , παθεῖν τὸ αἰσθητήριον ὑπὸ τοῦ γευστοῦ , ὑγροῦ ὄντος · τὸ δὲ ἄγαν ξηρὸν ἧττον πάσχει ὑπὸ τοῦ ὑγροῦ καὶ διὰ πλείονος χρόνου . δηλοῦσι δὲ αἱ κατεξηρασμέναι τῶν βυρσῶν ἐπὶ πολὺν χρόνον μὴ πάσχουσαι ὑπὸ τοῦ ὑγροῦ · p . 422b10 Τὸ δὲ εἴδη τῶν χυμῶν , ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἀπλᾶ μὲν τἀναντία , τὸ γλυκὺ καὶ τὸ πικρόν . Ἀπαρίθμησιν ποιεῖται τῶν εἰδῶν τῶν γευστῶν . ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τῶν χρωμάτων τὰ μὲν ἁπλᾶ ἐστι τὰ ἐναντία , τὸ λευκὸν καὶ τὸ μέλαν οὔτε γὰρ ἐξ ἄλλων μέμικται χρωμάτων ταῦτα οὔτε ἐξ ἀλλήλων ) τὰ δὲ μεταξὺ τούτων οὐκέτι ἁπλᾶ , ἀλλὰ τῇ τούτων ποιᾷ μίξει πρὸς ἄλληλα ἀποτελοῦνται , καὶ ἔστιν αὐτῶν τὰ μὲν ἐγγυτέρω τοῦ λευκοῦ , ὡς τὸ ξανθόν , τὰ δὲ ἐγγυτέρω τοῦ μέλανος , ὡς τὸ κυανοῦν , τὰ δὲ λοιπὰ μεταξὺ τούτων εἰσίν , οἷον τὸ φαιόν , τὸ ἐρυθρόν , οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν χυμῶν . καὶ γὰρ ἐπὶ τούτων ἁπλᾶ μὲν πάλιν τὰ ἐναντία , τὸ γλυκὺ καὶ τὸ πικρόν , τὰ δὲ ἄλλα μικτὰ καὶ μεταξύ . ἀλλὰ τοῦ μὲν γλυκέος ἐγγυτέρω τὸ λιπαρόν , τὸ δ’ ἁλμυρὸν τοῦ πικροῦ , τὰ δὲ λοιπὰ ἅπερ ἀπαριθμεῖται τούτων μεταξύ . οὐ πάντως δὲ τὰ μεταξὺ καὶ μικτά · τὰ μὲν γὰρ μικτὰ καὶ μεταξύ , οὐκέτι δὲ καὶ ἀνάπαλιν , οἷον ἐπὶ χρωμάτων τὸ μὲν φαιὸν μικτὸν ὂν καὶ μεταξύ ἐστι , τὸ μέντοι ἐρυθρὸν ἢ πράσιον οὐ πάντως ἐκ τῆς μίξεως τῶν ἐναντίων γίνονται , ἀλλὰ μεταξὺ λέγονται ὡς μηδετέρου τῶν ἄκρων μετέχοντα · οὕτω δὲ καὶ ἐπὶ χυμῶν μικτὸν μὲν τὸ ἁλμυρόν , ὡς οἱ ἅλες ἐκ γὰρ πικροῦ τοῦ θαλασσίου ὕδατος καὶ γλυκέος τὴν γένεσιν ἔχουσι ) , τὸ δὲ δριμὺ καὶ αὐστηρὸν καὶ ὀξὺ τῷ μηδετέρου τῶν ἄκρων μετέχειν οὕτως εἰσὶ μεταξύ · οὐ γὰρ πάντως ἐκ τῆς τῶν ἄκρων μίξεως τὴν γένεσιν ἔχουσιν . ὀκτὼ δ’ ἀπαριθμεῖται εἴδη χυμῶν , καὶ σχεδὸν ταῦτα μὲν ἅ φησιν εἶναι · εἴ τι γὰρ ἄλλο ἐστίν , ἐγγύς ἐστι τοῦ ἄχυμον εἶναι , οἷον τὸ πλαδαρὸν ἤ τι τοιοῦτον . p . 422b15 Ωστε τὸ γευστικόν ἐστι τὸ δυνάμει Εἰπὼν περὶ τῶν ἀντικειμένων τῇ γευστικῇ δυνάμει , λέγω δὴ τῶν γευστῶν , ἑξῆς λέγει καὶ περὶ τοῦ γευστικοῦ , αὐτῆς λέγω τῆς ἧς χάριν καὶ τὸν περὶ τῶν ἀντικειμένων λόγον ἐποιήσατο , ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων . τοῦτο γὰρ ἐδήλωσεν εἰπὼν ὥστε τὸ γευστικὸν εἶναι τὸ δυνάμει τοιοῦτον , ὥσπερ συμπεραινόμενος τὸν λόγον . τοιοῦτον οὖν ἐστιν τὸ γευστικόν , φησί , δυνάμει , οἷον τὸ γευστὸν ἐνεργείᾳ . , ἡ γλυκὺ ἡ πικρὸν ἤ τι τῶν μεταξύ , ὅπερ γευστὸν ποιεῖ τὸ γευστικὸν ἐνεργείᾳ τοιοῦτον , οἷόν ἐστιν αὐτό . p . 422b17 Περὶ δὲ ἁπτοῦ καὶ περὶ ἁφῆς ὁ αὐτὸς λόγος . Ἒτι λείπεται ὁ περὶ ἁφῆς λόγος τῷ περὶ τῶν αἰσθήσεων , ὃν πρὸ · Χειρίζεται νῦν . δύο δὲ προβλήματα παράδοξα κατασκευάζει ἐν τούτοις , ἓν μὲν ὅτι ἁφὴ οὐ μία αἴσθησις , ἀλλὰ πλείους , δεύτερον δὲ ὅτι οὐκ ἔστιν ἡ σὰρξ τὸ ἁπτικὸν αἰσθητήριον , ἀλλὰ ἄλλο μέν τί ἐστι τὸ αἰσθητήριον , ἡ δὲ σὰρξ μεταξύ ἐστιν , ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἢ τὸ διαφανὲς ἢ τὸ δίοσμον ἢ τὸ διηχές , ἢ ὡς τὸ σύνθετον ἀὴρ καὶ ὕδωρ . ὅτι οὖν οὐ μία ἡ ἁπτικὴ αἴσθησις , ἀλλὰ πλείους , κατασκευάζει διὰ δύο ἐπιχειρημάτων , ἑνὸς μὲν ὅτι πᾶσα μία αἴσθησις περὶ μίαν ἐναντίωσιν ἔχει , ἡ δὲ ἁφὴ οὐκ ἔχει περὶ μίαν ἐναντίωσιν ἀλλὰ πλείους · οὐκ ἄρα ἡ ἁφὴ μία αἴσθησις . ἥ τε γὰρ ὄψις ἔχει περὶ τὸ λευκὸν καὶ τὸ μέλαν καὶ τὰ τούτων μεταξύ , ὁμοίως ἡ γεῦσις περὶ τὸ γλυκὺ καὶ τὸ πικρὸν καὶ τὰ τούτων μεταξύ , ἡ ἀκοὴ περὶ τὸν ὀξὺν καὶ βαρὺν φθόγγον , ἡ δ’ ὄσφρησις , ὡς εἴπομεν , ἀμυδρὰ οὖσα οὐ διακρίνει κατ’ εἴδη τὰ ὀσφραντά , εἰ μὴ τῷ ἡδεῖ καὶ τῷ λυπηρῷ · ἡ μέντοι γε ἁφὴ περὶ πλείους ἐναντιώσεις ἔχει οὐχ ὑπαλλήλους οὐδὲ κατ’ οὐδὲν κοινωνούσας , οἷον τὸ θερμὸν καὶ τὸ ψυχρόν , τὸ ξηρὸν καὶ τὸ ὑγρόν , μαλακὸν καὶ σκληρόν , βαρὺ καὶ κοῦφον , τραχὺ καὶ λεῖον , κραῦρον καὶ γλίσχρον καὶ τὰ ὅμοια . ὥστε εἰ πλείους αἱ ἀντιθέσεις αὗται οὐκ οὖσαι ὑπάλληλοι τί γὰρ ἐπικοινωνεῖ τὸ κοῦφον καὶ βαρὺ τῷ ξηρῷ καὶ ὑγρῷ ἢ τὸ ἲς λοιποῖς , ἢ τῶν ἄλλων ἕκαστον τοῖς λοιποῖς ; ) ἑκάστη δὲ μία αἴσθησις περὶ μίαν ἔχει τῶν αἰσθητῶν ἀντίθεσιν , ἔοικε μὴ μία εἷναι αἴσθησις ἡ ἁφή . μία μὲν οὖν ὅτι μὴ ἔστι μία αἴσθησις ἡ ἁφή , ἐπιχείρησις αὕτη · δευτέρα δὲ ὅτι πᾶσα αἴσθησις μία περὶ ἓν γένος , ἡ δὲ ἁφὴ οὐ περὶ ἓν γένος , ἡ ἁφὴ ἄρα οὐ μία αἴσθησις . ἡ μὲν γὰρ ὄψις περὶ τὰ χρώματα , ἡ δὲ γεῦσις περὶ τοὺς χυμούς , ἡ ἀκοὴ περὶ τοὺς ψόφους ἡ γὰρ ὄσφρησις διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν δι’ ἣν τὰ εἴδη τῶν ὀσφραντῶν οὐ διαγινώσκει , οὐδὲ τὸ γένος αὐτῶν ἔχει κατωνομασμένον ) · ἡ δὲ ἁφὴ καίτοι ἀκριβεστάτη οὖσα παρ’ ἡμῖν , ὅμως οὐκ ἔχει ἕν τι γένος οὔτε ὠνομασμένον οὕτε ἀνώνυμον τῶν οἰκείων αὐτῆς αἰσθητῶν περιεκτικόν . τὰ μὲν οὖν ἐπιχειρήματα ταῦτα ὅτι ἡ ἁφὴ οὐ μία αἴσθησις . ὁ δὲ Θεμίστιός φησιν ἀλύτους μὲν ταύτας εἶναι · τῷ ὄντι γὰρ οὐ μίαν εἶναι , ἀλλὰ πλείους αἰσθήσεις τὴν ἁφήν · τῶν δὲ δύο τῶν ἐπιχειρήσεων , φησί , πρὸς μὲν τὴν δευτέραν οὐδὲ ἐπεχείρησεν οὐδὲν εἰπεῖν ὁ Ἀριστοτέλης , τὴν δὲ προτέραν ἐπειράθη μὲν σαλεῦσαι , ἐσοφίσατο δὲ ἡμᾶς . λέγει γάρ , φησίν , ὡς οὐδὲ αἱ ἄλλαι αἰσθήσεις περὶ μίαν ἀντίθεσιν καταγίνονται , ἀλλὰ πλείους · ἡ γὰρ ἀκοὴ οὐ μόνον περὶ τὴν ὀξεῖαν καὶ βαρεῖαν ἔχει φωνήν , ἀλλ’ ἔστιν ἐν ταῖς φωναῖς τραχεῖά τε καὶ λεία , μέλαινα καὶ λευκή , μεγάλη καὶ μικρὰ καὶ βραχεῖα . ὁμοίως δὲ καὶ ἐν χρώμασίν ἐστι τὸ τραχὺ καὶ τὸ λεῖον , λεῖον μὲν τὸ ἦδον τὴν ὄψιν , οἷον τὸ τοῦ ἑωσφόρου , τραχὺ δὲ τὸ λυποῦν . ταῦτα δέ , φησί , λέγων παραλογίζεται ἡμᾶς . εἰπὼν γὰρ πᾶσαν αἴσθησιν περὶ μίαν ἀντίθεσιν τῶν αἰσθητῶν ἔχειν , δῆλον ὅτι τῶν ἰδίων αἰσθητῶν εἶπεν · εἶτα σαλεύειν τὸν λόγον τοῦτον πειρώμενός φησιν ὅτι καὶ ἡ ἀκοὴ οὐ μόνον περὶ τὸ ὀξὺ καὶ βαρὺ ἔχει , ἀλλὰ καὶ περὶ τὸ μέγα καὶ τὸ μικρόν · τὸ δὲ μέγα καὶ τὸ μικρὸν τῶν κοινῶν ἐστιν αἰσθητῶν . ἔδει δὲ δεῖξαι , εἰ αἱ ἄλλαι αἰσθήσεις περὶ πλείους ἀντιθέσεις ἔχουσιν | ἰδίων αἰσθητῶν . ταῦτα μὲν οὖν ὁ Θεμίστιος · ἠγνόησε δὲ ἑαυτὸν παραλογισάμενος . τὸ γὰρ μέγα καὶ μικρὸν τὸ ἐπὶ τῶν ψόφων λεγόμενον μόνης ἔστιν ἴδιον τῆς ἀκοῆς , διόπερ οὐδεμία ἄλλη αἴσθησις δύναται κρῖναι τὸ ἐν ψόφοις μέγα καὶ μικρὸν πλὴν τῆς ἀκοῆς . ἐλέγετο δὲ κοινὸν αἰσθητὸν εἶναι τὸ μέγα καὶ τὸ μικρὸν τὸ συνεχὲς τὸ ἐν σώμασι · τούτου δὲ ἡ ἁφὴ καὶ ἡ ὄψις ἐστὶ κριτήριον . δῆλον δὲ ὅτι κἂν λέγωμεν μέλαιναν καὶ λευκὴν φωνήν , κατὰ ἀναλογίαν καὶ ὁμοιότητα τὴν ἀπὸ τῶν χρωμάτων φαμέν · ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . ἀλλ’ ἔστι καὶ πρὸς τοῦτο εἰπεῖν ὅτι τὸ ἐν ψόφοις μέγα καὶ μικρὸν οὐκ ἔστιν ἑτέρα τις ἀντίθεσις παρὰ τὸν ὀξὺν καὶ βαρὺν φθόγγον , ὥσπερ ἐπὶ τῆς ἁφῆς παρὰ τὸ θερμὸν καὶ ψυχρὸν ἑτέρα παντελῶς ἀντίθεσις τὸ βαρὺ καὶ κοῦφον ἢ τραχὺ καὶ λεῖον καὶ τῶν ἄλλων ἑκάστη , ἀλλὰ τὴν ἄνεσιν ἢ τὴν ἐπίτασιν δηλοῖ τῶν ψόφων · τοῦτο δὲ οὐκ ἔστιν ἑτέρας ἀντιθέσεως ἴδιον . τὸ τοιοῦτο γοῦν μέγα καὶ μικρὸν ἐπὶ πάντων τῶν αἰσθητῶν εὑρίσκεται · οὕτω γοῦν καὶ χυμὸν μέγαν καὶ μικρὸν εὑρεῖν ἔστιν , οἷον τὸν μὲν τοῦ μέλιτος , εἰ τύχοι , μέγαν , τὸν δὲ τῆς ἰσχάδος , εἰ τύχοι , μικρόν , ὅτι ἐπιτέταται ἡ γλυκύτης ἐν τῷ μέλιτι , ἀνεῖται δὲ ἐν τῇ ἰσχάδι . ἀλλὰ καὶ τὸ μέλαν χρῶμα τὸ μὲν κατακορὲς εἴποι ἄν τις μέγα , τὸ δὲ μὴ οὕτως ἔχον ἀλλ’ ὑφειμένον μικρόν , τὸ σφοδρὸν ἀπλῶς καὶ ἀμυδρὸν τῇ τοῦ μεγάλου καὶ μικροῦ φωνῇ ὀνομάζων . ὥστε οὐκ ἔστιν ἑτέρα ἀντίθεσις τὸ τοιοῦτο . ἀλλὰ κἄν μέλαιναν φωνὴν καὶ λευκὴν λέγωμεν , οὐχ ἕτερον εἶδος ἀντιθέ - σεως εἴπομεν τῶν φωνῶν · οὐ γὰρ ἔστι διάκρισιν τούτων εὑρεῖν παρὰ τὸ ὀξὺ καὶ παρὰ τὸ βαρύ , ὥσπερ τὸ σκληρὸν καὶ μαλακὸν ἔστι τῶν ἄλλων κεχωρισμένον ἰδεῖν , ὁμοίως τὸ τραχὺ καὶ λεῖον , ἀλλ’ οἷον ἰδιότητές τινές εἰσιν ἐπὶ τοῦ ὀξέος θεωρούμεναι καὶ ἐπὶ τοῦ βαρέος , οὐ μὴν ἐξαλλαγή τινός ἐστιν εἴδους περὶ τὸν ὀξὺν ἢ βαρὺν φθόγγον . ζητῆσαι δ’ ἄξιον τί δήποτε ἐπὶ μόνων τῶν μεγεθῶν λεγομένου τοῦ μεγάλου καὶ μικροῦ ἐπὶ μόνων τῶν σφοδρῶν ψόφων καὶ ἀμυδρῶν τῇ μεταφορᾷ ἐχρησάμεθα , μέγαν ψόφον λέγοντες καὶ μικρὸν ψόφον , οὐ μέντοι μέγα γλυκὺ τὸ ἄγαν γλυκύ , οὐδὲ μικρὸν τὸ ἀμυδρὰν ἔχον τὴν γλυκύτητα , οὐδὲ ἐπ’ ἄλλου οὐδενός . φημὶ οὖν ὅτι ὁ ψόφος οὐκ ἔστιν ὑφεστηκός τι ἀθρόον πρᾶγμα , ἀλλ’ ἐν τῷ γίνεσθαι ὑφέστηκεν · γίνεται δὲ ἐν χρόνῳ , πᾶς δὲ χρόνος συνεχής . διὰ τοῦτο τὸν ἐν πολλῷ χρόνῳ γινόμενον ψόφον μέγαν φαμέν , μικρὸν δὲ τὸν ἐν ὀλίγῳ . τὸ δὲ ἄγαν γλυκὺ καὶ ἄγαν μέλαν καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τῷ σφοδρῷ τῆς ποιότητος τοιαῦτά ἐστιν , οὐ τῷ μήκει τοῦ χρόνου . ὁ μὲν οὗν Θεμίστιος οὐ καλῶς πρὸς τὰ παρὰ Ἀριστοτέλους ἐνέστη · ἔστι δὲ ἐκεῖνο εἰπεῖν ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν ἁπτῶν πλείους ἐλήφθησαν ἀντιθέσεις μηδὲν ἀλλήλαις ἐπικοινωνοῦσαι ἀλλὰ κεχωρισμέναι . τῆς τε γὰρ ψυχροῦ καὶ θερμοῦ ἀντιθέσεως κεχώρισται ἡ κατὰ τὸ ὑγρὸν καὶ ξηρόν , ὅθεν πῦρ μὲν θερμὸν καὶ ξηρόν , ὕδωρ δὲ ψυχρὸν καὶ ὑγρόν · ὁμοίως σκληρὸν καὶ μαλακόν , τραχὺ καὶ λεῖον , κραῦρον καὶ γλίσχρον , ταῦτα πάντα κεχώρισται ἀλλήλων · οὐδὲν γοῦν τούτων οὕτε πυρὶ ἐνθεωρεῖται οὔτε ἐν ἀέρι οὔτε ἐν ὕδατι , ἀλλ’ οὐδὲ πᾶσι τοῖς συνθέτοις παρακολουθεῖ σώμασιν . οὐ γὰρ πᾶν ἢ κραῦρόν ἐστιν ἢ γλίσχρον · οἱ γοῦν στερροί τε καὶ δύσθραυστοι τῶν λίθων οὗτε κραῦροί εἰσι δι’ αὐτὸ τοῦτο οὕτε γλίσχροι · ἐν ὑγρῷ γὰρ τὸ γλίσχρον . τὰς μέντοι ἀντιθέσεις , ἃς ὁ Ἀριστοτέλης ἐπὶ τῶν ψόφων , ἐν πάσῃ φωνῇ ἔστιν εὑρεῖν · πᾶσα γὰρ φωνὴ μεγάλη ἐστὶν ἢ μικρά · καὶ γὰρ ἡ ὀξεῖα ἢ μεγάλη ἐστὶν ἢ μικρά , ἢ λεία ἢ τραχεῖα , καὶ ἡ βαρεῖα ὁμοίως . ὥστε συμβέβηκε πάσῃ φωνῇ · κατὰ τὸ ποσὸν γὰρ τῆς ἐκφωνήσεως τὸ μέγα ἴσχουσι καὶ τὸ μικρόν · ὁμοίως καὶ τὸ λεῖον καὶ τραχὺ κατὰ τὸ ποιόν · ὥστε οὐκ ἀντιθέσεις εἰσὶ διαφόρων ὖ · ἀκουστῶν ἢ ψόφων . ἐπὶ δὲ τῆς ἁφῆς , ὡς ἐδείξαμεν , κεχωρισμέναι εἰσὶν ἀλλήλων αἱ ἀντιθέσεις καὶ οὐδὲν ἐπικοινωνοῦσαι ἀλλήλαις οὐδὲ συμβεβηκυῖαι ἄλλαι ἄλλαις , ὅθεν οὐδ’ ἐν πᾶσιν τοῖς ἁπτοῖς ἐνθεωροῦνται . διὰ τί γὰρ μὴ ὡς πᾶσα φωνὴ ἢ μεγάλη ἐστὶν ἢ μικρὰ ἢ τραχεῖα ἢ λεία , οὕτω πᾶν ἁπτὸν ἢ κραῦρόν ἐστιν ἢ γλίσχρον , ἢ τραχὺ ἢ λεῖον ; εἰ δὲ πᾶν ἐστιν ἢ θερμὸν ἢ ψυχρόν , ἢ ξηρὸν ἢ ὑγρόν , τοῦτο διὰ τὸ συστατικὰς εἶναι ταύτας τὰς ἀντιθέσεις τῆς τῶν σωμάτων ὑποστάσεως . εἰ δὲ καὶ τὸ βαρὺ καὶ κοῦφον πάντα διανενέμηται τὰ σώματα , ἀλλ’ οὐχ ὡς συμβεβηκότα ταῖς ἄλλαις ποιότησι , θερμότητι λέγω καὶ ψύξει , ἢ ξηρότητι καὶ ὑγρότητι · οὐ γὰρ ὥσπερ τῷ ποσῷ τῶν ψόφων καὶ τῷ ποιῷ παρηκολούθει τὸ μέγα καὶ μικρὸν καὶ τραχὺ καὶ λεῖον , οὕτω καὶ τῷ ποσῷ τοῦ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ ξηροῦ καὶ ὑγροῦ , φημὶ δὴ τῇ ἐπιτάσει καὶ ἀνέσει , πάρα · κολουθεῖ τὸ τραχὺ καὶ λεῖον ἢ βαρὺ καὶ κοῦφον καὶ τὰ λοιπά . ὁμοίως οὐδὲ ἐπειδὴ πᾶν σύνθετον ἢ τραχύ ἐστιν ἢ λεῖον , διὰ τοῦτο ἤδη αἱ ποιό - τητες αὗται παρακολουθήματά εἰσιν ἄλλων ποιοτήτων · μᾶλλον γὰρ τῇ θέσει ἕπονται τῶν μορίων · παρὰ γὰρ τὴν ἴσην ἢ ἄνισον τῶν μορίων θέσιν τὸ τραχὺ γίνεται καὶ τὸ λεῖον . ὥστε πάντῃ κεχωρισμέναι εἰσὶν αὗται ἀλλήλων , καὶ οὐδὲν ὅμοιον αὐτοῖς ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθητῶν ἔστιν ἰδεῖν . πρὸς δὲ τὴν δευτέραν ἐπιχείρησιν ὁ μὲν Θεμίστιος , ὡς εἶπον , οἴεται μηδὲν εἰρηκέναι τὸν’ Ἀριστοτέλη , λέγω δὴ τὴν ὅτι πάσης αἰσθήσεως περὶ ἕν τι γένος ἐχούσης ἡ ἁφὴ οὐκ ἔχει περὶ ἓν κοινὰν γένος τῶν ἁπτῶν · οἱ δὲ Ἀττικοὶ ἐξηγηταὶ ἀκριβῶς ἐπιστήσαντές φασιν ὅτι πάνυ συντόμως καὶ ταύτης τὴν λύσιν ἔθηκεν ὁ Ἀριστοτέλης εἰπὼν ὅτι καὶ αὐτὴ καταγίνεται περὶ ἕν τι γένος , οὐκ εἶναι δὲ ἔνδηλον τὸ ἓν γένος τὸ τῇ ἁφῇ ὑποκείμενον · διὰ δὲ τούτου ἐσήμανεν ὅτι ἔστι μέν , οὐ φανερὸν δέ . τί οὖν τοῦτό ἐστι ; λέγομεν ὅτι τὸ ἀντίτυπον · ἀντίτυπον δὲ λέγω οὐ τὸ ἀντικείμενον τῷ μαλακῷ καὶ μὴ ὑπεῖκον τῇ ἁφῇ , ἀλλὰ πᾶν φυσικὸν σῶμα τὸ προσπῖπτον καὶ θιγγάνον τῆς ἁφῆς πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῶν μαθηματικῶν σωμάτων , ἃ οὐ θιγγάνει οὐδὲ ἀντιβαίνει τῇ ἁφῇ . τὸ οὖν ὁπωσοῦν ἀντιβαῖνον τῇ ἁφῇ τοῦτό φαμεν ἀντίτυπον καὶ κοινὸν εἶναι γένος τῶν ἁπτῶν . οὐ δοκεῖ δὲ τοῦτο περιέχειν θερμότητα καὶ ψῦξιν · τούτων γὰρ οὐ κατὰ ὦσιν ἡ ἀντίληψις , εἰ μή τις μετὰ τῶν ὑποκειμένων ταῖς ποιότησι ταύταις σωμάτων , ἢ ἀέρος ἢ ἄλλου τινός , λέγοι καὶ αὐτῶν τὴν ἀντίληψιν γενέσθαι · οὕτως οὖν καθολικὸς ἔσται ὁ λόγος . ἀλλ’ εἰ τοῦτο , τί μᾶλλον τῶν ἁπτῶν γένος ἄν εἴη τὸ ἀντίτυπον ἢ καὶ τῶν ὁρατῶν καὶ ἀκουστῶν καὶ τῶν λοιπῶν ; ὑπόκειται γὰρ τοῦτο οὐ μόνον ταῖς ἁπταῖς ποιότησιν , ἀλλὰ καὶ τοῖς χρώμασι καὶ τοῖς ψόφοις καὶ τοῖς χυμοῖς καὶ ταῖς ὀσμαῖς . εἰ γὰρ οὐδὲν ἄλλο σημαίνομεν διὰ τοῦ ἀντίτυπον λέγειν ἢ τὸ φυσικὸν σῶμα , τί μᾶλλον ὑποκείμενον αὐτὸ φήσομεν εἶναι τῶν ἁπτῶν ποιοτήτων ἢ τῶν ἄλλων πάντων ; καὶ εἰ πᾶν ἕν τι γένος πάντως εἰς μίαν ἀντίθεσιν διαιρεῖται τὴν πρώτην , οἷον τὸ μὲν χρῶμα εἰς λευκὸν καὶ μέλαν , ὁ χυμὸς εἰς γλυκὺ καὶ πικρόν , αἱ ὀσμαὶ εἰς τὸ εὐῶδες καὶ δυσῶδες , ὁ ψόφος εἰς ὀξὺν καὶ βαρύν , δότωσαν καὶ τὴν τοῦ ἀντιτύπου διαίρεσιν καὶ λεγέτωσαν εἰς ποίαν πρώτην ἀντίθεσιν διαιρεθήσεται , πρὸς τῷ ὅπερ ἤδη εἶπον , μηδὲ λόγον ἔχειν ὑπὸ τοῦτο ἀναφέρειν θερμότητα καὶ ψῦξιν , ξηρότητα καὶ ὑγρότητα . ἔστιν οὖν τοῦτο τὸ ἀντίτοπον οὐ γένος τῶν ἁπτῶν , ἀλλ’ ὑποκείμενον ὥσπερ καὶ τῶν ἄλλων . οὐχ οὕτω δ’ εἴρηται τὸ πάσαν αἴσθησιν μίαν οὖσαν περὶ ἕν τι γένος αἰσθητῶν καταγίνεσθαι , τουτέστι περὶ ἕν τι ὑποκείμενον αἰσθητῶν κοινῶς γὰρ πάντων ἕν τί ἐστι τὸ ὑποκείμενον ) , ἀλλὰ γένος εἴρηται τὸ κατὰ πλειόνων καὶ διαφερόντων τῷ εἴδει ἐν τῷ τί ἐστι κατηγορούμενον , ὥσπερ τὸ χρῶμα λευκοῦ καὶ μέλανος ἑκάτερον γὰρ χρῶμα ) , ὁ ψόφος ὀξέος καὶ βαρέος ἑκάτερον γὰρ ψόφος ) , ὁ χυμὸς γλυκέος καὶ πικροῦ ἑκάτερον γὰρ χυμός τις ) καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ὡσαύτως . ὥστε ὅσον ἐπὶ τούτοις , οὐδὲ ἓν τῶν εἰρημένων ἐπιχειρημάτων λύσεως ἔτυχε . Τὰ εἰρημένα οὖν δύο ἐπιχειρήματα θεὶς ὁ Ἀριστοτέλης ὅτι οὐ μία ἡ ἁπτικὴ αἴσθησις , ἐντεῦθεν τρίτον λόγον τίθησι συνηγοροῦντα τῷ μὴ μίαν εἶναι αἴσθησιν τὴν ἁφὴν ἀλλὰ πλείους . οὐκ αὐτόθεν δὲ κατασκευάζει τὸ τοιοῦτο , ἀλλ’ ἔστιν ἔνστασις πρὸς συλλογισμὸν πειρώμενον δεικνύναι ὅτι ἡ αἴσθησις ἡ ἁπτικὴ μία ἐστὶ καὶ οὐ πολλαί · ὃς συλλογισμὸς οὐ κεῖται μέν , ἀλλ’ ἐπεὶ ἡ παρὰ Ἀριστοτέλους ἀνασκευὴ δοκεῖ ὡς πρὸς τοιοῦτον συλλογισμὸν ἐνίστασθαι , διὰ τοῦτο οἱ ἐξηγηταὶ στοχασάμενοι τὸν συλλογισμόν , ὃν λύουσιν αἱ παρὰ Ἀριστοτέλους ἀνασκευαί , εἶναί φασιν δυνάμει τοιοῦτον . εἰ τὸ αἰσθητήριον τῆς ἁφῆς ἕν ἐστιν , ἡ σάρξ , ἀνάγκη καὶ τὴν ἁπτικὴν αἴσθησιν μίαν εἶναι · ὧν γὰρ τὸ αἰσθητήριον ἕν , ταῦτα ἀλλήλοις τὰ αὐτά ἐστι , τῶν αὐτῶν δ’ αἰσθητῶν καὶ ἡ αἴσθησις μία · ἀλλὰ μὴν ἓν τῶν ἁπτῶν τὸ αἰσθητήριον , ἡ σάρξ · καὶ ἡ ἁπτικὴ ἄρα αἴσθησις μία . τούτου οὖν τοῦ συλλογισμοῦ καὶ τὸ συνημμένον καὶ τὴν πρόσληψιν δείκνυσι ψευδῆ οὖσαν . καὶ τὸ μὲν συνημμένον οὕτως · οὐκ ἀνάγκη , φησί , εἰ ἓν αἰσθητήριον , διὰ τοῦτο καὶ τὴν αἴσθησιν μίαν εἶναι · ἰδοὺ γὰρ ἓν μὲν αἰσθητήριον ἡ γλῶττα , διάφοροι δὲ αἱ αἰσθήσεις καὶ τὰ αἰσθητά , ἥ τε ἁπτικὴ καὶ ἡ γευστική , καὶ τὰ ἁπτὰ καὶ τὰ γευστά . καὶ ὅτι διάφοροι , πρόδηλον , ὅτι κατὰ τὸ ἄλλο πᾶν σῶμα αἰσθανόμεθα μὲν κατὰ τὴν ἁφήν , οὐ γευόμεθα δέ , ἀλλ’ ὅμως ἐπὶ τῆς γλώττης ἑνὸς ὄντος αἰσθητηρίου ἀμφότεραι συνδεδραμήκασιν αἱ αἰσθήσεις . ψεῦδος οὖν τὸ λέγειν , εἰ τὸ αἰσθητήριον ἕν , καὶ ἡ αἴσθησις μία . καὶ γὰρ εἰ ὥσπερ , φησί , ἐπὶ τῆς γλώττης συνδεδραμήκασιν ἄμφω , οὕτω συνέβη καὶ ἐπὶ παντὸς τοῦ σώματος συνδραμεῖν , ὥστε μὴ μόνον ἅπτεσθαι ἡμᾶς παντί , ἀλλὰ καὶ γεύεσθαι , οὐδ’ ἄν διεκρίναμεν ὅτι διάφοροι αὗται αἱ αἰσθήσεις , ἀλλὰ μίαν εἶναι καὶ τὴν αὐτὴν ἐνομίσαμεν · νῦν δὲ διὰ τὸ μὴ ἀντιστρέφειν , μηδὲ πᾶν τὸ ἁφῆς μετέχον καὶ γεύσεως μετέχειν , δείκνυται ἑτέρα οὖσα τῆς γεύσεως ἡ ἁφή . οὐκ ἄρα διὰ τὸ ἓν εἶναι αἰσθητήριον καὶ τὴν αἴσθησιν ἀνάγκη μίαν εἶναι · τοὐναντίον δὲ διὰ τὸ πλείονα εἶναι τὰ αἰσθητὰ καὶ τὰς αἰσθήσεις εὔλογον πλείους εἶναι , ὥσπερ ἐπὶ τῆς γλώττης . ὥστε οὐδ’ εἰ τὸ ἁπτικὸν αἰσθητήριον ἕν , πάντως καὶ ἡ ἁπτικὴ αἴσθησις μία . οὕτω μὲν οὖν τὸ συνημμένον ἀνεῖλεν ) ἀναιρεῖ δὲ καὶ τὴν πρόσληψιν , ὅτι ὅλως ἡ σὰρξ οὔκ ἔστιν αἰσθητήριον τῆς ἁφῆς . ἐπειδὴ δὲ εἰς ταὐτὸν συντρέχει ἥ τε τῆς προσλήψεως τοῦ συλλογισμοῦ ἀνασκευὴ καὶ τὸ δεύτερον τῶν προβλημάτων ἑκάτερον γὰρ βούλεται τὸ μὴ εἶναι τὴν σάρκα αἰσθητήριον ) κοινοῖς ἐπιχειρήμασιν ἑκάτερον κατασκευάζει . δὲ τοῦτο , λέγω δὴ τὸ μὴ εἶναι τὴν σάρκα αἰσθητήριον , τοὺς λόγους , οἷς ἐχρῶντο οἱ τὴν σάρκα βουλόμενοι εἶναι αἰσθητήριον εἰς κατασκευὴν τοῦ εἶναι αὐτὴν αἰσθητήριον , καὶ ἐκτιθέμενος καὶ ἀναιρῶν . εἰσὶ δὲ οὗτοι τρεῖς τὸν ἀριθμόν · εἷς μὲν ἐκ τοῦ ἀχρόνου τῆς ἀντιλήψεως , διότι ἀχρόνως ἅμα τῷ θιγεῖν τῇ σαρκὶ τῶν ἁπτῶν ἀντιλαμβανόμεθα αὐτῶν . εἰ γὰρ ἦν μεταξὺ ἡ σὰρξ καὶ μὴ αἰσθητήριον , ἔδει χρόνου τινὸς πρὸς τὴν ἀντίληψιν , λέγω ἐν ᾧ ἔδει τὴν σάρκα παθοῦσαν οὕτω διαδοῦναι τὸ πάθος εἰς τὸ αἰσθητήριον ἐντὸς ὄν . εὔλογον γάρ , ὥσπερ ἐπὶ τῆς ἀκοῆς διὰ τοῦ μεταξὺ ἡ ἀντίληψις οὐκ ἄχρονος γίνεται ἅμα τῷ γενέσθαι τὸν ψόφον , μάλιστα ὅταν πόρρω ᾖ τὸ ψοφοῦν , ἀλλὰ δεῖ τινος χρόνου , ὥστε παθεῖν τὸν ἀέρα , εἶτα τοῦτον εἰς τὴν ἀκοὴν ποιῆσαι . οὕτω γοῦν ἐν τοῖς Μετεώροις ἐδείχθη , ὅτι καίτοι προτέρας γενομένης τῆς βροντῆς ὕστερον αὐτῆς ἀντιλαμβανόμεθα , τῆς δ’ ἀστραπῆς καὶ πρότερον ὑστέρας γενομένης , διά τε τὸ παχυμερέστερον τῆς ἀκοῆς καὶ διὰ τὴν τοῦ φωτὸς ὀξεῖαν κίνησιν · ὁμοίως καὶ ἐπὶ τῆς εἰρεσίας πρότερον ὁρῶμεν τὴν κώπην ἀνενεχθεῖσαν , εἶτα τοῦ ψόφου αἰσθανόμεθα . ὁμοίως ἡ ὄσφρησις σωματοειδεστέρα οὖσα τῆς ἀκοῆς δεῖται πλείονος χρόνου εἰς τὴν ἀντίληψιν , κἄν πάνυ πλησίον ᾖ τὸ ὀσφραντόν , μέχρις ἄν παθὼν ὁ ἀὴρ διαβῇ εἰς τοὺς μυκτῆρας , ἵνα θᾶττον διαβῇ ἐπὶ τὸ αἰσθητήριον | τὸ πάθος . ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ ὀξυτάτη τῶν αἰσθήσεων ἡ ὄψις οὐκ ἄχρονον πάντως ἴσχει τὴν ἀκριβῆ τῶν ὁρατῶν ἀντίληψιν . εἰ γὰρ εἰ γὰρ πόρρωθεν κύκλος προσπέσῃ τῷ ὄμματι τὴν θέσιν ἔχων κατὰ τὸ αὐτὸ τῷ ὄμματι ἐπίπεδον , εὐθεῖα εἶναι δοκεῖ , καὶ τὰ τρίγωνα πόρρωθεν κυκλικὰ φαίνεται , καίτοι θιγούσης αὐτῶν τῆς ὄψεως . ὥσπερ οὖν ἐπὶ τούτων διὰ τοῦ μεταξὺ ἀντιλαμβανομένων ἡ σωματοειδεστέρα τῶν αἰσθήσεων δεῖται χρόνου πρὸς τὴν ἀντίληψιν , οὕτω εὔλογον δήπου καὶ τὴν ἁφήν , εἴ γε ἡ σὰρξ μὴ ἦν τὸ αἰσθητήριον ἀλλὰ μεταξύ , μὴ ἀχρόνως ἅμα τῷ θιγεῖν ἀντιλαμβάνεσθαι , ἀλλὰ δεῖσθαί τινος χρόνου πρὸς τὴν μέχρις ἄν παθοῦσα ἡ σὰρξ διαδῷ ἐπὶ τὸ αἰσθητήριον ἐντὸς ὂν τὸ πάθος . οὗτος μὲν οὖν εἷς λόγος τῶν βουλομένων τὴν σάρκα εἶναι αἰσθητήριον , ἕτερος δ’ οὗτος . οὐδὲ ὁρῶμεν , φησίν , ἄλλο τι αἰσθητήριον ἁπτικὸν παρὰ τὴν σάρκα , διὸ μάταιον τὸ τοῦτο μὲν ἐᾶν , ἄλλο δέ τι ζητεῖν μὴ φαινόμενον . ὁ δὲ τρίτος λόγος ἐνστάσεως ἐστι λύσις . οἱ γὰρ μὴ βουλόμενοι εἶναι τὴν σάρκα αἰσθητήριον ἀλλὰ μεταξὺ ἔνστασίν τινα τοιαύτην τοῖς βουλομένοις εἶναι αὐτὴν αἰσθητήριον προσφέρουσιν · εἰ ἡ σὰρξ αἰσθητήριόν ἐστιν , ὅπερ ἐπὶ πάντων τῶν αἰσθητηρίων ὑπάρχει , ἀναγκαῖον δήπου καὶ ἐπὶ αὐτῆς ὁρᾶσθαι . ὥσπερ οὖν ἐπ’ ἐκείνων διά τινος μεταξὺ γίνεται ἡ ἀντίληψις , ἀέρος λέγω ἢ ὕδατος , οὕτω καὶ ἐπὶ ταύτης ἔδει διά τινος μεταξὺ προσβάλλειν τῇ σαρκὶ τὰ ἁπτά · ἐπὶ γοῦν τῶν ἄλλων ἐπιτιθεμένου τοῦ αἰσθητοῦ ἐπὶ τὸ αἰσθητήριον οὐκ ἐγίνετο αἴσθησις . εἰ δὲ τοῦτο μὴ γίνεται , ἀλλ’ αὐτοῦ θιγγάνει τοῦ ἁπτοῦ ἡ σὰρξ πρὸς τὴν ἀντίληψιν , ἔοικε μὴ εἶναι αἰσθητήριον , ἀλλὰ μεταξύ , εἴ γε δεῖ φυλάττεσθαι ἐπὶ πασῶν τῶν αἰσθήσεων τὴν αὐτὴν συμφωνίαν καὶ μὴ διαφωνεῖν τὴν ἁφὴν πρὸς τὰς ἄλλας · ἡ γὰρ γεῦσις καὶ ἁφή τίς ἐστι καὶ τὰ αὐτὰ ἄπορα ἔχει . ταύτην τὴν ἔνστασιν ἐπιχειρεῖ σαλεύειν ὡς οἷόν τε ἐντρεχέστατα , συνηγορῶν τοῖς τὴν σάρκα αἰσθητήριον εἶναι βουλομένοις . φησὶν οὖν ὅτι φυλάττεται καὶ ἐπὶ τῆς ἁφῆς ἡ αὐτὴ ἀναλογία τῶν αἰσθήσεων , καὶ διά τινος μεταξὺ γίνεται ἡ ἀντίληψις . ὥσπερ γὰρ εἰ βάψωμεν τοὺς δακτύλους ἐν ὕδατι ἢ ἐν ἐλαίῳ , εἶτα θίγωμέν τινος , ἔστι μεταξὺ τοῦ τε δακτύλου καὶ οὗ ἅπτεται ὑγρόν τι σῶμα ἀμέλει διαστήσαντες τὸν δάκτυλον ὁρῶμεν ἐν αὐτῷ ἔτι τὴν ὑγρὰν οὐσίαν , διὰ δὲ τὴν μικρότητα τοῦ μεταξὺ δοκοῦσιν ἀμέσως ἅπτεσθαι ἀλλήλων τὰ ἁπτόμενα ) , οὕτως ἐξ ἀνάγκης καὶ ἐπὶ τοῦ ἀέρος συμβαίνει εἶναι μεταξὺ τῶν ἁπτομένων ἀέρα τινά , λανθάνειν δὲ διὰ τὴν σμικρότητα · ὥστε καὶ ἐπὶ τῆς ἁφῆς οὐκ ἄμεσος τῆς σαρκὸς ἡ ἀντίληψις , ἀλλὰ διά τινος μεταξύ · εἰ δὲ τοῦτο , φυλάττεται ἄρα καὶ ἐνταῦθα ἡ τῆς ἁφῆς πρὸς τὰς ἄλλας συμφωνία . Τούτους οὖν τοὺς λόγους δι’ ὧν δοκεῖ κατασκευάζεσθαι ὅτι ἡ σάρξ ἐστι τὸ ἁπτικὸν αἰσθητήριον ἀνελὼν ἔχει δεδειγμένον ὅτι ἡ σὰρξ οὐκ ἔστιν αἰσθητήριον ἀλλὰ μεταξύ . τὸν μὲν οὖν πρῶτον τῶν λόγων ἐκ τοῦ χρόνου τῆς ἀντιλήψεως κατασκευάζοντα τὸ αἰσθητήριον εἶναι τὴν σάρκα ἀνασκευάζει οὕτως · οὐκ ἀναγκαῖον , φησί , πρὸς τὸ δεῖξαι τὴν σάρκα εἶναι αἰσθητήριον τὸ ἅμα τῇ θίξει αὐτῆς τὴν ἀντίληψιν γίνεσθαι τῶν ἀπίων . καὶ γὰρ νῦν , φησίν , εἴ τις ὑμένα τινὰ περιτείνει περὶ τὸν δάκτυλον οἷον λέπος ᾠοῦ ἡ σκορόδων ἤ τινος τοιούτου , ουοεν ἧττον οὕτως ἅμα τῆ θίξει γίνεται ἡ ἀντίληψις . εἰ δὲ ἐπινοήσειέ τις καὶ συμπεφυκὸς τῷ δακτύλῳ τὸ λέπος , πολλῷ μᾶλλον ἥκιστα ἐμποδίσει . εἰ οὖν ἀλλοτρίου σώματος τῇ σαρκὶ περικειμένου οὐδὲν ἐμπόδιον γέγονε πρὸς τὴν ἄχρονον ἀντίληψιν , πολλῷ μᾶλλον τῆς σαρκὸς συμπεφυκυίας τῷ αἰσθητηρίῳ οὐδὲν ἔδει ἐμποδίζεσθαι τὴν ἀντίληψιν τῶν αἰσθητῶν . οὐκ ἄρα τὸ ἄχρονον τῆς ἀντιλήψεως αἰσθητήριον εἶναι τὴν σάρκα δείκυσι . πρὸς δὲ τὸν δεύτερον λόγον τὸν λέγοντα μηδὲ φαίνεσθαι ἄλλο τι αἰσθητήριον παρὰ τὴν σάρκα ἐκεῖνό φησιν · ὥσπερ , φησίν , εἰ ὁ ἀὴρ ἡμῖν περιεπεφύκει παχυνθεὶς οὕτως ὡς ἀποκρύπτειν τό τε ὀπτικὸν καὶ ἀκουστικὸν καὶ ὀσφραντικὸν αἰσθητήριον , ἐνομίσαμεν ἄν διὰ τὸ δι’ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ , λέγω δὴ τοῦ ἀέρος συμφυοῦς ἡμῖν ὄντος , καὶ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν καὶ ὀσφραίνεσθαι , μίαν τινὰ αἴσθησιν εἶναι τούτων πάντων ἀντιληπτικήν , τῷ μὴ ὁρᾶν διακεκριμένα τὰ μόρια δι’ ὧν αἱ τούτων ἀντιλήψεις ἀνὰ μέρος γίνονται , νῦν δὲ ἐπειδὴ ὁρῶμεν διῃρημένα τὰ αἰσθητήρια τῷ μὴ συμπεφυκέναι ἡμῖν τὸν ἀέρα , κἂν δι’ ἑνὸς τῶν διαφόρων ἀντιλαμβανώμεθα , λέγω δὴ τοῦ ἀέρος , ὃς τῇ διαφανεῖ τε καὶ διηχεῖ καὶ διόσμῳ ἑαυτοῦ δυνάμει προσάγει ἡμῖν τὰ αἰσθητά , ὅμως κρίνομεν διαφόρους εἶναι καὶ τὰς δυνάμεις , ὥσπερ καὶ τὰ αἰσθητήρια , οὕτως οὐ δεῖ νομίζειν , ἐπειδὴ δι’ ἑνός τινος τῆς σαρκὸς τὰ διάφορα ἁπτὰ ἀντιληπτὰ ἡμῖν γίνεται , ἤδη ἕν τι εἶναι καὶ τὸ αἰσθητήριον , ἀλλ’ ἐπειδὴ διάφοροι αἱ τῶν ἁπτῶν ἀντιθέσεις , δεῖ καὶ τὰ αἰσθητήρια πλείονα εἶναι , ταῦτα δὲ κρύπτεσθαι τῷ συμπεφυκέναι ἡμῖν τὴν σάρκα μεταξὺ οὖσαν τῶν τε αἰσθητῶν καὶ τῶν αἰσθητηρίων · ὡς εἴγε μὴ συμφυὴς ἦν ἡμῖν ἡ σάρξ , ἀλλ’ ἐπεφύκει χωρίζεσθαι ὥσπερ ὁ ἀήρ , ἐφάνη ἄν τὰ νῦν δι’ αὐτῆς κρυπτόμενα τῶν ἁπτῶν αἰσθητήρια , ὥσπερ ἐκ τοῦ ἐναντίου , εἴ τις ἐπὶ τοῦ νῦν λεχθέντος ὑποδείγματος μὴ ἐπέστησε τῇ διαφορᾷ τῶν ὁρατῶν καὶ ὀσφραντῶν καὶ ἀκουστῶν , τοῦ ἀέρος συμπεφυκότος ἡμῖν , εἰ οὕτως ἔτυχεν , ἐνόμισεν ἄν τούτων ἁπάντων εἶναι τὸ αἰσθητήριον τὸν συμπεφυκότα ἡμῖν ἀέρα . οὐκ ἄρα οὐδὲ παρὰ τὸ μὴ ὁρᾶσθαι ἄλλο τι τῶν ἁπτῶν αἰσθητήριον παρὰ τὴν σάρκα , ἤδη τοῦτο ἱκανὸν εἰς πίστιν τοῦ εἶναι τὴν σάρκα αἰσθητήριον . φήσαιμι δ’ ἄν ἔγωγε πρὸς τοῦτο ὅτι εἰ πλείονα ἦν τὰ τῶν ἁπτῶν αἰσθητήρια κρυπτόμενα ὑπὸ τῆς σαρκὸς μεταξὺ οὔσης , ἐπειδὴ ἀνάγκη σώματα εἶναι τὰ αἰσθητήρια , ἀνάγκη δήπου τοῖς τόποις αὐτὰ διῃρῆσθαι , ὥσπερ καὶ νῦν τοῖς τόποις διῄρηνται ἀπ’ ἀλλήλων τὰ αἰσθητήρια · εἰ δ’ ἀνάγκη τοῖς τόποις αὐτὰ διῃρῆσθαι , ἔδει μὴ τὸ τυχὸν ἁπτὸν τῷ τυχόντι μορίῳ τῆς | σαρκὸς προσπελάζον ἀντιληπτὸν εἶναι , ὥσπερ οὐδ’ εἰ ὁ ἀὴρ ἡμῖν περιεπεφύκει καὶ προσηνέχθη τὸ ὁρατὸν μὴ ἐν ἐκείνῳ τῷ μορίῳ τοῦ ἀέρος τῷ ὄντι κατ’ εὐθεῖαν τοῦ ὄμματος , ἀλλὰ τῷ κατ’ εὐθεῖαν τοῦ ἀκουστικοῦ πόρου , οὐκ ἂν ὤφθη . οὕτω δηλονότι καὶ νῦν ἀνάγκη ἦν πᾶσα , εἰ πλείονα ἦν τὰ τῶν ἁπτῶν αἰσθητήρια ὑπὸ τῆς σαρκὸς κρυπτόμενα , ἐπειδὴ διῄρηνται ταῦτα τοῖς τόποις , μὴ παντὶ μορίῳ τῆς σαρκὸς πᾶν εἶδος ἁπτὸν προσπελάζον ἀντιληπτὸν εἶναι · νῦν δέ ἐστι . δῆλον οὖν ὅτι οὐ πλείονά ἐστιν ἐντὸς τὰ αἰσθητήρια . εἰ δέ τις λέγοι πλείονα μὲν εἶναι , ἕκαστον δὲ πάντων ἀντιλαμβάνεσθαι , μάταιον · ἤρκει γὰρ καὶ τὸ ἕν . οὐκ ἄρα πλείονα τὰ τῶν ἁπτῶν αἰσθητήρια , ἀλλ’ ἕν . εἰ δὲ ἕν , ἀνάγκη πᾶσα τὴν σάρκα εἶναι · οὐδὲν γὰρ τῶν ὁμοιομερῶν δι’ ὅλου τοῦ ζῴου κατὰ συνέχειαν πεφοίτηκεν οὕτως ὡς ἡ σάρξ . οὕτω μὲν οὖν καὶ τὸν δεύτερον τῶν λόγων ὁ Ἀριστοτέλης ἀνεσκεύασε , καὶ ἡμεῖς πρὸς τοῦτον ἀντείπομεν . τὸν δὲ τρίτον τῶν λόγων ἀνασκευάζει τοῦτον τὸν τρόπον · ἦν δὲ ὁ τὸν ἐνιστάμενον τοῖς τὴν σάρκα βουλομένοις αἰσθητήριον εἶναι ἐπιλυόμενος . ἡ δ’ ἔνστασις ἦν ὅτι οὐ σώζει ἡ σὰρξ τὴν ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθητηρίων ἀναλογίαν , λέγω δὴ τὴν διὰ τοῦ μεταξὺ ἀντίληψιν · ἐπιλύεται δὲ τῷ εἶναι καὶ ἐνταῦθα ὁμοίως τὸ μεταξύ , ὡς ἐπὶ τῶν ἐν ὕδατι ἁπτομένων τὸ προσιζάνον ὑγρόν · οὕτω δὴ καὶ ἐν τῷ ἀέρι εὔλογον εἶναί τινα μεταξὺ τῶν ἁπτομένων ἀέρα βραχύν . ταύτην οὖν τὴν ἐπίλυσιν διελέγχει ὁ Ἀριστοτέλης . εἰ γὰρ καὶ ἔστι , φησί , μεταξύ τι καὶ ἐπὶ τῶν ἁπτομένων , ἀλλ’ οὐ τὸ ἀνάλογον ταῖς ἄλλαις αἰσθήσεσιν . κοινὸν γάρ ἐστι τοῦτο τὸ μικρὸν τὸ μεταξὺ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . καὶ γὰρ ἐπὶ τῆς ἐπιτιθεμένης λήμης τῷ ὄμματι ἔστι τὸ τοιοῦτο μεταξὺ ἐξ ἀνάγκης · ἅπτεται γὰρ δῆλον · ὅτι καὶ ἡ λήμη τοῦ κερατοειδοῦς . εἰ οὗν τὰ ἁπτόμενα διά τινος μεταξὺ ἅπτεται , ἔστι δηλονότι καὶ τῆς λήμης καὶ τοῦ ὄμματος μεταξύ τι , ἀλλ’ ὅμως οὐχ ὁρῶμεν τὴν λήμην , διότι οὐχ ἁπλῶς δεῖ εἶναι τὸ μεταξύ , ἀλλὰ καὶ σύμμετρον τῷ διαστήματι . οὔτε γὰρ ἐὰν πολὺ εἴη ὑπὲρ τὴν ἀναλογίαν τοῦ ὄμματος καὶ τῶν ὁρατῶν τὸ μεταξὺ τούτων , ὀψόμεθα τὰ ὁρατά , οὔτε ἐὰν πάνυ ἐλάχιστον , ὡς ἐπὶ τῆς ἐπικειμένης λήμης τῷ ὄμματι . δεῖ ἄρα καὶ ἐπὶ τῆς ἁφῆς τὸ ἀνάλογον ταῖς ἄλλαις εἶναι μεταξύ · νῦν δὲ οὐκ ἔστι . δῆλον οὖν ὅτι κἂν παραδέξηταί τις τὴν λύσιν αὐτῶν , οὐδ’ οὕτως εὑρήσει φυλαττομένην τὴν ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων ἀναλογίαν . ἔστι δὲ καὶ πρὸς ταῦτα , λέγω δὴ τὰ παρὰ Ἀριστοτέλους , ἀντειπεῖν · τὸ γὰρ ὄμμα οὐχ ἁπλῶς τινος μεταξὺ δεῖται , ἀλλὰ καὶ διαφανοῦς , καὶ οὐ μόνον , ἀλλὰ καὶ πεφωτισμένου . ἐρεῖ οὖν τις ὅτι οὐχ ὁρῶμεν διὰ τοῦ μταξὺ τοῦ τε ὄμματος καὶ τῆς λήμης οὐ διὰ τὸ βραχὺ εἶναι αὐτό , ἀλλ’ ὅτι ἀντιφράττει τῷ φωτὶ ἡ λήμη καὶ οὐκ ἐᾷ ἐνεργείᾳ τὸ μεταξὺ ἐκεῖνο γενέσθαι διαφανές · ὡς εἴ γε μὴ ἀντέφραττεν ἡ λήμη τῷ φωτί , εἴδομεν ἄν αὐτήν . ὅλως δὲ καὶ τὸ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν κατὰ τὸ ποσὸν τοῦ μεταξὺ σώζεσθαι ἐπὶ πασῶν τῶν αἰσθήσεων ἄλογον . εἰ γὰρ αἱ σωματοειδέστεραι τῶν αἰσθήσεων ἥττονος δέονται τοῦ μεταξύ οὐδὲ γὰρ δι’ ὅσου ἡ ὄψις ἀντιλαμβάνεται τῶν · ὁρατῶν , διὰ τοσούτου καὶ ἡ ἀκοὴ τῶν ἀκουστῶν , ὡς δηλοῖ τὸ ἐπὶ τῆς εἰρεσίας συμβαῖνον , λέγω δὴ τὸ πρώτην ὁρᾶν ἀνιοῦσαν τὴν κώπην , εἶτα τοῦ ψόφου αἰσθάνεσθαι · οὐδὲ μὴν δι’ ὅσου ἡ ἀκοή , διὰ τοσούτου καὶ ἡ ὄσφρησις ) , εὔλογον οὖν καὶ τὴν ἁφὴν παχυμερεστέραν οὖσαν πασῶν ἥττονος δεῖσθαι τοῦ μεταξὺ παρὰ πάσας . ὅλως δὲ τὸ δεῖσθαι τὴν ἁφὴν τοῦ μεταξὺ οὐκ ἀναγκαίως κατεσκεύασται ἐκ τῆς πρὸς τὰς ἄλλας αἰσθήσεις ἀναλογίας · μάλιστα μὲν γὰρ οὐδὲ γεῦσις δεῖται . οὐδὲ γὰρ ὅσα συμβαίνει ἐπὶ τῶν ὄψεων , ἀνάγκη καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς συμβαίνειν , οὐδ’ ὅσα ἐπὶ ἀκοῆς καὶ ὀσφρήσεως , καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν . οἷον ὅτι ἡ μὲν ὄψις κατ’ ἐκπομπὴν αἰσθάνεται , αἱ δὲ λοιπαὶ κατὰ εἰσπομπήν , καὶ οὐ διὰ ταύτας καὶ ἡ ὄψις κατὰ εἰσπομπήν . πάλιν ἐπὶ μὲν ἄλλων δεῖ τὸν ἀέρα αὐτὸν παθεῖν ὑλικῶς , ἵν οὕτως ἡ αἴσθησις πάθῃ , οἷον εὐώδη γενέσθαι ἢ ψοφεῖν , ἐπὶ δ’ ὄψεως οὐχ οὕτως · οὐ γὰρ χρώννυται ὁ ἀήρ . καὶ ὅτι ἡ μὲν ὄψις ἄνευ φωτὸς οὐκ ἐνεργεῖ , αἱ δὲ λοιπαὶ ναί . οὐκ ἀνάγκη ἄρα τὰ αὐτὰ ἐπὶ πασῶν τῶν αἰσθήσεων συμβαίνειν . ὥστε οὐδὲν θαυμαστὸν εἰ τῶν ἄλλων δεηθεισῶν τοῦ μεταξὺ γεῦσις καὶ ἁφὴ οὐκ ἐδεήθη . καὶ αὐτὴ γοῦν ἡ ὀνομασία αὐτοῦ τούτου δηλωτική ἐστι , τοῦ τὴν ἁφὴν τῷ θιγγάνειν ἔχειν τὴν ἀντίληψιν . ταῦτα μὲν οὖν ὁ Ἀριστοτέλης , δι’ ὧν κατασκευάζειν ἔδοξεν ὅτι τε πλείους αἱ ἁπτικαὶ αἰσθήσεις καὶ οὐ μία , καὶ ὅτι ἡ σὰρξ οὐκ ἔστι τὸ ἁπτικὸν αἰσθητήριον ἀλλὰ μεταξύ , καὶ ὅπως ἡμεῖς πρὸς τὰ εἰρημένα ὑπηντήσαμεν . μήποτε δὲ οὐδὲ δύο τὰ εἰρημένα προὔθετο κατασκευάσαι , ἀλλὰ ἓν μόνον , ὅτι πλείους αἰσθήσεις αἰ ἁφαί , τὸ δὲ δεύτερον εἰς τοῦτο ἐπαναφέρεται . τὸν γὰρ συλλογισμὸν τὸν δεικνύντα ὅτι μία ἐστὶν αἴσθησις ἐκ τοῦ ἓν εἶναι τὸ αἰσθητήριον ἐλέγχων ἔδειξεν ὅτι οὔτε τὸ συνημμένον αὐτοῦ ἦν ὑγιὲς οὔτε ἡ πρόσληψις . ἡ δὲ πρόσληψις ἦν ὅτι ἡ σὰρξ μία οὖσα αἰσθητήριόν ἐστι τῆς ἁφῆς . ἵνα οὖν δείξῃ ὅτι οὐχ ἓν τὸ αἰσθητήριον * * * ἀλλὰ μεταξύ , ὅπερ ἔδειξε διὰ τῶν τριῶν εἰρημένων ἐπιχειρημάτων . Τοιαύτας μὲν οὖν ὁ Ἀριστοτέλης ἐπὶ τῶν δύο προβλημάτων , εἴπερ εἴη , ἐποιήσατο τὰς ἐπιχειρήσεις , γυμνάζων ἡμᾶς , ὅπερ ἤδη εἶπον , μὴ ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε πιθανοὺς παραδέχεσθαι λόγους , ἀλλ’ ἀληθεῖς . ἔστι δ’ ἡ τοῦ Ἀριστοτέλους δόξα καὶ ὅτι μία ἡ ἁπτικὴ αἴσθησις , καὶ ὅτι ἡ σὰρξ αἰσθητήριον . ὅτι γὰρ οἶδε μίαν τὴν ἁφήν , ἐν τῷ προοιμίῳ τοὐ τρίτου λόγου ἐδήλωσεν . “ ὁτι γάρ ” , φησίν , “ οὐκ ἔστιν αἴσθησις παρὰ τὰς πέντε ” , καὶ ταύτας ἀπαριθμησάμενος μίαν τῶν πέντε καὶ τὴν ἁφὴν συνηρίθμησεν . ὥστε εἰ πέντε αἱ αἰσθήσεις , μία δὲ τούτων ἡ ἁφή , μία ἄρα ἡ ἁπτικὴ αἴσθησις . καὶ τὴν σάρκα δὲ αἰσθητήριον βούλεται ἐν οἷς φησιν “ ἡ δὲ ἁφὴ τῷ αὐτῶν ἅπτεσθαί ἐστιν ” · ἔτι δὲ μᾶλλον ἐν οἷς πάλιν φησὶ “ καὶ ὅσων μὲν αὐτοὶ ἁπτόμενοι αἰσθανόμεθα , τῇ ἀφῇ αἰσθητά ἐστιν , ἣν τυγχάνομεν ἒχοντες ” . εἰ δὲ τῷ ἅπτεσθαι αἰσθανόμεθα , ἅπτεται δὲ ἡ σάρξ , αἰσθητήριον ἄρα ἡ σάρξ . μᾶλλον δὲ ἐκ τῶν διεσπαρμένως αὐτῷ εἰρημένων συναγαγόντα τὴν τοὐ φιλοσόφου διάνοιαν ἔστιν εἰπεῖν ὅτι καὶ μίαν καὶ πολλὰς αἰσθήσεις οἶδεν τὴν ἁφήν , καὶ οὐ μόνον αὐτὴν ἀλλὰ καὶ τὰς λοιπὰς αἰσθήσεις , καὶ τὴν σάρκα καὶ αἰσθητήριον εἶναι καὶ μεταξύ · ὁμοίως καὶ τὰ λοιπὰ αἰσθη - τήρια . καὶ γὰρ ἡ ἡμετέρα ψυχὴ καὶ μία ἐστὶ καὶ πολυμερής . ὥσπερ n 2r γὰρ ὁ μὲν τοῦ χρώματος λόγος καθ’ αὑτὸν μὲν ἀμερής ἐστι καὶ ἀσχημάτιστος , συνδιίσταται δὲ καὶ συσχηματίζεται τῷ ὑποκειμένῳ σώματι , οὕτω δὲ καὶ ἡ ἄλογος ψυχὴ ἔχει μὲν κατ’ οὐσίαν τὸ ἀμερὲς καὶ ἀδιάστατον ἐπεὶ πῶς ἄν ἅμα κατὰ ταὐτὸν τοῦ λευκοῦ καὶ τοῦ μέλανος ἀντελαμβά - νετο ; ) μεριστὴ δὲ γίνεται περὶ τὰ σώματα συνδιισταμένη αὐτοῖς . ἐπεὶ οὖν ἀμερής ἐστι κατά τι καὶ μεριστή , εἰκότως καὶ μία λέγοιτ’ ἄν καὶ πολλαί . καὶ διὰ τοῦτο οὖν καὶ ἑκάστη τῶν δυνάμεων αὐτῆς καὶ μία εἴη καὶ πολλαὶ ὡς συμμεριζομένη τῷ ὑποκειμένῳ καὶ ἄλλῳ μορίῳ ἄλλου αἰσθητοῦ ἀντι - λαμβανομένη . ἐζήτησε δὲ τοῦτο μάλιστα ἐπὶ τῆς ἁφῆς εἰκότως · ἐπειδὴ γὰρ αὕτη προσυλοτέρα ἐστὶ μᾶλλον καὶ σωματοειδεστέρα , εἰκότως προφατῆς νέστερον ἔχει τὸ πολυμερές , καὶ αἱ μὲν ἄλλαι μᾶλλον ἓν ἢ πολλά , αὕτη δὲ μᾶλλον πολλὰ ἢ ἕν . καὶ τί λέγω ἐπὶ τῆς ἀλόγου ψυχῆς , ὅπου γε καὶ ἡ λογικὴ ὡς πρὸς τὸν νοῦν παραβαλλομένη μεριστή πώς ἐστι , καὶ αὐτὴ προτάσεσι χρωμένη καὶ κατασκευαῖς καὶ συμπεράσμασιν ; εὔλογον δὲ καὶ αἰσθητήριον τὴν σάρκα εἶναι . εἰ γὰρ ἦν μεταξύ , ἐπειδὴ παχυτέρα ἐστὶν ἀέρος καὶ ὕδατος , ἐν ἐκείνοις δὲ καίπερ λεπτοτέροις οὖσιν ὅμως γίνεταί τις χρόνος , ὥστε ἀντιλαβέσθαι τῶν αἰσθητῶν δι’ αὐτῶν τὰς αἰσθήσεις πρότερον γὰρ ὁρῶμεν ἀνεσπασμένην τὴν κώπην , εἶτα ὕστερον τοῦ ψόφου ἀκούομεν , καὶ τῆς βροντῆς γινομένης πρῶτον ἡμῖν ἡ ἀστραπὴ φαίνεται · καὶ οὐκ εὐθὺς δὲ ἅμα τῷ πλησιάσαι τὸ εὐῶδες ἀντιλαμβανόμεθα τῆς ὀσμῆς , ἀλλὰ δεῖ χρόνου τινὸς πρὸς τὴν ἀντίληψιν ) , εἰ τοίνυν δι’ ἀέρος λεπτομεροῦς ὄντος ὅμως δεῖ χρόνου πρὸς τὸ αἰσθέσθαι καὶ ψόφου καὶ ὀσμῆς , πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς ἁφῆς , εἴπερ ἡ σὰρξ μὴ ἦν αἰσθητήριον ἀλλὰ μεταξύ , ἔδει χρόνου ἡμῖν πρὸς τὴν ἀντίληψιν τῶν ἁπτῶν διὰ τὴν παχύτητα τῆς σαρκός , εἰ μή τις ἐπὶ τῶν ἄλλων τὸ διάστημα αἰτιῷτο . ἀλλ’ ἐπὶ τῆς ὀσμῆς καὶ σύνεγγυς ὄντος τοῦ θυμιάματος ὅμως χρόνου τινὸς δεόμεθα πρὸς τὴν ἀντίληψιν . ἀλλ’ ὅμως εἰ καὶ αἰσθητήριον ἡ σάρξ ἐστιν , ἀλλὰ καὶ μεταξύ , ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθητηρίων · τὸ μὲν γὰρ κυρίως αἰσθητήριον τὸ πνεῦμά ἐστι · καὶ ἐπὶ τοῦ ὀφθαλμοῦ δὲ τὸ κρυσταλλοειδὲς καὶ τὰ λοιπὰ ὑγρὰ καὶ οἱ χιτῶνες ὡς μὲν πρὸς τὸ πνεῦμα μεταξύ εἰσιν , ὡς δὲ πρὸς ἀέρα καὶ τὰ ἄλλα αἰσθητήριον . ἀλλ’ ἐνταῦθα μὲν ταῦτα μᾶλλον αἰσθητήριον ἢ μεταξύ · ἐπὶ δὲ τῆς ἁφῆς ἡ σὰρξ μᾶλλον μεταξὺ ἢ αἰσθητήριον διὰ τὸ προσυλότερον καὶ γεωδέστερον . οἰκειότερον γὰρ μᾶλλον τῷ πνεύματι τὸ ὁρατικὸν αἰσθητήριον ἢ ἡ σάρξ . αὕτη καὶ ἡ τοῦ Ἀριστοτέλους δόξα . ἰστέον δὲ ὅτι ὁ Θεμίστιος καὶ ἄλλην τίθησι κατασκευὴν δεικνὺς ὅτι οὐκ ἔστιν ἡ σὰρξ αἰσθητήριον . τὰ μὲν γὰρ αἰσθητήρια , φησί , τῶν ἐναντίων εἰσὶ κριτικά · κρίνει γὰρ ἡ ὅψις τὸ λευκὸν τὸ μέλαν κιαὶ ἡ γεῦσις τὸ γλυκὺ καὶ τὸ πικρόν , ἡ ἀκοὴ τὸν ὀξὺν καὶ οὐκέτι , βαρὺν φθόγγον , ἡ δὲ ἁφὴ ἀντικειμένου τοῦ τε κούφου καὶ τοῦ βαρέος μὲν βαρὺ κρίνει τῷ πίλησιν αὐτῆς καὶ ὤθησιν γενέσθαι , τὸ δὲ κοῦφον ἀκοή · διότι μηδὲ πάσχει ὑπ’ αὐτοῦ . λέγω οὖν ὃτι ὣσπερ ἐπὶ τῶν ἀλλων ἐλέγομεν ὅτι ἀντιλαμβάνονται οὐ μόνον τῶν ἰδίων αἰσθητῶν , ἀλλὰ καὶ τῶν στερήσεων ἀντιλαμβάνεται γὰρ ἡ μὲν ὄψις τοῦ σκότους , σιγῆς δ’ ἡ ἀκοή · ἀντιλαμβάνεσθαι δὲ τούτων ἐλέγομεν οὐ κατὰ κατάφασιν , ἀλλὰ κατὰ ἀπόφασιν τῷ μηδὲν πάσχειν ) οὕτω φαμὲν καὶ τῆς κουφότητος ἀντιλαμβάνεσθαι τὴν ἁφὴν κατὰ ἀπόφασιν , ἐπεὶ τῷ αὐτῷ λόγῳ ἐροῦμεν μηδὲ τὰς ἄλλας τῶν ἀντικειμένων ἀντιληπτικὰς εἶναι · οὐ γὰρ πάσχει ἡ ὄψις ὑπὸ τοῦ σκότους οὐδὲ ἡ ἀκοὴ ὑπὸ τῆς σιγῆς · ἀντίκειται δὲ φῶς μὲν σκότῳ , ψόφῳ δὲ ἤτοι τῇ φωνῇ ἡ σιγή * * ὁπότε ψυχροῦ καὶ θερμοῦ ἀντιλαμβάνεται , ξηροῦ καὶ ὑγροῦ , τραχέος καὶ λείου , ἐναντίων ὄντων . Ὃτι δὲ ἕν τέ ἐστι τὸ ἁπτικὸν αἰσθητήριον , καὶ τοῦτο οὐκ ἄλλο τι ἢ ἡ σάρξ , δεῖξαι ἔνεστι τὸν τρόπον τοῦτον · καὶ τέως ὅτι ἕν ἐστιν αἰσθητήριον δείξεις τὸν τρόπον τοῦτον . ὁποῖον γὰρ δήποτε τῶν ἁπτῶν , οἷον θερμόν , καθ’ οἷον δήποτε μόριον τοῦ σώματος προσαγάγῃς , πάντως ἴσχει αὐτοῦ ἀντίληψιν . ὁμοίως ψυχρόν τε καὶ ξηρὸν καὶ ὑγρὸν καὶ τὰ λοιπὰ πάντα . ὥστε εἰ ἑκάστου αἰσθητοῦ καθ’ οἰόνουν μόριον ἡ σὰρξ ἀντιλαμβάνεται , δῆλον δήπου ὅτι οὔκ εἰσι πλείονα αἰσθητήρια · κεχωρισμένα γὰρ ἄν ἦν τοῖς τόποις . εἰ δὲ τοῦτο , οὐ παντὶ μορίῳ τῆς σαρκὸς προσαγόμενον τὸ αὐτὸ αἰσθητὸν ἀντιληπτὸν ἐγίνετο . δῆλον γὰρ ὅτι τιθέμενον κατά τινος μορίου τῆς σαρκὸς εἰ οὐχ ὑπέκειτο τὸ ἀντιληπτικὸν αὐτοῦ αἰσθητήριον , οὐδεμίαν <ἄν> ἑαυτοῦ παρεῖχεν ἀντίληψιν , ὥσπερ οὖν ὄπισθεν τοῦ ὁρατοῦ ὄντος οὐκ ἀντιλαμβανόμεθα · οὐδὲ γὰρ εἰ περιεπεφύκει ἡμῖν ὁ ἀὴρ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν καὶ ἔκρυπτεν τὸ ὁρατικόν τε καὶ ἀκουστικὸν καὶ ὀσφραντικὸν αἰσθητήριον , ἐν παντὶ μορίῳ τοῦ περιπεφυκότος ἀέρος τιθέμενον τὸ ὁρατὸν <ἄν> εἰ γὰρ ἐτέθη πρὸς τῷ μορίῳ τῷ κατ’ εὐθὺ τοῦ ἀκουστικοῦ πόρου , οὐκ ἄν ἑωράθη · καίτοι εἰ τὸ ἀκουστὸν κατὰ τοῦ αὐτοῦ τόπου ἐτέθη , μᾶλλον ἂν ἠκούσθη · ὁμοίως καὶ τὸ ὀσφραντὸν μᾶλλον ἄν παρέσχεν ἀντίληψιν κατ’ εὐθὺ τοῦ ὀσφραντικοῦ πόρου τεθέν · ὥστε ταύτῃ διεκρίθησαν ἄν καὶ τότε τὰ διάφορα αἰσθητήρια , καὶ διὰ τοῦτο αἱ διάφοροι αἰσθήσεις . ὥστε εἰ καὶ νῦν πλείοσιν ἁπτικοῖς αἰσθητηρίοις περιφῦσα ἡ σὰρξ καλύπτει , διὰ τί κατὰ πᾶν μόριον παντὸς ἁπτοῦ αἰσθάνεται ; καίτοι εἰ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τριῶν περιφύντος τοῦ ἀέρος πάντα ᾐσθάνετο , ἐπὶ τῆς ἁφῆς γε τοῦτο συμβαίνειν οὐκ ὤφειλε διὰ τὸ μὴ τῶν πόρρωθεν , ἀλλὰ τῶν ἐγγύθεν τὴν ἁφὴν ἀντιλαμβάνεσθαι . ὅτι μὲν οὖν οὐ πλείονα τὰ ἁπτικὰ αἰσθητήρια , ἐντεῦθεν δῆλον . ὅτι δὲ οὐδὲ ἄλλο τί ἐστι παρὰ τὴν σάρκα τὸ ἁπτικὸν αἰσθητήριον , δῆλον ἐντεῦθεν . εἰ γὰρ μεταξὺ ἦν ὁ ἀήρ , ὧν δ’ αἰσθητηρίων ἐστί τι μεταξύ , ἐπὶ τούτων εἰ ἐπ’ αὐτὸ τεθῇ τὸ αἰσθητήριον τὸ αἰσθητόν , οὐδεμίαν ἑαυτοῦ παρέχει ἀντίληψιν , δῆλον δὴ κἀντεῦθεν ἄν τὸ αὐτὸ συνέβη . νῦν δ’ εἴ τις κατὰ βραχὺ ἀφαιροῖτο τῆς σαρκός , εἴ τε ἐπὶ τὸ λοιπὸν ἐπιθείη ἢ θερμὸν ἢ σκληρὸν ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον , πάντως αἰσθήσεται , καὶ πάλιν εἰ κἀκείνης ἄλλο τι μόριον ἀφέλοις , καὶ μέχρις αὐτοῦ τοῦ ὀστοῦ . ὥστε εἰ τοῦτο ἀληθές , δῆλον ὅτι ἡ σάρξ ἐστι τὸ ἁπτικὸν | αἰσθητήριον . εἰ γὰρ ἄλλο τι ἦν ἐντός , ἔδει κατὰ μικρὸν n 2v ἀφαιρουμένης τῆς σαρκὸς φθάσαι ποτὲ εἰς τὸ αἰσθητήριον , ᾧ ἐπιτιθεμένου τοῦ αἰσθητοῦ οὐκέτι συναίσθησις ἐγίνετο . ὅτι δὲ καὶ μία ἐστὶν ἡ αἴσθῃ . τικὴ δύναμις καὶ οὐ πολλαί , ἐντεῦθεν ἄν συλλογίσαιο , εἴ γε πάσῃ αἰσθητικῇ δυνάμει ἴδιόν τι αἰσθητήριον ἀφώρισεν ἡ φύσις . τὸ γὰρ λέγειν ὅτι ἡ γλῶττα γευστικόν τέ ἐστι καὶ ἁπτικὸν γελοῖον · τὴν γὰρ ἁπτικὴν αἴσθησιν οὐχ ἡ γλῶττα μόνη ἔχει , ἄλλ’ ὅλον δι’ ὅλου τὸ σῶμα , καὶ εἴρηται ἡ αἰτία , ὅτι ἐκ τούτων συνεστήκαμεν , θερμοῦ ψυχροῦ , ξηροῦ ὑγροῦ . τί οὖν μᾶλλον ἐπὶ τῆς γλώττης ἄμφω συμβέβηκεν ἢ ἐπὶ ὀφθαλμοῦ καὶ ἀκοῆς καὶ τοῦ ὀσφραντικοῦ πόρου ; καὶ γὰρ καὶ ταῦτα ἅμα καὶ τοιαῦτά τε καὶ ἁπτικά . τῷ δὲ τὸ γευστικὸν ἁπτόμενον αἰσθάνεσθαι , ὥσπερ τὸ ἁπτικόν , ἔδοξέν τι ἐξαίρετον ἔχειν παρὰ τὰ ἄλλα , ἐπεί τοί γε , ὡς εἶπον , οὐδὲν ἰδιάζον ἔχει παρὰ τὰ λοιπά . καὶ δῆλόν ἐστιν ὅτι οὐδ’ οὗτος ἰσχυρὸς ὁ λόγος ὁ λέγων δεῖν ἐπὶ τῆς ἁφῆς τὸ μεταξὺ εἶναι , ἵνα συμφωνῇ πρὸς τὰς ἄλλας αἰσθήσεις . πέντε γὰρ οὐσῶν τῶν αἰσθήσεων αἱ μὲν δύο , ὄψις καὶ ἀκοή , τῶν πορρωτάτω ἀντιλαμβάνονται , αἱ δὲ δύο , ἁφὴ καὶ γεῦσις , τῶν ἐγγυτάτω · αὐτοῦ γὰρ δεῖ θιγεῖν τοῦ αἰσθητηρίου , εἴ γε δέδεικται ὅτι αἰσθητήριον ἡ σάρξ · ἡ δὲ λοιπὴ ἡ ὄσφρησις μέσην εἴληχεν τάξιν , οὔτε τῶν πάνυ πόρρω ἀντιλαμβανομένη οὔτε μὴν τῶν ] αὐτοῦ τοῦ αἰσθητηρίου ἁπτομένων τῶν ὀσφραντῶν . ὥστε μᾶλλον οὕτω ἐχούσης τῆς ἁφῆς καὶ τῆς γεύσεως , ὥσπερ νῦν ἔχει , συμφωνία τις καὶ τάξις σώζεται ἐπὶ τῶν αἰσθήσεων . εἰ μὲν γὰρ αἱ τέσσαρες ὁμοίως τῶν ἔξωθεν ἀντελαμβάνοντο , εἶχεν ἄν πὼς πιθανότητα τὸ λέγειν ‘διὰ τί μὴ καὶ ἡ λοιπή᾿ ; εἰ δὲ οὕτως ἔχει , ἀλλὰ ἡ μὲν γλῶττα ἁπτομένη , ἡ δὲ ὄσφρησις τῶν πάνυ σύνεγγυς καὶ σχεδὸν τῶν ἁπτομένων , τίς ἡ ἀνάγκη τοῦ καὶ ἁφὴν διὰ τοῦ μεταξὺ ἀντιλαμβάνεσθαι ; τὸ γὰρ λέγειν ὅτι καὶ ἡ γεῦσις ἁφή τίς ἐστιν οὐκ ἀληθές · διὰ τί γὰρ μὴ ἡ ἁφὴ γεῦσις ; ἐναργῶς γὰρ διακέκριται τά τε αἰσθητήρια αἵ τε δυνάμεις . εἰ δὲ διότι ἁπτομένη γεύεται , διὰ τοῦτο ἁφή , ταύτῃ ἂν εἴποι τις καὶ τὴν ἀκοὴν ὄψιν καὶ τὴν ὄψιν ἀκοήν · ἄμφω γὰρ διὰ τοῦ μεταξύ . τὸ δὲ τῶν ἁπτῶν αἰσθάνεσθαι , ὡς εἶπον , κοινὸν παντὸς τοῦ σώματος . Λείπεται οὖν ζητεῖν , μήποτε ὁ λόγος ἐκεῖνος ἀληθής ἐστιν ὁ λέγων ὅτι πᾶσα αἴσθησις περὶ μίν ἔχει ἀντίθεσιν αἰσθητῶν καὶ περὶ ἕν τι καὶ κοινὸν γένος τὸ προσεχές , ὄψις μὲν περὶ λευκὸν καὶ μέλαν καὶ τὰ μεταξὺ καὶ τὸ κοινὸν τούτων γένος τὸ χρῶμα , ἀκοὴ περὶ τὸν ὀξὺν καὶ βαρὺν καὶ τὸ κοινὸν γένος τὸν ψόφον , γεῦσις περὶ τὸ γλυκὺ καὶ πικρὸν καὶ τὸ μεταξὺ καὶ τὸ κοινὸν τούτων γένος τοὺς χυμούς , ἡ δὲ ὄσφρησις ὡς ἀμυδρὰ οὔτε τὰ εἴδη διέκρινεν οὔτε τὸ γένος , διὰ τὸ μηδὲ τὰ εἴδη διακρῖναι , ἐναργῶς δὲ ἐπὶ τῆς ἁφῆς πολλαὶ ἀντιθέσεις , ὡς εἴρηται , καὶ οὐδὲ ὑπό τι κοινὸν καὶ προσεχὲς ἀναγόμεναι γένος . ἐδείξαμεν δὲ καὶ ὅτι οὐκ ἔστιν ἐπὶ τῶν ἄλλων τὸ ὅμοιον · τὸ γὰρ μέγα καὶ μικρὸν τὸ ἐπὶ ψόφου καὶ τὸ τραχὺ καὶ λεῖον ἔστιν ἐπὶ παντὸς αἰσθητοῦ κατὰ ἀναλογίαν . τοιοῦτον γάρ ἐστιν ἐπὶ μὲν ὁρατῶν τὸ σφοδρὸν καὶ κατακορὲς μέλαν καὶ τὸ ἀμυδρότερον , ἐπὶ γεύσεως τὸ σφόδρα γλυκὺ καὶ ἧττον γλυκύ , ὁμοίως καὶ ἐπὶ ὀσφραντῶν · τό τε τραχὺ καὶ λεῖον ἐπὶ τῆς ἀκοῆς εἰ τὸ λυποῦν τε καὶ ἦδον ἦν , τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο ἐπὶ πάσης αἰσθήσεως ἐστιν . δῆλον δήπου ὅτι οὐ καλῶς εἴληπται ταῦτα παρὰ Ἀριστοτέλους · ταῦτα μὲν γὰρ παντὶ αἰσθητῷ παρακολουθεῖ , οὐ διαφορὰν αἰσθητῶν ποιοῦντα . ὡς γὰρ αὐτὸς ἐν τῷ πέμπτῳ τῆς Φυσικῆς ἔδειξεν , ἅπερ παντὶ τῷ γένει παρακολουθεῖ , ταῦτα οὐ ποιεῖ εἰδῶν διαφοράν . ἔχει δ’ ἐπὶ λέξεως τὰ ἐν τῇ Φυσικῇ οὕτως “ διὸ οὐκ εἴδη κινήσεως τάχος καὶ βραδυτής , ὅτι πάσαις ἀκολουθεῖ ταῖς διαφόροις κατ’ εἶδος . ὥστε οὐδὲ βαρύτης καὶ κουφότης ἡ εἰς τὸ αὐτό , οἷον γῆς πρὸς αὑτὴν καὶ πυρὸς πρὸς αὑτό’’ . λέγεται γὰρ ἄλλη ἄλλης γῆ βαρυτέρα ἢ κουφοτέρα , ἀλλ’ οὐ ποιεῖ τοῦτο διαφορὰν γῆς . πάσα γὰρ γῆ ἄλλης μέν ἐστι βαρυτέρα , ἄλλης δὲ καὶ κουφοτέρα · ὁμοίως καὶ πῦρ πυρὸς κουφότερον ἢ βαρύτερον . διὸ οὐ διαφέρει πῦρ πυρὸς ταύτῃ ἢ γῆ γῆς , γῆ δὲ πυρός · οὔτε γὰρ ἡ ἐν τῷ πυρὶ κουφότης τινὶ γῇ παρακολουθεῖ οὔτε ἡ ἐν τῇ γῇ βαρύτης τινὶ πυρί . καὶ πᾶσα δὲ κίνησις ἄλλης μέν ἐστι ταχυτέρα , ἄλλης δὲ βραδυτέρα . ὥστε εἰ καὶ τοῖς αἰσθητοῖς πᾶσι παρακολουθεῖ , οὐ λέγω μόνοις ἀκουστοῖς ἀλλὰ πᾶσιν ἁπλῶς , τὸ ἄλλα ἄλλων 〈 μᾶλλον 〉 ἐπιτεταμένην ἔχειν τὴν οἰκείαν ποιότητα ἢ ἀνειμένην , ὅπερ ἔλαβεν ὁ Ἀριστοτέλης μέγα καὶ μικρόν , ὁμοίως καὶ τὸ ᾔδειν ἢ λυπεῖν , καθ’ ὃ ἔλαβεν τὸ τραχὺ καὶ λεῖον ἐπὶ τῆς ἀκοῆς , οὐκ ἄρα αἰσθητῶν διαφορὰν τὰ τοιαῦτα ποιήσειεν , ἐπεὶ μηδὲ τάχος καὶ βραδυτὴς διαφορὰν ἐποίει κινήσεων . ὁπότε δὲ καὶ ἐπὶ μιᾶς μόνης αἰσθήσεως τοῦτο συνέβαινεν , οὐδ’ οὕτως διαφορὰν ἐποίει αἰσθητῶν . τὸ γὰρ μέγα καὶ μικρὸν παντὶ ψόφῳ παρακολουθεῖ , ὁμοίως καὶ τὸ τραχὺ καὶ λεῖον · οὐκ ἄρα διαφορὰ ψόφων τὰ τοιαῦτα . οὐ πάσῃ δ’ ἁπτῇ ποιότητι παρακολουθεῖ τραχύτης καὶ λειότης ἢ τὸ κραῦρον καὶ γλίσχρον · ἀλλ’ οὐδὲ αὐταὶ αἱ συστατικαὶ τῶν σωμάτων ποιότητες , θερμότης , ψυχρότης , ξηρότης , ὑγρότης ἀλλήλαις παρακολουθοῦσιν , ὡς τῷ ψόφῳ τὸ μέγεθος ἢ ἡ σμικρότης , ἀλλὰ διάφοροι οὖσαι καὶ ἐξηλλαγμέναι κατ’ εἶδος συμπλέκονται εἰς σύστασιν τῶν σωμάτων . ἐκεῖ δὲ τοῦ ποσοῦ τῆς φωνῆς ἐστι τὸ μέγα καὶ μικρόν , καὶ τοῦ ποιοῦ τὸ τραχὺ καὶ λεῖον , οὐ μὴν ποιότητες . ἄλλως τε ὁμολογοῦμεν ὡς ταύτῃ διαφέρει ἡ ἁφὴ τῶν ἄλλων · εἰ δὲ τοῦτο ποιεῖ μὴ μίαν εἶναι αἴσθησιν τὴν ἁφὴν ἀλλὰ πλείους , ζητητέον . μήποτε δ’ ὥσπερ ἔδοξε μὲν μόνη ἡ ὄΦις κατ’ ἐκπομπὴν ποιεῖσθαι τὰς ἀντιλήψεις τῶν ὁρατῶν , μηδεμιᾶς ἄλλης ὑπονοηθείσης τοιοῦτό τι ποιεῖν , οὕτω καὶ ἡ ἁφὴ ἔσχεν τι ἐξαίρετον πτω τὸ πλειόνων ἀντιθέσεων ἀντιλαμβάνεσθαι . ὅλως δὲ τὸ λέγειν ὅτι πλειόνων ἀντιλαμβάνεται ἐπιστῆσαι μέν ἐστι τῷ ἐξαιρέτῳ αὐτῆς παρὰ τὰς ἄλλας , οὐ μὴν ἔτι ] ἤδη διὰ τοῦτο ἀνάγκη καὶ μὴ μίαν αὐτὴν εἷναι ἀλλὰ | πλείους . εἰ γὰρ διὰ τοῦτο πλείους , ἐπειδὴ ὅλως ἔσχεν τινὰ διαφορὰν πρὸς τὰς ἄλλας , διὰ τί μὴ μᾶλλον μία ἐκ τοῦ ἓν εἶναι τὸ αἰσθητήριον ; περὶ γὰρ τῆς γλώττης ἀπελογισάμεθα ὅτι οὐχ ὡς γλῶττα ἁπτική ἐστιν , ἀλλ’ ᾗ πᾶν τὸ σῶμα τοιοῦτόν ἐστιν · καὶ τὸ ὀπτικὸν γοῦν αἰσθητήριον καὶ τὰ λοιπὰ ἅμα καὶ ἁπτικά ἐστιν . ὥστε οὐδὲν ἐναργὲς τεκμήριον οὐδὲ πιθανός τις λόγος δείκνυσι τὴν ἁφὴν μὴ μίαν οὖσαν αἴσθησιν ἀλλὰ πλείους . Περὶ δὲ τοῦ ἁπτοῦ καὶ περὶ ἁφῆς ὁ αὐτὸς λόγος . ποῖος ; ὅτι ἀπὸ τῶν ἀντικειμένων ἀρκτέον , ὅτι κἀνταῦθα διὰ τοῦ μεταξὺ ἀντίληψις , ὅτι κἀνταῦθα περὶ ἓν γένος καὶ μίαν ἀντίθεσιν ἡ ἐνέργεια τῆς ἁφῆς , ὅσον γε ἐκ τῆς πρὸς τὰς λοιπὰς ἀκολουθίας . εἰ γὰρ ἡ ἁφὴ μὴ μία ἐστὶν αἴσθησις ἀλλὰ πλείους , ἀναγκαῖον καὶ τὰ 〈 ἁπτὰ 〉 αἰσθητὰ πλείω εἶναι . ὁ γάρ σύνδεσμος αἰτίας σημαίνων ἀπόδοσιν ποιεῖ τὴν ὅλην τοῦ ῥητοῦ διάνοιαν τοιαύτην · ἐπειδὴ περὶ ἁφῆς καὶ περὶ ἁπτοῦ ὁ αὐτό ἐστι λόγος ὡς γὰρ ἂν ἔχῃ τὸ ἁπτόν , οὕτως ἀνάγκη καὶ τὴν ἁφὴν ἔχειν , καὶ ἔμπαλιν ) , ἐξ ἀνάγκης δήπου , εἴτε πλείονα εἶεν τὰ ἁπτά , πολλὰς εἶναι καὶ τὰς ἀφ’ ἅς , εἴτε αἱ ἁφαὶ πλείους , καὶ τὰ ἁπτὰ πλείονα εἶναι , εἴπερ ὁ αὐτὸς λόγος ἐπ’ ἀμφοτέρων . δυνατὸν δὲ τὸν γάρ σύνδεσμον μὴ πρὸς τὰ προειρημένα ἀποδοῦναι , ἀλλὰ πρὸς τὴν τῶν ἐπαγομένων διάνοιαν . ἔσται δὲ σαφὴς ἡ διάνοια τοῦ ῥητοῦ τὴν τάξιν παραμείψασι τοιώσδε · ἔχει δὲ ἀπορίαν πότερον πλείους εἰσὶν ἢ μία · εἰ γὰρ τὰ ἁπτὰ αἰσθητὰ πλείω ἐστίν , ἀναγκαῖον καὶ τὴν ἁφὴν μὴ μίαν αἴσθησιν εἶναι , ἀλλὰ πλείους . ἴσως δὲ καὶ ὡς ἀντιστρέφοντος τοῦ λόγου ἀδιαφόρως ἐχρήσατο · ἔδει γάρ , ὡς εἶπον , οὕτως εἰπεῖν ὅτι εἰ τὰ ἁπτὰ πλείω , καὶ αἱ ἁφαὶ πλείους , ἵνα ἐκ τῶν ὡμολογημένων τὰ ἄδηλα κατασκευάσῃ · νῦν δὲ τοὐναντίον εἶπεν ‘εἰ αἱ ἁφαὶ πλείους , καὶ τὰ ἁπτά.’ δυνατὸν δέ , ὡς εἶπον , καὶ ὑπερβιβάσαι τὴν λέξιν . προτίθεται οὖν ἐντεῦθεν ἀπορητικῶς τὰ εἰρημένα μοι ἐν τῇ προθεωρίᾳ δύο προβλήματα δεῖξαι , πότερον μία ἐστὶν ἡ ἁπτικὴ αἴσθησις ἢ πλείους , καὶ πότερον ἡ σάρξ ἐστιν τὸ αἰσθητήριον τῶν ἁπτῶν , ὡς ἡ ὄψις τῶν ὁρατῶν , καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ζῴοις τοῖς οὐκ ἔχουσι σάρκα ἀνάλογον δέ ] τι τῇ σαρκί ἔστι γάρ τινα τῶν ζῴων , ἃ οὐκ ἔχει μὲν σάρκα , ἀνάλογον δέ τι τῇ σαρκί , ὥσπερ τὰ ἔντομα , μύρμηκες καὶ μυῖαι καὶ τὰ ὅμοια ) ἢ οὐκ ἔστι μὲν ἡ σὰρξ τὸ αἰσθητήριον , οὐδὲ τὸ ταύτῃ ἀνάλογον , ἀλλ’ αὐτὴ μέν ἐστι μεταξὺ δι’ ἧς ἡ αἴσθησις , ὥσπερ ἦν καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων τὸ μεταξὺ τῶν τε αἰσθητῶν καὶ τῶν αἰσθητηρίων , τὸ δὲ κυρίως καὶ πρώτως αἰσθανόμενον τῶν ἁπτῶν ἄλλο τί ἐστιν ἔνδον τῆς σαρκὸς ἀνάλογον ἐν ] τοῖς ἄλλοις αἰσθητηρίοις . p . 422b23 Πᾶσά τε γὰρ αἴσθησις μιᾶς ἐναντιώσεως εἶναι δοκεῖ . ἐντεῦθεν τὸ πρῶτον ἐπιχείρημα ὅτι οὐ μία αἴσθησις ἡ ἁφή . εἰ γὰρ πᾶσα αἴσθησις μιᾶς ἐναντιώσεως ἐστι κριτική , ἡ δὲ ἁφὴ πλειόνων , ἀνάγκη ἄρ , ὅσαι εἰσὶν αἱ ἐναντιώσεις ὧν ἀντιλαμβάνεται ἡ ἁφή , τοσαύτας εἶναι καὶ τὰς ἁπτικὰς αἰσθήσεις . p . 422b27 Ἔχει δέ τινα λύσιν πρός γε ταύτην τὴν ἀρίαν . Σαλεύει διὰ τούτων τὸ πρότερον ἐπιχείρημα , ὅτι οὐ μόνον ἡ ἁφὴ περὶ πλείους ἀντιθέσεις ἔχει , ἀλλὰ καὶ αἱ λοιπαί . προείπομεν δὲ ἤδη ὅτι τὸ τραχὺ καὶ λεῖον ἐπὶ φωνῆς καὶ λευκὸν καὶ μέλαν κατὰ ἀναλογίαν λέγεται , καὶ ὅτι τὸ μέγα καὶ τὸ μικρὸν τὸ ἐν ψόφοις οὐκ ἔστι τὸ αὐτὸ τῷ ἐπὶ τῶν μεγεθῶν , ὡς λέγομεν μεγάλην γραμμὴν ἢ μέγα σῶμα . ἐπὶ δὲ χρωμάτων μέγα μὲν καὶ μικρὸν οὐ λέγομεν , τραχὺ μέντοι καὶ λεῖον , καὶ σφοδρὸν καὶ ἀμυδρόν . ὁμοίως οὐδὲ ὀσμὴ μεγάλη καὶ μικρὰ λέγεται , ἀλλὰ γλυκεῖα καὶ πικρά , καὶ δριμεῖα καὶ βαρεῖα . δῆλον οὖν ὅτι καὶ ἐνταῦθα οὐ κατὰ ἀναλογίαν τὸ μέγα καὶ τὸ μικρὸν λέγεται , ἀλλ’ ἐπὶ μόνων τῶν ψόφων , διότι τὸ μέγα καὶ τὸ μικρὸν τοῦ συνεχοῦς ποσοῦ ἐστι , καὶ τὸ μακρὸν καὶ τὸ βραχύ . ὥσπερ οὗν μακρὸν καὶ βραχὺν ψόφον λέγομεν τὸν ἐν πλείονι ἢ ἐλάττονι παρατάσει χρόνου γινόμενον , διότι ὁ χρόνος συνεχὲς ποσόν , οὕτως ἐπεὶ ἐν κινήσει ἀέρος ὁ ψόφος , ἡ δὲ κίνησις πάλιν συνεχὲς ποσόν , τὸν ἐν μεγάλῃ ἢ μικρᾷ κινήσει γενόμενον ψόφον ἢ μικρὸν ἢ μέγαν λέγομεν . ἐπεὶ οὖν ὁ μὲν ψόφος πάντως μετὰ κινήσεως , λέγω δὴ τῆς κατὰ τόπον , αὕτη δὲ τοῦ ποσοῦ , οὐδὲν δὲ τῶν ἄλλων δεῖται τῆς κτὰ τόπον κινήσεως ὑποκειμένου , εἰκότως οὐ σώζεται ἐπὶ ἐκείνων ἡ τοῦ μεγάλου καὶ μικροῦ ἀναλογία . p . 422b32 Ἀλλὰ τί τὸ ἓν τὸ ὑποκείμενον , ὥσπερ ἀκοῇ ψόφος , οὕτω τῇ ἁφῇ , οὐκ ἔστιν ἔνδηλον . Τὸ δεύτερον ἐπιχείρημα ὅτι οὐ μία ἡ αἴσθησις . πᾶσα γὰρ αἴσθησις περὶ ἕν τι γένος ἔχει , ὄψις χρώματα , ἀκοὴ ψόφους , γεῦσις χυμούς , ὄσφρησις ὀσμάς · τὰ μέντοι τῇ ἁφῇ ὑποπίπτοντα οὐκ ἔχει ἓν κοινὸν γένος . δόξειε δ’ ἂν μηδὲ ἡ ὄψις περὶ ἕν τι γένος καταγίνεσθαι , εἴ γε αὐτὸς προεῖπεν ὅτι ὁρατόν ἐστι χρῶμά τε καὶ ὃ λόγῳ μὲν ἔστιν εἰπεῖν , ἀνώνυμον δὲ τυγχάνει ὄν . λέγω δὲ ὅτι καὶ τοῦτο ὑπὸ τὸ χρῶμα ἀνακτέον · ἔστι γὰρ τὸ ὅλον τοῦτο λαμπρὸν χρῶμα . p . 422b34 Πότερον δ’ ἐστὶ τὸ αἰσθητήριον ἐντὸς ἢ οὔ , ἀλλ’ εὐθέως ἡ σάρξ , οὐδὲν δοκεῖ σημεῖον εἶναι τὸ γίνεσθαι τὴν αἴσθησιν ἅμα θιγγανομένων . | Tὸν παρ’ ἡμῶν ἐν τῇ προθεωρίᾳ εἰρημένον ὑποθετικὸν συλλογισμὸν οὐκ ἔστιν ἄντικρυς ἐν τῷ ῥητῷ εὑρεῖν , ἀλλ’ ἐξ ὧν τήν τε πρόσληψιν αὐτοῦ καὶ τὸ συνημμένον ἀνασκευάζει , δυνάμει καὶ ὁ συλλογισμὸς ἐν τούτοις ἐμπεριέχεται . τίς δ’ ἦν ὁ συλλογισμός ; εἰ τὸ αἰσθητήριον τῆς ἁφῆς ἕν , τοῦτο δ’ ἐστὶν ἡ σάρξ , ἀνάγκη καὶ τὴν αἴσθησιν μίαν εἶναι · ἀλλὰ μὴν ἓν τὸ αἰσθητήριον ἡ σάρξ · καὶ ἡ ἁφὴ ἄρα μία αἴσθησις . ἀνασκευάζει οὖν ὅτι οὗτε εἰ τὸ αἰσθητήριον ἓν εἴη , μίαν ἀνάγκη εἶναι τὴν αἴσθησιν , ὥσπερ ἔχει ἐπὶ τῆς γλώττης ἑνὸς γὰρ ὄντος αἰσθητηρίου δύο αἰσθήσεις , ἁφή τε καὶ γεῦσις ) καὶ ὅτι ὅλως ἡ σὰρξ οὐκ ἔστιν αἰσθητήριον . ἀλλ’ ἡμεῖς μὰν ἐν τῇ προθεωρίᾳ προτέραν ἐξεθέμεθα <τὴν> τοῦ ἀνασκευήν , δευτέραν δὲ τὴν τῆς προσλήψεως , ἵνα συνεχῆ ποιήσωμεν τὸν λόγον τὸν κατασκευάζοντα ὅτι ἡ σὰρξ οὐκ ἔστιν αἰσθητήριον , ἀλλὰ μεταξύ . αὐτὸς μέντοι οὐ ταύτῃ κέχρηται τῇ τάξει · ἀλλ’ ἐπεί , ὡς εἶπον , τό τε δεύτερον τῶν προβλημάτων καὶ ἡ ἀνασκευὴ τῆς προσλήψεως τοῦ ὑποθετικοῦ συλλογισμοῦ ἓν ἦν καὶ τὸ αὐτό , λέγω δὴ ὅτι ἡ σὰρξ οὐκ ἐστιν αἰσθητήριον , πρότερον τὰ δύο τῶν ἐπιχειρημάτων , δι’ ὧν δείκνυσι μὴ εἶναι τὴν σάρκα αἰσθητήριον , τίθησιν , εἶτα ἐφεξῆς τὸ συνημμένον τοῦ συλλογισμοῦ διελέγχει καὶ τὴν πρόσληψιν ἐν ταύτῃ τῇ τοῦ δευτέρου προβλήματος κατασκευῇ . δυνάμει δὲ δήπου καὶ τὸν εἰρημένον παρ’ ἡμῶν ὑποθετικὸν συλλογισμὸν ἔθηκεν · μὴ κειμένου γὰρ αὐτόθεν τοῦ συλλογισμοῦ παρὰ τῷ Ἀριστοτέλει , ἐκ τῶν εἰρημένων συνελογίσαντο οἱ ἐξηγηταὶ ὡς τοιοῦτον εἴη τινὰ συλλογισμὸν διελέγχων . πότερον δ᾿ ἐστὶ τὸ αἰσθητήριον ἐντὸς ἢ οὔ , ἀλλ’ εὐθέως ἡ σάρξ , οὐδὲν δοκεῖ σημεῖον τὸ γίνεσθαι τὴν αἴσθησιν ἅμα θιγγανομένου . τῶν τριῶν ἐπιχειρημάτων , δι’ ὧν δείκνυται ὅτι οὐκ ἔστιν ἡ σὰρξ αἰσθητήριον , τὸ ἓν διὰ τούτων τίθησιν , τοῦτο δ’ ἐστὶν τὸ διελέγχον τὸ ἐπιχείρημα δι’ οὗ ἐδόκει δείκνυσθαι αἰσθητήριον εἶναι ἡ σάρξ , λέγω δὴ τὸ τῆς ἀχρόνου ἀντιλήψεως . τοῦτο οὖν , φησίν , οὐχ ἱκανὸν σημεῖον εἰς τὸ εἶναι τὴν σάρκα αἰσθητήριον , ὁπότε κἂν δι’ ὑμένος τῶν ἁπτῶν θίγωμεν , ἀχρόνως αὐτῶν ἀντιλαμβανόμεθα , καίτοι οὐκ ὄντος τοὐ ὑμένος ἐκείνου αἰσθητηρίου , μεταξὺ δ’ ὄντος τῆς τε σαρκὸς καὶ τῶν αἰσθητῶν . τί οὖν κωλύει καὶ τὴν σάρκα τοιοῦτόν τι εἶναι . p . 423a6 Διὸ τὸ τοιοῦτον μόριον τοῦ σώματος ἔοικεν οὕτως ἔχειν ὥσπερ εἰ κύκλῳ ἡμῖν περιεπεφύκει ὁ ἀήρ , καὶ τὰ ἑξῆς . Ὁ δεύτερος λόγος κατασκευάζων τὴν σάρκα αἰσθητήριον ἐκ τοῦ μηδὲν φαίνεσθαι ἄλλο τι παρὰ ταύτην , δι’ οὗ τῶν ἁπτῶν ἀντιλαμβανόμεθα . τοῦτον οὖν διελέγχει ὅτι ἔοικε τοῦτο εἶναι ἡ σάρξ , οἷον ἄν συνέβη , εἰ ὁ ἀὴρ ἡμῖ‘ν περιεπεφύκει κύκλῳ καὶ συμφυὴς ἐγεγόνει ἡμῖν οἷον παχυνθείς . ὥσπερ οὖν εἰ τοῦτο συνέβη , διὰ τὸ καλύπτεσθαι τὰ αἰσθητήρια , δι’ ἑνὸς δὲ καὶ τοῦ αὐτοῦ ἀέρος καὶ ἀκούειν καὶ ὁρᾷν καὶ ὀσφραίνεσθαι , ἐδόξαμεν ἓν εἶναι τὸ αἰσθητήριον πάντων τῶν εἰρημένων , ὁρατῶν , ἀκουστῶν , ὀσφραντῶν , τὸν συμφυέντα ἡμῖν ἀέρα , καὶ μηδὲ εἶναι ὅλως ἄλλο τι αἰσθητήριον παρ’ αὐτόν μηδὲ γὰρ φαίνεται ἡμῖν ἕτερόν τι ) , ὅπερ νῦν διελέγχεται διὰ τὸ διακρίνεσθαι σαφῶς τὰ αἰσθητήρια , τοῦτο νῦν οἰητέον ἐπὶ τῆς σαρκὸς συμβῆναι περιφυείσης ἡμῖν καὶ κρυπτούσης τὰ ἁπτικὰ αἰσθητήρια . ὥστε οὐ παρὰ τὸ μὴ φαίνεσθαι ἕτερόν τι παρὰ τὴν σάρκα , δι’ οὗ τῶν ἁπτῶν ἀντιλαμβανόμεθα , ἤδη τοῦτο ἱκανὸν εἰς ἔλεγχον νομιστέον τοῦ εἶναι τὴν σάρκα αἰσθητήριον . δύναται δὲ τοῦτο τὸ ἐπιχείρημα καὶ τοῦ συνημμένου τοῦ συλλογισμοῦ ἔλεγχος εἶναι . ἐφεξῆς γοῦν τούτου καὶ τὸν εἰρημένον παρ’ ἡμῶν τοῦ συνημμένου ἔλεγχον τίθησιν ὁ Ἀριστοτέλης καὶ συνεχῆ ποιεῖ τῷ νῦν ἐπιχειρήματι καὶ ἠρτημένον αὐτοῦ . ἵνα δὲ τοῦτο δείξωμεν , λέγω δὴ ὅτι καὶ διὰ τῶν προκειμένων ῥήσεων τὸ συνημμένον τοῦ συλλογισμοῦ διελέγχεται , ἄνωθεν τὴν λέξιν τὴν προκειμένην καὶ ἐκθήσομεν καὶ ἐξηγησόμεθα . διὸ τὸ τοιοῦτο μόριον τοῦ σώματος ἔοικεν οὕτως ἔχειν , ὥσπερ εἰ κύκλῳ ἡμῖν περιεπεφύκει ὁ ἀήρ · ἐδοκοῦμεν ἂν ἢ ] ἑνί τινι αἰσθάνεσθαι καὶ ψόφου καὶ χρώματος καὶ ὀσμῆς , καὶ μία τις αἴσθησις εἶναι ὄψις , ἀκοή , ὄσφρησις . δείξας μὴ εἶναι τὴν σάρκα αἰσθητήριον δι’ ὧν τὴν ὑπόνοιαν δι’ ἣν ἐδόκει εἷναι αἰσθητήριον ἤλεγξε , τὸ ἄχρονον λέγω τῆς ἀντιλήψεως , καταλειπομένου δὲ τοῦ ταύτην μὲν εἶναι τὸ μεταξὺ σῶμα συμφυές , ἔνδοθεν δὲ εἶναι τὸ ἁπτικὸν αἰσθητήριον , ταύτῃ τῇ δόξῃ χρώμενος τὸ συνημμένον τοῦ ὑποθετικοῦ συλλογισμοῦ ἐλέγχει , δεικνὺς ὅτι οὐκ ἀνάγκη μίαν εἶναι τὴν ἁπτικὴν δύναμιν , ἐπεὶ δι’ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ γίνεται τῆς σαρκὸς ἡ τῶν ἁπτῶν ἀντίληψις . εἰ γάρ , φησίν , ὁ περικεχυμένος ἡμῖν ἀὴρ συμφυὴς ἡμῖν ἐγεγόνει παχυνθείς , ὥστε ἀποκρύπτειν τὰ αἰσθητήρια , ἐπεὶ δι’ αὐτοῦ ὁρῶμεν καὶ ἀκούομεν καὶ ὀσφραινόμεθα , ἔδοξαν ἂν ἡμῖν αἱ τρεῖς αἰσθήσεις αὗται μία εἶναι , διὰ τὸ δι’ ἑνὸς μὲν τοῦ ἀέρος τῶν τε ὁρατῶν καὶ ἀκουστῶν καὶ ὀσφραντῶν ἀντιλαμβά - νεσθαι , ἀποκεκρύφθαι δὲ τὰ κριτικὰ τούτων αἰσθητήρια . ὥσπερ οὖν εἰ καὶ δι’ ἑνὸς ἐγίνετο ἡ ἀντίληψις συμφυοῦς ἡμῖν ὄντος , οὐ παρὰ τοῦτο μία ἂν ἦν ἥ τε ὄψις καὶ ἡ ἀκοὴ καὶ ἡ ὄφρησις ἀλλὰ πλείους , διὰ τὸ πλείονα καὶ τὰ αἰσθητὰ εἶναι , χρώματα , ψόφους καὶ ὀσμάς , οὕτως οὐδὲ ἐπειδὴ ἡ σὰρξ ἡμῖν προσπέφυκε μία οὖσα , δι’ ἧς πασῶν τῶν ἁπτῶν ἐναντιώσεων πλειόνων οὐσῶν ἀντιλαμβανόμεθα , μία ὅν εἴη ἡ ἁπτικὴ αἴσθησις ἀλλὰ πολλαὶ διὰ τὴν τῶν αἰσθητῶν ἑτερότητα . ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων τῷ κεχωρίσθαι ἡμῶν τὸ μεταξὺ δι’ οὗ ἡ ἀντίληψις τῶν αἰσθητῶν , τὸν ἀέρα λέγω , διωρίσθαι δὲ καὶ τὰ ὄργανα αὐτὰ ἀπ’ ἀλλήλων , φανερά ἐστιν | αὐτῶν ἡ ἑτερότης · ἐπὶ δὲ τῆς σαρκὸς διὰ τὸ προσπεφυκέναι ἡμῖν αὐτὴν μεταξὺ οὖσαν , ἄδηλον εἰ πολλαὶ αἱ ἁφαί , τῆ μέντοι τῶν ἁπτῶν ἑτερότητι διαγινώσκομεν τὸ τῶν αἰσθήσεων τῶν ἁπτικῶν πλῆθος . μήποτε δὲ καὶ τὸ προκείμενον ἐπιχείρημα ἔτι τῆς προσλήψεως τοῦ συλλογισμοῦ ἐστιν ἀνασκευαστικόν ὅπερ καὶ μᾶλλόν ἐστιν ἀληθές · βούλεται γὰρ καὶ διὰ τούτου δεῖξαι ὅτι οὐκ , ἐπειδὴ δι’ ἑνὸς τῆς σαρκὸς ἡ τῶν ἁπτῶν ἀντίληψις , ἤδη καὶ τὸ ἁπτικὸν αἰσθητήριον ἕν . μήποτε γὰρ ἡ μὲν σὰρξ συμφυής ἐστι μεταξύ , ἔσωθεν δὲ τὰ αἰσθητήρια πλείονα ὄντα , ὡς ἐπὶ τοῦ ὑποδείγματος . p . 423a12 Ἐξ ἀέρος μὲν γὰρ ἡ ὕδατος ἀδύνατον συστῆναι ἔμψυχον σῶμα · δεῖ γὰρ στερεὸν εἶναι . Tὴν αἰτίαν εἰπεῖν βούλεται , τίνος ἕνεκα δι’ οὗ μὲν ἡ ἁφὴ γίνεται , προσπέφυκεν ἡμῖν , ἡ σὰρξ λέγω , οὐκέτι δὲ καὶ ὁ ἀὴρ καὶ τὸ ὕδωρ , δι’ ὧν αἱ εἰρημέναι αἰσθήσεις ἀντιλαμβάνονται , συμπεφύκασιν ἡμῖν , ἀλλ’ ἔξωθέν εἰσιν . διότι γάρ , φησίν , ἀδύνατον ἦν τὸ ἔμψυχον σῶμα καὶ ἐν γῇ μέλλον βιοτεύειν ἐξ ἑνὸς τῶν ἁπλῶν συστῆναι ἢ ὕδατος ἢ ἀέρος δεῖ γὰρ ἕκαστον ὡμοιῶσθαι μάλιστα τοῖς ἔνθα διατρίβειν μέλλει ) , διὰ τούτων δὲ ἡ τῶν εἰρημένων αἰσθήσεων ἀντίληψις , ἀέρος λέγω καὶ ὕδατος , εἰκότως οὐκ ἔστιν ἡμῖν ταῦτα συμπεφυκότα . καὶ γὰρ ὁ τοῖς ὠσὶν ἀγκατῳκοδομημένος ἀὴρ οὐ συμφυής ἐστιν , ἀλλ’ ἀχώριστος . ἐπειδὴ δὲ ἡ ἁφὴ διὰ σαρκὸς ἔχει τὴν ἀντίληψιν , καὶ τοῦτό ἐστιν αὐτῇ τὸ μεταξύ , τοιοῦτον δὲ καὶ τὸ τοῦ ζῴου σῶμα στερεὸν καὶ μικτόν , εἰκότως ἄρα προσπέφυκεν ἡμῖν , καὶ διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν διὰ προσπεφυκότος ἡμῖν σώματος τοῦ μεταξὺ ἡ ἀντίληψις τῆς ἁφῆς γίνεται . p . 423a15 Ὥστε ἀναγκαῖον τὸ σῶμα εἶναι τὸ μεταξὺ τοῦ ἁπτικοῦ προσπεφυκὸς , καὶ τὰ ἐξῆς . Οὐκέτι γὰρ ἐκωλύετο προσπεφυκέναι ὡς τὰ ἄλλα τῷ μὴ δύνασθαι τοιοῦτον εἶναι τὸ σῶμα τοῦ ζῴου , ὡς εἴ γε ἠδύναντο , ἀναγκαῖον ἦν κἀκεῖνα προσπεφυκέναι . εἰ γὰρ καὶ ἐκ τοιούτου αὐτοὶ συνεστήκαμεν καὶ διὰ τοῦ τοιούτου ἡ τῶν αἰσθητῶν ἀντίληψις , τί ἐκώλυεν διὰ τοῦ οἰκείου ὁρᾶν καὶ μὴ δεῖσθαι τοὐ ἀλλοτρίου ; ἐπεὶ οὖν ἡ τῶν ἁπτῶν ἀντίληψις διὰ σαρκός , ὡς μεταξὺ τοῦτο , δι’ οὗ γίνεται ἡ τῶν ἁπτῶν ἀντίληψις · τοῦ ἀναγκαίου γὰρ καὶ συντόμου ἡ φύσις στοχάζεται . διὰ τοῦτο οὖν , ἐπεὶ εὗρεν ἐν τοῖς μορίοις τοῦ ζῴου τὴν σάρκα , δι’ ἧς πεφύκασι τὰ ἁπτὰ ἀντιληπτὰ εἶναι , ταύτῃ ἐχρήσατο καὶ οὐκ ἐδεήθη ἑτέρου τινὸς ἔξωθεν μεταξύ . p . 423a17 Δῆλοί δ’ ὅτι πλείους ἡ ἐπὶ τῆς γλώττης ἁφή · γὰρ τῶν ἁπτῶν αἰσθάνεται κατὰ τὸ αὐτὸ μόριον καὶ χυμοῦ . Ὁρᾷς ὅπως , ὡς ἔλεγον , καὶ τὰ πρὸ τούτων ἔλεγχος ἦν τοῦ συνημμένου τοῦ ὑποθετικοῦ συλλογισμοῦ , λέγω δὴ ὅτι οὐκ ἀνάγκη , εἰ δι’ ἑνός τινος αἰσθανόμεθα , ἤδη καὶ τὴν αἴσθησιν μίαν εἶναι . ὡς γὰρ τοῦτο προδείξας διὰ τῶν προλαβόντων ὅτι ἐνδέχεται ἑνὸς ὄντος τοῦ ἁπτικοῦ αἰσθητηρίου τῆς σαρκὸς τὰς αἰσθήσεις πλείονας εἶναι , ἐκ τοῦ ὑποθέσθαι τοῦτο συμβῆναι περὶ τὴν σάρκα . ὅπερ ἄν συνέβη , εἰ συμπεφυκὸς ἡμῖν ὁ ἀὴρ ἦν , δι’ οὗ ὁρῶμέν τε καὶ ἀκούομεν καὶ ὀσφραινόμεθα , οὕτως ἐπήγαγε τὸ δηλοῖ δ’ ὅτι πλείους ἡ ἐπὶ τῆς γλώσσης ἁφή . ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων ἡ δεῖξις προῆλθεν , ἀλλὰ δι’ ὑποθέσεως συνήγαγε τὸ ἐνδέχεσθαι δι’ ἑνὸς μὲν γίνεσθαι τὴν τῶν αἰσθητῶν ἀντίληψιν , μὴ μίαν δὲ τὴν αἰσθητικὴν δύναμιν , ὅτι οὐκ ἀδύνατος ἡ ὑπόθεσις , ἐπ’ αὐτῶν τῶν πραγμάτων αὐτὸ ] πιστοῦται , λέγω δὴ ἐπὶ τῆς ἁφῆς τῆς ἐπὶ γλώττης . ἰδοὺ γοῦν ἡ γλῶττα καὶ γευστῶν καὶ ἁπτῶν ἐστιν αἰσθητήρι.ον , ἀλλ’ ὅμως ἑτέρα ἐστὶν ἡ γευστικὴ δύναμις τῆς ἁπτικῆς . οὐκ ἄρα ἀληθὴς ὁ λόγος ὁ λέγων , εἰ ἓν εἴη τὸ αἰσθητήριον , ἀνάγκη καὶ τὴν αἴσθησιν μίαν εἶναι · ὅτι γὰρ ἑτέρα ἐστὶν ἡ ἁφὴ παρὰ τὴν γεῦσιν , πρόδηλον , ὅτι ἐν τῷ λοιπῷ σώματι ἁφὴ μέν ἐστι , γεῦσις δὲ οὔ , ἡ δὲ γλῶττα καὶ πάντων τῶν ἁπτῶν ἀντιλαμβάνεται καὶ πρὸς τούτοις χυμῶν . p . 423a21 Ἀπορήσειε δ’ ἄν τις , εἰ πᾶν σῶμα βάθος ἔχει . Ἐντεῦθεν τὸ τρίτον ἐπιχείρημα τῶν δεικνύντων ὅτι ἡ σὰρξ οὐκ ἔστιν αἰσθητήριον ἀλλὰ μεταξύ . ἔστιν δὲ τοῦτο τοιοῦτον . ἔνστασιν , ὡς ἤδη εἶπον , προσφέρει τοῖς αἰσθητήριον εἶναι τὴν σάρκα βουλομένοις καὶ λύει αὐτὴν καὶ πάλιν τὴν λύσιν ἐλέγχει . ἡ δὲ ἔνστασις , ὅτι εἰ ἐπὶ τῶν αἰσθητηρίων τῶν ἄλλων διά τινος μεταξὺ ἡ ἀντίληψις , ἡ δὲ σὰρξ τῷ ἅπτεσθαι τῶν ἁπτῶν ἀντιλαμβάνεται , ἔοικε μὴ εἶναι αἰσθητήριον . δείκνυσιν | οὖν ὅτι οὐδὲ ἡ σὰρξ ἅπτεται τοῦ ἁπτοῦ , ἀλλ᾿ ἔστι τι μεταξύ . εἰ γὰρ πᾶν σῶμα , φησί , βάθος ἔχει , τοῦτο δέ ἐστι τὸ τρίτον μέγεθος ἀντὶ τοῦ ἡ τρίτη διάστασις · πρώτη γὰρ διάστασις τὸ μῆκος , δευτέρα τὸ πλάτος , τρίτη τὸ βάθος ) , ὧν ἄρα ἐστὶ μεταξύ τι σῶμα . ἀνάγκη βάθος ἀλλότριον εἶναι τούτων μεταξύ , ὁπόσον ἄν ᾖ καὶ ὁπηλίκον . ὧν δ’ ἐστί τι βάθος μεταξὺ ἀλλότριον , ἀδύνατον ταῦτα ἅψασθαι ἀλλήλων . ὅσα δὲ ἀλλοτρίαν ὑγρότητα ἔχει ἐπιπολῆς σῶμά τι ἔχει περικεχυμένον · ὅσα ἄρα ἐν ὕδατι ἅπτεται ἀλλήλων , ἅτε δὴ βεβρεγμένα ὄντα ἔχει τι μεταξὺ σῶμα καὶ ἀλλήλων οὐχ ἅπτεται . ὥσπερ δὲ τὰ ἐν ὕδατι ἅπτεται ἀλλήλων , οὕτω καὶ τὰ ἐν ἀέρι · καὶ τῶν ἐν ἀέρι ἄρα ἁπτομένων ἐστί τις μεταξὺ ἀήρ . λανθάνει δὲ διὰ τὴν σμικρότητα , ἐπεὶ καὶ τὰ ἐν ὕδατι ἁπτόμενα ἀλλήλων λάθοι ἄν , ὅτι ἔστι μεταξύ τι ὕδωρ , ἀλλ’ οὐ διὰ τοῦτο εἴποιμεν ἄν μὴ εἶναι αὐτῶν τι μεταξύ . ἀπορήσειε δ’ ἄν τις , εἰ πᾶν σῶμα βάθος ἔχει . ἀσύντακτον δοκεῖ τὸ χωρίον · εἰπὼν γὰρ ἀπορήσειε δ’ ἄν τις , οὐκ ἐπήγαγε τί ἀπορήσειεν . ἔστι δὲ ἡ ἀπορία αὐτοῦ κατωτέρω · δεῖ γὰρ ἐπισυνάψαι τὸ εἰ διερὸν διεροῦ ἅπτεται · τοῦτο γάρ , φησίν , ἀπορεῖται , εἰ τὰ διερὰ ἅπτονται ἀλλήλων καὶ μὴ ἔστι τι μεταξὺ ἀλλότριον σῶμα . καὶ ἔδειξεν ὅτι ἔστι τὸ ὑγρόν , τοῦτο δὲ σῶμα . τὸ δὲ ὑγρὸν οὐκ ἔστιν ἄνευ σώματος οὐδὲ τὸ διερόν . ὑγρὸν μέν ἐστι τὸ σύμφυτον ἔχον ὑγρότητα , ὡς τὸ ὕδωρ , διερὸν δὲ τὸ ἀλλότριον , ὡς ὁ πηλός . τὸ δὲ ὑγρὸν ἐν σώματι ἔχει τὸ εἶναι . οὐκοῦν ἀνάγκη τὸ μὲν ὑγρὸν ὕδωρ εἶναι , τὸ δὲ διερὸν μετέχειν ὕδατος . ἐπεὶ οὖν τὰ ἁπτόμενα ἀλλήλων ἐν ὕδατι οὐκ ἔχει ξηρὰς τὰς ἐπιφανείας , πᾶν δὲ ὑγρὸν μετὰ σώματος , ἔστιν ἄρα τι αὐτῶν μεταξὺ σῶμα , καὶ οὐχ ἅπτονται ἀλλήλων . οὕτως οὖν καὶ τὰ ἐν ἀέρι , εἴ καὶ μᾶλλον λανθάνει ὁ ἀὴρ τοῦ ὕδατος μεταξὺ ὤν , ὁπότε καὶ τὰ ἐν ὕδατι ἁπτόμενα λάθοι ἄν , εἰ ἔστι τι μεταξὺ αὐτῶν . λανθάνει δὲ μᾶλλον ἡμάς τὰ ἐν τῷ ἀέρι καὶ τὰ ἐν τῷ ὕδατι ζῷα , εἰ διερὸν διεροῦ ἅπτεται . καὶ πρὸς τὸ προσεχές , ὅτι τὰ ἐν ὕδατι ζῷα καὶ τὰ ἐν ἀέρι λανθάνει ἡμᾶς , εἰ ἅπτεται ἀλλήλων , διερῶν οὐσῶν τῶν οἷς ἅπτεται , τουτέστι τῶν ἐπιφανειῶν · διὰ γὰρ τὴν συνέχειαν τὴν πρὸς τὸ ὕδωρ ἢ τὸν ἀέρα οὐκ ἔστιν ἔνδηλον . δείκνυσι δὲ τοῦτο ὅτι εἰ ἐν ὕδατι βρέξαντες τοὺς δακτύλους ἁψόμεθα , μετὰ τὸ χωρισθῆναι ἔτι σώζουσι τὴν ὑγρότητα . ἀλλ’ εἰ καὶ λανθάνει ἡμᾶς , ἀλλ’ οὖν ὁ λόγος ἐλέγχει ἐκ τοῦ συμβαίνοντος ἐπὶ τῶν βεβρεγμένην ἐχόντων τὴν σάρκα καὶ οὕτως ἁπτομένων · ὁρᾶται γὰρ μετὰ τὸν χωρισμὸν ἔτι ὑγρὰ οὖσα ἡ σάρξ . καὶ εἰ παχυμερέστερον ὂν τὸ ὕδωρ ὅμως διὰ τὴν ὑγρότητα οὐκ ἐκθλίβεται , ἀλλ’ ἐνιζάνει τῇ σαρκί , πολλῷ μᾶλλον τὸν ἀέρα λεπτομερέστερον ὄντα ἀδύνατον καθάπαξ ἐκθλιβῆναι ὑπὸ τῶν ἁπτομένων . τί οὖν ; εἰ ταῦτα οὕτως ἔχει καὶ ἀληθὴς οὗτος ὁ λόγος , συμβήσεται μηδὲν μηδενὸς τῶν στερεῶν σωμάτων ἅπτεσθαι , εἴ γε πάντα τὰ ἁπτόμενα ἀλλήλων ἢ ἐν ἀέρι ἅπτεται ἢ ἐν ὕδατι . συμβαίνει οὖν τὰ στερεὰ σώματα μόνων ἅπτεσθαι τῶν ὑγρῶν , στερεὸν δὲ στερεοῦ μηδέποτε ἅπτεσθαι . ἔστι δὲ πρὸς ταῦτα εἰπεῖν ὅτι ὅταν βρέξαντες τὸν δάκτυλον ἢ ἄλλο τι τοῦ σώματος μόριον ἁψώμεθα ἑτέρου τινὸς στερεοῦ , μανὴ οὖσα καὶ μαλακὴ ἡ σὰρξ διαδέχεται ἐν τῇ πιλήσει εἰς τοὺς ἐνυπάρχοντας πόρους ἤτοι τὰ ἐν αὐτῇ κοιλώματα τὸ ὑγρόν , καὶ εἰς ἑαυτὴν δὲ διὰ τὴν μανότητα , καὶ οὕτω μετὰ τὸ χωρισθῆναι συμβαίνει πάλιν φαίνεσθαι τὴν ὑγρότητα . συμβαίνει οὖν ἀκριβῶς ὅλην ἅπτεσθαι τὴν σάρκα , ἀλλ’ ἐκείνοις τοῖς κοιλώμασιν ἐν οἷς συνερρύη τὸ ὑγρὸν μὴ ἅψασθαι ἑτέρου τινός · μετὰ γοῦν τὸ διαστῆναι χεῖται πάλιν τὸ ἐν ἐκείνοις ὑγρὸν καὶ πληροῖ τὴν ἐπιφάνειαν · συμβαίνει δὲ καὶ ἐν ἀδήλοις πόροις ὠθούμενον τὸ ὑγρὸν γενέσθαι , ὅπερ πάλιν μετὰ τὴν βίαν χεῖται περὶ τὴν ἐπιφάνειαν , ἐπεί τοί γε , ἐὰν σκληρὰ πάνυ καὶ λεῖα σώματα λάβοις , οἷον ὑέλινα ἡ χαλκᾶ στιλβωθέντα ἀκριβῶς ἢ σιδήρεα καὶ οὕτως ἐσχηματισμένα , ὥστε ἐπιτιθεμένων ἀλλήλοις ἐφαρμόζειν ἀκριβῶς τὰς ἐπιφανείας , ὡς μηδὲ τὴν τυχοῦσαν καταλιμπάνειν μεταξὺ κενὴν χώραν , εἶτα βρέξας ταῦτα ἐπιθήσεις ἀλλήλοις καὶ πιλήσεις , ὡς ἅψασθαι αὐτὰ ἀκριβῶς , εἶτα διαστήσεις , οὐκ ἄν οἶμαι εὕροις οὐδὲ τὴν τυχοῦσαν ἐν αὐτοῖς ὑγρότητα · οὐδὲ γὰρ πέφυκε τὸ ὕδωρ τοῖς στερεοῖς ἀντιβαίνειν σώμασιν . εὔλογον οὖν πιλουμένων ἐκείνων τοῦ ὕδατος μὴ πεφυκότος ἀντιβαίνειν στερεοῖς σώμασιν μήτε δὲ χώρας μηδεμιᾶς μεταξὺ οὔσης , μήτε φανερᾶς μήτε ἀδήλου , ἐν ᾗ δεῖ χωρῆσαι τὸ ὕδωρ , ἐκθλίβεσθαι αὐτὸ καὶ ἐκχωρεῖν , καὶ πολλῷ μᾶλλον τὸν ἀέρα , εὐκίνητόν τε ὄντα καὶ ἥκιστα ἀντιβατικὸν καὶ παντὶ σώματι ὑποχωρεῖν πεφυκότα . ἄλλως τε οὐδὲ ἀνάγκη πάντως τὰ ἁπτόμενα διά τινος ἅπτεσθαι μεταξύ . εἰ γὰρ ἀνάγκη τὰ ἁπτόμενα διά τινος μέσου ἅπτεσθαι ἀλλήλων , ἐπ’ ἄπειρον ἀνάγκη τοῦτο συμβαίνειν . εἰ γὰρ καὶ ὁ ἀὴρ καὶ τὸ ὕδωρ ἁπτά αἰσθανόμεθα γοῦν αὐτῶν ψυχρῶν ἢ θερμῶν ὄντων ) , ὁπηνίκα ἁπτόμεθα τοῦ ὕδατος , πότερόν ἐστί τι μεταξὺ ἡμῶν τε καὶ τοῦ ἀέρος ἢ τοῦ ὕδατος , ἢ οὐκ ἔστιν ; εἰ μὲν οὖν μὴ ἔστιν * * * πάλιν περὶ ἐκείνου ὁ αὐτὸς λόγος , εἴτε ἔστι τι μεταξὺ αὐτοῦ τε καὶ ἡμῶν εἴτε μή , καὶ τοῦτο ἐπ’ ἄπειρον . οὐκ ἄρα ἀνάγκη τὰ ἁπτόμενα διά τινος μέσου ἅπτεσθαι ἀλλήλων . ὅλως δὲ τὰ κυρίως ἁπτόμενα ἀνάγκη μὴ ἔχειν τι μεταξύ , ἐπεὶ οὐδ’ ἄν ἅπτεσθαι λέγοιντο ἀλλήλων , εἴ γε ἅπτεσθαι ταῦτα λέγεται , ὡς αὐτὸς ἐν τῷ E τῆς Φυσικῆς ὡρίσατο , ὧν ἅμα τὰ ἔσχατα , ἅμα δὲ οὐκ ἔστιν ὧν ἐστί τι μεταξὺ τὸ διεῖργον . ὅτι δ’ οὐκ ἀνάγκη τὰ ἐν τῷ ἀέρι ἁπτόμενα μεταξύ τι ἔχειν ἀέρος , μάθοις ἄν καὶ ἐντεῦθεν · τὰ γὰρ μαλακὰ τῶν σωμάτων , οἷον σὰρξ ἤ τι τοιοῦτον , εἴ τις βιαιότερον τῷ δακτύλω ὤσει , εἴκει ὡς ἐκστῆναι τῆς οἰκείας θέσεως · καὶ τί λέγω τὰ μαλακά ; ἐνδέχεται βεβρεγμένας ἔχοντα τὰς χεῖρας ὠθεῖν λίθον ἧ τι τοιοῦτον . εἰ γοῦν μὴ ἀμέσως θιγγάνουσα ἡ | χεὶρ οὕτως ὠθεῖ , ἀλλὰ διὰ τοῦ μεταξὺ σώματος , λέγω δὴ τοῦ ὑγροῦ , συμβήσεται οὕτως δι’ αὐτοῦ ὠθεῖν ὥσπερ διὰ τῆς βακτηρίας τὴν θύραν . πῶς οὖν οὐκ ἄτοπον στερεὸν σῶμα ὑπὸ ῥυτοῦ καὶ παντὶ εἴκοντος λέγειν ὠθεῖσθαι ; ἴσως τις ἐρεῖ ὅτι οὕτως ὠθεῖ διὰ μέσης τῆς ὑγρότητος τῆς ἐν τῇ χειρί , ὥσπερ κἂν εἰ ὑμένα τις περιτείνας τῇ χειρὶ ἢ ἱμάτιον οὕτως ὤσει . καὶ τί λέγω ; αὐτὴ ἡ σὰρξ μαλακή ἐστιν , ἀλλ’ ὅμως διὰ τὸ μὴ αὐτὴν καθ’ αὑτὴν ὠθεῖν , ἀλλὰ μετὰ τῶν ὀστῶν διὰ μέσης αὐτῆς ὠθούντων , καὶ τὰ σκληρότατα ὠθεῖν δύναται . λέγω οὗν πρὸς ταῦτα ὅτι ἡ μὲν σὰρξ συνεχής τε οὖσα ἑαυτῇ καὶ οὐ σκεδαστή , ἔτι δὲ καὶ συμπεφυκυῖα τοῖς ὀστοῖς οὐ διαρρεῖ οὐδὲ διαπίπτει ἐν τῇ ὤσει , εἰ καὶ φαίνεται τῷ ὄντι καὶ αὐτὴ εἴκουσα παρ’ ἑκάτερα διὸ κἂν εἰ πολλῇ βίᾳ τις χρήσαιτο , ῥαγείη , οὐ μήν γε ὁμοίως , τῷ καὶ αὐτὸς μὴ σκεδαστὸς εἶναι καὶ τῷ περιτετάσθαι καὶ οἷον συμφῦναι τὰ αὐτὰ τῇ σαρκὶ ὑπομένειν ) · τὸ δὲ ὕδωρ καὶ ὁ ἀὴρ σκεδαστά ἐστι καὶ εὔθρυπτα καὶ ἐπὶ τῇ τυχούσῃ βίᾳ ὑποχωρεῖ καὶ ἀντιπεριίσταται τοῖς ὠθοῦσι . μάθοις δ’ ἂν κἀντεῦθεν · ὁ κενὸς ἀμφορεὺς δῆλον δήπου ὡς ἀέρος ἐστὶ πλήρης · ὅταν οὖν τοῦτον ὕδατος πληρώσω , πᾶς ὁ ἀὴρ ὑπεξίσταται , ὡς μηδὲ τὸ βραχύτατον αὐτοῦ καταλειφθῆναι . ἀμέλει γοῦν εἴ τι λειφθείη , διὰ τὸ μὴ πεφυκέναι ὑφίστασθαι τῷ ὕδατι πομφόλυγας ποιεῖ ἐν τῷ ὕδατι καὶ ταύτας ῥήξας προσχωρεῖ τῇ οἰκείᾳ ὁλότητι . εἰ τοίνυν τῷ οὕτως μαλακῷ καὶ ῥυτῷ ὕδατι καὶ σχεδὸν ὁμοίῳ οὐ πέφυκεν ὑφ’ ἵστασθαι οὐδὲ τὴν πίλησιν αὐτοῦ ὑπομένειν , πόσῳ μᾶλλον στερεῶν τινων καὶ ἀντιτύπων σωμάτων ἀντιβαινόντων ἀλλήλοις μεταξὺ ἀπολειφθῆναι <οὐ> δυνήσεται ὁ μηδὲ κώνωπος ὁρμὴν ὑπομένων , ἀλλ’ ἅπαξ ὑποχωρῶν ; ὥστε ἀδύνατον μεταξὺ τῶν ἁπτομένων ἀπολειφθῆναι ὕδατός τι ἢ ἀέρος , εἰ μή τινες εἶεν μεταξὺ χῶραι ἀφανεῖς ἡ φανεραί , καθ’ ἃς οὐκ ἐφαρμόζουσιν ἀλλήλοις τὰ ἁπτόμενα · οὐδὲ γὰρ οὕτως εἰσὶ τῶν σωμάτων διαπεπλασμέναι αἱ ἐπιφάνειαι , ὡς ἀκριβῶς ὅλαι ὅλαις ἐφαρμόζειν . ὥστε ἐν τοῖς διαλείμμασιν ἡ ὑγρότης ἐναπομένει , ἥτις μετὰ τὸ διαστῆναι ἀλλήλων τὰ ἁπτόμενα χεομένη πάλιν πληροῖ τὴν ἐπιφάνειαν , καὶ μάλιστα εἰ μαλακὰ εἴη τὰ ἁπτόμενα καὶ ὠθοῦντα , ἢ ἄμφω ἢ θάτερον . πιλουμένης γὰρ τῆς σαρκός , ἣ μᾶλλον πιλεῖσθαι δύναται , ἐν ταῖς κοιλότησι συρρεῖ ἡ ὑγρότης · ἐπειδὰν οὖν διαστῇ ἁπτόμενα , ἐπανέρχεται ἡ σὰρξ εἰς τὴν οἰκείαν θέσιν , καὶ οὕτως ἐν ἑνὶ ἐπιπέδῳ γενομένη ἡ ὑγρότης περιχεῖται καὶ εἰς τὰ λοιπὰ μόρια · p . 423b1 Πότερον οὖν πάντων ὁμοίως ἐστὶν ἡ αἴσθησις ἢ ἄλλων ἄλλως ; Δείξας ὅτι οὔτε ἐν ὕδατι οὔτε ἐν ἀέρι ἅπτονται ἀλλήλων τὰ ἐν τούτοις ἅπτεσθαι δοκοῦντα , διὰ τὸ εἶναι μεταξὺ τούτων ἢ ἀέρα ἢ ὕδωρ , ὥσπερ λήμματι τούτῳ χρώμενος μέτεισιν ἐπὶ τὸ προκείμενον . τοῦτο δ’ ἦν τὸ δεῖξαι ὅτι καὶ ἐπὶ τῆς ἁφῆς σώζεται ἡ αὐτὴ ἀναλογία ταῖς ἄλλαις αἰσθήσεσι , λέγω δὴ τὸ διὰ τοῦ μεταξὺ καὶ ἐπὶ τῆς ἁφῆς γίνεσθαι τὴν ἀντίληψιν . ταύτῃ γὰρ ἐδόκουν δεικνύναι μὴ οὖσαν τὴν σάρκα αἰσθητήριον , διὰ τὸ μὴ σώζεσθαι τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν , ἥτις ἦν καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων . οὐκ ἔστιν οὖν , φησί , διάφορος ἡ τῶν αἰσθητηρίων ἀντίληψις , ὥσπερ νῦν δοκεῖ . δοκεῖ γὰρ γεῦσις μὲν καὶ ἁφὴ αὐτῶν τῶν αἰσθητηρίων ἁπτομένων τῶν αἰσθητῶν οὕτως αὐτῶν ἀντιλαμβάνεσθαι , αἱ δὲ λοιπαὶ οὐχ οὕτως , πόρρωθεν δὲ ὄντων ἀλλήλων τῶν τε αἰσθητῶν καὶ τῶν αἰσθητηρίων , οὕτω διὰ τοῦ μεταξὺ ἀντιλαμβάνεσθαι . τοῦτο οὖν , φησίν , οὐκ ἔστιν ἀληθές , ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς ἁφῆς ἐστί τι μεταξὺ ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . ἀλλ’ ἐπὶ μὲν ἀκοῆς καὶ ὄψεως καὶ ὀσφρήσεως πολὺ τὸ μεταξύ διὸ ἐπίδηλόν ἐστι καὶ οὐ λανθάνει ) , ἔπι δὲ γεύσεως καὶ ἁφῆς ὀλίγον , διὸ καὶ λανθάνει . εἰ γὰρ οὕτως ἔχει τὰ ἐν τῷ ἀέρι ἁπτόμενα ὥσπερ καὶ τὰ ἐν τῷ ὕδατι , ἐκεῖνα δὲ ὑγρῶν ὄντων τῶν ἄκρων οὕτως ἅπτεται , καὶ τὰ ἐν τῷ ἀέρι ἄρα οὐκ ἀμέσως ἅπτεται ἀλλήλων . ἀλλ’ ἐπεὶ ὀλίγος ὁ ἐναπολαμβανόμενος μεταξὺ ἀήρ , εἰκότως λανθάνει καὶ οὐδὲ εἶναι δοκεῖ . καὶ οὐ θαυμαστόν γε , εἰ λανθάνει , ὁπότε κἂν εἰ ὑμὴν ἡμῖν περιετέτατο ἁπτομένοις , ἐδόξαμεν ἂν ἀμέσως ἅπτεσθαι , λανθάνοντος ἐκείνου τῇ σμικρότητι καὶ οὐκ ὄντος ἐνδήλου ὅτι διείργει δι’ ἑαυτοῦ μέσου τὰ ἁπτόμενα . οὕτως οὖν καὶ νῦν λανθάνει ἡμᾶς διὰ τὴν σμικρότητα διείργων ὁ ἀὴρ καὶ μὴ ἐῶν ἀμέσως ἅπτεσθαι τῶν ἁπτῶν . ἀλλ’ εἰ καὶ λανθάνει τὴν αἴσθησιν , ἀλλ’ ὁ λόγος ἐλέγχει ἐκ τοῦ συμβαίνοντος | ἐπὶ τῶν ἐν ὕδατι ἁπτομένων καὶ βεβρεγμένην ἐχόντων τὴν σάρκα . p . 423b12 Ἀλλὰ διαφέρει τὸ ἁπτὸν τῶν ὁρατῶν καὶ ψοφητικῶν , καὶ τὰ ἑξῆς . Εἰπὼν ὅτι κοινὸν ἐπὶ πασῶν τῶν αἰσθήσεων τὸ διά τινος μεταξὺ γίνεσθαι τὴν ἀντίληψιν , λέγει νῦν πῇ διαφέρει γεῦσίς τε καὶ ἁφὴ τῶν λοιπῶν . αἱ μὲν γὰρ ἄλλαι , φησίν , αἰσθήσεις οὐχ ὑπ’ αὐτῶν πρώτως πά|σχουσι τῶν αἰσθητῶν , ἀλλὰ τοῦ μεταξὺ πρώτως πάσχοντος ὑπὸ τῶν n 5v αἰσθητῶν οὕτω τὸ αἰσθητήριον ὑπὸ τοῦ μεταξὺ πάσχει · καὶ γὰρ τὰ χρώ - μάτα κινητικὰ ἐλέγοντο εἶναι τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διαφανοῦς καὶ ὁ ψόφος κινητικὸς τοῦ διηχοῦς , ὁμοίως καὶ αἱ ὀσμαὶ τοῦ διόσμου · ἐπὶ δὲ τῆς ἁφῆς καὶ τῆς γεύσεως οὐ τοῦ μεταξὺ πάσχοντος ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν πρώτως οὕτω διαδίδοται εἰς ἡμᾶς διὰ τοῦ μεταξὺ τὸ πάθος αὐτοῦ ποιοῦντος εἰς ἡμᾶς , ἀλλ’ ἅμα σὺν τῷ μεταξὺ πάσχομεν ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ · τὰ γὰρ ἁπτὰ ἅμα καὶ τὸ μεταξὺ καὶ τὸ αἰσθητήριον διατίθησιν . ἐναργεῖ δὲ κέχρηται εἰς πίστιν τούτου παραδείγματι · ὁ γὰρ ὑπὸ δόρατος ἢ λίθου ἡ τινος τοιούτου δι’ ἀσπίδος πληγεὶς ἅμα τῇ ἀσπίδι καὶ αὐτὸς ὑπὸ τοῦ δόρατος ἢ τοῦ λίθου τέτρωται , ἀλλ’ οὐχ ὑπὸ μὲν τῆς ἀσπίδος αὐτός , ἡ δὲ ἀσπὶς ὑπὸ τοῦ δόρατος , ἀλλὰ μετὰ ταύτης καὶ αὐτός · τούτου γὰρ τὸ ἅμ δηλωτικόν . ὥσπερ γὰρ τὸ ὑγρὸν τὸν χυμὸν δεξάμενον αὐτὸ αἰσθητὸν γίνεται τῷ δέξασθαι τὸν χυμὸν ἐν ἑαυτῷ , διὸ οὐ δι’ αὐτοῦ αἰσθανόμεθα τοῦ χυμοῦ , ἀλλὰ σὺν αὐτῷ πάσχομεν ὑπὸ τοῦ χυμοῦ , οὕτως καὶ τῶν ἁπτῶν ἡ διὰ τῶν μεταξὺ αἴσθησις γίνεται αὐτῶν πασχόντων ὁμοίως τῷ αἰσθητηρίῳ . οὐχ οὕτως δὲ καὶ ἡ ὄψις ἀντιλαμβάνεται τῶν χρωμάτων , τῷ χρώννυσθαι τὸν ἀέρα , ἀλλὰ διὰ τούτου μέσου . ἀλλὰ διαφέρει τὸ ἁπτὸν τῶν ὁρατῶν καὶ ψοφητικῶν , καὶ τὰ ἑξῆς . ἐπειδὴ ἐδείκνυεν ὁ λόγος ὁ τὴν σάρκα αἰσθητήριον εἷναι βουλόμενος , ἐλεγχόμενος δὲ τῷ μὴ σώζεσθαι ἐπὶ τῆς ἁφῆς τὴν ὁμοιότητα τὴν πρὸς τὰς ἄλλας αἰσθήσεις , ὅτι ἔστι καὶ ἐπὶ τῆς ἁφῆς τὸ μεταξύ , ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . καὶ οὐκ ἀμέσως ἡ σὰρξ τοῖς ἁπτοῖς προσπελάζει , τούτῳ δὲ πάλιν ἀντέπιπτε τῷ λόγῳ τὸ μὴ σώζεσθαι μηκέτι τῆς ἁφῆς ἰδιότητα καὶ σημασίαν οὐ γὰρ ἅπτονται ἀλλήλων τὰ διά τινος μεταξὺ ὄντος διειργόμενα · ταύτῃ γοῦν καὶ ἁφὴ κέκληται , τῷ τὰς μὲν ἰλλὰς μὴ ἀμέσως ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν πάσχειν , ἀλλὰ ὑπὸ μὲν τῶν αἰσθητῶν τὸ μεταξύ , ὑπὸ δὲ τούτου τὰς αἰσθήσεις , τὴν δὲ ἁφὴν ὑπ’ αὐτῶν τῶν ἁπτῶν ἀμέσως πάσχειν ) τοῦτο οὖν τὸ ἀντιπῖπτον ὥσπερ ἐπιλυόμενος ταῦτα ἐπήγαγεν , ὅτι εἰ καὶ ἔστι τὸ μεταξὺ καὶ ἐπὶ τῆς ἁφῆς , ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων , ἀλλ’ οὖν οὐκ ἀπόλλυται διὰ τοῦτο τὰ τῆς αἰσθήσεως τῆς ἁπτικῆς ἴδια . πάσχει γὰρ ἡ αἴσθησις οὐχ ὑπὸ τοῦ μεταξύ , ὥσπερ αἱ ἄλλαι , ἀλλ’ ὑπ’ αὐτῶν τῶν αἰσθητῶν σὺν τῷ μεταξύ · ὥστε καὶ ἡ ὁμοιότης ἡ πρὸς τὰ ἄλλα αἰσθητὰ σώζεται καὶ ἐπὶ τῆς ἁφῆς , τὸ εἶναι καὶ ἐπὶ ταύτης τὸ μεταξύ , καὶ τὸ ἴδιον τῆς ἁφῆς οὐκ ἀπόλλυται . αὐτὸ γὰρ τὸ μεταξὺ ποιοῦται καὶ ὕλη γίνεται τοῦ θερμοῦ ἢ ψυχροῦ ἢ ὑγροῦ ἢ ξηροῦ , καὶ σὺν αὐτῷ τὸ αἰσθητήριον , ὅπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων οὐκ ἐγίνετο · μόνον γὰρ τὰς ἐνεργείας τῶν αἰσθητῶν ἐδέχοντο αἱ αἰσθήσεις . ἰστέον δὲ ὅτι οὐδὲ τὸ ἁπτικὸν αἰσθητήριον ὑπὸ πάσης αἰσθήσεως ποιοῦται · οὐδὲ γὰρ ὅταν ἀντιλαμβάνηται βαρέος καὶ κούφου , γλίσχρου καὶ κραύρου , τραχέος καὶ λείου , τοιαύτη γίνεται ἡ σάρξ , ἀλλὰ μόνον γνωστικῶς τὰ εἴδη αὐτῶν δέχεται . ἐπειδὴ δέ , ὡς πολλάκις εἴρηται , πᾶν σῶμα ἐκ τῆς συγκράσεως τοῦ ὑγροῦ καὶ ξηροῦ , θερμοῦ τε καὶ ψυχροῦ συνέστηκε , διὰ τοῦτο καὶ ὁπηνίκα πάσχει ὑπὸ τούτων , ὡς μὲν αἴσθησις ἀντιλαμβάνεται αὐτῶν καὶ γινώσκει αὐτά , ὡς μέντοι φυσικὸν σῶμα πάσχει ὑλικῶς ὑπ’ αὐτῶν . καὶ ἐντεῦθεν δὲ ἔστι συλλογίσασθαι ὅτι αὗται μόναι δύο ἀντιθέσεις εἰσίν , ἐξ ὧν συνέστηκε πᾶν σῶμα φυσικόν , ὅτι μόναι ποιοῦσι τὰ πάσχοντα ὑπ’ αὐτῶν αἰσθητήρια καὶ οὐσιωδῶς ἐν αὐτοῖς ἐγγίνονται , βαρύτης δὲ καὶ κουφότης , καίτοι παντὶ σώματι παρακολουθοῦσαι πᾶν γὰρ γενητὸν σῶμα ἢ βαρύ ἐστι ἢ κοῦφον ) , ὅμως ὁπηνίκα δρῶσιν εἰς τὴν ἁφήν , οὐ μεταβάλλουσι τὴν σάρκα εἰς τὴν ἑαυτῶν ἰδιότητα ὥσπερ θερμότης καὶ ὑγρότης καὶ ψύξις καὶ ξηρότης . p . 423b17 Ὅλως δὲ ἔοικεν ἡ σὰρξ καὶ ἡ γλῶσσα , ὡς ὁ ἀὴρ καὶ τὸ ὕδωρ πρὸς τὴν ὄψιν καὶ τὴν ἀκοὴν καὶ τὴν ὄσφρησιν ἔχουσιν , οὕτως ἔχειν πρὸς τὸ αἰσθητήριον ὥσπερ ἐκείνων ἕκαστον . Ἀπορήσας μήποτε καὶ ἐπὶ τῆς ἁφῆς καὶ ἐπὶ τῆς γεύσεως ἐστί τι τὸ μεταξὺ τῆς τε σαρκὸς καὶ τῶν ἁπτῶν ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων , ὡς ἐκ τούτου τῆς αὐτῆς ἀναλογίας φυλαττομένης καὶ ἐπὶ τῆς ἁφῆς , ὥστε εἶναι τὴν σάρκα αἰσθητήριον , ἐντεῦθεν δὲ πάλιν εἰς τὸ ἐναντίον ἐπιχειρεῖ ὅτι οὐκ ἔστιν αἰσθητήριον οὔτε ἡ σὰρξ οὔτε ἡ γλῶττα . κατασκευάζει δὲ τοῦτο , ὥσπερ ἤδη εἶπον , ἐκ τῆς ἀναλογίας τῆς πρὸς τὰ ἄλλα αἰσθητήρια . συλλογίζεται δὲ τοῦτο ἐν δευτέρῳ σχήματι οὕτως · ἐπὶ τὰ αἰσθητήρια ἐπιτιθέμενα τὰ αἰσθητὰ οὐ ποιεῖ αἴσθησιν , ἐπὶ δὲ τὴν σάρκα καὶ τὴν γλῶτταν ἐπιτιθέμενα ποιεῖ αἴσθησιν · οὐκ ἄρα ἡ σὰρξ καὶ ἡ γλῶττα αἰσθητήριον . καίτοι ἐπιτιθεμένου τοῦ λευκοῦ σώματος ἐπὶ ὄμμα ἀνάγκη πάντως εἶναί τι μεταξύ , οἷον ἦν καὶ ἐπὶ τῆς ἁφῆς , ἀλλ’ ὅμως οὐκ ἀντιλαμβάνεται , διότι δεῖ τοσοῦδε μεταξύ . εἰ τοίνυν δεῖ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν ἐπὶ πασῶν τῶν αἰσθήσεων φυλάττειν , ἐπὶ δὲ τῶν ἄλλων ἐπιτιθεμένων τοῖς αἰσθητηρίοις τῶν αἰσθητῶν οὐ γίνεται αὐτῶν ἀντίληψις , ἐπὶ δὲ τὴν σάρκα ἐπιτιθεμένων τῶν ατῶν γίνεται , ἔοικε μὴ εἶναι αἰσθητήριον ἀλλὰ μεταξύ . οὐκοῦν εἰ δεῖ εἶναί τι αἰσθητήριον τῆς τε ἁφῆς καὶ τῆς γεύσεως , ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὀφθαλμός , ἀκοή , ὄσφρησις ἔστι γὰρ τῆς μὲν ἀκουστικῆς δυνάμεως αἰσθητήριον ἡ μῆνιγξ , τῆς δὲ ὀσφραντικῆς ἡ μαστοειδὴς ἀπόφυσις τοῦ ἐγκεφάλου ) , ἀνάγκη ἄρα ἐντὸς εἶναι τῆς σαρκὸς τὸ γευστικὸν καὶ ἁπτικὸν αἰσθητήριον . τὸ γὰρ πνεῦμα κοινόν ἐστι πασῶν αἰσθητήριον · καὶ γὰρ ἡ κοινὴ αἴσθησις ἐν τούτῳ . μέχρι μὲν οὖν τῶν ἐνταῦθα ἐφ’ ἑκάτερα προῆλθεν ἡ ἐπιχείρησις τῷ Ἀριστοτέλει . ὡς δὲ ἤδη εἶπον , τὴν ὅλην αὐτοῦ διάνοιαν ἐκλεξάμενός τις ἐκ τῶν εἰρημένων ἐρεῖ ὅτι καὶ μεταξὺ καὶ αἰσθητήριον βούλεται εἶναι τὴν σάρκα διὰ τοὺς εἰρημένους λόγους . οὐκ ἀνάγκη δὲ πάντως τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν ἐπὶ πασῶν τῶν αἰσθήσεων ἀπαιτεῖν , ἐπεὶ εἰ μεταξὺ ἡ σάρξ , ἔδει τὸ ἀνάλογον φυλάττεσθαι ἐπὶ πασῶν τῶν αἰσθήσεων , καὶ ὥσπερ τῶν ἄλλων τὸ μεταξὺ δι’ οὗ ἡ αἴσθησις οὐκ ᾐσθάνετο , οὕτως ἐνδεῖ μηδὲ τὴν σάρκα αἰσθάνεσθαι , εἰ διὰ ταύτης μέσης ἡ ἁφὴ γίνεται . οὐκ ἄρα δεῖ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν ἐπὶ πασῶν φυλάττεσθαι . p . 423b26 Ἁπτὰ μὲν οὖν εἰσιν αἱ διαφοραὶ τοῦ σώματος , ᾗ σῶμα . Ἀπορήσας περὶ τῆς ἁφῆς ἀναλαμβάνει τὸν λόγον καὶ ζητεῖ τίνα ποτέ ἐστι τὰ ἁπτά , καὶ τούτων τὰ εἴδη ἀπαριθμεῖται , ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἐποίησε . λέγει δ’ οὖν ὅτι ἁπτά ἐστιν αἱ διαφοραὶ τοῦ σώματος , ᾗ σῶμα , διαφοραὶ δηλονότι αἱ συστατικαί . ἐζήτησε δὲ καὶ ἐν τῷ Περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς τοῦτο γάρ φησι τὸ περὶ τῶν στοιχείων ) , τίνες ἂν εἶεν κοινῶς πάντων σωμάτων αἱ συστατικαὶ ποιότητες , καὶ εἶπεν ὅτι οὔτε τὰ χρώματα οὔτε οἱ χυμοὶ οὕτε τῶν τοιούτων οὐδέν , διότι ζητοῦμεν τὰς κοινοτάτας ἀρχάς , αὗται δὲ οὐκ ἐπὶ πάντων διήκουσιν . εἰσὶ γὰρ καὶ ἀχρωμάτιστα σώματα , ὡς ὁ ἀήρ , καὶ ἄχυμα , ὡς αὐτός τε οὗτος καὶ ἕτερα πλείονα , κατὰ δὲ τοὺς ἰατροὺς καὶ τὸ ὕδωρ . κοινόταται δὲ ἀρχαὶ τῶν σωμάτων αἱ ἁπταὶ ποιότητες , διότι πᾶν σῶμα εὐθὺς καὶ ἁπτόν ἐστιν . ἀλλὰ τῶν ἁπτῶν ἀπαριθμησάμενος πλείους ἀντιθέσεις πάσας ἀνήγαγεν ὑπὸ τὴν τοῦ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ ξηροῦ καὶ ὑγροῦ , καὶ ἔδειξε ταύτας κοινοτάτας οὔσας τῶν σωμάτων ἀρχάς , καθ’ ἃς καὶ τὰ στοιχεῖα εἴδοποιεῖται . προσέθηκε δὲ καὶ τὸ ᾗ σῶμα εἰκότως . οὐ γὰρ ᾗ σώματά εἰσι τὰ κεχρωσμένα κέχρωσται · εἰ γὰρ τοῦτο , πᾶν σῶμα ἔδει κεχρῶσθαι · νῦν δὲ οὐκ ἔχει οὕτως . ἀλλ’ οὐδὲ τὰ εὐώδη οὐδὲ τὰ ἔγχυμα οὐδὲ τὰ ψοφητικά , τι , ᾗ σώματά ἐστι , τοιαῦτά ἐστιν · εἰ γὰρ ἦν τοῦτο , πᾶν σῶμα εὐθὺς ἔδει καὶ ταύτας τὰς ποιότητας ἔχειν · νῦν δὲ οὐκ ἔστιν . ἡ δὲ τοῦ θερμοῦ καὶ τοῦ ψυχροῦ , ξηροῦ τε καὶ ὑγροῦ ἀντίθεσις ἐπὶ πάντων τῶν σωμάτων διήκει · πᾶν γὰρ σῶμα εὐθὺς ἢ ξηρὸν ἢ ὑγρόν ἐστιν , ἢ θερμὸν ἢ ψυχρόν . ὥστε καλῶς εἴρηται ταύτας μόνας τῶν ποιοτήτων τὰς ἀντιθέσεις συστατικὰς εἶναι διαφορὰς τῶν σωμάτων . τί οὖν ; οὐχὶ καὶ τὸ βαρὺ καὶ τὸ κοῦφον ἐπὶ πάντων διαιρεῖται τῶν σωμάτων ; σωμάτων δὲ νῦν τῶν γενητῶν δηλονότι . ἀλλὰ λέγω ὅτι μάλιστα μὲν τὸ βαρὺ καὶ τὸ κοῦφον ἁπταί εἰσι ποιότητες καὶ ἀνάγονται ὑπὸ τὰς εἰρημένας , ὡς ἐν τῷ Περὶ γενέσεως ἔδειξεν · ἔπειτα δὲ πᾶν σῶμα ἐν τῇ οἰκείᾳ ὁλότητι ὂν οὔτε βαρύ ἐστιν οὔτε κοῦφον , βαρὺ δὲ ἢ κοῦφον τότε γίνεται , ὅταν ἐκστῇ τῆς οἰκείας ὁλότητος . ἐπεὶ οὖν οὐδέν ἐστιν ἀεὶ ἐν τῷ παρὰ φύσιν , ὅταν τὸ πῦρ παρὰ φύσιν κάτω γένηται , ἐπείγεται τὸν κατὰ φύσιν τόπον καταλαβεῖν , καὶ διὰ τοῦτο κινεῖται ἐπὶ τὸ ἄνω , τὸ δὲ ἐπὶ τὸ ἄνω κινούμενον κοῦφον λέγομεν · ὁμοίως καὶ ἡ βῶλος παρὰ φύσιν ἄνω γενομένη ἐπειγομένη ἐπὶ τὸν ἴδιον τόπον κινεῖται ἐπὶ τὸ κάτω , τὸ δὲ ἐπὶ τὸ κάτω κινούμενον βαρὺ λέγομεν . εἰ δὲ τὰ σώματα ἐν τῶ κατὰ φύσιν ὄντα τόπῳ οὔτε ἐπὶ τὸ ἄνω οὔτε ἐπὶ τὸ κάτω κινεῖται , οὐδὲ βαρέα ἄν εἴη οὐδὲ κοῦφα . ἄλλως τε θερμότης μὲν καὶ ψυχρότης , ξηρότης καὶ ὑγρότης δραστικαὶ καὶ παθητικαί εἰσι διαφοραί , κουφότης δὲ καὶ βαρύτης οὐκέτι · ἐκείνων δὲ δεῖ εἰς τὴν τῶν στοιχείων γένεσίν τε καὶ σύστασιν . p . 423b31 Τὸ γὰρ αἰσθάνεσθαι πάσχειν τί ἐστιν . Eἰπὼν τὸ ἁπτικὸν δυνάμει ὅπερ τὸ ἁπτόν , τοῦτο αὐτὸ κατασκευάζει . καθόλου γάρ , φησί , τὸ αἰσθάνεσθαι πάσχειν τί ἐστιν , ὡς εἴρηται · ἔκειτο δὲ ἡμῖν ὅτι τὸ πάσχον πῇ μὲν ταὐτόν ἐστι τῷ ποιοῦντι , πῇ δ’ οὐ ταὐτόν , δυνάμει μὲν ταὐτόν , ἐνεργείᾳ δ’ οὐ ταὐτόν · πάσχον μὲν γὰρ οὐ ταὐτόν , πεπονθὸς δὲ ταὐτόν . εἰ δὲ πάσχον ὑπὸ τοὐ αἰσθητοῦ γίνεται αὐτῷ ὅμοιον , δυνάμει ἄρα ἦν πρὶν παθεῖν ὅπερ τὸ αἰσθητόν . p . 424a2 Διὸ τοῦ ὁμοίως θερμοῦ ἢ ψυχροῦ ἢ σκληροῦ ἢ μαλακοῦ οὐκ αἰσθανόμεθα , ἀλλὰ τῶν ὑπερβολῶν . Ἐπεὶ γὰρ τὸ αἰσθητήριον σῶμα , πᾶν δὲ σῶμα ἁπτόν , τὸ δὲ ἁπτικὸν πάσχον ὑπὸ τοῦ ἁπτοῦ γίνεται ὅμοιον αὐτῷ ἐνεργείᾳ , οὐδὲν δὲ ὑπὸ τοὺ ὁμοίου πάσχει οὐδὲ γὰρ αἰσθάνεταί τι τοῦ ὁμοίως κεκραμένου ἁπτοῦ ) , ὥστε εἰ τῶν ὁμοίων μὴ ἀντιλαμβάνεται , τῶν ὑπερβολῶν καὶ τῶν ἐνδειῶν εἴη ἂν ἡ ἀντίληψις . ὡς τῆς αἰσθήσεως μεσότητός τινος οὔσης τῆς ἐν τοῖς αἰσθητοῖς ἐναντιώσεως , καὶ διὰ τοῦτο κρίνει τὰ αἰσθητά . αἴσθησιν νῦν τὸ αἰσθητήριον λέγει , μεσότητα δ’ εἶπε τὴν αἴσθησιν ἤτοι τὴν ἁφήν περὶ ταύτης γὰρ νῦν ὁ λόγος ) ἢ καὶ πᾶσαν · πᾶσαι γὰρ ἐν μέσῳ εἰσὶ τῆς ἐναντιώσεως ἧς ἐστιν ἑκάστη κριτική , οὕτως δ’ ἐστὶν ἐν μέσῳ , τῷ ἑκατέρου τῶν ἐναντίων δύνασθαι τὸν λόγον δέξασθαι . οὐ γὰρ ἁπλῶς τῷ ἐν μηδετέρῳ τῶν | ἐναντίων εἶναι ἐν μέσῳ ἤδη κυρίως τὸ γὰρ ἄχρουν πῶς ἂν λέγοιτο μέλανος καὶ λευκοῦ μέσον ; ) ἀλλ’ ὡς εἶπον , καθὸ δύναται ἑκατέρου τῶν ἐναντίων τὸν λόγον δέξασθαι . ὁμοίως δὲ καὶ τὸ ἄψοφον καὶ τὸ ἄοσμον καὶ τὸ ἄχυμον . οὐ γὰρ ὥσπερ ἐπὶ τῆς ἁφῆς ἀνάγκη τὸ αἰσθητήριον κατ’ ἐνέργειαν μέσως κεκρᾶσθαι τῶν ἐναντιώσεων τῶν ἁπτῶν , οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθητηρίων τῷ ἐν μεσότητι πεποι - ῶσθαι τῆς ἐναντιώσεως οὕτως αὐτῶν αἰσθητικά εἰσιν · οὐ γὰρ τοῖς σώμασι τοῖς φυσικοῖς κατ’ ἐκείνας τὰς ποιότητας τὸ εἶναι , ἀλλὰ κατὰ τὰς ἁπτάς . διὸ ἡ ἁφὴ τῷ ὄντι μεσότης · ἔχει γὰρ μεταξὺ ποιότητά τινα τῶν ἄκρων · τὰ δὲ μὴ ἐν μίξει τῶν ἄκρων ἀλλ’ ἐν ἀπουσίᾳ πῶς ἄν μέσα ἐκείνων εἴη , εἰ μὴ κατὰ τὸν εἰρημένον λόγον , τῷ δύνασθαι τῶν ἐναντίων τὸν λόγον δέξασθαι ; γίνεται γὰρ πρὸς ἑκάτερον αὐτῶν θάτερον τῶν ἄκρων . πῶς τὸ μέσον γίνεται τῶν ὑπερβολῶν κριτικὸν ἔδειξε . τὸ γὰρ ἐν μεσότητί τινων ὂν πρὸς ἑκάτερον τῶν ἄκρων θάτερόν πώς ἐστιν · πρὸς μὲν γὰρ τὸ ὑπερβάλλον τὴν οἰκείαν αὐτοῦ θερμότητα ψυχρόν , πρὸς δὲ τὸ τὴν ψυχρότητα ὑπερβάλλον θερμόν . οὕτω δὲ δυνάμει ὅμοιον ἔσται τοῖς ἐναντίοις καὶ οὐκ ἐνεργείᾳ , καὶ πάσχει ὑπ’ αὐτῶν οὐχ ὡς ὑπὸ ὁμοίων , ἀλλ’ ὡς ὑπὸ ἀνομοίων · ὑπὸ μὲν γὰρ τοῦ θερμοτέρου ὡς ψυχρόν , ὑπὸ δὲ τοῦ ψυχροτέρου ὡς θερμόν . τοῦτο δὲ ἰδίως ἄν εἴη περὶ τῆς ἁφῆς εἰρημένον . p . 424a10 Ἔτι δ’ ὥσπερ τοῦ ὁρατοῦ καὶ τοῦ ἀοράτου ἦν πὼς ἡ ὄψις , ὁμοίως δὲ καὶ αἱ λοιπαὶ τῶν ἀντικειμένων , οὕτω καὶ ἡ ἁφὴ τοῦ ἁπτοῦ καὶ τοῦ ἀνάπτου . Ὥσπερ εἶπεν καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων ὅτι κριτικαί εἰσιν οὐ μόνον τῶν ἰδίων αἰσθητῶν , ἀλλὰ καὶ τῶν στερήσεων , οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ἁφῆς λέγει ὅτι καὶ τὰ ἁπτὰ κρίνει καὶ τὰ ἄναπτα . ἀλλ’ ἐπὶ μὲν ἐκείνων ἦν ἡ κυρίως στέρησις , ὡς ἐπὶ τῆς ὄψεως τὸ σκότος καὶ ἐπὶ τῆς ἀκοῆς ἡ σιγὴ καὶ τῆς ὀσφρήσεως καὶ γεύσεως τὸ ἄοσμόν τε καὶ ἄχυμον · ἐπὶ δὲ τῶν ἁπτῶν οὐδέν ἐστι σῶμα καθάπαξ ἄναπτον , ἐπειδή ὡς εἴρηται , ὅτι αἱ ἁπταὶ ποιότητες συστατικαί εἰσι τῶν σωμάτων , ἀλλ’ ἄναπτά φησιν εἶναι ἢ τὰ φθαρτικὰ δι’ ὑπερβολὴν ἢ τὰ ἠρέμα ἁπτά · τοιαῦτα δ’ ἂν εἴη τὰ μὴ πολὺ ἀφεστηκότα τῶν αἰσθητηρίων κατὰ τὰς ἁπτὰς ποιότητας , ἀλλ’ ἐγγὺς ὅμοια καὶ ταύτῃ ἠρέμα ἁπτὰ ὄντα , τῷ τὸ ὅμοιον ὑπὸ τοῦ ὁμοίου ἀπαθὲς εἶναι . τοιοῦτο δ’ ἐστὶν ὁ ἀήρ · διὸ τῶν ὑπερβολῶν αὐτοῦ αἰσθανόμεθα , λέγω δὴ ὅταν ἄγαν ψυχθῇ ἢ ὅταν ἄγαν θερμανθῇ · ἐκβαίνει γὰρ λοιπὸν τὴν ὁμοιότητα τὴν πρὸς τὰ αἰσθητήρια , καὶ λοιπὸν ὡς ἐναντίον ὑπὸ ἐναντίου πάσχει · ὅτε δὲ ἐν συμμετρίᾳ ἐστί , σχεδὸν οὐδ’ αἰσθανόμεθα τῆς ἐν αὐτῷ ποιότητος . δυνατὸν δὲ κἀνταῦθα ἄναπτον ἢ τὸ μὴ πεφυκὸς ὅλως ἁφῇ ὑποπίπτειν ἐξακούειν , ἢ ] ὡς τὸ χρῶμα ἢ τὸν ψόφον , ἢ τὸ ἀμυδρὸν ἢ τὸ βλαβερόν . p . 424a17 Καθόλου δὲ περὶ πάσης αἰσθήσεωςς δεῖ λαβεῖν ὅτι ἡ μὲν αἴσθησίς ἐστι τὸ δεκτικὸν τῶν αἰσθητῶν εἰδῶν ἄνευ τῆς ὕλης . Eἰπὼν ἰδίᾳ περὶ ἑκάστης αἰσθήσεως καὶ τῶν ἰδίων αἰσθητῶν ἑκάστης βούλεται νῦν περὶ πασῶν κοινῶς εἰπεῖν καὶ διορίσασθαι , περὶ ὧν ἀσαφῶς ἐν τῷ περὶ ἑκάστου λόγῳ εἶπεν . οἷον ἔλεγεν ἐν ἑκάστῃ ὅτι ἡ αἴσθησις δυνάμει οὖσα ὅπερ τὸ αἰσθητὸν ἄγεται εἰς ἐνέργειαν ὑπ’ αὐτοῦ · καὶ γάρ ἐστιν ὅπερ ἐκεῖνο . πῶς οὖν ἡ αἴσθησις πάσχει ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν καὶ ἐξομοιοῦται αὐτοῖς , νῦν λέγει . οὕτω γάρ , φησί , γίνεται ὅπερ τὸ αἰσθητόν , οὐ λευκὴ γινομένη ἢ γλυκεῖα , ἀλλὰ τὸ εἶδος τοῦ αἰσθητοῦ ἄνευ τῆς ὕλης δεχομένη , τουτέστι γνωστικῶς τοὺς λόγους αὐτῶν καθαροὺς ἀποματτομένη . καθόλου γὰρ οὐδὲν πάσχον ὑπό τινος τὴν ὕλην τὴν τοῦ ποιοῦντος δέχεται , ἀλλὰ τὸ εἶδος τὸ ἐν αὐτῷ , ὥσπερ καὶ ὁ κηρὸς τὴν ἐν τῷ χρυσῷ σφραγῖδα , οὐ τὸν χρυσόν . οὐ γὰρ καθὸ χρυσῆ ἡ ἀργυρᾶ ἡ σφραγὶς ὁμοιοῦται αὐτῇ , ἀλλὰ καθὸ τοιόνδε εἶδος ἔχει . εἰ γὰρ καθὸ χρυσῆ ἢ σιδηρᾶ ἡ σφραγίς , ὡμοίωτο αὐτῇ ὁ κηρός , γένεσις ἄν ἦν καὶ φθορά , γένεσις μὲν χρυσοῦ ἢ σιδήρου , φθορὰ δὲ κηροῦ . οὕτως οὖν καὶ ἡ αἴσθησις δέχεται τὸ ἐν τῷ μέλιτι τῆς γλυκύτητος εἶδος , οὐ καθὸ μέλι ἐστίν , ἀλλὰ καθὸ ἔχει τοιόνδε γλυκύτητος εἶδος . διαφέροι δ’ ἂν τὰ αἰσθανόμενα τῶν πασχόντων ἁπλῶς , μὴ αἰσθανομένων δέ , ὅτι οὕτω ταῦτα δέχεται ὥστε γνωρίζειν καὶ κρίνειν τὸ ἐν αὐτοῖς γινόμενον εἶδος , ἐκείνων πασχόντων μέν , οὐ γνωριζόντων δέ , οἷά ἐστι τά τε κάτοπτρα καὶ τὰ ἐκμαγεῖα καὶ τὰ ὅμοια τούτοις . τὰ μὲν οὖν κάτοπτρα καὶ τὰ ἐκμαγεῖα διαφέρει τῆς αἰσθήσεως τῷ μὴ δύνασθαι κρίνειν τὸ πάθος τὸ ἐν αὐτοῖς γενόμενον . διαφέρουσι δὲ αὐτά τε ταῦτα καὶ αἱ αἰσθήσεις τῶν λοιπῶν , διότι εἰ καὶ πάσχει τὰ φυσικὰ πάντα σώματα πάσχει γὰρ ὑπὸ θερμότητος καὶ ψυχρότητος λευκότητός τε καὶ τῶν παραπλησίων ) , ἀλλ’ οὖν ὅτι ταῦτα μὲν ὑπὸ τῶν ποιούντων κατὰ τὸ συναμφότερον ποιούντων οὕτω πάσχει · τὸ γὰρ πῦρ οὐ κατ’ εἶδος μόνον δρᾷ εἰς τὸν ἀέρα καὶ θερμαίνει αὐτόν , ἀλλὰ κατὰ τὸ συναμφότερον · ὡς γὰρ σῶμα δρᾷ εἰς αὐτόν σαφὲς δὲ τεκμήριον τὸ ἐπὶ τῆς εὐωδίας τε καὶ δυσωδίας · μετὰ γὰρ τοῦ ὑποκειμένου δρᾷ εἰς τὸν ἀέρα καὶ εἰς τὰ ἱμάτια ἡ εὐωδία , ἐγκαταμιγνυμένης αὐτοῖς οὐσίας τινὸς ἀπὸ τοῦ εὐώδους σώματος . ὁμοίως καὶ | τὰ χρωννύμενα τῶν ἱματίων πάσχει . καὶ οἱ χυμοὶ δὲ δρῶσιν εἰς τὰ σώματα · ἄλλως γοῦν ὑπὸ τῶν γλυκέων ὑδάτων διατίθεται τῶν λουομένων τὰ σώματα καὶ ἄλλως ὑπὸ τῶν ἁλμυρῶν , ὄας τινὸς ἐγκαταμιγνυμένης μετὰ τοῦ χυμοῦ . καὶ τοὺς λίθους δ’ οἱ οἰκοδόμοι , οὓς ἄν ἰσχυροὺς εἶναι βούλωνται , προβρέξαντες ἐπὶ χρόνον γλυκέσιν ὕδασιν οὕτω παραλαμβάνουσιν εἰς τὴν οἰκοδομίαν . φαίνεται δὲ καὶ ἡ τῆς θαλάττης ἅλμη διαβιβρώσκουσα τὰς πέτρας ) · τὰ μὲν οὖν ἄψυχα καὶ καθόλου πᾶν σῶμα ᾗ σῶμά ἐστι πάσχει ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν ποιοτήτων , τοῦ τε δρῶντος κατὰ τὸ συναμφότερον δρῶντος , καὶ τοῦ πάσχοντος κατὰ συναμφότερον πάσχοντος · ἡ μέντοι αἴσθησις οὔτε ὑπὸ τοῦ συναμφοτέρου πάσχει , ἀλλ’ ὑπὸ μόνου τοῦ εἴδους , ὥσπερ καὶ ὁ κηρὸς ὑπὸ τῆς σφραγῖδος , οὔτε αὐτὴ κατὰ τὸ συναμφότερον πάσχει οὐ γὰρ δὴ χρώννυται τὸ αἰσθητήριον ἢ εὐῶδες γίνεται ) , ἀλλὰ κατὰ μόνον τὸ εἶδος , λέγω δὲ αὐτὴν τὴν αἰσθητικὴν δύναμιν . ἐπεὶ καὶ τὸ σῶμα πάσχει ὑπὸ τῆς θερμότητος , πάσχει δὲ καὶ ἡ ἁπτικὴ αἴσθησις , ἀλλ’ οὐ τὸ αὐτὸ πάθος · ἀλλ’ ἡ μὲν αἴσθησις ὑπὸ μόνου τοῦ εἴδους τοῦ θερμοῦ πέπονθε γνωστικῶς , τὸ δὲ αἰσθητήριον ἡ σὰρξ ὡς ὕλη κατὰ τὸ συναμφότερον , ὑποκείμενον αὐτῇ γενομένη τῇ θερμότητι καὶ ὑπὸ τοῦ θερμαίνοντος ὅλου ὡς ὅλον παθοῦσα . καὶ οὐδέν γε θαυμαστόν , εἰ ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν ἄλλως μὲν πάσχει ἡ αἴσθησις , ἄλλως δὲ τὸ αἰσθητήριον καὶ ὅλως τὸ σῶμα · ἄλλο γὰρ αὐτοῖς ἐστι τὸ χρώμασιν εἶναι ἢ χυμοῖς ἢ ψόφοις ἢ θερμοῖς ἢ ψυχροῖς , καὶ ἄλλο τὸ αἰσθητοῖς εἶναι . διὸ χρώματα μέν ἐστι καὶ χυμοὶ καὶ ψόφοι καὶ τὰ λοιπὰ καὶ αἰσθήσεως μὴ οὔσης , αἰσθητὰ δὲ οὔκ εἰσιν , εἰ μὴ αἴσθησις εἴη ἀντιλαμβανομένη αὐτῶν . εἰς μὲν οὖν τὰς αἰσθήσεις ὡς αἰσθητὰ ποιεῖ , εἰς δὲ τὰ σώματα οὐκέτι ὡς αἰσθητά , ἀλλ’ ὡς χρώματα ἢ χυμοὶ καὶ καθὸ ἕκαστον εἶδός τι ἔχει καὶ οὐσίαν , ὅλον εἰς ὅλον ἐνεργεῖ , καὶ τὸ πάσχον ὅλον ὑπὸ ὅλου πάσχει . p . 424a24 Αἰσθητήριον δὲ πρῶτον ἐν ᾧ ἡ τοιαύτη δύναμις . Εἰπὼν περὶ αἰσθήσεως λέγει καὶ περὶ τοῦ αἰσθητηρίου . πρῶτον δὲ εἶπεν αἰσθητήριον ἐν ᾧ ἡ αἰσθητικὴ δύναμις τὸ ὑποκείμενον τῇ ἀλόγῳ ψυχῇ πνεῦμα · ἐν τούτῳ γὰρ πρώτως ἡ αἴσθησις ἔχει τὸ εἶναι . ἐπεὶ αἰσθητήριά γε καὶ ὀφθαλμοὶ καὶ ὦτα καὶ ῥίς , ἀλλ’ οὐ πρῶτα · οὐ γάρ ἐστιν ἐν τούτοις ἡ αἰσθητικὴ ψυχή , ἀλλὰ διὰ τούτων τὸ πάθος ἐπ’ ἐκεῖνο ἀναπέμπεται . ἔστι μὲν οὖν ταὐτόν , τὸ δὲ εἶναι ἕτερον . ἡ αἴσθησις , φησί , τουτέστιν ἡ δύναμις ἡ αἰσθητική , καὶ τὸ αἰσθητήριον ἐν ᾧ πρώτῳ ἡ δύναμις αὐτὴ ἵδρυται , ταὐτὰ μέν εἰσι τῷ ἀριθμῷ οὐ γάρ ἐστιν αὐτὴ καθ’ αὑτὴν ἡ αἴσθησις ἄνευ τοῦ ὑποκειμένου , τουτέστι τοῦ πνεύματος , ὅπερ πρῶτόν ἐστιν αἰσθητήριον ) , ἓν οὖν ταῦτα τῷ ὑποκειμένῳ , ὡς ἕνα ἄνθρωπόν φαμεν καὶ μίαν ναῦν τὴν ὕλην μετὰ τοῦ οἰκείου εἴδους , τὸ ὅλον σύνθετον ἓν λέγοντες , τῇ μέντοι οὐσίᾳ δύο εἰσίν · ἄλλο γὰρ αἴσθησις καὶ ἄλλο τὸ ὑποκείμενον αὐτῇ · ἡ μὲν γὰρ ἀσώματος καὶ ἀμεγέθης , τὸ δὲ ὑποκείμενον αὐτῇ σῶμα καὶ μέγεθιος , καὶ αἰσθητικὸν λέγεται οὐ καθὸ ἔχει μέγεθος , ἀλλὰ καθὸ ἔχει αἴσθησιν . p . 424a28 Φανερὸν δ’ ἐκ τούτων καὶ διὰ τί ποτε τῶν αἰσθητῶν αἱ ὑπερβολαὶ φθείρουσι τὰ αἰσθητήρια . Δείξας ὅτι τὰ αἰσθητήρια καθὸ αἰσθητήρια ἐν λόγῳ τινὶ καὶ συμμετρίᾳ εἰσί καθὸ γὰρ ἔχει τὴν αἰσθητικὴν δύναμιν , λόγον αὐτῶν οὖσαν καὶ εἶδος , κατὰ τοῦτο ἔχει τὸ αἰσθητήριον εἶναι ) ἐκ τούτων φησὶ δῆλον εἶναι τὴν αἰτίαν τοῦ τὰς τῶν αἰσθητῶν ὑπερβολὰς φθείρειν τὰ αἰσθητήρια . εἰ γὰρ καθὸ αἰσθητήριά εἰσιν , ἐν συμμετρίᾳ τινὶ καὶ μεσότητί εἰσιν , ὡς ἤδη εἶπεν τοιώσδε γὰρ κεκραμένον τὸ αἰσθητήριον ἐπιτήδειον γίνεται πρὸς τὴν τῆς αἰσθήσεως ὑποδοχήν ) , ἔτι δὲ τῶν αἰσθητηρίων κινουμένων ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν οὕτω γίνεται τῶν αἰσθητῶν ἡ αἴσθησις , εἰκότως ἄρα καὶ ἡ ἄμετρος κίνησις τῶν αἰσθητηρίων ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν φθείρει αὐτῶν τὴν συμμετρίαν · φθαρείσης δὲ τῆς συμμετρίας ἀνεπιτήδεια γίνεται εἰς τὸ στέγειν τὴν αἰσθητικὴν δύναμιν . δύο γὰρ πάθη πάσχει τὸ αἰσθητήριον , ἓν μὲν ὡς ἁπλῶς σῶμα , ἕτερον δὲ ὡς αἰσθητήριον . ὡς μὲν οὖν σῶμα ὑπὸ σώματος πάσχει , ὡς δὲ αἰσθητήριον ὑπὸ τῆς τῶν αἰσθητῶν ἐνεργείας · ) οἷον τὸ ὄμμα ὡς μὲν αἰσθητήριον πάσχει συγκρινόμενον ἢ διακρινόμενον ὑπὸ τῆς τῶν χρωμάτων ἐνεργείας , ὡς δὲ σῶμα πάσχει ὑπὸ πυρός , εἰ τύχοι , θερμαίνοντος · καὶ ἡ ἀκοὴ ὁμοίως ὡς μὲν αἰσθητήριον πάσχει ὑπὸ τῶν ψόφων , ὡς δὲ σῶμα ὑπὸ τῆς σφοδρᾶς τοῦ ἀέρος κινήσεως . οὐ ταὐτὸν μὲν γὰρ ψόφος καὶ κίνησις ἀέρος , οὐκ ἄνευ μέντοι κινήσεως ἀέρος ὁ ψόφος · ἐν οὖν τοῖς μεγάλοις ψόφοις μεγάλης γινομένης τῆς κινήσεως , τῇ πιλήσει ἡ κίνησις βλάπτει τὸ ἀκουστικὸν αἰσθητήριον ὡς σῶμα . πῶς δὲ ὑπὸ τῆς βιαιοτέρας πληγῆς λύεται ὁ λόγος τῶν αἰσθητηρίων ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν , ἔδειξε τῇ παραθέσει τῶν ἡρμοσμένων · καὶ γὰρ ἐπὶ τούτων ἡ ἐν ταῖς χορδαῖς συμφωνία , μεσότης τις καὶ εἶδος οὖσα τῆς τοιαύτης τῶν χορδῶν παραθέσεως , ἐκ τῆς ποιᾶς ἐπιτάσεως καὶ ἀνέσεως λύεται καὶ φθείρεται , εἰ καὶ μὴ αἱ χορδαὶ φθείρονται · ὁμοίως κἂν εἰ σφοδρότερον αἱ χορδαὶ κρούοιντο · αἱ γὰρ ὑπερβολαὶ φθαρτικαὶ τῶν ἐν συμμετρίᾳ τινὶ καὶ μεσότητι τὸ εἶναι ἐχόντων . λόγον δὲ οὐ τὴν ἁρμονίαν τῶν συγκειμένων λέγει · οὕτως γὰρ ἁρμονίαν λέγοι ἂν τὴν ψυχήν , τοῦτο δὲ ἀνεῖλεν ἐν τῷ πρώτῳ λόγῳ · ἀλλὰ λόγον τὸ εἶδος λέγει τὸ ἐπιγινόμενον τῇ τοιαύτῃ συνθέσει τε καὶ συμμετρίᾳ , ἧς λυομένης καὶ τὸ εἶδος φθείρεται ἐξ ἀνάγκης . διαφέροι δ᾿ ἄν ἡ ἁρμονία τῶν χορδῶν καὶ ἡ αἰσθητικὴ δύναμις ἐν τῇ τῶν αἰσθητηρίων συμμετρίᾳ τῷ τὴν μὲν ἁρμονίαν εἶναι αὐτὴν τὴν συμμετρίαν , ἥτις ὑπὸ τῆς ὑπερβολῆς καὶ ἐπὶ τῆς ἐπιτάσεως τῶν χορδῶν λύεται , τὴν δὲ αἴσθησιν τὴν ἐπὶ τῇ τοιᾷδε συμμετρίᾳ δύναμιν , ἥτις καίτοι ἄλλη οὖσα τῆς συμμετρίας φθειρομένης συμφθείρεται · ἐκείνης γὰρ τί ἐστι καὶ ἐν ἐκείνῃ · εἶδος γὰρ ταύτης ἐστί . p . 424a32 Καὶ διὰ τί ποτε τὰ φυτὰ οὐκ αἰσθάνεται , ἔχοντά τι μόριον ψυχικὸν καὶ πάσχοντα ὑπὸ τῶν ἁπτῶν · καὶ γὰρ ψύχεται καὶ θερμαίνεται . Εἰπὼν ὅτι ἐκ τῶν εἰρημένων περί τε τῆς αἰσθήσεως καὶ τῶν αἰσθητηρίων φανερὸν γίνεται τὸ αἴτιον τοὐ τὰς ὑπερβολὰς τῶν αἰσθητῶν φθείρειν τὰ αἰσθητήρια , διότι ἐν μεσότητί ἐστιν , αἱ δὲ μεσότητες ὑπὸ τῶν ὑπερβολῶν φθείρονται , ἐκ τῶν αὐτῶν τούτων φησὶν εἶναι φανερὸν καὶ διὰ τί ποτε τὰ φυτὰ οὐκ αἰσθάνεται , καίτοι τὸ φυτικὸν μόριον τῆς ψυχῆς ἔχοντα τρέφεται γοῦν καὶ αὔξεται καὶ γεννᾷ ὅμοια ἑαυτοῖς ) καὶ ἔτι πάσχοντα ὑπὸ τῶν ἁπτῶν · θερμαίνεται οὖν καὶ ψύχεται . αἴτιον οὖν τούτου τὸ μὴ ἔχειν αὐτὰ μόριον τὸ ἐν μεσότητι ὂν τῶν ἁπτῶν , καὶ ἔτι δύναμιν καἰ ἀρχὴν ἐν τούτῳ δεκτικὴν τῶν εἰδῶν τῶν ἐν τοῖς αἰσθητοῖς ἄνευ τῆς ὕλης · οὐδὲ γὰρ τὸ ὁπωσοῦν ἔμψυχον ἦν τὸ αἰσθανόμενον , ἀλλὰ τὸ ἔχον τὴν τοιαύτην δύναμιν . μεσότητα δὲ λέγει τὰ αἰσθητήρια ἢ διὰ τὸ τῆς μεσότητος τῶν αἰσθητῶν ἀντιλαμβάνεσθαι καὶ βλάπτεσθαι ὑπὸ τῆς ὑπερβολῆς καὶ τῆς ἐνδείας , ἢ μεσότητα διὰ τὸ ἐν μεταιχμίῳ εἶναι τῶν αἰσθητῶν καὶ τῶν αἰσθήσεων . ἀλλὰ πάσχει μετὰ τῆς ὕλης · τουτέστιν εἰ καὶ πάσχει ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν , οὐχ οὕτω πάσχει ὥσπερ τὰ αἰσθητικὰ κατὰ τὸ εἶδος πάσχοντα καὶ οὐ κατὰ τὴν ὕλην , ἀλλὰ πάσχει μετὰ τῆς ὕλης , τουτέστιν ὑλικῶς καὶ σωματικῶς . ἡ γὰρ ὑποκειμένη αὐτοῖς ὕλη ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν πάσχουσα ἐν ἑαυτῇ δέχεται τὰ πάθη τῶν αἰσθητῶν , ὕλη αὐτῶν γινομένη καὶ ὡς ὕλη αὐτὰ δεχομένη εἰς ἑαυτήν , ὡσεὶ καὶ ἄψυχος ἦν . τὸ γὰρ μετὰ τῆς ὕλης σημαντικόν ἐστι τοῦ ὡς ὕλην πάσχειν αὐτά · πάσχει δὲ ὡς ὕλη τὸ εἰδοποιούμενον τῷ πάθει ὃ πάσχει . τινὲς μὲν οὕτω τὸ πάσχειν μετὰ τῆς ὕλης ἐξεδέξαντο ἀντὶ τοῦ κατὰ τὴν ἰδίαν ὕλην πάσχειν τρεπομένην καὶ μεταβάλλουσαν . τί δέ ; τὸ πάσχει μετὰ τῆς ὕλης τῆς τοῦ αἰσθητοῦ ὕλης φησίν , ὅτι αἱ μὲν αἰσθήσεις , ὅπερ ἤδη φθάσαντες εἴπομεν , πάσχουσιν ὑπὸ τῶν εἰδῶν μόνων τῶν αἰσθητῶν , ὄψις μὲν ὑπὸ τοῦ χρώματος , οὐ μέντοι ὑπὸ τοῦ ψιμυθίου ἢ ἐρίου ἢ ὅτι ποτ’ ἄν εἴη τὸ ὑποκείμενον τῷ χρώματι · ὁμοίως καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων · τὰ μέντοι ἄψυχα πάσχοντα ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν οὐχ ὑπὸ τῶν εἰδῶν αὐτῶν πάσχει μόνον , ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ συναμφοτέρου . τῷ γὰρ ἐγκαταμίγνυσθαι τὸ μὲν εἰ τύχοι τῷ ὕδατι , οὕτω γλυκὺ γίνεται · ὁμοίως ὁ ἀτμὸς τῷ ἱματίῳ προσιζάνων εὐῶδες αὐτὸ ποιεῖ . ὡσαύτως δὲ καὶ τὰ χρώματα ποιεῖ εἰς τὰ σώματα , οἷον τὰ βαπτόμενα · ἐμμίγνυται γὰρ μετὰ τῆς ἰδίας ὕλης τοῖς ἱματίοις · ὁμοίως καὶ ὁ ψόφος ῥηγνύων τὸ ξύλον τῇ ὤσει τοῦ ὑποκειμένου ἀέρος τοῦτο ποιεῖ . δοκεῖ δὲ μόνον ἐπὶ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ τοῦτο μὴ συμβαίνειν · μόνη γὰρ ἡ θερμότης παρατεθέντος τοῦ πυρὸς ἠλλοίωσε τὰ ὑποκείμενα , οἷον τὸν ἀέρα · καὶ ἐπὶ ψύξεως ὡσαύτως · παρακείμενος γὰρ ὁ κρύσταλλος ψύχει οὐκ ἐμμιχθείσης αὐτοῦ τῆς οὐσίας τῷ ψυχομένῳ , ἀλλὰ ποιότητι μόνον ἀλλοιώσας . τοῦτο δὲ διότι αὗται μόναι τῶν ποιοτήτων τὴν ποιητικὴν αἰτίαν ἔχουσι τῆς γενέσεως καὶ τῆς φθορᾶς , φθορὰ δὲ καὶ γένεσις τῇ τροπῇ τῆς ὑποκειμένης οὐσίας γίνεσθαι πέφυκε . p . 424b3 Ἀπορήσειε δ’ ἄν τις , εἰ πάθοι ἄν τι ὑπὸ ὀσμῆς τὸ ἀδύνατον ὀσφρανθῆναι , ἢ ὑπὸ χρώματος τὸ μὴ δυνάμενον ἰδεῖν . Eἰπὼν ὅτι τὰ ἄψυχα καίπερ αἴσθησιν οὐκ ἔχοντα πάσχει ὑπὸ τῶν ἁπτῶν ποιοτήτων , πάσχει δὲ σωματικῶς καὶ ὑλικῶς , ζητεῖ ἐπὶ τούτοις εἰκότος εἰ καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων ποιοτήτων οἷόν τέ τι παθεῖν τὰ αἰσθήσεως ἀμοιροῦντα . p . 424b5 Εἰ δὲ τὸ ὀσφραντὸν ὀσμή . Ἐντεῦθεν τὴν ἀπορίαν ἐπιλύεται καὶ δείκνυσιν ὅτι οὐδὲν πάσχει τῶν μὴ ἐχόντων αἴσθησιν ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν . εἰ γὰρ τὸ ὀσφραντόν φησίν , οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ ὀσμή , καὶ τὸ γευστὸν οὐδὲν ἄλλο ἢ χυμός εἴ τι γὰρ γεῦσιν ποιεῖ , χυμός ἐστιν , καὶ εἴ τι ὄσφρησιν , ὀσμή · ὁμοίως καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ) ἡ δὲ ὀσμὴ οὐδενὶ ἄλλῳ ἐστὶν ἢ ὀσφρήσει πρὸς αὐτὴν γὰρ καὶ ἔστι καὶ λέγεται , ὁμοίως δὲ καὶ τὸ γευστὸν πρὸς τὴν γεῦσιν καὶ τὸ ὁρατὸν πρὸς ὄψιν , καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ὁμοίως ) , οὐδὲν ἄν πάθοι ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν ποιοτήτων ὡς αἰσθητῶν τῶν μὴ ἐχόντων αἴσθησιν οὐδὲ τῶν ἀδυνάτων , ἀλλ’ ᾗ αἰσθητικὸν ἕκαστον . καὶ αὐτά , φησί , τὰ δυνατὰ παθεῖν ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν οὐ καῖ’ ἄλλο τι πάσχει ὑπ’ αὐτῶν ἢ καθὸ αἰσθητικά ἐστιν , οἷον ὁ ὀφθαλμὸς παθητὸς μέν ἐστι καὶ κατ᾿ ἄλλον τρόπον , ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ ὁρατοῦ οὐκ ἂν ἄλλως πάθοι ἡ καθὸ ὁρατικός ἐστιν . ὥστε εἰ τὸ πάθος τὸ ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν ποιοτήτων οὐ κατ’ ἄλλο τι γίνεται ὑπ’ αὐτῶν ἢ καθὸ αἰσθητικά ἐστι τὰ πάσχοντα , ὃ ἄρα μὴ ἔστιν αἰσθητικόν , οὐκ ἂν πείσεται ὑπ’ αὐτῶν . δύναται δὲ ἴσως καὶ | οὕτω τὸ ῥητὸν νοηθῆναι , ὅτι οὐδὲ τῶν δυνατῶν παθεῖν τι ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν πάθοι ἄν ὑπ’ αὐτῶν κατ’ ἄλλο τι ἢ κατ’ ἐκεῖνο , καθ’ ὅ ἐστιν αἰσθητικόν . οἷον ὁ ὀφθαλμὸς παθητικός ἐς ὑπὸ αἰσθητοῦ , ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ οὐκ ἄλλου ἢ καθὸ πέφυκε πάσχειν · οὐ γὰρ ἂν πάθοι ὁ ὀφθαλμὸς ὑπὸ ἀκουστοῦ , ἀλλ’ ὑπὸ ὁρατοῦ μόνον , οὐδὲ ἡ ἀκοὴ ὑπὸ ὀσφραντοῦ ἀλλ’ ὑπὸ ἀκουστοῦ μόνον . πολλῷ οὖν μᾶλλον τὰ μηδὲ ὅλως πεφυκότα πάσχειν ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν <οὐ> πάθοι ἄν τι ὑπ’αὐτῶν . p . 424b9 Ἅμα δὲ δῆλον καὶ οὕτως · οὔτε γὰρ φῶς καὶ σκότος οὔτε ψόφος οὔτε ὀσμὴ οὐδὲν ποιεῖ τὰ σώματα , ἀλλ’ ἐν οἷς ἐστιν . Οὐ μόνον , φησίν , ἐκ τοῦ ἀκολούθου τοῦτο δῆλόν ἐστιν ὅτι οὐδὲν πάσχει ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν , καθὸ αἰσθητά , τῶν μὴ ἐχόντων αἴσθησιν ἡ γὰρ αἴσθησις πρὸς αἰσθητόν , καὶ τὸ αἰσθητὸν πρὸς τὴν αἴσθησιν ) , ἀλλὰ καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἐναργείας τοῦτο δῆλόν ἐστιν . οὐδὲν γάρ , φησίν , οὔτε τὸ φῶς καὶ τὸ σκότος , τουτέστι τὸ ὁρατὸν καὶ δι’ οὗ τὰ ὁρατὰ ὁρῶμεν , καθό ἐστιν ὁρατά , ποιεῖ εἰς τὸ σῶμα τὸ μὴ ἔχον ὄψιν · οὐ γὰρ ἀντιλαμβάνεται αὐτοῦ ὡς ὁρατοῦ τὸ μὴ ἔχον ὄψιν · ἀλλ’ οὔτε τὸ ἀκουστὸν οὔτε τὸ ὀσφραντὸν ποιεῖ , καθὸ τοιαῦτά ἐστιν , εἰς τὰ μὴ ἀκουστικὰ μηδὲ ὀσφραντικά . εἶτα ἐπειδὴ δοκεῖ τινα σώματα τῶν μὴ αἰσθητικῶν πάσχειν ὑπὸ ψόφων διίστανται γάρ τινα σώματα ὑπὸ βροντῶν , ξύλα καὶ λίθοι καὶ τὰ τοιαῦτα ) , πάσχουσι δὲ καὶ ὑπὸ τοῦ πεφωτισμένου ἀέρος θερμαινόμενα ὑπ’ αὐτοῦ , καὶ ὁ ἀὴρ δὲ εὐώδης γίνεται ὑπὸ ὀσμῶν , λέγει πρὸς τοῦτο ὅτι οὐχ ὑπὸ τῆς βροντῆς , ᾗ ἀκουστόν , πάσχει τὰ ῥηγνύμενα ὑπ’ αὐτῆς σώματα , ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ ἀέρος τοῦ ψοφοῦντος κινουμένου βιαίως πλησσόμενα διίσταται , καθὸ πλήσσεται , οὐχ ὑπὸ τοῦ ψόφου , ᾗ ψόφος ἐστὶ καὶ ἀκουστός . τοῦτο γὰρ σημαίνει διὰ τοὐ εἰπεῖν ἀλλ’ ἐν οἷς ἐστι , τουτέστιν ὑπὸ τῶν ὑποκειμένων τῷ ψόφῳ ὑπόκειται δὲ αὐτῷ ὁ ἀήρ ) ὑπὸ τούτου πάσχουσι τὰ διιστάμενα ὑπὸ βροντῆς . ὁμοίως ἔχει καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . θερμαίνονται γὰρ τὰ ἄψυχα ὑπὸ τοῦ πεφωτισμένου ἀέρος οὐχ ᾗ πεφώτισται , οὐδ’ ὑπὸ τοῦ φωτός , ἀλλ’ ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀέρος , ᾗ θερμός ἐστι , διακρινόμενα ὑπ’ αὐτοῦ . πάσχουσι δὲ καὶ ὑπὸ τῶν ὀσμῶν καὶ ὁ ἀὴρ καὶ τὰ λοιπά , οὐχ ᾗ ὀσφραντὰ αἱ ὀσμαί , ἀλλὰ κατὰ τὸ ὑποκείμενον αὐταῖς , συνανακιρνάμενα τῇ οὐσίᾳ τῶν ἀτμῶν αὐτῶν , ἐν οἷς αἱ ὀσμαί , ὡς ἐπὶ τοῦ μελικράτου . p . 424b12 Ἀλλὰ τὰ ἁπτὰ καὶ οἱ χυμοὶ ποιοῦσιν · εἰ γὰρ μή , ὑπὸ τίνος ἂν πάσχοι τὰ ἄψυχα καὶ ἀλλοιοῖτο ; Εἰπὼν ὅτι οὐ πάσχουσι τὰ μὴ ἔχοντα αἴσθησιν ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν , καὶ δείξας ἐπὶ χρώματος καὶ ψόφου καὶ ὀσμῆς , ἐνταῦθά φησιν ὅτι εἰ καὶ μὴ τὰ ἄλλα αἰσθητὰ ποιοῦσιν εἰς τὰ ἀναίσθητα , τὰ ἁπτὰ γοῦν καὶ γευστὰ ποιοῦσιν · θερμαίνονται γὰρ τὰ σώματα καὶ ψύχονται , ξηραίνονταί τε καὶ ὑγραίνονται ὑπὸ τῶν ἁπτῶν ποιοτήτων πάντα τὰ σώματα , ἀλλ’ οὐχ ᾗ αἰσθητικά ἐστιν , ἀλλ’ ᾗ σώματα ἁπλῶς . εἰ γὰρ μὴ πάσχει , φησίν , ὑπὸ τῶν ἁπτῶν καὶ γευστῶν ποιοτήτων , ὑπὸ τίνος ἄν πάθοι ; κινδυνεύει οὖν ἀπαθῆ αὐτὰ εἶναι καὶ ἀναλλοίωτα , ὅπερ ἄτοπον . εἰ γὰρ μήτε ὑπὸ τῶν ἄλλων ποιοτήτων πάσχει μήτε ὑπὸ τῶν ἁπτῶν καὶ γευστῶν , οὐχ ἕξει ἄλλο τι ὑφ’ οὗ πείσεται · πάντῃ ἄρα ἀπαθῆ ἔσται . p . 424b14 Ἆρ᾿ οὖν κἀκεῖνα ποιεῖ ; ἢ οὐ πᾶν σῶμα παθητικὸν ὑπὸ ὀσμῆς καὶ ψόφου · καὶ τὰ πάσχοντα ἀόριστα . Εἰπὼν ὅτι ὑπὸ τῶν ἁπτῶν ποιοτήτων πάσχει τὰ σώματα καὶ ὑπὸ τῶν γευστῶν , ζητεῖ εἰ καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων αἰσθητῶν πάσχει τὰ σώματα , οὐκ αἰσθητικῶς δέ , ὥσπερ οὐδὲ ὑπὸ τῶν ἁπτῶν καὶ γευστῶν , καί φησιν ὅτι οὐ πάντα παθητικά ἐστιν ὑπὸ ὀσμῆς ἢ ψόφου τὰ σώματα , ἀντὶ τοῦ παθητά . ὥστε οὐ πάντα πάσχει ὑπὸ τούτων , ὥσπερ ὑπὸ τῶν ἁπτῶν · ὑπὸ γὰρ τούτων πᾶν ἐμπαθὲς σῶμα πάσχει · ἀλλ’ ἔστι τὰ ὑπὸ τούτων πάσχοντα ὑγρά , ὡς ὁ ἀὴρ καὶ τὸ ὕδωρ · τοιαῦτα γὰρ τὰ ὑπὸ χρωμάτων καὶ ψόφων καὶ ὀσμῶν πάσχοντά τε καὶ κινούμενα . οὐ δοκεῖ δὲ πάσχειν , φησίν , ὅτι ἀόριστα ὄντα καὶ ὑγρὰ οὐ τηρεῖ τὰ πάθη τοῦ ψόφου ἢ τὰ τῆς ὀσμῆς ἢ τὰ τοῦ χρώματος · ἴδιον γὰρ τῶν ἀορίστων τό τε ἐφ’ ἑαυτῶν μὴ μένειν διὰ τὸ μὴ ἔχειν οἰκεῖον σχῆμα καὶ διὰ τὸ εὔτρεπτον . ὑπὸ χρωμάτων μὲν οὖν καὶ ψόφων τὰ ὑγρὰ καὶ ἀόριστα πάσχει , ὑπὸ δὲ ὀσμῆς οὐ μόνον ταῦτα , ἀλλὰ καὶ στερεά τινα εὐώδη γίνεται παθόντα · ἀλλ’ ἰήιον τοῦ ἀέρος τὸ ταχέως διατίθεσθαί τε καὶ τὴν διάθεσιν ἀποβάλλειν . καὶ ἄλλως τὸ ὑποκείμενον τῆς ὀσμῆς , φημὶ δὴ ὁ ἀτμός , ὅταν ἐγκαταμιχθῇ τοῖς σώμασιν ὥσπερ τὸ ἔγχυμον ὑγρόν , οἷον τὸ μέλι , λεπτομερὴς ὢν καὶ εὐδιαφόρητος θᾶττον διαλύεται καὶ ἀφίησι τὰ ἐν οἷς ἐγένετο · τούτου δὲ διαφορηθέντος καὶ ἡ ὀσμὴ συναπόλλυται . ὥστε κἂν τὸ δεδεγμένον τὴν ὀσμὴν μὴ εὐαλλοίωτον ᾖ , οἷον τὸ ἱμάτιον , ἀλλ’ οὖν διὰ τὴν τοῦ ἀτμοῦ ἀσθένειαν οὐκ ἐπὶ πολὺ μένει τὸ πάθος . ταύτῃ δ’ ἂν διαφέροι τοῦ πάθους τοῦ ἐν τῇ αἰσθήσει γινομένου · φυλάττει γὰρ ἡ αἴσθησις τὸ γινόμενον πάθος · οὐ γὰρ ἀπορρεῖ ἡ γνῶσις τοῦ εἴδους . δυνατὸν δὲ καὶ ἐπὶ πάντων τῶν αἰσθητῶν ἐκτείνειν τὸν λόγον καὶ τὸ ἀόριστον οὕτως ἀκούειν , ὥστε καὶ τούτῳ διακρίνειν τὸ πάθος τὸ γινόμενον ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν εἴς τε τὴν αἴσθησιν καὶ εἰς τὰ σώματα . τὸ μὲν γὰρ εἰς τὰ σώματα γινόμενον πάθος ἀόριστόν ἐστιν , οὔτε ἀθρόως γινόμενον οὔτε τὸ αὐτὸ μένον · ὅσῳ γὰρ πλησιάζει τῷ θερμῷ τὸ σῶμα , τοσούτῳ θερμαίνεται · ἡ δ’ αἴσθησις ἅμα τῷ προσβαλεῖν τῷ αἰσθητῷ ἣν ἔσχε γνῶσιν καὶ τὸ πάθος δὲ ἀεὶ τὸ αὐτὸ ἴσχει ἀνεπίτατον καὶ ἀνάνετον . ἀφ’ οὗ γὰρ ἡ ἁπτικὴ αἴσθησις τὸ θερμὸν γνῷ , κἂν ἐπὶ πολὺ μένῃ , οὐδὲν πλέον γνώσεται · τὸ μέντοι σῶμα οὐ τὸ αὐτὸ πάσχει πάθος ὑπὸ τοῦ θερμοῦ , ἀλλὰ | ἄλλοτε ἄλλο κατὰ τὸ μᾶλλον n 8v καὶ ἧττον ἐπιτεινόμενον ἢ ἀνιέμενον . μήποτε οὖν καὶ τοῦτο δηλοῖ αὐτῷ τὸ ἀόριστον . p . 424b16 Τί οὖν ἐστι τὸ ὀσμᾶσθαι παρὰ τὸ πάσχειν ; ἢ τὸ μὲν ὀσμᾶσθαι αἰσθάνεσθαι , ὁ δ’ ἀὴρ ταχέως αἰσθητὸς γίνεται . Δείξας ὅτι πάσχει ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν καὶ τὰ μὴ αἴσθησιν ἔχοντα ὑπὸ γὰρ τῶν χρωμάτων τὸ κατ’ ἐνέργειαν διαφανὲς καὶ ὑπὸ τῶν ὀσμῶν καὶ τῶν ψόφων ἀήρ ) ζητεῖ εἰκότως , ἐπεὶ καὶ τὰ αἰσθητικὰ ὑπὸ τούτων πάσχει , τίνι διαφέρει τὰ αἰσθητικὰ τῶν μὴ αἰσθητικῶν , πασχόντων δὲ ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν · δοκεῖ γὰρ ὁμοίως ἀμφότερα ὑπ’ αὐτῶν πάσχειν . ἐπιλυόμενος οὖν ταύτην τὴν ἀπορίαν φησὶν ἢ τὸ μὲν ὀσμᾶσθαι αἰσθά - νεσθαί ἐστιν , ὁ δὲ ἀὴρ ταχέως αἰσθητὸς γίνεται . οὐ γὰρ ἀρκεῖ πρὸς τὸ αἰσθάνεσθαι τὸ δύνασθαι τὸ εἶδος χωρὶς τῆς ὕλης δέχεσθαι , ἀλλὰ καὶ δυνάμεως δεῖ ψυχικῆς , ἥτις οὐκ ἐν πᾶσίν ἐστι τοῖς τὰ εἴδη τῶν αἰσθητῶν χωρὶς τῆς ὕλης δεχομένοις . οὐ γὰρ εἴ τι ὑπό τινος πάσχει αἰσθητοῦ , ἤδη καὶ αἰσθάνεται , ἐπεὶ ἦν ἂν καὶ τὸ ὕδωρ καὶ ὁ ἀὴρ καὶ τὰ κάτοπτρα αἰσθανόμενα , ἀλλὰ δεῖ καὶ δυνάμεως τοιαύτης τῆς κρίνειν δυναμένης τὰ πάθη τὰ ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν γινόμενα , ἥτις οὐκ ἐν παντὶ σώματί ἐστιν , ἀλλ’ ἐν τῷ φυσικῷ ὀργανικῷ , ὡς ἔδειξε , καὶ οὐδὲ τούτῳ παντί , ἀλλ’ ἐν τούτῳ τῷ μέρει αὐτοῦ τῷ διὰ τὴν ποιὰν συμμετρίαν τε καὶ εὐκρασίαν δέχεσθαι ταύτην τὴν δύναμιν δυναμένῳ . πῶς οὖν οὐ λύεται τὸ τὰ αἰσθητὰ πρὸς τὰς αἰσθήσεις εἶναι καὶ τὴν αἴσθησιν πρὸς τὰ αἰσθητά , εἴ γε μὴ μόνον τὰ αἴσθησιν ἔχοντα ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν πάσχει , ἀλλὰ καὶ τὰ μὴ ἔχοντα ; ἢ ὅτι ἑκάστῳ τῶν αἰσθητῶν οὐ ταὐτόν ἐστι τὸ εἶναι τῷδε καὶ αἰσθητῷ εἶναι . οὔτε γὰρ τῷ χρώματι τὸ εἶναι χρώματι ταὐτόν ἐστι καὶ τὸ ὁρατῷ εἶναι , ἀλλ’ ἡ μὲν οὐσία τοῦ χρώματος ἄλλη , εἴ γε πέρας τοῦ διαφανοῦς ᾗ διαφανές , τὸ δὲ ὁρατὸν αὐτῷ συμβέβηκε · καθὸ γὰρ κινητικόν ἐστι τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διαφανοῦς , κατὰ τοῦτό ἐστιν ὁρατόν . ὁμοίως καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . ὡς μὲν οὖν αἰσθητὰ τὰ αἴσθησιν ἔχοντα διατίθησι μόνον , ὡς δὲ ταῦτα , ἅ ποτε ὄντα ἐστὶν αἰσθητά , ἄλλα τινὰ ὄντα ἄλλο γὰρ τὸ αἰσθητῷ εἶναι καὶ χρώματι εἶναι ) κατὰ τοῦτο οὐδὲν κεκώλυται καὶ ἄλλων τινῶν αὐτὰ εἶναι ποιητικά . ὑπὸ γὰρ τῆς εὐωδίας ὡς μὲν αἰσθητοῦ οὐδὲν ἄλλο πείσεται παρὰ τὴν ὄσφρησιν , ὡς δὲ ὑπὸ ὀσμῆς ἁπλῶς καὶ εὐώδους καὶ ὁ ἀὴρ πάσχει ἄψυχος ὤν · ὁμοίως καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . πάσχει γὰρ ἕκαστον τῶν ἀψύχων ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν οὐχ ὡς αἰσθανόμενον , ἀλλ’ ὡς καὶ αὐτὸ γινόμενον αἰσθητὸν καθ’ ὃ ὑπ’ αὐτῶν πάσχει πάθος · κατὰ γὰρ τὴν οὐσίαν αὐτὴν τὸ πάθος ὑπομένει καὶ μεταβάλλεται . τὰ μὲν γὰρ ἄψυχα ὑπὸ τῆς οὐσίας τῶν αἰσθητῶν , οὐ καθὸ αἰσθητά εἰσι , πάσχοντα καὶ αὐτὰ αἰσθητὰ γίνεται συνεξομοιούμενα αὐτοῖς , τὰ δὲ ἔμψυχα ὑπὸ τῆς ἐνεργείας αὐτῶν πάσχοντα κατ’ ἐνέργειαν γίνεται αἰσθητικά .
Lemmas: p . 412 a 3 Toe μέν παρά ὁ πρότερος παραδίδωμι περί Ψυχή εἴρω . ᾿Εκθέμενος ἐν m πρό οὗτος βιβλίον , ὥσπερ ὑπισχνέομαι , ὁ ὁ παλαιός δόξα καί διελέγχω , εἰμί τίς μή καλῶς εἴρω , κατά ὁ ἐν προοίμιον ὑπόσχεσις , ἐν οὗτος λοιπός ὁ αὐτός δοκέω περί Ψυχή ἐκτίθημι . καί ἐν ὁ δύο οὗτος βιβλίον διαλέγω περί ὁ ἄλογος ὁ Ψυχή δύναμις , ἐν δέ ὁ τρίτος περί ὁ λογικός · ποιέω μέντοι ἐν οὗτος μνήμη ὁ λογικός καί ἐν ἐκεῖνος ὁ ἄλογος . ἐκτίθημι δέ ἐν ἀρχή ὁ οἱονεί κοινός ὁρισμός ὁ Ψυχή λέγω ἐντελέχεια εἰμί σῶμα φυσικός ὀργανικός δύναμις ζωή ἔχω . οὗτος δράσσομαι ὁ ὁρισμός ὅσος ὁ φιλόσοφος βούλομαι ἀθάνατος λέγω ὁ λογικός Ψυχή , φημί ὅτι οὖον πᾶς Ψυχή εἰμί οὗτος ὁ ὁρισμός , ἀλλά ὁ φυτικός · οὗτος γάρ μόνος ἐφαρμόζω . εἰμί γάρ εἰμί ἐντελέχεια ὁ τελειότης καί ὁ εἶδος , φημί δέ ὁ ψυχή σῶμα εἰμί ἐντελέχεια , ὁ δέ εἶδος ὁ σῶμα ἀχώριστος αὐτός εἰμί , δῆλος ὅτι περί ὁ ἀχώριστος ὁ σῶμα οὗτος νῦν ὁ λόγος · οὗτος δέ εἰμί μόνος ὁ φυτικός . κακῶς δέ οὗτος ὑπολαμβάνω · εἰμί γάρ αὐτός ὁ εἰμί κατά πᾶς Ψυχή ὁρισμός οὗτος ἀποδίδωμι . εἶπον γάρ ἐντελέχεια εἰμί ὁ ψυχή ἐπάγω ὁ πρῶτος · ὁ γάρ ἐντελέχεια ὁ μέν εἰμί πρῶτος , ὁ δέ δύο , ὁ μέν πρῶτος , φημί , ὡς ὁ ἐπιστήμη , ὁ δέ ὡς ὁ θεωρέω . λέγω οὖν ἐντελέχεια ὡς ὁ ἐπιστήμη , οὐ ὡς ὁ θεωρέω . ἐν γάρ ὁ ὑπάρχω , φημί , ὁ ψυχή καί ὕπνος καί ἐγρήγορσις εἰμί · ἀνάλογος δέ ὁ μέν ὕπνος ὁ ἐπιστήμη , ὁ δέ ἐγρήγορσις τABBREV θεωρέω . ὥστε εἰμί οὗτος βούλομαι ὁ ψυχή ἐντελέχεια , ὥσπερ εἰμί ὁ ἐπιστήμη ὁ ἕξις , διά ὁ ὁ ψυχή μέν ἀεί ἔχω , ἐν ὅσος ζῶ , ὁ ζῷον , μή ἀεί δέ ἐνεργέω κατά αὐτός , ὡς ἐν ὁ ὕπνος , δῆλος ἄρα ὅτι οὖον περί ὁ φυτικός εἰμί αὐτός ὁ λόγος μόνος . ὁ γάρ φυτικός οὖον κατά ὁ ἐπιστήμη θεωρέω , ἀλλά κατά ὁ θεωρία · ἀεί γάρ ἐνεργέω ὁ φυτικός ψυχή κατά ὁ δύο ἐνέργεια , ὅσπερ εἰμί ὡς ὁ θεωρέω , καί μᾶλλον ἐν ὁ ὕπνος , ἔνθα ὁ λοιπός ὁ Ψυχή δύναμις ἠρεμέω · τότε γοῦν μάλιστα ὁ πέσσω καί ὁ περί ὁ Ἀφροδίσιος ἀβούλητος πολλάκις ὁρμή . ὥστε μᾶλλον ἄνω εἰμί περί τε ὁ λογικός καί ὁ ἄλογος ὁ λόγος οὗτος ἢ περί ὁ φυτικός . εἰμί γάρ ἔμψυχος κατά οὗτος ὁ ψυχή καί καθεύδω · ἔχω γάρ κατά ὁ δύο ὁ ψυχή δύναμις , ὅσπερ εἰμί πρῶτος ἐνέργεια , οὗτος δέ εἰμί ὡς ὁ ἐπιστήμη · ἔχω γάρ ὁ καθεύδω γεωμέτρης ὁ γεωμετρικός ἕξις , ὁ μέντοι θεωρία οὐκέτι . ἄλλως τε αὐτός ὁρίζω καί εἶπον ὅτι εἰμί ὁ ψυχή ἐντελέχεια σῶμα φυσικός ὀργανικός δύναμις ζωή ἔχω , ἐπάγω ὅτι , ὅσος ἐκ ὁ ὁρισμός , ἀνάγκη ὁ ψυχή ἢ μέρος τις αὐτός , εἰμί μεριστός φύω , ἀχώριστος εἰμί ὁ σῶμα , λέγω δηλονότι περί ὁ φυτικός · τίς γάρ ἄν καί τρέφω ὁ θρεπτικός χωρίζω ὁ σῶμα ἢ ὁ αὐξητικός αὐξάνω ; ἔνιοι γάρ , φημί , ὁ ἐντελέχεια ὁ μέρος εἰμί αὐτός . εἶτα ἐπάγω “ οὖον μήv ἀλλά ἔνιοι γε οὐδείς κωλύω διά ὁ μηδείς εἰμί σῶμα ἐντελέχεια ” . ὥστε καί ὁ νόος συμπεριλαμβάνω · οὗτος γάρ περί σῶμα μή ἔχω ὁ ἐνέργεια μηδέ σῶμα εἰς ὁ ἐνεργέω συγχράομαι , ἐναντίος δέ , ὡς εἶπον , καί ἐμποδίζω ὑπό οὗτος , οὐ ἀνάγκη ἀχώριστος εἰμί . εἶτα πάλιν ἐπάγω “ ἔτι δέ ἄδηλος εἰμί οὕτως ἐντελέχεια ὁ σῶμα ὁ ψυχή ὡς πλωτήρ πλοῖον . ” δῆλος δέ ὅτι οὐ ἄν οὗτος εἶπον , εἰμί γε περί μόνος ὁ φυτικός ποιέω ὁ λόγος . ἀπορέω δέ ἄν τις ἐκ ὁ εἴρω ὁ ἐναντίος ἀπορία , μήποτε οὐδέ ἐν-περιέχω ὁ ὁρισμός οὗτος ὁ φυτικός ψυχή . εἰμί γάρ λέγω ὁ ψυχή ἐντελέχεια εἰμί οὐ ὡς ὁ θεωρία , ἀλλά ὡς ὁ ἐπιστήμη , ὁ δέ φυτικός ψυχή ἐντελέχεια εἰμί οὐ ὡς ὁ ἐπιστήμη , ἀλλά ὡς ὁ θεωρία ἀεί γάρ ἐνέργεια εἰμί κατά ὁ δύο σός μαίνομαι ὁ ἐνέργεια ) δῆλος ὅτι οὐ ἐφαρμόζω ὁ τοιοῦτος Ψυχή οὗτος ὁ ὁρισμός . λέγω οὖν καί πρός οὗτος ὅτι οὐδείς κακός καί ὁ φυτικός ἐν ὁ ὁρισμός περιλαμβάνω . εἶπον γάρ ἐντελέχεια ὁ ὡς ἐπιστήμη , πᾶς ψυχή περιλαμβάνω · ὁ γάρ πᾶς καί ἀεί παρακολουθέω εἶπον . καί γάρ ὅταν ἐνεργέω ὁ λογικός ψυχή καί ὁ ἄλογος , λέγω εἄν ἐντελέχεια εἰμί ὡς ἐπιστήμη οὗτος δέ εἰμί ὡς ὁ ἕξις , ὅστις εἰμί ὁ δύο μέν δύναμις , πρῶτος δέ ἐνέργεια ) διότι πᾶς ἐνέργεια ἀπό δύναμις ὁ κατά ὁ ἕξις προέρχομαι . ἔχω γάρ δηλονότι ὁ ἐνεργός γεωμέτρης καί ἐν αὐτός ὁ γεωμετρέω ὁ γεωμετρικός ἕξις . εἰμί γάρ μή ἔχω , πῶς ἐνεργέω κατά οὗτος ὅς μή ἔχω ; ὥστε ἔνθα μέν ὁ ἐνέργεια ἐκεῖνος , πάντως καί ὁ ὀξίς , οὐκέτι μέντοι ὅπου ὁ ἕξις , ἐκεῖ καί I ὁ ἐνέργεια . ὁ γάρ καθεύδω γεωμέτρης , ὡς πολλάκις εἶπον , ἕξις μέν ἔχω γεωμετρικός , ἐνέργεια δέ οὐ ἔχω . εἰμί τοίνυν ἐπί πλέω ὁ ἐνέργεια ὁ ὀξίς , διότι ἀεί καί πᾶς ὁ ἔχω παρακολουθέω , εἰκότως πᾶς Ψυχή καί ὁπωσοῦν ἔχω , ἐνεργέω λέγω καί μή ἐνεργέω , ὁ ἐξέρχομαι δέ μή ἀφαιρέω , βούλομαι ἀποδίδωμι ὁ ὁρισμός ὁ πᾶς καί ἀεί παρακολουθέω χράω , λέγω δή ὁ ἐντελέχεια ὁ ὡς ἐπιστήμη . ὥσπερ οὖν ὁ ἐνεργέω Ψυχή , ὁ λογικός λέγω καί ὁ ἄλογος , περιλαμβάνω , οὗτος καί ὁ φυτικός · ὅς γάρ ὑπάρχω ὁ φυτικός ἀεί , λέγω δή ὁ ἐνεργέω , οὗτος ὁ ἄλλος ποτός · ὁ μέντοι δύναμις ὁ δύο , ὅστις εἰμί ὁ κατά ὁ ἕξις , πᾶς πάρειμι καί ἀεί . ἄλλως τε αὐτός ἐπί λέξις πᾶς Ψυχή εἰμί βούλομαι ὁ ἀποδίδωμι λόγος · φημί ὅτι ἰάομαι δή τίς κοινός ἐπί πᾶς Ψυχή δεῖ λέγω , εἰμί εἄν ὁ πρῶτος ” , καί ἐπί πᾶς ἐκτείνω ὁ λόγος καί ἐνδείκνυμι ὡς οὐ ὁρισμός εἰμί · διά οὗτος λέγω ἵημι δή τίη . οὗτος μέν οὖν οὗτος διαιτάω . ζητέω δέ ἄξιος ἐπί οὗτος , πῶς εἶπον αὐτός ἐν ὁ πρότερος λόγος “ εὐλαβητέον δέ ὅπως μή λανθάνω , πότερος εἷς λόγος αὐτός εἰμί , καθάπερ ζῷον , ἢ κατά ἕκαστος ἕτερος , οἷος ἵππος , κύω , ἄνθρωπος ” , ἐνταῦθα αὐτός εἷς ὁρισμός πᾶς ἀποδίδωμι Ψυχή . φημί οὖν πρός οὗτος ὅτι μάλιστα μέν οὐδέ ὁρισμός εἰμί ὁ ἀποδίδωμι . εἰμί γάρ μή εἰμί κοινός γένος Ψυχή ὡς Ψυχή ὡς γάρ οὐσία δῆλος ὅτι εἰμί κοινός τίς γένος αὐτός οὗτος ὁ οὐσία ) , ὥσπερ οὐδέ ὁ ἄτομος καθό ἄτομος εἰμί , εἰμί οὖν μή εἰμί κοινός τίς γένος Ψυχή ὁ κατά μέρος Ψυχή ἢ κατά εἶδος , μηδέ μήv πᾶς εἰμί τίς καί κοινός εἶδος ὡς μόνος ὁ ἀριθμός διαφέρω , ὥσπερ ὁ κατά εἶδος ζῷον εἰμί κοινός τίς γένος ὁ ἁπλόος ζῷον , καί ἄνθρωπος εἷς τίς εἶδος ὁ ἁπλόος ἄνθρωπος , πᾶς δέ ὁρισμός γένος ἔχω , οὐδέ ὁρισμός ἄρα πᾶς εἰμί ἁπλόος ἀποδίδωμι Ψυχή , ἀλλά ὑπογραφή . ὥστε ὁ λόγος ὁ ἀποδίδωμι ἐνταῦθα περί πᾶς Ψυχή ὑπογραφή εἰμί καί οὐ ὁρισμός . ἔπειτα οὐδέ κύριος εἷς εἰμί ὁ ὑπογραφή οὗτος . ὁμώνυμος γάρ πρᾶγμα ὁ Ψυχή διά ὁμώνυμος φωνή ὁ ὑπογραφή ἀποδίδωμι · ὁ δέ ὁμώνυμος ὁ μέν φωνή εἷς τίς εἰμί , ὁ δέ σημαίνω πλείων . καί αὐτός δέ φημί ἐν ὁ τόπος ὅτι δυνατός ὁ ὁμώνυμος εἷς ὁρισμός ἤτοι ὑπογραφή διά ὁμώνυμος φωνή ἀποδίδωμι . λέγω γάρ ὑγιεινός σιτίον καί φάρμακον ὑγιεινός , ὁμοίως καί φλεβοτομία , λέγω δέ καί γυμνάσιον ὑγιεινός καί ὅρος ὑγιεινός καί σφυγμός . οὗτος οὖν ὁμώνυμος εἰμί δύναμαι , φημί , εἷς ὁρισμός αὐτός διά ὁμώνυμος φωνή ἀποδίδωμι λέγω ὑγιεινός εἰμί ὁ σύμμετρος ἔχω πρός ὑγίεια . οὗτος δέ ὁ σύμμετρος ἔχω πρός ὑγίεια ὁμώνυμος εἰμί · ὁ γάρ ὡς ποιητικός ὁ ὡς σημαντικός ἢ ὡς φυλακτικός · καί εἰμί προστίθημι ὁ κοινός ὁ ἴδιος ὑπάρχω ἕκαστος , τότε γίγνομαι ἴδιος ἕκαστος ὁρισμός , οἷος ὁ σύμμετρος ἔχω πρός ὑγίεια , ὥστε φυλάσσω αὐτός , ὡς ὁ γυμνάσιον , ἢ ὥστε σημαίνω , ὡς ὁ ὅρος ἢ ὡς ὁ σφυγμός , ἢ ὥστε ποιέω ὡς ὁ σιτίον . ὥστε φωνή μέν εἷς ὁ ὁρισμός οὗτος ὁ λέγω ὁ σύμμετρος ἔχω πρός ὑγίεια , τABBREV σημαίνω δέ πολύς . οὕτως οὖν οὐδέ ὁ ἀποδίδωμι ὁ Ψυχή ὑπογραφή ὁμώνυμος εἰμί οὖον εἷς εἰμί , ἀλλά πλείων . ὁ γάρ ἐντελέχεια λέγω καί ἐπί ὁ εἶδος ὁ ἀχώριστος ὁ σῶμα καί ἐπί ὁ χωριστής . εἰμί γάρ τελειότης καί ὁ κυβερνήτης ὁ πλοῖον καί ὁ ὁ σάρξ εἶδος ὁ ὁ σάρξ σῶμα · ἀλλά ὁ μέν χωριστός εἰμί ὁ πλοῖον μόνος ὁ ἑαυτοῦ ἐνέργεια τελειωτικός ἔχω ὁ πλοῖον , ὁ δέ ὁ σάρξ εἶδος καί καθόλου ὁ ἔνυλος εἶδος αὐτός ὁ οὐσία ἑαυτοῦ τελειωτικός εἰμί ὁ ὑπόκειμαι . οὕτως οὖν καί ἐπί ὁ Ψυχή ὁ μέν ἄλογος ψυχή καί ὁ φυτικός ἀχώριστος ἔχω ὁ οὐσία ὁ ὑπόκειμαι καί μηδέ ἐνεργέω Χωρὶς ὁ ὑπόκειμαι δύναμαι , αὐτός ὁ οὐσία ἔχω τελειωτικός αὐτός · ὁ μέντοι λογικός ψυχή οὖον ὁ οὐσία , ἀλλά ὁ ἐνέργεια μόνος τελειόω ὁ ζῷον · ὁ βούλομαι γάρ ἑαυτοῦ κινέω αὐτός τοῖος ἢ τοῖος ὡς ὄργανον ὁ ἄλογος Ψυχή χράω . καί ἄλλως εἰμί ἐν ὁ Ψυχή ὁ πρότερος καί ὁ ὕστερος · ἔνθα μέν γάρ ὁ λογικός , ἐκεῖ πάντως καί ὁ λοιπός , οὐκέτι μέντοι καί ἔμπαλιν . ἐν ὅς δέ ὁ πρότερος καί ὁ ὕστερος , οὗτος ὁ κοινῶς κατηγορέω οὐ εἰμί γένος · οὐ ἄρα οὐ εἰμί κοινός τίς ὁ Ψυχή γένος , ἀλλά εἰμί ὁμώνυμος ὡς ὁ ἀπό εἷς καί πρός εἷς . εἶπον δέ μή εἰμί ὁ λογικός ἄνευ ὁ ἄλλος πρός ὁ ζῷον δῆλος οὗτος ἀφοράω ὁ θνητός , ἐπεί ὅσος ἐπί ὁ ἴδιος οὐσία ἑαυτοῦ ὁ ψυχή καί πρό ὁ ἄλογος ζωή καί μετά αὐτός κατά ἑαυτοῦ εἰμί δύναμαι · ἀλλά ὁ λόγος περί Ψυχή ὁ ἐν ὁ θνητός ζῷον οὗτος . ὥστε εἰμί ὁμώνυμος ὁ Ψυχή , ὁμώνυμος καί ὁ ἀποδίδωμι αὐτός ὁρισμός , καί διά οὗτος οὐ εἷς . ὅθεν καί αὐτός εἰδοί ὅτι ἀδύνατος κύριος εἷς ὁρισμός ἀποδίδωμι ὁ Ψυχή , ἀποδίδωμι αὐτός οὗτος x003E ; ὁρισμός φημί “ εἰμί δή τίς κοινός ἐπί πᾶς Ψυχή δεῖ λέγω ” . ζητέω δέ ἄν τις ἐκ ὁ εἴρω καί τίς δήποτε , εἰμί μή δυνατός εἷς ὁρισμός πᾶς Ψυχή ἀποδίδωμι , μέμφομαι ὁ πρό ἑαυτοῦ μή περί πᾶς Ψυχή διαλέγω . λέγω οὖν ὅτι πρῶτος μέν δύναμαι ποιέω , ὅσπερ αὐτός ποιέω , εἰμί καί μή ὁρισμός , ἀλλά οὖν κοινός τις καί ὑπογραφικός λόγος ἀποδίδωμι περί πᾶς · ἔπειτα οὖον οὗτος μέμφομαι αὐτός , διά τίς μή εἷς ὁρισμός ἀποδίδωμι πᾶς Ψυχή , ἀλλά τίς μή περί πᾶς διαλέγω ἴδιος ἕκαστος , ὅς καί αὐτός ποιέω . μετά γάρ ὁ ἀποδίδωμι ὁ κοινός οὗτος λόγος ἴδιος περί ἕκαστος εἴρω καί διδάσκω περί αὐτός ὅσπερ ἀπορέω τρόπος . βούλομαι γάρ περί ὁ ἄλογος διαλέγω , πρῶτος περί ὁ ἀντίκειμαι διαλέγω , οἷος περί αἴσθησις μέλλω διδάσκω πρότερος ὁ περί ὁ αἰσθητής ποιέω λόγος , καί περί ὄψις ὁ ὁ ὁρατής , καί περί θρέψις ὁ περί τροφή , καί ἐπί ὁ ἄλλος ὁμοίως · | εἶτα οὕτως ἀνέρχομαι ἐπί ὁ ἐνέργεια , ἐκεῖθεν ἐπί ὁ δύναμις ὁ προακτικός οὗτος . p . 412 a 3 ὁ μέν οὖν παρά ὁ πρότερος παραδίδωμι περί ἐντεῦθεν , ὡς ἤδη εἶπον , ὁ οἰκεῖος περί Ψυχή ἐκτίθημι δόξα καί βούλομαι πρῶτος κοινός τις λόγος ἀποδίδωμι περί πᾶς Ψυχή . πρότερος δέ προεκτίθεμαι x003E ; εἰς ὁ λῆψις αὐτός ὁ ὁρισμός συμβάλλω . βούλομαι γάρ λαμβάνω ὁ γένος ὁ Ψυχή πρός ὁ ὁ ὁρισμός ἀπόδοσις , μάλα δέ ὁ ἀναλογέω γένος , ἐπεί καί ὁ ὁρισμός ἀνάλογος εἰμί ὁρισμός διά ὁ εἴρω αἴτιος , πρῶτος εἰκότως ποιέω διαίρεσις ὁ εἰμί εἰς ὁ δέκα κατηγορία · ἀνάγκη γάρ καί ὁ ψυχή ὁ εἰμί εἰμί ὑπό εἷς οὗτος τελέω . ὅτι μέν οὖν οὐ εἰμί συμβαίνω ὁ ψυχή , δῆλος · οὔτε γάρ ποσός οὗτος γάρ δείκνυμι ἐν τε ὁ πρός ὁ Τίμαιον λόγος , ἐν ὅς δείκνυμι ὅτι ὅλως καί μέγεθος εἰμί ὁ ψυχή ἀδύνατος , καί ἐν ὁ πρός Ξενοκράτης , ἐν ὅς δείκνυμι ὅτι οὐ οἷος τε αὐτός εἰμί ἀριθμός · ὥστε οὔτε ὡς συνεχής ποσός εἰμί ἵημι ὡς διορίζω · ὅλως ἄρα ποσός οὐ εἰμί ) · ὅτι δέ οὐδέ ποιός εἰμί , δείκνυμι ἐν ὅς δείκνυμι ὅτι οὐ εἰμί ἁρμονία · ὁ γάρ αὐτός ἐπιχείρημα δείκνυμι ὅτι οὐδέ ὅλως εἰμί ποιός . εἰμί δέ μήτε ποσός εἰμί μήτε ποιός , σχολή γε ὁ ἄλλος τίς εἰμί συμβεβηκός · ἐκ οὗτος γάρ ὁ λοιπός συνίστημι . οὐσία ἄρα ὁ ψυχή . ἐπεί οὖν οὐσία ὁ ψυχή , πάλιν υποδιαιρώ ὁ οὐσία εἰς τε ὁ συντίθημι καί ὁ ἁπλόος , καί ὁ ἁπλόος εἰς τε ὁ ὕλη καί ὁ εἶδος . τρισσός οὖν εἰμί ὁ οὐσία , μάλιστα οὐσία εἰμί δοκέω ὁ σῶμα , μᾶλλον δέ ὡς πρός ὁ πολύς ἄνθρωπος οὗτος γάρ μάλιστα ἔχω ὁ γνῶσις ) , καί ὁ σῶμα μάλιστα οὐσία ὁ φυσικός σῶμα , ἀντιδιαστέλλω πρός ὁ τεχνητός ἢ καί ὁ μαθηματικός ἴσως . τεχνητός δέ φημί σῶμα , ὅς εἶδος τις ἀπό τέχνη παραγίγνομαι , οἷος ὁ θρόνος , ὁ ἀβάκιον · οὖον γάρ εἰμί τίς σῶμα ὅς σῶμα τεχνητός . ὁ δέ φυσικός σῶμα συντίθημι εἰμί σύγκειμαι ὁ ] ἐκ ὕλη καί εἶδος , ἐν οὗτος μᾶλλον οὐσία ὁ εἶδος · κατά αὐτός ὁ εἶδος ὁ ] γάρ καί εἰμί καί λέγω <τὰ> σύνθετος . κοινός γάρ εἰμί καί εἷς ὁ ὕλη ὁ διάκρισις καί κατά ἕκαστος οὐσίωσις ἐκ ὁ εἶδος . ἐκ μέν οὖν ὁ διαίρεσις οὗτος εὑρίσκω ὅτι τε μᾶλλον οὐσία ὁ φυσικός σῶμα καί ὅτι ἐν οὗτος ὁ εἶδος μᾶλλον ὁ ὕλη . ἐντεῦθεν οὖν ζητητέος , ἐν τίς οὗτος θετέος ὁ ψυχή ὡς γένος , πότερος σύνθετος τίς εἰμί οὐσία . αὐτός δέ εἶπον σῶμα φυσικός , ἢ ἁπλόος , καί εἰμί ἁπλόος , πότερος ὕλη ἢ εἶδος . ἵνα οὖν οὗτος εὑρίσκω , ἐκ ὁ σαφής καί ὕστερος ποιέω ὁ ἀρχή ὁ ζήτησις . σαφής δέ ὁ Ψυχή ὁ ἔμψυχος , ὁ δέ ἔμψυχος ὁ ζῶ λέγω ἔμψυχος . ὁ οὖν φυσικός σῶμα , φημί , ὁ μέν ἔχω ζωή , καί ἔμψυχος καλέω , ὁ δέ οὐ ἔχω . ὥστε ὁ ψυχή ἐν ὁ ἔχω ζωή ὁ φυσικός σῶμα θεωρέω . οὗτος δέ ὁ ζωή ψυχή καλέω . οὖον γάρ δή ὁ σῶμα ψυχή καλέω · ὁ γάρ ζωή ἀπέρχομαι ὁ μέν σῶμα οὐδείς ἥσσων εἰμί σῶμα , οὔτε δέ ζῶ ἔτι οὔτε ἔμψυχος λέγω · ὥστε ἐν ὁ ζωή ἔχω ὁ ψυχή οὐ εἰμί ὁ σῶμα ἀλλά ὁ ἐν αὐτός ζωή . ὁ ἄρα ζῶ ὁ σῶμα σύνθετος εἰμί ἐκ τε ὁ σῶμα καί ὁ ζωή ὁ ἐν αὐτός , ὅς καλέω Ψυχή . συντίθημι ἄρα ὁ ἔμψυχος ἐκ Ψυχή καί σῶμα . ἀλλά μήv πᾶς σύνθετος οὐσία ἐκ ὕλη εἰμί καί εἶδος · καί ὁ ἔμψυχος ἄρα ἐκ Ψυχή εἰμί καί σῶμα ὁ μέν ἔχω ὡς ὕλη , ὁ δέ ὡς εἶδος . εἰμί δέ ὁ εἶδος εἰμί ὁ συνοχεύς καί ὁράω ὁ ὕλη αἴτιος , οὗτος δέ εἰμί ὁ ψυχή τABBREV σῶμα ἐξέρχομαι γάρ , φημί , διαπνέω καί σήπω ) , εἶδος ἄν εἰμί ὁ σῶμα ὁ ψυχή , ὕλη δέ αὐτός ὁ σῶμα . ὅτι γάρ ὅς εἰμί ὁ σῶμα αἰτία ὁ ψυχή , δῆλος ἐκ ὅς ὁ ἔμψυχος αὐτός οὗτος χαρακτηρίζω τε καί ὁ εἰμί ἔχω · ὅθεν καί ὁ συνήθεια ὁ ὁ Ψυχή στερέω σῶμα , καίτοι οὐδείς κακός σῶμα εἰμί καί μετά ὁ οὗτος χωρισμός , ὅμως οὐδέ εἰμί λέγω · βαίνω , οὐκέτι εἰμί Ἄδμητος γυνή ” . ὥστε εἰμί σύνθετος μέν ὁ ἔμψυχος ἐκ Ψυχή καί σῶμα , πᾶς δέ συντίθημι ἐκ ὕλη καί εἶδος , ἐν οὗτος δέ ὁ συνοχεύς καί ὁ εἰμί αἴτιος ὁ εἶδος , τοιοῦτος δέ καί ὁ ψυχή ἐν ὁ ἔμψυχος , εἶδος ἄν εἰμί ὁ ψυχή . οὕτως οὖν εὑρίσκω ὅτι οὐσία εἰμί ὁ ψυχή ὁ κατά ὁ εἶδος , ὅσπερ εἶδος καλέω ἐντελέω χειά παρά ὁ εἷς καί ὁ τέλειος καί ὁ συνόχωκα · καί γάρ ἕνωσις εἰμί ὁ ὕλη ὁ εἶδος αἴτιος καί τελείωσις , ἐπεί καί τελειότης εἰμί ὁ ὑπόκειμαι καί συγχέω αὐτός . ἀποδίδωμι οὖν ἐντεῦθεν ὁ ὁρισμός ὁ Ψυχή λέγω εἰμί αὐτός ἐντελέχεια , τουτέστιν εἶδος καί τελειότης . τίς οὗτος ; σῶμα φυσικός , ἵνα ἀντιδιαστέλλω ὁ τεχνητός καί ὁ συμβεβηκός . εἶτα ἐπεί καί ὁ λίθος φυσικός σῶμα , καί εἰμί καί οὗτος ὁ εἶδος ἐντελέχεια , καί ἁπλόος ὁ ἄψυχος πᾶς , προστίθημι δύναμις ζωή ἔχω , ἵνα ἀντιδιαστέλλω ὁ τε ἄψυχος καί ὁ νεκρός σῶμα καί ὁ σπέρμα . οὔτε γάρ ὁ ἄψυχος τίς δύναμις ζωή ἔχω οὔτε ὁ νεκρός σῶμα οὔτε ὁ σπέρμα ἵημι ὁ ἔμβρυον ὁ μήπω διοργανόομαι . προέρχομαι δέ εἰς αὐτός ἄγω ὁ διοργανόομαι ὁ δύναμις ζωή ἔχω , ὡς εἷς ἀντί εἷς χράομαι οὗτος , ὁ τε δύναμις ζωή ἔχω καί ὁ διοργανόομαι . οὔτε οὖν ὁ νεκρός δύναμις ζωή ἔχω ἄν γάρ δοκέω διοργανόομαι , ἀλλά οὖν , ὡς αὐτός φημί , ὁμώνυμος εἰμί αὐτός ὁ μόριον · οὗτος γάρ λέγω χείρ ὁ ὁ νεκρός , ὥσπερ καί ὁ λίθινος · οὖον γάρ ἐνεργέω ὁ χείρ ) , οὐδέ ὁ σπέρμα δύναμις ζωή ἔχω , ἐπεί μήπω διοργανόομαι ἐπιτήδειος γίγνομαι ὁ ἐκ ὁ Ψυχή ζωή καταδέχομαι . ἀλλά | λέγω ἄν ὁ σπέρμα ἢ ὁ μή διοργανόομαι ἔμβρυον δύναμις ζωή ἔχω · δύναμαι γάρ γίγνομαι δύναμις ζωή ἔχω . ἀλλά ὁ τέλειος καί ἤδη ὁ ζωή καταδέχομαι οὗτος φημί δύναμις ζωή ἔχω . πῶς οὖν δύναμις καί μή ἐνέργεια ; ὅτι ὅσος ἐπί ὁ ἑαυτοῦ φύσις Ἄζων εἰμί καί μόνος ἐπιτήδειος πρός ὁ καταδέχομαι ὁ ζωή . δύναμις δέ ὁ δύο ὁ ὁ ἕξις ἔχω · ἔχω γάρ κατά ἑαυτοῦ ὁ ἕξις ὁ δύναμαι ζῳοποιέω , εἰμί καί ἀεί ζωοποιέω ὑπό ὁ Ψυχή , ἔστω ἄν εἰμί . ὡς γάρ ἤδη εἶπον , ὁ ἔχω ὁ δύο ἐνέργεια , ὅσπερ εἰμί ὡς ὁ θεωρέω , οὗτος καί ὁ ἕξις ἔχω . ὥστε ἄν ἀεί ζωοποιέω ὁ σῶμα , οὐ ἄτοπος ὅσος ἐπί ὁ αὐτός φύσις ὁ λέγω αὐτός δύναμις ζωή ἔχω . δῆλος γάρ ὅτι ἔχω ὁ δύναμις ὁ ζῳοποιέω δύναμαι , οὗτος ζωοποιέω , ἐπεί εἰμί μή ἔχω οἴκοθεν ὁ δύναμις , οὐ ἄν ζῳοποιέω . εἶπον δέ ὁ σημαίνω οὗτος ὁ δύναμις καί ἐν ὁ περι ἑρμηνεία , ἔνθα διαιρέω ὁ δυνα - ὁ · “ ὁ γάρ δυνατός ” , φημί , “ οὐ ἁπλόος λέγω , ἀλλά ὁ μέν ὡς ἐνέργεια εἰμί , οἷος δυνατός βαδίζω , ὅτι βαδίζω , καί ὅλως δυνατός εἰμί , ὅτι ἤδη εἰμί κατά ἐνέργεια . ” . κατά οὗτος οὖν εἴρω καί ὁ δύναμις ζωή ἔχω . ἀπορέω δέ ἄν τις ἴσως ὅτι , εἰμί οὐσία εἰμί ὁ ψυχή ὁ κατά ὁ εἶδος , πῶς λέγω μή εἰμί κοινός τίς γένος Ψυχή κοινός γάρ αὐτός γένος ὁ οὐσία ) ἢ πῶς ὅλως ὁμώνυμος εἰμί ὁ ἐντελέχεια ; πῶς δέ ἔτι ὁ κανών ὑγιής ὁ λέγω ἐν ὅς ὁ πρότερος καί ὁ ὕστερος , οὗτος ὁ κοινῶς κατηγορέω οὐ εἰμί γένος ; ἰδού γοῦν εἰμί ἐν ὁ Ψυχή ὁ πρότερος καί ὕστερος ὅμως ὁ κοινῶς αὐτός κατηγορέω γένος εἰμί · πᾶς γάρ ψυχή οὐσία εἰμί ὁ κατά ὁ εἶδος , ὅσπερ καλέω ἐντελέχεια . ὅτι μέν οὖν οὐ ὁμοίως ἐντελέχεια πᾶς ψυχή ὁ ὑπόκειμαι αὐτός σῶμα , ἤδη ἐπιλύω , ὅτι κἀν λέγω ὁ λογικός ψυχή ἐντελέχεια σῶμα , ἀλλά ὁ ἐνέργεια μόνος εἰμί ἐντελέχεια ὁ σῶμα , οὖον ὁ οὐσία , ὥσπερ ὁ ἄλλος . ἀλλά πῶς , εἴπερ γένος αὐτός εἰμί ὁ ὄντα , καί οὐσία ὁ κατά ὁ εἶδος , οὖον δοκέω λύω ὁ καθολικός κανών ; λέγω οὖν ὅτι , ὅτε λέγω ἐν ὅς ὁ πρότερος καί ὁ ὕστερος , οὗτος ὁ κοινῶς κατηγορέω οὐ εἰμί γένος , κοινῶς κατηγορέω οὖον ὁ τυγχάνω λαμβάνω , ἀλλά ὁ προσεχῶς περιέχω , ἐπεί ὅς γε καί ζῷον ὁ τε ἀληθινός , οἷος ἵππος , καί ὁ χάλκεος ἢ ξύλινος ὡς μέν ζῷον ὁμώνυμος εἰμί εἰμί γάρ ἐν αὐτός ὁ πρότερος καί ὁ ὕστερος · ἐκ γάρ ὁ ἀληθινός ὁ χάλκεος ἢ ὁ ξύλινος ) καί διά οὗτος κατηγορέω αὐτός ὁ ζῷον ἢ ὁ ἵππος οὐ ὡς γένος αὐτός κατηγορέω , οὐδείς δέ κωλύω αὐτός οὗτος κοινός γένος ἔχω ὁ πρόσω κατηγορέω . ὁ γοῦν σῶμα καί ὁ οὐσία ὡς γένος καί ὁ ἀληθινός ἵππος καί ὁ ξύλινος κατηγορέω ὁ αὐτός καί ἐπί πᾶς . οὕτως οὖν καί ἐπί Ψυχή γένος μέν αὐτός εἰμί ὁ οὐσία οὐδείς κωλύω , προσεχῶς μέντοι περιεκτικός αὐτός κοινός τίς γένος οὐ ἔχω · οὔτε γάρ ὁ ψυχή ὡς γένος αὐτός κατηγορέω οὔτε ὁ ἐντελέχεια . ὡς γάρ εἶπον , ὁ μέν αὐτός ὁ οὐσία ἐντελέχεια εἰμί ὁ σῶμα , ὁ δέ μόνος ὁ ἐνέργεια · οὐ ὁμοίως ἄρα ἐντελέχεια πᾶς , διόπερ εἰμί ἐν αὐτός καί ὁ πρότερος καί ὁ ὕστερος . p . 412a4 πάλιν δέ ὥσπερ ἐκ ὑπαρχή ἐπανίημι . ἄλλος γάρ ἀρχή ποιέω ὁ λόγος ὁ αὐτός δοκέω ἐκτίθημι · πρότερος γάρ ὁ ὁ παλαιός διηγέομαι . p . 412 a 7 οὗτος δέ ὁ μέν ὕλη , ὅς κατά ἑαυτοῦ οὐ εἰμί ὁ · ἐσθίω τίς . Τόδε τίς ὁ Ἀριστοτέλης ὁ εἶδος ἐνταῦθα σημαίνω · ἐν γάρ ὁ κατηγορία ὁ ἄτομος · δοκέω γάρ , φημί πᾶς οὐσία ὅδε τίς σημαίνω . ἐπεί οὖν ὁ εἰμί ἕκαστος καί λέγω , οἷος ἄνθρωπος , ἵππος , κατά ὁ εἶδος εἰμί κοινῶς γάρ πᾶς ὑπό-στόρεννυμι ὁ ὕλη ) , διά οὗτος φημί ὅτι ὁ κατά ὁ ὕλη οὐσία κατά ἑαυτοῦ οὐδείς εἶδος εἰμί , ἐπεί μηδέ ὑφίστημι κατά ἑαυτοῦ , ἀλλά ἀεί μέν μετά τις εἶδος θεωρέω , κατά ὅς λοιπός καί ὁ ὀνομασία ἔχω ἕκαστος · κατά ὅς γάρ ἕκαστος ὁ ἄλλος διαφέρω , οὗτος παρά ὁ εἶδος ἔχω . εἰμί δέ ὁ μέν ὕλη δύναμις · οὐδείς γάρ εἰμί ὁ εἶδος κατά ἑαυτοῦ ὁ ὕλη , ἀλλά δύναμις πᾶς . οὔτε γάρ ὁ μηδέ ὅλως ἐπιδεκτικός τις ὕλη ἐκεῖνος εἰμί , ὡς ἐπί ὁ προσεχής εἰμί ὕλη ὁράω οὖον γάρ ἄν ποτός γίγνομαι φέρω εἶπον ὁ κεραμικός σκεῦος ὕλη λίθος , ἐπεί μή φύω ὁ οὗτος εἶδος δέχομαι ) οὔτε ὁ μηκέτι δύναμαι ὁ ἤδη ἔχω αὐτός · ὁ γάρ κέραμος οὖον γίγνομαι οὔτε ἑαυτοῦ ὕλη οὔτε ὁ ὁμοειδής · ἤδη γάρ ἐνέργεια ἔχω ὁ εἶδος . οὐκοῦν ὁ πρῶτος δύναμις μόνος θεωρέω , καί ἕκαστος δέ ὁ προσεχής δύναμις μόνος εἰμί ἐκεῖνος ὅς εἰμί ὕλη . p . 412 a 9 ὁ δέ εἶδος ἐντελέχεια . οὐ εἶπον ἐντελέχεια κατά δοτικός πτῶσις , ἀλλά κατά εὐθύς . ὁ γάρ ὁ εἶδος λαμβάνω ὕλη αὐτός λέγω ἐντελέχεια εἰμί , οὗτος δέ εἰμί ὁ συναμφότεροι · ὁ μέντοι εἶδος κατά ἑαυτοῦ ἐντελέχεια εἰμί . ἀνατίθημι δέ ὁ δύναμις ὁ ἐντελέχεια , διότι ὁ μέν δύναμις ἀτελής , τελειότης δέ ὁ ἐντελέχεια · σημαίνω γάρ ὁ ἐν ὁ τέλος εἰμί . ἐν ὅς δέ ἕκαστος ἔχω ὁ εἰμί , ἐν οὗτος ὁ οἰκεῖος ἔχω τελειότης · ἕκαστος δέ ἔχω ὁ εἰμί κατά ὁ ἑαυτοῦ εἶδος · τελειότης ἄρα ἕκαστος ὁ εἶδος αὐτός . εἰμί τοίνυν τελειότης ὁ εἶδος , ὁ δέ τελειότης ἐντελέχεια , εἰκότως μεταλαμβάνω ὁ ὁ εἶδος ὄνομα εἰς ὁ ὁ ἐντελέχεια . εἰμί δέ καθόλου ὁ εἶδος ἐντελέχεια , εἶδος δέ ὁ ψυχή , ἐντελέχεια ἄρα ὁ ψυχή . οὖον μόνος δέ ὁ κατά ὁ λόγος εἶδος ἐντελέχεια λέγω , ἀλλά καί ὁ κατά ὁ μορφή · καί γάρ ἐν ὁ φυσικός περί ἀμφότερος διαλέγω · ὁ γάρ ὁ ἀνδριάς ὁ ] μορφή ἐντελέχεια αὐτός εἰμί . ἴσως δέ μεταλαμβάνω ὁ ὁ ἐντελέχεια ὄνομα ἀντί ὁ εἶδος διά ὁ καί ἐπί ὁ συμβεβηκός φέρω ὁ ὁ εἶδος ὄνομα , ὡς ὅταν εἶπον Σωκράτης ὁ εἶδος εἰμί σιμός προγάστωρ · ἀλλά οὗτος οὖον τελειότης εἰμί Σωκράτης , ἀλλά συμβαίνω Σωκράτης . p . 412 a 10 καί οὗτος διχῶς , ὁ μέν ὡς ἐπιστήμη , ὁ δέ ὡς ὁ θεωρέω . διαιρέω ὁ ἐντελέχεια εἰς δύο , εἰς τε ὁ κατά ἕξις καί εἰς ὁ ἀπό ὁ ἕξις ἐνέργεια . χρησιμεύω δέ αὐτός καί ὁ ὁ ἐντελέχεια διαίρεσις πρός ὁ ἀπόδοσις ὁ ὁρισμός . διττός γάρ εἰμί ὁ ἐντελέχεια , ὁ τε κατά ὁ ἕξις , ὅστις καί πρῶτος εἰμί καί ὁ χρόνος καί ὁ φύσις , ὁ τε κατά ὁ ἀπό οὗτος ἐνέργεια , εὑρίσκω ὁ Ψυχή , ὡς ἤδη εἶπον , ἐντελέχεια εἰμί κατά ] ὁ πρῶτος . καί ὁ δύο γάρ ὁ κατά ὁ θεωρέω παρά ὁ πρῶτος ἔχω ὁ οὐσία εἰμί · αὐτός γάρ ὁ θεωρέω οὐ οὐσία κατά ἑαυτοῦ . p . 412 a 11 οὐσία δέ μάλιστα εἰμί δοκέω ὁ σῶμα , καί τούτός ὁ φυσικός . διαιρέω εἰς τρεῖς ὁ οὐσία , εἰς ὁ ὕλη καί ὁ εἶδος καί ὁ συναμφότεροι οὗτος δέ εἰμί ὁ φυσικός σῶμα ) ἐκ οὗτος ἄρχω διδασκαλία , ὡς ἤδη εἶπον , ὡς σαφής . εὑρίσκω γάρ ἐκ οὗτος πάλιν καί ὅτι ὄντα ὁ ψυχή καί ποῖος οὐσία . οὗτος οὖν , φημί , μάλιστα δοκέω οὐσία εἰμί · ὁ γάρ ὕλη καί ὁ εἶδος ὁ πολύς οὐδέ γιγνώσκω , ἀλλά ὁ συναμφότεροι μόνος οἶδα . λαμβάνω οὖν ὅτι ὁ σῶμα οὐσία καί οὗτος μᾶλλον ὁ φυσικός , ἀντιδιαστέλλω πρός τε ὁ μαθηματικός καί ὁ τεχνητός , προστίθημι οὗτος ὁ αἴτιος · διότι , φημί , ὁ φυσικός ὁ ἄλλος εἰμί ἀρχή · ὁ μέν γάρ μαθηματικός - | - εἰμί ἐπίνοια , ὁ δέ τεχνικός , ὅτι ἐκεῖνος ἕκαστος φυσικός τίς σῶμα ἔχω ὑπόκειμαι . ὁ γάρ ἀβάκιον τεχνικός εἰμί σῶμα εἰμί ὑπόκειμαι ὁ ξύλον , ὅσπερ εἰμί φυσικός σῶμα . p . 412a13 ὁ δέ φυσικός ὁ μέν ἔχω ζωή , ὁ δέ οὐ ἔχω . λαμβάνω ὅτι ὁ φυσικός σῶμα μάλιστα οὐσία , διαιρέω οὗτος εἰς τε ὁ ἔμψυχος καί ὁ ἄψυχος καί δείκνυμι ὅτι ὁ ψυχή οὐσία . ἐπεί γάρ φυσικός σῶμα ὁ συναμφότεροι εἰμί οὐσία ἐκ ὁ ὕλη εἰμί καί ὁ εἶδος , φυσικός δέ ὁ ἔμψυχος , καί οὗτος ἄρα ἐκ ὕλη καί εἶδος . ἀλλά ὁ μέν ἀπολάω σῶμα λέγω ἐκ ὁ πρῶτος ὕλη x003E ; ὁ εἶδος εἰμί , οὗτος δέ ἐκ προσεχής ὕλη ὁ σῶμα καί εἶδος ὁ Ψυχή . εἰμί δέ ὁ εἶδος οὐσία , καί ὁ ψυχή ἄρα · καί εἰμί ὁ εἶδος ἁπλόος τις οὐσία , καί ὁ ψυχή . ἁπλόος τις ἄρα οὐσία ὁ ψυχή , ὁ κατά ὁ εἶδος . p . 412 a 14 Ζωή δέ λέγω ὁ διά εἷς αὐτός τροφή τε καί αὔξησις καί φθίσις . διαιρέω ὁ φυσικός σῶμα εἰς τε ὁ ζωή ἔχω καί μή ἔχω ἐφεξῆς ὁρίζω τίς ποτός εἰμί ὁ ζωή ’ ἐκ οὗτος γάρ μέλλω εἰμί γνώριμος καί ὁ ζωή ἔχω . διά αὐτός δέ τροφή φημί καί αὔξησις , ἐπεί δοκέω ὁ πρόσθεσις αὔξησις εἰμί , οἷος εἰμί ὕδωρ ἐπιπροσθέω ὕδωρ · ἀλλά οὐ εἰμί διά αὐτός ὁ αὔξησις , ἀλλά διά ἄλλος ὁ προστίθημι . δοκέω δέ ἄν 35 καί ὁ πῦρ τρέφω τε καί αὐξάνω μή ἔχω ζωή , ἀλλά οὐ ἀληθής οὗτος · διά αὐτός γάρ αὐτός τρέφω , ὅσος ὄργανον ἔχω διά ὅς δέχομαι ὁ τροφή , καί ὅς ἐκ ὁ τροφή προσθήκη τε καί αὔξησις κατά πᾶς μόριον γίγνομαι · ὁ δέ πῦρ καί ὁ ὕδωρ καί ὁ τοιοῦτος οὖον διά ὄργανον δέχομαι οὔτε ὁ αὔξησις κατά πᾶς μόριον ποιέω . ἔτι ἐπί ὁ πυρός γένεσις μᾶλλον καί φθορά θεωρέω , ὁ δέ αὐξάνω δεῖ μένω · εἴρω δέ ἀκριβῶς περί οὗτος ἐν ὁ περι γένεσις καί φθορά . ἐκ οὗτος δέ συνάγω ὅτι οὖον ζῷον ὁ κατά γαστήρ · εἰμί γάρ ζωή εἰμί ὁ διά αὐτός τροφή τε καί αὔξησις καί φθίσις , οὗτος δέ εἰμί ὁ διά ὁ οἰκέω ὄργανον , ὁ δέ ἔμβρυον οὖον διά ὁ οἰκέω τρέφω ὄργανον , λέγω δή ὁ στόμα , οὐ ἄρα ζῷον οὐδέ ζῶ · τρέφω γάρ ὁ ὀμφαλός διά ὁ ἱμάς ἐκεῖνος παρά ὁ μήτηρ δέχομαι . ἀλλά εἰμί ἐνίστημι πρός οὗτος , ὅτι καί ὁ ἔμβρυον διά αὐτός τρέφω · εἰμί γάρ αὐξάνω , δῆλος ὅτι καί τρέφω . καί ὅτι οὖον πρόσθεσις ὁ τοιοῦτος , σαφής · οὖον γάρ ὀστέον ὁ ὀστέον προστίθημι οὐδέ ὁ σάρξ σάρξ · ἀλλά προπαρασκευάζω ὁ φύσις ὁ μήτηρ ὁ τροφή , ὥσπερ καί ἐγώ ὁ ἀρτοποιέω . ἀλλά καί ὁ παιδίον ὁ μήτηρ προμασάομαι ὁ τροφή προκατασκευάζω . οὕτως οὖν καί ἐπί ὁ ἔμβρυον δύο τίς εἰμί ὁ τροφή παρασκευή ὁ ἐκ ὁ φύσις ὁ μήτηρ γίγνομαι · ἀλλά καί διά οἰκέω ὄργανον τρέφω . εἰμί γάρ καί μή διά στόμα , ἀλλά οὖν γε καί ἐν αὐτός πρῶτος ὁ γαστήρ πέσσω , οὗτος δέ ὁ ἧπαρ παραπέμπω , ἐκεῖνος διά ὁ φλέψ εἰς ἕκαστος μόριον , καί οὕτως ἐξομοιόω ἐν ἕκαστος ὁ τροφή πρός ὁ ὑπόκειμαι οὐσία · οὗτος δέ καί ἐπί ὁ τέλειος συμβαίνω ζῷον . καί ἄλλως , εἰμί ὁ τέλειος ὁ ζῷον ὁ κατά τόπος ὑπάρχω κίνησις , κινέω δέ ἐναργής καί ὁ ἔμβρυον ὁ κατά τόπος κίνησις , ζῷον ἄρα καί οὗτος . ἀλλά πρός οὗτος πᾶς ἀντικατασκευάζω φημί ὅτι εἰμί μηδείς μάτην ὑπό ὁ φύσις γίγνομαι , μήτε δέ ἀτελής τίς καί μή δύναμαι ἑαυτοῦ ἐπαρκέω , τίς δή ποτός , εἰμί γε εἰμί τέλειος ζῷον , ἔτι αὐτός | ὁ φύσις ἐν ὁ γαστήρ ἐπέχω ; οὖον δῆλος ὡς ἔτι ἀτελής καί ὁδεύω εἰς ὁ εἰμί ζῷον , μήπω δέ εἰμί ; πῶς δέ ἄν , εἰμί ζῷον εἰμί , οὖον τέλειος αὐτός παρέχω ὁ ὄργανον , διά ὅς ζῶ , οἷος στόμα ; ἀλλά εἰμί καί πρός οὗτος εἶπον ὅτι ὥσπερ καί ὅταν ἤδη γεννάω , ζῷον μέν εἰμί , ἔτι μέντοι ὁ ὄργανον σύμπηξις δήω οὖον δύναμαι ὁ τέλειος ὁ ζῷον ἐνεργέω ἐνέργεια , οὗτος , φημί , καί ἐν ὁ μήτρα εἰμί , ἐπεί πᾶς σῶμα χρόνος ὁ ἑαυτοῦ ἴσχω τελειότης , ἔτι δήω πλείων βοήθεια , καί διά οὗτος ἐμφυλάττω ἐν ὁ μήτρα ὁ ὁ ζῷον μέν εἶδος ἀπολαμβάνω , ἔτι μέντοι ὁ ὄργανον πλείων , ὅσπερ εἶπον , φυλακή καί φροντίς δήω · ἐπεί εἰμί πρός ὁ τέλειος τις ἀποβλέπω ἐνέργεια , οὐδέ ὁ μειράκιον εἴρω ζῷον , εἰμί μή ὁ ἡβάω ὁδόω καί ἤδη λοιπός ὁ γεννητικός ἐνεργέω ἐνέργεια , ὅσπερ ἄλογος μόνος ὁ οὕτως ἔχω ζῷον εἰμί λέγω ἀλλά ἴσως οὐ ἀναγκαῖος ὁ εἴρω · οὐδέ γάρ εἰμί τρέφω διά αὐτός , ζῷον ἤδη . οὐδέ γάρ αὐτός ζῶ τε καί ζῷον · ζῶ μέν γάρ αὐτός καί ζωή εἴρω , ζῷον δέ οὐκέτι , ἐπεί καί ὁ φυτόν διά αὐτός τρέφω , ἀλλά οὖον ζῷον . ἀλλά οὐδέ αὐτός ὁ αἴσθησις μετέχω ἤδη ποιέω ζῷον · ὁ γοῦν μόνος ὁ ἁπτικός μετέχω οὖον ζῷον · ὁ γάρ ζωόφυτο ἁφή μετέχω . ἄλλως τε ζῷον μάλιστα ἴδιος ὁ ὅλος κατά ὅλος μεταβαίνω ὁ τόπος , ὅσπερ ὁ ἔμβρυον οὐ ὑπάρχω · συνάπτω γάρ ὁ μήτηρ καί συνδέω οἷος μόριον αὐτός ὑπάρχω , καί κινέω ὡς ὁ ζωόφυτο . τίς δέ ὁ εἰμί καί κατέχω ὁ φύσις ἐν γαστήρ , εἰ τέλειος ἀπεργάζομαι ζῷον ; ἄλλως τε εἰμί ὁδός βαδίζω ὁ δημιουργία ἐκ ὁ ἀτελής ἐπί ὁ τέλειος καί οὐ ἄλλως ὁ ὑπέρ - τέρας ζωός παραγίγνομαι , μή προυπαρχω ὁ καταδεής , εἰμί δέ ὁ τάξις πρώϊος ὁ ἄψυχος , εἶτα ὁ φυτικός ζωή , εἶτα ὁ ὁ ζωόφυτο , εἶτα ὁ ὁ ἄλογος , καί ἔσχατος ὁ ὁ λογικός , σκοπέω χρή ὡς οὗτος ὁ τάξις ὁ δημιουργία ὁ φύσις χράω . μετά γάρ ὁ σύμπηξις ὁ σπέρμα ὁ συνίστημι ἐκεῖνος ἄψυχος τίς εἰμί , εἶτα διοργανόομαι ὁ ἀρχή ἔοικα φυτός αἴσθησις τέως ἀμοιρέω , πρόειμι δέ καί προσλαμβάνω αἴσθησις τε ὁ ἁπτικός καί κίνησις ὁ τηνικαῦτα ὁ ζωοφυτέω ἔοικα συνάπτω τε ὁ ἑαυτοῦ ἀρχή τῆ μήτρα , ὥσπερ ἐκεῖνος πέτρα ἢ ὁ περίκειμαι ὄστρακον , καί οὗτος μέχρι ὁ ἀποκύησις · ὁ τηνικαῦτα λοιπός ζῷον γίγνομαι τέλειος , ὁ τε μεταβατικός κινέω κινέω καί διά ὁ οἰκέω ὄργανον τρέφω , φημί δή στόμα καί ὁ τοιοῦτος , καί πᾶς ἐνεργέω ὁ αἴσθησις · τέλος δέ ἐπί ἄνθρωπος καί ὁ λογικός ἀπολαμβάνω ζωή , ὁ ἄλογος ὁ ἀρχή βιοτεύω . εἰμί δέ μή γεννάω ἐκ ἀρχή , οὖον παρά τίθημι οὗτος οὖον ζῷον · οὐδέ γάρ πᾶς ζῷον γεννάω . πολύς γάρ καί ἐκ σῆψις γίγνομαι , ὅσπερ ὁ γόνιμος οὐ ἔχω δύναμις , καί ὅμως ζῷον εἰμί · καί ἡμίονος δέ καί ὅσος ἐκ συνδυασμός διάφορος εἶδος γίγνομαι , ζῷον μέν εἰμί , ὁ γεννητικός δέ οὐ ἔχω δύναμις · οὐδέ γάρ ὁ γεννάω ζῷον ἴδιος , ἀλλά ὁ αἴσθησις καί κινέω χράω . ὅτι δέ οὖον ζῷον ὁ κατά γαστήρ , ἐντεῦθεν δῆλος · εἰμί γάρ ὁ ζῷον οὐσία εἰμί ἔμψυχος αἰσθητικός , τουτέστι φύω αἰσθάνομαι , εἰμί εἰμί ζῷον , ἐσθίω πρίν τελεσφορέω , εἰμί ἐκτιτρώσκω , ἐνεργέω κατά ὁ αἴσθησις · νῦν δέ οὐ ἐνεργέω · οὔκουν ζῷον εἰμί . p . 412a16 Εἶπος δέ εἰμί σῶμα καί τοιόσδε ὁ ζωή ἔχω , οὐ εἄν εἰμί ὁ σῶμα ὁ ψυχή · οὖον γάρ εἰμί ὁ κατά ὑπόκειμαι ὅς νόος ὁ σῶμα , μᾶλλον δέ ὡς ὑπόκειμαι καί ὕλη . ὅπερ διά οὗτος λέγω , οὗτος εἰμί · ἐπεί ὁ ζωή ἔχω σῶμα καί σῶμα εἰμί καί τοονδ́ς σῶμα , ἀντί ὁ συντίθημι ἐκ σῶμα καί ζωή , ὅσπερ ζωή ψυχή εἰμί , ἀνάγκη ὁ μέν τίς οὗτος εἰμί ὕλη ὁ δέ εἶδος . δείκνυμι δέ οὗτος οὕτως · ἐπεί γάρ , φημί , ὁ ἔμψυχος σῶμα σῶμα εἰμί τοονδ́ς , ὡς ἄν εἰμί λέγω ὁ μέν τίς ἔχω ὑπόκειμαι , ὁ δέ ἐν ὑπόκειμαι ὑπόκειμαι γάρ ὁ σῶμα , ἐν ὑπόκειμαι δέ ὁ τοονδ́ς ) , οὐ ἄν εἰμί ὁ ψυχή ὁ ὑπόκειμαι , αὐτός δέ εἶπον ὁ ὕλη . οὗτος γάρ δηλόω εἶπον οὐ ἄν εἰμί ὁ σῶμα ὁ ψυχή , ἀντί ὁ ὑπόκειμαι καί ὁ ὕλη ὁ σῶμα λαμβάνω · οὗτος γάρ ὁ ὁ ὑπόκειμαι καί ὁ ὕλη τάξις ἔχω . εἶτα καί ὁ αἴτιος ἐπιφέρω , πῶς οὐ ὑπόκειμαι ὁ ψυχή · οὖον γάρ εἰμί , φημί , ὁ κατά ὑπόκειμαι ὁ σῶμα , κατά ὑπόκειμαι λέγω ἀντί ὁ ἐν ὑπόκειμαι , τουτέστιν οὐ εἰμί εἶδος · ὁ γάρ ἐν ὑπόκειμαι εἰμί ὁ εἶδος , οὖον ὁ ὑπόκειμαι , ὑπόκειμαι δέ ὁ σῶμα · φημί γάρ ὅτι σῶμα εἰμί τοιόσδε , ὥστε ὁ σῶμα ἐν ὑπόκειμαι τάξις εἰμί . ἐκ οὗτος δέ δῆλος ὅτι λέγω οὐ ἄν εἰμί ὁ σῶμα ὁ ψυχή ὁ σῶμα ἀντί ὁ ὑπόκειμαι λαμβάνω · διό ἐπάγω οὖον γάρ εἰμί ὁ κατά ὑπόκειμαι ὁ σῶμα . εἰμί γάρ ὁ σῶμα ὁ ψυχή , τουτέστιν εἰμί εἰμί ὑπόκειμαι ὁ ψυχή , εἰμί ἄν ὁ σῶμα ἐν ὑπόκειμαι · εἰμί δέ μή εἰμί ἐν ὑπόκειμαι ὁ σῶμα , οὐ εἄν εἰμί ὁ ψυχή ὑπόκειμαι , ὅσπερ αὐτός εἶπον οὐ εἄν εἰμί ὁ σῶμα ὁ ψυχή . ἀνάγκη γάρ ὁ δύο οὗτος ὁ μέν ὑπόκειμαι εἰμί , ὁ δέ εἶδος . τις δέ ὑπονοέω αὐτός λέγω ὅτι οὐ εἰμί ὁ ψυχή σῶμα , ὅς εἰμί καί ὁ ἒ ) Ἀλέξανδρος . διά γάρ ὁ δείκνυμι , φημί , ὅτι οὖον σῶμα , συναποδείκνυμι ὅτι οὐδέ ὑπόκειμαι . οὐ οὗτος δέ ἔχω · οὖον γάρ νῦν πρόκειμαι αὐτός δείκνυμι ὅτι οὖον σῶμα ὁ ψυχή ἀλλά ἀσώματος ἐν γάρ ὁ ἑξῆς οὗτος δείκνυμι , ἢ καί ἤδη συναποδείκνυμι ἐν ὅς δείκνυμι μή εἰμί μέγεθος · εἰμί γάρ μή μέγεθος , οὐδέ σῶμα · ἐπί πλέω γάρ ὁ μέγεθος ὁ σῶμα ) , ἀλλά ὁ νῦν δείκνυμι εἰμί ὅτι εἶδος καί οὐ ὕλη εἰμί , ὁ δέ σῶμα ὑπόκειμαι καί ὕλη . ἔπειτα καί ἐκ ὁ προσθήκη ὁ ἄρθρον δῆλος · οὖον γάρ εἶπον οὐ ἄν εἰμί | σῶμα ὁ ψυχή ἀλλά ὁ σῶμα · ὁ γάρ ἄρθρον ὁρίζω εἰμί g 2 r τις δηλωτικός , ὁ δέ ψυχή καθάπαξ εἰμί ἀσώματος · ἀλλά ὡς εἶπον , ὁ σῶμα δηλόω αὐτός ὁ ὑπόκειμαι καί ὁ ὕλη . δῆλος δέ καί ἐκ οὗτος ὅτι εἶδος ὁ ψυχή · ὅς γάρ διαφέρω ἀλλήλων ὁ ὁμογενής , οὗτος εἶδος αὐτός · διαφέρω δέ ὁ σῶμα ἀλλήλων ὁμογενής εἰμί ὁ ἔμψυχος · ὁ ψυχή ἄρα ὁ ἔμψυχος εἶδος . ἐν γάρ ὁ ὑπάρχω ὁ ψυχή καί ὕπνος καί ἐγρήγορσις εἰμί . διαιρέω ὁ ἐντελέχεια εἰς ὁ πρῶτος καί ὁ δύο , εἰς ὁ ἕξις λέγω καί ὁ ἀπό ὁ ἕξις ἐνέργεια , καί εἶπον ὅτι ὁ ψυχή οὕτως ἐντελέχεια εἰμί ὡς ὁ ἐπιστήμη ; πάνυ ἐναργής ὁ οὗτος ἀποδείκνυμι ἐπάγω , ὁ κατά ὁ ὕπνος λέγω καί ὁ ἐγρήγορσις · ὅσπερ ἴσος εἰμί ὁ ἐνεργέω καί μή ἐνεργέω ὁ Ψυχή · ἐνέργεια γάρ ὁ ἐγρήγορσις , ἀνενεργησία δέ ὁ ὕπνος · ἀλλά ὅμως οὐδείς κακός Ψυχή ἔχω ἐν ἑκάτερος . καλῶς δέ πάνυ ἐφίστημι ὁ Ἀλέξανδρος ὁ αἴτιος ὁ μετάληψις ἐκ ὁ εἶδος εἰς ὁ ἐντελέχεια . ἐπεί γάρ , φημί , εἰμί ἀναγκαῖος διορίζω , πότερος χρή ὁ ἔμψυχος ἀπό ὁ ἐνέργεια ὁ κατά ὁ ψυχή λέγω τοιοῦτος εἰμί , ἢ ἀπό ὁ δύναμαι ἐνεργέω , ὅς ὁ μέν δύναμαι πρῶτος , ὁ δέ ἐνεργέω ὕστερος , μέλλω , φημί , ὁ πρῶτος καί ὁ ὕστερος προσχράομαι πρός ὁ διορισμός , ἐπεί ἄτοπος ἐπί ὁ εἶδος λέγω ὁ πρότερος καί ὁ ὕστερος εἷς γάρ ὁ εἶδος ἕκαστος ) , εἰς ὁ ἐντελέχεια καί τελειότης μεταλαμβάνω ὁ εἶδος · οὐκέτι γάρ ἄλογος ὁ λέγω τελειότης ὁ μέν πρῶτος , ὁ δέ δύο οὗτος μέν οὖν , φημί , ὁ αἰτία ὅς μετάληψις . εἰμί δέ ἄν , φημί , διαφορά εἶδος καί ἐντελέχεια , ὅτι πᾶς μέν εἶδος ἐντελέχεια , οὖον πᾶς δέ ἐντελέχεια εἶδος · ὁ γάρ ἀπό ὁ ἕξις ἐνέργεια ἐντελέχεια μέν , οὖον μήv καί εἶδος · ὥστε ἐπί πλέω ὁ ἐντελέχεια ὁ εἶδος . εἶδος δέ δῆλος ὅτι ἀκούω ὁ οὐσιώδης , οὖον ὁ κατά συμβεβηκός · ἐκεῖνος γάρ οὖον τελειότης ὁ ὑπόκειμαι , ὡς ἤδη εἶπον . εἰμί δέ οὗτος οὗτος ἔχω , ὁ μέν ὁρίζω ὁ ψυχή καί λέγω εἶδος αὐτός ὁ τοιόσδε σῶμα οὐκέτι ἄν εὔλογος ὁ πρῶτος προστίθημι , ὁ δέ ἐντελέχεια , ἐπεί ἐπί πλέω ὁ ἐντελέχεια ὁ εἶδος , καί οὗτος εἄν ὁ προσθήκη δήω . p . 412 a 26 Πρότερος δέ ὁ γένεσις ἐπί ὁ αὐτός ὁ ἐπιστήμη . πάνυ ἀσφαλῶς ὁ προσθήκη χράω εἶπον ἐπί ὁ αὐτός . ἐπί γάρ ἄλλος καί ἄλλος δυνατός πρότερος εἰμί ὁ ἐνεργέω ὁ ἕξις · ὁ γάρ διδάσκαλος ὁ ἕξις ὁ μαθητής πρότερος ἔχω ὁ ἐνέργεια · ἐπί μέντοι εἷς καί ὁ αὐτός προηγέομαι ὁ ἐνέργεια ὁ ἕξις . οὗτος δέ ἐπί ὁ ἐν γένεσις καί φθορά εἰμί ἀληθής , ἐπί ὅς καί χωρίζω φύω ὁ ἕξις ὁ ἐνέργεια . ὁ γάρ θεῖον σύνδρομος ἔχω ὁ ἔχω ὁ ἐνέργεια · ἀεί γάρ ἐνεργέω ὁ ἕξις ἔχω · ἄνευ γάρ δύναμις ἐνέργεια εἰμί , ὡς ἐν ὁ περι ἑρμηνεία εἴρω . ὥστε ἐπί μέν ὁ θνητός προηγέομαι ὁ ἐνέργεια ὁ ἕξις , καί οὗτος ἐπί εἷς καί ὁ αὐτός · ὡς δέ ἐπί ὁ Πάνη τός σύνδρομος εἰμί οὗτος ἀλλήλων · ἀεί γάρ εἰμί καί ἕξις ἐν ὁ πᾶς καί ἐνεργέω . ABBREV οὔτε πρός ὁ θεῖον ἀποβλέπω , ἀσύνδρομος ἔχω οὗτος εἴτε καί πρός ὁ καθόλου ὁ ἐν ὁ θνητός · καί γάρ ἐν ὁ οὗτος ὁλότης ἀεί εἰμί ἀμφότερος , οὐδέ ὅλως δεῖ ἕτερος ἕτερος προτίθημι · ὡς ἐν ὁ πᾶς x003E ; ὁ τέλειος ὁ ἀτελής πρόκειμαι ἄν · ὡς γάρ εἶπον , ὁ προακτικός αἴτιος προηγέομαι ἐν ὁ ἐνέργεια εἰμί ὁ τέλειος , καί ὅλως ἐκ ὁ τέλειος δεῖ ὁ ὁ πᾶς δημιουργία ἄρχω , οὐ ἐκ ὁ ἀτελής . p . 412 a 28 τοιοῦτος δέ , ὅς ἄν εἰμί ὀργανικός . εἶπον δύναμις ζωή ἔχω ἐπεξηγέομαι οὗτος · οὗτος γάρ εἰμί , φημί , ὁ δύναμις ζωή ἔχω , ὅσπερ ἄν εἰμί ὀργανικός . οὖον γάρ ὁ πρῶτος ὁ πυρός ἐντελέχεια ψυχή , λέγω δή ὁ θερμαντικός δύναμις · καίτοι καί οὗτος φυσικός εἰμί σῶμα , ἀλλά ἐπεί μή εἰμί ὀργανικός , οὐ εἰμί ὁ πρῶτος αὐτός ἐντελέχεια ψυχή , ὁ θερμαντικός λέγω καί ξηραντικός δύναμις . ὀργανικός δέ εἰμί ὁ ἔχω ὄργανον , διά ὅς ὁ κατά ὁ ζῶ ἐνέργεια γίγνομαι . τοιοῦτος δέ εἰμί ὁ ἀνομοιομερής , ὅς ἕκαστος διάφορος ἐνέργεια ὑπηρετέω . p . 412 b 1 ὄργανον δέ καί ὁ ὁ φυτός μέρος , ἀλλά παντελῶς ἁπλόος . ἐπεί καί ὁ φυτόν ἔμψυχος , ὁ δέ ψυχή ἐντελέχεια εἰμί ὀργανικός σῶμα , διά οὗτος φημί ὅτι καί ὁ ὁ φυτός μέρος ὄργανον εἰμί · ἴδιος γάρ ἕκαστος ἔχω ἐνέργεια . ἀπολάω μέντοι , φημί , ὁ ὁ φυτός εἰμί ὄργανον , ἁπλόος δέ ὡς πρός ὁ ὁ ζῷον · καί γάρ ὁ ὑπόκειμαι καί ὁ ἐνέργεια απλός εἰμί ὁ ὁ φυτός · ἕκαστος γάρ ὁ ἐν ὁ ζῷον ὀργανικός ἐκ πολύς ὁμοιομερής συνίστημι , ὁ μέντοι ὁ φυτός , φέρω εἶπον ὁ πρέμνον , ἐκ φλόος καί ξύλον ἢ ἄλλος τις . ἀλλά καί πρός ὁ ἐνέργεια , ἐπί μέν ὁ φυτός εἷς καί ἁπλόος ἕκαστος ὁ μόριον ἐνεργέω ἐνέργεια , ἐπί μέντοι ὁ ζῷον ἕκαστος πολύς καί ποικίλος , καί οὗτος εἰκότως · ἐπεί γάρ ὁ ὄργανον πρός ὑπηρεσία ὁ ὁ Ψυχή ὁρμή γε . γόνος , εἰκότως ἀνάλογος ὁ ψυχικός κίνησις ὁ ὄργανον κατασκευάζω . εἰμί δέ ὁ μέν ὁ ζῷον ψυχή ποικίλος ὁ ὁρμή , ὁ δέ ὁ φυτός ἁπλόος · ὁ γάρ θρεπτικός δύναμις μόνος τρέφω , καί ὁ αὐξητικός αὐξάνω καί πλέω οὐδείς ἐνεργέω . πῶς δέ ὀργανικός ὁ σῶμα ὁ φυτός δείκνυμι ἅμα καί τίς εἰμί ὀργανικός ἐξηγέομαι · οἷος ὁ φύλλον περικάρπιον σκέπασμα , ὁ δέ περικάρπιον καρπός . καρπός1 μέν λέγω αὐτός ὁ σπέρμα , οἷος ὁ σῦκον ὁ κεγχραμίς καί ὁ ἐλαία ὁ πυρήν , περικάρπιον δέ ὁ περιχέω οὗτος ὑγρός μετά ὁ περιέχω αὐτός δέρμα . γίγνομαι γοῦν ὁ φύλλον , φημί , ἵνα σκέπω ὁ περικάρπιον καί μή βλάπτω ἐκ ὁ περιέχω , ὁ δέ περικάρπιον , ἵνα ὁ καρπός φυλάσσω · οὗτος γάρ ἕνεκα πᾶς ὁ φύσις μηχανάομαι διά ὁ ἐκ ὁ διαδοχή διαμονή . p . 412 b 4 εἰμί δή τίς κοινός ἐπί πᾶς Ψυχή δεῖ λέγω . ῾Ορᾷς ὡς οὖον βούλομαι κοινός γένος εἰμί Ψυχή ἢ κοινός ὁρισμός . ὡς γάρ ἤδη εἴρω , ἐν ὅς ὁ πρότερος εἰμί καί ὁ ὕστερος , οὗτος ὁ κοινῶς κατηγορέω οὐ εἰμί γένος . ἐκ δέ ὁ νῦν ἀποδίδωμι ἄκτωρ - σμόω δῆλος σαφῶς ὅτι αὐτός εἰμί ὁ δύναμις ζωή ἔχω ὁ ὀργανικός · ἀνωτέρω γάρ εἶπον φυσικός δύναμις ζωή ἔχω , νῦν φημί φυσικός ὀργανικός , εἷς ἀντί εἷς χράομαι ὁ ὄνομα οὗτος . p . 412b6 Διὸ καί οὖον δεῖ ζητέω εἰμί εἷς ὁ ψυχή καί ὁ σῶμα , οὐδέ ὁ κηρός καί ὁ σχῆμα . ᾿Ηπόρησεν αὐτός ἐν ὁ πρό οὗτος λόγος , ὁ εἰς μόριον διαιρέω ὁ ψυχή τίς ποτός εἰμί ὁ ἑνόω οὗτος , εἴπερ εἷς ὁ ψυχή εἷς εἰμί καί οὗτος ζῷον · οὖον γάρ δή πολύς ὁ Ψυχή , ἐπεί ἕκαστος πολύς ἄν εἰμί ζῷον ἕκαστος μόριον ζῷον εἰμί . ἐπί μέν οὗτος εἰκότως εἰμί ὁ ἀπορία , καί ἔτι ἐπί πᾶς ὁ περί Ψυχή μέν εἶπον , μηδείς δέ προσδιορίζω περί ὁ ἐπιτηδειότης ὁ δέχομαι αὐτός σῶμα , ὅς τίς ποτός εἰμί ὁ ὁ ψυχή ἑνόω ὁ σῶμα καί ποιέω εἷς ὁ ζῷον . οὐκέτι οὖν ὁ ςήτησις οὗτος προχωρέω κατά ὗς ὁ ψυχή μέν ἐντελέχεια , ὕλη δέ καί ὑπόκειμαι ὁ σῶμα . ὥσπερ γάρ ἐπί ὁ σφαιρικός κῆρ οὐ εἄν ζητέω τις , τίς ποτός εἰμί ὁ ἑνόω ὁ σχῆμα καί ὁ κῆρ πάθος γάρ ὁ κῆρ ὁ σχῆμα , καί οὐδείς δεῖ ὁ ἑνόω οὗτος · αὐτός γάρ ὁ οἰκεῖος οὗτος φύσις καί ὁ ἐπιτηδειότης ὁ κῆρ ὁ ἕνωσις εἰμί αἰτία ) , οὗτος καί ἐπί ὁ σῶμα καί ὁ Ψυχή , ἐπεί ἐντελέχεια καί τελειότης ὁ σῶμα ὁ ψυχή , ὡς καί ὁ σχῆμα ὁ σφαιρικός κῆρ ἐντελέχεια , οἴκοθεν ἔχω ὁ ἕνωσις . ὡς γάρ εἶπον , ὅταν ὁ μέν εἰμί ὕλη ὁ δέ εἶδος , αὐτός ὁ ὁ ὕλη ἐπιτηδειότης εὐθύς ὁ ὁ εἶδος δέχομαι τελειότης μηδείς προσδέω μέσος . καί γάρ ὁ εἷς , φημί , καί ὁ εἰμί πλεοναχός λέγω λέγω γάρ εἷς ἢ ὁ γένος ἢ ὁ εἶδος ἢ ὁ ἀριθμός ἢ δεσμός ἢ κόλλα , ἢ ὅσος ἄλλος ἐν ὁ φυσικός σημαίνω ὁ εἷς ἀριθμέω , ἔτι δέ καί ὁ εἰμί ) , καί ὁ μέν εἰμί δύναμις , ὁ δέ ἐντελέχεια , ὁ κύριος εἷς καί ὁ κύριος εἰμί ὁ πρᾶγμα κατά ὁ ἕκαστος ἐντελέχεια εἰμί , κατά ὅς καί ὅλως εἰμί καί λέγω ὅδε τίς . ὥστε εἰμί καί ὁ ἕνωσις καί ὅλως ὁ εἰμί ὅδε τίς ὁ σύνθετος ἐκ ὁ εἶδος εἰμί , οὖον ζητητέος τίς ὁ ἑνόω ὁ ψυχή ὁ σῶμα , λέγω δή ὡς εἷς ὑπάρχω καί συνεκτικός · αὐτός γάρ οὗτος φύσις εἶδος εἰμί καί ὕλη ὁ ὅδε ἐν ὅδε εἰμί . p . 412 b 9 Κάθολος μέν οὖν εἴρω τίς εἰμί ὁ ψυχή · οὐσία γάρ ὁ κατά ὁ λόγος . ᾿αποδιδωμι ὁλοσχερής ὁ ὁ Ψυχή ὁρισμός ἐπεξέρχομαι ὁ μέρος αὐτός διά οὗτος , καί ἐπί παράδειγμα δείκνυμι ὡς καλῶς ἀποδίδωμι ἕκαστος . καί ἅμα διά οὗτος δείκνυμι , ὡς ἀχώριστος ὁ ψυχή ὁ σῶμα , καθό ἐντελέχεια εἰμί · ἀχώριστος γάρ ὁ τελειότης , τουτέστι καθό τελειότης . πῶς δέ ἄν λέγω καί ὁ λογικός ἀχώριστος , εἴρω ἐπεξέρχομαι ὁ ῥητός . ἀποδίδωμι οὖν ὁ Ψυχή , φημί , οὐσία εἰμί ὁ κατά ὁ λόγος , τουτέστι κατά ὁ εἶδος , εἶδος δέ φυσικός ὀργα - Νίκος σῶμα . ὅτι οὖν καλῶς οὐσία ὁ κατά ὁ εἶδος ἀποδίδωμι , δείκνυμι ἐπί παράδειγμα καί τεχνητός καί φυσικός . ὁ γάρ τεχνητός ὄργανον , φημί , ὁ πέλεκυς εἰμί γε εἰμί φυσικός σῶμα , ἅτε δή ὀργανικός ἔχω ἄν ψυχή αὐτός ὁ ὁ πέλεκυς εἶδος , τουτέστι ὁ τμητικός δύναμις ὁ ἐκ ὁ τοιόσδε σχῆμα ἐγγίγνομαι , ὕλη δέ καί οἷος σῶμα αὐτός ὁ σίδηρος , ἐκ ὅς εἰμί χωρίζω ὁ ψυχή , τουτέστι ὁ σχῆμα καί ὁ τμητικός δύναμις , οὐκέτι ἄν εἰμί πέλεκυς , μηκέτι οἰκέω εἶδος ὁ τμητικός δύναμις ἔχω . εἰμί τοίνυν ὁ εἶδος ὁ πέλεκυς ὁ σχῆμα καί ὁ ἐκ οὗτος τμητικός δύναμις , καί χωρίζω αὐτός οὐκέτι εἰμί πέλεκυς , ὡς δέ ὁ ψυχή πρός ὁ σῶμα , οὕτως ὁ ὁ πέλεκυς σχῆμα πρός ὁ σίδηρος , εἶδος δέ ὁ πέλεκυς κατά αὐτός οὗτος , κατά ὅς ἔχω ὁ εἰμί καί λέγω ὁ πέλεκυς , ὁ τοιοῦτος δέ σχῆμα ὅς ὁ τμητικός ἔχω δύναμις , καί ὁ ὀργανικός ἄρα φυσικός σῶμα εἶδος εἄν εἰμί ὁ ψυχή , διότι καί κατά αὐτός ἔχω ὁ εἰμί . χωρίζω γάρ ὁ Ψυχή οὐκέτι ὀργανικός ὁ σῶμα , ἀλλά ἢ ὁμώνυμος · οὗτος γάρ λέγω ὁ νεκρός χείρ ὡς ὁ Ξυλίνη ἢ λίθινος · ὁ γάρ ἕκαστος εἶδος κατά ὁ ἕκαστος οὐσιώδης ἐνέργεια χαρακτηρίζω . ὥσπερ οὖν μηκέτι δύναμαι ὁ πέλεκυς ὁ πέλεκυς ἐνεργέω ἀπόλλυμι ἄν εἰμί ὁ ἑαυτοῦ εἶδος , οὗτος καί ὁ ἐμψυχόω ὁ ὡς ἐμψυχόω ἐνέργεια ἀπόλλυμι , ἀπόλλυμι εἄν εἰμί ὁ ἔμψυχος ὁ ἑαυτοῦ εἶδος . ἀπόλλυμι δέ ἑκάτερος ὁ ἑαυτοῦ ἐνέργεια , ὁ μέν ἀποβάλλω ὁ σχῆμα , ὁ δέ ὁ Ψυχή . εἶδος δέ ὁ πέλεκυς ὁ τοιόσδε σχῆμα , λέγω δή ὅσπερ ὁ τμητικός ἔχω δύναμις · καί ὁ ἐμψυχόω ἄρα ὁ ψυχή εἶδος . ὡς γάρ ὁ σχῆμα ὁ πέλεκυς πρός ὁ σίδηρος , οὕτως ὁ ψυχή πρός ὁ ἔμψυχος · τελειότης δέ ὁ πέλεκυς καί εἶδος ὁ σχῆμα καί ὁ τμητικός δύναμις , καί ὁ σῶμα ἄρα ἅμα οὖν δῆλος καί ὅτι φυσικός καλῶς προστίθημι · ὁ γάρ πέλεκυς καί σῶμα εἰμί καί ὀργανικός σῶμα , ἀλλά ὅμως ὁ ἐντελέχεια αὐτός οὐ ἐπί ψυχή , ἐπεί τεχνητός καί οὖον φυσικός ὁ σῶμα . γυμνάζω δέ ἐπί τεχνητός παράδειγμα ὁ λόγος , ἐγγυτέρω πρόκειμαι γίγνομαι συγγενής χράομαι παράδειγμα , ἐπί ὁ μέρος ὁ ἔμψυχος γυμνάζω ὁ λόγος . εἰμί γάρ εἰμί , φημί , ὁ ὀφθαλμός ζῷον , εἰμί ἄν ψυχή αὐτός ἢ ὄψις , σῶμα δέ ὁ χιτών καί ὁ ὑπόκειμαι ὑγρός . εἰδοποιέω δέ ὁ ὁ ὀφθαλμός φύσις κατά ὁ ὄψις · εἰμί γάρ μή βλέπω , οὐ ἄν εἰμί ὀφθαλμός · ὥστε ὁ ψυχή ἄν αὐτός ὁ οὐσία εἰμί αὐτός ὁ κατά ὁ εἶδος . ὅς οὖν λόγος ἔχω , φημί , ὁ ὄψις πρός ὁ ὀφθαλμός , οὗτος ὁ ὅλος ψυχή πρός ὁ ὅλος σῶμα . εἰμί τοίνυν ὁ ὀπτικός δύναμις , μέρος εἰμί ὁ αἰσθητικός δύναμις ὁ Ψυχή , εἶδος εἰμί ὁ ὀφθαλμός , καί ὁ ὅλος ἄρα ψυχή ὁ ὅλος ζῷον εἶδος εἰμί . καί ὡς ἐπί ὁ πέλεκυς ἔχω ὁ τμητικός αὐτός δύναμις κἀν μή τέμνω , καί ἐπί ὁ ὀφθαλμός ἐγώ ὁ ὀπικός κἀν μύω , οὗτος καί ἐπί ὁ ὅλος ἔχω Ψυχή ὁ πρῶτος ἐντελέχεια , ὅστις κἀν καθεύδω ὁ ζῷον ἐν-ὑπάρχω · εἰμί γάρ οὐδείς κακός ἔμψυχος καί καθεύδω . καί ὡς ἐπί ὁ πέλεκυς καί ] ὁ τμῆσις , καί ἐπί ὁ ὀφθαλμός ὁ ὁράω , οὕτως ἐπί ὁ ζῷον ὁ ἐγρήγορσις . καθόλου μέν οὖν εἴρω τίς ὁ ψυχή εἰμί , ἀντί ὁ κοινός καί ὁλοσχερής · προέρχομαι γάρ ἐπιδιαρθρόω περί ἕκαστος Ψυχή δύναμις ἴδιος . οὐσία γάρ ὁ κατά ὁ λόγος , τουτέστιν ὁ κατά ὁ εἶδος . ὁ γάρ λόγος φέρω καί ἐπί ὁ ὁρισμός καί ὁ αἴτιος καί ἐπί ὁ εἶδος , ὥσπερ καί ἐνταῦθα . καί ἐν ὁ φυσικός δέ περί ὁ ἀρχή διαλέγω ὁ εἰμί , ὕλη καί εἶδος , διαλέγω περί ὁ ὕλη φημί ὅς μέν οὖν ἀρχή αὕτη᾿ , δηλονότι ὁ κατά ὁ ὕλη , ἕτερος δέ ὁ ὁ λόγος τουτέστι ὁ εἶδος . οὗτος δέ εἰμί ὁ τίς εἰμί εἰμί ὁ τοῳδ́ς σῶμα . ἐπεί εἶπον ὅτι ψυχή εἰμί οὐσία ὁ κατά ὁ εἶδος , οὖον πᾶς δέ εἶδος ψυχή , διά οὗτος ἐπάγω οὗτος δέ ὁ τίς εἰμί εἰμί ὁ τοιόσδε σῶμα , τουτέστι οὗτος λέγω ὁ εἶδος ὁ Ψυχή , κατά ὅς ὁ τοιόσδε σῶμα , τουτέστι ὁ φυσικός ὀργανικός , ὁ εἰμί ἔχω καί ὁ ὁρισμός . οὗτος γάρ σημαίνω ὁ τίς εἰμί εἰμί , τουτέστι κατά ὅς εἰμί αὐτός ὁ εἰμί καί κατά ὅς εἰμί τίς λέγω · κατά γάρ ὁ εἶδος ὁ ὁρισμός ὁ πρᾶγμα . οὕτως οὖν καί ὁ ἔμψυχος ὁ εἰμί κατά ὁ Ψυχή εἰμί καί ὁ ὁρισμός · ειδοποιώ γάρ ὁ ἔμψυχος κατά ὁ Ψυχή . εἰμί γάρ ἄν ὁ πέλεκυς εἰμί οὐσία αὐτός , καί ὁ ψυχή οὗτος . εἰμί ὁ πέλεκυς , φημί , ὄργανον εἰμί εἰμί καί φυσικός σῶμα φυσικός δέ φημί ὡς ἔμψυχος ) , εἰμί ἄν αὐτός ὁ κατά ὁ εἶδος οὐσία , αὐτός δέ εἶπον ὁ ψυχή , οὗτος αὐτός ὁ πέλεκυς εἰμί , τουτέστι κατά ὅς ὁ πέλεκυς ἔχω οὗτος αὐτός , ὁ εἰμί πέλεκυς , οὗτος εἰμί εἄν αὐτός ψυχή · καί εἰμί χωρίζω αὐτός ὁ ψυχή καί γίγνομαι ἄψυχος , οὐκέτι εἄν οὐδέ πέλεκυς εἰμί , εἰμί μή ὡς ὁ γράφω . νῦν δέ , φημί , καί ἄψυχος εἰμί ὁ πέλεκυς πέλεκυς εἰμί , ἐπεί ὁ ψυχή οὐ εἰμί τεχνητός σῶμα ἐντελέχεια , ἀλλά φυσικός ὀργανικός . οὗτος δέ εἶπον βούλομαι δείκνυμι ὅτι καλῶς πρόσκειμαι ὁ ὁρισμός ὁ ὀργανικός . εἶτα βούλομαι ἐγώ παρίστημι , ποῖος λέγω φυσικός ὀργανικός σῶμα , προστίθημι ὁ ἔχω ἀρχή κίνησις καί στάσις ἐν ἑαυτοῦ . καί γάρ ἐν τῆ φυσικός ὁ φύσις εἶπον ἀρχή εἰμί κίνησις καί ἠρεμία · κύριος δέ κίνησις εἰμί ἀλλοίωσις ἐμψύχω ὁ κατά τόπος καί κατά αὔξησις καί μείωσις · ὁ γάρ ἀλλοίωσις καί ἐπί ὁ ἄψυχος ὁράω · καί λίθος γάρ καί ἄλλος πολύς ὁ ἄψυχος ἔχω οἴκοθεν αἴτιος ἀλλοιωτικός . οὗτος οὖν λέγω φυσικός ὁ ἐκ ἑαυτοῦ ἔχω κίνησις ἀρχή καί ἠρεμία · ὁ ἐκ πέλεκυς ὁ πέλεκυς εἰμί κίνησις οὐ ἔχω οἴκοθεν , ἀλλά ἔξωθεν ἐκ ὁ χράω , καί ὁ τεχνητός δέ πᾶς ἔχω ἀρχή κίνησις καί ἠρεμία οὐ ἐν ἑαυτοῦ , ἀλλά ἔξωθεν ἐν ὁ δημιουργέω ἢ ὁ κινέω . p . 412b17 θεωρέω δέ καί ἐπί ὁ μέρος δεῖ ὁ μετάγω ὁ παράδειγμα ἀπό ὁ τεχνητός ἐπί ὁ φυσικός καί ἔμψυχος . Μετάηει ὁ παράδειγμα τεχνητός ἐπί ὁ φουσικὸν καί ἐμφύω · μέρος γάρ φημί ὁ ἔμψυχος . εἰμί γάρ εἰμί ὁ ὀφθαλμός ζῷον , τουτέστιν αὐτός κατά ἑαυτοῦ δίχα ὁ ὁ σῶμα ὁλότης . σός μειωτέον δέ ὅτι ὁ ὀφθαλμός πῇ μέν λαμβάνω ἐπί ὁ συναμφότεροι , ὥσπερ ὧδε τε καί μετά ὀλίγος , ἔνθα φημί ἀλλά ὥσπερ ὀφθαλμός ὁ κόρη καί ὁ ὄψις , χράομαι δέ ὁ ὁ ὀφθαλμός ὄνομα καί ἐπί ὁ σῶμα μόνος ὁ ὑπόκειμαι ὁ ὀπτικός δύναμις · εὐθύς οὖν φημί ὁ δέ ὀφθαλμός ὕλη ὄψις . ἐνταῦθα δέ ὀφθαλμός λαμβάνω ὁ συναμφότεροι διά ὅς φημί εἰμί γάρ εἰμί ὁ ὀφθαλμός ζῷον , φανερῶς δείκνυμι ὅτι ὁ εἶδος ὁ σῦς - ἀμφότερος εἰμί εἶδος καί οὖον ὁ σῶμα . γίγνομαι μέν γάρ καί εἰμί ἐν ὁ σῶμα , οὖον μήv καί εἶδος εἰμί ὁ σῶμα , ἀλλά ὁ συναμφότεροι · ὅς γάρ αἴτιος εἰμί ὁ εἰμί , οὗτος καί εἶδος εἰμί , εἰμί δέ ὁ συναμφότεροι αἴτιος ὁ εἶδος . εἶπον γοῦν καί αὐτός ὁ συναμφότεροι ὀφθαλμός διά ὁ εἶπον εἰμί γάρ εἰμί ζῷον ὁ ὀφθαλμός , ἐπάγω ψυχή ἄν αὐτός εἰμί ὁ ὄψις , ὁ ὀφθαλμός δηλονότι , ὅσπερ εἰμί ὁ συναμφότεροι . δεῖ δέ λαμβάνω ὁ ἐπί μέρος ἐπί ὅλος ὁ ζῷον . ἕκαστος γάρ ὁ αἰσθητήριον χαρακτηρίζω κατά τις αἰσθητικός ὁ Ψυχή δύναμις , πλήν ὁ ἁφή · οὗτος γάρ διά ὅλος διήκω ὁ σῶμα . ὅς λόγος ἔχω ἕκαστος αἴσθησις πρός ὁ ὑπόκειμαι αὐτός αἰσθητήριον , οὗτος καί ὁ ὅλος ψυχή πρός ὁ ὅλος αἰσθητικός σῶμα · εἶδος δέ ὁ μέρος ὁ μέρος · καί ὁ ὅλος ἄρα ὁ ὅλος αἰσθητικός σῶμα εἄν εἰμί . ὁ δέ | εἰμί τοιοῦτος ἀντίας ὁ ὅς αἰσθητικός · οὖον γάρ καθό βαρύς ὁ σῶμα ἢ λευκός ἧ τίς ὁ τοιοῦτος , εἰδοποιέω ὑπό ὁ Ψυχή , ἀλλά ὅς αἰσθητικός . οὗτος δέ ἐπιλαμβάνω ὁ ῥητός ὁ πᾶς ψυχή ἀπαθανατίζω βούλομαι , λέγω δή ὁ ὅτι δεῖ λαμβάνω ὁ ἐπί μέρος ἐπί ὅλος ὁ ζῷον , πειράω ὁ Ἀριστοτέλης οὗτος δείκνυμι λέγω . εἰμί γάρ , φημί , ὡς ἔχω ὁ μέρος , οὕτως ἔχω καί ὁ ὅλος , εἶπον δέ ἐν ὁ πρῶτος λόγος περί ὁ ὀπτικός δύναμις δείκνυμι ὅτι οὐδείς βλάπτω ὁ αἰσθητήριον πάσχω ἅτε μή ἐν αὐτός ἔχω ὁ εἰμί , ὅτι εἰμί λαμβάνω ὁ πρεσβύτης ὄμμα τοονδ́ς , ὁράω ἄν ὥσπερ καί ὁ νέος , δῆλος , φημί , ὅτι καί ὁ ὅλος ψυχή χωριστός εἰμί . λέγω οὖν πρός οὗτος ὅτι εἰμί καί συγχωρέω οὗτος χωριστός εἰμί ὁ Ψυχή , λέγω δή ὁ αἰσθητικός ( καίτοι ποῖος αἰσθητής ἀντιλαμβάνω προχωρίζω σῶμα ; ) ἀλλά οὖον καί ὁ φυτικός · περί γάρ αὐτός οὐδέ ἔμφασις οὐδαμοῦ δίδωμι . ἔπειτα εἰμί καί χωριστός εἰμί ὁ ἄλογος , ἀλλά οὖν γε οὗτος μόνος ὁ σῶμα , οὐ δέ καί ὁ πνεῦμα , ὡς δείκνυμι τε ἤδη ὑπό ἐγώ καί ἔτι ἐν ὁ ἑξῆς δείκνυμι . p . 412b25 εἰμί δέ οὖον ὁ ἀποβάλλω ὁ ψυχή ὁ δύναμις εἰμί ὥστε ζῶ , ἀλλά ὁ ἔχω . Πῶς εἶπον ὁ δύναμις ζωή ἔχω , διά οὗτος ἐξηγέομαι · ὡς γάρ ἤδη ἔχω ὁ ζωή , καί οὔτε ὡς ἀποβάλλω οὔτε ὡς δύναμαι ἔχω · παρατίθημι δέ ἀνωτέρω ὁ χρῆσις ἐκ ὁ περι ἑρμηνεία ὅτι οἶδα καί τοιοῦτος ὁ δύναμις σημαινοωνος ὁ ὡς ἤδη ἐνέργεια εἰμί . ὁ δέ σπέρμα καί ὁ καρπός1 ὁ δύναμις τοονδ́ς σῶμα . καρπός λέγω ὁ ὁ δένδρον καί φυτός σπέρμα , οἷος ὁ σῦκον ὁ κεγχραμίς · ὁ γάρ λέπος μετά ὁ ἄλλος ἐδώδιμος ὑγρός περικάρπιον φημί , ὡς ἐν μετέωρος . ὅς δέ λέγω οὗτος εἰμί , ὅτι τέλειος ἤδη καί ὀργανικός σῶμα οὗτος εἰμί ὁ δύναμις ζωή ἔχω , ὁ δέ σπέρμα οὖον δύναμις ζωή ἔχω εἰμί , ἀλλά δύναμαι ζωή ἔχω , τουτέστι δύναμις ὀργανικός . ὥστε ὁ δύναμις ὁ ἐπί ὁ σπέρμα ὁ κατά ὁ επιτηδειότητα εἰμί · ἔχω γάρ ἐπιτηδειότης ὁ δύναμαι γίγνομαι ὀργανικός τε καί ἔμψυχος · οὖον γάρ εἰμί ἤδη · ὁ δέ ἤδη τελειόω καί διοργανόομαι , οἷος εἰμί ὁ ἡμέτερος σῶμα , οὗτος ἤδη δύναμις ζωή ἔχω . εἰμί δέ τις εἶπον ὅτι οὐ ἐνέργεια ἔχω ὁ ζῷον φημί πάλιν , ὅσπερ σχεδόν ἤδη εἶπον , ὅτι ὥσπερ ὁ ὀφθαλμός δύναμις εἰμί ὁρατικός αὐτός κατά ἑαυτοῦ , οὐ ὁράω δέ ἄνευ ὁ ὁ φάος ἔλλαμψις ( οὗτος γάρ αὐτός χαρίζομαι ὁ ἐνέργεια ὁράω ) , καί εἰμί τις ἐνέργεια ὁράω ὁ ὀφθαλμός λέγω ὁ ὀφθαλμός δύναμις ὁρατικός εἰμί , ἀληθεύω ( αὐτός γάρ κατά ὁ ἑαυτοῦ οὐσία μόνος ὁ εἰς ὁ ὁράω ἔχω ἐπιτηδειότης , ὁ ἐνέργεια ἐκ ἕτερος ὅς φάος ἀράσσω ) , καί ἐπί ὁ ὅλος σῶμα φημί καί ὁ ὅλος Ψυχή , ὅτι αὐτός μέν ὁ σῶμα ὅσος ἐπί ἑαυτοῦ ὁ ἐπιτηδειότης μόνος ὁ ζωή ἔχω , αὐτός μέντοι ὁ κατά ἐνέργεια ζωή ἐκ ὁ Ψυχή αὐτός παραγίγνομαι . καλῶς οὖν εἴρη . ὁ ὁ δύναμις ζωή ἔχω . ὡς μέν οὖν ὁ τμῆσις καί ὁ ὅρασις , οὗτος καί ὁ ἐγρήγορσις ἐντελέχεια . ὁ ἀναλογία δείκνυμι ὁ εἰκών πρός ὁ πρωτότυπος · εἶπον δέ ἤδη ὁ ἀναλογία . τμῆσις δέ καί ὅρασις ὁ δύο λέγω ἐντελέχεια ὁ ὀφθαλμός καί ὁ πέλεκυς , ὅστις εἰμί ὡς ὁ θεωρέω , ὄψις δέ καί ὁ δύναμις ὁ ὄργανον ὁ τμητικός ὁ πρῶτος , ὅστις εἰμί ὡς ὁ ἐπιστήμη , κατά ὅς καί ὁ ψυχή χαρακτηρίζω . ὁ δέ σῶμα ὁ δύναμις εἰμί , τουτέστι ὁ σῶμα εἰμί ὁ δύναμαι οὗτος ὁ ἐνέργεια δέχομαι , ὥσπερ καί ἐπί ὁ ὀφθαλμός ὑπόκειμαι ὁ κόρη . ὁ δέ συναμφότεροι ἐπί μέν ὁ ὅλος ὁ ζῷον ἐκ Ψυχή εἰμί καί σῶμα , ἐπί δέ ὁ μέρος ὁ ὀφθαλμός ἐκ ὁ κόρη εἰμί καί ὁ ὄψις · κόρη δέ ὁ ὅλος ὀφθαλμός φημί , χιτών μετά ὁ ὑγρός . p . 413a 4 ὅς μέν οὖν οὐ εἰμί ὁ ψυχή χωριστός ὁ σῶμα , ἢ μέρος τις αὐτός , εἰμί μεριστός φύω , οὐ ἄδηλος . ἀποδίδωμι ὁ ὁ Ψυχή ὁρισμός ὡς συμπέρασμα τίς ὁ ὁρισμός ἐκ ἀνάγκη ἕπω συνάγω ὁ ἀχώριστος εἰμί ὁ σῶμα ὁ Ψυχή . εἰμί γάρ εἶδος καί τελειότης εἰμί ὁ ἐμψυχόω σῶμα ὁ ψυχή , ὁ δέ τις τελειότης Χωρὶς ἐκεῖνος εἰμί ἀδύνατος , δῆλος ἄρα ὅτι καί ὁ ψυχή ὁ σῶμα εἰμί ἀχώριστος . οὗτος γάρ ὁ πρός τίς , ὁ εἶδος καί ὁ τελειότης ( ὁ γάρ εἶδος ὕλη εἰμί εἶδος καί τελειότης ) , ὁ δέ πρός τίς ἅμα ἢ εἰμί ἢ οὐ εἰμί . ὅσος μέν οὖν ἐπί ὁ ἀποδίδωμι ὅρος ὁ Ψυχή , πᾶς ἄν εἰμί ἀχώριστος ὁ σῶμα , ὅσπερ εἰμί ἐντελέχεια , εἰμί γε πᾶς ἐφαρμόζω ὁ ὁρισμός . εἰμί δέ καί μή [ καί ] πᾶς εἰμί ἀχώριστος , ἀλλά οὖν ἔνιοι μέρος ὁ Ψυχή ἐναργής ἀχώριστος εἰμί σῶμα , ὅς ἐφαρμόζω ὁ ὁρισμός , διότι ὁ μέρος ὁ ἐμψυχόω ἐντελέχεια εἰμί . ὁ γάρ θρεπτικός δύναμις αὐτός ὁ τρέφω σῶμα εἰμί τελειότης , ὁμοίως καί ὁ αὐξητικός καί ὁ γεννητικός , ἔτι μέντοι καί ὁ ὀρεκτικός αὐτός εἰδοποιέω ὁ μόριον ἐν ὅς εἰμί . εἰμί τοίνυν σῶμα εἰμί οὗτος τελειότης καί περί σῶμα , ἀδύνατος οὗτος <τὰ> μόριον ὁ Ψυχή χωριστός εἰμί σῶμα · τίς εἰμί τελειότης , ἢ περί τίς ἐνεργέω χωρίζω σῶμα ; τίς γάρ ὁ θρέψις τρέφω ἢ ὁ αὔξησις αὐξάνω χωρίζω σῶμα ; ἀλλά εἰμί καί οὗτος , φημί , ὁ μόριον ὁ Ψυχή ἀχώριστος εἰμί ἀνάγκη ὁ σῶμα , ἔνιοι γε οὐδείς κωλύω εἰμί χωριστός διά ὁ μηδείς εἰμί σῶμα ἐντελέχεια . ἐναργής ἄρα οὖον βούλομαι ἐντελέχεια εἰμί ὁ σῶμα ὁ | λογικός Ψυχή , καί διά οὗτος χωριστός εἰμί ὁ σῶμα ἀποφαίνω . g 4r εἶτα ἐπεί διά οὗτος δοκέω μερικός ποιέω ὁ ἀποδίδωμι ὁ Ψυχή ὁρισμός , διά ὁ εἶπον ὅτι τις μόριον ὁ Ψυχή χωριστής εἰμί ὁ σῶμα διά ὁ μηδείς ἵημι σῶμα ἐντελέχεια , καίτοι εἶπον ἰάομαι δή τίς κοινός ἐπί πᾶς ψυχῆς,’ θεραπεύω οὗτος καί δείκνυμι ὅτι καί οὕτως οὐδείς μικρός δύναμαι κοινός εἰμί πᾶς Ψυχή καί ὁ λογικός αὐτός ὁ ἀποδίδωμι ὁρισμός , προστίθημι · p . 413a 8 ἔτι δέ ἄδηλος , εἰμί οὕτως ἐντελέχεια ὁ σῶμα ὁ ψυχή ὥσπερ πλωτήρ πλοῖον . τις γάρ , φημί . φοβέω καί ἐπί πᾶς Ψυχή ἐκτείνω ὁ λόγος , λέγω ὡς ἔνιοι ὁ Ψυχή μόριον διά ὁ χωριστός εἰμί οὐδείς εἰμί σῶμα ἐντελέχεια , ὡς διά οὗτος μή ἁρμόζω ἐπί πᾶς ψυχικός δύναμις ὁ ὁρισμός ; οὔπω γάρ ἐκ ὁ εἴρω δῆλος ἐγώ εἰμί , πῶς εἶπον ὁ ψυχή ἐντελέχεια εἰμί , πότερος ὡς ἀχώριστος , ὥσπερ ἔχω ὁ ὁ πέλεκυς εἶδος πρός ὁ πέλεκυς , ἢ ὡς χωριστής , [ ἢ ] ὥσπερ ἔχω ὁ ΚΥ - βερνήτης πρός ὁ ναῦς · τελειόω γάρ ὁ εἶδος ὁ πλοῖον ὁ κυβερνήτης χωριστός εἰμί . εἰμί τοίνυν ἐνδέχομαι κατά τίς μέν ἐντελέχεια εἰμί , κατά τίς δέ ὁ αὐτός χωριστός ὡς μή εἰμί κατά ἐκεῖνος ἐντελέχεια , ἐπί πᾶς ἄρα ψυχικός δύναμις δυνατός ἁρμόζω ὁ ὁρισμός . ὥστε καί ὅτε λέγω τις μέρος ὁ Ψυχή ἀχώριστος εἰμί διά ὁ ὁ μέρος αὐτός εἰμί ἐντελέχεια , ὡς ἀχώριστος εἰμί ὁ ἐντελέχεια οὕτως λέγω ( τίς γάρ εἰμί τελειότης ὁ θρεπτικός δύναμις χωρίζω καί πάλιν ἡνίκα λέγω ὅτι ἔνιοι γε ὁ Ψυχή μόριον οὐδείς κωλύω χωριστός εἰμί διά ὁ μηδείς εἰμί σῶμα ἐντελέχεια , οὕτως λέγω μή εἰμί ἐντελέχεια ὡς μή ἐν ὁ σῶμα ὁ οὐσία αὐτός ἔχω ὁ εἰμί , ἐπεί εἰμί καί αὐτός ἐντελέχεια ὁ ζῷον , ὡς ὁ κυβερνήτης ὁ πλοῖον . δύναμαι γάρ καί κατά τις τρόπος , ὡς ἤδη εἶπον , λέγω καί ὁ λογικός ψυχή ἀχώριστος εἰμί ὁ σῶμα , καθό εἰμί ἐντελέχεια . ὁ γάρ ἐνέργεια , κατά ὅς τελειόω ὁ ζῷον κινέω αὐτός τοῖος ἢ τοῖος ἀχώριστος ἔχω ὁ σῶμα · ἐξέρχομαι γάρ αὐτός οὐκέτι οὗτος ἐνεργέω · ἴσχω γάρ αὐτός ἐκ ὁ σχέσις ὁ πρός ὁ σῶμα . ὥστε οὗτος καθό ἐντελέχεια ἐπί , λέγω δή κατά ὅδε ὁ ἐνέργεια , ἀχώριστος εἄν εἰμί ὁ σῶμα , ὥσπερ καί ὁ κυβερνήτης ὁ ὡς κυβερνήτης ἐνέργεια ὁ πλοῖον εἰμί ἀχώριστος , καί χωρίζω μέν ὡς ἄνθρωπος , ὡς μέντοι κυβερνήτης εἰμί ἐνέργεια ἅμα τε χωρίζω ὁ ναός καί φθείρω ἔχω ὁ τοιοῦτος ἐνέργεια . οὕτως οὖν καί ὁ λογικός ψυχή ὡς μέν χωριστός ἔχω οὐσία οὐ εἰμί ἐντελέχεια σῶμα , ὡς μέντοι τοιόσδε σχέσις ἀναλαμβάνω πρός ὁ σῶμα , καθό καί ὁ ψυχή λέγω ἔχω ( ὁ γάρ ψυχή πρός ὁ σῶμα λέγω ) ἐντελέχεια τε εἰμί ὁ σῶμα καί ἀχώριστος αὐτός · χωρίζω γάρ αὐτός ἀπόλλυμι οὗτος ὁ ἐνέργεια , ὅς ἐκ ὁ πρός αὐτός σχέσις ἀναλαμβάνω , οἷος ὁ ζωοποιέω , ὁ κινέω αὐτός πᾶς ὁ φυσικός κινέω , καί εἰμί τίς τοιοῦτος ἄλλος . τίς γάρ φυσικός κινέω ἢ ζῳοποιέω πᾶς εἰμί ἔξω σῶμα ; ὁ δέ εἰμί μεριστός φύω οὖον σωματικός ἀκούω μεριστός οὐδέ κατά τόπος , ἀλλά κατά οὐσία , τουτέστιν εἰμί διαιρέω ὁ οὐσία καί ἄλλος ὁ Ψυχή δύναμις ἄλλος εἰμί οὐσία , καί μή ὁμοούσιος πᾶς ὁ Ψυχή μόριον . ἔνιοι γάρ ὁ ἐντελέχεια ὁ μέρος αὐτός . διά οὗτος δοκέω κατά μόριον ὁ σῶμα διαιρέω ὁ Ψυχή · ἔνιοι γάρ , φημί , μέρος ὁ σῶμα ἐντελέχεια εἰμί ὁ μόριον ὁ Ψυχή , ὥστε ἀχώριστος αὐτός εἰμί , οἷος ὀφθαλμός μέν ὄψις , ὄσφρησις δέ ὄσφρησις , καί ἐπί ὁ ἄλλος ἄλλος τις . ὁ δέ λέξις ἔνιοι γάρ ὁ Ψυχή μόριον ὁ ἐντελέχεια , τουτέστιν ἔνιοι ὁ Ψυχή μέρος , ὅς ἕκαστος ἐντελέχεια εἰμί ὁρίζω , αὐτός ὁ μέρος ὁ σῶμα εἰμί ἐντελέχεια , τουτέστιν εἶδος τελειωτικός εἰμί ὁ ὁ σῶμα μέρος , ὡς ἀχώριστος αὐτός δηλονότι διά οὗτος εἰμί . τίς οὖν ἐγκαλέω ὁ Τίμαιος κατά μόριον διαιρέω ; εἴρω δέ περί οὗτος ἔμπροσθεν . ὁ δέ Ἀλέξανδρος ἐνταῦθα φανερῶς ὁ Ἀριστοτέλης εἶπον ὅτι ἔνιοι γε οὐδείς κωλύω χωριστός εἰμί διά ὁ μηδείς εἰμί σῶμα ἐντελέχεια , ὁ μέν πρότερος φημί ὅτι ὁ Ἀριστοτέλης δοκέω ἐνδοιάζω , εἰμί ἀχώριστος πᾶς ὁ ψυχή , καίτοι ἀποφαίνω αὐτός οὗτος διά ὁ μηδέπω ἀποδείκνυμι ὅτι ἀχώριστος εἰμί · προέρχομαι δέ καί ὑπό ὁ λέξις βιάζω φημί ὅτι ἔοικα δέ περί ὁ νόος λέγω ὅτι εἰμί χωριστός . ὁ δέ οὐδείς κωλύω οὐ εἰμί ἐνδοιάζω · ἀλλά ἐπεί ἀποφαίνω πᾶς ψυχή ἐντελέχεια εἰμί , διά οὗτος φημί ὅτι καί οὕτως οὐδείς κωλύω τις μόριον ὁ Ψυχή εἰμί χωριστής ( δύναμαι γάρ εἰμί ἐντελέχεια ὡς ὁ κυβερνήτης ὁ πλοῖον ) , ἢ καί ἄλλως διά ὁ μηδέπω αὐτός οὗτος ἀποδείκνυμι · οὐδείς γάρ οὔπω περί ὁ λογικός δύναμις διαλέγω . p . 413a 11 ἐπεί δέ ἐκ ὁ ἀσαφής μέν φανερός δέ γίγνομαι ὁ σαφής καί κατά ὁ λόγος γνώριμος . ἀποδίδωμι κοινῶς τίς ποτός εἰμί ὁ ψυχή , ὅτι ἐντελέχεια σῶμα φυσικός ὀργανικός , διά οὗτος λοιπός διδάσκω βούλομαι , διά τίς εἴρω καί πῶς εἰμί ἐντελέχεια ὁ ψυχή , πῶς μέν ὁ φυτικός , πῶς δέ ὁ αἴσθησις καί ἕκαστος ὁ ἄλλος · προηγέομαι γάρ δεῖ ἐπί πᾶς διδασκαλία ὁ διότι ὁ ὅτι . τέσσαρες γάρ εἰμί πρόβλημα , ὁ εἰμί εἰμί , καί τίς εἰμί , καί ὁποῖος τίς εἰμί , καί διά τίς εἰμί , πρῶτος ἔχω τάξις ὁ εἰμί εἰμί · εἰκότως οὖν , ἐπεί ζητέω εἰμί εἰμί κοινός τις ὁρισμός , * * μᾶλλον δέ ἀνάλογος ὅριον · σμάω ἀποδίδωμι ὁ εἴρω λόγος , ὥστε ἐν αὐτός καί ὁ τίς εἰμί ἔχω , λοιπός οὖν ὁ λοιπάς Β ζητέω | πρόβλημα , πῶς ἕκαστος ὁ ψυχικός δύναμις λέγω ἐντελέχεια καί διά τίς . ἐπεί δέ λέγω ἐκ ὁ ἀσαφής μέν ἐγώ δέ φανερός ὁ κατά λόγος σαφής καί γνώριμος γίγνομαι , τίς δέ εἰμί ὁ ἐγώ φανερός οὖον προστίθημι , οὗτος αὐτός πρῶτος ζητέω ἀναγκαῖος · πολύς γάρ περί οὗτος ὁ ἐξηγητής γίγνομαι ἀμφιβολία , ἄλλος ἄλλος φανερός οἴομαι λέγω αὐτός . φημί οὖν ἐγώ ὅτι κτάομαι τρεῖς τρόπος ὁ σαφής ἐγώ θεωρέω . καί γάρ ὁ ὅτι ὁ διότι σαφής ἐγώ καί πρῶτος εἰς γνῶσις · καί γάρ ὅτι ἔχω ψυχή καί ὅτι ἀθάνατος οὗτος , πρόχειρος ὁ πολύς εἰς νόησις ἢ ὁ παρακολουθέω καί ἐπιβάλλω ὁ λόγος ὁ οὗτος κατασκευάζω . δύο , ὡς ἐν ὁ φυσικός εἴρω , ὁ καθόλου καί συγχέω σαφής ἐγώ εἰμί ὁ μερικός ἢ καί διαρθρόω - μένω μᾶλλον , οἷος ὁ οἶδα ἀπλόος ὅτι σῶμα ὁ ὅτι τοιόσδε σῶμα , οἷος οὐράνιος καί γήινος ἢ τοῖος ἢ τοῖος κεράννυμι . τρίτος σαφής ἐγώ εἰμί ὁ ὡς πρός ἐγώ μέν πρῶτος , ὕστερος δέ ὁ φύσις · ὁ γάρ απλός , ὅσπερ εἰμί ὁ φύσις πρῶτος , ὁ σύνθετος ἐγώ γνώριμος . ὁ οὖν ἐγώ σαφής καί φανερός τριχῶς ὑπάρχω , πᾶς ὁ τρόπος οὗτος εὑρίσκω ἐνταῦθα χράομαι ὁ Ἀριστοτέλης . καί γάρ ὁ ὅτι πρό ὁ διότι διδάσκω · ὅτι μέν γάρ ἐντελέχεια σῶμα φυσικός ὀργανικός , διδάσκω , καί ὅτι ὁ ἐντελέχεια ἐνδέχομαι καί ὡς χωριστός εἰμί καί ὡς ἀχώριστος , διδάσκω δέ προέρχομαι καί πῶς εἰμί ἐντελέχεια , τίς ποιέω καί πῶς τελειόω ὁ σῶμα . οὐ ὥσπερ δέ εἷς λόγος ὁ ὅτι ὁ Ψυχή διδάσκω , οὗτος καί ὁ ὅπως ἐντελέχεια εἰμί εἷς λόγος διδάσκω · ἐντελέχεια μέν γάρ πᾶς , οὐ ὡσαύτως δέ ἀλλά ἄλλως μέν ὁ φυτικός ἄλλως δέ ὁ αἰσθητικός , ἄλλως δέ ὁ λογικός , καί ὁ μόριον οὗτος ἕκαστος ἄλλος ἄλλως . ἀλλά καί ἐκ ὁ συγχέω ἄρχω καί κόνος πρόειμι ἐπί ὁ τρανής καί ἰδικός . πρῶτος γάρ συγκεχυμένως παραδίδωμι ἐγώ ὁ ἔννοια ὁ Ψυχή διά ὁ ἀποδίδωμι λόγος , ἐφεξῆς περί ἕκαστος μόριον ὁ Ψυχή διάρθρωσις , πῶς καί τίς ἕκαστος εἰμί ἐντελέχεια . καί τρίτος ἐκ ὁ ἔσχατος ὁ φύσις καί ἐγώ γνώριμος ἄρχω προέρχομαι ἐπί ὁ ὁ φύσις πρῶτος καί τίμιος , ὅσπερ μάλιστα τρόπος καί φημί ἐν οὗτος μετέρχομαι . εἰμί μέν γάρ ὁ ὁ φύσις πρῶτος καί ὕστερος καί ἐν ὁ ὅτι καί διότι , ἀνάπαλιν ἐπί ἐγώ τε ἔχω καί ἐπί ὁ φύσις . πρῶτος γάρ ὁ φύσις ὁ διότι ὁ ὅτι · ὅς γάρ ποιέω πᾶς ὁ φύσις ὁ λόγος ἐν ἑαυτοῦ προαποκειμαι g 4v ἔχω · οὐδείς γάρ οὔτε μάτην οὔτε ἐκ αὐτόματος ποιέω , ἀλλά πρός τις σκοπός ἕκαστος ὁ ἔργον αὐτός ἀπευθύνω . εἰμί τοίνυν ὁ γίγνομαι ὑπό ἑαυτοῦ ἔχω ὁ λόγος ἐν ἑαυτοῦ προϋπάρχων οὗτος ποιέω ὁ φυσικός πρᾶγμα , σαφής ὡς ὁ διότι πρότερος παρά ὁ φύσις ὁ ὅτι . οὗτος δέ , ὡς εἶπον , ὁ ὅτι καί συγχέω εἰμί · διά ὁ μανθάνω γάρ ὅτι εἰμί ὁ ψυχή ἐντελέχεια οὐδείς τρανής οὐδέ διαρθρόω ἀκούω . οὔτε γάρ ὡσαύτως πᾶς ψυχή ἐντελέχεια · ἀλλά οὐδέ ὅπως αὐτός οὗτος εἰμί ἐντελέχεια , τίς ποῦ ποιέω καί πῶς τελειόω , γιγνώσκω . ὥστε ἐν ὁ ὅτι καί διότι καί ὁ λοιπός δύο τρόπος ὁ διδασκαλία συνέρχομαι . διά οὗτος οὖν ἐκ ὁ ὅτι ὁ ἀρχή ὁ διδασκαλία ποιέω , διότι ὁ ἡμέτερος φύσις ἐκ τε ὁ ἀτελής ἐπί ὁ τέλειος πρόειμι , καί ἐκ ὁ φανερός ἐπί ὁ ἀφανής · τέλειος δέ ὁ ὅτι ὁ διότι , καί φανερός ἐγώ ὁ ὁ φύσις ὕστερος καί συγχέω . ὥσπερ γάρ οὐδέ ἀποδεικτικός συλλογισμός οἶδα δυνατός ὁ μή ἁπλόος τίς εἰμί συλλογισμός οἶδα , οὐδέ ὁ ὀξύρυγχος τύπος γράφω ὁ μή ἀπλόος οἶδα γράφω ( συγχέω δέ οὗτος , 6 ἁπλόος συλλογισμός · πλείων γάρ οὗτος διαφορά · ὁμοίως δέ καί ὁ ἁπλόος γράφω , διαρθρόω δέ ὁ εἶδος ἕκαστος ) , οὕτως οὖν ὁ μή ἁπλόος τίς εἰμί σῶμα οἶδα ἀδύνατος οἶδα τίς εἰμί πυρός σῶμα ἢ ἀήρ ἢ οὐρανός , καί ὁ μή ἁπλόος οἶδα τίς εἰμί ψυχή ἀδύνατος οἶδα τίς εἰμί λογικός ἢ ἄλογος ἢ φυτικός · συγχέω δέ ὁ ἁπλόος σῶμα καί ἁπλόος ψυχή , διαρθρόω δέ ὁ εἶδος ἕκαστος . ἀλλά καί ἐκ ὁ ἀτελής ἄρχω , οἷος ὁ ἐν γένεσις , πρόειμι ἐπί ὁ ὁ οὐράνιος γνῶσις καί ὁ ἐν αὐτός τάξις , ἐκεῖθεν ἐπί ὁ οὗτος τάσσω . περιέχω μέν οὖν , ὅσπερ εἶπον , ὁ τρεῖς ὁ διδασκαλία τρόπος ἐν ὁ ἀπό ὁ ὅτι ἐπί ὁ διότι πρόοδος . ὁμοίως καί ἐν ὁ προχείρισις ὁ δύναμις ὁ ψυχικός ὁ αὐτός τάξις χράω ἀπό ὁ ἀτελής ἄρχω καί ἔσχατος καί προέρχομαι ἐπί ὁ πρῶτος καί τέλειος . πρότερος γάρ διαλέγω περί ὁ φυτικός , εἶτα περί αἰσθητικός , καί τρίτος περί ὁ φανταστικός · ἐπί οὗτος προέρχομαι ἐπί ὁ λογικός ὁ Ψυχή δύναμις ἄρχω πάλιν ἀπό ὁ ὕστερος τε καί ἀτελής , πρότερος περί ὁ δοξαστικός δύναμις διαλέγω , εἶτα περί ὁ διανοητικός , καί τελευταῖος περί ὁ νόος . εἰμί γάρ καί ὡς πρός ὁ ζῷον πρότερος ὁ φύσις εἰμί ὁ φυτικός ( συναναιρέω γάρ ὁ ἄλλος καί οὖον συναναιρέω ) , δύο δέ καί ὁ αἰσθητικός καί ὁ λοιπός ἐφεξῆς , ὡς ἀπαριθμέω , ἀλλά οὖν ὡς πρός ὁ πᾶς ἔμπαλιν ἔχω · πρότερος γάρ ὁ φύσις ἐν ὁ πᾶς ὁ τέλειος τε καί τίμιος - τέρας , ὕστερος δέ καί ὁ ἀτελής · συνεκτικός γάρ ὁ ἀτελής ὁ εἰμί τέλειος καί πρακτικός . οὐκοῦν ὡς πρός ὁ πᾶς πρότερος τῆ φύσις ὁ νόος καί ἐφεξῆς ὁ λοιπός , κατά ὁ αὐτός τάξις ἀνάπαλιν ὁδεύω · ὡς μέντοι ἐν ὁ ζῷον καί ὡς πρός ὁ ἡμέτερος γνῶσις πρῶτος ὁ φυτικός · διόπερ ἀπό οὗτος ἄρχω ἐν ὁ διδασκαλία . ἐπί μέν οὖν ὁ ψυχικός δύναμις οὗτος ὁ τάξις ὁ διδασκαλία χράω . ἕκαστος δέ μόριον ὁ ὁ Ψυχή δύναμις ἐπέξειμι , ὁ τε φυτικός λέγω καί αἰσθητικός , οὐκέτι ὁ αὐτός χράομαι τρόπος ὁ διδασκαλία · οὖον | γάρ ἐκ ὁ ἔσχατος ἄρχω , ἀλλά ἐκ ὁ πρῶτος καί τίμιος . περί γάρ ὁ φυτικός διαλέγω πρότερος διαλέγω περί ὁ γεννητικός δύναμις , εἶτα περί ὁ αὐξητικός , καί τρίτος περί ὁ θρεπτικός · καίτοι ἀγαθός μέν πᾶς καί τίμιος ὁ γεννητικός , καί ὁ αὐξητικός δέ ὁ θρεπτικός ἀγαθός . ὁ μέν γάρ θρεπτικός ἔργον εἰμί ὁ σῴζω ὁ εἶδος ( μέχρι γάρ τοσοῦτος σῴζω , ἠώς ἄν τρέφω ) , ὁ δέ αὐξητικός ὁ εἰς ὁ τέλειος καί κατά φύσις μέτρον ἄγω , εἰς ὅς γίγνομαι ὁ τε ζῷον καί φυτόν ἐπί ὁ σκόπιμος ὁ φύσις τέλος παραγίγνομαι ὁ γεννητικός δύναμις · οὗτος γάρ ὁ φύσις ὁ τελικός σκοπός διά ὁ ἔφεσις ὁ ἀιδιότης , ὁ ἀθανασία ὁ θνητός ζῷον επισκευαστής γίγνομαι ὁ διαδοχή , ὡς αὐτός ἐν ἕτερος εἶπον . ὥστε ὁ μέν αὐξητικός ὕλη ἐπέχω λόγος πρός ὁ γέννα - τίκη , πρός δέ ὁ αὐξητικός ὁ θρεπτικός . ἐπί τε οὖν ὁ μόριον ὁ φυτικός Ψυχή ἐκ ὁ τέλειος ἄρχω , καί ἔτι ἐπί ὁ μόριον ὁ αἰσθητικός . πρῶτος γάρ εἴρω περί ὄψις , καί δύο περί ἀκοή , τρίτος περί ὄσφρησις , καί τέταρτος περί γεῦσις , καί ἔσχατος περί ἁφή · τίμιος δέ πᾶς ὁ ὄψις , καί ὁ ἐφεξῆς ὁ μετά οὗτος κατά ὁ αὐτός τάξις , πρῶτος μέν ὅτι καί γεῦσις καί ἁφή καί ὄσφρησις πρός ὁ εἰμί συμβάλλω , ἀκοή δέ καί ὄψις πρός ὁ εὕω εἰμί , διά ὅς ὁ φιλοσοφία πορίζω γένος , ὅς φημί ὁ Πλάτων · διόπερ καί ὁ ποιητής ὁ Ἥλιος οὗτος μόνος ἀνατίθημι Ἥλιος ] καί οὗτος προτάσσω ὁ ὄψις . καί ὁ μέν ὄψις καί ὁ πόρρος ἀντιλαμβάνω καί ὁ ἐνέργεια ἄχρονος ἔχω , ὁ ἀκοή δέ καί αὐτός μέν ὁ πόρρω , οὐ οὗτος δέ , ἔτι δέ ὁ ἐγγύτερος ὁ ὄσφρησις , γεῦσις δέ καί ἁφή αὐτός ἅπτω ὁ αἰσθητής . ἔνθεν ὅσος μέν τις ὁ τίμιος ἔχω αἴσθησις , πάντως καί ὁ λοιπάς ἔχω πᾶς , οὐκέτι μέντοι ὁ ὁ ἄτιμος ἔχω πάντως καί ὁ τίμιος . τις γάρ μόνος ἁφή μετέχω , ὡς ὁ ζωόφυτο · συστέλλω γοῦν καί ἐκτείνω ἀνιάω ἢ διηχέω πρός ὁ συνεγγίζω · ἄναξ δέ πρός οὗτος μόνος γεῦσις μετέχω , ὡς ὁ ὄστρεον · φαίνω γάρ βόσκω · ἕτερος πρός οὗτος καί ὄσφρησις μόνος · φημί γοῦν κογχύλιον τις δέλεαρ ἐφέπω , οἷος ὁ χήμη , ὁ ὀσμή ἕπομαι · ἕτερος δέ ἀκοή ὄψις δίχα , ὡς ὁ καλέω ἀσπάλαξ · εἰμί τίς μέντοι ὄψις μετέχω , πάντως καί ὁ λοιπός . τίς οὖν ἕνεκα ἐπί ὁ ὅλος δύναμις ἐκ ὁ ἔσχατος καί ἄτιμος ἄρχω ἐπί ὁ μόριον ἀνάπαλιν ὁδεύω καί ὁ ἀρχή ἀπό ὁ πρῶτος καί τίμιος ποιέω ; ὁ μέν οὖν πρός οὗτος φημί ὅτι μίγνυμι ἐν ὁ διδασκαλία ἀμφότερος ὁ ὁδός , ἐπί μέν ὁ ὅλος δύναμις ἀπό ὁ ἔσχατος ἄρχω καί ἀτελής , ἐπί δέ ὁ μόριον ἀπό ὁ πρῶτος καί τέλειος . ὁ δέ ἀκριβής λέγω φημί ὅτι ὁ πρῶτος ἢ καί τέλειος δύναμις ὁ Ψυχή ἐπί τε ὁ αἰσθητικός καί φυτικός σαφής ἐγώ εἰμί ὁ ἀποτέλεσμα . ὁ γοῦν γεννητικός σαφής ὁ ἀποτέλεσμα μᾶλλον ἢ ὁ αὐξητικός , καί οὗτος μᾶλλον ὁ ὁ θρεπτικός . ὁμοίως ἔχω καί ἐπί ὁ μόριον ὁ αἰσθητικός Ψυχή · τρανής γάρ ὁ ὄψις ὁ ἀκοή , καί οὗτος ὁ ὄσφρησις , καί οὗτος ὁ γεῦσις , καί οὗτος ὁ ἁφή . οὐ ἐσθίω οὖν ἐκ ὁ ἁπτικός ἄρχω · ὡς γάρ αὐτός φημί ἐν ὁ ἑξῆς , ἀμφιβάλλω ὅλως , εἰμί αἴσθησις εἰμί ἁφή . δοκέω γάρ μηδέ αἴσθησις εἰμί · ἕκαστος γάρ ὁ ἄλλος αἴσθησις περί εἷς τις ὁ αἰσθητής ἀντίθεσις ἐνεργέω καί <τὰ> οὗτος οἷος ὄψις μέν περί ὁ μέλας καί ὁ λευκός καί ὁ οὗτος μεταξύ χρῶμα , ἀκοή περί ὁ βαρύς καί ὁ ὀξύς φθόγγος καί ὁ μεταξύ , ὄσφρησις περί ὁ εὐώδης καί ὁ δυσώδης , γεῦσις περί ὁ γλυκύς καί ὁ πικρός καί ὁ οὗτος μεταξύ · πᾶς γάρ ὑπό τίς οὗτος ὁ ἀντίκειμαι ἀνάγω ὁ Ἀριστοτέλης , ὁ γλυκύς λέγω καί ὁ πικρός · ὁ μέντοι ἁφή περί πλείων ἀντίθεσις ἔχω οὐ εἰμί ὑπάλληλος · περί τε γάρ ὁ θερμός καί ὁ ψυχρός , ὁ ὑγρός καί ὁ ξηρός , ὁ σκληρός καί ὁ μαλακός , ὁ βαρύς καί ὁ κοῦφος , ὁ μανός καί ὁ πυκνός , ὅσπερ ὑπάλληλος εἰμί οὖον δύναμαι . ὥστε ἐπεί ἄπορος ὁ περί ὁ ἁπτικός αἴσθησις λόγος , οὖον δεῖ δέ ἐκ ὁ ἀμφίβολος ἄρχω , οὐ ἄρχω ἀπό αὐτός ἐπεί οὖν συμβαίνω ἐν ὁ μόριον ὁ τε φυτικός καί αἰσθητικός Ψυχή ὁ τέλειος καί πρῶτος ὁ φύσις καί ἐγώ σαφής εἰμί , εἰκότως ἀπό οὗτος ὁ ἀρχή ὁ διδασκαλία ποιέω . ἀμελέω ἐπί ὁ λογικός Ψυχή ἐκ ὁ ὕστερος ὁ ἀρχή ποιέω · μᾶλλον γάρ γνώριμος ὁ πολύς ὁ φαντασία ὁ δόξα , καί οὗτος μᾶλλον ὁ διάνοια , καί οὗτος πολύς μᾶλλον ἀσαφής - Στέρος ὁ νόος , ὅσος καί ὀλιγάκις καί εἰς ὀλίγος ὁ ἐνέργεια αὐτός φοιτάω . τελευταῖος δέ πᾶς ζητέω περί ὁ κατά τόπος κινητικός , τίς ποτός οὗτος εἰμί , πότερος ἕτερος παρά ὁ ἀπαριθμέω ὁ Ψυχή μόριον , ἢ οὗτος τίς ἢ πᾶς ὁ κατά τόπος κίνησις αἴτιος . καί δοκέω πᾶς εἰμί αἴτιος ὁ κατά τόπος κίνησις · ἐν μέν γάρ ἄνθρωπος ὁ κατά νόος ζῶ ὁ νόος αἴτιος οὗτος · αὐτός γάρ κινέω ὁ ζῷον · ἐν δέ ὁ ἄλογος ὁ αἴσθησις . εἰμί δέ ὁ εἰμί ἕτερος πᾶς οὗτος ὁ κατά τόπος κινητακόν · ὁ γάρ ὀρεκτικός ὁ κατά τόπος κίνησις αἴτιος . οὗτος δέ διάφορος εἰμί · εἰμί γάρ καί ἐν Τῖς λογικός δύναμις ὁ ὄρεξις , εἰμί δέ καί ἐν ὁ ἄλογος , ὡς καί ἐν ἀρχή εἶπον . ἐπεί δέ ἐκ ὁ ἀσαφής μέν φανερός δέ γίγνομαι ὁ σαφής καί κατά λόγος γνώριμος , πειρατέον πάλιν οὕτως ἐπανέρχομαι περί αὐτός . διά συντομία ἀσαφής ὁ λέξις ποιέω . ἵνα οὖν σαφής ὁ διάνοια ποιέω ὁ λέξις , δεῖ προστίθημι ὁ μέν ἀσαφής ὁ φύσις , ὁ δέ φανερός ὁ ἐγώ , ἵνα εἰμί ὁ λέξις οὕτως · ἐπεί δέ ἐκ ὁ ἀσαφής μέν ὁ φύσις , φανερός δέ ἐγώ . | ὁ δέ g 5v γίγνομαι ὁ σαφής καί κατά ὁ λόγος γνώριμος ἴσος εἰμί ὁ γίγνομαι ὁ ὁ φύσις σαφής καί κατά ὁ διδασκαλία γνώριμος , ὡς εἰμί πᾶς ὁ λέγω τοιοῦτος · ἐπεί δέ ἐκ ὁ ἀσαφής μέν ὁ φύσις , ἐγώ δέ φανερός ὁ ὁ φύσις σαφής καί πρῶτος γίγνομαι καί ἐγώ κατά ὁ λόγος γνώριμος , πειράω δεῖ ἐπανέρχομαι ὥσπερ ἐκ ἀρχή ὁ περί Ψυχή μεταχειρίζω λόγος ἄρχω ἀπό ὁ ἐγώ σαφής , ἀσαφής δέ ὁ φύσις · οὗτος γάρ εὑρίσκω τίς ποτός εἰμί ὁ ψυχή , ὅσπερ μέν ὁ φύσις σαφής εἰμί , ἐγώ δέ ἄδηλος . διά οὗτος οὖν πάλιν ἄρχω ὁ περί Ψυχή λόγος ἄρχω ἐκ ὁ ἐμψυχόω , ὅσπερ εἰμί ἐγώ σαφής , καί ζητέω τίς διαφέρω ὁ ἄψυχος , καί οὗτος φημί Ψυχή εἰμί ἴδιος . τίς δέ εἰμί ἀσαφής ὁ φύσις ; ὁ ποιέω δύο . σαφής δέ ὁ πρῶτος ποιέω , οἷος πρῶτος ποιέω ὁ φύσις ὁ στοιχεῖον , εἶτα ἐκ οὗτος ὁ χυμός , εἶτα ἐκ οὗτος ὁ ὁμοιομερής , εἶτα ἐκ οὗτος ὁ ὀργανικός , καί τέλος ἐκ οὗτος ὁ ζῷον . ἐγώ δέ πρῶτος μέν γιγνώσκω ὁ ζῷον , εἶτα ὅτι ἐκ ανομοιοωρα σύγκειμαι , καί οὕτως ἀνάπαλιν ὁδεύω ὀψέ ποτός ὁ στοιχεῖον ἐκ ὅς συνίστημι ὁ ζῷον γιγνώσκω . p . 413a 13 οὖον γάρ μόνος ὁ ὅτι δεῖ ὁ ὁριστικός λόγος διδάσκω , ὥσπερ ὁ πλεῖστος ὁ ὁράω λέγω , ἀλλά καί ὁ αἴτιος ἐν-ὑπάρχω καί ἐμφαίνω . Ζεύς οὗτος , φημί , ὥσπερ ἐκ ὑπαρχή ὁ περί Ψυχή λόγος ποιέω , ὅτι ἐν μέν ὁ ἔμπροσθεν οὐ ἱκανῶς περί αὐτός διαλέγω , ὁ ὅτι μόνος ἀποδίδωμι . οὖον γάρ δεῖ ὁ ὁ οὐσία τις παρίστημι βούλομαι ὁ ὅτι μόνος ἐν ὁ ὁρισμός αὐτός ἀποδίδωμι , ἀλλά καί ὁ αἴτιος , διά ὅς εἰμί οὗτος . ἐν δέ ὁ ἀποδίδωμι περί Ψυχή λόγος ὅτι μέν εἰμί ἐντελέχεια σῶμα φυσικός ὀργανικός εἴρω , οὐκέτι μέντοι πῶς ἐντελέχεια καί διά τίς · οὐδέ γάρ οἷος τε καθόλου περί Ψυχή λόγος ἀποδίδωμι ὁ διά τίς λέγω , μήτε ὁμοειδής εἰμί ὁ Ψυχή πᾶς μήτε ὁμογενής . διόπερ ἐντεῦθεν ἀπό ὁ ἐναργής ἄρχω ὁ ἐπί ἕκαστος ψυχικός δύναμις θεωρέω οὕτως πωλέω διά τίς ἕκαστος εἰμί ἐντελέχεια καί πῶς . p . 413a 16 νῦν δέ ὥσπερ συμπέρασμα ὁ λόγος ὁ ὁράω εἰμί . ἔρομαι καί ἐν ὁ πρῶτος λόγος ὅτι ὁ ὁρισμός ὁ μέν ἐκ ὁ ὕλη λαμβάνω , ὁ δέ ἐκ ὁ εἶδος , ὁ δέ ἐκ ὁ συναμφότεροι · οἷος ἐκ ὁ ὕλη ὅτι θυμός εἰμί ζέσις ὁ περικάρδιος αἷμα , καί οἰκίον εἰμί σύνθεσις λίθος καί ξύλον , ἐκ δέ ὁ εἶδος ὄρεξις ἀντιλύπησις , καί σκέπασμα κωλυτικός ὄμβρος καί καῦμα , ἐκ δέ ὁ συναμφότεροι ζέσις ὁ περικάρδιος αἷμα διά ὄρεξις ἀντιλύπησις , καί σκέπασμα κωλυτικός ὄμβρος καί καῦμα ἐκ τοιοῦτος σύνθεσις λίθος καί ξύλον . οὗτος ὁ ὁρισμός ( καί καθόλου πᾶς ὁρισμός , ὅς φημί αὐτός ἐν ὁ ἀποδεικτικός ) ὁ μέν εἰμί ἀρχή ἀπόδειξις ὁ ἐκ ὁ εἶδος , ὁ δέ συμπέρασμα ὁ ἐκ ὁ ὕλη , ὁ δέ ἀπόδειξις διαφέρω ὁ θέσις ὁ ἐκ ὁ συναμφότεροι . οἷος βούλομαι τις ὁρίζω ὁ θυμός χράομαι συλλογισμός τοιοῦτος · ὁ θυμόω ὀρέγω ἀντιλυπέω οὗτος ὅς ὀργίζω · ὁ ὀρέγω ἀντιλυπέω ζέω ὁ περί ὁ Καρδία αἷμα · εἶτα ὁ συμπέρασμα τοῦτος θυμόω ἄρα ζέω ὁ περικάρδιον αἴμα . οὗτος οὖν ὁ συλλογισμός καί ὁ ἀπόδειξις ὁ μέν ἐκ ὁ ὕλη ὁρισμός ὁ θυμός σμυπέρασμά εἰμί , ὁ δέ ἐκ ὁ εἶδος ἀρχή · εἰμί γάρ ὁ πρῶτος πρότασις ὁ λέγω ὁ θυμόω ὀρέγω ἀντιλύπησις · ὁ μέντοι ἐκ ὁ συναμφότεροι ὁρισμός συλλογισμός εἰμί ἤτοι ἀπόδειξις ὁ θέσις μόνος διαφέρω , εἰμί διότι ἐν μέν ὁ συλλογισμός πρῶτος εἰμί πρότασις ὁ λέγω ὁ θυμόω ὀρέγω ἀντιλύπησις , δύο δέ ὁ ὀρέγω ἀντιλύπησις ζέω ὁ περικάρδιον αἷμα , ἐν μέντοι ὁ ὁρισμός ὁ ἐκ ὁ συναμφότεροι ἀνάπαλιν ἄρχω · ζέσις γάρ , φημί , ὁ περικάρδιος αἷμα , εἶτα διά ὄρεξις ἀντιλύπησις . τίς οὖν φημί ; ὅτι δεῖ τοιοῦτος ὁ ἄκτωρ - σμοὺς ἀποδίδωμι , ἔχω καί ὁ αἴτιος διά ὅς εἰμί τοιόσδε ὁ πρᾶγμα . ὁ γάρ πολύς , φημί , ὁ ὁρισμός ὁ νῦν ἀποδίδωμι ἔοικα ὁ συμπέρασμα ὁ συλλογισμός , οὐ ἔχω ἐν ἑαυτοῦ ὁ αἴτιος διά ὅς οὕτως ἔχω , ὅστις αἰτία ἀνάλογος εἰμί ὁ μέσος ὅρος ἐν ὁ συλλογισμός , τουτέστιν ἐκ ὁ ὕλη μόνος ἀποδίδωμι . ὁ μέν οὖν ἔννοια ὁ εἴρω οὗτος . ὁ δέ λέξις ὁ μέν Ἀλέξανδρος οὗτος καθίστημι . νῦν δέ ὥσπερ συμπέρασμα ὁ λόγος , ἀντί ὁ ὁ ὁρισμός , ὁ ὁράω εἰμί , ἀντί ὁ ὁ συλλογισμός · ὅρος δέ καλέω ὁ συλλογισμός , διότι ἐκ ὁ ὁράω ὁ συλλογισμός . καί ἄλλως δέ , ὥσπερ συμπέρασμα ὁ λόγος , τουτέστι ὁ συλλογισμός , ὁ ὅρος εἰμί , ἀντί ὁ ὁ ὁρισμός , ἵνα ὁ πτῶσις ἐναλλάξ ποιέω , καί ὁ μέν γενικός ὁ λόγος ἀποδίδωμι , ὁ δέ εὐθύς ὁ ὅρος . ἁπλόος δέ ὁ ἀττικός ἐξηγητής καί προσφυής φημί ὁ λόγος ὁ σύργαστρος ἀντί ὁ ὁ λόγος ὁ ὁρισμός , τουτέστιν ὁ προφορικός λόγος , διά ὅς ὁ ὁρισμός ὁ πρᾶγμα ἀποδίδωμι · ὁ δέ συμπέρασμα εἰμί , δηλονότι ὁ συλλογισμός · ὁ γάρ συμπέρασμα συλλογισμός εἰμί συμπέρασμα . ὅς μάτη . p . 413a 17 οἷος ὅτι εἰμί τετραγωνισμός ὁ ἴσος ἑτερομήκης ὀρθογώνιος εἰμί . εἶπον ὅτι δεῖ ὁ ὁρισμός ὁ τέλειος μή μόνος ὁ ὅτι ἀλλά καί ὁ αἴτιος διδάσκω καί ὅτι ὁ πλεῖστος ὁ ὁρισμός ὁ ὅτι μόνος διδάσκω g 6r ( οὗτος γάρ εἰμί ὁ ὥσπερ συμπέρασμα εἰμί ) παράδειγμα εἴρω διά οὗτος τίθημι , ποῖος μέν ὁρισμός εἰμί ἀρχή ἀπόδειξις , ποῖος δέ συμπέρασμα . ὁ γάρ τετραγωνισμός , φημί , εἰμί μέν οὕτως ὅρισις , ὁ ἴσος ἑτερομήκης ὀρθογώνιος ποιέω ἰσόπλευρος , ὁ τοιοῦτος , φημί , ὁρισμός λόγος ὁ συμπέρασμα εἰμί , ἀντί ὁ συμπέρασμα εἰμί ἀπόδειξις · ἐκ γάρ ὁ ὕλη λαμβάνω . εἰμί δέ τις οὕτως ὁρίζω , ὅτι τετραγωνισμός εἰμί μέσος εὕρεσις , ἀρχή ἀπόδειξις ὁ τοιοῦτος ὁρισμός · ὁ γάρ εἶδος καί ὁ αἴτιος εἶπον . εἰμί δέ τις οὕτως εἶπον τετραγωνισμός εἰμί ὁ ἴσος ἑτερομήκης ὀρθογώνιος ποιέω διά εὕρεσις μέση , ἐκ ὁ συναμφότεροι ὁρίζω , καί εἰμί ὁ τοιοῦτος ὁρισμός ἀπόδειξις ὁ θέσις διαφέρω . συλλογίζομαι γάρ ἄν τις οὕτως · ὁ τετραγωνίζω βούλομαι μέσος ἀνάλογος ζητέω · ὁ μέσος εὑρίσκω ἴσος ὁ ἑτερομήκης ἰσόπλευρος καί ὀρθογώνιος ποιέω . δῆλος δέ ὅτι τετραγωνισμός ὁ ἑτερομήκης λέγω . εἰμί δέ τετράγωνος μέν ἰσόπλευρος τε [ εἰμί ] καί ὀρθογώνιος , τουτέστι χωρίον καί ὁ πλευρά ὁ τέσσαρες ἴσος ἔχω καί ὁ γωνία ὀρθός , ἑτερομήκης δέ ὀρθογώνιος μέν εἰμί , οὐ ἰσόπλευρος δέ . ὁ οὖν βούλομαι ὁ ἑτερομήκης τετραγωνίζω μέσος ἀνάλογος ζητέω . οἷος τίς λέγω ; ἵστημι χωρίον ἑτερομήκης ἔχω ὁ μέν ἕτερος ὁ πλευρά πῆχυς ὀκτώ , ὁ δέ ἕτερος δύο · σαφής ὅτι ὁ ὅλος εἰμί πῆχυς · πᾶς γάρ τετράπλευρος μετρέω πλευρά ἐπί πλευρά πολλαπλασιάζω . ἐάν οὖν ἐθέλω ὁ ἑτερομήκης οὗτος χωρίον ἴσος τετράγωνος ποιέω , ὥστε εἰμί πῆχυς εἰμί , ὅσος εἰμί καί ὁ ὀφείλω ὀφείλω ὁ Β ὁ ἑτερομήκης μέσος ἀνάλογος εὑρίσκω , ἵνα οὗτος ἔχω ὁ λόγος πρός ὁ μείζων πλευρά , ὅστις εἰμί πῆχυς ὁ , ὅς λόγος πρός αὐτός , ὁ μέσος λέγω , ὁ ὁ Β πῆχυς ὁ ἑτερομήκης ἔχω πλευρά . εἰμί δέ ἄν ὁ τοιοῦτος πῆχυς τέσσαρες · ὅς γάρ λόγος ἔχω ὁ τέσσαρες πρός ὁ ὀκτώ , οὗτος ὁ λόγος ἔχω ὁ Β πρός ὁ δ · ἥμισυς γάρ ἑκάτερος ὁ μείζων . οὗτος εἰμί μέσος ἀνάλογος · ἐκ οὗτος οὖν ἀναγράφω τετράγωνος χωρίον πῆχυς εἰμί ἴσος ὁ ἑτερομήκης . καί οὕτως ἐπί ἑτερομήκης δεῖ ποιέω βούλομαι ἴσος αὐτός τετράγωνος ἀναγράφω . πάλιν γάρ εἰμί εἰμί ἑτερομήκης ἔχω ὁ εἷς πλευρά πῆχυς εἰμί , ὁ ἕτερος δ , ἀναγράφω χωρίον δηλονότι πῆχυς ξδʹ . οὗτος εἰμί ἐθέλω ἴσος τετράγωνος ποιέω , ζητέω μέσος ἀνάλογος , οὗτος δέ εἰμί πῆχυς ὁ · ὀκτώ δέ ὁ ὀκτώ ξδʹ . ὥσπερ γάρ ὁ ὁ εἰμί πῆχυς πλευρόν ὁ διπλάσιος εἰμί ὁ εὑρίσκω ὀκάπηχος , οὗτος καί οὗτος διπλάσιος εἰμί ὁ λοιπός πλευρά ὁ ἑτερομήκης , πῆχυς εἰμί τέσσαρες . ὁ οὖν μέσος εὕρεσις , ὁ μέν Ἀλέξανδρος <φησι> δείκνυμι ἐν ὁ ὁ Εὐκλείδης · ὁ δέ οὐ εἰμί · οὐδείς γάρ ἐκεῖ τοιοῦτος δείκνυμι , ἀλλά ἐν ὁ ἕκτος · ἐκεῖ γάρ δείκνυμι δύος δίδωμι εὐθύς μέσος ἀνάλογος εὑρίσκω , καί ἐά τρεῖς τρεῖς εὐθύς ἀνάλογος εἰμί , ὁ ὑπό ὁ ἄκρος ἴσος εἰμί ὁ ἀπό ὁ μέση . λέγω οὖν ἀρχή λαμβάνω ὁ σκέψις διά-ὁρίζω ὁ ἔμψυχος ὁ ἄψυχος ὁ ζῶ . ὡς πολλάκις εἴρω , ἐκ ὁ ὕστερος ὁ φύσις καί ἐγώ σαφής διδάσκω περί ὁ πρῶτος καί ἀσαφής . βούλομαι γάρ ὁ χαρακτηριστικός ἴδιος ὁ Ψυχή λαμβάνω , ζητέω τίς εἰμί ὁ ὁ ἐμψυχόω χαρακτηριστικός , ὅσπερ εἰμί Ψυχή ὕστερος ὁ φύσις · ὁ γάρ μετέχω Ψυχή ἔμψυχος λέγω καί ἀπό αὐτός ὁ προσηγορία λαμβάνω , ὁ δέ ἀπό τις δύο ἐκεῖνος ὁ ἀπό ὅς εἰμί καί λέγω . εἰμί οὖν ὁ ἔμψυχος ὁ ἄψυχος ὁ Ψυχή μετέχω διαφέρω , διαφέρω δέ πάλιν καί ὁ ζῶ , Ψυχή ἄρα χαρακτrιριστικὸν ὁ ζωή ἔοικα εἰμί . p . 413a 22 πλεοναχός δέ ὁ ζῶ λέγω , κἀν εἷς τίς οὗτος ἐνυπάρχω μόνος , ζῶ αὐτός φημί . χαρακτηρίζω κατά ὁ ζωή ὁ ψυχή διαιρέω ὁ ζωή εἰς διάφορος σημαίνω · πλεοναχός γάρ , φημί , ὁ ζῶ λέγω , τουτέστι πλείων εἰμί ψυχικός δύναμις , κατά ὅς ὁ ζῶ ἐγγίγνομαι ὁ μετέχω αὐτός · καί ὅτι οὗτος φημί , ἐπάγω οἷος νόος , αἴσθησις καί ὁ λοιπός . εἶτα ὅτι κατά ἕκαστος οὗτος ζωή τίς εἰμί πιστόω φημί ὅτι κἀν εἷς τίς οὗτος ὑπάρχω τις , ζῶ λέγω ὁ μετέχω αὐτός . ὅθεν καί ὁ φυτόν θρεπτικός ἔχω δύναμις ζῶ μηδείς ὁ ἄλλος ἔχω , μήτε αἰσθητικός μήτε ὁ κτάομαι τόπος κινητικός μήτε ὁ ἀνωτέρω εἴρω μηδείς . ἕπω δέ ὁ θρεπτικός ὁ αυξητικός · διά γάρ ὁ εἰς ὁ τέλειος εἶδος ἄφιξις ὁ τροφή · αὐξάνω γοῦν τρέφω , ἠώς μή επικρατέστερος εἰμί ὁ φθίσις · τότε γάρ ὁ τροφή ἐν ὅσος εἰμί ὁ εἶδος μόνος φυλάσσω . ὁ δέ κατά ὁ ἐναντίος τόπος ἀντί ὁ πάντῃ · ὡς γάρ καί ἐν ὁ περι γένεσις εἶπον , οὗτος καί τρέφω καί αὐξάνω λέγω ὁ κατά πᾶς μόριον ἑαυτοῦ τρέφω καί αὐξάνω . ὁ γάρ κατά πρόσθεσις αὐξάνω δοκέω οὖον κατά πᾶς μόριον ἑαυτοῦ αὐξάνω , διό οὐδέ αὔξησις ἐπί ἐκεῖνος λέγω , ἀλλά πρόσθεσις . ἐάν γάρ ἐπί ὁ σωρός ὁ σῖτος προστίθημι ἕτερος σῖτος , οὖον διά ὅλος ὁ μόριον ὁ σωρός ὁ πρόσθεσις γίγνομαι , ἀλλά ἐπί εἷς , κατά ὅς καί ὁ πρόσθεσις γίγνομαι · ὁ δέ σῶμα ὅλος διά ὅλος αὐξάνω . οὕτως οὖν καί ὁ φυτόν κατά ὅλος ἑαυτοῦ αὐξάνω · καί | γάρ κατά ὁ ἄνω καί ὁ κάτω ( καί γάρ καί ὁ ῥίζα εἰς βάθος αὐξάνω ) g 6v καί δεξιός καί ἀριστερός ( εἰς πλάτος γάρ ἑκατέρωθεν ἐπιδίδωμι ) , ἀλλά ἔμπροσθεν καί ὄπισθεν · ὁμαλός γάρ καί ἴσος καί ὁ κατά βάθος ποιέω αὔξησις . ὥστε εἰμί καί οὗτος ζῶ λέγω εἷς ὁ θρεπτικός δύναμις ἔχω , ἔοικα ἄρα ἕκαστος ὁ ψυχικός δύναμις ζωή εἰμί . p . 413a 31 χωρίζω δέ οὗτος μέν ὁ ἄλλος δυνατός , ὁ δέ ἄλλος οὗτος ἀδύνατος ἐν ὁ θνητός . ὅτι2 μέν οὖν ἕκαστος ὁ ψυχικός δύναμις ζωή εἰμί καί ζῶ ποιέω ὁ μετέχω ἤδη εἶπον · δῆλος γάρ ὅτι καί ὁ αἴσθησις μετέχω κατά αὐτός οὗτος ζῶ , μᾶλλον δέ καί τρανής ζωή ἔχω , ὁμοίως δέ καί ὁ νόος μετέχω ζῶ κατά αὐτός οὗτος . ἀλλά εἰμί καί ἕκαστος ὁ δύναμις οὗτος ζωή εἰμί , ἀλλά οὖν , φημί , ὁ μέν θρεπτικός καί Χωρὶς οὗτος εἰμί δύναμαι ἔσχατος πᾶς εἰμί , ἐκεῖνος δέ δίχα οὗτος οὐ εἰμί . καί καλῶς προστίθημι ἐν ὁ θνητός · ἐν γάρ ὁ θεῖον ἄχρηστος ὁ θρε - πτική , αὔξησις καί μείωσις ἐκεῖ μή εἰμί , ἐπί μέντοι ὁ θνητός διά αὐτός οὗτος ὅς θνητός εἰμί ἀδύνατος ὁ ἀγαθός γίγνομαι ψυχικός δύναμις μή εἰμί ὁ καταδεής , καί διά ὁ πολλάκις εἴρω αἴτιος · ἐπεί γάρ θνητός εἰμί καί δήω εισροή , ἐπεί καί ἀπορρέω , ἀνάγκη πάντως ὁ θρεπτικός δύναμις ὁ προσυφαίνω ἀντί ὁ ἀπορρέω ἐν ὁ σῶμα , ἵνα φυλάσσω ὁ εἶδος . διά οὗτος δίχα ὁ θρεπτικός δυνάμως οὐδείς εἰμί ὁ ἔμψυχος . ὁ μέντοι λογικός καί θυμός μετέχω καί ἐπιθυμία , ἵνα καί προσίημι ὁ σωστικός ὁ ζῷον καί ἀποσείω ὁ λυμαίνομαι . φανερός δέ ἐπί ὁ φύω ὅτι ὁ θρεπτικός δύναμις ὁ ᾦον χωρίζω · ὁ γάρ φυτόν οὗτος μέν ἔχω , εἰμί , ὁ δέ ἄλλος οὐδείς · οὔτε γάρ αἰσθητικός οὔτε ὀρεκτικός οὔτε τις ὁ ἐπάνω πολύς μᾶλλον . p . 413b 1 ὁ μέν οὖν ζῶ διά ὁ ἀρχή οὗτος ὑπάρχω πᾶς ὁ ζῶ . ὁράω ἐν ὁ ἐπάνω ὅτι ἄν εἷς τίς οὗτος ὑπάρχω , ζῶ λέγω , νῦν λέγω ὅτι παρά ὁ θρεπτικός δύναμις ὁ ζῶ ὑπάρχω . εἰμί οὖν οὗτος λέγω ὅτι ἔνθα ἄν ὁ ὁ ἄλλος τις , ἀνάγκη καί οὗτος εἰμί , ἄν τε μόνος εἰμί , εὐθύς καί ὁ μετέχω ζῶ λέγω . πρός δέ οὗτος εἰμί ὁ ζῶ εἰμί , ὡς αὐτός μικρός πρόσθεν ὁρίζω , ὁ διά αὐτός τρέφω τε καί αὐξάνω , ὁ δέ τρέφω τε καί αὐξάνω παρά ὁ θρεπτικός , εἰκότως ἄρα καί ὁ ζῶ παρά οὗτος , ὅτι εἰμί καί ἕκαστος ὁ ψυχικός δύναμις ζωή τίς εἰμί , ὁ μέντοι θνητός ἄνευ ὁ θρεπτικός εἰμί οὖον δύναμαι , ἀλλά μάλιστα ὁ ζωή αὐτός κατά οὗτος χαρακτηρίζω , διά ὁ ῥευστός μέν εἰμί ὁ φύσις αὐτός , ἄνευ δέ ὁ προσκρίνω ἀντί ὁ ἀπορρέω εἰμί μή δύναμαι · οὗτος δέ ποιέω ὁ θρεπτικός . εἰκότως ἄρα εἶπον ὁ ζῶ εἰμί ὁ ἔμψυχος διά οὗτος . p . 413152 ὁ δέ ζῷον διά ὁ αἴσθησις πρῶτος . ὡς ὁ ζῶ κατά ὁ θρεπτικός δύναμις χαρακτηρίζω , οὗτος καί ὁ ζῷον κτάομαι ὁ αἰσθητικός · ὥστε ὁ μόνος οὗτος μετέχω , κἀν μηδείς ἄλλος ὁ ὑπέρτερος μετέχω , ζῷον λέγω . πρῶτος δέ μετέχω ὁ αἴσθησις φημί ὁ μετέχω ὁ ἁφή . διό κἀν αὐτός μόνος μετέχω τίς , οὖον μόνος ζῶ λέγω , ἀλλά καί ζῷον εἰμί , διότι ὁ αἴσθησις ὁ ζῷον χαρακτηρίζω , οἷος εἰμί ὁ ζώφυτος καλέω , οἷος ὁ σπόγγος · μόνος γάρ ἁφή οὗτος μετέχω · ὅσπερ ζώφυτος καλέω , διότι ζῷον μέν εἰμί παρά ὁ αἴσθησις μετέχω , φυτός δέ ἔχω ὁ μή ἀμείβω τόπος ἐκ τόπος . μᾶλλον δέ καί κατά αὐτός οὗτος ἔχω τίς ὁ ζῷον , καί οὐδέ οὗτος καθάκαξ ὁ φυτός ἔχω · ἀμείβω γάρ κατά μόριον ὁ τόπος συστέλλω καί ἐκτείνω . εἰμί δέ ἐκ ὁ αἴσθησις χαρακτηρίζω ὁ ζῶ , αἴσθησις δέ οὐ εἰμί ἐν ὁ θεῖον , αἴσθησις δέ φημί ὁ κατά ὁ ἀείδω οὗτος ὁ ἡμέτερος , ἔοικα ἄρα μή λέγω ἐκεῖνος εἰμί ζῷον , οἷος ὁ οὐράνιος . ἀλλά λέγω ὅτι περί ὁ θνητός ὁ λόγος · ἐν ἐκεῖνος δέ εἰμί καί μή εἰμί οὗτος ὁ αἴσθησις , ἀγαθός δῆλος ὅτι εἰμί ἄλλος καί θεῖος . ἀπορέω δέ ἄν τις ὅτι εἰμί ἐκ ὁ ζῶ ὁ ζῷον προσαγορεύω , ζῶ δέ καί ὁ φυτός , διά τίς μή ἐκεῖνος ζῷον λέγω . αὐτός δέ οὗτος αὐτός ἐπιλύω ἐν ὁ ἑξῆς φημί ὅτι ὥσπερ δρομέας λέγω οὖον ὁ ὁπωσοῦν ὁ τρέχω μετέχω , ἀλλά ὁ σφοδρός καί τρανής μεταλαμβάνω ὁ τρέχω , οὗτος καί ζῷον λέγω οὖον ὁ ὁπωσοῦν μετέχω ὁ ζῶ καί ὁ ζωή , ἀλλά ἐν ὅς ὁ ὁ ζωή εἶδος τρανής . τρανής δέ ὁ αἴσθησις ζωή ἢ θρεπτικός . p . 413b 5 ὥσπερ δέ ὁ θρεπτικός δύναμαι χωρίζω ὁ ἁφή καί πᾶς αἴσθησις , οὕτως ὁ ἁφή ὁ ἄλλος αἴσθησις . ὡς δέ ἀντί ὁ ὥσπερ γῆ ) · εἰμί γάρ αἰτιολογικός . εἶπον γάρ ὅτι πρῶτος ὁ ἄλλος αἴσθησις ὁ ἁφή , οὗτος κατασκευάζω διά οὗτος . ὥσπερ γάρ ὁ μετέχω ὁ ἄλλος ψυχικός δύναμις πολύς πρότερος ὁ θρεπτικός μετέχω , οὐκέτι δέ ὁ ὁ θρεπτικός μετέχω ἀνάγκη καί ὁ ἄλλος τις μετέχω , ἀλλά καί κατά ἑαυτοῦ θεωρέω ὡς ἐπί ὁ φυτός , οὗτος καί ὁ τις ὁ ἄλλος αἴσθησις μετέχω ἀνάγκη πᾶς καί ἁφή μετέχω , οὐκέτι μέντοι καί ἔμπαλιν · πολύς γοῦν ἁφή Μετέ - χω οὐδείς ὁ ἄλλος μετέχω , ὡς σπόγγος καί ὄστρεον καί ὁ καλέω κοχλίας καί ὅλως ὁ κογχύλιον . | ὥστε εἰμί πρότερος εἰμί ὁ φύσις ὁ συνεισφέρω ἄλλος καί ἀναιρέω συναναιρέω , πρότερος ἄρα ὁ αἴσθησις ὁ απτικός . δύναμαι δέ ὁ ὥσπερ δέ καί ἀπό ἄλλος ἀρχή εἴρω . p . 413a 9 διά ὅς δέ αἴτιος ἑκάτερος οὗτος συμβαίνω , ὕστερος εἴρω . ἑκάτερος οὗτος , διά τίς ὁ τε θρεπτικός ὁ Ἄνων ὁ Ψυχή δύναμις χωρίζω καί ὁ ἁπτικός ὁ ἄλλος αἴσθησις · εἴρω γάρ ἐν ὁ ἐφεξῆς ὁ αἴτιος ὅς ἤδη εἶπον , ὅτι ὁ σῶμα ρευστός εἰμί ἀνάγκη πᾶς ἐν ] ὁ μετέχω ὁ ζωή ὁ θρεπτικός δύναμις διά ὁ σωκρατέω τηρίας ὁ εἶδος μετέχω . διά οὗτος καί ὁ ἁφή ὁ ἄλλος · χωριστός καί μετά ὁ ἄλλος πᾶς , διότι ὁ αἴσθησις πρός διάκρισις ὁ τε οἰκέω καί σωστικός ὁ ζῷον καί ὁ ἀλλότριος καί φθαρτικός ὑπάρχω , οἰκεῖος δέ ἐγώ ὁ αἰσθητής ὁ ἐκ ὅς συνίστημι · οὗτος δέ εἰμί ὁ ξηρός , ὁ ὑγρός , ὁ θερμός , ὁ ψυχρός · οὗτος δέ ἔχω ὁ αὐτός λῆψις ὁ ἁφή . εἰκότως ἄρα πρῶτος καί καθολικός ὁ αἴσθησις ὁ ἁφή , καί ἄνευ οὗτος οὐδείς ὁ ἄλλος εἰμί δύναμαι . p . 413b 10 νῦν δέ τοσοῦτος εἴρω μόνος , ὅτι εἰμί ὁ ψυχή πᾶς ὁ εἴρω ἀρχή καί οὗτος ὁρίζω , θρεπτικός , αἰσθητικός , διανοητικός , κινέω . ὁ μέν πᾶς ψυχή ἀπαθανατίζω βούλομαι λέγω ὁ μέν θρεπτικός καί αὐξητικός καί ὁ ὅμοιος ἐνέργεια εἰμί Ψυχή , ὅς φημί καί ὁ Ἀριστοτέλης ἀχώριστος εἰμί λέγω , ὁ μέντοι ψυχή καί ὁ δύναμις , ἀπό ὅς ὁ ἐνέργεια οὗτος προέρχομαι , οὗτος εἰμί χωριστής · ὁ ψυχή οὖν αἴτιος καί ἀρχή οὗτος ὁ ἐνέργεια φημί λέγω αὐτός , ὁ θρεπτικός καί αἰσθητικός καί ὁ ἄλλος . ὅτι δέ οὖον οὗτος οἴομαι ὁ Ἀριστοτέλης , πολλάκις εἴρω . προσφυής δέ καί ἀληθής ὁ Ἀλέξανδρος ἐξηγέομαι ἀρχή καί αἴτιος εἰμί λέγω ὁ ψυχή ὁ τρέφω , ὁ αὐξάνω , ὁ αἰσθάνομαι , ὅσπερ εἰμί ὁ εἰμί ἐνέργεια Ψυχή . ὅτι δέ οὐ ἀρχή ὁ θρεπτικός καί αἰσθητικός ὁ ψυχή λέγω , δηλόω ἐκ ὅς ἐπάγω ὅτι οὗτος ὁρίζω , θρεπτικός , αἰσθητικός καί ὁ λοιπός , ἀντί ὁ περιορίζω ἐν οὗτος ὁ ψυχή , καί ἐν οὗτος ὁ εἰμί ὁ Ψυχή . ἐπί πᾶς δέ καί ὕστερος ἐπάγω ὁ κινητικός , διότι ἐν πᾶς ὁράω ὁ εἴρω ὁ κίνησις , καί ἐν ὁ διανοητικός ἐκ ζήτησις εἰς εὕρεσις , καί ἀπό πρότασις ἐπί συμπέρασμα . p . 413b 13 πότερος δέ οὗτος ἕκαστος εἰμί ψυχή ἢ μόριον Ψυχή , καί εἰμί μόριον , πότερος οὕτως ὥστε εἰμί χωριστός λόγος μόνος ἢ καί τόπος . ὅπερ καί ἐν ὁ πρῶτος λόγος ἀπορέω , οὗτος καί νῦν ἀπορέω , ὅτι ἆρα κατά μόριον σωματικός διαιρέω ὁ ὁ Ψυχή δύναμις ὁ τόπος , ὥσπερ δοκέω λέγω καί ὁ Τίμαιος λέγω ἐν Καρδία μέν εἰμί ὁ θυμικός , ὁ δέ ἐπιθυμητικός ἐν ἧπαρ καί ἐν ἐγκέφαλος ὁ αἰσθητικός , ἢ οὖον τόπος οὐδέ κατά μόριον ὁ σῶμα , ἀλλά μόνος ὁ λόγος , τουτέστι ὁ οὐσία , ἕτερος εἰμί ἀλλήλων ; ἄλλος γάρ ἕκαστος δύναμις ὁ ὁρισμός δηλονότι . ἐπιλύω ἐν οὗτος ὁ αὐτός τρόπος ὥσπερ καί ἐκ ἀρχή , ἐκ τε ὁ φυτός καί ὁ ἔντομος . οὖον γάρ χαλεπός , φημί , ἐπί ἔνιοι δύναμις ὁ Ψυχή ὁράω ὅτι οὐ εἰμί χωρίζω ὁ τόπος . ἐπί τε γάρ ὁ φυτός διαιρέω ἐν ἕκαστος ὁ κλάδος εὑρίσκω καί ὁ θρεπτικός καί αὐξητικός καί γεννητικός , ὥστε ὁ ἐν ὁ φυτός ψυχή ἐνέργεια μέν εἷς εἰμί , δύναμις δέ πολύς , διότι διαιρέω ὁ φυτός ἐν ἕκαστος ὁ εἰμί διαιρέω τέλειος ὁ Ψυχή ὁ φυτικός ὁ εἶδος ὁράω . ὥστε πρότερος μέν εἷς εἰμί ὁ ἀριθμός πρό ὁ διαίρεσις , μετά δέ ὁ διαίρεσις πλείων μέν ὁ ἀριθμός γίγνομαι , εἶδος δέ εἷς . εἰμί γάρ ἐν ὁ φυτός διά ὅλος καί ἐν ἕκαστος ὁ κλάδος σπέρμα ἀνάλογος ὁ ἐντεριώνη , ἐν ὅς ὁ ψυχή ἀμερῶς ὁ εἰμί ἔχω · ὅθεν διά ὁ ἐκεῖνος ἀμέρεια καί ἐν ὁ ἀποτέμνω κλάδος πᾶς ὁ δύναμις αὐτός εὑρίσκω . ὁμοίως καί ἐπί ὁ ἔντομος ἔχω · εἰμί γάρ διαιρέω οὗτος , ἕκαστος ὁ διαιρέω καί ὁ αἰσθητικός καί ὁ κινητικός ἔχω δύναμις ὁράω · εἰμί δέ εἰμί ὁ τόπος διαιρέω ὁ ὁ Ψυχή δύναμις , ἐσθίω ὁ μέν αἰσθητικός δύναμις ἐν ὅδε εἰμί ὁ μόριον , ἐν ἕτερος δέ ὁ κινητικός . μᾶλλον δέ ὁ ἐπί ὁ φυτός παράδειγμα ἕνεκα λαμβάνω · πρόκειμαι γάρ αὐτός δείκνυμι τις δύναμις ὁ Ψυχή ἀμέριστος εἰμί ὁ τόπος , ὁ δέ φυτόν εἷς ἔχω ψυχικός δύναμις · διά γάρ ὁ γεννητικός χρεία ὁ αὐξητικός , διά οὗτος δέ ὁ θρεπτικός . φημί οὖν ὅτι ὥσπερ ἐπί ὁ φυτός διαιρέω ἐν ἕκαστος ὁ μόριον πᾶς ὁ ψυχικός δύναμις ὁράω , οὕτως καί ἐπί ὁ ἔντομος πλείων ἔχω ψυχικός δύναμις πᾶς ἐν ἕκαστος ὁ διαιρέω εὑρίσκω μόριον . ἐπί μέν οὖν εἷς ἁπτικός δύναμις καί ὁ κατά τόπος κινητικός προχωρέω αὐτός ὁ λόγος · ἐπί δέ ὁ λοιπός , ὀπτικός , ἀκουστικός , γευστικός , ὀσφραντικός , τάχα δέ καί ἐπί ὁ ἐπιθυμητικός τε καί θυμοειδής , οὐκέτι ἔχω δείκνυμι ὡς οὐ εἰμί τόπος χέω - ῥίπτω . ἐναργής γάρ κατά μόριον ὁ σῶμα διαιρέω ἀλλήλων , εἰμί μή τις οὗτος λέγω ὡς καί οὗτος ἀμέριστος ἀλλήλων εἰμί , διότι πᾶς ἐκ ὁ ἐγκέφαλος πρόειμι , ὅθεν εἰμί πάσχω τίς ὁ ἐγκέφαλος , ἀναίσθητος παντελῶς καί ἀκίνητος ὁ ζῷον γίγνομαι . ἐπιτίθημι γάρ ἐπί ὁ ἐγκέφαλος κάρφος πᾶς αἴσθησις καί κίνησις ἀνενέργητος μένω . ἔτι δέ σαφής οὗτος δείκνυμι ἐντεῦθεν · εἰμί γάρ ἔμφραξις γίγνομαι ἐν ὁ νεῦρον , ἢ τμη - τίθημι ἢ δήω , ὁ μέν ἄνω μέρος ὁ σῶμα αἰσθάνομαι τε καί κινέω , ὁ δέ κάτω ἀκίνητος εἰμί καί ἀναίσθητος . ὥστε ἐκ ὁ ἐγκέφαλος Ἄλος πᾶς g 7v ὁ αἰσθητικός δύναμις προέρχομαι · ἐπεί δέ δήω ὄργανον , καί ὄργανον οὖον ὁ αὐτός , ἐπεί καί ὁ δύναμις διάφορος , ἕκαστος ἐν ὁ οἰκεῖος διαφαίνω ὄργανον . ἴσως οὖν οὗτος παραμυθέομαι ἄν τις ὁ ἀπορία · ἀλλά οὖον φαίνω οὗτος βούλομαι ἀμερής αὐτός εἰμί ὁ Ἀριστοτέλης , ὡς ἐν τις μέν μόριον πᾶς εἰμί , ἀπό ἐκεῖνος δέ εἰς ὁ λοιπός φοιτάω σῶμα , ἀλλά ἐν ὅλος εἰμί ὁ σῶμα ἀμέριστος · τοιοῦτος γάρ χράω παράδειγμα ὁ τε κατά ὁ φυτόν καί ὁ ἔντομα . ἀλλά φημί ὅτι ἐν ὁ πνεῦμα ἱδρύω αὐτός βούλομαι · ὅλος γάρ διά ὅλος ἐκεῖνος καί ὁράω καί ἀκούω καί ὁ λοιπός ἐνεργέω αἴσθησις , καί οὕτως εἰμί ἐν ἐκεῖνος ὁ αἴσθησις πᾶς , ὡς ἐν ὁ φυτός ὁ φυτικός δύναμις καί ἐν ὁ ἔντομος ὁ τε ἁφή καί ὁ κατά τόπος κίνησις · μηδέ γάρ διοργανόομαι ὁ πνεῦμα , ἀλλά ὥσπερ ἐν κέραμος παχύνω ὁ ὕδωρ ἤ τίς τοιοῦτος ἄλλος συσχηματίζω ὁ ἀγγεῖον , οὗτος καί ὁ πνεῦμα ἐκ ὁ μοχθηρός ἐν ὁ σῶμα οὗτος δίαιτα ὑπό ὁ ἐκ οὗτος ἀτμός παχύνω καί ἔνθεν ὁράω ὁ ἐν ὁ τάφος φάντασμα σχηματίζω οἷος περ καί ὁ σῶμα οὗτος , διά δέ ὁ εὔπλαστος καί εἰς ἕτερος μεταβάλλω σχῆμα ὁ φαντασία συνδιαπλάσσω . διό|φασι καί ὁ καθαρμός χράομαι εἰς ὁ λεπτύνω ὁ ἐν αὐτός ἐγγίγνομαι ἀτμός καί δίαιτα ἐπιμελέομαι ὁ σπουδαῖος λεπτός , καί ἀπέχω πολύς ἐδώδιμος , ὅσος παχύς αὐτός ποιέω · ὑπό γάρ ἀτμός καί αὐτός τρέφω . ἀλλά πρός οὗτος εἶπον εἄν ὅτι εἰμί μή διωργάνωται ὁ πνεῦμα , οὐ ὑποπίπτω ὁ ὅρος ὁ ἐν αὐτός ψυχή · ὀργανικός γάρ σῶμα εἶπον εἰμί ὁ ψυχή ἐντελέχεια · οὗτος γάρ διακρίνω ὁ εἶδος ὁ ἄψυχος αὐτός . καί γάρ ἐκεῖνος ὁ εἶδος ἐντελέχεια εἰμί , ἀλλά οὐ ὀργανικός σῶμα λίθος καί ὁ ὅμοιος . εἰμί μέν οὖν καί ὁ ἐν ὁ πνεῦμα ψυχή ὑποπίπτω ὁ ὅρος , ἀνάγκη διοργανόομαι ὁ πνεῦμα · εἰμί δέ διωργάνωται , ἀνάγκη συνδιαιρέω ὁ ὄργανον ὁ ὁ Ψυχή μόριον . δῆλος γάρ ὅτι ἕκαστος δύναμις ἐν ἕκαστος ὁ ὄργανον ἐνιδρύω οὕτως ἐνεργέω · οὖον γάρ δήπου ἐν ἄλλος τις ἱδρύω · ἐν γάρ ὁ πνεῦμα πρῶτος . εἰμί μέν οὖν ὁ ὄψις , εἰμί τυγχάνω , ὄργανον ἴδιος ἔχω οὖον μόνος ἐν αὐτός ἐνεργέω ὁ ὄργανον , ἀλλά καί ἐν ὁ λοιπός μόριον ὁ πνεῦμα , περισσός καί μάτην ὁ ὄργανον · εἰμί δέ ἐν αὐτός μόνος ἐνεργέω καί ἐν αὐτός μόνος ἱδρύω , διά τίς ἐν ἄλλος μέν μόριον ὁ πνεῦμα ἔχω ὁ εἰμί ὁ ὄψις , ἐν ἄλλος δέ ἐνεργέω , εἰμί μή τις πλασματωδῶς ὑποτίθημι καί ἐν ἐκεῖνος ἐν εἷς μέν μόριον εἰμί πᾶς , ἐκ ἐκεῖνος δέ ἐπί ὁ λοιπός φοιτάω . πόθεν γάρ οὗτος οὕτως ἔχω δείκνυμι ; ὅσπερ δέ ἐπί ὁ ὄψις εἴρω , οὗτος δῆλος ὅτι καί ἐπί ὁ λοιπός αἴσθησις εἰμί . εἰμί δέ οὗτος ἀληθής , ἀνάγκη κατά μόριον ὁ σῶμα διαιρέω ὁ Ψυχή . εἰμί μέν οὖν διωργάνωται ὁ πνεῦμα , ἕπω ὅσπερ εἶπον , ὁ κατά μόριον διαιρέω ὁ Ψυχή · εἰμί δέ μή διωργάνωται , οὖον περιέχω ὁ ἄλογος ψυχή ὁ ὅρος , ἀλλά μόνος ὁ φυτικός καί ὁ λογικός · ἐν γάρ ὁ πνεῦμα ὁ εἰμί ὁ ἄλογος · εἰμί μή τις οὗτος εἶπον ὅτι ὡς ἐν οὗτος ὁ σῶμα πολιτεύω ὁρίζω ὁ Ψυχή , ἐπεί μηδέ εἰς ὁ οὐράνιος ψυχή περιλαμβάνω ὁ ὅρος · οὐδέ γάρ ἐκεῖνος διωργάνωται . p . 413b 16 ἔνιοι δέ ἀπορία ἔχω . εἰμί μή καί ὁ τόπος χωρίζω . λέγω δέ περί ὁ νόος , ὡς ἐφεξῆς εἴρω . p . 413b 22 εἰμί δέ αἴσθησις , καί φαντασία καί ὄρεξις · ὅπου μέν γάρ αἴσθησις καί ἡδονή καί λύπη · ὅπου δέ οὗτος , ἐκ ἀνάγκη καί ἐπιθυμία . δείκνυμι ὅτι ὁ αἰσθητικός καί ὁ κατά τόπος κινητικός ἀχώριστος εἰμί ἀλλήλων ὁ τόπος , ἐκ οὗτος βούλομαι συλλογίζομαι ὅτι καί ὁ ὀρεκτικός καί φανταστικός καί αὐτός ἀχώριστος . καί περί μέν ὁ ὀρεκτικός συλλογίζομαι , περί δέ ὁ φανταστικός οὐκέτι · οὖον γάρ δοκέω αὐτός ὁ αἴσθησις ἔχω εὐθύς καί φαντασία ἔχω . μύρμηξ μέν γάρ καί μυῖα καί πολύς τοιοῦτος ὅτι φαντασία ἔχω , πρόδηλος · οἶδα γάρ ἑαυτοῦ ὁ κατάδυσις · σκώληξ δέ , ὡς ἐν ὁ ἑξῆς εἴρω . οὖον φαίνω φαντασία ἔχω · ὁράω γάρ πλανάω ποιέω ὁ κινέω , ὥστε ἢ οὐ ἔχω ὁ φανταστικός , ἢ εἰμί καί ἔχω , ἀμυδρός καί τοιοῦτος , ὡς μηδέ δοκέω εἰμί . ὅτι μέντοι ὁ αἴσθησις ἔχω εὐθύς καί ὄρεξις ἔχω , οὗτος δείκνυμι ἐνταῦθα . ὁ γάρ αἴσθησις ἔχω ὁ ἡδύς καί ὁ λυπηρός ἀντίληψις ἔχω · οὗτος γάρ διακριτικός εἰμί ὁ αἴσθησις , καί μάλιστα ὁ ἄλλος ὁ ἁφή · ὁ δέ οὗτος ἀντιλαμβάνω φεύγω μέν ὁ λυπέω , προσίημι δέ ὁ ἡδύς . ὁράω γάρ ὁ κοχλίας οὗτος , καίτοι μόνος ὁ ἁπτικός μετέχω , ὕδωρ μέν προσφέρω προέρχομαι ἔξω ὁ ὄστρακον ἑαυτοῦ καί ἐμφορέω , σκληρός δέ τις ἢ τραχύς ἐφάπτω συστέλλω · καί σπόγγος δέ ὁμοίως συστέλλω ἅπτω τις ἀνιαρός · ὁ δέ προσίημι ὁ ἡδύς καί φεύγω ὁ λυπηρός ἐπιθυμία εἰμί καί ὄρεξις . οὗτος δέ φαντασία ἔχω οὐ εὔλογος . p . 413b 24 περι δέ ὁ νόος καί ὁ θεωρητικός δύναμις οὐδείς πω φανερός . εἶπον ὅτι ἐν μόριον ὁ Ψυχή οὖον χαλεπός ὁράω ὅτι ἀχώριστος εἰμί ἀλλήλων ὁ τόπος , καί δείκνυμι | ὅτι ὁ αἰσθητικός καί ὁ κατά g 8r τόπος κινητικός ἐναργής ἀχώριστος εἰμί ἀλλήλων ὁ τόπος , εἶτα ἐκ ὅς · ὁ καί περί ὁ ὀρεκτικός συλλογίζομαι , ἐπεί καί ὁ νόος μόριον εἰμί ὁ κοινός λέγω Ψυχή , διά οὗτος φημί ὅτι ἐκ ὁ εἴρω οὐδείς ἔχω λέγω φανερός περί ὁ νόος ὅτι καί αὐτός ἀχώριστος εἰμί ὁ τόπος ὁ ἄλλος δύναμις · οὖον γάρ ὥσπερ συλλογίζομαι περί ὁ ὄρεξις , οὗτος καί περί ὁ νόος ἐκ ὁ εἴρω συλλογίζομαι δυνατός . εἶτα ἐπεί δοκέω αὐτός χωριστός εἰμί ὁ νόος , αὐτός οὗτος ἐπάγω · αὐτός δέ φημί νόος καί ὁ θεωρητικός αὐτός δύναμις . ὁ γάρ νόος ὁ μέν εἰμί θεωρητικός , ὁ δέ πρακτικός . ὁ μέν οὖν πρακτικός ἐκ ὁ σχέσις αὐτός γίγνομαι ὁ πρός ὁ σῶμα · διό μετά ὁ ἀπολύω σῶμα μόνος εἰμί θεωρητικός , οὐκέτι δέ καί πρακτικός . ὁ ] αὐτός δέ ἐν ὁ ἑξῆς ὁ θεωρητικός νόος ὁ πρακτικός μόνος ὁ τέλος διαφέρω φημί , ὁ ὑπόκειμαι μή διαφέρω , ὡς οὐδέ ὁ σπέρμα καί ὁ καρπός · ὁ μέν γάρ θεωρητικός τέλος εἰμί ὁ ὁ ἀλήθεια κατάληψις , ὁ δέ πρακτικός ὁ ὁ ἀγαθός . ἐπεί οὖν μόνος ὁ θεωρητικός νόος χωριστός εἰμί , διά οὗτος προστίθημι καί ὁ θεωρητικός αὐτός δύναμις . p . 413b 25 ἀλλά ἔοικα Ψυχή γένος ἕτερος εἰμί , καί οὗτος μόνος ἐνδέχομαι χωρίζω , καθάπερ ὁ ἀίδιος ὁ φθαρτός . ἐναργής πάλιν διά οὗτος καί ἕτερος οὐσία εἰμί ὁ νόος καί χωριστός εἰμί ὁ σῶμα καί ἀθάνατος ἀποφαίνω . διά δέ ὁ εἶπον ὅτι ἕτερος γένος εἰμί Ψυχή ὁ νόος δείκνυμι ὅτι ὁμώνυμος εἰμί ὁ ὁ Ψυχή ὄνομα . εἶτα ὅτι ὁ μέν νόος μόνος χωριστός ἔχω ὁ οὐσία , ὁ δέ λοιπός πᾶς ψυχή ἀχώριστος , ἐπάγω ὁ καί οὗτος μόνος ἐνδέχομαι χωρίζω . εἶτα ἐπεί ὁμώνυμος ὁ χωρίζω λέγω γάρ καί ὁ χωρίζω . τις χωριστής , ὅσπερ ἅμα τε χωρίζω ὁ ὑπόκειμαι καί φθείρω ) , διά οὗτος ἐπάγω καί τίς ὁ εἶδος ὁ χωρισμός · καθάπερ γάρ , φημί , ὁ ἀίδιος ὁ φθαρτός · φθαρτός · οὗτος γάρ εἰμί , φημί , χωριστός ὁ νόος ἀπό ὁ σῶμα καί ὁ ἄλλος ὁ Ψυχή δύναμις , ὥσπερ εἰμί χωριστός ὁ φθαρτός ὁ ἀίδιος . ὥστε φθαρτός μέν ὁ Ἄλας μόριον ὁ Ψυχή , οὗτος δέ μόνος ἀίδιος , ὁ νόος . || ὁ δέ ἔοικα οὐ ἐνδοιάζω λέγω , ὡς νομίζω ὁ Ἀλέξανδρος , ἀλλά ἤτοι ὅτι οὔπω περί ὁ νόος πρόκειμαι διδάσκω , ἢ ὅσπερ καί μᾶλλον , ἀντί ὁ φαίνω · οὖον γάρ πάντως ὁ ἔοικα ὁ ἀμφισβήτησις σημαίνω . καί γάρ ὁ Πορφύριος λέγω “ ἔοικα δέ μήτε ὁ γένος μήτε ὁ εἶδος ἁπλόος λέγω ” οὖον δήπου ἐνδοιάζω λέγω · ἐπάγω γοῦν εὐθύς ὁ διάφορος αὐτός σημαίνω . καί πολύς ἐκ οὗτος ἐκλέγω δύναμαι ἄν τις παρατίθημι χρῆσις , ἱκανός δέ καί ὁ ἤδη εἴρω περί ὁ νόος δείκνυμι ὁ αὐτός δόξα . “ ποῖος γάρ μόριον ” , φημί , “ ἢ πῶς ὁ νόος συνέχω , χαλεπός καί πλάσσω ” . ἱκανός δέ καί ὅς ἐν ὁ προοίμιον παρατίθημι . πῶς δέ ἄν τις ὅλως ἄν ὑπονοέω αὐτός μή περί ὁ ἡμέτερος νόος , ἀλλά περί ὁ θεῖον οὗτος λέγω ; οὖον γάρ ἄν περί ὁ θεῖον νόος εἶπον ὁ οὐδείς πω φανερός , καί ὅτι ἐνδέχομαι χωρίς ἵζω . ἢ πῶς ὅλως so μόριον εἰμί Ψυχή ὁ κοινῶς λέγω ὁ θέω νόος εἶπον ; ἄλλως τε ὁ πρόκειμαι περί ὁ ἡμέτερος Ψυχή καί κοινῶς ὁ ἐν ὁ θνητός ζῷον · δῆλος οὖν ὅτι καί νόος οὐ ἄλλος τις φημί ἢ ὁ ἡμέτερος . φέρω δέ καί ἄλλος γραφεύς , ὅς χράομαι καί ὁ Ἀλέξανδρος , ἀλλά ἔοικα Ψυχή γένος ἕτερος εἰμί · οὗτος μόνος ἐνδέχομαι . ἄν οὗτος δέ εἰμί , ὁ χωριστός οὐδείς κακός σημαίνω . εἰμί γάρ ὁ ἄλλος ἀχώριστος εἰμί ὁ Ψυχή μόριον οὗτος γένος Ψυχή ἕτερος ἐκεῖνος εἰμί , χωριστός πάντως εἄν εἰμί , καί ὁ ἐνδέχομαι χωρίζω ἀντί ὁ ἐκ ἀνάγκη ἀκούω . ὅτι δέ οὗτος φημί , λέγω δή ὅτι χωριστός ὁ νόος , διά ὁ ἑξῆς δηλόω “ ὁ δέ λοιπάς μόριον ὁ Ψυχή φανερός ἐκ οὗτος ὅτι οὐ εἰμί χωριστής , καθάπερ τις φημί ” , ὡς ὁ νόος δηλονότι χωριστής εἰμί . καί σκοπέω ὅσπερ εἶπον , ὅτι οὖον περί ὁ θεῖον , ἀλλά περί ὁ ἡμέτερος ὁ λόγος , λέγω δή ὁ λογικός Ψυχή · ἐπάγω γοῦν “ ὁ δέ λοιπάς μόριον ὁ Ψυχή . ” οὖον γάρ δήπου ὁ θεῖος νόος μόριον ἄν εἰμί Ψυχή . ὥστε ψυχή λαμβάνω ὁ ἐκ λόγος καί ἀλογία , ἔτι τε καί ὁ φυτικός σύγκειμαι , οὗτος ὁ εἷς μόριον ὁ νόος καί χωριστός καί ἀίδιος φημί εἰμί , ὁ δέ λοιπάς καί ἀχώριστος καί φθαρτός . p . 413b 27 ὁ δέ λοιπάς μόριον ὁ Ψυχή φανερός ἐκ οὗτος ὅτι οὐ εἰμί χωριστής , καθάπερ φημί τις . ὁ οὖν λοιπάς μόριον , φημί , ὁ Ψυχή πᾶς παρά ὁ νόος φανερός ἐκ ὁ εἴρω ὅτι οὖον χωριστός οὔτε ἀλλήλων οὔτε ὁ σῶμα , ἀλλήλων μέν , ὡς ἐπί ὁ διαιρέω ἔντομος δείκνυμι , ὁ δέ σῶμα , ὅτι οὗτος ἐντελέχεια εἰμί · οὔτε γάρ αἰσθητικός ἢ θρεπτικός ἢ κινητικός ἢ ὀρεκτικός δύναμις ἄνευ ὁ σῶμα · ὁ γάρ τρέφω καί αἰσθάνομαι καί κινέω δύναμαι δύναμις εἰμί . αὐτός μέντοι ἄρτι ὅτι μή κτάομαι τόπος εἰμί ἀλλήλων χωριστός λέγω φανερός εἰμί ἐκ ὁ δείκνυμι , ὁ δέ τις φημί ἐν αἰνίσσομαι εἰς Πλάτων λέγω , ὅς οὖον ὁ λόγος μόνος ἀλλά καί τόπος αὐτός διακρίνω , ὡς εἴρω . p . 413b29 ὁ δέ λόγος ὅτι ἕτερος , φανερός . εἰμί γάρ καί μή χωρίζω ὁ τόπος , ἀλλά οὖν ὁ ὁρισμός οὖον ὁ αὐτός εἰμί · ἄλλος γάρ λόγος αἰσθητικός καί ἄλλος ὁ κατά τόπος κινέω - Τίκου , καί ἐπί ὁ ἄλλος ὁμοίως . p . 413b 32 ἔτι δέ ἔνιοι μέν ὁ ζῷον ἅπας ὑπάρχω οὗτος , τις δέ τις . ὅτι2 ὁ λόγος ἕτερος ἀλλήλων εἰμί ὁ ὁ Ψυχή δύναμις καί διά οὗτος κατασκευάζω . ὁ γάρ ὁ ζῷον διαφορά ἐκ ὁ κατά εἶδος ὁ Ψυχή γίγνομαι διαφορά · διαφέρω δέ ὁ ζῷον ἀλλήλων ὁ ὁ μέν πλείων δύναμις ἔχω ὁ Ψυχή , ὁ δέ μικρός . εἰμί δέ εἰμί πᾶς ὁ ψυχικός δύναμις ὁ αὐτός ὁ λόγος , οὐ ἄν διαφέρω ἑαυτοῦ ὁ ζῷον · οὖον γάρ δή κατά ὁ διαφορά ὁ ὕλη διαφέρω , ὥσπερ λέγω ὁ Πυθαγόρειος εἰς διάφορος σῶμα ἐμβιβάζω ὁ ψυχή καί ἐκ ὁ διαφορά ὁ σῶμα ὁ διάφορος ἐνέργεια ὁ Ψυχή γίγνομαι . εἰμί δέ οὗτος ἄλογος ( ἕκαστος γάρ ἐκ ὁ εἶδος χαρακτηρίζω , εἶδος δέ λόγος ἐπέχω ὁ ψυχή ) διάφορος εἰμί ἀνάγκη ὁ ὁ Ψυχή δύναμις ὁ ὁρισμός , καί ἐκ οὗτος ὁ διαφορά ὁ ζῷον γίγνομαι , ἐπεί μή πᾶς πᾶς ἔχω , ἀλλά ὁ μέν πᾶς , ὁ δέ τις , ὁ δέ εἷς . ὁ δέ ἔνιοι μέν ὁ ζῷον καί ὁ οὗτος δέ ποιέω διαφορά ὁ ζῷον εἶπον ἀντί ὁ ὁ ζῶ · ὁ γάρ εἷς ἔχω ψυχικός δύναμις , οἷος ὁ φυτικός , οὖον ζῶ . p . 414a1 Ζεύς τίς δέ αἴτιος γίγνομαι , ὕστερος τίς χάρις , φημί , ὁ μέν συνάπτω εἰμί καί πλείων ὁ Ψυχή δύναμις ἐν ὁ αὐτός , ἐν ἄλλος δέ μικρός , ἐν ἄλλος δέ εἷς μόνος , ὕστερος εἴρω , καί ἔτι τίς χάρις ὁ μέν πρότερος , ὁ δέ δύο · εἴρω γάρ ἐν ὁ ἑξῆς περί οὗτος . p . 414a2 παραπλήσιος δέ καί περί ὁ αἴσθησις ὅσπερ καθόλου ἐπί ὁ ὁ Ψυχή δύναμις συμβαίνω , φημί , οὗτος καί ἐπί ὁ αἰσθητικός μόνος γίγνομαι · ὁ μέν γάρ ὁ ζῷον πᾶς ἔχω ὁ αἴσθησις , ὁ δέ πλείων , ὁ δέ εἷς . καί οὗτος δέ ὁ αἴτιος ἐν ὁ ἑξῆς εἴρω , ὅς ἤδη προεῖπον . p . 414a4 ἐπεί δέ ὅς ζῶ καί αἰσθάνομαι νόμος ἀνταπόλλυμι διχῶς λέγω , καθάπερ οἶς ἐπίσταμαι . πρόκειμαι διά οὗτος ὁ ὁρισμός ἐξηγέομαι καί ἐκ ὁ ὒ ὅτι μεταβαίνω εἰς ὁ διότι · ὁ μέν γάρ φύσις πρῶτος ὁ διότι , ἐγώ δέ πρῶτος ὁ ὅτι σαφής . εἶπον οὖν ὅτι ἐντελέχεια εἰμί ὁ ψυχή βούλομαι νῦν δείκνυμι ὅτι καλῶς ἐντελέχεια αὐτός ὁρίζω , τουτέστιν οὐσία ὁ κατά ὁ εἶδος , ὅσπερ εἰμί ὁ διότι . λαμβάνω γάρ ὅτι ὁ ἔμψυχος ὁ ἄψυχος ὁ ζῶ διαφέρω , ἐκ οὗτος δείκνυμι ἐνταῦθα ὅτι καλῶς ὁ ψυχή ἐντελέχεια εἰμί ὁρίζω ὁ φυσικός ὀργανικός σῶμα . κατά οὗτος γάρ φημί ζῶ τε καί αἰσθάνομαι ὁ ζῷον , κύριος μέν καί πρῶτος ὁ Ψυχή , δύο δέ καί διά ἐκεῖνος ὁ σῶμα · ὥστε εἴπερ εἰδοποιέω ὁ ἔμψυχος ὁ ζῶ καί ὁ αἰσθάνομαι , οὗτος δέ πρῶτος αἰτία ὁ ψυχή , οὗτος ἄρα εἶδος εἰμί καί ἐνιελέχεια ὁ ἔμψυχος . προέρχομαι διά οὗτος ὁ κατασκευή οὗτος ὁ τρόπος . πᾶς , φημί , ὁ σύνθετος διχῶς λέγω εἰμί , καί κατά ὁ ὕλη καί κατά ὁ εἶδος · καί γάρ πρῶτος κατά ὁ εἶδος ἕκαστος εἰμί λέγω ὅσπερ εἰμί , δύο δέ κατά ὁ ὕλη , διότι ὁ κατά ὅς εἰμί λέγω , τουτέστι ὁ εἶδος , ἐν ὁ ὕλη εἰμί . ὁ δέ πίστις ἐκ ὁ ἐπαγωγή . λέγω γάρ , φημί , ἐφίστημι διχῶς , ἐπιστήμη τε καί Ψυχή · ὁ τε γάρ Ψυχή ἐπιστήμων εἰμί λέγω ( οὖον γάρ δή σῶμα ) καί πάλιν ὁ ἐπιστήμη ἐπιστήμων εἰμί · ἀλλά κύριος μέν καί πρῶτος ὁ ἐπιστήμη , διά ἐκεῖνος δέ καί τῆ Ψυχή ( ἐν οὗτος γάρ ὁ ἐπιστήμη ) , καί διά οὗτος ὁ μέν ψυχή ὑπόκειμαι τίς καί οἷος ὕλη , εἶδος δέ ὁ ἐπιστήμη . πάλιν ὑγιαίνω λέγω ἢ ὁ ὑγεία ἢ ὁ σῶμα ἢ ὁ ὑπό ὀφθαλμός . ἀλλά πάλιν ἐνταῦθα ἐν ὁ συναμφότεροι οὗτος , ὁ τε σῶμα λέγω καί ὁ ὑγίεια , πρῶτος μέν διά ὁ ὑγίεια ἔχω ὁ ὑγιαίνω , δύο δέ ὁ σῶμα καί διά ἐκεῖνος , καί διά οὗτος ὁ μέν εἶδος ἐπέχω λόγος , ὁ ὑγίεια , ὁ δέ ὕλη , ὁ σῶμα . ὁ γάρ ἐπιστήμη τελειόω ὁ ψυχή ὥσπερ ὁ ὑγίεια ὁ σῶμα . πρῶτος οὖν ὑπάρχω ὁ ὑγιαίνω τε καί ἐπιστήμων εἰμί διά ὁ ἐπιστήμη τε καί ὁ ὑγίεια · διά γάρ ὁ ὑγίεια καί ὁ σῶμα ὑγιαίνω λέγω , καί διά ὁ ἐπιστήμη ἐφίστημι ὁ ψυχή . ὁμοίως λευκός λέγω ἢ μέλας ἢ ἐρυθρός πρῶτος μέν διά ὁ τοιόσδε χρῶμα , δύο δέ διά ὁ ἐπιφάνεια , καί εἰμί ὁ μέν ὑπόκειμαι , ὁ δέ εἶδος · ὡσαύτως θερμός εἰμί ἢ ψυχρός πρῶτος μέν διά ὁ θερμότης ἢ ψυχρότης , δύο δέ διά ὁ σῶμα , καί εἰμί ὁ μέν ὑπόκειμαι , ὁ δέ τοιόσδε ποιότης εἶδος . ὥσπερ ἐν ἐπί οὗτος καί ἐπί πᾶς ἔχω , οὕτως ἀνάγκη καί ἐπί ὁ ἔμψυχος εἰμί . ὁ γάρ ζῶ διχῶς λέγω · ζῶ γάρ ἢ ὁ σῶμα λέγω ἢ ὁ Ψυχή , ἀλλά πρῶτος μέν ὁ Ψυχή , κατά δύο λόγος καί διά ἐκεῖνος ὁ σῶμα · ὁ γάρ ζῶ ὁ ἔμψυχος μένω . οὗτος οὖν ἀνάγκη εἶδος μέν ὁ ψυχή εἰμί , ὥσπερ καί ἐπί ὁ ἄλλος πᾶς ( διό πρῶτος ἕκαστος λέγω εἰμί κατά ὁ εἶδος ἐν ὕλη δέ καί ὑπόκειμαι ὁ σῶμα . ὁ δέ οἷος ἐνεργέω ὁ δεκτικός εἶπον ἀντί ὁ τελειότης · εἰμί γάρ ὁ μέν ἐπιστημονικός , λέγω δή ὁ Ψυχή , τελειότης ὁ ἐπιστήμη , ὁ δέ ὑγιαστός , λέγω δή ὁ σῶμα , ὁ ὑγίεια τελειότης · ὁ γάρ ὑγιαστός καί ὁ ἐπιστημονικός δύναμις εἰμί καί ἀτελής , τελειόω δέ ὁ ἐπιστήμη τε καί ὁ | ὑγίεια . ὥστε εἰμί ὁ σῶμα h 1r ὕλη , ὁ δέ ψυχή εἶδος , εἰμί δέ ὁ μέν ὕλη δύναμις , ἐντελέχεια δέ ὁ εἶδος , διότι τελειωτικός ὁ δύναμις ἐν ὁ ὕλη ὁ εἶδος , καλῶς ἄρα ἐντελέχεια εἰμί ὁ ψυχή ὁρίζω . p . 414a11 δοκέω γάρ ἐν ὁ πάσχω καί διατίθημι ὁ ὁ ἐν-ὑπάρχω ἐνέργεια . ἐπεί εἶπον ὁ ἐπιστήμη καί ὁ ὑγίεια ἐνέργεια εἰμί ὁ ὑγιαστός καί ὁ ἐπιστημονικός , ἐπεί οὖον ὁ τυγχάνω δοκέω ἐνέργεια εἰμί ὁ ἐπιστήμη τε καί ὑγίεια , ἀλλά ὁ ἐμποιέω εἰς ὁ ὑγιαστός καί ὁ ἐπιστημονικός , οἷος ὁ ἰατρός ἢ ὁ ἐπιστήμων , διά οὗτος προσδιορίζω ὅτι ἐν ὁ πάσχω καί διατίθημι εἰμί ὁ ἐνέργεια ὁ ποιέω . οὗτος γάρ δείκνυμι καί ἐν ὁ φυσικός ὅτι εἷς εἰμί ὁ ἄμφω ἐνέργεια ὁ τε ποιέω καί ὁ πάσχω , καί εἰμί οὗτος ἐν ὁ πάσχω καί οὐ ἐν ὁ ποιέω · ἐκεῖνος γάρ ἀκίνητος εἰμί καί ὁ ἴδιος ἔχω τελειότης , ὁ δέ πάσχω εἰμί ὁ κινέω καί ἐκ δύναμις εἰς ἐνέργεια ἄγω . ὑπομιμνήσκω οὖν ἐγώ ὁ ἐκεῖσε εἴρω εἶπον οὗτος . διά οὗτος οὖν οὐ ἁπλόος ἐνέργεια εἶπον ἀλλά οἷος ἐνέργεια . p . 414a12 ὁ ψυχή δέ οὗτος ὅς ζῶ καί αἰσθάνομαι καί πρῶτος . δείκνυμι ὁ ἐπαγωγή ὅτι κατά ὅς πρῶτος ἕκαστος λέγω , οὗτος εἶδος εἰμί , κατά ὅς δέ δύο , οὗτος ὕλη καί ὑπόκειμαι μετάγω ὁ λόγος ἐπί ὁ ζητέω , τουτέστι ὁ ἔμψυχος · πρῶτος γάρ ὁ Ψυχή καί ζῶ καί αἰσθάνομαι καί διανοέομαι λέγω . οὐκοῦν εἶδος ὁ ψυχή , ὕλη δέ καί ὑπόκειμαι ὁ σῶμα . ζῶ δέ καί αἰσθάνομαι καί διανοέομαι εἶπον ὁ φυτικός τε καί ὁ ἄλογος καί ὁ λογικός ψυχή δηλόω , ἵνα ἐπί πᾶς Ψυχή ἁρμόζω ὁ λόγος . p . 414a14 τριχῶς γάρ λέγω ὁ οὐσία , καθάπερ εἶπον . ὅτι2 μέν τριχῶς ὁ οὐσία , δείκνυμι πρό ὀλίγος · ἐπεί δέ εἰμί ὁ τρίτος σημαίνω ὁ οὐσία ὁ ἐκ ἄμφω , εἰμί δέ καί ὁ ἔμψυχος ὁ ἐκ ἄμφω οὐσία , ἐκ Ψυχή τε καί σῶμα , ὅς ἀνάγκη ὁ μέν εἶδος εἰμί , ὁ δέ ὕλη ( οὗτος γάρ εἰμί ὁ ἐκ ἄμφω , ὁ ἐκ εἶδος καί ὕλη ) δείκνυμι δέ ὁ ψυχή οὐσία εἰμί ὁ κατά ὁ εἶδος , εἰμί εἄν ὁ σῶμα ὁ φυσικός ὀργανικός εἶδος ὁ ψυχή , καί οὖον ὁ σῶμα ὁ Ψυχή εἶδος . εἰμί δέ ὁ ψυχή εἶδος , ὕλη ἄρα ὁ σῶμα . ὁ δέ ὕλη δύναμις , φημί , τουτέστιν ἐν ὁ εἰμί δύναμις ὁ εἰμί ἔχω · ὁ σῶμα ἄρα δύναμις . ὁ δέ εἶδος ἐντελέχεια εἶα εἰμί ὁ δύναμις εἰμί , εἶδος δέ ὁ ψυχή · ὁ ψυχή ἄρα ἐντελέχεια . καλῶς ἄρα ἀποδίδωμι ὁ ὁρισμός ὁ Ψυχή ἐντελέχεια εἰμί λέγω σῶμα φυσικός ὀργανικός . p . 414a19 καί διά οὗτος καλῶς ὑπολαμβάνω , ὅς δοκέω ἄνευ σῶμα εἰμί μήτε σῶμα τίς ὁ ψυχή . δείκνυμι ὅτι καλῶς εἴρω ἐντελέχεια σῶμα ὁ ψυχή , ὅσπερ εἰμί αὐτός πρόκειμαι δείκνυμι ὡς γάρ διά ὁ πρῶτος μή ἱκανῶς οὗτος δείκνυμι , μηδέ ὁ αἴτιος ἀποδίδωμι διά ὅς ὁ ψυχή ἐντελέχεια , ἐπανέρχομαι ὡς οὗτος δείκνυμι ) , ἐκ ὁ οὖν δείκνυμι ἐπαινέω ὁ μήτε σῶμα ὁ ψυχή εἶπον εἰμί μήτε ἄνευ σῶμα . εἰμί γάρ σῶμα εἰμί ἐντελέχεια , οὐ ἄν εἰμί οὗτος σῶμα · οὖον γάρ ὁ τις τελειότης αὐτός εἰμί ἐκεῖνος ὅς εἰμί τελειότης . ἀλλά οὐδέ 〈 ἄνευ 〉 σῶμα ὁ ψυχή ( τίς εἄν ἔτι εἰμί ἐντελέχεια ; ) καί σῶμα τοιοῦτος , τουτέστι φυσικός ὀργανικός . ἐντεῦθεν δέ δοκέω εἄν πᾶς ψυχή ἀχώριστος λέγω εἰμί ὁ σῶμα · ἀλλά δεῖ εἰς ὅλος ὁ ὁ φιλόσοφος ἀποβλέπω ἔννοια καί ὁ ἔμπροσθεν εἴρω περί ὁ νόος ἀναμιμνήσκω · ὥστε εἰμί πανταχοῦ ὁ νόος χωριστός καί ἀθάνατος ἀποφαίνω , εἰμί ψυχή ἐνταῦθα ἀκούω ὁ τε φυτικός καί ὁ ἄλογος . ἄλλως τε καί ὁ νόος , καθό ἐντελέχεια εἰμί ὁ σῶμα , κατά οὗτος ἀχώριστος εἰμί . εἰμί δέ ἐντελέχεια ὁ σῶμα ἵημι ὁ οὐσία ὅστε πᾶς ἑαυτοῦ ὁ ἐνέργεια , ἀλλά οὗτος ὅς ἴσχω ἐκ ὁ σχέσις ὁ πρός ὁ σῶμα , ὅς μάλα εἰμί ὁ πρακτικός · οὗτος δέ ὁ ἐνέργεια ἀχωριστέω εἰμί ὁ σῶμα . καί ὥσπερ ὁ κυβερνήτης ἐντελέχεια εἰμί ὁ ναῦς , καθό κυβερνήτης , ἀχώριστος εἰμί ὁ ναῦς , ἐπεί δέ οὖον μόνος κυβερνήτης εἰμί ἀλλά καί ἄνθρωπος , ὡς δέ ἄνθρωπος μή εἰμί ἐντελέχεια ὁ ναός οὗτος καί χωριστός εἰμί , οὗτος καί ὁ ἡμέτερος ψυχή ὡς μέν ψυχή ἐντελέχεια εἰμί ὁ σῶμα οὗτος ἄνευ σῶμα οὐ ἄν εἰμί , ἐπεί δέ ἔχω τις καί χωριστός σῶμα ἐνέργεια , ὁ περί ὁ νοητός φημί , εἰς ὅς οὖον μόνος οὖον συμβάλλω ὁ σῶμα ἀλλά καί ἐμποδίζω , πρόδηλος ὅτι καί ὁ οὐσία ἔχω χωριστής , νόος τότε καί εἰμί καί λέγω , οὐκέτι μέντοι ψυχή εἰμί μή δύναμις , ὥσπερ καί ἐν σῶμα εἰμί δύναμις εἰμί νόος , ὡς καί αὐτός φημί . καί εἰμί ὅλως φύω παραφαντάζω ὁ περί ὁ νοητός ἀφάνταστος πάντῃ ἐνέργεια , καί οὗτος μή μάτην ἔχω ἐκ φύσις , ἀνάγκη καί ἐνεργέω ποτός οὗτος . καί οὗτος δέ ἕπω ὁ καί ὁ οὐσία αὐτός χωριστός εἰμί · περί δέ οὗτος εἶπον ἐν ὁ ἔμπροσθεν ἀκριβής . p . 414a22 καί οὐ ὥσπερ ὁ πρότερος εἰς σῶμα ἐναρμόζω αὐτός , οὐδείς προσδιορίζω ἐν τίς καί ποῖος . καί πρότερος μέμφομαι ὁ περί Ψυχή μέν διαλέγω , μηδείς δέ περί ὁ σῶμα ποιέω λόγος | ὁ δέχομαι αὐτός , ὡς δυνατός εἰμί κατά ὁ Πυθαγορικός γύθους ὁ τυγχάνω ψυχή εἰς ὁ τυγχάνω ἐνδύω σῶμα . καίτοι , φημί , οὐδέ φαίνω ὁ τυγχάνω εἶδος εἰς ὁ τυγχάνω γίγνομαι ὑπόκειμαι · οὖον γάρ ποτός ὁ γλῶσσα ψόφος γίγνομαι ἄν ὑπόκειμαι , οὐδέ ὁ ἀκοή ὀσφραντός ἢ ὁ ῥίς χυμός · οὐδέ κηρός δέχομαι ἄν ποτός ὁ ὄστρακον εἶδος ἢ χαλκός . οὐκοῦν εἰμί μή ὁ τυγχάνω εἶδος ὡς ὁ τυγχάνω γίγνομαι ὑπόκειμαι , εἶδος δέ ὁ ψυχή σῶμα , οὐ εἰς ὁ τυγχάνω γίγνομαι σῶμα . ὅσπερ ὁ παλαιός μέν οὖον προσδιορίζω , αὐτός δέ προσδιορίζω εἶπον σώμα φυσικός ὀργανικός . ὁ γάρ ἁπλόος Ψυχή ὁ ἀπλόος ὀργανικός σῶμα εἰμί ὑπόκειμαι , ὅσπερ νῦν ὁρίζω , ὁ δέ τοιόσδε Ψυχή ὁ τοιόσδε ὀργανικός σῶμα , οἷος εἰμί τυγχάνω λογικός μέν ὁ ὄρθιος καί χείρ χράω διά ὁ ὁ λόγος ὑπηρεσία , ἄλλος δέ ὁ γαμψώνυχος διά ὁ ἁρπακτικός , καί ἁπλόος πρός ὁ ἐνέργεια ἕκαστος Ψυχή καί ὁ ὁ σῶμα κατασκευάζω σχῆμα . οὗτος δέ καί ὁ Πλάτων πρό αὐτός ἀποφαίνω , ὡς φθάνω εἶπον · περί γάρ ὁ σχῆμα ὁ ἀνθρώπινος σῶμα εἶπον φημί ἰού γάρ ὅς γε μήποτε ὁράω ὁ εἰμί εἰς ὅδε ἥκω ὁ σχῆμα . εἰμί δέ λέγω ὁ νοητός · ὁ δέ νοητός γιγνώσκω μόνος ὁ λογικός ψυχή · μόνος ἄρα ὁ λογικός Ψυχή ὁ ἀνθρώπειος σῶμα οἰκέω . οὗτος δέ γίγνομαι κατά λόγος · ἕκαστος γάρ ὁ ἐντελέχεια ἐν ὁ δύναμις ὑπάρχω καί ὁ οἰκεῖος ὕλη φύω ἐγγίγνομαι . ὡς μέν οὖν ἐκεῖνος , φημί , λέγω περί Ψυχή μηδείς προσδιορίζω περί ὁ δεκτικός σῶμα , ἵημι κατά λόγος εἰμί οὔτε ὁ φαίνω ἀκόλουθος · ὡς δέ ἐγώ εἶπον τοιόσδε φημί ἐντελέχεια σῶμα ὁ Ψυχή , καί ὁ φαίνω οὕτως ἔχω μαρτυρέω καί ὁ λόγος . ὁ γάρ τις , φημί , ἐντελέχεια ἐν ἐκεῖνος γίγνομαι φύω , ὅς φύσις ἔχω δύναμις τοιοῦτος ἵημι · τοιοῦτος δέ εἰμί ὁ ἕκαστος προσεχής ὕλη . οὐδέ γάρ ὁ τυγχάνω ὕλη ὁ τυγχάνω εἶδος δέχομαι δύναμαι · οὐδέ γάρ κηρός δέχομαι ἄν ποτός ὁ ὁ οἰκίον εἶδος οὐδέ πάπυρος ὁ πλοῖον , οὐδέ ὁ τυγχάνω ἄρα σῶμα ὁ τυγχάνω Ψυχή δεκτικός εἄν εἰμί . ἀνάγκη ἄρα ὁ περί Ψυχή λόγος καί ὁ περί ὁ δεκτικός σῶμα συνεισάγω , ἐπεί καί ὁ πρός τίς οὗτος , ὁ ὕλη φημί καί ὁ εἶδος , ὁ δέ πρός τίς Χωρὶς ἀλλήλων ἢ εἰμί ἢ γιγνώσκω ἀδύνατος , ὅς τοιοῦτος εἰμί . p . 414a29 ὁ δέ δύναμις ὁ Ψυχή ὁ λέγω ὁ ὑπάρχω πᾶς , καθάπερ εἶπον , ὁ δέ τις αὐτός , ἔνιοι ἐσθίω εἷς μόνος . ὅπερ ὑπισχνέομαι πρό ὀλίγος εἴρω περί ὁ δύναμις ὁ Ψυχή , τίσις τίς τε καί πόσος ὑπάρχω , καί διά τίς αἴτιος καί ποῖος , τίνω δύναμις ἀχωριστέω εἰμί καί τίς τίνω χωρίζω , οὗτος νῦν λέγω , ὅτι ὁ μέν ἀγαθός ὁ χείρων ἀκολουθέω καί ἀχώριστος αὐτός εἰμί , οὗτος μέντοι δίχα ὁ ἀγαθός εἰμί δύναμαι . ὁ μέν γάρ ὑπάρχω μόνος ὁ φυτικός , ὁ δέ πρός οὗτος καί ὁ αἰσθητικός , ὅς ἕπω πάντως καί ὁ ὀρεκτικός · πᾶς γάρ ὁ αἴσθησις μετέχω ἀνάγκη μετέχω καί ὄρεξις , ὡς ἤδη τε δείκνυμι πρό ὀλίγος καί νῦν δείκνυμι · ὁ δέ πρός ὁ εἴρω καί ὁ διάνοια , οἷος ἄνθρωπος ἤ τις ἄλλος τοιοῦτος ἢ καί ἀγαθός δύναμις . ἅμα δέ διά οὗτος δείκνυμι ὅτι εἰμί ὁ πρῶτος καί ὁ δύο ἐν ὁ Ψυχή . p . 414a31 Δύναμις δέ εἶπον θρεπτικός . σημειωτέος ὅτι ἐν ὁ καταρίθμησις ὁ ψυχικός δύναμις πρότερος μέν ὁ ὀρεκτικός οὐ ἐντίθημι κατά ἑαυτοῦ ὡς πάντως τῆ αἰσθητικός συζεύγνυμι , ἔνθα λέγω ὅτι οὗτος ὁρίζω ὁ ψυχή , θρεπτικός , αἰσθητικός , διανοητικός , κινέω , νῦν δέ καί αὐτός ἐγκαταλέγω ὁ ἄλλος δύναμις . ἕτερος δέ οὗτος τε καί ὁ αἰσθητικός καί ὁ ὀρεκτικός , ἕτερος ἀντί ὁ ὁ ζῷον . ἐπάγω γάρ ὁ δέ ζῷον πᾶς ἔχω εἷς ὁ αἴσθησις , ὁ ἁφή . ὁ οὖν ζῷον , φημί , μετέχω ὁ τε θρεπτικός καί αἴσθησις καί ὄρεξις . εἶτα πάνυ ἐναργής οὗτος κατασκευάζω ὅτι πάντως , ἔνθα ἐν εἷς αἴσθησις εἰμί , πάντως ἀνάγκη ἐπιθυμία εἰμί καί ὄρεξις . διά οὗτος γοῦν ὁ ζῷον αἴσθησις ἔχω πᾶς · ἐν πᾶς γάρ πάντως εἰμί ὁ ἁφή , ἄν μή τις ἄλλος ὁ αἴσθησις · ὁ δέ αἴσθησις ὁ ἡδύς καί ὁ λυπηρός ἀντιλαμβάνω · ἔνθα δέ ὁ ἡδύς , ἐκεῖ πάντως καί ἐπιθυμία καί ὄρεξις · ὁ γάρ ἐπιθυμία ὁ ἡδύς εἰμί ἔφεσις . ὅθεν καί ὁ μόνος ὁ ἁφή μετέχω ὁράω διηχέω μέν πρόσειμι ὁ ἡδύς , συστέλλω δέ λυπηρός τις προσπελάζω εἶπον δέ ὅτι ὅς δέ αἴσθησις ὑπάρχω , οὗτος καί ἡδονή καί λύπη , προστίθημι δέ καί ὁ ἡδύς καί ὁ λυπηρός . καλῶς δέ πάνυ καί χρήσιμος χράω ὁ μετάβασις · ὁ γάρ ὄρεξις οὐ εἰμί ἡδονή ἀλλά ὁ ἡδύς . ὁρίζω δέ ὁ ὄρεξις ἐπιθυμία , θυμός , βούλομαι · ἕκαστος γάρ οὗτος ὄρεξις τίς εἰμί . δῆλος δέ ὅτι ἀπλόος μέν ὄρεξις ὁ ὁ αἰσθητικός ὑπάρχω , οὖον πᾶς δέ ὄρεξις . ὁ μέν γάρ ὁ ἁφή μόνος ἔχω ὁ κατά ἐπιθυμία ὑπάρχω ὄρεξις , ὁ δέ πᾶς ὁ αἴσθησις καί ὁ κατά θυμός · ὁράω γάρ ὁ τοιοῦτος ἀμυντικός εἰμί · ὁ δέ βούλησις μόνος εἰμί ὁ λόγος . ὥστε ὁμώνυμος ὁ ὄρεξις , καί ὁ ἐπιθυμία δέ ὡσαύτως , καί ὥσπερ ὁ διάθεσις εἰμί μέν | καί ἐπί ὁ ἕξις κατηγορέω κοινῶς , εἰμί δέ πάλιν καί ἀντιδιαστέλλω πρός ὁ ἕξις ἰδικός , οὗτος καί ὁ ὄρεξις λέγω καί κοινῶς ἐπί τε θυμός καί ἐπιθυμία καί ὁ λόγος ( καί γάρ ὁ θεῖον φημί καί ἐπιστήμη ὀρέγω ) , εἰμί δέ καί ἰδικός λέγω ὄρεξις ἐπί ὁ φυσικός κίνησις ἀντιδιαστέλλω πρός ὁ λόγος · καί ὁ ἐπιθυμία ὡσαύτως ὁ μέν εἰμί κοινός , ὁ δέ ἀντιδιαστέλλω πρός θυμός καί ὁ λόγος . p . 414b 6 ἔτι τε ὁ τροφή αἴσθησις ἔχω · ὁ γάρ ἁφή ὁ τροφή αἴσθησις . ὅτι2 ὁ αἴσθησις μετέχω καί ὄρεξις μετέχω , κἀν εἷς μόνος ὁ αἴσθησις ἔχω ὁ ἁφή , δείκνυμι ἤδη κοινός καί ὁλοσχερής ὁ συναισθάνομαι ὁ ἡδύς καί ὁ λυπηρός · ὁ δέ οὗτος συναισθάνομαι προσίημι μέν ὁ ἡδύς , ἀποστρέφω δέ ὁ λυπηρός · ὅς δέ προσίημι τίς , οὗτος καί ἐπιθυμέω · ὁ δέ ἐπιθυμία ὄρεξις τις ( διά οὗτος γάρ καί διαίρεσις ὁ ὄρεξις ποιέω ) · ὁ ἄρα αἴσθησις μετέχω διά αὐτός οὗτος καί ὄρεξις μετέχω . νῦν δέ προσεχής καί ἰδικός αὐτός οὗτος δείκνυμι , ὅτι ὁ ὁ ἁφή ἔχω πάντως καί ὄρεξις ἔχω . ὁ γάρ ἁφή , φημί , οὗτος αἰσθάνομαι , ὅς τρέφω ὁ ζῷον , τρέφω δέ ἐκ ὅς καί συνίστημι , συνίστημι δέ ἐκ ὁ τέσσαρες ποιότης , ξηρός , ὑγρός , θερμός , φυχραω , ἐν ὁ περι γένεσις εἰσέχω · ἐκ οὗτος ἄρα οὗτος ἄρα καί τρέφω · ἕκαστος γάρ ὁ οἰκεῖος τρέφω . ἔτι καί πῶς οὗτος τρέφω δείκνυμι · ὁ γάρ τροφή , φημί , διά θερμός γίγνομαι καί ξηρός , ὁ δέ ποτόν διά ὑγρός καί ψυχρός · οὗτος δέ ὁ ποιότης ὁ ἁφή κριτικός . ὅς δέ αἴσθησις ὁ τρέφω , οὗτος καί πεῖνα καί δίψα · ἑκάτερος δέ ἐπιθυμία διά ἔνδεια ὁ τρέφω , ὁ δέ ἐπιθυμία ὄρεξις . ξηρός γάρ καί θερμός καί ψυχρός καί ὑγρός τρέφω ὁ ζῶ πρῶτος · ὁ γάρ ὁ μή τοιοῦτος χυμός ἔφεσις κατά συμβαίνω γίγνομαι · οἷος γάρ ἥδυσμα ὁ τροφή εἰμί ὁ χυμός , ὡς αὐτός φημί . καί ὅτι μέν ὁ ποτόν διά ψυχρός γίγνομαι καί ὑγρός , καί ὁ ἰατρός φημί · γίγνομαι γάρ ὁ δίψα μή μόνος διά ξηρότης , ἀλλά καί διά θερμότης , ὥστε καί ὑπό ψυχρός μόνος ἀήρ παραμυθέομαι ὁ τοιοῦτος δίψα . ὥστε εἰμί ὁ ποτόν ὁ δίψα εἰμί φάρμακον ( ὕπιος τί γάρ , φημί Ὅμηρος , ῾ἀκέοντό τε ὁ δέ δίψα διά ξηρότης γίγνομαι ἢ θερμότης ( ἐν μέν ὁ πυρετός προφανής ὡς θερμότης ὁ δίψα αἴτιος · πολλάκις οὖν καί ὁ γαστήρ ὑγρότης πληρόω ποτός γίγνομαι ἔφεσις · ὅτι δέ καί διά ξηρότης γίγνομαι * * ) οὐκοῦν εἰμί ὁ ἐναντίος ὁ ἐναντίος ἴαμα , ὁ δέ δίψα διά ξηρότης γίγνομαι ἢ θερμότης , ψυχρός ἄρα καί ὑγρός ὁ ποτόν γίγνομαι . εἰμί δέ καί θερμός πολλάκις ἐν ὁ ποτός παραλαμβάνω , οὗτος κατά συμβαίνω ποιέω διά ἀσθένεια , εἰμί τυγχάνω , στόμαχος ὁ διά συνήθεια , ὥσπερ καί ὁ ἡδύς ὁ οἶνος καί ὁ προπωμα διά ὁ ἡδονά παραλαμβάνω , οὖον διά ὁ δίψα . εἰμί τοίνυν ὁ ποτόν ψυχρός γίγνομαι καί ὑγρός , ὁ τροφή ἐκ ἀνάγκη ξηρός γίγνομαι καί θερμός . εἰμί γάρ ἐκ ὅς εἰμί , οὗτος καί τρέφω , εἰμί δέ ἐκ ξηρός καί ὑγρός καί θερμός καί ψυχρός , πεῖνα δέ καί δίψα ἔφεσις ἀναπλήρωσις ὁ διαφορέω ἐκ ὁ οὐσία ἐγώ , διαφορέω δέ κατά πᾶς ὁ ποιότης ἐκ ὅς σύγκειμαι , γίγνομαι δέ ὁ ποτόν ψυχρός καί ὑγρός , ὁ τροφή ἄρα ξηρός καί θερμός ἐκ ἀνάγκη γίγνομαι . εἰμί γάρ μή εἰμί ἕτερος εἶδος τροφή παρά τε ὁ ποτόν καί ὁ ἰδίως λέγω τροφή ( εἰμί γάρ καί ὁ ποτόν τροφή τις ) , δέ ὁ τροφή ἐκ ὁ αὐτός γίγνομαι , ἐκ ὅς καί συνίστημι , ἀνάγκη πᾶς ὁ ποτός ψυχρός καί ὑγρός γίγνομαι , ὁ τροφή ξηρός γίγνομαι καί θερμός . καί εἰμί τροφή φυτός ὁ κόπρος , οὗτος δέ θερμός , οὖον μόνος ἄρα ξηρός ὁ τροφή γίγνομαι , ἀλλά καί θερμός . καί εἰμί προσφέρω οἶνος πολλάκις παύω πεῖνα καί δῆλος ὅτι οὐ ὅς ὑγρός ( μᾶλλον γάρ ἄν οὗτος ποιέω ὕδωρ · νῦν δέ οὖον ποιέω ) , δῆλος ἄρα ὅτι ὅς θερμός τρέφω · καί θερμός ἄρα ὁ τροφή γίγνομαι . ) εἰμί δέ εἰς οὗτος αὐτός καί λογικός ἐπιχειρέω . ὁ ἐκ ὁ κοινός εἰς ὁ ἰδικός διαίρεσις κατά τις ἀντίθεσις γίγνομαι ὁ ἀντίκειμαι · οἷος διαιρέω ὁ οὐσία εἰς ὁ σῶμα καί ὁ ἀσώματος , πάλιν ὁ σῶμα εἰς ὁ ἔμψυχος καί ὁ ἄψυχος , καί ὁ ζῷον εἰς ὁ λογικός καί ὁ ἄλογος , καί ὁ λογικός εἰς ὁ θνητός καί ὁ ἀθάνατος . καί δῆλος ὅτι οὗτος ὁ ἀντίθεσις ὡς ὁ ὁ κατά στέρησις εἰμί καί ἕξις · ἐπεί γάρ μή ἔχω τίς κατηγορέω ὁ ἀσώματος οὐσία , ἀπόφημι αὐτός ὁ σῶμα , ὁμοίως καί ἐπί ὁ ἄλλος . ὁ μέντοι ὁ ἐμψυχόω διαίρεσις εἰς ὁ ζῷον καί ζώφυτος καί φυτόν καί οὗτος ὅς κατά τις τοιοῦτος ἀντίθεσις λαμβάνω · ὅς γάρ ὑπάρχω ὁ ζῷον ἰδίως , οὗτος στερέω ὁ ζώφυτος , καί ὅς οὗτος ὑπάρχω , οὗτος στερέω ὁ φυτός . ἔτι ὁ χρῶμα ὁ διαίρεσις πρῶτος εἰς ὁ λευκός γίγνομαι καί μέλας ( ὁ γάρ ἄλλος ἐκ οὗτος ) οὗτος δέ ἐναντίος , καί ὁ ἀριθμός εἰς ὁ περισσός καί ὁ ἄρτιος . ὥσπερ δέ ὁ διάθεσις διαιρέω εἰς τε ὁ ἕξις καί ὁ ἰδίως λέγω διάθεσις , οὕτως ὁ τροφή εἰς ὁ ἰδίως τροφή καί ὁ ποτός . οὔκουν καί οὗτος ὁ διαίρεσις ὁ ἐκ ὁ κοινός κατά τίς ὁ ἀντίκειμαι ληπτέος . ἀλλά μήv οὔτε ὡς ὁ κατά στέρησις καί ἕξις δυνατός λαμβάνω οὔτε κατάφασις καί ἀπόφασις οὔτε πολύς μᾶλλον ὡς ὁ πρός τίς · μόνος ἄρα ὡς ὁ ἐναντίος ληπτέος ἀντιδιαιρέω . εἰμί τοίνυν ὁ ποτόν ψυχρός εἰμί καί ὑγρός , ὡμολογημένως ὁ τροφή ξηρός εἰμί καί θερμός . | οὐδείς δέ θαυμαστός , εἰμί ἅμα ὁ ἐναντίος πολλάκις ἐφίημι , λέγω δή ποτός τε καί τροφή , αὐτός δέ εἶπον ξηρός καί ὑγρός , θερμός καί ψυχρός · καί γάρ ἐκ οὗτος ἔχω ὁ σύστασις , ὅς διαφορέω εἰκότως εἰς ἀναπλήρωσις οὗτος κινέω ὁ ὄρεξις . ὁ γάρ ὁμοιόω ὁ ὅμοιος ἐφίημι · ἕκαστος οὖν ὁ στοιχεῖον ἐλλείπω , εἰκότως πᾶς γίγνομαι ἔφεσις . ἐκ ὅς μάλιστα δῆλος ὡς ξηρός μέν καί θερμός ὁ τροφή , ψυχρός δέ καί ὑγρός ὁ ποτός . εἰμί γάρ ἐκ ὁ τέσσαρες συνίστημι , πᾶς δέ γίγνομαι διαφόρησις , πεῖνα δέ καί δίψα πλήρωσις εἰμί ἔφεσις ὁ διαφορέω , θερμός ἄρα καί ξηρός , ψυχρός καί ὑγρός ἔφεσις πεῖνα καί δίψα · οὗτος γάρ μόνος ὁ διαφορέω ὄρεξις . καί ὅτι ξηρός μέν πεῖνα , ὑγρός δέ δίψα , προφανής · θερμός δέ καί ψυχρός πῶς μεριστέον ; εἰμί μέν γάρ ὁ δίψα ὁ θερμός ἀπονέμω , ἄτοπος · ἐν γάρ πυρετός , ὡς εἶπον , προφανῶς ψυχρός ὁ ἔφεσις · θερμότης γάρ ὁ ἐνοχλέω · συμβαίνω οὖν ὁ αὐτός καί εἷς ἔφεσις ὁ ἐναντίος εἰμί , καί ὁ δύο ἐναντίωσις ὁ τρεῖς μόριον ὁ εἷς ὄρεξις ἀποδίδωμι . ἄμφω δέ ἄτοπος , καί εὔλογος δύο μέν εἰμί ὁ ὄρεξις , δύο δέ ὁ ἀντίθεσις , ὅς ὁ ὄρεξις γίγνομαι , ἑκάτερος ἀντίθεσις εἷς τίς μόριον ἑκάτερος ὁ ὄρεξις ἀπονέμω ὁ φύσις . ὅταν δέ λέγω ψυχρός ἔφεσις , οὖον πάντως ὁ θιγγάνω λέγω ψυχρός , ἀλλά πάντως ὁ δύναμις . πολλάκις δέ καί ὁ ἕτερος οὗτος γίγνομαι ὄρεξις , οἷος ἢ τροφή ἢ ποτός , ὅταν ὁ ἕτερος οὗτος ἐνδεής ἔχω . λέγω δή ὁ ξηρός καί θερμός , ἢ ὁ ὑγρός καί ψυχρός . ὅτι δέ ὁ μέν τροφή οὖον μόνος ξηρός εἰμί ἀλλά καί θερμός , καί ὁ ποτόν οὖον μόνος ὑγρός ἀλλά καί ψυχρός , κατασκευάζω καί οὕτως ὁ φιλόσοφος · ὁ γάρ ξηρός , φημί , γῆ · ἐκ οὗτος ὁ καπνώδης ἀναθυμίασις , οὗτος δέ θερμός · ὁμοίως , φημί , καί ἐκ ὁ ὑγρός ὁ ἀτμιδώδης , οὗτος δέ ψυχρός · συνέπομαι ἄα ὁ μέν ξηρός ὁ θερμός , ὁ δέ ὑγρός ὁ ψυχρός . οὗτος δέ οὐ ὀχυρός · πᾶς γάρ εἰς πᾶς μεταβάλλω , καί μάλιστα ὁ ἐναντίος εἰς ὁ ἐναντίος . οὗτος οὖν ὁ ὑγρός καί θερμός ἐφίημι καί ὁ ἐναντίος ἐφίημι , ὅσπερ ἄλογος . ἐκ δέ ὁ εἴρω ἔχω ὁ αἴτιος διά ὅς προτιμάω ὁ αἴσθησις πᾶς ὁ ἁφή , καί οὗτος μή εἰμί οὐδείς ἄλλος εἰμί δύναμαι , ἄνευ δέ ὁ ἄλλος οὗτος , διότι οὗτος εἰμί ἀντίληψις , ἐκ ὅς ὁ εἰμί ἔχω · μή εἰμί οὖν ὁ ἁπτικός αἴσθησις ἀντίληψις οὐ ἴσχω ὁ διαφορέω ἐγώ οὐσία , οὗτος δέ ἄν οὐδέ ὀρέγω ὁ λείπω . εἰμί δέ οὗτος , οὐδέ ὁ πλήρωσις ἐπί εἰσέρχομαι ἔχω , ἐκ ὅς σῴζω ὁ ζῷον καί μή εἰμί ἐκ ἀνάγκη φθείρω . p . 414b9 ὁ δέ ἄλλος αἰσθητής κατά συμβεβηκός . δισσός εἰς οὗτος φέρω ὁ ἐξήγησις . ἢ γάρ ὁ ἁφή φημί ὁ ἄλλος αἰσθητής κατά συμβαίνω ἀντιλαμβάνω ἢ ὁ ὄρεξις . ἀντιλαμβάνω γάρ ὁ ἁφή πρῶτος μέν καί κατά ἑαυτοῦ θερμός ξηρός , ὑγρός ψυχρός · οὗτος γάρ ὁ ποιότης ἁπτός · ὁ δέ ἄλλος εἰμί λέγω ἀντιλαμβάνω , κατά συμβαίνω δηλονότι . οὗτος δέ οὖον μόνος ἐπί ὁ ἁφή , ἀλλά καί ἐπί ὁ ἄλλος αἴσθησις ἁρμόζω λέγω . ὁ γάρ ὀπτικός αἴσθησις πρῶτος μέν ὁ χρῶμα ἀντιλαμβάνω , κατά συμβαίνω δέ ὁ γλυκύς ἢ ὁ πικρός ἢ ὁ ὀξώδης , οἷος ἐάν ὁράω μέλι , ὡς μέν ξανθός ἀντιλαμβάνω κατά ἑαυτοῦ , ὡς δέ γλυκύς κατά συμβεβηκός . ἐπεί γάρ συνενεργέω ποτός ὁ δύο αἴσθησις , ὁ ὀπτικός λέγω καί ὁ γευστικός , οἶδα ὅτι ὁ τοιόσδε εἶδος γλυκύς εἰμί ἢ πικρός ἤ τίς τοιοῦτος εὐώδης τυγχάνω ἢ δυσώδης ] . οὕτως καί ὁ ἁφή πρῶτος μέν ὁ εἴρω ἀντιλαμβάνω , κατά συμβαίνω δέ καί ὁ ἄλλος . εἰμί γάρ μύω φέρω εἶπον ἅπτω ἄρτος , οἶδα ὅτι τοιόσδε ἔχω ποιότης καί τοιόσδε χρῶμα · καί εἰμί ἅπτω μέλι , οἶδα ὅτι γλυκύς καί ξανθός · ὁ αὐτός καί ἐπί ὁ λοιπός αἴσθησις . καί ὁ αἴτιος εἶπον διά ὁ συμφέρω ποτέ ὁ αἴσθησις , ἐπεί εἰμί τίς θεάομαι ἐν ὅς μήποτε συνενεργέω ὁ αἴσθησις , ποῖος μέν χρῶμα ἔχω οἶδα , οὐκέτι μέντοι καί ὁ ποιότης ὁ χυμός διακρίνω δύναμαι · ὁμοίως καί ἐπί ἁφή καί ὁ λοιπός . εἰμί μέν οὖν πρός ὁ ἁφή ἐκλαμβάνω ὁ ὁ δέ ἄλλος αἰσθητής κατά συμ - βαίνω , εἰμί ἄν οὗτος εἴρω , ὅς φημί ὁ Ἀλέξανδρος · ἤτοι ἐπεί τις νομίζω πᾶς ὁ αἴσθησις ἁφή εἰμί καί πᾶς ὁ αἰσθητός ἁπτός , ἐπεί δοκέω ἅπτω ἐκεῖνος ὁ ἀντίληψις γίγνομαι ( καί γάρ ὁ ἅπτω ὁ διαφανής καί ὁ ὄσφρησις ὁ διακονέω ὁ ὀσμή , ὅς δίοσμος λέγω , καί ὁ ἀκοή ὁμοίως ) . οὗτος οὖν διαστέλλω εἶπον ὅτι ὁ Ἄνων αἰσθητής κατά συμβαίνω διά ἁφή ἀντιλαμβάνω . // οὖον γάρ καθό ἅπτω ὁ διαφανής ὁ ὄψις ἀντιλαμβάνω ὁ ὁρατής οὐδέ ὁ ὄσφρησις ὁ ὀσφραντός οὐδέ ὁ ἀκοή ὁ ἀκουστής , ἀλλά συμβαίνω αὐτός ὁ ἅπτω οὗτος , διά ὅς ἀντιλαμβάνω ὁ οἰκέω αἰσθητής . οὖον γάρ ὥσπερ ὁ ἁφή ὁ οἰκέω αἰσθητής ἅπτω ἀντιλαμβάνω , οὗτος καί ὁ ἄλλος ὁ ἁφή ἔχω ὁ ἀντίληψις · οὖον γάρ ὁ χρῶμα ὁ ὄψις ἀντιλαμβάνω ἅπτω αὐτός , ἀλλά ὁ διαφανής διά ὅς ὁράω ὁ χρῶμα ἢ ὁ δέ ἄλλος αἰσθητής , φημί ὁ Ἀλέξανδρος , κατά συμβαίνω ὁ ἁφή εἶπον ἀντιληπτικός εἰμί , ὅτι οὗτος εἰμί ἀντιληπτικός , ὅς ἄλλος συμβαίνω . ὁ γάρ ἁπλόος καί πρῶτος σῶμα , ἐκ ὅς καί ὁ οὗτος οὗτος ὁρίζω ὅς εἰμί ὁ ἁφή ἀντιληπτικός · θερμός γάρ καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός ὁ εἰδοποιός καί ἁπλόος ὁ πρῶτος σῶμα διαφορά . ἐπεί οὖν ὁ ἄλλος . ὅς ὁ ἄλλος αἴσθησις | κατά h 3r ἑαυτοῦ ἀντιλαμβάνω , συμβαίνω ὁ σῶμα , ὅς ὁ ἁφή κύριος εἰμί ἀντιληπτικός , κατά συμβαίνω εἄν ἐκεῖνος ὁ ἁφή ἀντιλαμβάνω . || κύριος δέ ὁ ὁ ἄλλος αἰσθητής κατά συμβαίνω πρός ὁ ἐπιθυμία συντακτέον , ἵνα εἰμί ὁ σύνταξις οὕτως · ὅς δέ οὗτος , καί ἐπιθυμία · ὁ γάρ ἡδύς ὄρεξις οὗτος , ὁ δέ ἄλλος αἰσθητής κατά συμβεβηκός . ὀρέγω γάρ ὁ ἐπιθυμία πρῶτος διά ὅς τρέφω ὑγρός καί ξηρός , θερμός καί ψυχρός , κατά συμβαίνω δέ χυμός καί χρῶμα καί ὁ ἄλλος αἰσθητής . ὁ γάρ φέρω εἶπον λευκός οἶνος ἢ γλυκύς ἐπιθυμέω , κατά συμβαίνω οὗτος ὀρέγω διά τις συνεθισμός , ἐπεί πρῶτος ὑγρός καί ὅτι πρός οὗτος μᾶλλον ὑπακουστέον ὁ ὁ δέ ἄλλος κατά συμβεβηκός , ὁ ἕπομαι δείκνυμι · οὐδείς γάρ , φημί , εἰς τροφή συμβάλλω ψόφος οὐδέ χρῶμα . ὥστε πρός ὁ ὄρεξις ὁ ἀπόδοσις · διά ὅς γάρ τρέφω , φημί , οὗτος ὀρέγω , ὁ δέ ἄλλος κατά συμβεβηκός · ὡς γάρ προέρχομαι εἴρω , ὁ χυμός οἷος ἥδυσμα τίς εἰμί ὁ τρέφω , χυμός δέ λέγω ὁ τοιόσδε γεύστης ποιότης ὁ ἐπιγίγνομαι - μένω ὁ τρέφω . ψυχρός δέ ὁ ποτόν εἶπον , ὅτι κἀν θερμός ὁ ὕδωρ πίνω , τῆ θιγγάνω εἰμί θερμός , ὁ δέ δύναμις ψυχρός , ὅθεν σβέννυμι ὁ ἐκ ὁ διψάω ἐγγίγνομαι ξηρότης . καί ὁ ἀκριβῶς δέ διψάω ψυχρός ὀρέγω , ὅθεν οὐ ἄν εἰμί μή διά ἀνάγκη οὐδέ οἶνος προσίημι . τίς ἐν ; οὐ καί ὁ τοιόσδε χυμός συμβάλλω πρός σωτηρία ὁ ζῷον καί ἄλλος δέ λυμαίνομαι αὐτός ; λέγω οὖν ὅτι ὡς μέν σῶμα ἁπλόος ὑπό ξηρός καί ὑγρός , θερμός τε καί ψυχρός τρέφω , ὡς δέ καί · τοῖος ποιόω δήω καί τοιόσδε ἐν ὁ τροφή ποιότης . ἄλλως τε διά οὗτος οὐ ἐν πᾶς ὁ αὐτός ὁ τροφή ποιότης παραλαμβάνω διά ὁ πρός αὐτός ἀσυμμετρία ὁ τοιόσδε ὁ στοιχεῖον κρᾶσις . ἐπεί γάρ καί τοιόσδε ποιότης ἐκ ὁ τοιόσδε ὁ στοιχεῖον κρᾶσις ἐν ὁ σῦς - θετός ἐπιγίγνομαι κατά τις ὁ ἁπλόος τις ἐπικράτεια , εἰκότως ὅδε μέν ἐν ὅς φέρω εἶπον ἐπικρατέω ὁ θερμός , ὁ τοιόσδε χυμός προσφέρω , ὅστις ἐγγίγνομαι ὁ ψυχρός ἐπικρατέω · ὁ γάρ ἐναντίος ὁ ἐναντίος ἴαμα . ὥστε οὐ ἐπεί τοιόσδε ὁ χυμός , προσφέρω αὐτός ὁ αὐτός δήω , ἀλλά ἐπεί κατά ἐπικράτεια γίγνομαι ὁ ψυχρός τυγχάνω ἢ θερμός ἢ ξηρός ἢ ὑγρός . ὥστε πάλιν πρῶτος μέν οὗτος εἰμί ὁ τρέφω , κατά συμβαίνω δέ ὁ χυμός . πεῖνα δέ καί δίψα ἐπιθυμία . εἶπον ὁ ὁ ἁφή ἔχω αἰσθάνομαι τροφή , ὁ δέ αἰσθάνομαι τροφή καί πεινάω καί διψάω , ὁ δέ πεῖνα καί ὁ δίψα ἐπιθυμία εἰμί , ὁ δέ ἐπιθυμία ὄρεξις , συνάγω καί δείκνυμι ὅτι ὁ ὁ ἁπτικός αἴσθησις ἔχω ἕπω πάντως ὁ ὄρεξις . p . 414b 14 διασαφητέον δέ περί αὐτός ὕστερος . εἴρω γάρ ἐφεξῆς ἴδιος περί ἕκαστος δύναμις ψυχικός , εἴρω δέ καί περί ὁ ἴδιος αἰσθητής ἕκαστος αἴσθησις , ὅταν περί ὁ αἴσθησις αὐτός διαλέγω . p . 414b16 περι δέ φαντασία ἄδηλος , ὕστερος δέ ἐπισκεπτέος . Πρότερος μέν λέγω , ὥσπερ ὁ ὄρεξις ἕπω ὁ μετέχω αἴσθησις , οὗτος δέ καί ὁ φαντασία , ἡνίκα περί ὁ ἔντομος λέγω · νῦν δέ ἄδηλος φημί εἰμί , εἰμί πάντως ὁ αἴσθησις ἔχω καί φαντασία ἕπω . ὁ γάρ σπόγγος συναισθάνομαι μέν ὁ ἡδύς καί ὁ λυπηρός , φαντασία δέ οὐ ἄν εἰκότως ἔχω αὐτός τις ὑπονοέω , εἴπερ ἀγαθός μέν ὁ φαντασία ὁ αἴσθησις , ἐκεῖνος δέ οὐδείς ἄλλος αἴσθησις ἔχω πλήν ὁ ἁφή , ὥστε ὁ χείρων μή εἰμί οὐ ἄν εἰμί ὁ ἀγαθός . εἴρω δέ περί αὐτός καί ἐν οὗτος ὁ λόγος οὖς ὀλίγος καί ἔτι ἐντελής ἐν ὁ τρίτος , τίσις τε ὑπάρχω ὁ ζῷον καί τίσις οὖον . p . 414b16 ἔνιοι δέ πρός οὗτος ὑπάρχω καί ὁ κατά κινητικός . ὁ τάξις ὁ ψυχικός δύναμις παραδίδωμι ἅμα δηλόω ὅτι εἰμί ἐν αὐτός ὁ πρῶτος καί ὁ ὕστερος . ἐν τις μέν γάρ εἰμί μόνος ὁ θρεπτικός , ἐν τις δέ καί ὁ αἰσθητικός , ὅστις καί ὁ ὀρεκτικός ἕπω · πρός οὗτος ἐν τις καί ὁ φαντασία , ἐν ἄλλος καί ὁ κατά τόπος κινητικός . ἕτερος καί ὁ διανοητικός , ὅσπερ εἰμί δύναμις νόος , οἷος ἐν ἄνθρωπος . καί ἐν ὅς μέν ὁ ἀγαθός , πάντως καί ὁ χείρων οὐκέτι δέ καί ἔμπαλιν . // ὁ δέ ἄν εἰμί τίς τοιοῦτος ἕτερος καί τίμιος φημί περί δαίμων τις λέγω σύστοιχος πως ὁ ἀνθρώπειος φύσις · οὐδέ γάρ ἐκ ὁ ἀεί ἄνω κάθοδος καί ὑπόβασις ἄμεσος δεῖ μέχρι ἐγώ εἰμί , φημί , οὐδέ ὁ πτῶσις εὐθύς ἐν ὁ ἔσχατος γίγνομαι ὁ λογικός οὐσία , ἀλλά εἰμί καί οἷος μεσότης , ὅστις οὔτε οὗτος συμπέ - πλεκτός πρός ὁ ἀλογία ὡς ἐγώ , οὔτε μήv άσχετος εἰμί πρός αὐτός . καί ὁ ψυχή δέ φημί μή εὐθύς εἰς ὅδε καταπίπτω , ἀλλά πρότερος ἀέριος γίγνομαι ἐπί τις χρόνος ἀπαθής οὗτος ζωή ζώννυμι , οὖον μέντοι πάντῃ ἄσχετος πρός ὁ δύναμις ὁ ἄλογος · ὅς ἴσως αἰνίσσομαι διά οὗτος . p . 414b19 Δῆλος οὖν ὅτι ὁ αὐτός τρόπος εἷς ἄν εἰμί Ψυχή τε καί σχῆμα . δείκνυμι ὅτι εἰμί ἐν ὁ ψυχικός δύναμις ὁ πρότερος καί ὁ ὕστερος , βούλομαι λοιπός ἐντεῦθεν δείκνυμι ὅτι καλῶς ἐκ ὁ συγχέω μεταβαίνω ἐπί ὁ διαρθρόω καί ἐκ ὁ κοινός ἀποδίδωμι ὁρισμός ἐπί | ὁ ἴδιος ἕκαστος δύναμις ὁρισμός . μάλιστα μέν γάρ h 3v εἰμί καί ὁ κοινῶς κατηγορέω ὁ Ψυχή γένος εἰμί , οὐδέ οὕτως ἐσθίω ἐναπομένω ὁ φυσικός ἐν ὁ ὁ γένος ὁρισμός , ἀλλά μεταβαίνω ἐπί ὁ εἰδικός εἶδος · ὁ γάρ ἕκαστος γνῶσις ἐκ ὁ ἴδιος ἕκαστος ὑπάρχω γνωρίζω . ἐπεί δέ οὐ εἰμί γένος ὁ κοινῶς ὁ Ψυχή κατηγορέω , ἀλλά ὁμώνυμος φωνή κατά ὁ ὡς ἀπό εἷς καί πρός ἐν , γελοῖος ὁ ἐναπομένω ἐν ὁ κοινός λόγος . ὥσπερ γάρ ὁ σχῆμα ὁμώνυμος εἰμί φωνή , καί εἰμί οὗτος ὁρίζω τις εἴρω ὅτι σχῆμα εἰμί ὁ ὑπό τις ἤ τίνω ὁράω περιέχω , εἰμί μή ἐπεξέρχομαι ὁ κατά μέρος σχῆμα , τρίγωνος , τετράγωνος καί ὁ λοιπός , οὐδείς εἰμί διδάσκω ἐγώ περί σχῆμα ( οὖον γάρ εἰμί φύσις τις αὐτός κατά ἑαυτοῦ ἄνευ ὁ κατά μέρος , ὥσπερ εἰμί ὁ ὁ ζῷον φύσις τις ἰδιάζω πᾶς ἐφαρμόζω ὁ μερικός , ὁ ἄν μή εἰμί , οὐδείς κακός ὁ ζῷον δύναμαι εἰμί οὐσία ἔμψυχος αἰσθητικός ) , οὕτως οὐδέ ὁ περί Ψυχή κοινός λόγος ἀποδίδωμι εἰμί μή ἐπεξέρχομαι ὁ κατά μέρος , οὐδείς εἄν εἰμί διδάσκω , ἐπεί μηδέ γένος εἰμί Ψυχή . οὐδείς γάρ ἄλλος εἰμί ψυχή παρά ἕκαστος ὁ κατά μέρος , ὥσπερ οὐδέ ὁ σχῆμα ἕτερος τίς εἰμί παρά ἕκαστος οὖν σχῆμα , οἷος τρίγωνος ὁ τετράγωνος καί ὁ λοιπός . ἀλλά ὥσπερ ἐν ὁ σχῆμα πρῶτος μέν εἰμί ὁ τρίγωνος ( ἐν ὁ εὐθύγραμμος ἐπεί ὅς ὁ κύκλος ὁ πρῶτος ἔχω τάξις ἅτε ὑπό εἷς γραμμή περιέχω , δύο δέ ὁ ἡμικύκλιον ἢ ἁπλόος ὁ τμῆμα ἅτε ὑπό δύο γραμμή περιέχω , καί τρίτος ὁ τρίγωνος ὑπό τρεῖς περιέχω ) , ἐν δέ ὁ εὐθύγραμμος πρῶτος μέν ὁ τρίγωνος , δύο δέ ὁ τετρᾶς - γωνον · σύγκειμαι γάρ ἐκ δύο τρίγωνος · εἰμί γάρ ἐπίζευξις ὁ διαγώνιος ὁ τετράγωνος , ποιέω Β τρίγωνος ὀρθογώνιος · τρεῖς δέ συντίθημι τρίγωνος ὁ πεντάγωνος ποιέω , λέγω δή ὁ ΑΓΒ καί ABE καί EAB , τέσσαρες δέ ὁ ἑξάγωνος , ὁ τε AZE καί ὁ AEE * * , πέντε δέ ὁ ἑπτάγωνος , καί ἐφεξῆς τρίγωνος προστίθημι καί γωνία προστίθημι · πᾶς γάρ πολύγωνος ἐκ τρίγωνος ἔχω ὁ γένεσις , καί ἐν πᾶς πολύγωνος , ἄν επίζευξη εὐθύς δύο πλευρά ὑποτείνω , τρίγωνος ποιέω , καί πᾶς εἰς τρίγωνος διαιρέω · καί διά οὗτος ἀναιρέω ὁ τρίγωνος μέν οὐδείς ὁ ἐφεξῆς εἰμί , ἐκεῖνος δέ ἀναιρέω μένω ὁ τρίγωνος · ὥστε εἰμί ὁ πρότερος καί ὕστερος ἐν αὐτός , καί διά οὗτος ὅς κοινῶς αὐτός κατηγορέω σχῆμα οὐ εἰμί γένος , ἀλλά εἰμί περίληψις τις κεφαλαιώδης οὗτος , ὅς κατηγορέω · οὕτως οὖν καί ἐπί ὁ Ψυχή ἀναιρέω μέν ὁ θρεπτικός οὐδείς εἰμί ὁ ἄλλος ἐν ὁ θνητός ζῷον · καί γάρ καί ὁ αἴτιος εἶπον πολλάκις · ὁ δέ ἄλλος ἀναιρέω μόνος οὗτος εἰμί δύναμαι , ὡς ἐπί ὁ φυτός . εἰμί τοίνυν ὁ κοινῶς αὐτός κατηγορέω μή εἰμί οὐσία τις , γελοῖος ὁ μένω ἐπί ὁ κοινός λόγος · οὐδείς γάρ ἐκ αὐτός περί ὁ οὐσία ὁ Ψυχή εἶμι . διό ἀναγκαῖος ὁ περί ἕκαστος ἴδιος λόγος ἐπεξέρχομαι . p . 414b21 ἵημι γάρ ἐκεῖ σχῆμα παρά ὁ τρίγωνος εἰμί καί ἐφεξῆς οὔτε ἐνταῦθα ψυχή παρά ὁ εἴρω . ὁ μέν γάρ γένος φύσις εἰμί τις ἐν ὁ εἶδος μέν ὑπάρχω , ιοιον μέντοι ὁρισμός παρά ἕκαστος Ἴων εἶδος ἔχω , ὅσπερ ὁρισμός ἐφαρμόζω μέν ὁ εἶδος , οὐδείς δέ εἰμί αὐτός ἴδιος , ἀλλά ὁ οὐσία ὁ γένος εἰμί ἴδιος · ὁ μέντοι ὁ σχῆμα λόγος οὐδείς ἄλλος δηλωτικός εἰμί παρά ὁ κατά μέρος σχῆμα , ὅς κατηγορέω . διό οὖον μόνος εἰμί ἐν οὗτος ὥσπερ ὁ γένος ἐν ὁ εἶδος , ἀλλά καί οὗτος τίς εἰμί . ὁ γάρ ὑπό τις ἤ τίνω ὁράω περιέχω ἐξαρίθμησις εἰμί ὁ ἄημα , οὖον φύσις τις οἰκεῖος δηλέομαι , ὁ μέν κύκλος ὑπό τις , ὁ δέ τρίγωνος ὑπό τίνω . ὡς οὖν ὁ κοινός λόγος ἐν ὁ σχῆμα οὖον φύσις τις δηλωτικός παρά ὁ κατά μέρος σχῆμα , οὕτως οὐδέ ὁ ὁ Ψυχή κοινός λόγος . τεκμήριον δέ ὁ ἀναιρέω εἷς ἀνάπτω καί ὁ λοιπός , τρίγωνος μέν ὁ σχῆμα , ὁ θρεπτικός δέ δύναμις ὁ λοιπός . ἐπί ὅς δέ εἷς εἶδος ἀναιρέω ὁ λοιπάς ἀναιρέω , οὗτος ὁ κοινῶς κατηγορέω οὐ εἰμί γένος , ἀλλά ὁμώνυμος φωνή . p . 414b25 Διὸ γελοῖος ζητέω ὁ κοινός λόγος καί ἐπί καί ἐπί ἕτερος . Πῶς οὖν αὐτός ἀποδίδωμι κοινός λόγος ἐπί πᾶς Ψυχή , ὅστις οὐδείς Ψυχή εἰμί ἴδιος ; ἀλλά οὖον οὗτος φημί ὅτι οὖον δεῖ ὁ κοινός ἀποδίδωμι λόγος , ἀλλά ὅτι οὖον δεῖ οὗτος μόνος ζητέω οὐδέ νομίζω ἀρκέω ὁ ἀπόδοσις ὁ κοινός λόγος εἰς ὁ δηλόω ἐγώ ὁ οὐσία ὁ πρόκειμαι , ἀλλά δεῖ καί ὁ ὁ εἰδικός εἶδος ὁρισμός ἀποδίδωμι εἴπερ ὁ ἕκαστος οὐσία κατά ὁ ἰδίως ὑπάρχω . ὁ ὅλος οὖν οὗτος φημί ὅτι γέλοιος εἰμί ὁ κοινός λόγος ἀρκέω μόνος ἀφίημι ὁ ἴδιος ἕκαστος . μάλιστα μέν γάρ , εἰμί καί εἰμί τις ἐξαιρέω καί κοινός τις οὐσία ὁ ψυχή , οὐ ἐσθίω ὁ φυσικός ἐπί ὁ ὁράω οὗτος μένω , ἀλλά ζητέω ὁ εἰδικός ἕκαστος Ψυχή μετά ὁ ὑποβάλλω αὐτός ὕλη , ὥσπερ οὐδέ ἐπί ὁ ἔννοια ὁ κοινός ζῷον δεῖ καταμένω , ἀλλά καί περί ὁ εἰδικός ὁ σκέψις | ποιέω . νῦν δέ πολύς πλέω , ὅτε μηδέ γένος εἰμί ὁ ψυχή ἁπλόος · εἰμί δέ μή γένος , οὐδέ ὁ οὗτος ἑρμηνεύω λόγος ὅρος εἰμί · ὁ δέ ὁ πρᾶγμα οὐσία διά ὁ ἄκτωρ - σμάω εἴρω . γελοῖος ἄρα ὁ φυσικός μέχρι μόνος ὁ κοινός λόγος ἐγκαταμένω , ἀλλά ὥσπερ ὁ γεωμέτρης ὁρίζω κοινῶς ὁ σχῆμα προστίθημι ὁ εἰδικός ἕκαστος ὁ ἐν ὑπόστασις σχῆμα ἄκτωρ - σμούς , οὗτος δεῖ καί ἐγώ κοινῶς ὁ ἐνέργεια ὁ Ψυχή παραδίδωμι καί ἴδιος ὁ περί ἕκαστος οὐσία ψυχικός ποιέω λόγος . ἀεί γάρ ὁ ἐφεξῆς ὑπάρχω δύναμις ὁ πρότερος · ἐν τε ὁ τετράγωνος ὑπάρχω δύναμις ὁ τρίγωνος ( εἰμί γάρ επίζευξη , ὥσπερ εἶπον , ὁ ποιέω δύο τρίγωνος ὀρθογώνιος ) καί ἐπί ὁ Ψυχή ἔνθα εἰμί ὁ κατά τόπος κινητικός , ἐκεῖ πάντως καί ὁ αἰσθητικός , ἔνθα δέ οὗτος , ἐκεῖ καί ὁ θρεπτικός . οὐκέτι μέντοι , ἔνθα ὁ πρότερος , ἐκεῖ καί ὁ ὕστερος · ὁ τε γάρ θρεπτικός δίχα ὁ ἄλλος εἰμί ἐπί ὁ φυτός καί ὁ τρίγωνος δίχα ὁ ἐφεξῆς σχῆμα . ὥστε ὁ πρότερος εἰμί ἐν αὐτός καί ὁ ὕστερος · οὐκοῦν οὐ ἀρκέω ὁ κοινός λόγος , ἀλλά καί ἴδιος ἕκαστος ζητητέος ὁ λόγος . p . 414b 33 Ζεύς τίς δέ αἴτιος ὁ ἐφεξῆς οὕτως ἔχω , σκεπτέος . βούλομαι ἐντεῦθεν ὁ αἴτιος ἀποδίδωμι ὁ τάξις ὁ ψυχικός δύναμις , τίς ἕνεκα ὁ μέν ὕστερος οὐ ἄνευ ὁ πρότερος εἰμί , ὁ πρότερος δέ καί ὁ ὕστερος χωρίς . ἀλλά πρίν ὁ αἴτιος πωλέω , πρότερος ὅπως ἔχω τάξις διεξέρχομαι , ὅτι ὁ μέν αἰσθητικός οὐ ἄνευ ὁ θρεπτικός , ὁ θρεπτικός δέ ἄνευ ὁ αἰσθητικός · πάλιν ἐπί ὁ αἰσθητικός ὁ μέν ἄλλος Χωρὶς ὁ ἁπτικός οὖον δύναμαι εἰμί , οὗτος δέ Χωρὶς ἐκεῖνος εἰμί , καί ἀπλόος ὁ τίμιος οὐ ἄνευ ὁ καταδεής , οὗτος δέ Χωρὶς ἐκεῖνος δύναμαι . οἷος σπόγγος μέν καί ἀκαλήφη , ὅς φημί , καί εἰμί τίς ὅμοιος , μόνος ἁπτικός μετέχω , ὁ δέ χήμη καί ὁ ὄστρεον φημί πρός οὗτος καί ὁ γευστικός ἔχω · καί γάρ βόσκω , καί ὁράω ἐν αὐτός στόμα καί γαστήρ ἀνάλογος τίς · εἰμί δέ στόμα , ἐκ ἀνάγκη καί γευστικός αἴσθησις . ὄσφρησις δέ οὖον μετέχω · οὖον γάρ φαίνω ἐφάπτω δέλεαρ . ὅς δέ πορφύρα καί κῆρυξ πρός οὗτος ἔχω καί ὁ ὀσφραντικός · ἕπω γάρ αὐτός φημί ὁ δέλεαρ · ἀκουστικός δέ οὐκέτι ἔχω · οὖον γάρ φαίνω πάσχω τίς ὑπό ὁ ψόφος ἕτερος δέ πρός οὗτος ὁ τρεῖς καί ὁ ἀκουστικός ἔχω , οἷος ὁ ἀσπάλαξ · ὄμμα γάρ οὗτος στερέω . μᾶλλον δέ οὗτος μέν φημί ὁ Ἀριστοτέλης ὀφθαλμός ἔχω · φαίνω γάρ ὀφθαλμός ἔχω ὑπό ὁ δέρμα , ὁ φύσις αὐτός οὗτος μηχανάομαι , ἐπεί ὁ ζῷον οὗτος ὑπό γῆ διαιτάω ὁ στόμα διορύσσω ὁ γῆ καί οὗτος διαιτάω · ἵνα οὖν μή βλάπτω ὁ ὀφθαλμός διορύσσω ὁ γῆ , σκεπάζω οὗτος ὁ φύσις ὁ δέρμα . πᾶς γάρ ὁ κατά τόπος κινέω ζῷον ἀναγκαῖος ὁ φύσις καί ὀφθαλμός χορηγέω , ἵνα μή ἐπί κακός ἔχω ὁ κατά τόπος κίνησις κατά κρημνός φέρω . ἐν ὁ ἔνυδρος δέ εἰμί εὑρίσκω στερέω ὄψις , μή τοιοῦτος εἰμί αὐτός ὁ βλάβη ὁ ἐν ὕδωρ διαιτάω . ὥστε ἔνθα μέν ὄψις , ἐκεῖ καί ὁ λοιπός , ὁμοίως ἔνθα ἀκοή , καί ὁ ἐφεξῆς , καί ἐπί ὁ ἄλλος ὡσαύτως · οὐκέτι μέντοι ὁ ἔσχατος ὁ πρῶτος ἀκολουθέω . τάσσω δέ προσεχῶς ὑπέρ ὁ αἴσθησις ὁ ὀρεκτικός , ὅς καί πάντως ἕπω ὁ αἴσθησις , ἄν εἷς εἰμί , καί ὑπέρ οὗτος ὁ κατά τόπος κινητικός * * * ὅσπερ οὐ ἕπω ὁ κατά τόπος κινέω · μύρμηξ μέν γάρ καί μέλισσα καί ὁ τοιοῦτος ὁμολογουμένως μετέχω φαντασία . σκώληξ δέ καί ἁπλόος ὅσος ὁ κίνησις ἄτακτος ποιέω , φαντασία οὖον μετέχω , εἰμί δέ τις καί δίδωμι οὗτος ἀμυδρός δηλονότι τούτος καί μηδέ γιγνώσκω εἰμί εἰμί δύναμαι . ὁ αὐτός τάξις καί ἐπί ὁ λογικός δύναμις · εὔλογος γάρ ὁ οὐράνιος διάνοια μέν χράω σύστοιχος ὁ ἑαυτοῦ ζωή , ἐπεί ὅλως περίκειμαι σῶμα , δόξα δέ χράω οὖον τῆ ἄνευ λόγος , ἀλλά ὁ συμπέρασμα ὁ διάνοια . ὁ δέ φυτικός δύναμις θρεπτικός μέν καί αὐξητικός πάντως συνέπομαι , εἰμί καί μή ἀεί · χρόνος μέν γάρ ὁ αὐξητικός λήγω , μένω δέ ὁ θρεπτικός · γεννητικός δέ οὖον πᾶς ὑπάρχω , ὅς τροφή καί αὔξησις ὑπάρχω · ὁ τε γάρ ζῷον πολύς οὗτος στερέω , οἷος σκώληξ καί πᾶς ὁ ἐκ σῆψις γίγνομαι , καί πολύς ὁ αὐτόματος βοτάνη σπέρμα οὖον φέρω , καίτοι τρέφω καί αὐξάνω . πάντως μέντοι ὁ ἀγαθός ὁ χείρων ἔπειμι ἐν ὁ θνητός ζῷον , ὡς αὐτός εἶπον · ἐπί γάρ ὁ ἀίδιος διά αὐτός οὗτος ὁ ἀίδιος εἰμί ὁ φυτικός ἐκλείπω , ὁ ἀπορρέω ἐν ὁ θνητός ἀνυφαίνω , θυμός δέ καί ἐπιθυμία μηδείς εἰμί ὁ λυμαίνομαι ὅς δεῖ ἀμύνω · ὅθεν οὐδέ τοιοῦτος διωργάνωται μόριον ὁ ὁ τοιοῦτος ὁ Ψυχή δύναμις ὑπηρετέω . ἀλλά πρός λόγος ὁ ψυχικός ζωή καί ὁ σῶμα ὁ μέν ἄλογος πλάγιος καί κάτω νεύω διά ὁ χρόνιος ὁ ζωή , ὁ δέ ἄνθρωπος ὄρθιος τε καί σφαιρικός κατά ὁ ἄνω , ὡς ἔμπροσθεν εἴρω , ὁ μέν διά ὁ ἄλογος , ὁ δέ διά ὁ λογικός ζωή , ὁ ὄρθιος δείκνυμι ὡς καί ὁ ἄλογος ἀρτάω δεῖ ὁ λογικός καί πρός ἐκεῖνος νεύω · ὁ δέ οὐράνιος μόνος σφαιρικός ὁ σῶμα , μίμημα εἰμί ὁ νοερός αὐτός ζωή , κατά ὅς χαρακτηρίζω . ὁ δέ αἴτιος οὗτος λέγω ἐφεξῆς . p . 415a 6 καί ὁ αἰσθητικός δέ ὁ μέν ἔχω ὁ κατά τόπος κινητικός , ὁ δέ οὐ ἔχω . ὥσπερ ὁ μετέχω αἴσθησις πάντως καί θρεπτικός μετέχω , οὐκέτι μέντοι καί ἔμπαλιν , οὕτως ὁ μέν μετέχω ὁ κατά τόπος κινητικός πάντως καί αἴσθησις μετέχω , ἐπεί ἀγαθός οὗτος ὁ αἴσθησις , οὐκέτι δέ ὁ μετέχω αἴσθησις καί ὁ κατά τόπος μετέχω κινητικός , οἷος εἰμί πᾶς ὁ ζώφυτος · ῥιζόω γάρ οὗτος ἐν ὁ πέτρα καί ὅλος τόπος οὐ ἀμείβω . εἰμί μέν οὖν κίνησις λαμβάνω ὁ κατά ὅλος ὁ πρᾶγμα , ἐνδέχομαι αἴσθησις μέν ἔχω τις , κίνησις δέ μή ἔχω · εἰμί δέ ἁπλόος πᾶς ὁ κατά τόπος κίνησις , πάντως ἔνθα ἄν εἰμί αἴσθησις , καί μόνος ὁ ἁφή , ἐκεῖ καί ὁ κατά τόπος κίνησις ἢ κατά ὅλος ἢ κατά μέρος . διά οὗτος γάρ δίδωμι ὁ φύσις ὁ αἴσθησις οὗτος , ἵνα ἵημι μέν ἐπί ὁ ἡδύς τε καί ὠφέλιμος , ἐκκλίνω δέ ἀπό ὁ βλάπτω συναίσθησις αὐτός λαμβάνω ὁ μετέχω αὐτός . φαίνω γοῦν καί ὁ σπόγγος καί ὁ κοχλίας καί ἄλλος πλεῖστος ἀντίτυπος μέν θιγγάνω συστέλλω , ὑγρός δέ διηχέω . οὕτως ἄρα διά οὗτος ὁ αἴσθησις δίδωμι διά ὁ ἵημι μέν ἐπί ὁ συγγενής καί ἡδύς , ἐκκλίνω δέ ὁ βλαβερός · ὁ δέ ἵημι καί ἐκκλίνω , κινέω κατά τόπος εἰμί . p . 415a7 τελευταῖος δέ καί μικρός λογισμός καί οἷος ὁ ἄνθρωπος , ἢ εἶμι τίς τοιοῦτος ἄλλος εἶδος ὑπάρχω . δέ , φημί , λογισμός μετέχω καί διάνοια εἰκότως · ὁ γάρ πρᾶγμα ὅσος μᾶλλον ἐγγίζω ὁ εἷς ὁ πᾶς ἀρχή , ὁ μέν ποσός ἐλασσόω , ὑπεραίρω δέ κατά ὁ δύναμις , διότι ἐκεῖνος ἀριθμός ἐκτός εἰμί παντοδύναμος εἰμί · διό καί ὁ πλησιέστερα οὗτος συστέλλω μέν ὁ ποσός , αὐξάνω δέ ὁ δύναμις . διά οὗτος οὖν ὁ λογισμός καί διάνοια μετέχω ἐν ὁ θνητός ἐλαχύς εἰμί ὁ ἀριθμός , διότι ὁ δύναμις μέγας . p . 415a8 ὅς μέν γάρ ὑπάρχω λογισμός ὁ φθαρτός , καί ὁ λοιπάς πᾶς . ἀναγκαῖος προστίθημι ὁ φθαρτός · ἐν γάρ ὁ φθαρτός πᾶς ὁ προερέω ψυχικός δύναμις ὑπάρχω , καί ὁ τάξις αὐτός ὁ εἴρω . ὁ μέντοι θεῖον καί ἀθάνατος λογισμός μέν ἔχω δοκέω , ὁ δέ ἄλλος δύναμις μηδείς · πρός γάρ ὁ χρεία καί σωτηρία ὁ θνητός πᾶς ἐκεῖνος γίγνομαι . λογισμός δέ φημί ὁ διάνοια . οὖον θαυμαστός δέ καί ὁ θεῖος ζῷον , οἷος ὁ οὐράνιος , διά ὁ ἐπιπλοκή ὁ ὁ σῶμα χράω διάνοια , ἀνάλογος μέντοι τῆ ζωή αὐτός , οὐ ὥσπερ ὁ παρά ἐγώ ἐκ ἀπορία εἰς εὐπορία πρόειμι καί ἀπό ζήτησις εἰς εὕρεσις , ἀλλά αζήτητος διά τίνω πρῶτος συνάγω ὁ δύο , τοσοῦτος διαφίημι - Ρούσης ὁ τοιοῦτος διάνοια ὁ νόος , ὅτι ἐκεῖνος μέν εἷς ἐπιβολή περί - λαμβάνω ὁ γνωστός , οὗτος δέ μετάβασις τις δήω , ἀπράγμων μέντοι , καί ἀπορία καί ζήτησις οὖον προηγέομαι . p . 415a10 ἀλλά ὁ μέν οὐδέ φαντασία , ὁ δέ οὗτος μόνος ζῶ . ὁ γάρ μή μετέχω λόγος ὁ τέλειος [ οὗτος ] κατά φαντασία ζῶ . ὁ δέ οὗτος μόνος ζῶ εἶπον πρός ἀντιδιαστολή ὁ λογισμός , ἐπεί ζῶ καί ὁ αἴσθησις , ἀλλά ἕκαστος κτάομαι ὁ τίμιος ὁ ἐν ἑαυτοῦ χαρακτηρίζω . τις δέ καί ὁ αἴσθησις μεταλαμβάνω φαντασία οὐ ἔχω · οὗτος γάρ δοκέω λέγω . εἰμί δέ ἄπορος ὁ λόγος · εἰμί γάρ ὁ αἴσθησις μετέχω καί ὄρεξις ἔχω , ὁ δέ ὄρεξις ὁ ἄπειμι εἰμί ( ὁ γάρ πάρειμι οὐ εἰμί ὄρεξις ) , ὁ δέ ὀρέγω ὁ μή πάρειμι οἷος διά ἀνατύπωσις αὐτός γίγνομαι , πῶς οἷος τε ὁ ὄρεξις μετέχω , αὐτός δέ εἶπον ὁ αἴσθησις , μή μετέχω καί φαντασία ; ὁ δέ περί οὗτος λόγος ζητέω ἀκριβής , ὅταν ὁ περί ὁ φαντασία προχειρίζω λόγος ὁ φιλόσοφος . διαλέγω γάρ περί αὐτός καί ἐνταῦθα μέν , μάλιστα δέ ἐν ὁ τρίτος βιβλίον . δύναμαι δέ λέγω ἀπλόος τις φαντασία μή ἐγώ - τίκτω , ὅσος μηδέ αἴσθησις , οἷος ὁ φυτός . p . 415a11 περι δέ ὁ θεωρητικός νόος ἕτερος λόγος . ἐνταῦθα πάλιν δῆλος εἰμί χωρίζω ὁ νόος καί μή συναριθμέω ὁ ἄλλος ὁ Ψυχή δύναμις . ἐνταῦθα δέ πάλιν ὁ Ἀλέξανδρος φημί αὐτός λέγω περί ὁ θεῖον νόος ὁ ἐν ὁ ἀίδιος . ἀλλά οὖον πόρρω ὁ περί αὐτός εἴρω , ἔνθα λέγω “ περί δέ ὁ νόος καί ὁ θεωρητικός δύναμις οὐδείς πω φανερός , ἀλλά ἔοικα Ψυχή γένος ἕτερος εἰμί , καί οὗτος μόνος ἐνδέχομαι χωρίζω ” . μονονού γάρ ἐνταῦθα ὁ αὐτός φημί · ἐκεῖ μέν γάρ λέγω “ οὐδείς πω φανερός ” , ἐνταῦθα δέ “ ἕτερος λόγος ” . ἀλλά ὅμως οὐ ἄν εἶπον τις ἐκεῖνος περί ὁ θεῖον νόος λέγω · οὖον γάρ δή χωρίζω ὁ σῶμα ἐκεῖνος , εἴπερ ἀίδιος εἰμί . εἶτα καί ἐπάγω “ ὁ δέ λοιπάς μόριον ὁ Ψυχή ” , ἀντιδιαστέλλω πρός οὗτος . εἰμί δέ μηδέ μετέχω ἐκεῖνος οὗτος ὁ δύναμις , ὡς ἄρτιος εἴρω , ἀλλά ὁ ἡμέτερος εἰμί δηλονότι ὁ καί χωριστός ὁ σῶμα ἐν ὅς εἰμί καί μόριον εἰμί ὁ ὅλος Ψυχή ὁ ἐν ὁ ζῷον , ἄλλως τε αὐτός ἐν ὁ εφέ - ξέω βιβλίον ὁ ἠθικός πραγματεία φημί ὅτι πρακτικός νόος ὁ ἡμέτερος εἰμί καί οὐ ὁ θεῖος ( ἡμέτερος γάρ ὁ κατά νόος πρᾶξις ) , οὗτος δέ αὐτός εἰμί ὁ θεωρητικός κατά ὁ ὑπόκειμαι μόνος ὁ τέλος διαφέρω , οὐ ἄν λέγω περί ὁ θεῖον λέγω περί δέ ὁ θεωρητικός νόος , ἀλλά περί ὁ ἡμέτερος . καλῶς δέ φημί ἕτερος λόγος εἰμί περί οὗτος · ὡς γάρ εἶπον πολλάκις , αὐτός φημί ἐν τε ὁ περι μόριον καί ἐν ὁ E ὁ μετά ὁ φυσικός , ὅτι φυσικός ὁ διαλέγω περί Ψυχή οὖον πᾶς , ἀλλά ὅσος μή ἄνευ ὁ ὕλη · ἐπεί οὖν ὁ θεωρητικός νόος χωριστός εἰμί , εἰκότως h 5r φημί ἕτερος λόγος εἰμί περί αὐτός · θεολόγος γάρ ὁ περί ὁ χωριστής εἶδος διαλέγω . ἀλλά ὅμως , ὥσπερ εἴωθα , καθάπερ ἐν ὁ φυσικός πρός ὁ τέλος ἀνάγω ἑαυτοῦ ἐπί ὁ χωριστός αἴτιος ὁ φύω - Σίκων πρᾶγμα περί ὁ ἀκίνητος αἴτιος διαλέγω , οὗτος καί ἐνταῦθα μετά ὁ διαλέγω περί ὁ ἄλλος ἀνάγω ἑαυτοῦ καί ἐπί ὁ νόος . ἀνακ - παῖος δέ προστίθημι ὁ θεωρητικός · εἰμί γάρ καί ὁ αὐτός εἰμί ὁ πρακπροχειριζω τικῷ κατά ὁ ὑπόκειμαι , ἀλλά οὖν ὡς μέν πρακτικός ἀχώριστος ἔχω ὁ ἐνέργεια ὁ σῶμα · περί γάρ οὗτος πᾶς πρᾶξις · ὥστε ἐπεί χωρίζω ὁ νόος οὐ ὡς πρακτικός χωρίζω ( οὗτος γάρ ἀχώριστος ) ὡς θεωρητικός , διά οὗτος ὁ θεωρητικός εἶπον . p . 415a 12 ὅτι2 μέν οὖν ὁ περί οὗτος ἕκαστος λόγος οὗτος οἰκεῖος καί περί Ψυχή , δῆλος . δείκνυμι γάρ ὅτι ἐν ὅς ὁ κοινός λόγος οὐ εἰμί ἴδιος τις φύσις παρά ὁ ὅς κατηγορέω , γελοῖος ὁ ἐναπομένω ἐν ὁ κοινός λόγος , ἀλλά δεῖ καί ὁ περί ἕκαστος ὁ σημαίνω ὑπό ὁ κοινός λόγος προχειρίζω διδασκαλία . ἐπεί οὖν τοιοῦτος καί ὁ κοινός περί Ψυχή λόγος , ἀναγκαῖος ὁ περί Ψυχή διαλέγω ὁ περί ἕκαστος δύναμις ψυχικός ποιέω λόγος . ἀναγκαῖος δέ ὁ μέλλω περί οὗτος σκέψις ποιέω λαμβάνω ἕκαστος αὐτός τίς εἰμί . ἀποδίδωμι ὁ κοινός περί Ψυχή λόγος , εἶτα δείκνυμι ἐφεξῆς ὅτι οὖον δεῖ μέχρι ὁ κοινός λόγος ἵστημι , ἀλλά ἴδιος περί ἕκαστος ὁ ψυχικός δύναμις διαλέγω , διότι ὁ κοινῶς αὐτός κατηγορέω οὐ εἰμί γένος ( εἰμί γάρ ἐν αὐτός ὁ πρότερος ὁ ὕστερος · ἐν ὅς μέν γάρ ὁ ἀγαθός , οἷος ὁ λογικός , ἐν οὗτος καί ὁ λοιπός , οὖον μέντοι καί ἔμπαλιν . ὁμοίως δέ καί ἐπί ὁ μόριον , οἷος ἐπί ὁ αἰσθητικός , ὁ μέν ὁ ἄλλος τις αἰσθητικός δύναμις μετέχω πάντως καί ἁφή μετέχω . ὁ δέ ἁφή οὖον πάντως καί ὁ ἄλλος τις · σπόγγος γοῦν καί ἀκαλήφη καί εἰμί τίς τοιοῦτος μόνος ἁφή μετέχω · φαίνω γάρ συστέλλω ἅπτω τις καί διηχέω ) ἐπεί οὖν ἀναγκαῖος ὁ περί ἕκαστος ὁ ψυχικός δύναμις λόγος , δεῖ , φημί , ὁ Μέλ - λοντα περί αὐτός διαλαμβάνω ζητέω τίς τε εἰμί ὁ οὐσία αὐτός ἕκαστος , εἶτα , φημί , καί περί ὁ ἔχω , τουτέστιν ὁ ἰδίως καί κατά ἑαυτοῦ συμβεβηκός . κατά ἑαυτοῦ δέ συμβεβηκός λέγω ὁ ὁμολογέω ὁ δύναμις οὗτος ὑπάρχω · οὗτος γάρ πρός ὁ λῆψις ὁ ὁρισμός καί ὁ οὐσία συμβάλλω , οἷος ὅτι ὁ ζῶ ὁ σῶμα ἀπό ὁ φυτικός , ὅτι εἰμί ἐν αὐτός ὁ πρῶτος καί ὁ ὕστερος , ὅτι ὁ αἴσθησις μείζων μέν αἰσθητής ἀντιλαμβάνω οὐκέτι μετά ἐκεῖνος ὁ κακός δύναμαι ἀντιλαμβάνω ὁ γάρ πληκτικός χυμός γεύω ὁ ἠρεμαῖος τέρας οὐ ἐπαείδω , καί ὁ μέγας ψόφος ἀκούω ἀνεπαίσθητος εἰμί πρός ὁ κακός , οἷος ψιθυρισμός · ὁμοίως ὁ πρός ὁ ἥλιος ἀτενίζω ἀναγιγνώσκω οὖον δύναμαι οὐδέ ὁ ἄλλος ἀκριβῶς ὁρατής ἀντιλαμβάνω · ὁμοίως καί ἐπί ὁ ἁφή ὁ θερμός ὁ ψυχρός σφοδρός ἅπτω ὁ χλιαρός οὐ ἐπαείδω ) , ὁ δέ νόος ἐναντίος ἔχω · ὅσος γάρ ὁ μείζων νοητός ἀντιλαμβάνω , τοσοῦτος ἀκριβής εἰμί περί ὁ ἀντίληψις ὁ κακός , καί ὁ μέν αἴσθησις ὁ ὑπερβολή ὁ αἰσθητής φθείρω ( ὑπερβολή γάρ φάος ἢ ζόφος φθείρω ὁ ὄψις , ὁμοίως καί ἐπί ὁ ἄλλος ) , ὁ δέ νόος ὁ μείζων νοητός ὁ ἀντίληψις ὀξυδερκής ποιέω . οὗτος μέν οὖν ὁ κατά ἑαυτοῦ συμβεβηκός ὁ ψυχικός δύναμις καί ὁ ὅμοιος οὗτος ὁμολογέω εἰμί πρός ὁ λῆψις ὁ οὐσία καί ὁ ὁρισμός συμβάλλω . λέγω δέ αὐτός ὅτι μετά ὁ περί ὁ οὐσία λόγος δεῖ εἶπον καί περί ὁ ἔχω ὁ οὐσία , περί ὁ ἄδηλος λέγω κατά ἑαυτοῦ συμβεβηκός , ὅστις ἐκ ὁ εὕρεσις ὁ οὐσία ἀναφαίνω , οἷος εἰμί χωριστός ἔχω ὁ οὐσία ὁ ἀχώριστος ( εὑρίσκω γάρ ἐκ ὁ ἀποδίδωμι ὁρισμός ὅτι ἀχώριστος ) , καί πότερος θνητός ἢ ἀθάνατος . ὁ δέ καί περί ὁ ἄλλος ἤτοι ὁ κατά συμβαίνω ὑπάρχω , οἷος εἰμί κινέω κατά συμβεβηκός , καί εἰμί ἐν τόπος εἰμί · ἢ ἔχω μέν εἶπον ὁ προσεχής ἰδίως συμβεβηκός , οἷος ὁ χόω - ριστὸν ὁ ἀχώριστος , ἄλλος δέ ὁ πρόσω , οἷος ὁ θνητός ἢ ἀθάνατος · ἤγουν ὅτι τις μέν κατά ἑαυτοῦ ἀντιλαμβάνω , τις δέ κατά συμβεβηκός , οἷος ὁ ὄψις κατά ἑαυτοῦ μέν χρῶμα , κατά συμβαίνω δέ εἰμί τυγχάνω σχῆμα . p . 415a14 ἀναγκαῖος δέ ὁ μέλλω περί οὗτος σκέψις λαμβάνω ἕκαστος αὐτός τίς εἰμί . ἐντεῦθεν βούλομαι ὁ τρόπος ὁ διδασκαλία ἐκτίθημι , ὅς μέλλω χράω περί ἕκαστος ὁ ψυχικός δύναμις . εἰμί γάρ πρῶτος μέν ὁ δύναμις , δύο δέ ὁ ἐνέργεια , πρότερος μέν περί ὁ ψυχικός ἐνέργεια διαλέγω , εἶτα περί ὁ δύναμις , διά ὁ σαφής εἰμί ὁ δύναμις ὁ ἐνέργεια , καί ἔτι πρό οὗτος περί ὁ ἀντίκειμαι ὁ δύναμις , ἀντίκειμαι δέ ὡς ὁ πρός τίς · ὁ γάρ τρέφω ὁ τροφή ἀντίκειμαι · ὁ γάρ θρέψις ὁ τροφή τρέφω καί τροφή εἰμί θρέψις , ὁμοίως ὁ ὅρασις ὁρατής ὅρασις , καί ἐπί ὁ ἄλλος ὡσαύτως . αὐτός οὖν οὗτος διά οὗτος κατασκευάζω βούλομαι , ὅτι δεῖ ὁ διζασκαλίας ἐκ ὁ ἀντίκειμαι κεῖμαι ἄρχω ὡς σαφής . p . 415a16 δέ χρή λέγω ἕκαστος αὐτός , οἷος τίς ὁ ἢ ὁ αἰσθητικός ἢ ὁ θρεπτικός , πρότερος ἔτι λεκτέος , τίς ὁ νοέω ἢ ὁ αἰσθάνομαι . εἰμί δεῖ , φημί , περί ὁ ψυχικός δύναμις διαλαμβάνω , αὐτός δέ εἶπον περί ὁ οὐσία ( ὁ γάρ ὁ δύναμις γιγνώσκω ὁ οὐσία γιγνώσκω γάρ ὅτι οὐσία εἰμί ἀσώματος ἐν ὑπόκειμαι σῶμα τοιόσδε | δύναμις h 5v ἔχω ) ἐπεί οὖν , φημί , περί ὁ δύναμις οἶδα διαλαμβάνω , ὁ δύναμις πρότερος ὁ ἐνέργεια , ἀναγκαῖος πρῶτος περί ὁ ἐνέργεια δεῖ διαλέγω . πῶς δέ πρότερος ὁ δύναμις ὁ ἐνέργεια , προστίθημι ὅτι ὁ λόγος : ὁ μέν γάρ δύναμις ὁ χρόνος πρότερος ὁ ἐνέργεια , ὁ μέντοι ἐνέργεια ὁ μέν χρόνος δύο , ὁ δέ λόγος πρότερος , ἀντί ὁ ὁ διδασκαλία · σαφής γάρ ἐγώ εἰμί ὁ ἐνέργεια ὁ δύναμαι , δεῖ δέ πανταχοῦ ἀπό ὁ σαφής ὁ ἀρχή ποιέω . ἢ ὡς ὁ Ἀλέξανδρος φημί , ὁ λόγος ἀντί ὁ ὁ τελειότης · τελειότης γάρ ὁ δύο - νάμη ὁ ἐνέργεια · οὗτος γάρ ἕνεκα ὁ δύναμις , ὁ δέ ὅς ἕνεκα πρότερος ὁ ἕνεκα ὁ . πᾶς γάρ ὁ μέν τέλος ὁ χρόνος ὕστερος , ὁ δέ λόγος πρότερος · προτίθημι γάρ ὁ λόγος ὁ τέλος , οὗτος ὁ πρός αὐτός ζητέω καί παρασκευάζω . καί ὁ φύσις δέ πᾶς ἕνεκα ὁ ποιέω . εἰμί γάρ καί μή γιγνώσκω ὁ ποιέω μηδέ προτίθημι περί αὐτός , ἀλλά οὖν φυσικός πρός τίς τέλος ὁράω αὐτός ὁ ἐνέργεια . εἰκότως οὖν πρότερος ὁ δύναμις ὁ περί ὁ ἐνέργεια προχειρίζω λόγος ὡς πρότερος ὁ τε γνῶσις ὁ ἡμέτερος διά ὁ σαφήνεια καί ὁ τέλος . εἰμί δέ οὗτος , φημί , τουτέστιν εἰμί περί ὁ σαφής καί πρῶτος πρότερος δεῖ ποιέω ὁ λόγος , σαφής δέ ὁ ἐνέργεια ὁ ἀντίκειμαι αὐτός , περί ὁ ἀντίκειμαι ἄρα πρῶτος δεῖ ποιέω ὁ λόγος . ἀντίκειμαι δέ ὡς πρός τίς · ὁ γάρ αἴσθησις αἰσθητής εἰμί αἴσθησις , καί ὁ νόησις νοητός νόησις , καί ὁ θρέψις ὁ τροφή εἰμί θρέψις . ὅτι . δέ ὁ μέν δύναμις ὁ ἐνέργεια πρῶτος ὁ λόγος , καί ὁ ἐνέργεια ὁ ἀντίκειμαι , τίς τε εἰμί καθόλου ὁ ὁ λόγος πρῶτος , ἐν ὁ Θ ὁ μετά ὁ φυσικός λέγω · ὅς γάρ ἐν ὁ ὁρισμός παραλαμβάνω τις , οὗτος πρῶτος ἐκεῖνος ὁρίζω ὁ λόγος . ὁ μέν οὖν δύναμις ὁρίζω χρεία ἔχω ὁ ἐνέργεια , οἷος ὁρίζω ὁ ὄψις λέγω δύναμις ἀπό ὅς ὁ ὁράω , ὅσπερ εἰμί ἐνεργέω · οὐκέτι δέ ὁ ἐνέργεια ὁρίζω προσχράομαι ὁ δύναμις · ὁ γάρ ὁράω εἰμί ὁ ἀντιλαμβάνω ὁ ὁρατής , τουτέστι ὁ χρῶμα . πάλιν ὁ ἐνέργεια κατά ὁ αὐτός λόγος πρότερος εἰμί ὁ ἀντίκειμαι , περί ὁ ὁ ἐνέργεια · ὁρίζω γάρ ὁ ἐνέργεια ὁ κατά ὁ ὁράω , προσχράομαι ὁ ὁρατός ( ὁ γάρ ὁράω φημί ἀντίληψις χρῶμα εἰμί ) , οὐκέτι δέ ὁ ὁ χρῶμα λόγος ἐν-περιέχω ὁ ὁράω . ὁ μέν οὖν χρῶμα ὡς μέν ὁρατός πρός τίς εἰμί , πρός τίς δέ εἰμί ὅς ὁ εἰμί αὐτός εἰμί ὁ πρός τίς πως ἔχω · ἐν οὗτος γάρ ἀνάγκη ἐν ὁ ἑκάτερος λόγος ἕτερος ἐμπεριέχω - ἕπομαι · ὡς δέ χρῶμα οὐ εἰμί ὁ πρός τίς · διό οὐ ἀνάγκη παραλαμβάνω - ἕπομαι ἐν ὁ ὁρισμός αὐτός ὁ ὁράω . οὗτος οὖν ὁ λόγος πρῶτος ὅς ἐν ὁ ὁρισμός παραλαμβάνω . οὗτος δέ ἔτι πρότερος δεῖ ὁ ἀντίκειμαι θεωρέω . καί ἄρχω ὁ βιβλίον λέγω ὕδω ζητέω , εἰμί δήω περί ὁ ἀντίκειμαι ὁ ἐνέργεια πρότερος διαλαμβάνω , καί νῦν φημί ὅτι ἀπό οὗτος ἀρκτέος ὁ διδασκαλία ὡς σαφής καί ὁ φύσις πρῶτος . ὡς γάρ ἐν κατηγορία δείκνυμι , αἴσθησις μέν εἰμί πᾶς ἀνάγκη εἰμί καί αἰσθητός , καί θρέψις εἰμί ἀνάγκη πᾶς εἰμί καί τροφή , καί ἀναιρέω οὗτος οὔτε αἴσθησις ἵημι θρέψις εἰμί · θρέψις δέ καί αἴσθησις ἀναιρέω ὁ ὅς ὁ αἴσθησις ἀντιληπτικός καί ὁ ὅς τρέφω ὁ τρέφω οὐδείς κωλύω εἰμί . καί γάρ εἰμί μή ὡς αἰσθητός πρῶτος αἴσθησις , ἀλλά οὖν προυπάρχω γε αὐτός ὡς ὅδε τις . τίς δέ εἰμί ὁ ἀντίκειμαι ὁ ἀπό ὁ ψυχικός δύναμις ἐνέργεια , ὁ τρέφω , ὁ αἰσθάνομαι , ὁ νοέω , ἐπάγω · περί τροφή γάρ , φημί , καί αἰσθητής καί νοητός . καί ἐπί μέν ὁ θρεπτικός δύναμις πρῶτος περί τροφή διαλέγω · ἐπί δέ ὁ γεννητικός καί ὁ αὐξητικός ἐπεί μή εὑρίσκω ἀντίκειμαι τίς ἀνάλογος ὁ τροφή ( οὖον γάρ ὥσπερ εἰμί ἔξω ὁ θρέψις ὁ τροφή , οὗτος καί ἐπί ἐκεῖνος · ἐν αὐτός γάρ εἰμί ὁ αὐξάνω ὁ αὐξητικός δύναμις · ὁμοίως ὁ γεννάω ὁμοῖος εἰμί ὁ γεννάω , ὥστε ὅσος λέγω περί ὁ γεννάω , τοσοῦτος καί περί ὁ γεννάω , καί οὐδείς δεῖ περί αὐτός ἴδιος εἶπον , καί πᾶς προφανής ὅτι ὅμοιος ὁ γεννάω ὁ τίκτω , ἐπεί ὁ τροφή ἄπορος ὁ λόγος , ὡς μανθάνω ) , διά οὗτος οὖν ἀπό ὁ τέλος ποιέω οὗτος ὁ διδασκαλία , ὁ αὐξητικός λέγω καί γεννητικός . τέλος δέ ὁ μέν γεννητικός δύναμις ὁ ὁ θεῖον μίμησις · ἐπεί γάρ πᾶς μέν ὁ πρῶτος ἐφίημι καί ὁ ἐν ἐκεῖνος ἀιδιότης , οὖον δύναμαι δέ ὁ φθαρτός ὁ ὁ αὐτός μένω κατά ἀριθμός μιμέομαι ὁ ὁ θεῖον ἀιδιότης , ὁ γεννάω ἕτερος οἷος αὐτός ὁ ἀιδιότης μιμέομαι . τέλος δέ ὁ αὐξητικός ὁ ἄγω ὁ αὐξάνω εἰς ὁ τέλειος καί κατά φύσις εἶδος , εἰς ὅς γίγνομαι ὁ τέλειος ὁ φύσις ἐνεργέω ἐνέργεια , λέγω ὁ γεννητικός . ἐκ ὁ τέλος οὖν ὁ περί οὗτος ποιέω διδασκαλία . εἰμί δέ τις ἀκριβῶς ἐπισκέπτομαι , καί ὁ θρεπτικός ἀπό ὁ τέλος διδάσκω , ὡς ὁ ὁρισμός αὐτός δηλόω . ὁρίζω γάρ αὐτός οὕτως · δύναμις εἰμί , φημί , οἷος τε εἰμί σῴζω ὁ ἔχω αὐτός , καθό ἔχω ὁ εἰμί , ὁ ἄνθρωπος , καθό ἄνθρωπος , καί ὁ λοιπός . p . 415a 22 οἷος περί τροφή καί αἰσθητής καί νοητός . πρό γάρ ὁ θρεπτικός δύναμις διδάσκω τίς ποτός εἰμί τροφή , καί πρό ὁ αἰσθητικός δύναμις τίς ποτός εἰμί αἰσθητός . οὐκέτι δέ περί ὁ νόος μέλλω διδάσκω πρότερος περί ὁ νοητός διαλέγω · ἀσαφής γάρ ἐνταῦθα ὁ ἀντίκειμαι ὁ νόος , λέγω ὁ νοητός . ἀλλά ἐπεί οὔπω οὗτος διερῶ , λέγω δή ὁ περί ὁ διδασκαλία πᾶς ὁ ψυχικός δύναμις , διά οὗτος προστίθημι καί νοητός , ἵνα μή ἐπιταράσσω ὁ διδασκαλία , ἐπεί , ὡς εἶπον , οὖον τῆ αὐτός τάξις ἐπί οὗτος χράω . p . 415a22 ὥστε πρῶτος περί τροφή καί γέννησις εἶπον . ἐπεί πρῶτος ὁ φύσις ὁ θρεπτικός δύναμις , ὡς πολλάκις εἶπον , φημί δέ δήω πρό ὁ δύναμις περί ὁ ἐνέργεια εἶπον , πρό δέ ὁ ἐνέργεια περί ὁ ἀντίκειμαι , πρός ὁ <αἱ> ἐνέργεια ὁ εἰμί ὁ δέ τρέφω ὁ τροφή ἀντίκειμαι ( ὁ γάρ τρέφω τροφή τρέφω ) , διά οὗτος ἄρχω πάλιν ὁ περί Ψυχή λόγος περί τροφή πρῶτος λέγω , φημί , δεῖ . συνάπτω δέ ὁ τροφή ὁ γέννησις , ὡς ὁ τροφή καί ὁ γεννάω αἴτιος εἰμί · ὁ γάρ σπέρμα περίσσωμα εἰμί τροφή . γέννησις δέ ὁ γεννάω εἶπον · οὗτος γάρ ὁ γεννάω ἀντίκειμαι · ὁ γάρ γεννάω γεννάω γεννάω . καί περί ὁ γεννητικός οὖν μέλλω εἶπον πρῶτος περί ὁ ἀντίκειμαι ῥητέος . οὐ εἰμί δέ , ὅσπερ εἶπον , ὁ γεννάω ὡς ἀντίκειμαι , ἀλλά μᾶλλον ὡς τέλος · οὗτος γάρ στοχάζομαι ὁ φύσις διά ὁ ἔφεσις ὁ διαμονή , ὁ ποιέω ἄλλος οἷος αὐτός . μήποτε δέ οὐδείς κωλύω καί ὡς ἀντίκειμαι αὐτός θεωρέω , ὅταν ὡς γεννάω μόνος θεωρέω · οὔτε γάρ γέννησις ἐνδέχομαι ἄνευ ὁ γεννάω οὔτε γεννάω ἄνευ γέννησις . ὥσπερ οὖν ὁ οἰκοδόμησις ὁ οἰκοδομητός εἰμί οἰκοδόμησις καί ὁ αἴσθησις αἰσθητής αἴσθησις , οὗτος δήπου καί ὁ γέννησις γεννητής γέννησις · καί ὥσπερ τέλος ὁ οἰκοδόμησις ὁ ἀπος - τελέω ὁ οἰκοδομητός , τουτέστιν οἰκίον ποιέω , οὗτος καί ὁ γέννησις ὁ ποιέω ἄλλος οἷος ὁ γεννάω . ὥσπερ οὖν ὁ οἰκίον οὐδείς κωλύω καί ὡς ἀντίκειμαι καί ὡς τέλος θεωρέω ὁ οἰκοδόμησις , ὡς μέν αὐτός οὗτος οἰκίον , τουτέστι σκέπασμα κωλυτικός ἀπό ὄμβρος καί καῦμα , τέλος , ὡς μέντοι οἰκοδομητός , ἠώς ἄν οἰκοδομέω , ἀντίκειμαι , οὗτος καί ὁ γέννησις ὁ γεννάω ὡς μέν ἔτι γεννάω ἀντίκειμαι ὡς γάρ ὁ οἰκοδόμησις πρός ὁ οἰκοδομητός , οὕτως ὁ γέννησις πρός ὁ γεννητός ) , ὡς δέ ἤδη γεννάω τέλος . ὁ αὐτός καί ἐπί αὔξησις καί αὐξητής καί αὐξάνω . p . 415a23 ὁ γάρ θρεπτικός ψυχή καί ὁ ἄλλος ὑπάρχω ἐντεῦθεν λοιπός ἄρχω ὁ περί ὁ φυτικός Ψυχή διδασκαλία ποιέω . θρεπτικός ψυχή ἐνταῦθα ὁ φυτικός λέγω . ἐπεί πρό ὁ δύναμις δεῖ περί ὁ ἐνέργεια διαλαμβάνω , πρό δέ ὁ ἐνέργεια περί ὁ ἀντίκειμαι , πρότερος δέ ὁ ψυχικός δύναμις ὁ φυτικός , διότι ὁ μέν ἔχω ὁ ἄλλος ψυχικός δύναμις ἔχω καί οὗτος , ὁ δέ οὗτος ἔχω οὖον πάντως ἔχω καί ὁ ἄλλος , διά οὗτος πρῶτος περί τροφή καί γέννησις ἀναγκαῖος εἶπον · οὗτος γάρ ἔργον εἰμί ὁ φυτικός Ψυχή , περί ὅς πρῶτος διαληπτέον ὡς κοινός · κατά οὗτος γάρ ὁ ζῶ πᾶς ὑπάρχω ὁ ζῶ , ὥσπερ ὁ ζῷον εἰμί κατά ὁ αἴσθησις . καί πρότερος γε , ὡς ἤδη εἶπον , περί ὁ γεννητικός ποιέω ὁ λόγος . ὅς εἰμί ἔργον γεννάω τε καί τροφή χράω . ὁράω ὅτι ὁ ὁ γάρ θρεπτικός ψυχή εἶπον ἀντί ὁ ὁ φυτικός · οὗτος γάρ ὁ θρεπτικός ἔργον φημί εἰμί ὁ γεννάω καί τροφή χράω , ἀντί ὁ τρέφω . p . 415a26 φυσικός γάρ ὁ ζάω εἰμί , ὅσος τέλειος καί πήρωμα ἢ ὁ γέννησις αὐτόματος ἔχω , ὁ ποιέω ἕτερος οἷος αὐτός . ὁράω γάρ ἀρχή ὁ γεννητικός δύναμις ἀπό ὁ τέλος ποιέω διδάσκω τίς ποτός εἰμί ὁ τέλος αὐτός . φυσικός δέ ἀντί ὁ σκόπιμος τέλος ὁ φύσις οὗτος εἰμί , ὁ ποιέω ἄλλος οἷος αὐτός . πᾶς οὖν ὁ ζωή μετέχω , εἰμί μή πήρωμα εἰμί , ὡς ὁ εὐνοῦχος , ἢ μή τέλειος , οἷος ὁ νεογνός , ἤ εἰμί μή αὐτόματος ἔχω ὁ γέννησις , ὡς ὁ ἐκ σῆψις γίγνομαι , οἷος σκώληξ καί ψύλλα καί κώνωψ καί ὁ τοιοῦτος , σκόπιμος τέλος ἔχω παρά ὁ φύσις ὁ γεννάω οἷος αὐτός . ἡμίονος δέ καί εἰμί τίς οὗτος ὅμοιος , οἱονεί καί αὐτός πήρωμα εἰμί · οὖον σῴζω γάρ οὐδέτερος εἶδος · διό οὐ ἔχω ὁ ἐκ ἀλλήλων γέννησις . ἱστορέω δέ ὅτι κύω ποτός ἡμίονος ἐξαμβλόω , μή δύναμαι ὁ φύσις τελεσφο - ῥήγνυμι ὁ κυέω διά ὁ μή εἰμί εἰλικρινής μηδέτερος φύσις , μήτε ὁ ἵππος μήτε ὁ ὄνος , ἀλλά ἑκάτερος πήρωμα εἰμί . οὖον πᾶς δέ ὁ ἐκ σῆψις οὖον κυΐσκω · ἱστορέω γάρ Ἀριστοτέλης ἐν ὁ περι ζῷον ἱστορία ἰχθύς τις ἐκ σῆψις γίγνομαι καί κύω · καί μέλισσα δέ ἐκ σῆψις ὁ ταύρειος σῶμα γίγνομαι ὁμοίως γεννάω ἐναφίημι ὁ κηρίον ὁ σπέρμα . εἶτα καί ὁ αἴτιος προστίθημι , τίς ἕνεκα ὁ φυσικός τέλος ὁ ζάω εἰμί ὁ ποιέω ἕτερος οἷος αὐτός · ἵνα γάρ , φημί , ὁ ἀεί καί ὁ θεῖον μετέχω , ὅς δύναμαι . δοκέω γάρ αὐτός πᾶς ὁ φύσις συνίστημι ἔφεσις ὁ ἀγαθός καί πρῶτος ὁ εἰμί ἔχω , λέγω δή ὁ θεῖον , ἔφεσις δέ φυσικός · διόπερ ἕκαστος , ὅς δύναμαι , μιμέομαι ὁ ἐν ὁ πρῶτος ἀιδιότης . // ἀπορέω δέ ἄν τις , εἰμί φυσικός εἰμί ὁ ζῶ πᾶς ὁ ποιέω οἷος αὐτός , ἕκαστος δέ ὁ ὁμοιόω εἰμί γεννητικός , συμβαίνω ἢ καί ἐν ὁ ἄλογος Ψυχή εἰμί ὁ γεννητικός δύναμις , καί ὁ αἴσθησις αἴσθησις γεννάω , καί ὁ θυμός θυμός , καί ἐπί ὁ λοιπός ὡσαύτως , ἢ ὁ φυτικός γεννητικός εἰμί ὁ ἄλογος , ὡς εἰμί ἐκ ὁ χείρων ὁ ἀγαθός , ὅσπερ ἄτοπος . μήποτε οὖν εἰμί εἶπον ὅτι ὥσπερ ὁ ἀποτυμ|θεὶς κλάδος ἔχω ἐν ἑαυτοῦ ἀμερῶς ὁ φυσικός πᾶς δύναμις , h 6v καί ὥσπερ ὁ μόριον ὁ ἔντομος καί ὁ ὅλος ἀποτέμνω ἔχω ἐν ἑαυτοῦ ὁ τε αἰσθητικός δύναμις καί ὁ κατά τόπος κίνησις , οὗτος καί ἐν ὁ σπέρμα ὁ ἐκ ὁ ζῷον ἀμερῶς ἐνυπάρχω ὁ λόγος ὁ ψυχικός δύναμις · οὖον γάρ Ἄζων ἔξειμι . ἀλλά εἰμί οὗτος δίδωμι ὅτι καί ὁ ἄλογος Ψυχή ὁ λόγος εἰμί ἐν ὁ σπέρμα , ὅς αὐξάνω ἢ τελεσφορέω ἐγγίγνομαι ὁ ἄλογος ψυχή ἐν ὁ σῶμα , μηδείς ἔξωθεν οὐσία ὁ ἄλογος Ψυχή ἐγγίγνομαι ἐν ὁ σῶμα , πολύς ὁ ὁμολογέω ἀνατρέπω . σκοπέω δέ ὡς ἐπί ἄνθρωπος ὁ λόγος . // λέγω δή ὁ ἀνθρώπειος Ψυχή εγκατιειμι εἰς γένεσις , πρίν εἰς ὅδε ὁ σῶμα πίπτω , πρότερος προσυφαίνω αὐτός ὁ πνεῦμα καί ὁ ἐν αὐτός ἄλογος δύναμις . εἰμί δέ οὗτος ἀληθής , προυπάρχω ἀνάγκη ὁ σπέρμα ὁ ἄλογος Ψυχή . εἰμί γάρ ἐν ὁ σπέρμα ὁ γένεσις ἴσχω , ψεῦδος ὁ εἴρω , καί εἰμί ἐν ὁ πνεῦμα ἔχω ὁ εἰμί καί ἐπιδιαμένω μετά ὁ διάλυσις ὁ ζῷον , ἀδύνατος ἐν ὁ σπέρμα ὁ λόγος αὐτός εἰμί · ἐν ἐκεῖνος γάρ ἔχω καί ὁ εἰμί . εὔλογος δέ καί ὁ ἐπιδιαμένω * * ὁ σῶμα καί προυπάρχω αὐτός . μήποτε οὖν ὥσπερ ὁ αὐτόματος ζῷον τε καί φυτός ὁ γένεσις οὐ ἐκ προυπόκειμαι Ψυχή ὁ διαδοχή γίγνομαι , ἀλλά ὁ ὕλη ἐπιτήδειος γίγνομαι ὑπό ὁ ὅλος δημιουργία ἐνίημι ἐν αὐτός ὁ τε βοτάνη καί ὁ ζῷον ὁ εἶδος καί ὁ ἐν αὐτός ψυχικός δύναμις , οὗτος καί ἐπί ὁ ἄλογος Ψυχή ὁ ἐν πᾶς ὁ ζῷον γίγνομαι ἐκ ὁ ὅλος δημιουργία ὑφίστημι αὐτός . εἰμί γόνιμος οὖν δύναμις ὁ ἄλογος Ψυχή , οὐδείς ἀπορία · ὁ γάρ γόνιμος δύναμις οὖον χρεία οὗτος ὁ κατά ἀριθμός ἔχω ἀιδιότης . // ἀλλά εἰμί πᾶς ὁ ἀεί ἐφίημι , καί διά οὗτος ἐνσπείρω ὁ ἔμψυχος ὁ γεννητικός δύναμις , πῶς ἐπί ὁ ἄψυχος Kpoydiprazi λόγος ; οὐδέ γάρ ὁ γεννητικός ἔχω δύναμις · φημί οὖν ὅτι ἐν οὗτος κατά ὁ μέτρον ὁ αὐτός εἰμί ὁ τοιοῦτος ἐνέργεια θεάομαι . ὥσπερ γάρ καί ἐν ὁ ἔμψυχος οὐ ὅμοιος ὁ ἔφεσις ὁ ὅς · Ούτου , ἀλλά ἐν μέν ὁ ζῷον προαιρέτης ἔχω ὁ κίνησις καί ὄρεξις ἐντίθημι ὑπό ὁ φύσις ὁ γεννητικός δύναμις ίαρ)οιστρῶσα ὁ ζῷον καί ἐπείγω εἰς ὁ τοιοῦτος ἐνέργεια , καί ἐν αὐτός οὗτος διαφορά πλεῖστος ( ὁ μέν γάρ ἄνθρωπος μετά ὁ καί ἐφιστάνω ὁ γεννάω , φημί δέ ὅτι ὁ διαδοχή ἕνεκα τοιοῦτος ὑπάρχω ἐγώ ἐνέργεια ) , ἐν δέ ὁ φυτός ἀπροαίρετος ὁ κίνησις εἰμί , αὐτόματος ὁ γεννητικός ἐνέργεια πρόειμι , οὕτως οὐδείς θαυμαστός εἰμί καί ἐπί ὁ ἄψυχος φαίνω ὑφίημι ὁ τοιοῦτος δύναμις . ὁ γοῦν στοιχεῖον δράω εἰς ἀλλήλων ὁ ἐπι - κρατέω εἰς ὁ ἑαυτοῦ ἰδέν μεταβάλλω ὁ ἐπικρτούμα-νον · ὁ γάρ θερ - πορθμός ETCixpaxTJaav ὁ ψυχρός εἰς ἑαυτοῦ μεταβάλλω , ὁμοίως καί εἰμί ὁ ψυχρός ἐπικρατέω ὁ θερμός , ἐπί ξηρός τε καί ὑγρός ὡσαύτως . ἐπεί γάρ μή ἄφθαρτος εἰμί ὁ στοιχεῖον , οὗτος χάρις εἰμί φθείρω ὑπό θερμός ψυχρός , ἀλλαχοῦ fj ἀνταπόδοσις γίγνομαι ἐπικρατέω ὁ ψυχρός , ἵνα ὁ so εἶδος ὁ φυλάσσω . καί ὁ μέταλλον δέ φθείρω πάλιν ἀντιάω · εἰμί γάρ καί μή ὅδε ὁ λίθος γεννάω ἄλλος ὅμοιος ἑαυτοῦ , ἀλλά οὖν αὐτός οἷος ὁ ὁ μέταλλον ὁλότης ὁ γεννητικός ἔχω δύναμις . ἔοικα γάρ ὅδε ὁ λίθος μόριον τις ζῷον , αὐτός δέ ὁ ὁ μέταλλον ὁλότης ὅλος ὁ ζῷον . καί γάρ ἐν ὁ ζῷον ἐν ὁ ὅλος ὁ γεννητικός δύναμις , οὐ ἐν ὁ μόριον , καί ὥσπερ ἐν ὁ ζῷον σάρξ τις ἀφαιρέω ἀντί αὐτός ἕτερος γεννάω ὁ φύσις , οὗτος καί ἐν ὁ μέταλλον ἀντί ὁ ἀφαιρέω ἀποδίδωμι . 5 p.415b2 To δέ ὅς ἕνεκα δισσός , ὁ μέν ὅς , ὁ δέ ὅς ἐπεί εἶπον φυσικός εἰμί ὁ ζῶ ὁ γεννάω οἷος αὐτός , οὗτος ( oe ) διά ὁ πᾶς ὁ πρῶτος ὀρέγω καί ὁ ἐκεῖνος ἀιδιότης , ἐπεί ὅλως μιμνήσκω τελικός αἴτιος , διά οὗτος φημί ὅτι ὁ ὅς ἕνεκα , τουτέστι ὁ τέλος διττός εἰμί , ὁ μέν ὅς ἕνεκα , ὁ δέ ὅς , ὅσπερ καί ἐν ὁ ποιητικός καί ἐν ὁ περι γένεσις εἶπον . οἷος τίς λέγω ; ὁ οἰκοδόμος τέλος ἔχω ὁ ποιέω σκέπασμα κωλυτικός ὄμβρος καί καῦμα . οὗτος ὁ τέλος ὅς ἕνεκα ἐστ··̓́ · ἕνεκα γάρ σκέπη ποιέω ὁ οἰκίον . ἔχω δέ καί ἄλλος τέλος ἐγώ · ὁ γάρ σκέπασμα οὗτος ἐγώ ποιέω . εἰμί οὖν καί ἐγώ ὁ ὁ - κοδομος τέλος ὁ ὡς ὅς . ὥσπερ οὖν ἐνταῦθα , οὗτος καί ἐπί πᾶς ὁ φύσις συνίστημι εἰμί δισσός ὁ τέλος · ὁ μέν γάρ ἔφεσις ὁ θεῖον , διά ὅς ἕκαστος ὁ ἔμψυχος ποιέω ἄλλος οἷος αὐτός , τέλος εἰμί ὁ ὅς · οὗτος γάρ ἕνεκα ὁ γένεσις · ἐπεί δέ ὁ σῶμα ὄργανον γίγνομαι ὁ Ψυχή , ὁ Ψυχή εἰμί τέλος ὡς ὅς . ἀναλογέω οὖν ὁ μέν τεχνίτης ὁ οἰκοδόμος ὁ φύσις , ὁ δέ ἄνθρωπος ὁ ἐπιτάποντι γίγνομαι ὁ σκέπασμα ὁ ψυχή , ὁ σῶμα δέ ὁ οἰκίον . οὖον μόνος δέ ἐπί ὁ ζῷον τέλος εἰμί διττός , ὁ τε ὅς καί ὁ ὅς , ἀλλά καί ἐπί ὁ φυτός · καί γάρ καί ἐν οὗτος ὁ φύσις ὀργανικός ποιέω ὁ σῶμα πρός ὁ χρεία ὁ ἐν αὐτός Ψυχή ἀναφέρω . ὀργανικός γάρ καί ὁ ὁ φυτός μέρος , ὁ ῥίζα καί φλοιός καί ἐντεριώνη καί φύλλον καί ὁ τοιοῦτος . ἐπί μέν οὖν ὁ ἔμψυχος δισσός ὁ τέλος , ὥσπερ εἴρω , ἐπί δέ ὁ λοιπός οὐκέτι εἰμί εὑρίσκω δισσός ὁ τέλος · μέταλλον γάρ καί λίθος καί ἁπλόος ὁ ἄψυχος , προσεχῶς ὑπό ψῦξις καί θερμότης γίγνομαι , ἐξῃρημένως δέ ὑπό ὁ ὅλος δημιουργία , εἷς τέλος ἔχω ὁ ὅς ( ἕνεκα γάρ ὁ κοσμοποιία ) , οὐκέτι μέντοι καί ὁ ὡς ὅς τέλος εἰμί ἐν οὗτος . οὖον γάρ εἰμί | ὄργανον τίνω οὐδέ εἰς χρεία h 7r Ψυχή τίνω κατασκευάζω . μᾶλλον δέ ὁ δισσός οὗτος τ·έλος ἐπί πᾶς κοινῶς θεωρητέον . καί εἰμί ὁ ὡς ὅς τέλος κοινῶς πᾶς φυσικός τε καί τεχνητός ὁ ὁ ἀγαθός ἔφεσις ( ἕνεκα γάρ ὁ ἀγαθός καί ὁ φύσις καί ὁ τέχνη πᾶς πράσσω ) ὁ δέ οἶς ὁ κοσμέω ὁ ὕλη ἕνεκα . εἰμί γάρ τέλος καί ὁ εἶδος ἁπλόος ὁ ἀβάκιον ἢ ὁ ζῷον , ὅσπερ εἰμί ὁ κοσμέω ὁ ὕλη , καί ὁ ὁ ἀγαθός ἔφεσις , διά ὅς οὗτος γίγνομαι , ὁ χρεία τυγχάνω ἢ ὁ ὁ θεῖον μίμησις . ἐπισημαίνω δέ ἐνταῦθα ὅτι καί ὁ σκοπός ὁ Ἀριστοτέλης τέλος λέγω ( ὁ γάρ ὅς ὁ ἔφεσις , οὗτος σκοπός καί διά οὗτος δισσός ὁ τέλος εἶπον . ὁ δέ ὄρεξις κοινός εἶπον · κύριος γάρ ἐπί μόνος ὁ ἔχω αἴσθησις ὁ ὄρεξις , ὡς ἀνωτέρω εἶπον , ὁ δέ φυτόν ὄρεξις οὐ ἔχω , ἐπεί μηδέ αἴσθησις . ὄρεξις οὖν λέγω ὁ φυσικός πρός οὗτος κατασκευή , καί ὥσπερ ἀμελέω καί ὁ πῦρ λέγω ἐφίημι ὁ ἄνω καί οὕτως ἐπί αὐτός εἶμι . πᾶς οὖν ὁ ὁ φυσικός αὐτός ὁρμή καί ὄρεξις ἔχω ἐφίημι ὁ ὁ πρῶτος ἀιδιότης . καί ἐπεί ὁ φθαρτός , φημί , μή δύναμαι αὐτός μένω ὁ ἀριθμός , ὁ ποιέω ἄλλος οἷος αὐτός ὁ εἶδος ὁ διαδοχή ὁ ἀιδιότης τίς ... ὁ δέ ὁ μέν μᾶλλον ὁ δέ κακός ἤτοι διά ὁ ὁ μέν πολυχρόνιος εἰμί , ὁ δέ ὀλιγοχροιώτερα , ἢ διά ὁ διαλείπω καί μή συνεχῶς ὄνιον , ἀλλά κατά καιρός τις γίγνομαι , ὡς ἀκρίς γένος καί σφήξ καί ἐμπίς , καί εἰμί τις τοιοῦτος . κύριος δέ ἄν τις οὗτος ἀκούω οὐ ἐπί χρονικός παράτασις , ἀλλά ἐπί ὁ ποιέω ὁ μέθεξις , ἐπεί οὗτος ὁ κρειπως ὁ θνητός ζῷον , ὁ ἄνθρωπος , πολύς χείρων εἰμί κακός μετέχω ὁ θεῖον · πολύς γάρ ὁ ζῷον πολυχρόνιος εἰμί ἄνθρωπος , κορώνη καί ἐλέφας καί ὄφις καί ἄλλος πλεῖστος . οὐ οὕτως οὖν ἀκούω ὁ ὁ μέν μᾶλλον ὁ δέ κακός , ἀλλά κτάομαι ὁ ποιός ὁ μέθεξις . ὥσπερ ἄγαρ καί ὁ ὁ ἥλιος ἐλλάμπω οὖον πᾶς ὁ ζῷον ὁμοίως δέχομαι ἄλλως γάρ ἀετός ὁ ἡλιακός φάος μετέχω καί ἄλλως ἄνθρωπος καί νυκτερίς ἄλλως κατά ὁ μέτρον ὁ ὀπτικός αὐτός δύναμις ) οὕτως καί ὁ ὁ θεός ἐλλάμπω ἄλλος ἄλλως ὑποδέχομαι κατά ὁ μέτρον ὁ ἑαυτοῦ οὐσία . p . 415 b 7 εἰμί δέ ὁ ψυχή ὁ ζῶ σῶμα αἰτία καί εἶπον περί ὁ τέλος ὁ γεννητικός δύναμις , καί μέλλω περί τροφή καί αἰσθητής καί ἁπλόος ὁ ἀντίκειμαι ὁ ψυχικός ἐνέργεια διαλαμβάνω , πρότερος διά οὗτος διδάσκω ὅτι ἀναγκαῖος ὁ περί ὁ Ψυχή λόγος ὁ περί ὁ ἀντίκειμαι λόγος . ὁ γάρ ἔμψυχος καθό ἔμψυχος εἰμί τρέφω , ὥστε ὁ τρέφω αὐτός ὁ ψυχή αἴτιος · ὁμοίως καί ὁ αἰσθάνομαι ὁ ζῷον αἰτία ὁ ψυχή . ὁ δέ τρέφω ὁ τροφή τρέφω · ὁ , καί ὁ αἰσθάνομαι αἰσθητής αἰσθάνομαι . ὥστε ὁ μέλλω περί Ψυχή ὁ τε θρεπτικός καί αἰσθητικός διαλαμβάνω δεῖ πρότερος οἶδα τίς ποτός εἰμί ὁ τρέφω καί αἰσθάνομαι , καί ὁ οὗτος γιγνώσκω ἐθέλω ἀναγκαῖος οἶδα τίς ποτός εἰμί ὁ τροφή καί ὁ αἰσθητός . ὁ γάρ αἴσθησις αἰσθητής εἰμί αἴσθησις , καί ὁ τρέφω ὁ τροφή τρέφω · οὗτος δέ ὁ πρός τίς , ὁ δέ πρός τίς ὁ ἕτερος οἶδα ἐθέλω ἀναγκαῖος καί ὁ λοιπός γιγνώσκω . ὥστε ἀναγκαῖος ὁ περί ὁ Ψυχή λόγος ὁ ὒ · περί ὁ ἀντίκειμαι λόγος . ὁ γάρ σῖτος ὡς μέν σῖτος οὐ εἰμί πρός τίς , ὡς δέ τροφή πρός τίς εἰμί · ὁμοίως καί ὁ λίθος ὡς μέν οὐσία τις οὐ εἰμί ὁ πρός τίς , ὡς δέ ὁρατός πρός τίς εἰμί · ὁ γάρ ὁρατός ὁ ὅρασις εἰμί ὁρατός . πόθεν οὖν ὅτι ὁ ψυχή τροφή καί αἴσθησις ὁ σῶμα αἰτία , ἵνα οὕτως ἀναγκαῖος δείκνυμι ὁ περί οὗτος λόγος ; οὗτος δείκνυμι διά ὁ πρόκειμαι . ὁ γάρ αἴτιος , φημί , πολλαχῶς λέγω ἢ γάρ ὑλικός εἰμί ὁ αἴτιος ἢ εἰδικός ἢ τελικός ἢ ποιητικός ) τετραχῶς οὖν ὁ αἴτιος λέγω , κατά ὁ τρεῖς τρόπος δείκνυμι αἴτιος εἰμί ὁ ψυχ·ὴν ὁ ζῶ , καί ὡς εἶδος καί ὡς τέλος καί ὡς ποιητικός · ὅτι γάρ οὐ ὑλικός αἴτιος ὁ ψυχή , προφανής . καί ὅτι μέν ὁ ψυχή ὡς εἶδος ὁ ζῶ αἰτία , δείκνυμι διά δύο ἐπιχείρημα · ὁ γάρ ὅς Σ οὐσία ὁ εἶδος σημαίνω αὐτός . ὁ ψυχή , φημί , ὁ ζῶ εἰμί ὁ ζῶ αἰτία · ὁ δέ ζῶ , καθό ζῶ , ὁ εἰμί ἔχω · πᾶς δέ κατά ὅς ἔχω ὁ εἰμί , οὗτος εἶδος αὐτός εἰμί · ὁ ψυχή ἄρα εἶδος εἰμί ὁ ζῶ . ἢ οὗτος μᾶλλον · ὁ ψυχή ὁ ζῶ ὁ ζῶ αἰτία , ὁ δέ ζῶ ὁ ζῶ ὁ εἰμί αὐτός εἰμί · ὁ ψυχή ἄρα ὁ εἰμί εἰμί ὁ ζῶ . πᾶς δέ ὁ εἰμί ὁ οὐσία αὐτός εἰμί · ὁ ψυχή ἄρα ὁ ζῶ πᾶς οὐσία εἰμί . ὁ οὐσία δέ ὁ εἰμί πᾶς αἰτία · ὁ ψυχή ἄρα ὁ ζῶ ἅπας ὁ εἰμί αἰτία . ὡς οὐσία ἄρα αἴτιος ὁ εἰμί ὁ ψυχή . εἷς μέν οὖν ἐπιχείρημα ὅτι αἴτιος ὁ ψυχή ὡς εἶδος οὗτος . ἕτερος δέ ὅσπερ ἤδη καί ἐν ὁ προλαμβάνω εἴρω · πᾶς γάρ , φημί , ὁ δύναμις εἰμί ὁ ἐντελέχεια εἶδος εἰμί · ὁ δέ ψυχή ὁ δύναμις ζωή ἔχω σῶμα ἐντελέχεια εἰμί · ὁ ψυχή ἄρα εἶδος εἰμί ὁ δύναμις ζωή ἔχω σῶμα . οὗτος μέν οὖν αἰτία ὁ ψυχή ὁ σῶμα ὁ ἐμψυχόω ὡς εἶδος αὐτός εἰμί . ἀλλά μήv καί ὡς ποιητικός αἴτιος αἰτία καί ἀρχή ὁ ψυχή καί ὡς τελικός · καί ὅτι αἴτιος ὡς τέλος ὁ ψυχή , δείκνυμι οὕτως λαμβάνω δέ πρότερος ὅτι ὁ φύσις πᾶς ἕνεκα ὁ ποιέω · δείκνυμι γάρ οὗτος ἐν ὁ φυσικός ἀκροάομαι ) · ὁ διοργανωμένος σῶμα ἕνεκα ὁ Ψυχή · ὅς δέ ἕνεκα τίς γίγνομαι , οὗτος τέλος ἐκεῖνος · ὁ ψυχή ἄρα τελικός εἰμί ὁ διοργανωμένος σῶμα αἴτιος . ὅτι δέ καί ὡς ποιητικός αἴτιος ἀρχή ὁ ψυχή , σαφῶς δείκνυμι . ποιητικός δέ αἴτιος ὁ ὅθεν ὁ ἀρχή ὁ κίνησις . κίνησις δέ εἶδος δ , πρῶτος μέν καί κύριος κίνησις ὁ κατά τόπος , εἶτα ὁ κατά ἀλλοίωσις , εἶτα ὁ κατά αὔξησις , εἶτα ὁ κατά φθίσις . καί ὅτι μέν ὁ κατά τόπος κίνησις αἰτία ὁ ζῷον ὁ ψυχή , προφανής . ἀλλά οὗτος οὖον πᾶς ψυχή περιλαμβάνω , ἀλλά ὁ ἐν ὁ ζῷον κατά τόπος κινητικός . διό δείκνυμι ὅτι καί ἀλλοίωσις αἰτία . ὁ γάρ αἴσθησις αἰτία ὁ ψυχή , ὁ δέ αἴσθησις ἀλλοιόω πως πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής · ἀλλοίωσις γάρ τις ὁ διάκρισις καί ὁ σύγκρισις ὁ ὄψις . ἀλλά οὔπω διά οὗτος καί ὁ φυτόν περιλαμβάνω · διό ἐπάγω ὅτι καί αὔξησις καί φθίσις αἰτία ὁ ψυχή , ἵνα πᾶς ὁ ἔμψυχος περιλαμβάνω . οὐ ὁμοίως δέ εἰμί ποιητικός ἀρχή καί εἰδικός . εἰδικός μέν γάρ ἀρχή εἰμί ὡς αὐτός ὁ οὐσία ὁ ἐμψυχόω σῶμα αἰτία εἰμί , εἰμί γε ὁ ἕκαστος εἶδος οὐσία αὐτός εἰμί , ὁμοίως καί τελικός · ποιητικός δέ οὐκέτι ὅς οὐσία , ἀλλά τίνω ἐνέργεια ἢ πάθος ἀρχή καί αἰτία εἰμί . πῶς δέ λέγω καί φθίσις αἴτιος Ψυχή ; οὐδείς γάρ οὔτε αὐτός ἑαυτοῦ οὔτε ὁ ἑαυτοῦ ὑπόκειμαι φθορά εἰμί αἴτιος . πᾶς γάρ οὖον μόνος ὁ εἰμί , ἀλλά καί ὁ ἀιδιότης ἐφίημι , ὡς ἤδη εἴρω , κατά ὁ ἑαυτοῦ μέτρον . λέγω οὖν ὅτι ὥσπερ λέγω καί ὁ μή εἰμί καί ὁ στέρησις αἴτιος εἰμί ὁ γένεσις ὁ εἰμί , οὖον ὁ ποιητικός ἔχω αἴτιος , ἀλλά ὁ ἐκ οὗτος μεταβάλλω ὁ γίγνομαι καί ὁ οὗτος παραχωρέω ὁ εἶδος γίγνομαι πᾶς γάρ ὁ γίγνομαι ἐκ οὐ εἰμί καί ἐκ ὁ ἴδιος στέρησις γίγνομαι , ὡς εἴρω ἐν ὁ φυσικός ) οὗτος καί ὁ ψυχή αἰτία λέγω εἰμί φθίσις , οὖον ὁ ποιέω ὁ φθίσις , ὥσπερ ποιέω ὁ αὔξησις , ἀλλά ὁ διά ἀσθένεια λοιπός ἐνδίδωμι καί ὑποχωρέω αὐτός . ἄλλως τε πρός ὁ δείκνυμι ὅτι ποιητικός αἴτιος εἰμί ὁ ψυχή , ἀρκέω ὁ οἶδα ὅτι αὔξησις εἰμί αἰτία . εἰμί τοίνυν κατά πᾶς ὁ ὁ αἴτιος τρόπος αἰτία ὁ ψυχή ὁ ἔμψυχος σῶμα ὁ εἰμί , ὅς ἔμψυχος εἰμί , ὅς δέ ἔμψυχος εἰμί , οὗτος τρέφω τε καί αὐξάνω καί γεννάω , καί οὗτος ἄρα ὁ ψυχή αἰτία , ὅσπερ δείκνυμι πρόκειμαι . οὗτος δέ πολλαχῶς λέγω . ὁ αἴτιος λέγω καί ὁ ἀρχή πολλαχῶς λέγω . λέγω γάρ τετραχῶς ὡς εἶδος , ὡς ὕλη , ὡς ποιητικός , ὡς τελικός · ὁμοίως δέ ὁ ψυχή ὁ διορίζω τρόπος αἰτία . ὁ γάρ τέσσαρες τρόπος ὁ αἴτιος ὁ διά-ὁρίζω ἐν ὁ φυσικός ἀκροάομαι κατά ὁ τρεῖς ὁμοίως αἰτία εἰμί ὁ ψυχή ὁ σῶμα . καί γάρ ὅθεν ὁ κίνησις , τουτέστιν ὡς ποιητικός αἴτιος οὗτος γάρ αὐτός καλέω ) , καί ὅς ἕνεκα , τουτέστιν ὡς τέλος , καί ὡς οὐσία ὁ ἔμψυχος σῶμα ὁ ψυχή αἰτία , ἀντί ὁ ὡς εἶδος . ἐν γάρ ὁ οἰκεῖος εἶδος ἕκαστος οὐσία χαρακτηρίζω · ὁ γάρ ὕλη κοινός πᾶς · καί ὁ ἔμψυχος δέ ὁ εἰμί ἔχω κατά ὁ Ψυχή · ὥστε εἶδος ὁ ἔμψυχος σῶμα ὁ ψυχή . ὅτι μέν οὖν ὡς οὐσία δῆλος · ὁ γάρ αἴτιος ὁ εἰμί πᾶς ὁ οὐσία . ὅτι αἰτία ὁ ψυχή ὡς εἶδος , διά οὗτος δείκνυμι . εἰμί δέ οὗτος ὁ πρῶτος ἐπιχείρημα · ὁ γάρ ψυχή , φημί , ἀρχή καί αἰτία ὁ ζῶ ὁ ζῶ · ὁ δέ ζῶ ὁ ζῶ ὁ εἰμί εἰμί · ἕκαστος δέ ὁ εἰμί ὁ εἶδος αὐτός εἰμί καί ὁ οὐσία · ὁ ψυχή ἄρα εἶδος εἰμί καί οὐσία ὁ ζῶ . ἕκαστος δέ ὁ οὐσία ὁ εἰμί εἰμί αἰτία · ὁ ψυχή ἄρα ὁ ζῶ οὐσία ] ὁ εἰμί εἰμί αἰτία . οὖον ὁ τάξις δέ οὗτος προφέρω ὁ πρότασις , ἀλλά ἐκ ὁ ὕστερος ἄρχω · ὁ γάρ αἴτιος , φημί , ὁ εἰμί πᾶς ὁ οὐσία , ἵνα εἰμί ὁ λόγος οὕτως · ὁ οὐσία , αὐτός δέ εἶπον ὁ εἶδος , ὁ εἰμί εἰμί πᾶς αἴτιος κατά οὗτος ἕκαστος καί εἰμί καί λέγω ) , ὥστε καί ὁ ζῶ ὁ οὐσία καί ὁ εἶδος ὁ εἰμί αἰτία · ὁ δέ ζῶ ὁ εἰμί ἔχω κατά ὁ ζωή οὗτος γάρ ὁ ἄλλος διαφέρω ) , ὁ δέ ζωή ὁ ψυχή αἰτία · ὥστε εἰμί ὁ μέν εἰμί πᾶς αἴτιος ὁ οὐσία ὁ ἕκαστος καί ὁ εἶδος , ὁ δέ ζῶ ὁ ζωή αἰτία ὁ ψυχή , κατά ὅς καί ὁ εἰμί ἔχω , εἶδος ἄρα εἰμί καί οὐσία ὁ ζῶ ὁ ψυχή . ὁ δέ Ἀριστοτέλης ἐρῶ ὁ πρότασις ὁ συμπέρασμα οὖον προστίθημι ὡς δῆλος . οὐσία δέ , ὡς ἤδη εἶπον , ὁ εἶδος φημί . p . 415b14 ἔτι ὁ δύναμις εἰμί λόγος ὁ ὁ δύο ἐπιχείρημα · λόγος δέ φημί ἀντί ὁ ὁ οὐσία καί ὁ εἶδος . p . 415 b 15 Φανερός δέ ὡς καί ὁ ὅς ἕνεκα αἰτία ὁ ψυχή . δείκνυμι ὅτι ὡς εἶδος ἀρχή καί αἰτία ὁ ψυχή ὁ σῶμα , νῦν δείκνυμι ὅτι καί ὡς τέλος . ὥσπερ γάρ ὁ νόος ἵημι ὁ ποιέω , ὁ αὐτός τρόπος καί ὁ φύσις . νόος λέγω ὁ πρακτικός , οἷος ὁ οἰκοδομικός νόος οὐδείς μάτην παραλαμβάνω , ἀλλά πᾶς πρός εἷς τίς τέλος ὁράω , ὁ κατασκευή ὁ οἰκίον . οὕτως οὖν καί ὁ φύσις οὐδείς μάτην ποιέω , ἀλλά ἕκαστος αὐτός ἔργον ἕνεκα ὁ εἰμί · δείκνυμι δέ σαφῶς οὗτος ἐν ὁ φυσικός ἀκροάομαι . δηλόω δέ καί ὁ περί χρεία μόριον ὁ ἰατρός πραγματεία ὅτι οὐδέ ὁ μικρός ἔργον ὁ φύσις μάτην εἰμί , ἀλλά ἕνεκα ὁ . ὅς δέ ἕνεκα ποιέω , φημί , οὗτος εἰμί τέλος αὐτός . τίς οὖν ἕνεκα ποιέω ; ὁ Ψυχή , φημί . ὁ γάρ σῶμα , φημί , ὁ ἔμψυχος 50 πᾶς , ὁ τε ζῷον καί ὁ φυτός , ὄργανον εἰμί ὁ Ψυχή , ὁ δέ ὄργανον ἕνεκα ὁ χράω γίγνομαι καί οὗτος ἔχω τέλος · ὥστε καί ὁ ὑπό φύσις γίγνομαι σῶμα , ὁ ἔμψυχος λέγω , τέλος ἔχω ὁ ψυχή ὁ χράω αὐτός . δισσός δέ ὁ ὅς ἕνεκα , ὁ τε ὅς καί ὁ ὅς , ἐνταῦθα ἤτοι οὕτως ἐκληπτέον , ὁ μέν ψυχή τέλος ὡς ὅς , ὁ δέ ζῷον ὡς ὅς ( ποιέω γάρ ὁ ὀργανικός σῶμα ὁ φύσις ὁ μέν Ψυχή ἕνεκα , ἵνα χράω αὐτός ὡς τέλος ὁ ψυχή ὡς | ὅς , τέλος δέ ὡς ὅς ὁ h 8 r ἔμψυχος · ὥστε γάρ ἀνεμπόδιστος εἰμί ὁ ζῷον ὁ ἐνέργεια , πᾶς ποιέω ὁ φύσις ) ἢ τοίνυν οὕτως ὁ ὅς καί ὁ ὅς , ἢ ὥσπερ καί πρό ὀλίγος εἴρω , ὅς μέν ἕνεκα ὁ κοσμοποιία καί ὁ ἀιδιότης ( οὗτος γάρ πᾶς ἐφίημι ) ὅς δέ ὁ Ψυχή · οὗτος γάρ παρασκευάζω εἰς χρῆσις ὁ ὄρνυμι · ὅσπερ καί μάλα εἰμί ἀληθής . p . 415 b 21 ἀλλά μήv καί ὅθεν πρῶτος ὁ κατά τόπος κίνησις , ψυχή . λοιπός ἐπί ὁ ποιητικός μεταβαίνω · ὁ ποιητικός γάρ αἴτιος οὕτως ἀεί καλέω , ὅθεν ὁ ἀρχή ὁ κίνησις . πολλαχῶς δέ ὁ κίνησις λέγω , ὡς εἴρω , ὅτι μέν ὁ κατά τόπος κίνησις αἰτία ὁ ψυχή πρόδηλος . ἀλλά οὖον τάσις , φημί , ὑπάρχω ὁ ζῶ ὁ δύναμις 30 οὗτος , τουτέστιν ὁ κατά τόπος κινητικός , ὥστε οὗτος οὖον δοκέω πᾶς ψυχή ποιητικός αἴτιος εἰμί . διόπερ δείκνυμι αὐτός καί ὁ λοιπός κίνησις αἴτιος εἰμί , ἀλλοίωσις λέγω καί αὔξησις καί μείωσις , καί οὗτος καθολικός ἐπί πᾶς Ψυχή ὁ λό γος ποιέω . ὅτι μέν οὖν αἰτία ὁ ψυχή ἀλλοίωσις , δείκνυμι οὕτως · ὁ ψυχή ὁ ζῷον αἴσθησις εἰμί αἴτιος , πᾶς δέ ὁ αἰσθάνομαι ἀλλοιόω , ὁ ψυχή ἄρα ἀλλοίωσις αἰτία . πῶς δέ λέγω ὁ αἴσθησις ἀλλοίωσις , νῦν μέν οὖον προστίθημι , ἐφεξῆς δέ προστίθημι ὅτι δισσός ὁ ἀλλοίωσις καί καθόλου ὁ πάσχω διττός , ὁ μέν ἐπί φθορά ἄγω , ὁ δέ εἰς τελέω . πάσχω γάρ καί ὁ μαθητής ὑπό ὁ διδάσκαλος καί ἀλλοιόω , ἀλλά οὐ εἰς φθορά ἀλλά εἰς τελέω ἄγω · ὁ γάρ ἐν αὐτός δύναμις προάγω εἰς ἐνέργεια . οὗτος δέ καί ὁ αἴσθησις ἀλλοιόω καί πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής εἰς τελέω ἄγω καί ἐκ δύναμις εἰς ἐνέργεια προάγω . ὅτι δέ καί αὔξησις καί μείωσις αἰτία ὁ ψυχή , δείκνυμι οὕτως · ὁ αὐξάνω καί μειόω τρέφω οὐδείς γάρ αὐξάνω , ὅς μή τρέφω ) , πᾶς δέ ὁ τρέφω ζωή μετέχω , καί ἀδύνατος εἰμί τρέφω ὁ μή ζωή μετέχω , ὥστε ὁ τρέφω ὁ ζῶ αἴτιος · ζωή δέ πᾶς ψυχή εἰμί αἰτία · ὁ ἄρα αὐξάνω καί μειόω αὐτός οὗτος ὁ αὔξησις καί ὁ μείωσις ὁ ψυχή εἰμί αἰτία . εἰμί δέ καί λίθος τις δοκέω αὐξάνω , οὐ εἰμί κύριος αὔξησις οὗτος , ἀλλά μᾶλλον πρόσθεσις · αὔξησις γάρ οὗτος φημί ὁ διά ὄργανον φυσικός γίγνομαι , ὄργανον δέ ἐν ὁ ἄψυχος οὐ εἰμί · οὐδέ ἄρα αὐξάνω . καί ἄλλως ὁ αὐξάνω κατά πᾶς μόριον αὐξάνω , ὡς ἐν ὁ περι γένεσις δείκνυμι , ἐπί δέ ὁ λίθος ἔξωθεν ἴσως κόνις προστίθημι μεταβολή τις γίγνομαι , καί οὗτος μείζων ὁ ὅλος γίγνομαι οὐ αὔξησις γίγνομαι , ἀλλά πρόσθεσις , ὥσπερ ἄν εἰμί καί ὁ πῦρ αὐξάνω λέγω ξύλον πλείων προστίθημι . οὗτος δέ καί ὁ μέταλλον αὐξάνω ὑγρός οὐσία ἔξωθεν περιπάσσω , ἐκ ὅς συνίστημι , καί οὗτος μεταβάλλω εἰς ὁ αὐτός οὐσία ὑπό ὁ ἐν ὁ γῆ φυσικός δύναμις ἐκ ὁ πᾶς . εἰμί γάρ συνοχεύς αἴτιος ὁ ψυχή , συνέχω δέ καί εἰμί ὁ τε ζῷον καί ὁ φυτός , ἠώς ἄν τρέφω , τροφή δέ αὔξησις αἴτιος , ὁ ψυχή ἄρα αὔξησις αἴτιος . κακῶς ἄρα ὁ ὑλικός ἀρχή γῆ καί πῦρ ὁ ὁ αὔξησις ἀνατίθημι αἴτιος . ἀλλά εἶπον ἄν πρός οὗτος ἴσως ὁ Ἐμπεδοκλῆς ὅτι ὥσπερ σύ καί ὑλικός καί ποιητικός ὁ φυσικός αἴτιος ἀποδίδωμι , οὗτος ἐγώ νῦν οὖον ὁ ποιητικός , ἀλλά ὁ ὑλικός ἀποδίδωμι . εἰμί ἀλλά οὐ ἔχω χώρα ὁ ἀπολογία · οὐδέ γάρ ὁ ῥίζα γήϊνος μᾶλλον ἤ2 ὁ κλάδος , πανταχοῦ δέ ὁ γεώδης πλεονάζω · ὅσος οὖν ἐπί ὁ οὐσία ὁ γῆ , οὐδείς αὐξάνω ἐπί ὁ ἄνω ὀφείλω . p>p . 415b28 Ἐμπεδοκλῆς δέ οὖον καλῶς εἴρω οὗτος , προστίθημι ὁ αὔξησις συμβαίνω ὁ φυτός κάτω μέν ῥιζόω διά ὁ ὁ γῆ οὗτος φέρω κατά φύσις , ἄνω δέ διά ὁ πῦρ ὡσαύτως . δείκνυμι ὅτι αὔξησις αἰτία ὁ ψυχή , αἰτιάομαι Ἐμπεδοκλῆς οὖον καλῶς εἶπον ὁ αὔξησις ἐν ὁ ἔμψυχος γίγνομαι . λέγω γάρ αὐξάνω ὁ φυτόν ὁ μέν ἐν αὐτός πυρός ὁ κλάδος ἐπί ὁ ἄνω αὐξάνω , ὁ δέ γῆ ὁ ἐν αὐτός ὁ ῥίζα ἐπί ὁ κάτω αὐξάνω · πῦρ γάρ καί γῆ ἀνατίθημι ὁ αἴτιος ὁ αὔξησις · ὁ μέν γάρ ἐπί ὁ ἄνω ὁ κλάδος αὐξάνω ὡς ἀνώφορος , ὁ δέ γῆ ἐπί ὁ κάτω ὁ ῥίζα ὡς κατώμφορον . αἰτιάομαι δέ αὐτός πρῶτος μέν ὡς οὖον καλῶς λέγω κάτω εἰμί ὁ φυτός ὁ ῥίζα · οὖον γάρ πᾶς , φημί , ὁ αὐτός ἄνω καί κάτω . εἶα καί ὁ αἴτιος προστίθημι . ὁ γάρ ὄργανον , φημί , ὁ ἔργον κρίνω . εἰμί γάρ ὁ ἐνέργεια χάρις ὁ ὄργανον , ὁ ὁ αὐτός ἐνεργέω ἐνέργεια ὁ αὐτός ἄν εἰμί . ὥσπερ οὖν ἐν ὁ ἄλλος ἔμψυχος ὁ διά ὅς ἐκτρέφω στόμα εἰμί , οὕτως ἄρα καί ὁ φυτός ὁ διά ὅς τρέφω στόμα ἄν εἰμί . τρέφω δέ διά ὁ ῥίζα · οὗτος ἄρα στόμα ὁ φυτός . ὁ δέ ἄλλος πᾶς ἔμψυχος ὁ στόμα διά ὅς τρέφω ἄνω εἰμί · πᾶς γάρ ὁ κεφαλή ἐν ὁ ὁ στόμα ὁ ἄνω τόπος | ἐπέχω . καί ὁ φυτός ἄρα ὁ στόμα καί ὁ κεφαλή ἀνάλογος ἄνω εἰμί ἄν · ὥστε ὁ ῥίζα ὁ φυτός ἄνω μᾶλλον , ὁ δέ κλάδος κάτω . ὡς μέν γάρ πρός ὁ πᾶς , εἰμί γε ὅλως δεῖ λέγω ἐπί ὁ πᾶς ὁ ἄνω καί ὁ κάτω , ὁ μέν πέριξ πᾶς ἄνω εἰμί , λέγω δή ὁ οὐρανός , ὁ δέ μέσος κάτω , ὁ γῆ · ὁ μέντοι ἔμψυχος ἄνω λέγω ἔχω ὁ κεφαλή οὖον πάντως ὡς πρός ὁ πέριξ , ἀλλά ὡς ὅθεν ὁ ἀρχή ὁ κίνησις , ἐπεί καί ἐκ ὁ οὐρανός ὁ ἀρχή ὁ κίνησις ὁ ἐνταῦθα . καί ὁ ἄλογος τοίνυν ζῷον ὁ πλεῖστος , σχεδόν δέ πᾶς ἐπί γῆ κύπτω , ὡς μηδέ ὁ ὀπίσθιος ὑψηλός ἐπί ὁ πέριξ ἔχω ὁ κεφαλή , ὅμως λέγω ὁ ἄνω ὁ ζῷον μέρος εἰμί ὁ κεφαλή τε καί ὁ περί ὁ κεφαλή · ὥστε ὁ κεφαλή ἄνω λέγω . ἀνάλογος δέ κεφαλή ὁ ῥίζα · ἐκεῖθεν γάρ ὁ ἀρχή ὁ κίνησις ὁ φυτός · ὥστε ἄνω ἄν ἄγω ὁ ῥίζα καί οὖον κάτω . εἷς μέν οὖν οὗτος ἄτοπος ἐγκαλέω αὐτός . πρός ὅς τις ὑπέρ αὐτός ἀπολογέομαι εἴρω ὅτι ἐκεῖνος ὁ ἄνω καί κάτω ὡς πρός ὁ πᾶς λέγω · ὁ μέν γάρ ῥίζα ὡς ἐπί ὁ κέντρον αὐξάνω , ὁ δέ λοιπός ὡς ἐπί ὁ οὐρανός . ἕτερος πάλιν ἄτοπος ἐκ ὁ λόγος συνάγω πάνυ προσεκτικός · εἰμί γάρ ὑπό πῦρ , φημί , καί γῆ ὁ αὔξησις γίγνομαι , καί ὁ μέν πῦρ ἐπί ὁ ἄνω αὐξάνω , ὁ γῆ δέ ἐπί ὁ κάτω , διασπάω ἄν ὁ φυτόν μηδείς εἰμί ὁ συνέχω . εἰμί δέ εἰμί τίς ὁ συνέχω , οὗτος εἄν εἰμί ὁ ψυχή καί τροφή καί αὔξησις αἴτιος . p . 416a9 δοκέω δέ τις ὁ ὁ πυρός φύσις ἁπλόος αἰτία ὁ τροφή καί ὁ αὔξησις εἰμί . ἐπεί δείκνυμι ὅτι αὔξησις αἰτία ὁ ψυχή , ἀναιρέω ὁ ἄλλος ὁ δοκέω τις αὔξησις αἴτιος εἰμί . Ἐμπεδοκλῆς μέν οὖν ὁ γῆ καί ὁ πῦρ ἐπί ὁ φυτός αἰτιάομαι διά ὁ οὗτος μέν ἐναντίος εἰμί ὁ κινέω ἐπί ὁ ἄνω τε καί κάτω , ὁράω δέ καί ὁ φυτόν ἐπί ὁ ἐναντίος ὁ αὔξησις ποιέω κατά ὁ ῥίζα καί κατά ὁ κλάδος . ἕτερος δέ ὁ πῦρ ὑπονοέω μόνος αὔξησις αἴτιος εἰμί , πρός ὅς ἐνίστημι νῦν . καλῶς δέ προστίθημι ὁ ἁπλόος · κατά οὗτος γάρ ἁμαρτάνω ὁ ὁ αὐξητικός δύναμις ἀνατίθημι ὁ πῦρ , ὅτι ἁπλόος αὐτός αἴτιος αὔξησις λέγω · συναίτιος μέν γάρ εἰμί ὁ πῦρ ὡς ὄργανον ὁ διά ὅς ὁ αὔξησις καί αὐτός δοκέω , οὖον μήv ἁπλόος αὔξησις αἴτιος . ἀλλά τοσοῦτος ἐνδέω φημί ὁ ἁπλόος αὔξησις αἴτιος εἰμί , ὅτι καί χείρων ἢ κατά ὁ ὄργανον συναίτιος αὐτός φημί ἐν ὁ περι γένεσις καί φθορά . ὁ μέν γάρ ὄργανον ῥυθμίζω μέν ὑπό ὁ λόγος τυγχάνω ὁ τέλος , ἐάω δέ ὑπό ὁ τεχνίτης βλάβη οὐ εἰμί αἴτιος , ἐπεί μηδέ ἐνεργέω δύναμαι ἄνευ τεχνίτης , ὁ δέ πῦρ αὐτός κατά ἑαυτοῦ ἐνεργέω φθορά αἴτιος γίγνομαι · ἕψω γάρ ὁ σιτίον καί ὁ φάρμακον εἰμί μή ὑπό ὁ ἰατρικός ἢ μαγειρικός λόγος κυβερνάω ὁ ἕψω πῦρ , φθείρω μᾶλλον καί ἐξίστημι ὁ οἰκεῖος εἶδος . εἶπον δέ ὅτι δοκέω τις ὁ πῦρ τροφή εἰμί καί αὔξησις αἴτιος , πόθεν εἰς ὁ τοιοῦτος ὑπάγω ἔννοια , ἐπάγω . μόνος γάρ , φημί , ὁ ἁπλόος σῶμα φαίνω τρέφω καί αὐξάνω · ἐπί οὗτος γάρ μόνος ὁ συνήθεια ὁ ὁ τροφή χράομαι ὄνομα , καί διά οὗτος καί ὁ ὁ αὔξησις · ὁ γάρ τρέφω οὗτος καί αὐξάνω . ἔχω οὗτος πολύς ὁ χρῆσις ἐν τε ὁ συνήθεια καί παρά ὁ ἀρχαῖος · “ ὁ ἅμα σύ πάντας’’ , φημί ὁ ποιητής , “ Τυρ ἐσθίω , καί πάλιν παμφάγος πυρία εἴρω . εἰμί τοίνυν ὁ ἁπλόος οὗτος μόνος τρέφω τε καί αὐξάνω , οὗτος ἄν εἰμί καί ἐν ὁ σύνθετος τροφή αἴτιος καί αὔξησις , λέγω δή ὁ ἔμψυχος . δείκνυμι οὖν ὁ φιλόσοφος ὅτι μή ὁμοίως τρέφω τε καί αὐξάνω ὁ ἔμψυχος ὥσπερ ὁ πῦρ , συναποδείκνυμι εἰμί διά οὗτος ὅτι μηδέ ἐν ὁ ἔμψυχος αἴτιος τροφή καί αὔξησις ὁ πῦρ . ὁ δέ δεῖξις τοιοῦτος · πᾶς ὁ φύσις τρέφω τε καί αὐξάνω , οὗτος δέ εἰμί ὁ ἐν ἑαυτοῦ ὁ θρεπτικός τε καί αὐξητικός δύναμις ἔχω ὁ γάρ μή οὗτος τρέφω τε καί αὐξάνω οὖον κύριος λέγω οὗτος ὅσπερ λέγω ) ὁ τοίνυν φύσις τρέφω καί διά οὗτος αὐξάνω ὅρος ἔχω ὁ αὔξησις , καί ὁρίζω αὐτός ἐπί ὁ μέτρον ὁ αὔξησις · ὁ δέ πυρός οὐ ὁρίζω ὁ τροφή τε καί ὁ αὔξησις · ἐπί ἤπειρος γάρ αὐξάνω , ἐάν ὕλη χορηγέω . οὐ ἄρα ὁ πῦρ ὁμοίως ὁ ἔμψυχος τρέφω τε καί αὐξάνω . εἰμί δέ μή ὁμοίως , οὐ ἄν οὐδέ ὁ ἔμψυχος αἴτιος εἰμί ὁ αὔξησις . ὁ μέν γάρ πυρός οὐ εἰμί πέρας οὐδέ λόγος ὁ αὔξησις · ὁ δέ φύσις αὐξάνω ἔχω πέρας τίς καί ὁρίζω λόγος ὁ αὔξησις · ὁ δέ κατά λόγος αὐξάνω καί διωρισμένως Ψυχή ἄν εἰμί καί οὖον πῦρ . οὗτος μέν οὖν δείκνυμι ὅτι οὖον ὁ πῦρ αἴτιος ὁ ἔμψυχος ὁ αὔξησις . ὅτι δέ οὐδέ κύριος ἐπί ὁ πυρός λέγω τροφή τε καί αὔξησις , ἀλλά γένεσις , δείκνυμι ἐν ὁ περι γένεσις καί φθορά . ὑπονοέω δέ οὗτος μόνος ὁ στοιχεῖον τρέφω τε καί αὐξάνω , ὅτι ἐπί μέν ὁ ἄλλος ἐναργής ὁ πλεονασμός πρόσθεσις εἰμί προστίθημι γάρ ὕδωρ ὕδωρ καί γῆ γῆ οὕτως γίγνομαι αὐτός ὁ πλεονασμός , οὗτος δέ ὅστις οὐ εἰμί τροφή οὐδέ αὔξησις , προφανής ) , ὁ πῦρ πλεονάζω οὖον πυρός προστίθημι , ἀλλά ἀνομοειδής ὕλη , οἷος ξύλον ἢ ὁ τοιοῦτος , καί οὗτος ὑπό ὁ ὁ πυρός δύναμις μεταβάλλω εἰς ὁ αὐτός οὐσία οὗτος ὁ πλεονασμός ὁ πυρός γίγνομαι . δοκέω δέ i 1r τοιοῦτος τίς καί ὁ κύριος αὔξησις εἰμί · μεταβάλλω γάρ ὁ τροφή εἰς ὁ ὁ σῶμα φύσις οὕτως ὁ αὔξησις ὁ ἔμψυχος γίγνομαι . δείκνυμι δέ , ὡς εἶπον , ὅτι ἐπί ὁ πυρός γίγνομαι γένεσις εἰμί καί οὐ αὔξησις . p . 416a18 ἐπεί δέ ὁ αὐτός δύναμις ὁ Ψυχή θρεπτικός τε γεννητικός , περί τροφή ἀναγκαῖος διά-ὁρίζω πρῶτος . εἶπον περί ὁ τέλος ὁ γεννητικός δύναμις , εἶτα ἐφεξῆς δείκνυμι ὡς ἀναγκαῖος ὁ περί Ψυχή εἴρω μέλλω ὁ περί ὁ ἀντίκειμαι Τῖς ψυχικός ἐνέργεια λόγος , ὁ δείκνυμι ὁ ψυχή ἐν ὁ ἔμψυχος αἴτιος εἰμί τροφή τε καί αὔξησις καί ἀλλοίωσις ὁ τε κατά ὁ αἴσθησις καί ὁ λοιπός , μεταξύ δέ μιμνήσκω ὁ Ἐμπεδοκλῆς δόξα οὖον ὁ Ψυχή ἀνατίθημι ὁ αὔξησις , ἀλλά ὁ ὑλικός αἴτιος , καί ὅλως ἐλέγχω ὁ οἴομαι αἴτιος εἰμί ὁ πυρία οὐσία ὁ ἐν ὁ ἔμψυχος αὔξησις , λοιπός ἐνταῦθα περί ὁ ἔχω ποιέω ὁ λόγος , λέγω δή περί τροφή , ἵνα οὗτος λοιπός καί περί αὐτός ὁ δύναμις διαλαμβάνω . ὡς γάρ περί εἷς ὁ φυτικός δύναμις καί ἀνωτέρω ὁ λόγος ποιέω , ἐν ὅς λέγω “ ὁ γάρ θρεπτικός ψυχή καί ὁ ἄλλος ὑπάρχω πρῶτος καί δύναμις εἰμί Ψυχή , κατά ὅς ὑπάρχω ὁ ζῶ ἅπας · ὅς εἰμί ἔργον γεννάω τε καί τροφή χράω , ἐνταῦθα πάλιν ἐπεί ὁ αὐτός δύναμις εἰμί θρεπτικός τε καί γεννητικός , περί τροφή ἀναγκαῖος διά-ὁρίζω πρῶτος . ὅς γάρ φημί , τοιοῦτος εἰμί · ἐπεί εἷς τίς εἰμί καί ὁ αὐτός δύναμις ὁ φυτικός , ὅς εἰμί ἔργον γεννάω τε καί τροφή χράω διά ὁ ἄκρος καί ὁ μέσος περιλαμβάνω ὁ αὐξάνω καί εἰς ὁ τέλειος μέτρον ἄγω ὁ αὐξάνω ) , εἶπον δέ , φημί , περί ὁ τέλος ὁ γεννητικός ἐνέργεια , ἀναγκαῖος καί περί ὁ ἀντίκειμαι ὁ θρεπτικός ἐνέργεια εἶπον , λέγω δή ὁ τροφή , ἵνα οὗτος λοιπός καί ὁ περί ὁ δύναμις αὐτός ποιέω λόγος . εἷς δέ δύναμις φημί θρεπτικός τε καί αὐξητικός καί γεννητικός οὐ ἀπλόος , ὅτι ὁ φυτικός κοινός οὗτος κατηγορέω , ἀλλά ὅτι εἷς τέλος εἰμί πᾶς οὗτος ὁ ἐνέργεια , οὗτος δέ εἰμί ὁ γεννάω ἕτερος οἷος αὐτός διά ὁ ἔφεσις ὁ ἀιδιότης , πᾶς δέ , φημί , ἀπό ὁ τέλος ὁ σκόπιμος προσαγορεύω Δίκαιος · ὥστε ἐπεί τέλος πᾶς τῆ δύναμις ὁ γεννάω ἕτερος οἷος αὐτός , γεννητικός ὁ πᾶς καλέω Δίκαιος . θρεπτικός γάρ καί αὐξητικός εἰς ὑπηρεσία οὗτος γίγνομαι · ἐπεί γάρ ἀδύνατος εἰμί ὁ ἔμψυχος γεννάω μή εἰς ὁ ὁρίζω καί κατά φύσις μέτρον ἔρχομαι , διά οὗτος χρεία ὁ αὐξητικός ἐνέργεια τε καί δύναμις · ἀλλά ἐπεί πάλιν αὐξάνω ἀδύνατος μή τρέφω , διά οὗτος χρεία ὁ θρέψις . ὥστε διά μέν ὁ γέννησις ὁ αὔξησις , διά δέ ὁ αὔξησις ὁ τροφή · διά ὁ γέννησις ἄρα ὁ τροφή . ἐπεί ἐν ἐκ ὁ τέλος καλέω ἅπας Δίκαιος , γεννητικός πᾶς οὗτος κλητέος ὁ δύναμις . ὁ δέ θρεπτικός ὁ αυξητικός εἰς αὐτός ἄγω διά ὅς εἴρω ἐπί αὐτός ὁ λέγω γίγνομαι αἴτιος . ὅθεν οὐδέ ἴδιος ὁ περί αὔξησις ποιέω λόγος , ἀλλά συμπεπλεγμένως ὁ περί τροφή , οὐδέ ὁρίζω ἴδιος ὁ αὐξητικός δύναμις . ἐπεί δέ ὁ αὐτός δύναμις ὁ Ψυχή · ὁ φυτικός Ψυχή ὁ αὐτός δύναμις θρεπτικός εἰμί καί γεννητικός . ἐλλιπῶς εἴρω ὁ νόημα κατά ὁ φράσις · χρή γάρ οὕτως εἶπον ἐπεί δέ ὁ δύναμις ὁ Ψυχή θρεπτικός καί γεννητικός , εἴρω δέ περί ὁ τέλος ὁ γεννητικός , ἀναγκαῖος καί περί ὁ ἀντίκειμαι ὁ θρεπτικός εἶπον · ὁ δέ ἀντίκειμαι ὁ θρεπτικός δύναμις ὁ τροφή εἰμί · δεῖ πρῶτος περί τροφή εἶπον . p . 416a20 ἀφορίζω γάρ πρός ὁ ἄλλος δύναμις ὁ ἔργον οὗτος · ὁ θρεπτικός , φημί , ψυχή ὁ ἄλλος ψυχικός δύναμις χωρίζω ὁ τρέφω ( ἴδιος γάρ οὗτος οὗτος ) , τρέφω δέ τροφή · διό περί ἀνάγκη πρῶτος εἶπον . p . 416a21 δοκέω δέ εἰμί ὁ τροφή ὁ ἐναντίος ὁ ἐναντίος , οὖον πᾶς δέ πᾶς , ἀλλά ὅσος ὁ ἐναντίος μή μόνος γένεσις ὅς ξ διαφωνέω ὁ περί τροφή λόγος . ὁ μέν γάρ φημί ὅτι ὁμοῦ εἰμί ὁ τροφή ὁ τρέφω · τρέφω γάρ ὁ ὅμοιος ὁ ὅμοιος · εἰμί γάρ προστίθημι ὁ τροφή ὁ τρέφω αὐξάνω αὐτός , αὐξητικός δέ ὁ ὁμοιόω ὁ ὅμοιος , οὖον ὁ ἐναντίος οὗτος γάρ καί φθαρτικός ὁ ἐναντίος ) , οὐ εἰμί ὑπό ὁ ἐναντίος τρέφω ὁ τρέφω , ἀλλά ὑπό ὁ ὁμοιόω . ἕτερος δέ φημί ὅτι ὁ ἐναντίος τρέφω ὁ τρέφω · εἰμί γάρ ὁ τροφή ὑπό ὁ τρέφω καί μεταβάλλω εἰς αὐτός , οὖον πάσχω δέ ὁ ὅμοιος ὑπό ὁμοιόω , ἀλλά ὑπό ὁ ἐναντίος ὁ ἐναντίος πάσχω καί μεταβάλλω ὁ ἐναντίος εἰς ὁ ἐναντίος , ἐναντίος ἄρα ὁ τροφή ὁ τρέφω . οὗτος μέν οὖν ἰός φέρω περί τροφή λόγος , ἐναντίος δοκέω εἰμί , εὔλογος μέντοι αἴτιος ἑκάτερος ἔχω . οὗτος οὖν ὁ λόγος δίαιτα Ἀριστοτέλης φημί ὅτι δοκέω εἰμί ἐναντίος κατά ἀλήθεια οὐ εἰμί · ἑκάτερος γάρ αὐτός πρός μέρος τίς ἀποβλέπω καί πρός οὗτος ἀληθής λέγω . ὁ γάρ τροφή δύναμις μέν εἰμί ὅμοιος ὁ τρέφω , ἐνέργεια δέ ἐναντίος · ὁ γάρ Ἄριος καί ὁ ὄψον ἀκατέργαστος μέν εἰμί καί ἄπεπτος ἐναντίος πως εἰμί ὁ τρέφω · ὁπηνίκα δέ μεταβάλλω καί ἀλλοιόω , τότε ὅμοιος γίγνομαι . μεταβάλλω δέ οὖον ὁ ὅμοιος εἰς ὁ ὅμοιος οὐδέ ὁ τυγχάνω εἰς ὁ τυγχάνω , ἀλλά ὁ ἐναντίος εἰς ὁ ἐναντίος · οὖον γάρ ὁ λευκός εἰς ὁ θερμός | μεταβάλλω , ἀλλά ὁ ψυχρός εἰς ὁ θερμός . ἐν γοῦν ὁ φαιός εἰς λευκός μεταβάλλω , οὐ ὅς μετέχω λευκός , ἀλλά ὅς μετέχω μέλας μεταβάλλω . ὥστε εἰμί μεταβάλλω ὁ τροφή , δῆλος ὅτι εἰς ὁ ἐναντίος μεταβάλλω . διττός οὖν εἰμί ὁ τροφή , ὁ μέν ἄπεπτος ὁ δέ πέμπω , ὁ μέν ἄπεπτος ἐναντίος εἰμί ὁ τρέφω , ὁ δέ πέσσω καί μεταβάλλω ἤδη ὅμοιος . εἶπον δέ ὅτι δοκέω ὁ τροφή ὁ ἐναντίος εἰμί ὁ ἐναντίος , ἐπάγω ὅτι οὖον πᾶς ἐναντίος πᾶς ἐναντίος τροφή εἰμί , ἀλλά ὅσος πρός ὁ μεταβάλλω εἰς ὁ ἐναντίος αὐξάνω ὁ μεταβάλλω · πολύς γάρ , φημί , ὁ ἐναντίος εἰς ἀλλήλων μεταβάλλω , οἷος ὑγίεια καί νόσος , λευκός καί σελάω , ἀλλά οὗτος οὐδείς ὁ ποσός μεταβάλλω προστίθημι · διό ἐκ εἰμί ἀλλήλων τροφή , οὐδέ τρέφω ὁ λευκός ὁ μέλας , ὅταν μεταβάλλω ὁ μέλας εἰς ὁ λευκός , οὐδέ ὁ ὑγίεια ὁ νόσος . οὐ ἁπλόος δέ οὗτος λέγω ὅτι ὁ μεταβάλλω εἰς ἀλλήλων ἐναντίος καί ὁ ποσός προστίθημι οὗτος τρέφω ὑπό ἀλλήλων οὖον γάρ ἀληθής οὗτος , ὡς καί αὐτός εἴρω ) , ἀλλά ὅτι ὁ τρέφω ὁ ἐναντίος ὁ ποσός προστίθημι · ὅταν γάρ ὑπό Ψυχή ὁ τοιοῦτος ὁ ἐναντίος μεταβάλλω , λέγω δή ὅσος καί ὁ ποσός ὁ εἰς ὅς μεταβάλλω προστίθημι , τότε γίγνομαι τροφή . ὁ γοῦν ἁπλόος σῶμα αὐξάνω μέν μεταβάλλω εἰς ἀλλήλων , οὖον τρέφω δέ ὑπό ἀλλήλων , μᾶλλον δέ οὐδέ κύριος ὁ αὔξησις ἐπί οὗτος λέγω , ἀλλά πρόσθεσις , ὡς ἐν ὁ περι γένεσις δείκνυμι . ὅτι δέ ὁ πρῶτος τροφή καί ἄπεπτος ἐναντίος εἰμί ὁ τρέφω , δῆλος ἐντεῦθεν · εἰμί γάρ πάσχω ὑπό ὁ τρέφω καί μεταβάλλω εἰς ὁ ἐκεῖνος οὐσία , οὖον ὁ τυγχάνω δέ ὑπό ὁ τυγχάνω πάσχω , οὐδέ ὁ τυγχάνω ὑπό ὁ τυγχάνω μεταβάλλω , ἀλλά ὁ ἐναντίος εἰς ὁ ἐναντίος , δῆλος ὅτι πάσχω ὁ τροφή ὑπό ὁ τρέφω , ἵνα εἰς ὁ ἐκεῖνος οὐσία μεταβάλλω , ἐναντίος εἰμί ὁ τρέφω . ἄλλως τε ἐπεί συνίστημι ἐκ ψυχρός καί θερμός καί ξηρός καί ὑγρός , δῆλος ὅτι εἰς ὁ σύστοιχος ποιότης ὁ τρέφω καί ὁ τροφή μεταβάλλω · ἢ οὖν θερμός ἐπί ὁ ψυχρός διά ὁ πέψις μεταβάλλω , ἢ ψυχρός ἐπί ὁ θερμός , ἢ ξηρός ἐπί ὁ ὑγρός , ἢ ὑγρός ἐπί ὁ ξηρός . ὅθεν καί ὁ πλεονεκτέω ἐν ὁ σῶμα ποιότης ὁ ἐναντίος τροφή προσάγω , ξηρός μέν εἰμί ὁ σῶμα ὑγρός προσφέρω , θερμός δέ ψυχρός , καί ἐπί ὁ λοιπός ὡσαύτως · δῆλος γάρ ὅτι δήω καί ὕλη ἐπιτήδειος ὁ θρεπτικός δύναμις ὁ φύω ῥᾳδίως εἰς ὁ ὁ τρέφω οὐσία μεταβάλλω . ἐπειδάν δέ ἤδη πάσχω ὁ τροφή καί ἐξομοιόω ὁ τρέφω , οὐκέτι εἰμί ἐναντίος ἀλλά ὅμοιος · οὗτος δέ εἰμί ὁ ἔσχατος καί ἐν ἕκαστος λοιπός ἐξομοιόω μόριον , καί προσκρίνω μέλλω . p . 416a25 φαίνω δέ οὐδέ ἐκεῖνος ὁ αὐτός τρόπος εἰμί τροφή · ἐπεί εἶπον οὗτος ὁ ἐναντίος τροφή εἰμί ἀλλήλων , ὅσπερ μή μόνος ἐκ ἀλλήλων γίγνομαι , ἀλλά καί αὐξάνω ἀλλήλων , διά οὗτος προστίθημι ὅτι οὖον πᾶς ὁ τοιοῦτος τροφή εἰμί ἀλλήλων λέγω , καί δείκνυμι οὗτος διά παράδειγμα ὅτι μή πᾶς ὁ αὐξάνω κατά ὁ ποσός τροφή εἰμί ὁ ἐναντίος , ἀλλά ὁ μέν εἰδικός ὁ ἐναντίος αὐξάνω ὑπό ὁ ὁ ὑλικός τε καί ἐναντίος αὐτός εἰς αὐτός μεταβολεύς τρέφω λέγω , οὐκέτι δέ ὁ ὑλικός ἀπό ὁ εἰδικός . οὗτος γάρ ἔχω πρός ἀλλήλων ὁ πῦρ καί ὁ ὕδωρ · οὗτος γοῦν εἰς ἀλλήλων μεταβάλλω ὁ μέν ὕδωρ , φημί , ὁ πῦρ εἰμί τροφή , ὁ δέ πῦρ ὁ ὕδωρ οὐκέτι · οὐδείς γάρ ἄν εἶπον ὅτι τρέφω ὁ ὕδωρ ὑπό ὁ πῦρ , ὁ δέ πῦρ τρέφω λέγω . ὗτος ἅμα γάρ σύ πάντε , <φησὶν> ὁ ποιητής , πῦρ ὅθεν καί ζητέω ἄν τις , εἰμί ὁμοίως ὥσπερ <ἡ> ὁ ὕδωρ εἰς ὁ μεταβολή γένεσις μόνος εἰμί καί οὐ αὔξησις , οὗτος δέ καί † ἐπί ὅς πυρός ὁ ὕδωρ , ὡς δείκνυμι ἐν ὁ περι γένεσις , διά τίς ὁ μέν ὕδωρ οὖον λέγω ὁ πῦρ τρέφω , ὁ δέ πῦρ ὁ ὕδωρ . ὅτι γάρ ὕδωρ τρέφω ὁ πῦρ , δῆλος · ὑγρός γάρ τρέφω . ὁ γάρ ἔλαιον ὕδωρ εἰμί πάσχω τίς καί ὁ κηρός καί ὁ τοιοῦτος · καί ὁ ξύλον δέ καί ὁ ὅμοιος ὁ μετέχω ὑγρότης οὕτως ὕλη πυρός γίγνομαι , ὅθεν ὁ πάντῃ καταξηραίνω ξύλον οἷος ὁ σήπω ἢ ὁ τέφρα οὐδέ καίω δύναμαι , διά ὁ πάντῃ ἀμοιρέω ὑγρότης . λέγω οὖν πρῶτος ὅτι καί ὁ συνήθεια ἀκολουθέω ὁ φιλόσοφος . λέγω γάρ τροφή εἰμί ὁ ἔλαιον ὁ πῦρ , οὗτος δέ οὐδείς εἰμί ἄλλος ἢ ὁ ὕδωρ τροφή λέγω ὁ πῦρ · ὁ γάρ ἔλαιον , ὡς ἐν ὁ τέταρτος ὁ μετέωρος δείκνυμι , ἐκ ὕδωρ εἰμί καί ἀήρ , ὅσπερ ἄμφω ὑγρός ὁ φύσις . ἔπειτα δείκνυμι ἐν ὁ περι γένεσις ὅτι ὁ αὐξάνω ὁ εἶδος εἰμί , οὐ ὁ ὕλη · δεῖ γάρ ὁ αὐξάνω εἷς εἰμί ὁ ἀριθμός · ὁ δέ ὕλη ἀπόρρυτος εἰμί καί ἐπίρρυτος οὐ ὁ αὐτός εἰμί ἐν ὁ αὐξάνω , ὁ δέ εἶδος ὁ αὐτός . εἰδικός δέ ὡς ἐν στοιχεῖον ὁ πῦρ , ὁ δέ ὕδωρ ὑλικός , ὡς ἐν ἐκεῖνος δείκνυμι . ὁ γάρ εἶδος δραστικός καί ἀσώματος καί περιεκτικός , εἰμί γε πάσχω μέν ὁ ὕλη , ποιέω δέ ὁ εἶδος , καί ὁ μέν σκεδαστής , περιέχω δέ καί ὁρίζω ὑπό ὁ εἶδος . ὁράω δέ οὗτος ἐπί ὁ πῦρ · καί γάρ δραστικός ὁ ἄλλος στοιχεῖον εἰμί καί λεπτομερής καί περιεκτικός · περιέχω γάρ ὁ ὁ πυρός σφαῖρα ὁ λοιπάς στοιχεῖον . καί καθόλου δέ ὁ ἐναντίος ὁ ἀγαθός ὁ ἐναντίος εἶδος λόγος ἐπέχω , ὅς φημί διό καί ὁ ἐπί οὗτος μεταβολή γένεσις φημί ) , ὁ δέ χείρων ὕλη · διό φθορά καλέω ὁ ἐπί οὗτος μεταβολή . i 2r ἄλλως τε ὁ τρέφω διά αὐτός κατεργάζομαι ὁ τροφή εἰς ἑαυτοῦ μεταβάλλω · δοκέω δέ οὗτος ποιέω καί ὁ πῦρ ἐπιχέω ὁ ἔλαιον καί ὁ ξύλον ὑποτίθημι · ὁ μέντοι μεταβολή ὁ πυρός εἰς ὕδωρ οὐ οὗτος γίγνομαι . διά δέ ὁ εἶπον ἐν μέν οὖν ὁ ἄλλος σῶμα καί ὡς ὁ πολύς δοκέω οὗτος δηλόω · ὁ γάρ κύριος τροφή ἐπί ὁ ἔμψυχος σῶμα , οὗτος δέ σύνθετος , ὅσπερ καί τρέφω . p . 41 6 a 29 Ἀπορίας δέ ἔχω · φημί γάρ ὁ μέν ὁ ὅμοιος ὁ ὅμοιος τρέφω , καθάπερ καί αὐξάνω . εἶπον δοκέω δέ εἰμί ὁ τροφή ὁ ἐναντίος ὁ ἐναντίος , νῦν φημί ὅτι ἀπορία ἔχω ὁ περί τροφή λόγος · ὁ μέν γάρ φημί ὁ ὅμοιος ὑπό ὁ ὁμοιόω τρέφω , ὁ δέ ὁ ἐναντίος ὑπό ὁ ἐναντίος . περί δέ οὗτος εἶπον μέν καί ἐν ὁ περι γένεσις , λέγω δέ καί νῦν · ἀναγκαῖος ἄγαρ ὁ περί τροφή λόγος ὁ περί ὁ θρεπτικός δύναμις λέγω . εἶπον δέ ὅτι ἀπορία ἔχω , διότι ὁ μέν ὁ ὅμοιος τρέφω λέγω ὁ τρέφω , ὁ δέ ὁ ἐναντίος , ἑκάτερος δόξα διά βραχύς προστίθημι ὁ κατασκευαστικός . ὁ μέν ὁ ὅμοιος τρέφω ἄξιος εἶπον καθάπερ καί αὐξάνω · εἰμί γάρ ὁ αὐτός τρέφω τε καί αὐξάνω , αὐξάνω δέ ὁ ὅμοιος σάρξ γάρ πρόσθεσις ὁ σάρξ αὐξάνω ) καί τρέφω οὖν ὁ ὅμοιος · ὁ δέ ὁ ἐναντίος τρέφω ἄξιος εἶπον ὅτι ὁ ὅμοιος ἀπαθής ὑπό ὁ ὁμοιόω . ὁ γάρ πάσχω ὑπό ὁ ἐναντίος πάσχω , καί ὁ ὁ τροφή μεταβάλλω καί πέσσω πάσχω τίς εἰμί · πᾶς δέ μεταβολή , καί ὁ ἐκ ὁ μεταξύ , ἐκ ἐναντίος πως καθό γίγνομαι , μετέχω ὁ ἐναντίος , καί οὖον γίγνομαι ὁ μεταβολή ἐκ αὐτός καί εἰς αὐτός . ἀντίκειμαι δέ ἐνταῦθα ὁ ἐναντίος λαμβάνω , καί οὖον πᾶς ἁπλόος ἀντίκειμαι . καί δῆλος ἐκ ὅς προστίθημι καί ὁ μεταξύ · ὁ γάρ ἐναντίος μεταξύ τίς εἰμί καί οὐ ἀπλόος πᾶς ὁ ἀντίκειμαι . p . 416 a 34 ἔτι πάσχω τίς ὁ τροφή ὑπό ὁ τρες Φο ἐγώ Ν ὁ υ , ἀλλά οὖον οὗτος ὑπό ὁ τροφή . εἶπον ὅτι ὁ τρέφω καί τρέφω πάσχω τις καί ποιέω γίγνομαι ( “ ὡς ἀπαθής εἰμί , φημί , ὁ ὁμοιόω ὑπό ὁ ὁμοῖος , διά οὗτος δείκνυμι ὡς δήω ποιέω τε καί πάσχω ὁ τρέφω καί ὁ τρέφω ) εἶτα εἶπον ὁ τροφή μεταβάλλω , νῦν δείκνυμι ὅτι ὁ μέν τροφή εἰμί ὁ πάσχω καί ἀλλοιόω , ποιητικός δέ καί ἀπαθής ὁ τρέφω · εἰμί γάρ ὁ τρέφω ὁ αὐτός μένω κατά εἶδος τρέφω , ὁ δέ τροφή οὐ ὁ αὐτός μένω , οὗτος ἄρα εἰμί ὁ μεταβάλλω . παράδειγμα δέ χράω ὁ τέκτων καί δείκνυμι ὅτι ὑπό ὁ τεχνίτης καί ὁ εἶδος ὁ ὕλη πάσχω , ἀλλά οὐ ἀνάπαλιν ὁ τεχνίτης ὑπό ὁ ὕλη , ἐπεί δοκέω ὁ τεχνίτης ἐν ὁ ὁ ὕλη ἐργάζομαι μεταβάλλω , τίς ὁ οὗτος μεταβολή λέγω · εἰς ἐνέργεια γάρ ἐκ ἀργία , φημί , οὗτος μεταβάλλω , ἀλλά οὖον κατά πάθος ( οὖον γάρ πάσχω τίς οὐδέ ἀλλοιόω ) , ἐνδείκνυμι ὅτι τοιοῦτος τις καί ὁ ὁ θρεπτικός δύναμις μεταβολή ἐν ὁ τρέφω , οὐ ἀλλοίωσις , ἀλλά τελειότης · τελειότης γάρ ὁ ἐνέργεια ὁ δύναμις . ὁ δέ τοιοῦτος μεταβολή οὖον κίνησις , ἀλλά γένεσις μᾶλλον ὁ τελειότης , ὡς δείκνυμι ἐν ὁ φυσικός ἀκροάομαι . p . 416b3 πότερος δέ εἰμί ὁ τροφή ὁ τελευταῖος ἢ ὁ πρῶτος , ἔχω διαφορά . ζητέω ποῖος δεῖ τροφή λέγω , πότερος ὅς ἐκ ἀρχή προσφέρω , ὁ ἄρτος λέγω καί ὁ λοιπός , ἢ ὁ τελευταῖος ὁ σῶμα προσφέρω , οἷος ὁ μεταβάλλω ἐκ ὁ τροφή αἷμα καί ἐν ὁ μόριον γίγνομαι καί ὁμοιόω ἤδη αὐτός · οὗτος γάρ εἰμί ὁ ἔσχατος · τροφή γάρ , ὁ ἰατρός φημί , ὁ τρέφω τροφή . ἐκ οὗτος γάρ εὑρίσκω ὁ ζητέω , πότερος ὁ ὅμοιος τρέφω ἢ ὁ ἐναντίος . εἰμί μέν γάρ ὁ πρῶτος προσφέρω εἰμί ὁ τροφή , ὁ ἐναντίος τρέφω , εἰμί δέ ὁ ἔσχατος προσκρίνω ὁ σῶμα , ὁ ὅμοιος · εἰμί δέ ἀμφότερος τροφή , ὅσπερ καί δοκέω , καί ὁ πρῶτος καί ὁ ἔσχατος , καί ὁ ὅμοιος καί ὁ ἐναντίος · ὁ μέν γάρ πρῶτος καί ἄπεπτος ἐναντίος , ὁ δέ δύο καί πέσσω ὅμοιος · ὥστε ἑκάτερος ὁ περί τροφή λέγω ὡς πρός μέρος ἀποβλέπω ὑγιής μέν εἴρω , οὖον τέλειος δέ . ἀπορέω δέ ἄν τις , τίς ποτός εἰμί ὁ ἔσχατος προσκρίνω . εἰμί γάρ μή πρῶτος σάρξ γίγνομαι , εἶτα προσκρίνω ὁ σάρξ πρόσθεσις γάρ οὗτος , οὐ αὔξησις ) πᾶς ὅσπερ εἄν εἰμί ἔσχατος πρό ὁ μεταβολεύς , οὗτος ἀνάγκη ἐναντίος εἰμί · εἰμί γάρ μεταβάλλω * * μόνος οὖν ὁ ἐναντίος τροφή . εἰμί δέ ἔσχατος λέγω ὁ ἤδη ἐξομοιόω , οὐκέτι ὁ τοιοῦτος τροφή , ἀλλά μόριον . καί ἐπιλύω ὁ φιλόσοφος ὅτι ὁ γίγνομαι σάρξ εἰμί κατά τίς μέν τροφή , κατά τίς δέ μόριον · ὁ μέν γάρ πρό ὁ πρόσκρισις γίγνομαι σῶμα τροφή ἄν εἰμί , ὁ μέντοι ὡς ὅλος θεωρέω , λέγω δή ὁ μετά ὁ πρόσκρισις , μόριον εἰμί . ὁ δέ περί οὗτος λόγος ἐντελής ἐν ὁ περι γένεσις καί φθορά εἴρω . p . 416b9 ἐπεί δέ οὐδείς τρέφω μή μετέχω ζωή . | ὥστε οὖον κύριος ἐπί ὁ πυρός ὁ τροφή λέγω . μεταβαίνω δέ ἀπό ὁ τροφή ἐπί ὁ ἐνέργεια , οὗτος δέ εἰμί ὁ τρέφω · ὁ γάρ τρέφω ὁ τρέφω εἰμί . καί εἰμί ἄν ὁ μέν τρέφω ὁ διά ὁ περί ὁ τροφή ἐνέργεια ὁ ὁ θρεπτικός δύναμις ἔχω σῴζω ὁ οὐσία ὁ τρέφω , ὁ δέ τρέφω ὁ ἐνεργέω περί ὁ τροφή ὁ δύναμις ὁ θρεπτικός . λοιπός ἀπό ὁ ἐνέργεια , ὅστις ποτός εἰμί ὁ θρεπτικός δύναμις , εὑρίσκω καί ὁρίζω . εἰμί δέ μηδείς , φημί , τρέφω μή μετέχω ζωή , ἀπό δέ Ψυχή ὁ ζῶ ὁ ζωή , ἀνάγκη ὁ ἔμψυχος σῶμα εἰμί ὁ τρέφω κατά αὐτός οὗτος , καθό ἔμψυχος εἰμί , καί οὖον κατά συμβεβηκός . οὖον γάρ ὁ τρέφω σῶμα συμβαίνω ἔμψυχος εἰμί , ἀλλά ὅτι ἔμψυχος , διά οὗτος τρέφω · εἰμί δέ ὁ τρέφω ἔμψυχος , καί ὁ τροφή κατά ἑαυτοῦ ὁ ἐμψυχόω εἰμί . ὥστε οὖον κύριος ὁ πῦρ τρέφω λέγω . ὁ γάρ πρός τίς ὁ μέν κύριος καί κατά ἑαυτοῦ πρός ἐκεῖνος εἰμί , πρός ὅς ἀποδίδωμι , ὁ δέ κατά συμβεβηκός , ὡς δοῦλος λέγω ἄνθρωπος εἰμί δοῦλος καί δεσπότης δοῦλος , ἀλλά ὁ μέν δεσπότης κατά ἑαυτοῦ , ὁ δέ ἄνθρωπος κατά συμβεβηκός · συμβαίνω γάρ ὁ δεσπότης ἄνθρωπος εἰμί . λέγω εἄν καί ὁ γραμματικός δοῦλος καί ὁ ῥήτωρ , κατά συμβαίνω δῆλος . ὁ δέ τροφή κατά ἑαυτοῦ πρός ὁ ἔμψυχος λέγω . p . 416b11 εἰμί δέ ἕτερος τροφή καί αὐξητικός εἰμί . καί οὗτος ὁ περί τροφή λόγος οἰκέω . εἶπον δέ οὗτος καί ἐν ὁ περι γένεσις , ὅτι οὖον κατά ὁ αὐτός τρέφω τε καί αὐξάνω . ἐπεί γάρ ὁ τρέφω καί εἶδος εἰμί καί ποσός τίς , ὁμοίως δέ καί ὁ τροφή * * τρέφω ὁ τρέφω τροφή γάρ ἴδιος ὁ σῴζω ὁ εἶδος , <καὶ> μέχρι οὗτος εἰμί , ἠώς εἄν τρέφω ὁ τρέφω , κἀν μή αὐξάνω ) , ὅς ποσός , αὐξάνω ὁ τρέφω προσίημι ὁ τροφή . οὐ αὐξάνω δέ ἀεί ὁ τρέφω , ὅταν ὁ ἀπόκρισις ὁ ἴσος εἰμί ἢ πλείων ὁ ἐκ ὁ τροφή γίγνομαι πρόσκρισις , ὡς εἶπον ἐν ὁ περι γένεσις · καί οὕτως μέντοι ὁ τροφή ὅσος ἐπί ἑαυτοῦ ὁ ποσός προστίθημι . ἐπεί οὖν ὁ τροφή ὁ αὐτός τρέφω τε καί αὐξάνω ὅς μέν γάρ δύναμις εἰμί ὅσπερ ὁ τρέφω , τρέφω τε καί σῴζω ὁ εἶδος ὁ τρέφω , ὅς δέ ποσόω , οὗτος δέ αὐξάνω ) , δῆλος ὅτι καί ὁ περί ὁ τροφή ἐνεργέω δύναμις καί πέσσω αὐτός καί μεταβάλλω καί προσκρίνω ὁ σῶμα , εἷς ἄν εἰμί ὁ αὐτός θρεπτικός τε καί αυξητικός . ὅτε μέν γάρ οὕτως ἔχω ὁ τρέφω , ὡς οἷος τε εἰμί καί ὁ ποσός αὐτός προστίθημι , οὖον μόνος τρέφω , ἀλλά καί αὐξάνω · ὅτε δέ ἀδύνατος ἔχω ὁ τρέφω διά ὁ ὁ χρόνος κάμνω , τρέφω μέν , οὐκέτι δέ καί αὐξάνω · ξηρός γάρ ἑαυτοῦ γίγνομαι ὁ μόριον οὐκέτι ἐπεκτείνω φύω καί ὁ ποσός προστίθημι . ὅθεν καί ταχύς ὁ ὁ κομιδή νήπιος παιδίον αὔξησις γίγνομαι , καί ἐν ἄλλος πολλάκις δύο ἢ τρεῖς ἔτος δύο πῆχυς προσθήκη λαμβάνω ἐν ἄλλος πλεῖστος μικρός προσθήκη λαμβάνω , ἤδη λοιπός ἐπί ὁ ξηρός ἀλλάσσω ὁ μόριον καί μή δύναμαι ἐπεκτείνω καί ὁ ποσός προστίθημι , ἐπεί ὅσος ἐπί ὁ θρεπτικός δύναμις καί ὁ ποσός ἀεί προστίθημι . καί ἄλλως λοιπός ἀπορροή πλείων γίγνομαι διά ὁ ἐπί φθίσις ὁδεύω ὁ ζῷον , οὐ ἐξαρκέω ὁ θρεπτικός δύναμις ἀνυφαίνω τε ὁ ἀπορρέω καί ἐπιπροστίθημι ὁ ἐκ ἀρχή . ἐπεί οὖν ὁ θρεπτικός δύναμις ὁ αὐτός εἰμί καί αυξητικός , εἰκότως θρεπτικός καί γεννητικός μόνος μιμνήσκω , ὁ αὐτός , ὡς εἶπον , οἴομαι ὁ θρεπτικός ὁ αὐξητικός . καί γένεσις ποιητικός οὖον ὁ τρέφω , ἀλλά οἷος ὁ τρέφω . εἶπον ὅτι ὁ τροφή καί αὐξάνω καί τρέφω κατά ἄλλος καί ἄλλος , λέγω ὅτι καί ποιητικός ὁ τροφή , εἴπερ ὁ σπέρμα περίσσωμα εἰμί ὁ ἔσχατος τροφή , ὡς δείκνυμι ἐν ὁ περι γένεσις ζῷον . ἀμελέω καί πρός ὁ ποιότης καί πρός ὁ ποσότης ὁ τροφή μᾶλλον ἢ κακός ὁ κίνησις ὁ Ἀφροδίσιος γίγνομαι . οὖον ὁ ὁ τρέφω δέ γένεσις ποιητικός ὁ τροφή οὐδείς γάρ αὐτός ἑαυτοῦ γεννάω · εἰμί γάρ ἤδη ὁ οὐσία αὐτός ) ἀλλά οἷος ὁ τρέφω . πᾶς γάρ ὁ γεννάω ἐπί ὁ πλεῖστος καί κατά φύσις ἑαυτοῦ ὅμοιος γεννάω · ὁ γάρ ἀιδιότης ἐφίημι οὕτως αὐτός τυγχάνω , ὡς εἴρω ἀνωτέρω , ὁ γεννάω ἄλλος οἷος αὐτός . p . 416b17 ὥστε ὁ μέν τοιοῦτος ὁ Ψυχή ἀρχή δύναμις εἰμί οἷος σῴζω ὁ ἔχω αὐτός ὅς τοιοῦτος . εἶπον ὅτι ὁ τροφή σωστικός εἰμί ὁ τρέφω , καθό εἰμί τροφή , ἐκ οὗτος καί ὁ θρεπτικός εὑρίσκω ψυχή καί ὁρίζω αὐτός ὅτι εἰμί δύναμις οἷος τε εἰμί σῴζω ὁ ἔχω αὐτός ὅς τοιοῦτος . ὁ δέ ὅς τοιοῦτος ἀντί ὁ κατά αὐτός ἐκεῖνος ὁ εἶδος , τουτέστιν ἐν ὁ αὐτός εἶδος Σώζουσα ὁ τρέφω . καί αὐτός μέν ὁ θρεπτικός μόνος δύναμις ὁ ὁρισμός ἀποδίδωμι , δυνατός δέ ἐκ οὗτος καί ὁ αὐξητικός καί ὁ γεννητικός ὁ ὁρισμός ἀποδίδωμι . εἰμί γάρ ὁ αὐξητικός δύναμις Ψυχή ἄγω εἰς τέλειος εἶδος ὁ ἔχω αὐτός , εἰς ὅς γίγνομαι δύναμαι πᾶς ἐκτελέω ὁ φυσικός ἐνέργεια · γεννητικός δέ εἰμί δύναμις ὁ Ψυχή οἷος τε εἰμί παρασκευάζω | ὁ ἔχω αὐτός ποιέω ἕτερος οἷος αὐτός κατά i 3r ἔφεσις ὁ ἐν ὁ πρῶτος ἀιδιότης . ὁ μέν οὖν θρεπτικός δύναμις τοιοῦτος · ὁ δέ τροφή , φημί , παρασκευάζω ὁ θρεπτικός δύναμις ὁ τοιοῦτος ἐνέργεια · τροφή γάρ μή εἰμί οὐ ἐνεργέω ὁ θρεπτικός δύναμις . εἰμί οὖν ὁ τροφή σκευαστικός ὁ ἐνέργεια ὁ θρεπτικός δύναμις , κατά ὅς σῴζω ὁ ἔχω αὐτός . διό ἀποστερέω τροφή οὖον δύναμαι εἰμί ὁ ἔμψυχος · οὗτος γάρ εἰμί ὁ τρέφω . ἐπεί δέ εἰμί τρεῖς , ὁ τρέφω καί ὅς τρέφω καί ὁ τρέφω . ἐπεί εἶπον περί τροφή , βούλομαι ὁ ἐκ αὐτός παρονομάζω διορίζω καί εἶπον τίς ἕκαστος εἰμί · εἰμί γάρ τίς ὁ τρέφω καί ὁ τρέφω καί ὅς τρέφω . ὁ μέν οὖν τρέφω εἰμί ὁ πρῶτος δύναμις ὁ Ψυχή , ὅστις ὁ θρεπτικός εἰμί εἴρω δέ πολλάκις διά τίς πρῶτος ) , ὁ δέ τρέφω ὁ ἔμψυχος καθό οὗτος ἔχω ὁ δύναμις , ὁ δέ ὅς τρέφω ὁ τροφή . p . 416b23 ἐπεί δέ ἀπό ὁ τέλος ἅπας προσαγορεύω Δίκαιος . ὡς γάρ ἀπό ὁ νοέω ὁ νόος προσαγορεύω , καί ἀπό ὁ αἰσθάνομαι ὁ αἴσθησις , τέλος δέ καί ὁ θρεπτικός δύναμις , ὅς καλέω πρῶτος ὡς κάτωθεν πρῶτος , ὁ γεννάω οἷος αὐτός ὁ γάρ τέλειος ὁ τρέφω καί μή πήρωμα πᾶς γεννάω ) Δίκαιος καί οὗτος ἀπό ὁ τέλος προσαγορεύω , λέγω δή γεννητικός , ἐπεί τέλος αὐτός ὁ γεννάω . p . 416b25 εἰμί δέ ὅς τρέφω διττός , ὥσπερ καί ὅς κυβερνάω , ὁ χείρ καί ὁ πηδάλιον . ἔλπω τίς ποτός εἰμί ὁ ὅς τρέφω , ὅτι ὁ τροφή , προστίθημι καί ὁ ἕτερος νῦν ὅς τρέφω · ὁ μέν γάρ τροφή ὡς ὑλικός τρέφω , ὁ δέ νῦν προστίθημι ὁ ὀργανικός εἰμί ὅστις ὡς διά ὄργανον τρέφω . οὗτος οὖν ὁ ὄργανον διττός φημί , ὁ μέν κινέω καί κινέω , ὁ δέ μόνος κινέω , οὐκέτι δέ καί κινέω . ὁ μέν γάρ ἔμφυτος θερμός , ὅστις τρέφω ὁ ψυχή ὡς διά ὄργανον , καί κινέω καί κινέω · κινέω μέν ὑπό ὁ θρεπτικός δύναμις , κινέω δέ ὁ λοιπάς μόριον , οἷος ὀδούς , φλέψ , γαστήρ καί ὁ ἄλλος διά ὅς ὁ τροφή , ὅστις μόνος κινέω , οὐκέτι δέ καί κινέω ἄλλος τίς ὡς ὄργανον , ἀλλά ὁ τροφή . ἐνδείκνυμι δέ ὁ δισσός ὁ ἵημι τρέφω ὡς διά ὄργανον ὁ ὁ κυβερνήτης παράθεσις . καί γάρ ὁ μέν χείρ καί κινέω καί κινέω · κινέω μέν γάρ ὑπό Ψυχή , κινέω δέ ὁ πηδάλιον · ὁ δέ πηδάλιον μόνος κινέω · οὖον γάρ καί αὐτός ἄλλος κινέω ὄργανον , ἀλλά ὁ θάλασσα ἢ ὁ πλοῖον , ὥσπερ ἐκεῖνος ὁ τροφή . ὁ δέ ὁ τροφή φημί κινέω καί κινέω , <κινούμενον> μέν i ὑπό ὁ θερμός , κινέω δέ καθό τρέφω εἰμί . κάλιον δέ κινέω μέν καί κινέω λαμβάνω ὁ θερμός , κινέω μέν ὑπό Ψυχή , κινέω δέ ὁ τροφή , ὁ δέ τροφή κινέω μόνος · οὖον γάρ κινέω ὁ τρέφω ἐν ὁ τρέφω , ὡς δείκνυμι . λέγω δέ ὁ Ἀλέξανδρος καί ἄλλος ἐξήγησις · ὁ γάρ ὅς τρέφω ὁ δισσός οὐ ἐπί ὁ τροφή ληπτέος , φημί , νῦν , ἀλλά δισσός λέγω ὁ θρεπτικός ψυχή καί ὁ ἔμφυτος θερμός , ὅς ὁ μέν εἰμί ἀκίνητος ὁ θρεπτικός δύναμις οὗτος γάρ οὖον κινέω κινέω ) , ὁ δέ ἔμφυτος θερμός κινέω καί κινέω · κινέω μέν γάρ ὁ τροφή , κινέω δέ ὑπό ὁ δύναμις . ὁ δέ ἐξήγησις οὗτος ἁρμόζω ἄν πρός γραφή ὁ φέρω οὕτως ὁ μέν κινέω καί κινέω , ὁ δέ κινέω μόνος , δηλονότι αὐτός μή κινέω . καί ἁρμόζω εἄν πρός οὗτος ὁ γραφή ὁ παράδειγμα ὁ ὁ κυβερνήτης οὕτως · ὁ μέν πηδάλιον κινέω καί κινέω , κινέω μέν ὁ θάλασσα ἢ ὁ πλοῖον , κινέω δέ ὑπό ὁ χείρ , ὁ δέ χείρ κινέω μόνος · κινέω γάρ ὁ πηδάλιον , οὐκέτι δέ καί ὑπό ἄλλος κινέω . ὁ γάρ ὁ συνεχής μόριον οὖον κινέω κατά ἑαυτοῦ , ἐπεί μηδέ ἐν τόπος κατά ἑαυτοῦ , ὡς δείκνυμι ἐν ὁ φυσικός · συνεχής δέ ὁ χείρ ὁ κυβερνήτης . καί ἄλλως , ὅτι ὁ μέν πηδάλιον ὑπό τις ἐκτός εἰμί κινέω ὑπό ὁ χείρ , ὁ δέ χείρ οὐδείς ἔξωθεν κινέω αὐτός ἔχω . εἰμί μέν οὖν ὁ γραφή ἔχω ὁ δέ κινέω μόνος , ὁ τελευταῖος ἐξήγησις ἁρμόζω , εἰμί δέ ὁ κινέω μόνος , ὁ λοιπός . p . 416b27 πᾶσα δέ ἀναγκαῖος τροφή δύναμαι πέσσω . εἶπον ὅτι δισσός ὁ ὅς τρέφω ὁ ψυχή , τίς εἰμί πρός ὁ προερέω τροφή ἄλλος διά ὅς γίγνομαι δισσός ὁ ὅς τρέφω , νῦν λέγω · ὁ γάρ ἔμφυτος , φημί , θερμός . εἶτα καί πῶς τρέφω ἐπάγω . δεῖ μέν γάρ , φημί , ὁ τροφή πέτομαι , ὁ δέ ὁ πέψις ἐργάζομαι ὁ θερμός εἰμί . ὥστε οὗτος τρέφω . εἰμί δέ πᾶς ἔμψυχος τρέφω , ὁ δέ τροφή ὑπό ὁ θερμός πέσσω , ἀνάγκη ἄρα πούς ἔμψυχος ἔχω θερμότης . τύπος μέν οὖν ὁ τροφή τίς εἰμί εἴρω · ὁ διασαφητέον δέ εἰμί ὕστερος ὑπέρ αὐτός ἐν ὁ οἰκέω λόγος . ὅτι διχῶς ὁ τροφή καί γάρ ὁ ἐναντίος καί ὁ ὅμοιος ) , καί ὅτι ὁ αὐξάνω δύναμαι ἐναντίος , καί ὅτι πέσσω καί μεταβάλλω , καί ὅτι κατά ἄλλος τρέφω καί κατά ἄλλος αὐξάνω , καί ὅτι καθό τρέφω σῴζω ὁ τρεφίνενον , καί ὅτι καί γένεσις ὁ αὐτός ἀρχή οὖον ὁ τρέφω , ἀλλά οἷος ὁ τρέφω , καί ὅσος ἄλλος εἴρω . δίς διασαφητίον δέ περί αὐτός ὕστερος ἐν ὁ οἰκέω λόγος . εἴρω μέν πως περί τροφή καί ἐν ὁ περι γένεσις , εἴρω δέ ὕστερος καί ἐν ὁ περι ζῷον γένεσις πραγματεία , εἰς ὅς καί ὑπερτίθημι · ἐν ὅς καί περί εἴρω , ὅς καί αὐτός ὁ τροφή εἰμί · περίττωμα γάρ , φημί , τροφή ὁ σπέρμα εἰμί . διό καί τροφή τις πρός σπέρμα γένεσις ἐπιτηδείως ἔχω , ὁ δέ ἐναντίος . p . 416b32 Διωρ ἴσος Μένων δέ οὗτος λέγω κοινός περί πᾶς αἴσθησις . εἶπον περί ὁ πρῶτος Ψυχή , λέγω δή ὁ φυτικός Ψυχή , ὅτι εἰμί i 3v δύναμις Ψυχή σωστικός ὁ ἔχω αὐτός διά ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια , ὅστις παρουσία τροφή γίγνομαι , καί διά οὗτος δείκνυμι ὅτι εἰμί ἐντελέχεια ὁ ἔχω αὐτός σῶμα καί ἀχώριστος αὐτός , μετέρχομαι ἐπί ὁ ὁ αἰσθητικός Ψυχή λόγος · καί ὥσπερ ἐπί ὁ Ψυχή ἁπλόος πρότερος κοινός λόγος ἀποδίδωμι περί πᾶς Ψυχή , εἶτα οὕτως ἴδιος περί ὁ κατά μέρος Ψυχή ὁ λόγος ποιέω , οὗτος καί ἐνταῦθα πρότερος κοινῶς περί πᾶς αἴσθησις διαλέγω , εἶτα περί ἕκαστος ἴδιος . ἀποδίδωμι δέ κοινός λόγος ὁ αἰσθητικός Ψυχή · ὁ γάρ αἴσθησις εἰμί δύναμις ὁ Ψυχή διά ἀλλοίωσις ὁμοιόω ὁ αἰσθητός , οὗτος καί αἰσθητικός ψυχή εἴρω . ὅσος οὖν πρός ὁ ὁρίζω καθόλου ὁ αἴσθησις αὐτός χρήσιμος εἰμί , οὗτος προδιαστέλλω . πρῶτος δέ χράω ὁ τε πάσχω ὁ αἴσθησις καί ὁ ἀλλοιόω . διαλέγω δέ καί περί ὁ δύναμις καί ὁ ἐνέργεια , καί τις ἀπορία περί τε ὁ ποιέω καί ὁ πάσχω καί περί αἴσθησις ἀπορέω καί ἐπιλύω . p . 416b33 ὁ δέ αἴσθησις ἐν ὁ κινέω τίς καί πάσχω συμβαίνω , καθάπερ εἴρω · δοκέω γάρ ἀλλοίωσις τις εἰμί . πρώϊος ὅτι ὁ αἴσθησις ἐν ὁ ὁ αἰσθητής ἀντίληψις τοῖος ἢ τοῖος διατίθημι ἀλλοιόω δοκέω · εἰμί δέ ἀλλοιόω , καί πάσχω · πάθος γάρ ὁ ἀλλοίωσις · εἰμί δέ πάσχω , καί κινέω . οὐ ὡς αὐτός δέ δοκέω οὗτος λέγω ὁ ὁ αἴσθησις ἀλλοιόω καί πάσχω , διό προστίθημι ὁ δοκέω · δείκνυμι γάρ προέρχομαι πῶς ἕκαστος οὗτος ἐπί Ψυχή λέγω , ὅτι οὖον κύριος οὔτε ἀλλοιόω οὔτε πάσχω λέγω ὁ αἴσθησις . ὁ δέ καθάπερ εἴρω εἶπον , ἐπεί πρό ὀλίγος δείκνυμι ὅτι ὁ ψυχή καί ὡς ὅθεν ἄρχω κίνησις αἰτία ὁ ζῷον εἰμί , δείκνυμι ὅτι οὖον μόνος αὔξησις καί ὁ κατά τόπος κίνησις , ἀλλά καί ἀλλοίωσις εἰμί αἰτία , προχειρίζω ὁ ὁ αἴσθησις ἀλλοίωσις εἰμί . ὁ οὖν αἴσθησις ἀλλοίωσις , ὁ δέ ἀλλοίωσις κίνησις , ὁ αἴσθησις ἄρα ἐν ὁ ἀλλοιόω τε καί κινέω εἰμί . p . 416b35 φημί δέ τις καί ὁ ὅμοιος ὑπό ὁ ὁμοιόω πάσχω . εἶπον δέ ὁ αἴσθησις ἐν ὁ κινέω καί πάσχω συμβαίνω εἰς ἀπορία καθόλου ἐκτίθημι ἐν οὗτος , πῶς πάσχω ὁ πάσχω ὑπό ὁ ποιέω πότερος ὁ ὅμοιος ὑπό ὁ ὁμοιόω πάσχω ἢ ὁ ἐναντίος ὑπό ὁ ἐναντίος . δοκέω γάρ ἑκάτερος ἔχω τις λόγος · οὔτε γάρ ὁ πάντῃ ἕτερος πάσχω εἄν ὑπό οὗτος ὅς κατά μηδείς κοινωνέω οὖον γάρ πάσχω εἄν λευκότης ὑπό γλυκύτης · οὐδείς γάρ αὐτός κοινός · οὐδέ θερμότης ὑπό λευκότης ) οὔτε μήv ὁ ὅμοιος ὑπό ὁ ὁμοιόω πάσχω ἄν · λευκότης γάρ πρός ὁ ὅμοιος λευκότης οὐδείς δράω · οὖον γάρ ὁ τυγχάνω εἰς ὁ τυγχάνω δράω , ὁ δέ ἐναντίος εἰς ὁ ἐναντίος · λευκότης γάρ ὑπό μελανία πείθω καί ψῦξις ὑπό θερμότης καί ἔμπαλιν . δοκέω οὖν καί εὔλογος εἰμί καί ὁ ἐναντίος ὑπό ὁ ἐναντίος πάσχω καί ὁ ὅμοιος ὑπό ὁ ὁμοιόω . οὗτος οὖν ὁ ἀπορία ἐπιλύω διά οὗτος εὑρίσκω καί ὅπως ὁ αἴσθησις ὑπό ὁ αἰσθητής πάσχω , πῇ μέν ὅμοιος εἰμί , πῇ δέ ἀνόμοιος , ὅτι δύναμις ὅμοιος ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητός , εἰμί γε πάσχω μέν ὑπό οὗτος , ὁ δέ πάσχω ὑπό ὁ οὕτως ὁμοιόω πάσχω , λέγω δή δύναμις μέν ὁμοιόω , ἐνέργεια δέ ἀνόμοιος καί ἐναντίος , ὡς δείκνυμι . // οὗτος δέ ὁ ἀπορία ἐπιλύω μέν καί ἐν ὁ περι γένεσις καί φθορά · οὗτος γάρ δηλόω ὁ πραγματεία εἶπον ὅτι εἴρω μέν ἐν ὁ καθόλου λόγος · οὐ ἀνταποδίδωμι ὅτι εἴρω δέ καί νῦν . ὁ μέντοι γε Ἀλέξανδρος λέγω φέρω καί τοιοῦτος γραφή λεκτέος δέ καί νυνί . εἰμί δέ καί μή προσγράφω οὗτος , οὐδείς κακός δεῖ προσυπακούω αὐτός οὗτος · ὡς γάρ ὁμολογέω αὐτός παρίημι , εἴρω δέ ἐν ὁ ἐφεξῆς περί αὐτός οὗτος . p . 417a2 ἔχις δέ ἀπορία , διά τίς οὖον καί ὁ αἴσθησις αὐτός γίγνομαι αἴσθησις . ἀπορέω καθόλου πότερος ὁ πάσχω ὑπό ὁ ὁμοιόω πάσχω ἢ ὁ ἀνόμοιος , πρίν ἐπιλύω οὗτος ὁ ἀπορία ἕτερος ἐπισυνάπτω ἀπορία , καί διά ὁ λύσις ὁ δύο ἐπιλύω καί ὁ πρότερος · οὗτος γάρ ἔθος ὁ Ἀριστοτέλης . τίς οὖν ὁ ἀπορία ; εἰμί ὁ αἴσθησις , φημί , ἀντιληπτικός εἰμί ὁ αἰσθητής , αἰσθητός δέ καί ὁ αἰσθητήριον , διά · ὅς αἰσθάνομαι , διά τίς οὐ καί οὗτος ὁ αἴσθησις ἀντιλαμβάνω , καί μηδείς ἔξωθεν πάρειμι ; οἷος διά τίς ὁ ὀφθαλμός οὐ ὁράω ἑαυτοῦ σύγκειμαι τε ἐκ οὗτος ὅς εἰμί ὁρατής , λέγω δή ὁ στοιχεῖον ; ἀπορέω δέ οὗτος ὁ ἀπορία , οἰκεῖος μέν εἰμί καί ἄλλως ὁ περί αἴσθησις λόγος , νῦν δέ ὅτι καί ὁ λύσις αὐτός συνίστημι ὁ ὁ αἴσθησις ἐν ὁ πάσχω τε καί ἀλλοιόω συμβαίνω . τίς οὖν ὁ λύσις ὁ ἀπορία ; φημί οὖν ὅτι ὁ αἴσθησις δύναμις μόνος εἰμί οὗτος ὅσπερ εἰμί , πᾶς δέ ὁ δύναμις προάγω εἰς ἐνέργεια ὑπό τις ἐνέργεια εἰμί · οὐκοῦν καί ὁ αἴσθησις δύναμις εἰμί προάγω εἰς ἐνέργεια ὑπό ὁ αἰσθητής , αἰσθητής δέ ὁ ἔξωθεν . πᾶς δέ ὁ δύναμις εἰς ἐνέργεια προάγω ὑπό ὁ ὁμοιόω προάγω ἐνέργεια ἤδη εἰμί . ὁ γάρ σκληρός ὑπό ψυχρός κατά συμβαίνω γίγνομαι · ὁ γάρ ψυχρός γίγνομαι παρακολουθέω σκληρός , ὡς ἐπί κρύσταλλος . καί ὁ αἴσθησις ἄρα δύναμις εἰμί ὑπό ὁ ὁμοιόω προάγω | εἰς ἐνέργεια ἐντελέχεια ἤδη εἰμί · ὥστε ὁ αἴσθησις δύναμις εἰμί ὅσπερ ὁ αἰσθητός . πῶς δέ λέγω οὗτος , διάρθρωσις προέρχομαι . ἀλλά εἰμί ὑπό ὁ αἰσθητής προάγω εἰς ἐνέργεια , αἰσθητός δέ καί ὁ αἰσθητήριον ἐν ὅς ὁ αἴσθησις , διά τίς μή καί ὑπό οὗτος προάγω εἰς ἐνέργεια ; ἄλλως τε εἰμί μή οἷος τε εἰμί ὁ αἴσθησις ὁ οἰκεῖος αἰσθητήριον ἀντιλαμβάνω αἰσθητής γε εἰμί , τίς δήποτε ὁ ὑπερβολή αὐτός ἀντιλαμβάνω ; ὁ μέν γάρ κατά φύσις θερμασία ὁ ἐν ὁ πᾶς σῶμα ὁ ἁπτικός αἴσθησις οὐ ἀντιλαμβάνω · ἐπειδάν μέντοι εἰς ἀμετρία ὁ ἐν ἐγώ θερμότης ἐκπίπτω , ὡς ἐπί ὁ πυρετός , ὁ τηνικαῦτα αἰσθάνομαι οὗτος . καί ὁ ὄψις ὁμοίως ὁ μέν ὀφθαλμός κατά φύσις ἔχω οὐ ἀντιλαμβάνω , οἷος ποῖος εἰμί ὁ ὁ ὑγρός ἢ ὁ ὁ χιτών χρῶμα · ἐπειδάν μέντοι παρά φύσις τίς πάσχω , ὡς ἐπί ὁ ἰκτεριάω , ὁ ἐν ὁ ὀφθαλμός ὠχρίασις αἴσθησις ἴσχω · διό οἴομαι πᾶς . ὠχρός εἰμί . ὁμοίως εἰμί καί ἄλλος τις χυμός ἐνσκήπτω ἐν ὁ κρυσταλλοειδής , καί ὁ χρῶμα καί ὁ σχῆμα αὐτός ἀντιλαμβάνω . ὅθεν καί ἐν ὁ ἀρχή ὁ ἐπίχυσις , πρίν τέλειος κωλύω ὁ ἐνέργεια ὁ κόρη σκεπάζω , ἐν πᾶς δοκέω ὁράω κωνωπεῖον καί τις τοιοῦτος . φημί οὖν πρός οὗτος ὁ ἀπορία , λέγω δή διά τίς μή αἰσθάνομαι ὁ αἴσθησις ὁ οἰκεῖος αἰσθητήριον , αἰσθητής γε εἰμί καί αὐτός ἐκεῖνος , φημί ὅτι οὐ ὡσαύτως ὅς τε αἴσθησις ὁ αἰσθητής ἀντιλαμβάνω , καί ὁ νόος ὁ νοητός . ὁ μέν γάρ νόος ἐμπεριέχω ὁ γνωστός κύριος εἰμί ὁ αὐτός ἐνέργεια , καί ὑπό οὐδείς ἐμποδίζω , ὅταν βούλομαι ὁ οἰκεῖος προβάλλω ἐνέργεια , ἐν ἑαυτοῦ , ὅσπερ εἶπον , ἔχω ὁ νοητός · αὐτός γάρ εἰς ἑαυτοῦ ἐπιστρέφω πᾶς ὁράω · ὁ δέ αἴσθησις ἐκτός ἔχω ὁ γνωστός · διό οὐ ἄλλως γιγνώσκω ἢ πρός ὁ ἔξω ἀποτείνω , οὗτος δέ ἐπεί μηδέ χωριστός ἔχω ὁ ἐνέργεια · οὖον γάρ αὐτός εἰς ἑαυτοῦ ἐπιστρέφω δύναμαι , ἐπεί ἐν ὑπόκειμαι ὁ εἰμί ἔχω ὁ ἴδιος αἰσθητήριον , καί μετά οὗτος ὁ ἀντίληψις ὁ αἰσθητής ποιέω . εἰκότως οὖν οὐ οἷος τε εἰμί ὁ αἴσθησις ὁ ἴδιος αἰσθητήριον ἀντιλαμβάνω . εἰμί γάρ μετά αὐτός ὁ αἰσθητής θιγγάνω διά ὁ ἐν αὐτός ὁ εἰμί ἔχω , καί ὁ θιγγάνω οὗτος ὁ αἰσθητής οὕτως αὐτός ἀντιλαμβάνω , εἰμί δέ εἄν ὁ οἰκεῖος ἀντίληψις ποιέω , θιγγάνω δήπου αὐτός ἀντιλαμβάνω αὐτός , θιγγάνω δέ ἄνευ αὐτός οὖον δύναμαι , αὐτός ἄρα ὁ αἰσθητήριον ἑαυτοῦ θιγγάνω εἰμί ἀνάγκη , καί αὐτός εἰς ἑαυτοῦ ἐπιστρέφω . ἀλλά οὐ ὅς τε εἰμί σῶμα εἰμί αὐτός ἑαυτοῦ θιγγάνω · οὐδέ ἄρα ὁ αἰσθητήριον σῶμα εἰμί αὐτός ἑαυτοῦ ἅπτω . εἰμί δέ μή ἅπτω , οὐδέ ὁ ἐν αὐτός αἰσθητικός δύναμις ἀντιλαμβάνω αὐτός · οὗτος γάρ ὁ ὁ αἰσθητής ἀντίληψις γίγνομαι , κατά θίξις μέν ὁ αἰσθητήριον πρός ὁ αἰσθητός , κρίσις δέ καί ἀντίληψις ὁ ἐν αὐτός αἰσθητικός δύναμις . εἷς μέν οὖν αἰτία οὗτος , δύο δέ ὅτι δήω ὁ μεταξύ ἀήρ · διό ὁ λήμη ἐν ὁ ὀφθαλμός εἰμί οὐ ἀντιλαμβάνω · καί οὐδέ ὁ μεταξύ ὡς τυγχάνω ἀήρ ἔχω , ἀλλά φωτίζω . ὥστε εἰμί ὁ αἴσθησις δύναμις ὅσπερ ὁ ὁ σθητος , ὁ δέ αἰσθητός ὁ ποιέω τίς εἰς ὁ αἴσθησις ἄγω αὐτός εἰς ὁ οἰκεῖος ἐνεργέω , ὁ δέ ποιέω εἰς πάσχω ποιέω , πᾶς δέ ὁ πάσχω κινέω , ὁ ἄρα αἴσθησις ὑπό ὁ αἰσθητής πάσχω τε καί κινέω . εἰμί δέ ὁ μέν αἴσθησις δύναμις εἰμί , ἐνέργεια δέ ὁ αἰσθητός , οὗτος δέ ὁ μέν ποιέω ὁ δέ πάσχω , ὁ ἄρα πάσχω δύναμις μέν ὁμοῖος εἰμί ὁ ποιέω , ἐνρ - γῆ δέ ἀνόμοιος . ἐπιλύω ἄρα καί ὁ πρότερος ἀπορία διά ὁ δύο . εἰμί δέ ὁ αἰσθητικός δύναμις εἰμί πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής καί γίγνομαι ἐνέργεια αἰσθητικός , πάσχω δέ ὁ πάσχω ὑπό ὁ ἀνόμοιος , οὐδείς δέ αὐτός ἑαυτοῦ ἀνόμοιος , οὐδείς ἄρα αὐτός ὑπό ἑαυτοῦ πάσχω . εἰκότως ἄρα ὁ αἰσθητικός ἑαυτοῦ οὐ ἀντιλαμβάνω , ἐπεί μηδέ πάσχω αὐτός ὑπό ἑαυτοῦ , λέγω δή ὁ συναμφότεροι , ὁ αἰσθητικός δύναμις σύν ὁ αἰσθητήριον . καί εἰμί οὗτος τρίτος καί μάλιστα κύριος αἰτία ὁ μή ὁ αἴσθησις ὁ ἴδιος αἰσθητήριον ἀντιλαμβάνω · ὁ συναμφότεροι γάρ ὁ ἀντίληψις , καί οὗτος εἰμί ὁ πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής · ἕτερος οὖν ὁ ποιέω ἐκ ὀφείλω . τίς οὖν ; οὖον συναισθάνομαι ἑαυτοῦ θερμός διάκειμαι ἢ ψυχρός ἤ τίς τοιοῦτος ἀπό δυσκρασία ὁ ἐν ἐγώ στοιχεῖον ; καί ὁπηνίκα δέ ὁ κρυσταλλοειδής ἀπό τις πάθος χρωματίζω , δοκέω ὁ αὐτός χρῶμα καί ὁ ἀήρ καί ὁ ἄλλος ὁρατός χρῴζω . λέγω πρός οὗτος καλῶς καί ὁ ἰατρός , ὅτι πυρέσσω ἢ ψύχω ἐν ὁ νόσος ἑαυτοῦ αἰσθάνομαι , οὐ αὐτός ὁ αἰσθητικός νεῦρον ἢ ὁ σάρξ θερμάζω , ἀλλά ὁ ὑγρός αἷμα τε καί πνεῦμα . ἐπεί οὖν ὁ αἰσθητικός δύναμις πρῶτος ἐν σάρξ εἰμί καί νεῦρον , εἰκότως ὁ ὑγρός δύσκρατος ἔχω , πνεῦμα λέγω καί αἷμα , παράκειμαι τε ὁ αἰσθητικός μόριον ὁ θιγγάνω ἀντιλαμβάνω αὐτός , ὥσπερ καί ὁ ἀήρ θερμάζω ἢ καταψύχω ὁ θιγγάνω διά ὁ παράθεσις ἀντιλαμβάνω . κἀν αὐτός δέ ὁ στερεός ἅπτω ὁ πυρετός , ἐπεί μή ὁμαλός θερμαίνω ἀλλά ἀνώμαλος , πάντως εἰμί τις μέν μόριον κατά φύσις ἔχω , τις δέ παρά φύσις . συμβαίνω οὖν ὁ ἔτι κατά φύσις ἔχω ἀντιλαμβάνω ὁ παρά φύσις διάκειμαι · ἀδύνατος γάρ ὁμαλός γίγνομαι ὁ δυσκρασία · τότε γάρ ἐπί φθορά λοιπός ὁ ζῷον ὁδεύω . οὗτος οὖν αἰτία ὁ συναίσθησις . καί ὅτι οὗτος ἀληθής εἰμί , ὁ ἑκτικός κατέχω λοιπός πυρετός , οὗτος δέ εἰμί ὁ ὁ στερεός αὐτός πυρέσσω , ὁμαλός γίγνομαι ἐν αὐτός ὁ δυσκρασία διά ὅλος ὁ στερεός συναίσθησις οὐδείς ὁ ἐν αὐτός θερμασία | λαμβάνω , i 4v διά ὁ ὁμαλός εἰμί διά ὅλος ὁ μόριον ὁ θερμασία καί μή εἰμί ὁ μέν ποιέω , ὁ δέ πάσχω , ὥσπερ οὖν οὐδέ ὁ ἐκ φύσις ἐπί ὁ θερμός κεράννυμι συναισθάνομαι αὐτός οὗτος , διά ὁ ὁμαλός εἰμί διά ὅλος ὁ θερμότης , ἄλλως τε καί διά ὁ συνήθης , ἐπεί καί ὁ ἐν ὁ γαστήρ καί ὁ ἄλλος ; κοίλωμα ὑγρός ὁ κατά φύσις μέν συμμετρία ἔχω οὐ αἰσθάνομαι , ὅταν δέ παρά φύσις ἐπί ὁ πλείων ἢ μικρός χωρέω , τότε συναίσθησις αὐτός λαμβάνω . κατά φύσις μέν γάρ ἔχω ὁ ζῷον ἡδονή καί λύπη ἐξαιρέω , ἄγω δέ ἐπί ὁ κατά φύσις μέν αὐτός οὗτος ὁ συναισθάνομαι ἥδομαι , ἐπί δέ ὁ παρά φύσις λυπέω . περί δέ ὁ συνίστημι χυμός ἐν ὁ ὄμμα , πῶς αὐτός ὁράω , καί πῶς κατά φύσις μέν ἔχω ὁ αἰσθητήριον οὐ ἀντιλαμβάνω αὐτός , παρά φύσις δέ ἔχω ἀντιλαμβάνω , οὔπω διά ὁ εἴρω ἐπιλύω · ὁ γάρ εἴρω λόγος μόνος ὁ ἁπτικός αἴσθησις ἁρμόζω . ἀλλά μήv καί ὁ γεῦσις κατά φύσις μέν ἔχω ὁ γευστικός αἰσθητήριον οὐ ἀντιλαμβάνω ὁ χυ·μοῦ ὁ ἐνυπάρχω ὁ ἐν ὁ αἰσθητήριον ὑγρότης , παρά φύσις δέ ἔχω ἀντιλαμβάνω , ὥσπερ ἐν Τῖς νόσος πικρότης , εἰμί τυγχάνω , καί ἁλμυρότης καί ὁ τοιοῦτος πρός οὗτος ὁ ψωτός . ἀμελέω οὔτε ὁ λήμη ἐπίκειμαι ὁ ἀφθαλμῷ ὁράω , ἄν φάος εἰμί , διά ὁ μή εἰμί ὁ μεταξύ ὁ τε ὄμμα καί ὁ λήμη ἢ βραχύς πάνυ εἰμί , οὔτε ἐν νύξ ὁ παράκειμαι χρῶμα , ἔξωθεν λέγω , ὁράω , καίτοι ὁ μεταξύ εἰμί , διά ὁ μή εἰμί φάος , διά οὗτος οὖν μύω οὐ ὁράω . ὅταν δέ προέρχομαι εἰς ὁ ἔξωθεν ὁ ὀπτικός πνεῦμα εἰς ὁ πεφωτισμένος ἀήρ , ἐπεί ἔξειμι δηλονότι πάσχω τίς ἢ [ εἰμί Α ] παρά φύσις ἔχω , τότε ὁ ἐν αὐτός αἰσθητικός δύναμις ὄργανον χράω ὁ φωτίζω ἀήρ αἰσθάνομαι ὁ γίγνομαι πάθος ἐν ὁ ἴδιος ὑπόκειμαι , καί ἐπεί ἔξω ἐξέρχομαι ὁ ὀπτικός πνεύ - μα ὁ ἐν αὐτός δύναμις ἔξω ὁ ὄμμα ἀντιλαμβάνω αὐτός , διά οὗτος ὁ ἐν ὁ ἴδιος ὁ - σθητηρίῳ πάθος ὁ ἔξωθεν περιάπτω , ὥσπερ καί ὁ γεῦσις ὁ ἴδιος ὁ χυμός ποιότης ὁ σιτίον περιτίθημι . ἀλλά καί ὁ σκοτοδινιάω ὁ ἔξωθεν ὁ οἰκέω προσνέμω πάθος . ὁ μέν οὖν ὁ ὀπτικός ὑποτίθημι πνεῦμα οὐτάω ὁ ὁ ἀπορία ἐπιλύω πιθανός , οἴομαι , καί οὖον βίαιος . τις δέ εἄν εἶπον ὁ ὁ ἐνέργεια ὑποτίθημι ; τις δέ ἄλλος γε ἢ ὅσπερ καί ἐπί ὁ ἀνάκλασις λέγω , ὅτι φύω κλάω ὁ ἐνέργεια ; ἄν - εῦθον οὖ γίγνομαι ἐν ὁ ὄμμα χρῶμα ἔξειμι ὁ ἐνέργεια ἀνακλάω ἐκ ὁ ἀήρ διά ὁ ἀσθένεια ὁ δύναμις ὁ ἐκ ὁ παρά φύσις διάθεσις ὁ αἰσθητήριον , καί οὗτος φοιτάω πρός ὁ ὄμμα ὁ ἀντίληφιν ἡμεῖς ἑαυτοῦ παρέχω . οὐ ὁμοίως δέ οὗτος εὐοδέω ὁ λόγος · διά τίς γάρ μή καί ὁ χρῶμα ὁ κερατοειδής αἰσθάνομαι καί ὁ λοιπός ὁ ἐν ὁ ὄμμα ; τις γάρ κωλύω καί οὗτος ὁ ἐνέργεια ἐξέρχομαι ἀνακλάζω πάλιν ; ὁ γάρ χρῶμα εἴτε παρά φύσις ἔχω ὁ ὑπόκειμαι εἴτε μή , αὐτός ὡς χρῶμα δράω , καί ὅσος ἀνάκλεις ειλικρινής , μᾶλλον δράω , κἀν μυριάκις παρά φύσις ἵημι ἐν ὁ ὑπόκειμαι . ὁ οὖν ἐν ὁ σῶμα λεύκη καί ὁ ἐν ὁ ἰκτεριάω ὠχρίασις οὐδείς ἀίσσω δράω εἰς ὁ αἴσθησις ἢ ἐν ἄλλος ὑπόκειμαι κατά φύσις εἰμί . ὁ χρῶμα γάρ εἰμί ὁ δράω , οὖον ὁ ὑπόκειμαι . καί ὁ δοκέω δέ κωνωπεῖον ὁράω ἔξωθεν ὁ ἐπι - χύω ( sic ) μέλλω ἐκ ὁ αὐτός αἴτιος συμβαίνω · ὁ ἔμφραξις γάρ γίγνομαι ὑπό παχύς χυμός , ἢ [ ὅς Α ] ἐν ὁ ὀπτικός νεῦρον περί ὁ κόρη κατά ἐκεῖνος ὁ μόριον κατά ὅς ὁ χυμός ἐνσκήπτω ἐπιπρόσθησις γίγνομαι καί μή διά ὅλος ὁ ὄψις ἀντίληψις ποιέω δοκέω διά ὁ ἀοραςίαν εἰμί τίς , διά ὁ πανταχόθεν μέν ὁ αἴσθησις ἀντιλαμβάνω , κατά ἐκεῖνος δέ ὁ μέρος μόνος ἐπιπροσθέω . πρός δέ ὁ ὁ χυμός σχῆμα , ὅσπερ ἔχω ἐκ ὁ τοιόσδε διάθεσις , ἔτι δέ καί πρός ὁ μέγεθος καί ὁ ἔξωθεν φαντάζω ὑποφαίνομαι . p . 417a4 ἔνειμι πυρός καί γῆ καί ὁ ἄλλος στοιχεῖον , ὅς εἰμί ὁ αἴσθησις κατά ἑαυτοῦ ἢ ὁ συμβεβηκός οὗτος . ὁ γάρ στοιχέω ἔχω ποιότης ὁ μέν οὐσιώδης αὐτός καί συμπληρωτικός , ὁ δέ κατά συμβεβηκός . ὁ μέν οὖν οὐσιώδης ποιότης ὁ στοιχεῖον ὁ ἁφή εἰμί ἀντιληπτικός , οἷος θερμότης , ψυχρότης , ὑγρότης , ξηρότης · οὗτος μέν γάρ ὁ ποιότης εἰδοποιός αὐτός εἰμί · ὁ δέ κατά συμβαίνω αὐτός ὑπάρχω , οἷος χρῶμα , ψόφος , ὀσμή καί ὁ ἄλλος ὁ ἄλλος αἴσθησις εἰμί ἀντιληπτικός . ὁ δέ κατά ἑαυτοῦ ἢ ὁ συμβεβηκός οὗτος ἀντί ὁ κατά ἑαυτοῦ ἢ ὁ συμβεβηκός οὗτος · εὐθύς γάρ χράω ἀντί γενικός . πολύς δέ ὁ τοιοῦτος χρῆσις · “ ὁ δέ δύο σκόπελος ὁ μέν οὐρανός εὐρύς ἱκάνω ὁ ὁ δέ ὁ δύο σκόπελος . p . 417a6 Δῆλος οὖν ὅτι ὁ αἰσθητικός οὐ εἰμί ἐνέργεια , ἀλλά δύναμις μόνος . ἐντεῦθεν ὁ λύσις ὁ ἀπορία . ἐπεί γάρ , φημί , δύναμις εἰμί ὁ αἴσθησις καί οὐ ἐνέργεια , οὐ ἀντιλαμβάνω μή πάρειμι ὁ ποιητικός αὐτός καί προακτικός εἰς ὁ ἐνέργεια , ὥσπερ οὐδέ ὁ καυστός μή πάρειμι πυρός οὖον καίω αὐτός ἑαυτοῦ , οἷος ὁ ξύλον ἢ ὁ ἔλαιον . ἀναλογέω οὖν ὁ μέν πῦρ ὁ αἰσθητός , ὁ δέ καυστός ὁ αἰσθητικός δύναμις . p . 417a9 ἐπεί δέ ὁ αἰσθάνομαι λέγω διχῶς · ὁ τε γάρ δύναμις ἀκούω καί ὁράω ἀκούω καί ὁράω λέγω . ἐπεί εἶπον δύναμις εἰμί ὁ αἴσθησις μή πάρειμι ὁ αἰσθητής , γίγνομαι δέ ἐνέργεια πάρειμι , αὐτός οὗτος πιστόω βούλομαι . ὥσπερ γάρ , φημί , ὁ αἰσθάνομαι διττός εἰμί , ὁ μέν κατά ὁ ἕξις , καθάπερ λέγω αἰσθητικός εἰμί ὁ καθεύδω ἄνθρωπος , ὁ δέ κατά ὁ ἐνέργεια , ὡς ὁ ἐγείρω καί ἤδη ἐνεργέω κατά ὁ αἴσθησις , οὗτος , φημί , καί ὁ δύναμις ὁ αἰσθητικός καί ὁ ἐνέργεια αὐτός , αὐτός λέγω ὁ αἰσθάνομαι , διχῶς λέγω , ὁ μέν δύναμις , λέγω δή ὁ ὁ ἕξις ἔχω μή μέντοι ἐνεργέω , καί ὁ ἤδη ἐνεργέω . ὁ μέν οὖν πρῶτος αἰσθάνομαι ἀντί ὁ αἰσθάνομαι λαμβάνω , τουτέστιν αὐτός ὁ συντίθημι · ὁ δέ διχῶς εἄν λέγω καί ὁ αἴσθησις , τουτέστιν ὁ αἰσθητικός δύναμις · ὁ δέ ὁμοίως δέ καί ὁ αἰσθάνομαι αὐτός ὁ ἐνεργέω . ὅθεν δῆλος ὅτι ὁ ἐπεί ὁ αἰσθάνομαι ἀντί ὁ αἰσθάνομαι λέγω . p . 417a14 Πρῶτος μέν οὖν ὡς ὁ αὐτός εἰμί ὁ πάσχω καί ὁ κινέω καί ἐνεργέω λέγω . εἶπον καί ἀπορέω διά μέσος , διά τίς οὐ καί ἑαυτοῦ ὁ αἴσθησις αἰσθάνομαι , καί ἀποδίδωμι ὁ αἴτιος οὗτος ὅτι μή πάρειμι ὁ ποιητικός , μεταβαίνω ἐπί ὁ δείκνυμι , πῶς πάσχω πῇ μέν ὡς ὑπό ὁμοούσιος πάσχω , πῇ δέ ὡς ὑπό ἀνόμοιος . δύναμις μέν οὖν ὁ λύσις ὁ δύο ἀπορία ἐπιλύω καί οὗτος , ὥσπερ δείκνυμι · εῦθον μέντοι καί ἴδιος αὐτός οὗτος δείκνυμι . ἐπεί οὖν ὁ ἐνταῦθα λέγω ἀκόλουθος ὁ λέγω ὁ “ φημί δέ καί ὁ ὅμοιος ὑπό ὁ ὁμοιόω πάσχω · οὗτος δέ πῶς δυνατός ἢ ἀδύνατος , εἴρω μέν καί ἐν ὁ καθόλου λόγος περί ὁ ποιέω καί ὁ ὦ πάσχω ” · ὅς εἰμί προστίθημι λεκτέος δέ καί νυνί , ἐφεξῆς ἄν εἰμί ὁ λέγω πρῶτος μέν οὖν ὡς ὁ αὐτός εἰμί ὁ πάσχω καί ὁ κινέω καί ἐνεργέω λέγω . ἐπεί δέ εἶπον ὅτι ὁ αἴσθησις ἐν ὁ κινέω ἢ πάσχω συμβαίνω , καί διά οὗτος ὅλως ἀπορέω περί ὁ πάσχω , ὑπό τίς γίγνομαι καί πῶς , πότερος ὑπό ὁμοιόω , ὅς τις δοκέω , ἢ ὑπό ἀνόμοιος , ὡς ἕτερος , οὖον δοκέω δέ αὐτός οὗτος ὑγιής εἰμί ὁ ὁ αἴσθησις πάσχω καί ἀλλοιόω | ἁπλόος οὖον γάρ ὁ ἐνεργέω παρά ἄλλος κινέω τε καί πάσχω , ὁ αἰσθάνομαι , ὡς δείκνυμι ἐφεξῆς ) νῦν φημί ὅτι λέγω ὡς ὁ αὐτός εἰμί ὁ πάσχω εἶπον ὁ αἴσθησις καί κινέω ἢ ἐνεργέω , μέχρι ἄν διαστέλλω , ὅτι οὐ εἰμί ὁ ἐνεργέω ὁ αἴσθησις αὐτός ὁ κινέω τε καί πάσχω . κἀν γάρ εἰμί ὁ κίνησις ἐνέργεια τις , ὁ μέν ἐνέργεια καθολικός εἰμί ὁ κίνησις , ὁ δέ κίνησις ὁ πάσχω . πᾶς μέν γάρ ὁ πάσχω καί κινέω , ὁ δέ κινέω πᾶς ἐνεργέω , οὐκέτι μέντοι ὁ ἐνεργέω καί κινέω . ἐνέργεια μέν γάρ εἰμί , ὡς αὐτός διορίζω ἐν ὁ φυσικός ὁ ἀθρόος προβολή ἀπό ὁ ἕξις , κίνησις δέ ἀτελής εἰμί ἐνέργεια · ὁ γάρ ἀπό ὁ πρῶτος δύναμις ἐπί ὁ ἕξις ὁδός κίνησις εἰμί . ὅς μέν οὖν ὁ κίνησις ἐνέργεια τις ἀτελής , οὗτος αὐτός δοκέω εἰμί ὁ ἐνέργεια καί ὁ κίνησις · ὅς δέ ὁ ἐνέργεια οὐ εἰμί ἐκ ὁ ἀτελής ἐπί ὁ τέλειος πρόοδος , οὗτος οὖον αὐτός ὁ κίνησις ὁ ἐνέργεια . καί γάρ ὥσπερ ὁ διάθεσις λέγω μέν καί κοινός καί ἐπί ὁ ἕξις , λέγω δέ καί πρός ἀντιδιαστολή ὁ ἕξις ἰδικός , οὗτος δή καί ὁ ἐνέργεια λέγω καί κοινός καί κατά πᾶς κίνησις , λέγω δέ καί πρός ἀντιδιαστολή ὁ κίνησις , διότι κίνησις μέν εἰμί ὁ ἐκ ὁ πρῶτος δύναμις ἐπί ὁ δύο πρόοδος τις ὁ περί ὁ οὐσία σῴζω αὐτός ὁ οὐσία , ἐνεργέω δέ εἰμί ὁ τέλειος προβολή ὁ ἕξις μηδείς ὁ ἕξις ἀλλοῖος γίγνομαι . καί εἰμί ὁ εἰμί τέλειος ἐνέργεια ὁ ἀθρόος προβολή ὁ ἕξις ὁ μή συμπροειμι τῆ κινέω ὁ χρόνος , ἀλλά κατά πᾶς μέρος αὐτός ὁμοίως ἔχω , οἷος εἰμί ὁ ὁ φάος προβολή · ἅμα γάρ ὁ φαίνω ὁ φωτιστικός ἀθρόος πούς ὁ ἐπιτήδειος καταλάμπω , οὖον συμπροΐημι ὁ ὁ φάος ἐνέργεια ὁ ὁ χρόνος κινέω , ἀλλά ἐν πᾶς μέρος αὐτός ὁμοίως ἔχω . τοιοῦτος εἰμί καί ὁ ὁ αἴσθησις ἐνέργεια · ἅμα γάρ ὁ ἀναβλέπω ἄχρονος ὁ αἰσθητής ἀντιλαμβάνω · ὅθεν οὐδέ φημί κινέω ὁ αἴσθησις , ἀλλά ἐνεργέω . οὗτος μέν οὖν ἐνέργεια κύριος · διό καί περί ὁ θεῖον εἶπον ὅτι ἄνευ δύναμις ἐνέργεια εἰμί . κίνησις δέ οἷος ὁ μάθησις ὁ ὁ ἕξις εἰμί μεταβολή κατά μέρος ἐπί ὁ τέλειος ἀπό ὁ ἀτελής . μεταξύ δέ οὗτος εἰμί ὁ διανοητικός κινέω ἤτοι ἐνέργεια , καί εἰμί τίς οὗτος ὅμοιος , ὅστις οὔτε κύριος κινέω εἰμί οὖον γάρ εἰμί μεταβολή ὁ ἕξις ) οὔτε καθάπαξ ἐνέργεια · οὐδέ γάρ ὁμοίως ἔχω ἐν πᾶς μέρος χρόνος , οὐδέ ἀθρόος αὐτός ἀπό ὁ ἕξις ὁ προβολή γίγνομαι , ἀλλά ἄλλος πρό ἄλλος πρότασις , ἔσχατος δέ ὁ συμπέρασμα . οὔτε οὖν ἁπλόος Κίνη - τις ὁ τοιοῦτος οὔτε ἁπλόος ἐνέργεια , εἰμί μή ὁ κύριος ἐνέργεια διαιρέω τις εἰς τε ὁ ἀθρόος καί ἀμερής καί εἰς ὁ μεριστός . ὅθεν καί ἐν ὁ ἔμπροσθεν καί ὁ διάνοια κίνησις λέγω εἰμί ὁ συναμφότεροι . ἀλλά καί ὁ διάνοια κατά ἕκαστος ὁ ὁράω ἀθρόος ἴσχω ὁ προσβολή , καί εἰμί ἕκαστος ὡς γνωστός τίς λαμβάνω , ὅσπερ ἐπί ὁ κίνησις , ὁ φυσικός λέγω , οὖον συμβαίνω . εἰμί γάρ καί ἀθρόος ἕκαστος ὁ προσαποδίδωμι κινέω , ἀλλά οὖον πάντως καί τέλος φυσικός ὁ τοιοῦτος ἐνδέχομαι γίγνομαι , οἷος ὡς ἐπί ὁ κατά τόπος κινέω ὁ μεταξύ · οὔτε γάρ ὁ βάρος οὔτε ὁ κοῦφος φυσικός οὗτος πέρας . οὗτος οὖν ἐνέργεια πως καί ὁ διάνοια . ὥσπερ οὖν ἐπί πλέω ὁ ἐνέργεια ὁ κίνησις , οὗτος καί ὁ Κίνη - τις ὁ πάθος . ὁ μέν γάρ πάσχω καί κινέω πως · οὐ ἄνευ γάρ κίνησις ὁ πάθος · ὁ κινέω δέ οὖον πάντως καί πάσχω · οὖον γάρ δή πάθος καί ὁ κατά τόπος κίνησις . ὁ γάρ πάσχω πρός ὁ ποιέω λέγω , ποιέω δέ εἰμί ὁ κατά ποιότης μεταβάλλω · ἐκ γάρ ὁ ποιότης ὁ ποιέω · καί πάσχω ἄρα εἰμί ὁ κατά ποιότης κινέω καί μεταβάλλω . ὥστε εἰμί κίνησις μέν ἐν ὁ τρεῖς κατηγορία , ποσός , ποιός , ποῦ , ὁ δέ πάσχω μόνος ἐν ὁ ἀπό ἰός , ἐπί πλέω ἄρα ὁ κίνησις ὁ πάθος · ὁ δέ ἐνέργεια ὁ κίνησις . πῇ δέ ὁ αὐτός , διότι τις μέν ἐνέργεια κίνησις , τις δέ κίνησις πάθος . οὐ ὡς γένος δέ ὁ ἐνέργεια ὁ κίνησις κάτειμι - γορεω , οὐδέ ὁ κίνησις ὁ πάθος , ἀλλά ὡς ὁμώνυμος φωνή . δείκνυμι μέν αὐτός μετά ὀλίγος ὁ διαφορά , ὡς εἶπον · νῦν δέ ὡς ὁ αὐτός εἰμί λέγω , πῶς καί ὑπό τίς κινέω τε καί πάσχω ὁ πάσχω . ὅλως δέ χράομαι οὗτος ὡς ὁ αὐτός , ὅτι τε πῇ αὐτός εἰμί , ὡς εἶπον , καί αὐτός ὁ συνήθεια ἕπω χράω οὗτος ὡς ὁ αὐτός · καί ἀνωτέρω γοῦν , ἔνθα λέγω ὁ ψυχή αἴτιος εἰμί ὡς ὅθεν ὁ ἀρχή ὁ κίνησις , λέγω αὐτός καί ἀλλοίωσις αἴτιος εἰμί · εἰμί γάρ ὁ αἴσθησις αἴτιος , οὗτος δέ ἀλλοίωσις εἰμί · ὁ δέ ἀλλοίωσις πάθος . ὡς ὁ αὐτός οὖν εἰμί ἐπί ὁ αἴσθησις ὁ τε ἐνεργέω καί κινέω καί πάσχω , περί ὁ πάσχω πῶς γίγνομαι λέγω . ὁ γάρ πάσχω , φημί , ὑπό ποιέω πάσχω · πρός ἀλλήλων γάρ ὁ ποιέω καί ὁ πάσχω . δείκνυμι δέ ἐν ὁ φυσικός ὅτι ὁ ποιητικός τις ἐνέργεια εἰμί ποιέω εἰς ὁ πάσχω , δύναμις εἰμί ὅσπερ ὁ ποιέω . εἰμί δή ὁ πάσχω μηδέπω εἰμί ἐνέργεια ἀλλά δύναμις οὗτος γίγνομαι ὑπό ὁ ποιητικός αὐτός εἰμί ἐνέργεια τοιοῦτος , κατά μέν τίς ὑπό ὁ ὁμοιόω πείθω δύναμις γάρ ὅμοιος ὁ ποιέω ὁ πάσχω ) , κατά δέ τίς ὑπό ὁ ἀνόμοιος ἐνέργεια γάρ ἀνόμοιος εἰμί · ὁ γάρ δύναμις τίς εἰμί καί ὁ ἐνέργεια ἀνόμοιος ) · ὅταν μέντοι πηγαίνω ὁμοῖος εἰμί · τέλος γάρ ὁ ὁ μέν ποιέω ὁ δέ πάσχω ὁ ὁμοιόω ὁ πάσχω ὁ ποιέω . μέχρι γάρ τοσοῦτος ὁ θερμαίνω θερμαίνω ὁ δύναμις μέν θερμός , ἐνέργεια δέ ψυχρός , ἠώς ἄν ἑαυτοῦ ὁμοίως θερμός ποιέω · γίγνομαι δέ ὅμοιος οὐκέτι πάσχω ὑπό αὐτός · οὐδείς γάρ ὑπό ὁ ὁμοιόω πάσχω . εἰμί γάρ καί πάσχω ὁ λυχνιαῖος φάος ὑπό ὁ λαμπάς σβέννυμι γάρ ὑπό αὐτός ) , ἀλλά ὡς ὑπό ἀνόμοιος πάσχω · ὡς γάρ ἔνδεια ὑπό ὑπερβολή πάσχω · δύο γάρ λαμπάς ἰσοσθενής οὐδείς ὑπό ἀλλήλων πείθω . | p . 417a21 διαιρετέον δέ καί περί δύναμις καί ἐντελέχεια . Μέλλων διαίρεσις ποιέω ὁ πάσχω καί ὁ ἐνεργέω καί δείκνυμι αὐτός ὁ διαφορά εἶπον γάρ ὅτι νῦν τέως ὡς ὁ αὐτός εἰμί ὁ πάσχω καί ὁ κινέω καί ἐνεργέω λέγω ) φημί δήω διαίρεσις ποιέω καί δύναμις καί ἐντελέχεια . χράω γάρ ὁ ὁ δύναμις ὄνομα ἐπί ὁ αἴσθησις καί λύω οὗτος ὁ ἀπορία ὅς ἀπορέω , διά τίς ὁ αἴσθησις οὐ αἰσθάνομαι ἑαυτοῦ . ἀλλά καί διαιρέω ὁ αἴσθησις εἰς ὁ δύναμις καί εἰς ὁ ἐνέργεια κατά ὁ αὐτός ὁ αἰσθάνομαι · καί γάρ οὗτος δείκνυμι διχῶς λέγω . ἐπεί οὖν μή ἁπλόος εἰμί ὁ ὄνομα ὁ δύναμις , καθόλου περί δύναμις καί ἐντελέχεια διαστέλλω προαιρέω , τίς τε ἀλλήλων διαφέρω , καί τίς εἰμί ἕκαστος αὐτός , καί ποσαχῶς ὁ δύναμις . διά ὅς δείκνυμι ἅμα ὅτι οὐ εἰμί ὁ αἴσθησις ὁ κατά ἐνέργεια ἀλλοίωσις οὐδέ κίνησις · οὖον γάρ ὁ ὁπωσοῦν δύναμις εἰμί εἰς ὁ ἐνέργεια μεταβάλλω ἀλλοιόω , ὅς μέχρι νῦν ὡς οὕτως ἔχω , διά ὁ μή διαιρέω ποσαχῶς ὁ δύναμις , χράομαι . p . 417a22 νῦν γάρ ἁπλόος λέγω περί αὐτός . ἁπλός , τουτέστιν ἀδιορίστως περί τε ὁ δύναμις καί ἐντελέχεια λέγω μή οἶδα ὁ διαφορά αὐτός , καί τίς ἕκαστος σημαίνω , καί ποσαχῶς λέγω . νῦν δέ εἶπον , ἐπεί ὁ μέν δύναμις ἐπί ὁ αἴσθησις πρό ὀλίγος χράω , ὁ δέ ἐνέργεια εἰμί καί ὁ ἐνέργεια ἐπί ὁ ποιέω καί πάσχω · πᾶς γάρ πάσχω φημί ὑπό ὁ ποιητικός καί ἐνέργεια εἰμί · ἢ νῦν εἶπον μέχρι ὁ ὑπό αὐτός γίγνομαι διαίρεσις ὁ δύναμις καί ὁ ἐνέργεια . p . 417a22 εἰμί μέν γάρ οὕτως ἐπιστήμων τίς ὡς ἄν ἄνθρωπος ἐπιστήμων , ὅτι ὁ ἄνθρωπος ὁ ἐπιστήμων καί ἔχω ἐπιστήμη . διαστέλλω ὁ δύναμις καί δείκνυμι διττός . καί γάρ ὁ φύω καί δύναμαι ὁ ἕξις δέχομαι δύναμις τοιοῦτος λέγω , ὡς ὁ ἄνθρωπος ἐπιστήμων δύναμις λέγω , ὅτι ὁ φύσις αὐτός ἐπιστήμη εἰμί δεκτικός , κατά ὅς σημαίνω καί ὁ ὕλη λέγω δύναμις , καί ἔτι δύναμις λέγω ὁ ἤδη ὁ ἕξις ἔχω καί μή ἐνεργέω κατά αὐτός · καί γάρ ὁ μουσικός ὅταν μή ἐνεργέω , δύναμις λέγω μουσικός . οὗτος δέ εἰμί ὁ δύναμις , ὅς ἐν ὁ ἔμπροσθεν εἶπον ὁ πρῶτος ἐντελέχεια , ἐν ὅς καί ὁ ψυχή δείκνυμι εἰμί · ἐν μεθόριος μέν γάρ εἰμί ὁ τε πρῶτος δύναμις καί ὁ δύο ἐνέργεια · διό καί ἀμφοτέρως ὀνομάζω . καί τίς ὁ ὁ δύναμις ἑκάτερος διαφορά διαστέλλω σαφῶς λέγω . p . 417a26 Ἔκας δέ οὗτος οὖον ὁ αὐτός τρόπος εἰμί , ἀλλά ὁ μέν ὅτι ὁ γένος τοιοῦτος καί ὁ ὕλη , ὁ δέ ὅτι βούλομαι δυνατός θεωρέω , ἄν μή τίς κωλύω ὁ ἔξωθεν . ὁ γάρ ἄνθρωπος κοινῶς Ἐπιστήμων λέγω , ὅτι ὁ φύσις ὁ ὁ ἄνθρωπος ἐπιστήμη δεκτικός εἰμί · οὗτος γάρ αὐτός σημαίνω ὁ γένος καί ὁ ὕλη , ἀντί ὁ ὁ φύσις αὐτός ὁ ἄνθρωπος καί αὐτός ὁ ὑπόκειμαι · γένος γάρ λέγω καί ὁ ὑπόκειμαι . κατά οὗτος ὁ σημαίνω καί ὁ ὕλη φημί δύναμις · πᾶς γάρ ὕλη δύναμις εἰμί ἐκεῖνος ὅς εἰμί ὕλη , ὁ δύναμαι δέχομαι αὐτός . ἄλλος δέ σημαίνω ὁ δύναμις λέγω ἐπί ὁ ὁ ἕξις ἔχω ἤδη καί μή ἐνεργέω , ὅτι ἐθέλω ἐνεργέω ἐνεργέω ἄν , εἰμί μή τίς καλότης · ὅστις ἐν καί οὐτος . ὁ δέ πρός ὁ ἕξις ἔχω καί ἐνεργός κατά αὐτός οὗτος ἤδη ἐντελέχεια λέγω εἰμί . ὁ δέ κατά ἐνέργεια ἐπιστήμη δείκνυμι διά ὅς προστίθημι ὅδε ὁ ἄλφα · οὗτος γάρ ὁ κατά ὁ γραμματικός ἐνεργός , ὁ λέγω ἢ γράφω ὁ ἄλλος . p . 417a31 ἀλλά ὁ μέν διά μάθησις ἀλλοιόω καί ἐκ ἐναντίος μεταβάλλω ἕξις . ἐπί παράδειγμα δείκνυμι τίς διαφέρω ὁ εἴρω τρόπος ὁ δύναμις , ὅτι ὁ μέν κατά ὁ πρῶτος σημαίνω ὁ δύναμις δύναμις εἰμί Ἐπιστήμων εἰς ὁ ἔχω οὗτος ὅς δύναμαι διά μάθησις ἀλλοιόω καί πολλάκις οὗτος ἐκ ἐναντίος ἕξις μεταβάλλω Ἐπιστήμων γίγνομαι . ἢ γάρ ἐκ ἄγνοια εἰς γνῶσις μεταβάλλω ἤγουν ἀπό ψευδής δόξα ἐπί ὁ ἀληθής , ὅς ὁ μέν πρῶτος ἀπό στέρησις εἰς εἶδος εἰμί μεταβολή , καί εἰμί γένεσις καί οὐ ἀλλοίωσις , ὁ δέ δύο ἐκ ἐναντίος ἕξις μεταβολή εἰς ὁ ἐναντίος , καί εἰμί κύριος ἀλλοίωσις · ὁ γάρ ἀλλοίωσις μεταβολή εἰμί ἐκ εἰδοποιέω εἰς εἰδοποιέω , ὁ αὐτός ὑπόκειμαι Μένων . ἀλλοίωσις μέν οὖν οὗτος · αὐτός δέ ὁλοσχερής νῦν ὁ ἐκ ὁ δύναμις εἰς ὁ ἐνέργεια μεταβολή ἀλλοίωσις εἶπον μετά ὀλίγος καί οὗτος διόρθωσις καί διορίζω ἐπί τίς κύριος ὁ ἀλλοίωσις λέγω . ὁ δέ ἐκ ὁ ἔχω ὁ αἴσθησις ἢ ὁ ἐπιστήμη , μή ἐνεργέω δέ εἰς ὁ ἐνεργέω προχωρέω , ἐπί ὅς εἰμί ὁ ὕστερος σημαίνω ὁ δύναμις , οὖον διά ἀλλοίωσις φημί οὐδέ διά μεταβολεύς γίγνομαι , ἀλλά τρόπος ἄλλος ἐκ ὁ τοιοῦτος δύναμις γίγνομαι ὁ ἐνέργεια , ὁμοίως καί ἐπί ὁ ὁ ἐπιστήμη ἔχω , μή ἐνεργέω δέ , καί ἐπί ὁ ὁ αἴσθησις · ἄλλος δέ τρόπος λέγω ὅτι οὐ ἀλλοῖος γίγνομαι ὁ τοιοῦτος , ἀλλά μόνος ὁ ἐνέργεια προχειρίζω . εἰμί οὖν διττός ὁ δύναμις καί ὁ ἐνέργεια ὁ μέν δύναμις πᾶς πρός ἀπουσία τις λέγω εἰμί δύναμις , ὁ δέ ἐνέργεια . πρός παρουσία ὁ ἐνέργεια · ὁ μέν γάρ πρῶτος δύναμις πρός ἀπουσία καί ὁ ἕξις | καί ὁ ἐνέργεια λέγω , ὁ δέ δύο πρός ὁ ἀπουσία ὁ ἐνέργεια . p . 417b2 οὐ εἰμί δέ ἀπολόω οὐδέ ὁ πάσχω , ἀλλά ὁ μέν φθορά τις ὑπό ὁ ἐναντίος , ὁ δέ σωτηρία μᾶλλον . διαιρέω ὁ διάφορος σημαίνω ὁ δύναμις καί ὁ ἐνέργεια νῦν βούλομαι δείκνυμι ὅτι οὐδέ ὁ πάσχω ἁπλόος εἰμί , αὐτός λαμβάνω ὁ πάσχω καί ὁ ἀλλοιόω , ὡς δῆλος αὐτός ποιέω μετά ὀλίγος . εἶπον γάρ ὅτι “ ὁ δέ ἐκ δύναμις εἰμί μανθάνω καί λαμβάνω ἐπιστήμη ὁ ἐντελέχεια εἰμί καί διδασκαλικός ἤτοι οὐδέ πάσχω φατέον’’ , οὗτος εἶπον ἐπιφέρω ὁ “ ἢ ἢ δύο τρόπος εἰμί ἀλλοίωσις , αὐτός λέγω ὁ πάσχω καί ἀλλοιόω . δισσός οὖν φημί ὁ πάσχω , ὁ μέν εἰς φθορά ἄγω , ὅσπερ εἰμί καί κύριος πάθος τε καί ἀλλοίωσις , ὁ δέ εἰς τελειότης , ὅσπερ οὖον κύριος λέγω πάθος οὐδέ ἀλλοίωσις , ἀλλά γένεσις μᾶλλον . καί ἵνα σύντομος εἶπον , διττός εἰμί ὁ δύναμις , εἰμί μέν ἐκ ὁ δύο δύναμις , ὅσπερ εἰμί ὁ κατά ὁ ἔχω , εἰς ὁ ἐνέργεια μεταβάλλω , οὐδέ ὅλως ἀλλοίωσις οὐδέ πάθος εἰμί , εἰ ἀλλοιόω λέγω , οἷος ὁ λευκαίνω ἢ μελαίνω , ὅσπερ μένω κατά ὁ οὐσία καί ὁ ὑπόκειμαι ὁ αὐτός κατά παθητικός ποιότης μεταβολή ἴσχω , ἐκ ἐναντίος ποιότης εἰς ἐναντίος μεταβάλλω φθείρω ὁ ἕξις μεταβάλλω . ὁ δέ ἐκ ὁ ὁ ἕξις ἔχω , μή ἐνεργέω δέ εἰς ὁ ἐνεργέω μεταβάλλω οὖον κατά τις ποιότης ὁ μεταβολή ἴσχω · οὐδέ γάρ φθείρω ἄλλος ποιότης εἰς ἄλλος μεταβάλλω , ἀλλά ὁ αὐτός ἕξις Μένων ὁ ἐνέργεια μόνος προχειρίζω . οὖον γάρ δή ἀλλοιόω φημί ἄν ὁ οἰκοδόμος ἐκ ὁ μή οἰκοδομέω εἰς ὁ οἰκοδομέω μεταβάλλω , ἢ ὁ γεωμέτρης , ἡνίκα προχειρίζω ὁ θεώρημα . ὁ μέν οὖν ἐκ ὁ δύο δύναμις εἰς ὁ δύο ἐνέργεια μεταβολή προφανής ὅτι οὐδέ ἄν ὑπονοέω ἀλλοίωσις , ἢ εἰμί τις φίλος καί οὗτος ἀλλοίωσις καλέω , ἕτερος ἄν εἰμί , φημί , οὗτος γένος ἀλλοίωσις , καί οὐ ὥσπερ ἐν τῆ συνήθεια λέγω · οὗτος δέ εἰμί ὁ μεταβολή ὁ κατά ὁ παθητικός ποιότης , ὅταν ἐκ ἐναντίος ποιότης εἰς ἐναντίος μεταβάλλω ὁ μεταβάλλω , ὁ ὑπόκειμαι ὁ αὐτός Μένων . ὁ δέ ἐκ ὁ πρότερος δύναμις ἐπί ὁ δύο δύναμις , πρῶτος δέ ἐνέργεια μεταβολή , εἰμί μέν ἐκ ἐναντίος εἰς ἐναντίος μεταβάλλω , ἀλλοίωσις εἰμί , ὡς ὅταν τίς ἐκ θερμός ψυχρός γίγνομαι καί ἐκ λευκός μέλας · δύναμις γάρ ὁ ἐναντίος ὅσπερ ὁ ἐναντίος · ὅταν δέ ἐκ στέρησις εἰς εἶδος μεταβάλλω , γένεσις εἰμί οὗτος καί οὐ ἀλλοίωσις , ὡς ὅταν ἐκ οὐ ἄνθρωπος ἄνθρωπος γίγνομαι καί ἐκ οὖον πυρός πῦρ , καί ἐπί ὁ ὅμοιος . ἢ οὖν οὐδέ οὗτος κύριος ἀλλοίωσις , ἀλλά γένεσις ἁπλόος , ἢ δύο τρόπος ἄγω ἄν ἀλλοίωσις , ὅς τε ἐκ στέρησις εἰς εἶδος μεταβολή καί ὁ ἐκ ἐναντίος εἰς ἐναντίος . εἰμί δέ ὁ μέν ἐκ ἐναντίος εἰς ἐναντίος μεταβολή τις γένεσις φθορά μέν ὁ ἐκ ὅς μεταβάλλω , γένεσις δέ ὁ εἰς ὅς μεταβάλλω . οὐ εἰμί δέ ἁπλόος οὐδέ ὁ πάσχω , ἀλλά ὁ μέν φθορά τις ὑπό ὁ ἐναντίος , ὁ δέ σωτηρία μᾶλλον ὁ δύναμις εἰμί ὑπό ὁ ἐντελέχεια εἰμί καί ὁμοιόω . δοκέω μέν πᾶς ὁ ἐκ δύναμις εἰμί εἰς ἐντελέχεια μεταβάλλω πάσχω τε καί ἀλλοιόω , οὖον μήv οὕτως ἔχω . ὅθεν καί αὐτός χράω ἐπί πᾶς ὁ ἐκ δύναμις εἰς ἐνέργεια μεταβάλλω ὁ ὁ πάθος ὄνομα , αὐτός δέ εἶπον ὁ ὁ ἀλλοίωσις εἶπον γάρ ὅτι τότος μέν εἰμί φθορά ὑπό ὁ ἐνάντιος · γάρ ὁ μέλας ἐπιγίγνομαι ὁ λευκός · εἰμί δέ οὗτος ὁ πρότερος δύναμις · δύναμις γάρ ὁ ἐναντίος ὅσπερ ὁ ἐναντίος , ἐπεί φύω εἰς αὐτός μεταβάλλω · ὅς δέ τελειότης · τελειότης γάρ ὁ οἰκοδόμος καί λοιπός ἐπιστήμων ὁ ἐνεργέω κατά ὁ ἕξις ) ἐνταῦθα κοινῶς κατά πᾶς ὁ δύναμις ὁ πάσχω κατηγορέω , οὗτος δέ εἰμί ὁ ἀλλοιόω , διά ὁ μή φροντίζω ὁ συνήθεια ἐπί οὗτος διαφορά ὄνομα , διάρθρωσις ὁ λόγος ἐφεξῆς καί εἴρω , τίς μέν εἰμί κύριος ἀλλοίωσις , τίς δέ ἢ οὐδέ ὅλως ἀλλοίωσις ἢ ὁ ὅλος οὗτος ὁμώνυμος ἀλλοίωσις . εἴρω δέ ὁ ὑπό ἐγώ προθεωρέω . εἶπον δέ ὁ μέν ὁ μεταβολή ὑπό ὁ ἐναντίος γίγνομαι φθείρω ὁ ἐναντίος , ὁ δέ ὑπό ὁ ὁμοιόω , ὁ τρόπος ὁ ὁμοιότης ὁ ποιέω καί πάσχω δηλόω , ἐπιφέρω ὅτι οὕτως ὁμοιόω ὡς δύναμις ἔχω πρός ἐντελέχεια , ὅσπερ ἴσος εἰμί ὁ ὡς ἕξις πρός ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια . ὁ γάρ ἀπό ὁ ἕξις ἐνέργεια οὕτως εἰμί ὅμοιος αὐτός , ὡς ὁ οἰκέω ἔργον καί ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια ἕκαστος ὅς εἰμί ἔργον . ὥσπερ οὖν εἰμί ὅμοιος ὁ οἰκοδομικός ἢ γεωμετρικός ἔχω ὅς τε οἰκοδομικός καί ὁ γεωμετρικός ἐνέργεια , οὕτως ὅμοιος ὁ ὁ ἕξις ἔχω ὁ ὁ ἐνέργεια ἔχω , ὑπό ὅς προάγω εἰς ἐνέργεια , ὁ μέν ποιέω , ὁ δέ πάσχω . ἐπεί γάρ ὁ νοέω τε καί αἰσθάνομαι κατά ὁ ὁ εἶδος λῆψις ὁ τε νοητός καί ὁ αἰσθητής γίγνομαι , αὐτός πως ὁ κατά ἐνέργεια νοέω καί αἰσθάνομαι ὁ νοητός τε καί αἰσθητός . οὕτως οὖν ὁ αἴσθησις δύναμις ὅσπερ ὁ αἰσθητός , καί ὁ νόος ὅσπερ ὁ νοητός , ὡς ὁ ἕξις ὅμοιος ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια . ὥσπερ οὖν ὁ ἕξις πάρειμι ὁ ἐνέργεια ὁ οἰκεῖος τελειότης ἀπολαμβάνω οὖον φθείρω οὐδέ ἀλλοιόω , οὗτος καί ὁ αἴσθησις δύναμις εἰμί ὅσπερ ὁ αἰσθητός ( δύναμις δέ ὁ κατά ὁ ἕξις ) ὑπό ὁ αἰσθητής εἰμί προάγω εἰς ἐνέργεια ὁμοιόω αὐτός οὕτως ὡς φύω ὁμοιόω - ἕπομαι . ὥσπερ γάρ | ὁ κηρός λέγω δύναμις ὅσπερ ὁ δακτύλιος , γίγνομαι δέ ἐκτυπόω ὑπό αὐτός ἐνέργεια , ὅσπερ ἐκεῖνος , οὐ ὅτι γίγνομαι ὁ κηρός ὅσπερ ὁ δακτύλιος κατά ὁ ὕλη , ἀλλά ὅτι ὁ ἐκτύπωμα κατά ὁ ἐπιφάνεια ἑαυτοῦ δέχομαι , οὗτος δεῖ νοέω καί ἐπί ὁ αἴσθησις , ὅταν λέγω γίγνομαι αὐτός ὅσπερ ὁ αἰσθητός , οὐ ὅτι λευκός γίγνομαι ὁ ὄψις ἢ μέλας , ἀλλά ὅτι ὁ εἶδος ὁ αἰσθητής ἄνευ ὁ ὕλη γνωστικός ἐν ἑαυτοῦ ὁ αἴσθησις ἐπιδέχομαι . εἶπον δέ σωτηρία εἰμί ὁ τοιοῦτος πεῖσις τε καί μεταβολή ὁ ὁ οὗτος λέγω δύναμις , δηλόω πῶς σωτηρία ἐπιφέρω θεωρέω γάρ γίγνομαι ὁ ἔχω ὁ ἐπιστήμη . σωτηρία γάρ ὁ ἕξις ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια · ὁ γοῦν ἐνεργέω κατά ὁ ἔχω μᾶλλον σῴζω αὐτός . ἅμα δέ διά οὗτος ἐξηγέομαι , πῶς εἶπον ὁ ὡς δύναμις ἔχω πρός ἐντελέχεια , καί δηλόω περί Ποίας δύναμις καί ἐντελέχεια ὁ λόγος αὐτός , ὅτι περί ὁ δύο δύναμις ὁ κατά ὁ ἕξις καί ὁ δύο ἐνέργεια . οὗτος γάρ τελείωσις εἰμί καί σωτηρία ὁ οἰκεῖος δύναμις , ὥσπερ ὁ θεωρητικός ἕξις τε καί ἐπιστήμη τελειότης εἰμί καί σωτηρία αὐτός ὁ θεωρία . ὅσπερ ἢ οὐ εἰμί ἀλλοιόω ( εἰς αὐτός γάρ ὁ Ἐπίδοσις καί εἰς ἐντελέχεια ) ἢ ἕτερος γένος ἀλλοίωσις . ὁ γάρ ἔχω ὁ ἐπιστήμη , εἶτα προχειρίζω οὗτος εἰς ἐνέργεια , οὐ εἄν λέγω κύριος κατά αὐτός ὁ ὁ ἐνέργεια προχείρισις πάσχω τε καί ἀλλοιόω · οὐδέ γάρ μεταβολή τις ἐπί οὗτος γίγνομαι , ἀλλά μόνος τελείωσις καί φανέρωσις ὁ ἕξις . ἤτοι οὖν οὐδέ ἀλλοίωσις οὗτος κύριος , ἢ εἰμί τις φίλος καί οὗτος ἀλλοίωσις κλείς , ἕτερος εἄν εἰμί γένος ἀλλοίωσις καί ὁμώνυμος , καί οὖον ὁ καθομιλέω καί λέγω ἐπί ὁ κτάομαι ὁ ποιός μεταβολεύς , ὅστις καί κίνησις φημί . ὁ δέ εἰς αὐτός γάρ ὁ Ἐπίδοσις δεικτικός μάλα εἰμί ὁ μή ἀλλοίωσις εἰμί ὁ τοιοῦτος , εἰμί γε ἀλλοίωσις μέν Μένων ὁ ὑπόκειμαι κατά ὁ οὐσία ὁ αὐτός κατά πάθος εἰμί μεταβολή ἐκ ἄλλος εἰς ἄλλος , φθείρω ὁ προυπάρχω , ὁ δέ εἰς ὁ ἑαυτοῦ τελειότης πρόειμι εἰς ἑαυτοῦ ὁ ἐπίδοσις ποιέω , ὁ αὐτός μένω καί οὐ ἐκ ἄλλος εἶδος φθείρω εἰς ἄλλος μεταβάλλω . p . 417b8 Διὸ οὖον καλῶς ἔχω λέγω ὁ φρονέω , ὅταν φρονέω , ἀλλοιόω , ὥσπερ οὐδέ ὁ οἰκοδόμος ὅταν οἰκοδομέω . ὡς γάρ ὁ οἰκοδόμος , ὅταν ἤδη ἐνεργέω , οὐδείς ὑπομένω ἀλλοίωσις κατά ὁ τέχνη , οὕτως οὐδέ ὁ ἐπιστήμων , ὅταν ἐνεργέω κατά ὁ ἐπιστήμη , οὐδέ ὁ αἰσθάνομαι , ὅταν αἰσθάνομαι · ἐκ ἀργία γάρ εἰς ὁ μεταβολή , οὐ ἐκ εἶδος εἰς εἶδος , ὅσπερ ποιέω ὁ ἀλλοίωσις . p . 417b9 ὁ μέν οὖν εἰς ἐντελέχεια ἄγω ἐκ δύναμις εἰμί κατά ὁ νοέω καί ὁ φρονέω οὖον διδασκαλία ἀλλά ἕτερος ἐπωνυμία ἔχω Δίκαιος . τουτέστι ὁ κατά ὁ δύο δύναμις θεωρέω , ὥσπερ ἔχω ὁ φρονέω , ὅταν ἄγω εἰς ὁ δύο ἐνέργεια , οὖον διδάσκω λέγω ἄν ὑπό ὁ εἰς ὁ ἐνέργεια ἄγω · οὖον γάρ μανθάνω ὑπό ὁ μεταβάλλω αὐτός , οὗτος δέ εἰμί ὁ ἐπιστητός ἢ ὁ αἰσθητός · οὖον γάρ πάσχω τίς ὑπό αὐτός , ὥστε οὐδέ ἐκεῖνος ποιέω . p . 417b12 ὁ δέ ἐκ δύναμις εἰμί μανθάνω καί λαμβάνω ἐφίστημι - μήv ὑπό ὁ ἐντελέχεια εἰμί καί διδασκαλικός , καί ὁ ἑξῆς . τουτέστι ὁ κατά ὁ πρότερος δύναμις , οἷος εἰμί ὁ ἐπιστήμη δεκτικός οἷος ὁ παιδίον , ὑπό ὁ ἐνέργεια ἐπιστήμων εἰς ὁ ἕξις προάγω . εἶπον δέ ὅπως ἔχω ὁ ἐκ ὁ δύο δύναμις εἰς ὁ ἐνέργεια μεταβολή , λέγω νῦν καί περί ὁ ἐκ ὁ πρότερος δύναμις εἰς ὁ πρότερος ἐνέργεια μεταβολεύς , οἷος εἰμί ὁ εἰς ἐπιστήμη ἄγω παιδίον . ὁ οὖν οὗτος μεταβάλλω , φημί , οὐδέ ὅλως πάσχω φημί · κύριος γάρ ὁ πάσχω ἐπί ὁ φθείρω λέγω κατά ὁ συνήθης χρῆσις · ἢ εἰμί καί οὗτος λέγω πάσχω , φημί , δύο τρόπος εἰμί φατέος ὁ τε πάσχω καί ὁ ἀλλοιόω , ὁ μέν ὅταν εἰς στέρησις μεταβάλλω ἐκ ὁ οἶδα εἰς ὁ μή οἶδα μεθίστημι , ὅσπερ εἰμί καί κύριος πάθος , ἐπεί ὁ πάθος φθορά τις καί εἰς ὁ χείρων μεταβολή κύριος γάρ πάσχω ὁ χείρων γίγνομαι ) , καί ἔτι ὅταν ἐκ ἐναντίος εἶδος εἰς ἐναντίος μεταβάλλω ἐνταῦθα γάρ φθορά τις γίγνομαι ὁ ἐκ ὅς ὁ μεταβολή , καί διά οὗτος πάθος ὁ τοιοῦτος ) , ὁ δέ ὅταν εἰς τελειότης καί ὁ φύσις , τουτέστιν ἐπί ὅς φύω καί ὅς ὁ φύσις στοχάζομαι , ὡς ὁ ἐπιστήμη δεκτικός ὅταν ἤδη δέχομαι ὁ ἐπιστήμη . ὅταν γάρ εἰς ὅς φύω μεταβάλλω , εἰς τελειότης πως καί οὗτος ὁ μεταβολή , καί ὁ Ἐπίδοσις εἰς αὐτός , οὐ ὁμοίως δέ ὁ ὁ ἕξις ἔχω · ἀπό γάρ στέρησις εἰς ἕξις ἐπί οὗτος ὁ μεταβολή , οὐ ἀπό ἕξις εἰς ἐνέργεια . πρότερος μέν οὖν ὁ πάθος διαιρέω ὁ μέν εἶπον ἐπί ὁ ἐκ ἐναντίος ἕξις εἰς ἐναντίος μεταβάλλω καί οὗτος λέγω δύναμις , ὁ δέ ἐπί ὁ ἀπό ὁ ὦ ἕξις εἰς ὁ ἐνέργεια προχωρέω · νῦν δέ οὐ οὕτως , ἀλλά ὁ μέν δύο οὐδέ ὅλως εἰμί πάθος οὐδέ ἀλλοίωσις διό οὐδέ κίνησις ἐάν εἰμί οὐδέ διδασκαλία ὁ κατά οὗτος μεταβολή ) , ὁ δέ ἐπί ὁ πρότερος δύναμις διχῶς διαιρέω , εἰς τε ὁ εἰς στέρησις μεταβάλλω , ὅσπερ εἶπον κύριος πάσχω καί ἀλλοιόω , ὁ ὁ εἰς ὁ ἕξις ἀπό στέρησις , ὅσπερ οὔτε πάθος εἰμί οὔτε ἀλλοίωσις , ἢ ὁμώνυμος . | p . 417b16 ὁ δέ αἰσθητικός ὁ μέν πρῶτος μεταβολή γίγνομαι i 7r ὑπό ὁ γεννάω . ἄρχω ὁ περί ὁ αἴσθησις λόγος καί κοινός περί πᾶς αἴσθησις προτίθημι διαλαμβάνω , εἶτα εἶπον ὅτι ὁ αἴσθησις ἐν ὁ κινέω τίς καί πάσχω συμβαίνω δοκέω γάρ ἀλλοίωσις τις εἰμί ) , οὗτος εἶπον ὁ καθόλου περί ὁ ποιέω καί πάσχω , πότερος ὁ ὅμοιος ὑπό ὁ ὁμοιόω πάσχω , ἢ ὁ ἐναντίος ὑπό ὁ ἐναντίος · οὗτος δέ ὁ ἀπορία ἐπισυνάπτω ἕτερος ἀπορία , διά τίς οὐ ἀντιλαμβάνω ὁ οἰκέω αἰσθητήριον ὁ αἴσθησις αἰσθητής γε εἰμί . ἐπιλύω δέ ὁ ἀπορία οὗτος εἶπον ὅτι ὁ αἴσθησις δύναμις εἰμί , οὐ ἐνέργεια · διό καθάπερ ὁ καυστός οὖον καίω ὑπό ἑαυτοῦ ἄνευ ὁ καυστικός , οὗτος καί ὁ αἴσθησις οὐ ἀντιλαμβάνω ὁ οἰκεῖος αἰσθητήριον , ἅτε δή ἐκτός αὐτός ἐνεργέω μή δύναμαι · ἐπεί οὖν οὐδείς αὐτός εἰς ἑαυτοῦ ποιέω οὐδέ ὑπό ἑαυτοῦ πάσχω , ὁ δέ αἴσθησις ὁ πάσχω αἰσθάνομαι , δῆλος ὡς οὐ ἄν ἀντιλαμβάνω αὐτός ἑαυτοῦ , τουτέστι ὁ οἰκεῖος αἰσθητήριον , μετά ὅς ὁ ἐνέργεια ποιέω , ἐπεί μηδέ εἰς ἑαυτοῦ ποιέω δύναμαι . διχῶς οὖν ὁ αἴσθησις , φημί ὁ μέν δύναμις ὁ δέ ἐνέργεια , ὁμοίως δέ καί ὁ αἰσθάνομαι . πάσχω δέ ὁ πάσχω , φημί , ὑπό ὁ ποιητικός καί ἐνέργεια εἰμί · ὁ γάρ ξύλον δύναμις εἰμί ὅσπερ ὁ πῦρ , πάσχω ὑπό ὁ πυρός ἐνέργεια εἰμί , καί ὁ μαθητής δύναμις εἰμί ὅσπερ ὁ διδάσκαλος , πάσχω ὑπό ὁ διδάσκαλος ἐνέργεια εἰμί . πρίν οὖν πάσχω ὁ πάσχω ἀνόμοιος εἰμί ὁ ποιέω , πάσχω δέ εἰμί ὅμοιος . ὥστε εἰμί ὡς ὁ ὅμοιος ὑπό ὁ ὁμοιόω πάσχω , εἰμί δέ ὡς ὑπό ἀνόμοιος · εἰμί μέν γάρ ὁ δύναμις παθητικός θεωρέω , ἀνόμοιος εἰμί ὁ ποιέω , πολλάκις δέ , φημί , καί ἐναντίος · εἰμί δέ ὁ ἤδη πάσχω , ὁμοῖος εἰμί . ἐντεῦθεν οὖν ἐπεί ὅλως εἰς μνήμη ἔρχομαι ὁ δύναμις καί ὁ ἐνέργεια καί ὁ ποιέω καί πάσχω , διαίρεσις ἀμφότερος ποιέω καί εἶπον ὅτι διχῶς ὁ δύναμις καί διχῶς ὁ ἐνέργεια , καί ὅτι καί ὁ πάσχω διχῶς , ὁ μέν φθορά ὑπό ὁ ἐναντίος , ὁ δέ σωτηρία μᾶλλον . εἶτα εἶπον ὅπως ἔχω κατά ὁ πάσχω ὁ αἴσθησις , ὅτι πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής οὐ εἰς φθορά ἄγω , ἀλλά εἰς τελειότης . οὗτος οὖν εἶπον νῦν φημί , ὅπως ἔχω καί κατά ὁ δύναμις καί ὁ ἐνέργεια . ἐπεί γάρ δισσός ὁ δύναμις , ὁ μέν πρῶτος ὁ δέ δύο , ὁ μέν κατά ὁ ἐπιτηδειότης μόνος ἄνευ ὁ ἕξις , ὁ δέ κατά ὁ ἕξις ἄνευ ὁ ἐνέργεια , φημί ὅτι δύναμις εἰμί αἰσθητικός ὁ κατά ὁ ἐπιτηδειότης ὁ σπέρμα καί ὅλως ὁ ὕλη ὁ ζῷον . ὥσπερ γάρ ὁ ἄρτι τίκτω παιδίον ἔχω εἰς ὁ εἰμί γραμματικός , οὕτως ἔχω καί ὁ ὁ ζῷον ὕλη εἰς ὁ αἰσθητικός εἰμί . τίς οὖν εἰμί ὁ ἄγω ὁ δύναμις ὁ πρῶτος εἰς ὁ ἕξις , τουτέστι ὁ δύο μέν δύναμις πρῶτος δέ ἐνέργεια ; ὁ γεννάω , φημί · ἐν γάρ τῆ κύω ἄγω ὁ ἐπιτηδειότης εἰς ὁ ἕξις . ὥσπερ οὖν ὁ παιδίον ἄγω εἰς ὁ ἕξις ὁ ἐνέργεια γραμματικός , οὕτως καί ὁ σπέρμα καί ὅλως ὁ ὁ ζῷον ὕλη ἄγω ὁ ἐν ὁ μήτηρ φύσις ἐπί ὁ κατά ἕξις αἴσθησις . εἰμί οὖν ὁ κύησις ἀλλοίωσις καί μεταβολή ὁ φύζω αἰσθάνομαι ἐπί ὁ κατά ἕξις αἴσθησις . ὅταν δέ ἀποκυέω , ἤδη ὁ ἕξις ἔχω · ἐπάν γάρ τέλειος ἐγγίγνομαι ὁ ὁ αἰσθάνομαι κτάομαι πᾶς αἴσθησις ἕξις , εὐθύς ἀποκυΐσκω · οὗτος γάρ γεννάω ὁ ζῷον μετά ὁ ἕξις ὁ αἰσθητικός . ὁ μέν οὖν ἐκ ὁ πρῶτος δύναμις εἰς ὁ ἕξις μεταβολή ἐν ὁ κύω ὑπό ὁ ἐν ὁ γεννάω φύσις γίγνομαι · ὁ δέ ἐκ ὁ ἕξις εἰς ὁ ἐνέργεια ὑπό ὁ αἰσθητής . διό ἅμα ὁ γεννάω , ἐάν πείρω ὁ αἰσθητός , ἀντιλαμβάνω ὁ γεννάω · ὅθεν εὐθύς κλαυθμυρίζω εἰς ἀσυνήθης καί ψυχρός ἀήρ ἐμπίπτω , καί ἁμιλλάομαι οὖον μόνος τῆ ἁφή ὁ περιέχω ἀήρ , ἀλλά καί ὁ ὁράω ὁ φάος . δῆλος δέ ὅτι ὥσπερ οὗτος αἰσθάνομαι , οὗτος ἄν ὁ ὁ λοιπός αἴσθησις αἰσθητός πείρω , πείθω πάντως , ψόφος φημί καί γεύστης καί ὀσμή . οὗτος μέν οὖν ἐπί ὁ αἰσθητικός Ψυχή ὁ τε δύναμις καί ὁ ἐνέργεια καί ὁ κατά οὗτος μεταβολή · ἐκ τε ὁ ἐπιτηδειότης εἰς ὁ ἕξις ὁ γεννάω , ἀπό δέ ὁ ἕξις εἰς ὁ ἐνέργεια ὁ αἰσθητής , ὅταν αὐτός τε πείρω καί ὅσος ἄλλος χρεία εἰς ὁ οὗτος ἀντίληψις , οἷος φάος μέν ἐπί ὁ ὁρατής καί ὁ διαφανής καί καθαρός καί ἀνεπιθόλωτος , ὁ διηχής δέ ἐπί ὁ ψόφος , καί ὁ δίοσμος ἐπί ὁ ὀσφραντός . ἐπεί δέ καί ἐν ὁ λογικός Ψυχή εἰμί ὁ δισσός δύναμις καί ἐνέργεια , τίς ἄν εἰμί καί ἐπί οὗτος ὁ μεταβολεύς αἴτιος ; ἔξω μέν οὖν σῶμα εἰμί χωρίζω πάντῃ ὁ πρῶτος δύναμις , νόος εἰμί καθαρός καί πᾶς ὁ νοητός κατά ἕξις ἔχω , πίπτω δέ εἰς ὁ γένεσις , ὥσπερ ὁ Ἐπιστήμων ὑπό νόσος ἢ χρόνος ἢ λουτρόν , μεταβάλλω ἐκ ἐπιστήμη εἰς ἀνεπιστημοσύνη , καί γίγνομαι κατά ὁ πρῶτος δύναμις Ἐπιστήμων ὁ ἐπιτηδειότης μόνος ἔχω , οὖον μήv ὁ ἕξις . ἄγω δέ εἰς ὁ ἕξις ὑπό ὁ διδάσκαλος ἢ καί ὑπό ὁ αἰσθητής , αὐτός ζητέω καί εὑρίσκω καί διά ὁ μερικός ἐπί ὁ καθόλου ἀνέρχομαι · ἐπάν δέ ὁ ἕξις κτάομαι , ὁ τηνικαῦτα ὁ βούλομαι - βρόχος ἔχω ποιητικός αἴτιος ὁ μεταβάλλω ἐπί ὁ ἐνέργεια ἀπό ὁ ἕξις · ὅταν γάρ προαιρέω , προχειρίζω ὁ ἐν αὐτός λόγος εἰς ἐνέργεια * * * λέγω δέ ὁ αἰσθητής , ὁ δέ νόος οὐδείς ἔξωθεν δήω , ἀλλά αὐτός ἑαυτοῦ προάγω . ἀποδίδωμι οὖν οὗτος ὁ αἴτιος , ὅτι ὁ μέν αἴσθησις μερικός τις ὁ ἀντίληψις ἔχω , ὁ δέ μερικός σῶμα τίς εἰμί · εἰκότως οὖν ἔξωθεν · ὁ δέ νόος ὁ καθόλου ἀντιλαμβάνω , ὁ δέ καθόλου λόγος , οὗτος δέ οὐ ἔξωθεν , ἀλλά ἐν αὐτός ὁ Ψυχή · διό οὖον δήω ὁ νόος ἔξωθεν τις ὁ τελειόω . εἶπον δέ εὐθύς ἔχω ἤδη ὥσπερ ἐπιστήμη καί ὁ αἰσθάνομαι , οὐ ὡς εὐθύς ὁ γεννάω ὁ ζῷον ἐπιστήμη ἔχω , ἀλλά ὁ δισσός ὁ αἴσθησις δηλόω βούλομαι , ὁ τε κατά ὁ ἐξέρχομαι καί ὁ κατά ὁ ἐνέργεια , ὁ κατά ὁ ἕξις αἴσθησις ὅμοιος εἶπον εἰμί ὁ ὁ ἐπιστήμη παρουσία · ὥστε παράδειγμα ἕνεκα ὁ ἐπιστήμη παρατίθημι . ἔχω γάρ ὁ αἴσθησις ὁ αἰσθητικός δύναμις ὥσπερ τις ἐπιστήμη · ὡς γάρ ὁ μανθάνω διά μάθησις μεταβάλλω ἔχω ὁ ἐπιστήμη , οὗτος καί ὁ γεννάω εὐθύς ὁ κατά ἕξις αἴσθησις ἔχω · ὅς γάρ ἐπί ἐκεῖνος ὁ μάθησις , οὗτος ἐπί οὗτος ὁ γέννησις . εἰμί δέ ἔχω εὐθύς ὁ γεννάω ὁ κατά ἕξις αἴσθησις , οὖον διά ἀλλοίωσις ἄρα γίγνομαι ὁ αἰσθάνομαι κατά ἐνέργεια , ὥσπερ οὐδέ ὁ ἐνεργέω κατά ὁ ἐπιστήμη διά ἀλλοίωσις γίγνομαι . καί ὁ κατά ἐνέργεια δέ ὁμοίως λέγω ὁ θεωρέω · ὥσπερ ἄγαρ ὁ κατά δύναμις αἰσθάνομαι εἰμί ὁ ἐφίστημι , οὕτως ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθάνομαι ὁ κατά ἐπιστήμη θεωρία ὅμοιος . p . 417b19 διαφέρω δέ , ὅτι ὁ μέν ὁ ποιητικός ὁ ἐνέργεια ἔξωθεν . εἶπον ὅμοιος εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθάνομαι ὁ θεωρέω , λέγω καί πῇ διαφέρω , ὅτι ὁ μέν κατά ἐνέργεια αἴσθησις ἔξω ὁ ποιητικός ἔξωθεν γάρ προσπίπτω ὁ αἰσθητής αἰσθάνομαι ) , ὁ δέ θεωρητός οὐ ἔξωθεν . εἶτα καί ὁ αἴτιος προστίθημι ὁ ὁ μέν ἔξωθεν προσπίπτω ὁ δέ μή , ὅτι ὁ μέν αἴσθησις ὁ κατά ἕκαστος εἰμί , οὗτος δέ ἐν ἴδιος ὑπόστασις , ὅς καί χρῄζω εἰς ὁ εἰμί ὁ ζῷον πρός γάρ ὁ οὗτος χρεία ὁ αἴσθησις ὁ ζῷον δίδωμι ) , ὁ δέ ἐπιστήμη ὁ καθόλου ἀντιλαμβάνω , ὁ δέ καθόλου , φημί , ἐν αὐτός πως εἰμί ὁ Ψυχή . ἀκριβῶς δέ ὁ πῶς προστίθημι , ἤτοι ἐπεί ὁ ἐν αὐτός ὡς ἐν τις τόπος , ὥσπερ καί αὐτός ἐν ὁ ἑξῆς φημί “ καί εὕω δή ὁ λέγω ὁ ψυχή τόπος οἶδα , οὖον κύριος δέ δῆλος ὅτι ἐν τόπος , ἀλλά κατά ἀναλογία , ἢ ὅτι καί ὁ καθόλου ὁ μέν ὑπόστασις ἐν ὁ κατά ἕκαστος εἰμί , ὅταν δέ ὡς καθόλου καί κοινός λαμβάνω , ἐν ὁ Ψυχή γίγνομαι · ὁ γάρ κοινῶς αὐτός εἰμί ἐν ὁ νοέω εἰμί ὁ κοινότης αὐτός , ὁ δέ νόημα ἐν ὁ Ψυχή . ὁ δέ διό νοέω μέν ἐπί αὐτός εἶπον , ἀλλά οὐ ἐπί αὐτός , τουτέστιν ἐν ὁ ἔχω ὁ Ψυχή . p . 417b26 ὅμοιος δέ οὗτος ἔχω ἐν ὁ ἐπί ἐπιστήμη ὁ αἰσθητής , καί δῖος ὁ ἀυτή αἴτιος . οὖον μόνος , φημί , ὁ αἴσθησις περί ὁ κατά μέρος καί αἰσθητός ἔχω δήω ὁ ἔξωθεν πάρειμι , ἵνα ἐνεργέω , ἀλλά καί αὐτός ὁ περί ὁ αἰσθητός ἔχω ἐπιστήμη οὐ ἐπί ἑαυτοῦ ἔχω ὁ ἐνεργέω , ὅταν βούλομαι , ἀλλά δεῖ καί ἐπί οὗτος ὥσπερ καί ἐπί ὁ αἴσθησις πάρειμι ἔξωθεν περί ὅς ὁ ἀπό αὐτός ἐνέργεια γίγνομαι . καί γάρ καί οὗτος περί ὁ κατά ἕκαστος καί ἔξω καί ἐν ἴδιος ὑπόστασις καταγίγνομαι , οἷος ὁ πολιτικός , ὁ μηχανικός καί ἁπλόος ὁ κατά μέρος τεχνίτης · οὗτος γάρ ὁ ἐπιστήμη περί ὁ κατά ἕκαστος . οἷος ὁ Πολιτικὸς σκέπτομαι , εἰμί δεῖ ὅδε ὁ στρατηγός παραλαμβάνω , καί ὁ οἰκοδόμος , εἰμί χρηστέον ὅδε ὁ λίθος · οὗτος δέ ὁ σκέψις μερικός εἰμί ἐπιστήμη εἰμί δηλονότι , καί οὐ αἴσθησις . ὁ μέν οὖν καθόλου κατά ὁ τέχνη θεωρία ἐν αὐτός , ὁ δέ ἀπό ὁ τέχνη περί ὁ κατά ἕκαστος θεωρία γίγνομαι οὐκέτι ἐπί αὐτός · δεῖ γάρ ὁ ὕλη καί ὁ ὄργανον . p . 417b28 ἀλλά περί μέν οὗτος διασαφέω καιρός γίγνομαι εἄν καί εἰσαῦθις . Πῶς ὁ θεωρέω ὁ καθόλου ἐπί ἐγώ , καί πῶς ὁ πρακτικός νόος ἀντιλαμβάνω ὁ κατά μέρος . ὑπερτίθημι οὖν νῦν ὁ περί οὗτος σκέψις · εἴρω γάρ περί οὗτος ἐν ὁ τρίτος λόγος . ὅς δέ χάρις ὁ διαίρεσις ποιέω ὁ δύναμις καί ὁ ἐνέργεια , ὑπομιμνῄσκω ἐγώ · ὑπέρ γάρ ὁ δείκνυμι , πῶς λέγω ὁ ζῷον , ὅτε μή αἰσθάνομαι , δύναμις αἴσθησις ἔχω · κατά γάρ ὁ δύο δύναμις , ὅστις ἤδη ἐπί ὁ ὁ ἔχω ἔχω κατηγορέω , ἐπί ὅς οὔτε ὁ πάσχω ὅστε ὁ ἀλλοιόω λέγω ἄν κύριος · εἰς αὐτός γάρ ὁ Ἐπίδοσις καί οὐ εἰς ὁ ἐναντίος ὁ μεταβολή , ὡς εἶπον . p . 417b32 ἐπεί δέ ἀνώνυμος αὐτός ὁ διαφορά , διά-ὁρίζω δέ περί αὐτός ὅτι ἕτερος καί πῶς ἕτερος , χράω ἀναγκαῖος ὁ πάσχω καί ἀλλοιόω ὡς κύριος ὄνομα . ἐπεί χράω ὁ πάσχω καί ὁ ἀλλοιόω ἐπί ὁ κατά ἐνέρδιὸ γειαν αἴσθησις , εἶπον δέ ὅτι οὔτε πάσχω οὔτε ἀλλοιόω εἰμί ὁ αἰσθάνομαι , ὁ αἴτιος ὁ χράω ὁ ὄνομα οὗτος ἐπί ὁ αἰσθάνομαι λέγω , ἐπεί γάρ , φημί , ἀνώνυμος εἰμί ὁ διαφορά ὁ δύναμις οὗτος οὖον γάρ ἔχω ἴδιος ὄνομα διακρίνω ἑκάτερος ὁ δύναμις ) μανθάνω δέ λόγος , τίς ὁ διαφορά ὁ δύναμις οὗτος , ἀνάγκη ἐγώ χράω ἐπί αὐτός ὁ πάσχω καί ὁ ἀλλοιόω ὡς κύριος ὄνομα , ἐπειδή , ὡς εἶπον , ὄνομα αὐτός ἐν τῆ συνήθεια οὖον κεῖμαι . p . 418a3 ὁ δέ αἰσθητικός δύναμις εἰμί οἷος ὁ αἰσθητός ἤδη ἐντελέχεια , καθάπερ εἴρω . ἐπεί μέλλω λέγω ὅτι πάσχω ὁ αἰσθητικός ὑπό ὁ αἰσθητής , εὔλογος οὗτος προλαμβάνω ὁ δύναμις | εἰμί ὁ αἰσθητικός οἷος ὁ αἰσθητός εἰμί ἐντελέχεια . ἤδη δέ οὗτος προαγορεύω καί ὅτε ζητέω , εἰμί ὁ ὅμοιος ὑπό ὁ ὁμοιόω πάσχω ὁ ὁ ἀνόμοιος . δύναμις δέ εἰμί ὁ αἰσθητικός οἷος ὁ αἰσθητός κατά ὁ δύο δύναμις . οὖον γάρ πάσχω τίς οὐδέ ἀπό ἐναντίος ἕξις μεταβάλλω ὁμοιόω αὐτός , ἀλλά ὁ εἶδος αὐτός δέχομαι , οὐ ὡς ὕλη αὐτός γίγνομαι · οὐδέ γάρ λευκός γίγνομαι ὁ αἴσθησις δέχομαι ὁ εἶδος ὁ αἰσθητής διό οὐδέ πάσχω οὐδέ ἀλλοιόω κύριος λέγω ) , ἀλλά ὁ λόγος ὁ εἶδος γνωστικός ἐν ἑαυτοῦ δέχομαι . ὥσπερ γάρ ὁ κῆρ φημί δύναμις εἰμί ὅσπερ ὁ δακτύλιος , διότι πάσχω ὑπό αὐτός γίγνομαι ὅσπερ εἰμί ἐκεῖνος ἐνέργεια , οὖον ὁ ὕλη αὐτός δέχομαι , ἀλλά μόνος ὁ εἶδος , οὗτος καί ὁ αἴσθησις πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής ὁ εἶδος αὐτός ἀσώματος ἀναμάσσω . διαφέρω δέ ὅτι ὁ μέν κηρός αὐτός ὕλη γίγνομαι ὁ εἶδος ὁ ἐν ὁ δακτύλιος , ὁ δέ αἴσθησις οὐ ὕλη γίγνομαι ὁ αἰσθητής , ἀλλά γνωστικός ὁ ἰδέα αὐτός ἐκμάσσω · ἔχω δέ τίς οἶς πλέω ὁ αἴσθησις παρά ὁ κῆρ · ὁ μέν κηρός γάρ εἰμί καί ὕλη γίγνομαι ὁ εἶδος ὁ ἐν ὁ δακτύλιος , ἀλλά οὖον διά ὅς αὐτός δέχομαι ὁ εἶδος , ἀλλά ἐπιπολή , ὁ μέντοι αἰσθητικός δύναμις ὅλος διά ὅλος ζωτικός ὁ ὁ αἰσθητής ἀπομάσσω ἰδέα . p . 418a4 πάσχω μέν οὖν οὐ ὅμοιος εἰμί , πάσχω δέ ὁμοιόω καί εἰμί οἷος ἐκεῖνος . εἶπον ἐν ὁ ἄνω , πῶς λέγω πάσχω ὁ πάσχω ὑπό τε ὁ ὁμοιόω καί ὑπό ὁ ἐναντίος , οὗτος καί ἐπί ὁ αἴσθησις ἁρμόζω , ὅτι πρό μέν ὁ πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής οὐ εἰμί ὅμοιος αὐτός κατά ἐνέργεια , * * ὅμοιος αὐτός γίγνομαι ὁ εἴρω πολλάκις τρόπος . προτίθημι μένος δέ εἶπον κοινῶς περί πᾶς ὁ αἴσθησις ἀποδίδωμι λόγος ὁ αἰσθητικός Ψυχή ὁ εἰμί αὐτός δύναμις τοιοῦτος , ὁποῖος εἰμί ὁ αἰσθητός ἐντελέχεια , ὁ κατά ἐνέργεια αἰσθητικός Ψυχή δηλονότι τοιοῦτος ὗσις ἐνέργεια , οἷος ὁ αἰσθητής . εἰμί δέ τοιοῦτος ; ὁ αἰσθητικός ψυχή ἐκ ἀνάγκη ἀχώριστος εἄν εἰμί , εἰμί γε εἰμί δύναμις κατά ὅς ὁ ἔχω αὐτός ὁμοιόω ὁ αἰσθητός διά ὁ πάσχω πως ὑπό αὐτός καί ἀλλοιόω ἀντιλαμβάνω αὐτός . p . 418a7 λεκτέος δέ κατά ἕκαστος αἴσθησις περί ὁ πρῶτος . ὁ κοινός περί αἴσθησις λόγος ἀποδίδωμι καί ὁρίζω ὁ αἰσθητικός δύναμις ὅτι εἰμί δύναμις ὅσπερ ὁ αἰσθητός , καί εἶπον ὅστις μή μέν ὑπό ὁ αἰσθητής ἀνόμοιος εἰμί , πάσχω δέ ὑπό αὐτός ὅμοιος αὐτός γίγνομαι , μετέρχομαι εἰς ὁ περί ἕκαστος ἴδιος αἴσθησις λόγος , διότι , καθώς ἤδη εἶπον , ἐν ὅς ὁ κοινῶς κατηγορέω μή εἰμί γένος ἀλλά ὁμώνυμος φωνή , οὐ αὐτάρκης ὁ κοινός λόγος ὁ φύσις ὁ πρᾶγμα ἐγώ γνωρίζω , ἀλλά δεῖ ὁ περί ἕκαστος σημαίνω ὑπό ὁ ὁμώνυμος φωνή ἴδιος λόγος ποιέω , ὁπότε οὐδέ ὁ περί ὁ γένος λόγος αὐτάρκης εἰς ὁ γνωρίζω ὁ εἶδος ὁ κατά ἕκαστος . μέλλω δέ ὁ περί ἕκαστος αἴσθησις ἀποδίδωμι λόγος πρότερος περί ὁ ἕκαστος αἴσθησις αἰσθητής διαλαμβάνω διά ὁ πολλάκις εἴρω λόγος , εἶτα περί ὁ ἐνέργεια αὐτός καί οὕτως περί ὁ δύναμις . ζητέω δέ ἄν τις , διά τίς μή πρό ὁ κοινός λόγος ὁ αἴσθησις διαλαμβάνω περί ὁ ἁπλόος αἰσθητής . λέγω οὖν ὅτι συμπεριλαμβάνω καί ὁ περί οὗτος λόγος ἐν ὁ περί ὁ αἴσθησις κοινόω λόγος , ἔνθα λέγω ὁ στοιχεῖον εἰμί ὁ αἴσθησις κατά ἑαυτοῦ ἢ ὁ συμβεβηκός οὗτος , καί πάλιν εἶπον ὅτι ὅσπερ ὁ αἰσθητός ἐνέργεια , οὗτος δύναμις ὁ αἴσθησις , καί ὅτι ὁ μέν αἰσθητικός ὁ ποιητικός ἔξωθεν <καὶ> κατά ἕκαστος , ὁ δέ νοητικός ἐν αὐτός καί καθόλου . διά οὗτος πᾶς τίς ποτός εἰμί ὁ ἀπλόος αἰσθητός σημαίνω , ὅτι ὁ συμβεβηκός ὁ στοιχεῖον , ὅτι ὁ μερικός , ὅτι οὗτος ὅς ὁ αἴσθησις κατά ἐνεργέω ὑπό αὐτός πάσχω ὁμοιόω πρότερος δύναμις εἰμί ὅμοιος αὐτός . καί ἐνταῦθα δέ μέλλω περί ὁ ἰδίως ἕκαστος αἴσθησις αἰσθητής διαλέγω , πρότερος διαίρεσις τις παραδίδωμι καθόλου ὁ αἰσθητής πᾶς , ποσαχῶς λέγω , ἵνα ὁ κύριος αἰσθητός ἀπό ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητής , ὅσπερ οὐδέ αἰσθητής εἰμί , ὁ οἰκεῖος λόγος χωρίζω περί οὗτος ὁ λόγος ποιέω , καί μή παραπίπτω ἐκεῖνος ταράσσω ὁ διδασκαλία . τριχῶς οὖν , φημί , λέγω ὁ αἰσθητής . ὁ γάρ αἰσθητής ὁ μέν κατά ἑαυτοῦ εἰμί αἰσθητής , ὁ δέ κατά συμβεβηκός · καί ὁ κατά ἑαυτοῦ αἰσθητής ὁ μέν κοινός εἰμί ὁ αἴσθησις , ὁ δέ ἴδιος ἕκαστος . ἴδιος μέν οὖν ἕκαστος αἴσθησις εἰμί αἰσθητός ὁ αὐτός μόνος ὑποπίπτω , οἷος ὁράω μέν χρῶμα , ἀκοή δέ ψόφος , ὀσφραίνομαι δέ ἀτμός , γεύω δέ χυμός , ὁ ἀφίημι δέ θερμότης , ὑγρότης , ψυχρότης , ξηρότης , ἀντιτυπία , βάρος καί ὁ ὅμοιος . ἴδιος δέ οὗτος λέγω αἰσθητής , διότι οὐ ὑποπίπτω ἄλλος αἴσθησις · οὔτε γάρ ὁ ὄψις ἀτμός ἢ χυμός ἢ ἁπτός ἀντιλαμβάνω οὔτε ὁ ἄλλος οὐδείς αἴσθησις ὁ ἄλλος αἴσθησις αντιληπτός ἀντιλαμβάνω . οὗτος μέν οὖν ἴδιος αἰσθητής · κοινός δέ αἰσθητής φημί εἰμί πέντε τις , κίνησις , ἠρεμία , ἀριθμός , σχῆμα , μέγεθος . κοινός δέ φημί εἰμί οὗτος πᾶς , οὐ ὅτι εἷς ἕκαστος αὐτός πᾶς ὁ αἴσθησις ὑποπίπτω , ἀλλά ὅτι ἕκαστος πλείων καί οὖον εἷς , τις δέ καί πᾶς ἅμα . ὁ μέν γάρ μέγεθος κοινός εἰμί αἰσθητός ὄψις καί ἁφή · ὁράω γάρ ὅτι μέγας εἰμί ὁ ἄνθρωπος ἢ μέγας ὁ ὄρος , καί ἅπτω δέ αἰσθάνομαι ὅτι μέγας ἢ μικρός ὁ προσπίτνω ὄγκος καί ὁ διάστημα . ἤδη δέ καί ψόφος λέγω αἰσθάνομαι μέγας ἢ μικρός , ἀλλά ἐνταῦθα κατά ἀναλογία ὁ i 8v μέγεθος λαμβάνω , οὖον κύριος . μέγεθος γάρ νῦν λέγω ὁ συνεχής ὁ κοινός εἰμί αἰσθητής · ὁ μέντοι μέγας ψόφος ποιότης εἰμί ἐπιτείνω καί ἀνίημι δηλωτικός , διό ὁ ἀμυδρός ἢ σφοδρός κύριος ἐπί ὁ ψόφος ἁρμόζω λέγω . ὁ δέ σχῆμα κοινός εἰμί καί αὐτός αἰσθητός ἁφή καί ὄψις . σχῆμα δέ λέγω , οὐ ὅτι ὅδε τρίγωνος ἢ κύκλος οὗτος γάρ λόγος εἰμί ὁ εἶπον ὅτι σχῆμα εἰμί ὑπό εἷς γραμμή περιέχω ἢ ὑπό τρεῖς ἢ ὁστισδήποτε ) ἀλλά ὅτι ἀπλόος περιγράφω , πᾶς δέ περιγραφή κατά τίς ὁ σχῆμα γίγνομαι . ναίς ὁ ἄλογος γοῦν ὅταν ἐπί μικρός ὕψος καί ἐπανάστημα γῆ ἐμπίπτω , ἐπιβαίνω διέρχομαι , ἅτε δή ἐφίστημι ὡς περιγράφω ὁ μέγεθος , καί οἷος τε εἰμί διέρχομαι · εἰς δέ ὑψηλός πάνυ καί ἀπόκρημνος χωρίον ἐμπίτνω οὐδέ ἐπιχειρέω παρέρχομαι συναισθάνομαι καί ὁ μέγεθος καί ὁ σχῆμα · ὥστε καί αὐτός ὁ εἶδος ὁ σχῆμα ἀμυδρός τις αὐτός γίγνομαι συναίσθησις · φεύγω γοῦν ὁ τοιόσδε ὁ ὁδός ὁ εἰς ὀξύς2 ἢ κοῖλος σχηματίζω , αἱρέω δέ ὁ λεῖος καί ἐπί εὐθύς . ὁ δέ ἀριθμός κοινός εἰμί αἰσθητός πᾶς · ὁράω γάρ ὅτι πέντε τυγχάνω ὁ ἄνθρωπος , ἀλλά καί ψηλαφάω ὁ αὐτός οὗτος οἶδα , καί ἀκούω δέ οἶδα ὅτι πλείων ἢ μικρός ἢ εἷς εἰμί ὁ προσπίπτω φωνή . ἀπορέω δέ ἄν τις ἐν οὗτος , πῶς οὐ ὁ Ἀριστοτέλης λέγω ὁ ἀριθμός κοινός αἰσθητός εἰμί οὖον μόνος ὁ ἄλλος ἐναντιόομαι φιλόσοφος καί αὐτός ὁ ἐνάργεια ὁ πρᾶγμα , ἀλλά καί ἑαυτοῦ · ἐν γάρ ὁ φυσικός εἶπον ἀριθμός κίνησις εἰμί ὁ χρόνος ὁ ἀριθμέω φημί μόνος εἰμί ὁ νόος · οὐδείς γάρ , φημί , ἀριθμέω δύναμαι ἀλλά ὁ ὁ ψυχή καί Ψυχή ὁ νόος . πῶς οὖν ἐκεῖ μέν ὁ νόος μόνος οὖν ὅτι αὐτός μέν ὁ εἶδος ὁ ἀριθμός ὁ νόος εἰμί ἀντιληπτικός , ὁ μέντοι αἴσθησις οὐ ὡς τοσόσδε ἀριθμός ἀντιλαμβάνω , ἀλλά ἁπλόος ὡς πληθύνω ἢ μόνος , καί ὡς μικρός πλῆθος ἢ πλείων · ὁ δέ νόος εἰμί ὁ διά ὁ αἴσθησις καί ὁ ὁ ἀριθμός εἶδος ἐπιγιγνώσκω . ὅτι δέ καί ὁ ἀκοή ὁ ἀριθμός οὗτος ἀντιλαμβάνω , πρόδηλος . ἵππος μένω , φημί , ὠκύπους ἀμφί κτύπος οὖς βάλλειος . οἶδα γάρ ὁ προσπίπτω φωνή φθόγγος εἰμί ἢ εἷς . ὅτι δέ καί γεύω καί ὀσφραίνομαι αἰσθητός εἰμί ἀριθμός , δῆλος · αἰσθάνομαι γάρ καί ὁ ὄσφρησις διάφορος ὀσμή , ὡς ὅταν δυσώδης καί εὐώδης ἀτμός ὁμοῦ προσπίπτω ἤγουν καί διάφορος κατά εἶδος , ἢ εὐώδης ἢ δυσώδης . ὁμοίως καί ὁ γεῦσις · εἰμί κεαννύει γοῦν ἀψίνθιον μέλι , συναισθάνομαι ἀμφότερος . καί ὁ κίνησις δέ καί ὁ στάσις κοινός εἰμί αἰσθητός πᾶς ὁ αἴσθησις πλήν ὁ γεῦσις . ὅτι μέν γάρ ὁ ὄψις αἰσθάνομαι ὁ τρέχω καί ἵστημι , πρόδηλος . ἀλλά καί ἀκοή · εἰμί μέν γάρ ἀπό ὁ αὐτός τόπος προσβάλλω ἐγώ ὁ ψόφος , αἰσθάνομαι ὅτι ἵστημι ὁ ψοφέω , εἰμί δέ μή ἀπό ὁ αὐτός , ἀλλά ἄλλοτε ἐκ ἄλλος , ὅτι κινέω · καί ἐπί ὁ ἀτμός ὡσαύτως . καί ὁ ἁφή δέ πρόδηλος ὡς αἰσθάνομαι ὁ κινέω τε καί ἵστημι · αἰσθάνομαι γοῦν ὁ σῶμα ἐν ὕδωρ εἰμί ἢ ἵστημι αὐτός ἢ παραρρέω . μήποτε δέ καί ὁ γεῦσις , εἰμί ὁ γευστός παρατρέχω ὁ αἰσθητήριον , αἰσθάνομαι ὁ κίνησις ἢ ὁ στάσις . εἰμί γοῦν τις ῥάβδος χρίω μέλι , εἶτα διά ὁ στόμα παραφέρω , ἀντιλαμβάνω ὁ χυμός μή ἵστημι · πλήν εἰμί ὁ ἁφή ὁ τοιοῦτος αἰτιάομαι τις , οὖον ὁ γεῦσις , οὖον διαφέρω . εἰμί οὖν ἀριθμός μέν πᾶς αἰσθητός , στάσις δέ καί κίνησις ἄνευ γεῦσις ὁ λοιπός . σχῆμα δέ καί μέγεθος ὁ † τρεῖς , ὁράω , ἀκοή , ὀσφραίνομαι . κατά συμβαίνω δέ εἰμί αἰσθητός ὁ οὐσία · κατά ἑαυτοῦ μέν γάρ ἀντιλαμβάνω ὁ ὄψις ὁ χρῶμα ἢ ὁ σχῆμα , κατά συμβαίνω δέ ὅτι οὗτος Σωκράτης · ὁ γάρ νόος εἰμί ὁ οὐσία ἀντιληπτικός . καί ὁ ἕκαστος δέ ἴδιος αἰσθητός ὁ λοιπός κατά συμβεβηκός εἰμί αἰσθητής · ὁράω γάρ τίς ξανθός οἷος στύραξ φημί ὅτι εὐώδης τίς εἶδον · κτάομαι συμβαίνω γάρ ὁ εὐώδης ὁράω λέγω . καί ὀσφραίνομαι σώρακος φημί ὅτι ξανθός ὀσφραίνομαι , καί ἠχέω ἄργυρος φημί ἄργυρος ἀκούω ἢ λευκός ἀκούω , ὁμοίως εἰμί ξύλον εἰμί ὁ ψοφέω , καί ἐπί πᾶς ὡσαύτως . καί γάρ μέλι τις γεύω εἴρω ὁ ξανθός γεύω . οὗτος οὖν πᾶς κατά συμβεβηκός εἰμί αἰσθητής , ὁ τε οὐσία καί ὁ ἕκαστος αἰσθητός ὁ ἄλλος . ποῖος μέν οὖν ὁ ἴδιος αἰσθητός καί ποῖος ὁ κοινός καί ποῖος ὁ κατά συμβεβηκός , εἴρω · τίς δέ ὁ διάκρισις αὐτός ἀπό ἀλλήλων καί ποῖος ὁ χαρακτηριστικός ἕκαστος , εἶμι ὁ ῥητός ἔπειμι . ἰστέον δέ ὅτι ὁ μέν ὁ ὁράω καί ὁ ἀκοή καί ὁ γεύω ὑπόκειμαι i 8v αἰσθητός ὀνομάζω κοινός ὑπό ὁ συνήθεια ὄνομα , ὁ μέν ὁ ὄψις χρῶμα , ὁ δέ ὁ ἀκοή ψόφος , ὁ δέ ὁ γεῦσις χυμός · ὁ μέντοι ὁ ἁφή καί ὁ ὀσφραίνομαι ὑπόκειμαι οὐκέτι κοινός ὀνομάζω ὄνομα · ὁ γάρ ἁπτός ἢ ὀσφραντός λέγω οὐ αὐτός εἰμί ὀνομασία , ἀλλά ὁ σχέσις αὐτός ὁ πρός ὁ αἴσθησις , ὥσπερ καί ἐπί ὁ λοιπός ὁ ὁρατός λέγω ἢ ἀκουστός ἢ γευστός . ἀλλά οὐδέ ὁ ὁ ἀτμός ὄνομα κύριος χράω ἐπί ὁ ὄσφρησις · ἀτμός γάρ καί ὁ ἐκ ὕδωρ ἀνέρχομαι , ἀλλά οὐ ὀσφραντός . ὁ μέν ὀσφραίνομαι εἷς τις ἀντίθεσις ἀντίκειμαι ὁ κατά ὁ εὐώδης καί δυσώδης , ὅστις , ὡς εἶπον , κοινός ὄνομα κεῖμαι οὐ ἔχω · ὁμοίως οὐδέ ὁ ὁ ἀφίημι ὑπόκειμαι πλείων εἰμί ἀντίθεσις , θερμός ψυχρός , ξηρός ὑγρός , σκληρός μαλακός , καί ὁ λοιπός . p . 418a11 λέγω δέ ἴδιος μέν ὅς μή ἐνδέχομαι ἕτερος αἰσθάνομαι , καί περί ὅς μή ἐνδέχομαι ἀπατάω . | διακρίνω ὁ ἴδιος αἰσθητός ἀπό ὁ ἄλλος ὁ τε μή ἄλλος αἴσθησις αἰσθητός εἰμί , ὅσπερ οὔτε ὁ κοινός οὔτε ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητός ἔχω · πλείων γάρ εἷς ἀντιλαμβάνω ἐκεῖνος . καί περί μέν ὁ κοινός αἰσθητής δῆλος , περί δέ ὁ κατά συμβαίνω ὅτι οὖον μόνος ὁράω ὅδε ὁ λευκός αἰσθάνομαι κτάομαι συμβαίνω ὅτι Σωκράτης εἰμί , ἀλλά καί φωνή ἀκούω γνωρίζω πάλιν κατά συμβαίνω ὁ οὐσία , καί οὖον μόνος ὁ ὁράω γνωρίζω ὅδε ὁ ξύλον ἤ τίς ὁ δυσώδης ἢ εὐώδης , ἀλλά καί ὁ ὀσφραίνομαι · αἰσθάνομαι γάρ τοιόσδε ὀσμή , κἀν μή θεάομαι , οἶδα ὁ οὐσία ἐκ ὅς ὁ ὀσμή καί ὁ χρῶμα . ὁμοίως καί ὁ γεύω κατά συμβαίνω γνωρίζω ὁ οὐσία ἢ ὁ ἁφή , γεύω μέν ὡς ὁ μέλι ἤ τίς τοιοῦτος , ἁφή δέ ἄρτος , λίθος , κρέας καί ὁ ὅμοιος . εἷς μέν οὖν διάκρισις ὁ ἴδιος αἰσθητής καί ὁ κοινός καί ὁ κατά συμβαίνω οὗτος · ἕτερος δέ ὅτι περί μέν ὁ ἴδιος αἰσθητός κατά φύσις ἔχω ὁ αἴσθησις καί ἐκ ὅς φύω τόπος ἀντιλαμβάνω προσβάλλω ὁ αἰσθητός , οὐ ἀπατάω περί αὐτός , περί μέντοι ὁ κοινῶς αἰσθητός καί κατά συμβαίνω ἀπάτη γίγνομαι . οὔτε γάρ νοσέω οὔτε παρά φύσις ἔχω ὁ αἴσθησις , ἵημι ὁπόσσις διάστημα εἰμί ὁ αἰσθητής ἀντιλαμβάνω οὔτε ὁπουδήποτε κεῖμαι · οὖον γάρ καί ὁ ὄπισθεν ὁράω ὁ ὄψις χρῶμα , ἀλλά ὁ ἔμπροσθεν οὗτος γάρ φύω ) οὐδέ ὁ ἔμπροσθεν μέν , ἀπό ὁ τυγχάνω δέ διάστημα · ἀλλά ἀληθεύω ἄν , ὅταν αὐτός τε αὐτός πείρω καί πρός οὗτος ὁ φάος . περί δέ ὁ κοινός αἰσθητός πλάνη γίγνομαι , ἔτι τε καί περί ὁ κατά συμβεβηκός . πόρρωθεν γάρ ὁράω ὅδε ὁ λευκός ὅτι μέν λευκός εἰμί οἶδα , πότερος δέ λίθος εἰμί ἢ ξύλον ἤ τίς τοιοῦτος , ἀγνοέω καί πολλάκις πλανάω ἄλλος ἀντί ἄλλος νομίζω . καί φωνή μέν ἀκούω , μή ὁράω δέ ὁ φωνέω πλανάω περί ὁ τόπος , ὅθεν ὁ φωνή . καί ὁ τόπος δέ ὁ κατά συμβεβηκός εἰμί αἰσθητής , ὡς δείκνυμι ἐφεξῆς . ἔτι τε καί περί ὁ σχῆμα πλάνη γίγνομαι · ὁ γοῦν εὐθύγραμμος πόρρωθεν ὁράω περιφερής φαίνω καί ὁ γωνιόομαι ἀγωνία . ἀλλά καί ὁ περιφερής εὐθύγραμμος δοκέω πόρρωθεν προσβάλλω κατά αὐτός ὁ γραμμή , ὅσπερ ἐπί ὁ διχότομος γίγνομαι σελήνη · ὁ γοῦν διορίζω γραμμή ὁ πεφωτισμένος ἀπό ὁ ἀφώτιστος κυκλοτερής εἰμί εὐθύς νομίζω . ἀλλά καί κινέω τίς ὁράω ἵστημι νομίζω , ὅταν πόρρωθεν εἰμί , καί ὁ ἵστημι κινέω , ὡς ὅταν ὁ πλέω ὁ γῆ κινέω νομίζω , ἑαυτοῦ δέ ἵστημι . ὁμοίως δέ καί ὁ μέγεθος πόρρωθεν φαίνω καί ἐγγύθεν οὐ ὁμοίως ἐγώ προσβάλλω , οὔτε ὁ διά ὕδωρ καί ἀήρ · μείζων γάρ ὁ διά ὕδωρ φαίνω . ἀλλά καί περί ὁ ἀριθμός γίγνομαι πλάνη · πολλάκις γοῦν πλείων ἀείδω ἀκούω διά ὁμοιότης ὅς εἰμί ὁ φωνή νομίζω , καί ὁ πόρρωθεν διακρίνω ὡς ἑνόω πολλάκις ὁράω . p . 418a13 ὁ δέ ἁφή πλείων μέν ἔχω διαφορά . ἀλλά ἑκάστος γε κρίνω περί οὗτος , καί οὐ ἀπατάω ὅτι χρῶμα οὐδέ ὅτι ψόφος , ἀλλά τίς ὁ χρῴζω ἢ ποῦ , ἢ τίς ὁ ψοφέω ἢ ποῦ . ὁ μέν οὖν τοιοῦτος λέγω ἴδιος ἕκαστος . οὐχ ὥσπερ ὁ γεῦσις χυμός ἀντιληπτικός εἰμί μόνος καί ὁ ὄψις χρῶμα καί ὁ ὄσφρησις ὀσμή καί ὁ ἀκοή ψόφος , οὗτος καί ὁ ὁ ἁφή αἰσθητός εἷς εἰμί ὄνομα περιλαμβάνω . ἕκαστος μέν γάρ ὁ ἄλλος αἴσθησις περί εἷς ἔχω ἀντίθεσις · ὄψις μέν γάρ περί λευκός καί μέλας καί ὁ μεταξύ , γεῦσις δέ περί ὁ γλυκύς καί ὁ πικρός καί ὁ μεταξύ , ὄσφρησις δέ περί ὁ εὐώδης καί ὁ δυσώδης , ἀκοή δέ περί ὁ ὀξύς καί βαρύς φθόγγος · ὁ μέντοι γε ἁφή περί πλείων ἔχω ἀντίθεσις μή δύναμαι ὑπό εἷς κοινός ἀντίθεσις ἀνάγω . καί γάρ λεῖος καί τραχύς ἀντιλαμβάνω , καί σκληρός καί μαλακός , καί βάρος καί κοῦφος , καί θερμός καί ψυχρός , καί ξηρός καί ὑγρός , ὅστις οὐ εἰμί ὑπό ἀλλήλων . ὅθεν καί ἀπορέω ἐν ὁ ἑξῆς , μήποτε οὐδέ εἰμί αἴσθησις ὁ ἁφή , ἢ εἰμί καί αἴσθησις , οὖον εἷς εἰμί ἀλλά πλείων , εἰμί γε ὁ μέν ἄλλος εἷς ἀντίθεσις ἀντιλαμβάνω , αὐτός δέ πλείων . ἀλλά εἰμί καί πλείων ἔχω διαφορά ὁ ἁφή , ὅς εἰμί αἰτία ἀντιληπτικός , οὖον διά οὗτος ἀλλοῖος • ὁ οὗτος κρίσις ὁ ἄλλος εἰμί · ἀλλά ἕκαστος ὁ αἴσθησις κρίνω ὁμοίως περί ὁ ἴδιος , καί οὐ ἀπατάω ἐν αὐτός ὁ γάρ ἀλλά ἕκαστος γε κρίνω περί οὗτος περί πᾶς εἴρω ὁ αἴσθησις , οὖον ὁ ἁφή μόνος ) , ἀλλά εἰμί ἀπάτη αὐτός περί οὗτος , ὅς ὁ οἰκεῖος αὐτός αἰσθητός συμβαίνω · οὖον γάρ περί ὁ χρῶμα ὁ ἀπάτη , ἀλλά περί ὅς ὁ χρῶμα , οὐδέ περί ὁ ψόφος , ἀλλά περί ὁ ψοφέω . ὅσπερ εἰμί κατά συμβαίνω αἰσθητής . p . 418a17 κοινάν δέ κίνησις , ἠρεμία , ἀριθμός , σχῆμα , μέγεθος · ὁ γάρ τοιοῦτος οὐδείς εἰμί ἴδιος , ἀλλά κοινός πᾶς · καί γάρ καί ἀφίημι κίνησις εἰμί τις αἰσθητός καί ὁράω . εἶπον περί ὁ ἴδιος αἰσθητής νῦν λέγω περί ὁ κοινός · κοινός δέ οὗτος φημί , ὅτι οὐδείς ἰδίως , ἀλλά πᾶς κοινός . πᾶς δέ εἶπον , οὐ ὅτι ὁ πέντε ὁ πέντε εἰμί αἰσθητής οὖον γάρ ἕκαστος αὐτός πᾶς αἰσθητός εἰμί δοκέω ) , ἀλλά ὅτι ὁ μέν πᾶς , ὁ δέ πλείων , ὡς ἤδη εἶπον . δύναμαι γάρ ὁ μέγεθος κατά ἀναλογία καί ἐπί ὄσφρησις λαμβάνω καί γεῦσις · εἰμί γάρ καί οὗτος ὁ οἰκεῖος μέγεθος ἀντιληπτικός , ὁ μέν ὁ ἐν ὀσμή , ὁ δέ ὁ ἐν χυμός , εἰμί καί μή οἶδα ἐπί οὗτος ὁ συνήθεια ὁ ὁ μέγεθος ὄνομα . p . 418a20 κατά συμβαίνω δέ λέγω αἰσθητός , οἷος εἰμί ὁ λευκός εἰμί Διάρης . εἶπον περί ὁ ἴδιος αἰσθητής , εἶπον καί περί ὁ κοινός , νῦν λέγω καί περί ὁ κατά συμβεβηκός · εἰς γάρ ὁ τρεῖς οὗτος ὁ αἰσθητής ὁ διαίρεσις ποιέω . λέγω δέ ὁ Διάρης οὗτος φίλος εἰμί ὁ Ἀριστοτέλης · φέρω γοῦν αὐτός πρός αὐτός ἐπιστολή . ὁ οὖν λευκός ὁ ἐν οὗτος κατά ἑαυτοῦ μέν ὁράω ὁ ὄψις , κατά συμβαίνω δέ ὅτι εἰμί Διάρης οἶδα . τις δέ ὁ ἀντίγραφος ἔχω Διάρος υἱός . p . 418a23 Διὸ καί οὐδείς πάσχω ὅς τοιοῦτος ὑπό ὁ αἰσθητής . ὁ μέν ἴδιος αἰσθητός ὁ κοινός αἰσθητής καί ὁ κατά συμβαίνω διακρίνω ὁ περί ἐκεῖνος μέν πλάνη μή συμβαίνω , περί οὗτος δέ ἐνίοτε συμβαίνω . ἐν γάρ ὁ ὁ περιστερά τράχηλος καί ἐν ὁ τοιοῦτος , ὅσος ποικίλος χρῶμα ἔχω μῖξις , ὁ ποικιλία αἰτία καί ὁ μίξις καί ὁ πρός ὁ ἀκτίς οὗτος σχέσις ὁ ἄλλοτε ἄλλως ἀντίληψις καί ἀπάτη . νῦν δέ ὁ κατά ἑαυτοῦ αἰσθητής ὁ κατά συμβαίνω διακρίνω . ὑπό μέν γάρ ὁ κατά ἑαυτοῦ , φημί , αἰσθητής πάσχω ὁ αἴσθησις , οὐκέτι δέ καί ὑπό ὁ κατά συμβεβηκός . καί ὅτι μέν ὁ ἴδιος αἰσθητός δράω περί ὁ αἴσθησις . πρόδηλος · ὅτι δέ καί ὁ κοινός , φανερός ἐντεῦθεν . ὁ τε γάρ ὀξυγώνιος ἄλλως δράω περί ὁ ὄψις · ἀνία γάρ αὐτός · ἤδη δέ ὁ ἀμβλυγώνιος , καί μᾶλλον ὁ λεῖος καί ἀγώνιος . καί περί ὁ ἁφή δέ πρόδηλος ὅτι οὐ ὁμοίως δράω ὁ διάφορος σχῆμα , ἀλλά ἄλλως μέν ὁ ὀξυγώνιος , ἄλλως δέ ὁ ἀμβλυγώνιος ἢ ὁ ἀγώνιος . ὁμοίως καί ἐπί κινέω - σέως καί στάσις οὔτε γάρ ὁ αὐτός πάθος ὑπομένω ὁ ἀκοή ψόφος κινέω ἢ ἵστημι ἀκούω . ὁμοίως καί ὁ ὁράω γίγνομαι τίς πάθος ὑπό οὗτος διάφορος , εἰμί καί λόγος μή ἑρμηνεύω ὁ ἰδιότης αὐτός δύναμαι . ἀλλά καί ὁ ἁφή ἄλλος τίς πάθος ὑπομένω κινέω ὁ ἁπτός , καί ἄλλος ἵστημι . εἰμί γάρ μή οὗτος εἰμί , οὐ εἄν ἐν ποταμός ῥέω ἵστημι εἷς εἰμί ὁ ὕδωρ συνέχεια καί ὁμοίως , ὅς ὕδωρ εἰμί , δράω εἰς ὁ ἁφή συνίημι ὅτι κινέω , καί ἐάν ἵστημι , ὅτι ἵστημι . πρόδηλος οὖν καί ἐκ οὗτος ὅτι γίγνομαι μέν τίς διάφορος πάθος ὁ αἴσθησις παρά οὗτος , οὖον ῥητός δέ οὗτος , ὡς ἔχω καί ἐπί ἀριθμός . πάσχω γάρ τίς πάθος διάφορος πλῆθος ἀκούω ἢ εἷς · ὅθεν καί ἐκκρούω ὑπό ὁ πλῆθος ὁ φωνή , ὅσπερ οὐ ἄν συμβαίνω , εἰμί μή πάσχω τίς ὑπό ὁ πλῆθος ὁ ἀκοή . ἀλλά καί δύο χρῶμα ὁράω , κἀν ὅμοιος εἰμί , ἄλλως διατίθημι ὁ ὄψις . καί σαφής οὗτος γίγνομαι , εἰμί δύο λύχνος ἅμα προσβάλλω ὁ ὄψις · ἐκκρούω γοῦν ἐνταῦθα ὁ ὄψις ἐν ὁ ἀντίληψις ὁ ὁρατής . καίτοι οὗτος οὐκέτι πάσχω , εἰμί ἑνόω ὁ ὁ λύχνος πῦρ , οὖον μόνος ὁ δύο , ἀλλά καί πλείων . πόθεν δέ καί πλῆθος ὁ ἁφή ἀντιλαμβάνω ἢ ὁ γεύω , εἰμί μή τίς διάφορος ὑπό αὐτός πάσχω πάθος ; εἰμί μή πρός οὗτος τις ἀντιλέγω ὅτι ὁ φημί ὅταν αἰσθάνομαι ὁ πλῆθος , οὐ ἄλλος τίς πάθος πάσχω , ἀλλά ἐπεί διά ὅλος ὁ σῶμα ἁπτικός εἰμί , πολύς εἰμί μόριον ὁ ἀντιλαμβάνω ὁ προσπελάζω , καί οὕτως ὁ φαντασία , μᾶλλον δέ ὁ λόγος συλλογίζομαι ὅτι πλείων ὁ ἅπτω μήποτε δέ καί ἐπί ὁ ὄψις ὁ αὐτός συμβαίνω · ἄλλος γάρ ὄψις ἄλλως ὁρατός προσβάλλω συμβαίνω ὁ κρίνω δύναμις μεριστός εἰμί περί ὁ σῶμα καί διεσπασμένως ἀντιλαμβάνω ὁ ὁρατής συγχέω ὁ φανταστικός ἅμα πλείων τύπος δέχομαι μή δύναμαι . ὥστε οὐ ἕτερος ὁ αἴσθησις ὑπομένω πάθος · δεῖ γάρ , εἰμί μή μέλλω συγχέω ὁ φαντασία , εἷς καί συνεχής ὁ αἴσθησις ὁ πάθος εἰς αὐτός παραπέμπω . ἔτι δέ καί ὁ μέγεθος δοκέω δράω τίς καί εἰς ὁ ὄψις καί εἰς ὁ ἁφή · ὑπό γάρ ὁ μείζων χρῶμα ἢ μείζων θερμός μᾶλλον συγκρίἤδη ] νω ἢ διακρίνω ὁ αἰσθητήριον , ὁ ἁφή καί ὁ ὄψις , ὅς μέγεθος τοσόσδε ἔχω ἤγουν ἐν τοσόσδε μέγεθος εἰμί , ἤ2 ὑπό ὁ ἐν μικρός μέγεθος ὁμοίως εἰμί λευκός . καίτοι καθό λευκός ἢ καθό θερμός γίγνομαι , ὅς μᾶλλον δράω ὁ μέγας ὁ μικρός καί ὁ πολύς ὁ ὀλίγος , ἀλλά καί πρός οὗτος εἶπον τις εἄν ὅτι ἀθρόος εἰμί ὁ δύναμις ῥώννυμι μᾶλλον καί ἑαυτοῦ δυναμικός ) γίγνομαι , ὡς ἐπί ὁ βάρος εἰμί προφανής · συνέρχομαι γοῦν ὁ βάρος βαρύς γίγνομαι ἅμα εἰμί ἢ ὅτε εἰμί διακρίνω . ὅταν οὖν ἐν μείζων εἰμί ὑπόκειμαι ὁ χρῶμα , κἀν ὁ αὐτός εἰμί ὁ ποιός , μᾶλλον δράω ῥώννυμι ὑπό ὁ ὁ ὅμοιος συνέχεια . ὅσπερ καί ἐπί ὁ πυρός γίγνομαι · μᾶλλον γάρ καίω ὁ πλείων . ἰστέον δέ ὅτι ὁ κοινός αἰσθητός χωρίζω μέν ὁ ἴδιος αἰσθητής οὐδέ δράω τίς περί ὁ αἴσθησις οὐδέ ὅλως εἰμί αντιληπτός , οἷος ὁ σχῆμα οὐ ἄν ἀντιλαμβάνω ὄψις , εἰμί ἄχρεος εἰμί ὁ σχηματίζω · ἀλλά οὐδέ ἁφή , εἰμί μή τις ἔχω ὁ ἁπτός ποιότης , καί ἐπί ὁ | λοιπός ὡσαύτως . διό καί δοκέω εἄν καί αὐτός ὁ κατά συμβαίνω εἰμί αἰσθητής , ἐπεί διά ἄλλος ὁ ἑαυτοῦ ἀντίληψις παρέχω . ἀλλά φημί ὅτι εἰμί ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητός διά αὐτός οὗτος μηδείς δράω εἰς ὁ αἴσθησις , πάσχω δέ ὑπό οὗτος ὁ αἴσθησις , δῆλος ὅτι οὐ ἄν ἄγω κατά συμβαίνω αἰσθητής , ἀλλά δύο μέν εἰμί τυγχάνω αἰσθητής , κατά ἑαυτοῦ μέντοι . καί ὥσπερ οὐ ἐπεί ἄνευ φάος ἢ ὁ διαφανής ἢ ὁ μεταξύ οὖον δράω ὁ ἴδιος αἰσθητός περί ὁ αἴσθησις , καί ] οὖον διά οὗτος φημί κατά συμβαίνω αὐτός αἰσθητός εἰμί , οὗτος δή κἀν ὁ κοινός μή δράω ἄνευ ὁ ἴδιος , ἐπεί ὅλως μετά ἐκεῖνος εἰμί δράω , κατά ἑαυτοῦ ἄν εἰμί αἰσθητός οὗτος , περί ὅς καί δράω . ὥστε εἰμί τις αἴσθησις μή πάσχω ὑπό οὗτος , οὐ ἄν ἄγω οὗτος ὁ αἴσθησις αἰσθητής , εἰμί μή κατά συμβεβηκός . ζητέω δέ ἄν τις ὅτι εἰμί ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητός ὁ οὐσία εἰμί , οὗτος δέ μόνος ὁ λόγος γιγνώσκω ὄργανον ὁ αἴσθησις χράω , διόπερ ὅλως καί κατά συμβαίνω αἰσθητός λέγω , πόθεν γιγνώσκω ὁ κύω ὁ δεσπότης καίω ὁ ὄνος ὁ φάτνη καί εἰμί τίς τοιοῦτος ἄλλος ἐπί ὁ ἄλογος ὁράω . φημί ὅτι οὐ ὡς οὐσία αἰσθάνομαι , ἀλλά ὡς τοιόσδε σχῆμα Φίλων ἀνιαρός γίγνομαι ὁ αἴσθησις αὐτός ἔχω ὁ τύπος ἐν ὁ φαντασία γνωρίζω . εἰμί δέ καί ἐν ὁ ἄλογος ὁ οὗτος αἴσθησις γίγνομαι , σχῆμα φημί καί ἀριθμός καί ὁ λοιπός διακρίνω γάρ ὁ οἰκέω ἀπό ὁ ἀλλότριος , καί κινέω ὁ ὀρεκτός διώκω , ὡς δή καί πλῆθος αἰσθάνομαι καί κίνησις ) , καί ἐντεῦθεν δέ τις ὁ κατά ἑαυτοῦ εἰμί αὐτός αἰσθητός κατασκευάζω · δράω γάρ καί περί ὁ ἄλογος ζῷον , ἐπεί οὐδέ εἄν γιγνώσκω ὑπό αὐτός · οὐδείς γάρ ἐκεῖνος κατά συμβαίνω αἰσθάνομαι , ἐπεί μηδέ συλλογίζομαι δύναμαι . ὁ γάρ κατά συμβαίνω αἰσθητός οὐδείς δράω εἰς εἰς αἴσθησις καί δήω λόγος ὁ ἐκ ἄλλος συλλογίζομαι . ἀλλά καί ὁ τόπος κατά συμβεβηκός εἰμί αἰσθητός · οὐδείς γάρ πάσχω ὑπό αὐτός ὁ αἴσθησις · οὖον γάρ ἀντιλαμβάνω ὁ εἶδος ὁ τόπος ὁ αἴσθησις , εἰμί μή ὡς ἔχω μάτος , καί οὗτος οὖον διά αὐτός , ἀλλά διά ὁ ἐν τόπος · ὥστε ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητής καί οὗτος . ὅτι δέ ὁ κοινός αἰσθητός οὐ εἰμί κατά συμβαίνω αἰσθητής , ἀλλά κατά ἑαυτοῦ , εἰμί καί λογικός δείκνυμι ὁ τρόπος οὗτος · εἰμί γάρ ὁ σχῆμα καί ὁ μέγεθος ἀριθμός τε καί κίνησις καί στάσις αἰσθητής εἰμί οὖον γάρ δή νοητός · πᾶς γάρ ὁ εἰμί ἢ νοητός εἰμί ἢ αἰσθητής · εἰμί οὖν μή νοητός ὁ εἴρω , αἰσθητός ἄρα κατά ἑαυτοῦ ) , εἰμί οὖν αἰσθητής , δεῖ εἰμί ὁ αἴσθησις ὁ οὗτος ἀντιλαμβάνω · ὁ γάρ αἰσθητός αἴσθησις εἰμί αἰσθητός . εἰμί οὖν μήτε ἄλλος τις αἴσθησις οὗτος ἀντιλαμβάνω κατά ἑαυτοῦ , μήτε εἷς ὁ ὅς ἴδιος εἰμί αἰσθητής , τίς λείπω ἢ ὁ πᾶς ἢ πλείων εἰμί κοινός ; εἰμί γάρ μήτε οὗτος κατά ἑαυτοῦ μήτε ἄλλος ἀντιληπτός εἰμί κατά ἑαυτοῦ , οὐδέ εἄν εἰμί ὅλως αἰσθητής . ἀλλά μήv οὐδέ νοητός εἰμί · οὔτε ἄρα αἰσθητός οὔτε νοητός ἄν εἰμί , ὅσπερ εἰμί ἀδύνατος . ἔτι δέ καί ὁ μέγεθος δοκέω δράω τίς καί εἰς ὁ ὄψις καί εἰς ὁ ἁφή · ὑπό γάρ ὁ μείζων χρῶμα ἢ μείζων θερμός μᾶλλον συγκρίνω ἢ διακρίνω ὁ αἰσθητήριον , ὁ ἁφή καί ὁ ὄψις , ὅς μέγεθος τοσόσδε ἔχω ἤγουν ἐν τοσόσδε μέγεθος ὁμοίως εἰμί λευκός . καίτοι καθό λευκός ἢ καθό θερμός γάρ εἰμί μᾶλλον δράω . ] p . 418a24 ὁ δέ κατά ἑαυτοῦ αἰσθητής ὁ ἴδιος κύριος αἰσθητής , καί πρός ὁ ὁ οὐσία φύω ἕκαστος αἴσθησις . τίς μέν εἰμί ὁ κατά συμβαίνω αἰσθητής , σαφῶς δηλόω · ὁ γοῦν οὐ ὄνιον μέν ὁ αὐτός φύσις αἰσθητής , ὑπάρχω δέ ὁ κατά ἑαυτοῦ αἰσθητός . συμβαίνω δέ εἶπον ὁ λευκός ὁ Διάρης υἱός , οὐ ὅτι ὁ λευκός ὁ Διάρης υἱός συμβαίνω οὖον γάρ ὁ οὐσία ἐπισυμβαίνω ὁ συμβεβηκός , ἀλλά ἐκεῖνος οὗτος ) ἀλλά ὅτι συμβαίνω ὅδε ὁ ὁρατός , ὁ λευκός εἰμί τυγχάνω , Διάρης <υἱὸν> εἰμί . ὁ δέ μηδείς πάσχω ὁ ὄψις ὑπό ὁ Διάρης υἱός , καθό Διάρης υἱός , σημεῖον ὁ κατά συμβαίνω αὐτός αἰσθάνομαι ὁ ὄψις . διττός δέ εἰμί ὁ κατά ἑαυτοῦ αἰσθητής , ὁ μέν κοινός , ὁ δέ ἴδιος ἕκαστος αἴσθησις , ὁ ἴδιος ἕκαστος οὗτος φημί εἰμί κύριος αἰσθητής . ὅς ὁ αἴτιος δηλόω εἶπον καί πρός ὁ ὁ οὐσία φύω ἕκαστος αἴσθησις . εἰμί γάρ ἕκαστος αἴσθησις ὁ εἰμί εἰμί πρός ὁ ἴδιος αἰσθητής , οὗτος ἄν εἰμί μάλιστα αἰσθητής . πρός τίς μέν γάρ ὁ αἴσθησις , πρός τίς δέ εἰμί ὅς ὁ εἰμί † ἕκαστος αἴσθησις , οὗτος μάλιστα κύριος αἰσθητής , ὁ μέν ὁράω πρός ὁρατής , ὁ δέ ἀκοή πρός ἀκουστής , καί ὁ λοιπός ὁμοίως . p . 418a26 ὅς μέν οὖν εἰμί ὁ ὄψις , οὗτος εἰμί ὅς ὁράω . εἶπον κοινῶς περί αἴσθησις καί αἰσθητής καί μέλλω ἴδιος ὁ ἕκαστος αἴσθησις προχειρίζω λόγος , πρότερος διαλέγω περί ὁ ἴδιος ἕκαστος αἴσθησις καί ] αἰσθητής , καί πρό γε πᾶς περί ὁ τῆ ὁράω αἰσθητής , ἐπεί καί πρό ὁ ἄλλος περί ὄψις διαλέγω . εἶτά φημί ὅτι ὁ ὁ ὁράω ἀντιληπτός χρῶμα τε εἰμί καί ὅς λόγος μέν ἑρμηνεύω , ὄνομα δέ οὐ ἔχω ἐν ὁ συνήθεια , οἷος τε ] εἰμί ὁ τε πυγολαμπίς καί ὁ λεπίς καί ἄλλος τις . εἶτα ὁρίζω τίς ποτός εἰμί ὁ χρῶμα , ὅτι ὁ κινητικός ὁ κατά ἐνέργεια διαφανής . ἐπεί οὖν ἐν ὁ ὁρισμός ὁ χρῶμα μιμνήσκω ὁ διαφανής , διδάσκω ἐγώ , τίς ποτός εἰμί ὁ k 2v διαφανής , ὅτι φύσις τίς εἰμί ἐν πλείων ὑπάρχω , ἐν ὕδωρ , ἐν ἀήρ , ἐν ὕαλος καί ἐν ἕτερος , διαπορθμεντικὴ ὁ χρῶμα , ὅστις φάος μέν μή πάρειμι δύναμις εἰμί αὐτός οὗτος διαφανής , ἐνέργεια δέ γίγνομαι διαφανής φάος πάρειμι . ἐπεί οὖν μιμνήσκω φάος , πρότερος ὁ περί οὗτος ποιέω λόγος . ὅς μέν οὖν εἰμί ὁ ὄψις προσυπακουστέον ἀντιληπτικός ) οὗτος ὁράω . p . 418a26 ὁρατός δέ εἰμί χρῶμα τε καί ὅς λόγος μέν εἰμί ἀνώνυμος δέ τυγχάνω εἰμί . εἶπον ὅτι ὅς εἰμί ὁ ὄψις ἀντιληπτικός καί περί ὅς ὁ δύναμις οὗτος ἐνεργέω , οὗτος εἰμί ὁρατός , ἑξῆς ἐπάγω , τίς εἰμί ὁ ὁρατής , ὅτι ὁ τε χρῶμα καί ἄλλος τις , ὅσπερ ὄνομα μέν κοινός οὐ ἔχω , λόγος δέ ἑρμηνεύω , περί ὅς προέρχομαι εἴρω , οἷος πυγολαμπίς , κεφαλή ἰχθύς , λεπίς , ὀφθαλμός ἐχῖνος , ὁ ὄστρακον ὁ θαλάσσιος , ἅπ·ερ ἐν φάος μέν οὐ ὁράω , ἐν σκότος δέ . οὖον γάρ δοκέω αὐτός χρῶμα εἰμί ὁ ἐν οὗτος φαίνω πυρώδης τίς ἐν ὁ σκότος · ἴδιος γάρ χρῶμα ὁ ἐν ὁ φάος ὁράω , ὁ δέ οὗτος πυρώδης οὐ ὁράω ἐν φάος . p . 418a29 ὁ γάρ ὁρατός εἰμί χρῶμα . οὗτος δέ εἰμί ὁ ἐπί ὁ κατά ἑαυτοῦ ὁρατής · κατά ἑαυτοῦ δέ οὖον ὁ λόγος , ἀλλά ὅτι ἐν ἑαυτοῦ ἔχω ὁ αἴτιος ὁ εἰμί ὁρατός . εἶπον ὅτι δῆλος ἐγώ εἰμί προέρχομαι , ὅς εἰμί ὁ ἀνώνυμος , ὅς εἶπον ὁρατός εἰμί , μεταβαίνω εἰς ὁ περί ὁ χρῶμα , ἀλλά ὡς περί ὁρατής . οὗτος οὖν εἰμί , φημί , ὁ χρῶμα , λέγω δή ὁ ὁρατός , ὁ ἐπί ὁ κατά ἑαυτοῦ ὑπάρχω ὁρατής · κατά ἑαυτοῦ δέ ὁρατός φημί ὁ ἐπιφάνεια . πῶς δέ κατά ἑαυτοῦ ὁρατός ὁ ἐπιφάνεια , αὐτός ἐξηγέομαι · οὖον γάρ οὗτος , φημί , κατά ἑαυτοῦ εἴρω , ὡς ὁ λόγος κατά ἑαυτοῦ , οὗτος εἰμί ὁ ὁρισμός . ἐν γάρ ὁ ἀποδεικτικός φημί κατά ἑαυτοῦ ἵημι ἢ ὅσπερ ἐν ὁ ὁρισμός ὁ ὑπόκειμαι παραλαμβάνω , ὡς ὁ ζῷον καί λογικός ἐν ὁ ὅρος ὁ ἄνθρωπος οὗτος γάρ κατά ἑαυτοῦ ὑπάρχω ὁ ἄνθρωπος ) ἢ ὅς ἐν ὁ ὅρος ὁ ὑπόκειμαι παραλαμβάνω , ὡς ἐν ὁ ὁρισμός ὁ σιμότης ὁ ῥίς , καί ἐν ὁ ὁρισμός ὁ ἄρτιος καί ὁ περισσός ὁ ἀριθμός · οὗτος γάρ κατά ἑαυτοῦ ὑπάρχω ὁ ἀριθμός . λέγω γάρ ἄρτιος εἰμί ἀριθμός δίχα τέμνω , περισσός δέ ἀριθμός μή δύναμαι δίχα διαιρέω · ὁμοίως σιμότης εἰμί κοιλότης ἐν ῥίς . οὐ οὕτως οὖν φημί κατά ἑαυτοῦ ὁρατός ὁ ἐπιφάνεια , ἀλλά ὡς ἔχω ἐν ἑαυτοῦ ὁ αἴτιος ὁ ὁρατός εἰμί . οὗτος δέ εἰμί ὁ χρῶμα · ὁ γάρ ἐν ὁ ἐπιφάνεια χρῶμα οὗτος εἰμί ὁ ὁρατός , καί οὗτος ὁ ὄψις ἀντιλαμβάνω . οὖον γάρ ἀντιλαμβάνω ὁ τε ἐν ὁ βάθος χρῶμα . ὁ γάρ διαφανής ὁ λίθος εἰμί δοκέω ὁράω διά ὅλος ὁ βάθος χρώζω , ὁ ὄψις ἀπατάω . ὁ μέν γάρ διαφανής εἰμί ὁ λίθος διαβαίνω διά ὁ βάθος ὁ ὄψις ἢ ὁ χρῶμα ὁ ἐνέργεια , διά ὁ χρῶμα δέ μόνος ὁ ἐν ὁ ἐπιφάνεια ὁ λίθος ἀντιλαμβάνω · καί διά οὗτος δοκέω καί ὁ ἐν ὁ βάθος χρῶμα ὁράω . σημεῖον δέ οὗτος , ὅτι εἰμί ὕαλος ἢ διαφανής λίθος εἷς ἐπιφάνεια χρώζω , δοκέω ἄν ἐγώ ὁ ὅλος σῶμα διά χρῴζω , κἀν εἰς ὁ μή χρώζω ἐπιφάνεια ὁράω , καί οὗτος δοκέω ἐγώ ὁμόχρους εἰμί ὁ χρώζω , καίτοι μή χρῴζω ἐκεῖνος ὁ χρῶμα . καί ὁ ὑελινᾶς γοῦν κάτοπτρον ὁ ἔξωθεν ἐπιψάω κασσίτερος χρῶμα δοκέω ἔχω , καί ὁ ἔσωθεν χρώζω ποτήριον ὁ ὅλος σῶμα δοκέω χρῴζω , ὁ ὄψις διά ὁ διαφανής ὁ ἔσχατος ὁράω ἐπιφάνεια καί ὁ ἐκεῖνος χρῶμα ἀντιλαμβάνω . τίς οὖν ; φημί τις ἄν , ἐν ὁ διαφανής ὁ λίθος οὐ ὁράω , εἰμί τίς ἀλλότριος χρῶμα συμβαίνω μεταξύ εἰμί , οἷος ὁ ἐναπολαμβάνω ἐν ὁ ἤλεκτρον κωνωπεῖον ; καί ἐν ὁ ἀγριαίνω δέ διαφανής λίθος εἰμί τίς ἀλλότριος χρῶμα ἐν ὁ βάθος κατά τίς μόριον συμβαίνω εἰμί , αἰσθητός ἐγώ γίγνομαι . ὥστε δῆλος ὅτι ὁ ὄψις ἀντιλαμβάνω ὁ ἐν ὁ βάθος χρῶμα οὗτος συμβαίνω ὁ μεταξύ ἀλλότριος εἰμί χρῶμα ὁ διάκρισις ἀπό ὁ λοιπός ποιέω . λέγω οὖν ὅτι , εἰμί μέν εἰμί ὁ ἐν ὁ βάθος κατά τίς μόριον ὁ διαφανής λίθος ἀλλότριος χρῶμα βαθύς καί πληκτικός ὁ ἐν ὁ ὅλος λίθος χρῶμα , ἀντιλαμβάνω αὐτός ὁ ὄψις διά ἐν ὁ λίθος διαφανής · ἄν δέ ἀσθενής εἰμί , οὖον γίγνομαι αὐτός ἀντίληψις . ἐναργής γάρ εἰμί λίθος τις διαφανής οἷος σάρδιος καί τις ἄλλος χρῴζω οὖον διά βάθος , ἀλλά λευκός εἰμί κατά ὁ βάθος , ὅστις δοκέω μέχρι βάθος ὁ αὐτός χρῶμα χρῴζω , ἅτε δή μή ἀντιλαμβάνω ὁ ὄψις ὁ βάθος . ἐν ὅς δέ μεταξύ φαίνω ἀλλότριος χρῶμα , διά ὁ ἀμυδρός εἰμί ὁ ἐν ὁ ἐπιφάνεια χρῶμα οὐ ἐμποδίζω ὁ ὄψις ὁ ἐν τις μόριον ὁ βάθος ἀντιλαμβάνω βαθύς χρῶμα . ἐάν οὖν ὕαλος βάπτω ἀμυδρός καί μή κατακορής χρῶμα ὁ ἕτερος ἐπιφάνεια βαθύς μέλας χρίω , δοκέω σύ πᾶς μέλας εἰμί , καί οὖον δήπου πᾶς χρῴζω ὁ μέλας . ὥστε καί ἐν ὁ διαφανής ὁ λίθος , εἰμί καί δοκέω ὁ βάθος ὁράω χρῴζω , οὖον ὁ βάθος ὁράω κατά ἀλήθεια , ἄν χρῴζω ὁ , ἀλλά ὁ ἐπιφάνεια μόνος ἀντιλαμβάνω . ὥσπερ γάρ εἰμί καί διά ἀήρ χωρέω ὁ ὄψις ἢ διά ὕδωρ ὁ μεταξύ χρῶμα ὁράω | ὁ γάρ ἐν πᾶς διαφανής ὁράω χρῶμα ) αὐτός k 3r μέντοι ὁ ὁράω οὖον διικνέομαι εἰς ὁ βάθος ὁ ὄψις , ἀλλά κατά μόνος ὁ ἐπιφάνεια αὐτός ἀντιλαμβάνω , οὗτος συμβαίνω καί ἐπί ὁ διαφανής λίθος διά ὁ ἐν αὐτός διαφαίνω · ὅταν μή ὁ πᾶς λίθος καταλαμβάνω τις δραστήριος χρῶμα , ὁ παρεμπίπτω μεταξύ χρῶμα ὁράω διά ὁ ὁ λίθος διαφαίνω , αὐτός μέντοι ὁ ὁράω χρῶμα κατά μόνος ὁ ἐπιφάνεια ὁ μόριον ἐν ὅς εἰμί ὁράω , οὖον μήv κατά ὅλος ὁ βάθος . ἐπεί οὖν ὁ ἐν ὁ ἐπιφάνεια χρῶμα οὗτος εἰμί ὁρατός , διά οὗτος κατά ἑαυτοῦ ὁρατός ὁ ἐπιφάνεια λέγω ὡς εἰμί ὑπόκειμαι ὁ κατά ἑαυτοῦ ὁρατής . p . 418a31 πάνυ δέ χρῶμα κινητικός εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια καί οὗτος εἰμί αὐτός ὁ φύσις . οὗτος ὁρισμός ἄν εἰμί χρῶμα ἀπό ὁ συμβεβηκός καί ἴδιος δηλόω αὐτός , οὐ ἀπό ὁ οὐσία · ἐν γάρ ὁ περι αἴσθησις καί αἰσθητής ὁ ἀπό ὁ οὐσία αὐτός ἀποδίδωμι ὁρισμός . φημί δή ὁ χρῶμα κινητικός εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια διαφανής , τουτέστι ὁ φωτίζω · ὁ γάρ μή πεφωτισμένος δύναμις εἰμί διαφανής . κινητικός δέ ἀντί ὁ τελειωτικός . εἰμί μέν γάρ αὐτός καί ὁ φάος τελειωτικός , καθό τελειόω αὐτός καί ποιέω ἐνέργεια διαφανής , τελειωτικός δέ αὐτός καί ὁ χρῶμα , καθό ὁ διαπορθμευτικός αὐτός δύναμις εἰς ἐνεργέω ἄγω · διατίθημι γάρ πως ὑπό ὁ χρῶμα ἀναμάσσω πως αὐτός , ὡς φύω ἀπαθής , καί ὁ ὁράω διαδίδωμι . ἀλλά ὁ μέν φάος τελειωτικός εἰμί τ·οῦ δύναμις διαφανής τελειόω γάρ αὐτός καί ποιέω ἐνέργεια διαφανής ) , ὁ δέ χρῶμα τελειωτικός ὁ κατά ἐνέργεια διαφανής . τελειόω δέ αὐτός οὐ ὅς διαφανής εἰμί , ἀλλά ὁ ὁ κατά ἐνέργεια διαφανής δύναμις εἰμί διαπορθμευτικός τε καί ἀπαγγελτικός ὁ χρῶμα . ἐπειδάν ὁ χρῶμα , γίγνομαι ἐνέργεια τοιοῦτος . εἰμί τοίνυν ὁ χρῶμα κινητικός εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια διαφανής , ὁ δέ κατά ἐνεργέω διαφανής εἰμί ὁ πεφωτισμένος , καί οἶος ὁ οὗτος κίνησις ὁ ὁράω γίγνομαι , διά οὗτος ἄρα ἄνευ φάος οὐ ὁράω ὁ χρῶμα . ἀναγκαῖος οὖν ὁ περί ὁ ὁρατής λέγω ὁ περί φάος λόγος , διά ὅσπερ ὁ χρῶμα εἰμί ὁρατής . εἶπον δέ ὁ χρῶμα κινητικός εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια διαφανής , ὅτι ὁ ἐνέργεια ὁ διαφανής ὁ φάος εἰμί , δηλόω ἐπιφέρω διόπερ οὐ ὁρατός ἄνευ φάος . οὐ ὁρατός δέ δηλονότι ὁ χρῶμα · ὁ μέν γάρ ἐνέργεια ὁ διαφανής ὁ φάος εἰμί , ὁ δέ χρῶμα ὁ κατά ἐνέργεια διαφανής εἰμί κινητικός . ἐπεί οὖν ἀναγκαῖος ὁ περί ὁ ὁρατής διαλέγω ὁ περί φάος λόγος , πρώϊος , φημί , εἶπον περί φάος . ἀλλά ἐπεί ὁ φάος ἐνέργεια εἰμί ὁ διαφανής , πρό ὁ περί φάος λόγος περί ὁ διαφανής ποιέω λόγος . p . 418b4 εἰμί δή τίς διαφανής . διαφανής δέ λέγω ὅς εἰμί μέν ὁρατός , οὖον κατά ἑαυτοῦ δέ ὁρατός , ὡς ἁπλόος εἶπον , ἀλλά διά ἀλλότριος χρῶμα . εἶπον ἤδη , ὡς πρόκειμαι μέν αὐτός περί ὁρατής εἶπον , εἰς δέ ὁ περί ὁρατής λόγος ἀναγκαῖος ὁ περί φάος , εἰς δέ ὁ περί φάος ὁ περί ὁ διαφανής * * διαλέγω . ὁ διαφορά οὖν ὁ διαφανής καί πρός ὁ ἄλλος ὁρατής , λέγω δή ὁ χρῶμα , παραδίδωμι εἶπον ὁρατός εἰμί ὁ διαφανής οὖον διά οἰκέω ἀλλά διά ἀλλότριος χρῶμα . χρῶμα δέ λέγω ὁ φάος · οἷος γάρ χρῶμα εἰμί ὁ διαφανής . καί νῦν μέν χρῶμα αὐτός λέγω , προέρχομαι δέ ἀκριβής εἴρω οἷος χρῶμα · οὖον γάρ εἰμί χρῶμα ὁ φάος . ὁ οὖν διαφανής , φημί , κατά ἑαυτοῦ οὐ εἰμί ὁρατός δέχομαι ὁ φάος ἀλλότριος ὅς χρῶμα οὗτος γίγνομαι ὁρατός · φάος δέ ἢ ὁ πυρός ἢ ὁ ἐκ ὁ οὐράνιος , ἥλιος , σελήνη καί ὁ ἄστρον . ἄπορος δέ ἐγώ δοκέω ὁ λόγος εἰμί · δοκέω γάρ ἄν καί ὁρατός εἰμί ὁ διαφανής καί οὐ ὁρατός . εἰμί γάρ ἐν χύτρα ἤ τις τοιοῦτος σκεῦος ἀποθέω λύχνος , ὁ φάος διά ὁ ὀπή ἀνέρχομαι ἐπί ὁ ἄνω , εἰμί ἀποβλέπω εἰς ὁ ἀήρ ὁ ὑπέρ ὀπή διά ὅς ὁ φάος ἀνέρχομαι , οὐ ὁράω αὐτός πεφωτισμένος , εἰμί μή τυγχάνω ἐπάνω ὀροφή εἰμί ἢ ἄλλος τίς στερεός σῶμα . τότε γάρ ὁ στερεός σῶμα ἀντιβαίνω ὁ φάος φαίνω ἐγώ ὁ ἀήρ πεφωτισμένος · εἰμί δέ μή εἰμί πεφωτισμένος σῶμα ἀντιβαίνω ὁ φάος , οὐ ὁράω πεφωτισμένος ὁ ἀήρ · ὥστε οὗτος δοκέω εἄν διά ἑαυτοῦ μή εἰμί ὁρατός ὁ πεφωτισμένος ἀήρ , ἀλλά διά ὁ ἀντιβαίνω αὐτός στερεός σῶμα , ἐπεί ὅσος ἐπί ἑαυτοῦ οὐ ὁράω μήποτε οὖν ὁ ὁ χρῶμα ἐν αὐτός φαίνω κατά συμβεβηκός εἰμί ὁρατός . ὅσπερ δέ ἐπί ὁ μερικός οὗτος παράδειγμα εἶπον , οὗτος εἰμί εἶπον καί ἐπί ὁ ἡλιακός φάος . μήποτε γάρ ὁ ὁ ἡλιακός φάος πανταχόθεν ἀντιβαίνω στερεός σῶμα , διά οὗτος ὁρατός ἐγώ γίγνομαι ὁ περί ἐγώ ἀήρ . δῆλος γάρ ὅτι ὅπου ἀνά ἀποβλέπω , κἀν ἄνω κἀν κάτω ἄν εἰς ὁ πλάγιος , ἢ γῆ ἢ οὐρανός ἢ ὕδωρ ὁράω . ὡς εἰμί γε ὥσπερ ἐπί ὁ παράδειγμα ὁ εἴρω δύναμαι ἀποβλέπω εἰς ὁ ἄνω τόπος , ἐν ὅς ὁ ἡλιακός φάος οὐ ἀντιβαίνω στερεός σῶμα , ἴσως ἄν οὐ ὁράω κατά ἐκεῖνος ὁ μέρος ὁ ἀήρ πεφωτισμένος . οὗτος μέν οὖν δοκέω ὁ πεφωτισμένος ἀήρ ὅσος ὁ ἐπί αὐτός μή ὁρατός εἰμί . ἀλλά ἐπεί ἐναργής οἶδα , πότε μέν εἰμί ἡμέρα , πότε δέ νύξ , οὐ ἄλλος αἰσθητήριον διακρίνω ἢ ὁ ὁράω , καί οὖον μόνος ἐγώ , ἀλλά καί ὁ ἄλογος ἐμφωλεύω γάρ καί ὁ φωλεός ἐξέρχομαι νύξ διακρίνω καί ἡμέρα ) , δῆλος ὅτι οὗτος ὁρατός ἄν εἰμί ὁ πεφωτισμένος καί ὥσπερ , ἐπεί ἄνευ φάος οὐ εἰμί ὁρατός , διά οὗτος οὐδέ ὁρατός αὐτός φημί , ἐπεί μηδέ ἄλλος τίς ἄνευ | φάος ὁράω δύναμαι , καί οὖον μόνος ἄνευ φάος , ἀλλά καί ὁ μεταξύ καί ὁ διαφανής χρεία εἰς ὁ ὁρατός γίγνομαι διό καί πολυτελής ὁ αἴσθησις ὁ ὄψις φημί ὁ Τίμαιος εἰμί διά ὁ πολύς δήω εἰς ὁ ἐνεργέω ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια , ὁ ὁ ἄλλος ) , οὗτος ἄν ὁ πεφωτισμένος ἀήρ οὐδέ ἐν φάος ὁράω μή προσπίπτω ὁ φάος στερεός σῶμα , διά οὗτος οὐδέ ὁρατός εἄν εἰμί . εἰμί γάρ ὁ φάος οὐδείς ἕτερος εἰμί ἢ ἐνέργεια καί τελειότης ὁ δύναμις διαφανής , ὁ δέ φάος οὐδείς ἄλλος κρίνω ἢ ὁ ὁράω , δῆλος ὅτι καί ὁ πεφωτισμένος ἀήρ ὁρατός εἰμί , ὅς φωτίζω , κἀν δήω ἕτερος . ὁ δέ φάος οὐ εἰμί ὁ ἀήρ οὐσιώδης ποιότης · ὥστε οὖον διά οἰκεῖος ποιότης ὁρατός εἰμί , ἀλλά διά ἀλλότριος , λέγω δή ὁ φάος , ὅσπερ χρῶμα καταχράομαι ὀνομάζω , διότι ὁ μάλιστα ὁρατός χρῶμα εἰμί . p . 418b6 τοιοῦτος δέ εἰμί ἀήρ καί ὕδωρ καί πολύς ὁ στερεός . οὖον γάρ διά μόνος λάρος καί ὕδωρ ὁράω ὡς ἔχω ὁ διαφανής , ἀλλά καί διά πολύς στερεός σῶμα . πολύς δέ εἰμί τοιοῦτος , οἷος φεγγίτης , λίθος , κέρας , ὕαλος , γύψος διαφανής καί πολύς ἄλλος . ὥστε εἰμί ἐν πλείων σῶμα ὁ διαφανής , δῆλος ὅτι οὖον καθό ὕδωρ ἢ ἀήρ ἤ τίς ὁ ἄλλος διαφανής ὁ διαφανής ἔχω . εἰμί γάρ κατά τίς οὗτος εἰμί ὁ διαφανής . οἷος εἰμί ἀήρ εἰμί , οὐ εἄν ὅς μή εἰμί ἀήρ διαφανής εἰμί · νῦν δέ εἰμί διαφανής καί μή ἀέριος εἰμί · ὁμοίως καί ἐπί ὁ ἄλλος . ὥστε εἰμί τις ὁ φύσις , ὅστις ἐν πλείων οὐσία καί ὑπόκειμαι ἔχω ὁ εἰμί . ὥσπερ γάρ εἰμί ὑγρότης φύσις ἢ θερμότης ὁ ἁπλόος πᾶς ποιότης , οὗτος δέ ὁ ποιότης ἕτερος εἰμί παρά ὁ ὑπόκειμαι πλείων ἐγγίγνομαι σῶμα , οὕτως εἰμί καί ὁ ὁ διαφανής φύσις ἐν πλείων γίγνομαι ὑπόκειμαι ἕτερος αὐτός εἰμί . ἐν οὗτος δέ ἀμφότερος εἶπον , τουτέστιν ἐν ἀήρ καί ὕδωρ , ἐπεί αὐτός προσεχῶς μιμνήσκω ἄλλως τε καί ὡς μάλιστα διαφανής . μετέχω δέ φημί ὁ διαφάνεια καί ὁ ἀίδιος ὁ ἄνω σῶμα · λέγω δέ αὐτός ὁ χύμα ὁ σφαῖρα · διαφανής γάρ πᾶς . ὁράω γάρ ὁ ἐν τῆ ἀπλανής ἄστρον διά ὁ ἄλλος . αὐτός μέν οὖν ὁ σφαῖρα διαφανής ὁ δέ ἄστρον οὐκέτι , ὅθεν καί ἐπιπροσθέω ἐντεῦθεν γοῦν ὁ ὁ ἥλιος ἔκλειψις ἐπιπροσθέω ὑπό ὁ σελήνη · δέ εἰμί διαφανής , οὐ εἄν ὑποτρέχω αὐτός ἐπιπροσθέω αὐτός . καί ἀστήρ δέ ὑποτρέχω ἄλλος ἀφανής ποιέω ὁ ἐπιπρόσθησις , ὅθεν δῆλος οὐ εἰμί ὁ ὁ διαφανής φύσις ἐν ὁ ἄστρον . p . 418b9 Φάος δέ εἰμί ὁ οὗτος ἐνέργεια ὁ διαφανής , διαφανής . εἶπον τίς ποτός εἰμί ὁ διαφανής , ὅτι ὁ ὁρατός μέν , οὖον διά οἰκέω δέ χρῶμα ὁρατός ἀλλά διά ἀλλότριος , μετέρχομαι εἰς ὁ περί φάος λόγος , καί φημί φάος εἰμί ὁ ὁ διαφανής ἐνέργεια , καθό εἰμί διαφανής , ἀντί ὁ ὁ εἶδος καί ὁ τελειότης αὐτός . δύναμις γάρ εἰμί ὁ διαφανής ἐπιγίγνομαι ὁ φάος καί ειδοποιώ τε καί τελειώνω αὐτός ποιέω αὐτός ἐνέργεια διαφανής . εἰμί γάρ ἐν ἀήρ καί ὕδωρ καί ὁ τοιοῦτος ὁ διαφανής φύσις , ὅστις φάος μή εἰμί οὐ εἰμί ἐνέργεια διαφανής οὖον γάρ εἄν ὁράω τίς <δι᾿> αὐτός ὁ χρῶμα ) , ὁ δέ φάος ἴσχω ὁ οἰκέω εἶδος καί ὁ τελειότης . διό φάος πάρειμι διά ἀήρ μέν ἢ διά ὕδωρ ὁράω , διά γῆ δέ οὐκέτι , μή ἔχω ἐν ἑαυτοῦ δηλονότι δύναμις ὁ ὁ διαφανής φύσις . ὁ δέ περί φάος εἶπον ὁ μέν εἴρω σῶμα αὐτός εἰμί , ὁ δέ ἀσώματος . ὅτι δέ οὐ εἰμί σῶμα ὁ φάος , ἔτι δέ οὐδέ ἐκ ὁ ὄψις κατά ἐκπομπή τίνω σῶμα ὁ ὁράω γίγνομαι , δεῖ πρότερος ἐλέγχω αὐτός οὗτος ὅτι ἀδύνατος ἢ ὁ φάος ἢ ὁ ὄψις σῶμα εἰμί οὗτος ὁ Ἀριστοτέλης δοκέω περί οὗτος ἐκτίθημι δόξα , καί ἐπί οὗτος ὁ φέρω εἰς αὐτός ἀπορία ἐπισκοπέω . εἰμί τοίνυν κατά ἐκπομπή σῶμα τις ὁ ὁράω ἐγγίγνομαι , πῶς οἷος τε εἰμί ἅμα ἀναβλέπω ἐγώ ἀθρόος ὁ οὐρανός ἀντιλαμβάνω ; πῶς γάρ οἷος τε εἰμί ἄχρονος σῶμα τίς τοσοῦτος κινέω διάστασις ; δείκνυμι γάρ δύο Δίων διάστημα εἰμί ὁ ἀπό ὁ γῆ μέχρι ὁ οὐρανός . ὁ γάρ ἀπό ὁ κέντρον ἴσος εἰμί τῆ ὁ ἑξάγωνος πλευρά † ὁ δύο ζῴδιον ὁ διάστημα εἰμί . καί τριπλασιεφέβδομος εἰμί ὁ περίμετρος ὁ διάμετρος · εἰμί δέ ὁ ἀπό ὁ κέντρον ὁ ἥμισυς ὁ διάμετρος . δῆλος οὖν ὡς ὁ ὅλος δίμετρος τέσσαρες ἔχω ζῴδιον καί πρός , ἐπεί ὁ περίμετρος δώδεκα ἔχω , ὁ ἥμισυς ὁ διάμετρος δύο ἄν ἔχω ζῴδιον καί πρός . πῶς οὖν οἷος τε σῶμα ἄχρονος τοσοῦτος κινέω διάστημα ; αὐτός γοῦν ὁ ὀξύς ὁ κίνησις , λέγω δή ὁ ὁ ἀπλανής , ἐν δύο ὥρα ὁ ἑκτημόριος ὁ πᾶς , λέγω δή ὁ δύο ζῴδιον , κινέω . πῶς οὖν οὐ ἄλογος ὁ ἐκπέμπω σῶμα ἐκ ὁ ὄψις καί ὁ ἀπλανής ὀξυκίνητος ὑποτίθημι ; πάλιν εἰμί διά ἀκτίς σῶμα εἰμί ὁράω , ἐπεί ἀναβλέπω ὁ τέταρτος μόριον ὁράω ὁ οὐρανός , ἀνάγκη πᾶς ὁ ὄψις διέρχομαι διά ὁ ἀήρ ἢ διά αὐτός χωρέω καί οὕτως ἄν χωρέω σῶμα διά σῶμα , ὅσπερ ἀδύνατος , ἢ τέμνω αὐτός . καί εἰμί τέμνω , οὐ ἐσθίω ἐγώ κατά συνέχεια ὁράω ὁ οὐρανός οὔτε ὁ ἄλλος ὁρατής , εἰμί γε μή διά ὅλος χωρέω ὁ ἀήρ , ἀλλά τέμνω αὐτός . δῆλος οὖν ὅτι ὁ μόριος ὁ k 4r ὁρατής ὁ ὑπό ὁ μόριον ὁ ἀήρ ὁ μή τέμνω εἰμί οὐ ἄν ὁράω · καί οὕτως οὐδείς ὁ ὁράω συνεχής ὁράω , ἀλλά διαιρέω κατά μόριον . ἔπειτα ἐπεί ἀναβλέπω ὁ τέταρτος μόριον ὁράω ὁ οὐρανός , εἰμί κατά ἐκπομπή ἀκτίς τις σωματοειδής ὁ ὁράω γίγνομαι , ἀνάγκη πᾶς τηλικόσδε σῶμα ὑποτίθημι ὁ ὄψις ὡς διήκω ἀπό ἐγώ ἠώς ὁ οὐρανός καί περιλαμβάνω αὐτός ὁ τεταρτημόριον · ὅσπερ ἄλογος ἐκ μικρός μόριον , ὁ ὀφθαλμός , μᾶλλον δέ οὐδέ ὅλος , ἀλλά ὁ κόρη τηλικόσδε σῶμα λέγω ἐκπέμπω , ὡς ὁ πᾶς ὁ τεταρτημόριον περιλαμβάνω . ᾠόν πρός οὗτος φημί ὅτι ἀπάντησις τις γίγνομαι ὁ ὁρατής πρός ὁ ὄψις · φάος γάρ τις ἐκπέμπω ἐκ ὁ οὐράνιος , ὅστις προαπαντάω ὁ ὄψις ὁ ἀντίληψις ἑαυτοῦ παρέχω . πρός δέ οὗτος φημί , εἰμί μή αὐτός ὁ οὐράνιος προσβάλλω ὁ ὄψις , ἀλλά ὁ φώτος ὁ ἐκ αὐτός ἔξειμι , πόθεν οἶδα ὁ ἀστρονόμος ὁ μέγεθος ὁ ἄστρον ; πόθεν ὁ κινέω ; πόθεν ὁ ἀπόστημα , ὁ σύνοδος τε καί ἀπόστασις , καί ὅσος ἄλλος περί ὁ οὐράνιος ἀποδείκνυμι ; ὡς γάρ αὐτός ἀντιλαμβάνω ὁ σφαῖρα οὗτος ὁ περί αὐτός ἀποδείκνυμι ποιέω . ἔπειτα ὁ φάος οὗτος ἐκ αὐτός ἔξειμι ἀνάγκη ἢ σῶμα εἰμί ἢ ἀσώματος . εἰμί μέν ἐν σῶμα ἄγω , ὁ αὐτός λόγος ἐλέγχω ὅσπερ ὁ σῶμα εἰμί λέγω ὁ φάος ἐλέγχω · εἰμί δέ ἀσώματος , τίς χρεία ὁ ἐκπομπή ὁ ὄψις καί ὁ προαπάντησις ; εἰμί γάρ ὅλως ἀσώματος εἰμί ἐνέργεια , καί μή προαπάντησις γίγνομαι ἥκω μέχρι ὁ ὄψις , καί οὗτος ὁ αὐτός ὁ Ἀριστοτέλης λέγω περί ὁ ὄψις καί ὁ φάος , ὡς μικρός ὕστερος εἶμι . καθόλου δέ εἰμί ὁ ὁράω κατά ἐκπομπή ὁ ἀπό ὁ ὄψις γίγνομαι , ἤτοι σῶμα ἀνάγκη εἰμί ὁ ἐκπέμπω ἢ γραμμή , ὡς δοκέω λέγω ὁ μαθηματικός . ἀλλά εἰμί μέν γραμμή ἄγω ὁ ἔξειμι ὄψις , δῆλος ὅτι κατά σημεῖον ἐφάπτω ὁ ὁρατής . ὁ δέ ὁράω φημί γίγνομαι ὁ θιγγάνω ὁ ὄψις ὁ ὁρατής · κατά σημεῖον δέ θιγγάνω · κατά σημεῖον ἄρα καί ἀντιλαμβάνω ὁ ὁρατής . οὐ ἀνά ὁ μέγεθος ἀντιλαμβάνω , ὅσπερ ἄτοπος . εἰμί δέ σῶμα ἢ τετραίνω ὁ περί ὁ κόρη ὁ κερατοειδής μόριον ἀνάγκη , ὅσπερ εἰμί ψεῦδος συνεχής γάρ εἰμί , καί ἐπάν τετραίνω , εὐθύς καί ὁ ὑγρός ἐκχέω ) ἢ σῶμα διά σῶμα χωρέω , ὅσπερ καί αὐτός ἀδύνατος , ἢ διά τίνω πόρος ἀνάγκη ἔξειμι ὁ ὄψις . ἀλλά ὅτι μέν οὐ εἰμί ποροποιέω ὁ σῶμα , δείκνυμι ἐν ὁ περι γένεσις · ἄλλως τε ἀνάγκη πάντως ὄγκος τις εἰμί καί σῶμα ὁ χιτών , ὅς ὁ πόρος διαλαμβάνω διά ἐκεῖνος οὖν ἀδύνατος ὄψις χωρέω , ὥστε οὐ ἐσθίω ὁ ἔδαφος ἤ τίς ἄλλος κατά συνέχεια ὁράω , ἀλλά τις μέν ὁράω μόριον , τις δέ μή · ὁ γάρ ὁ ὁρατής μόριον , ὅς κατά εὐθύς κεῖμαι ὁ ὄγκος ὁ διαλαμβάνω ὁ πόρος , οὗτος ὁράω ἀδύνατος . οὐδείς ἄρα κατά συνέχεια ὁράω , ὅσπερ εἰμί παρά ὁ ἐνάργεια . ἀλλά οὐδέ ἀσώματος ἐνεργέω ἐκ ὁ ὄψις ἔξειμι δυνατός . ἤτοι γάρ μετά ὁ οἰκεῖος ὄχημα ἔξειμι ἢ οὖον . εἰμί μέν μετά ὁ οἰκεῖος ὄχημα , πάλιν σῶμα ἔξειμι , καί ὁ αὐτός ἥκω λόγος · εἰμί δέ χωρίζω ὁ οἰκεῖος ὄχημα , ἀνάγκη δήπου πάντως ἐν ἕτερος γίγνομαι ὑπόκειμαι . ἐπεί οὖν ὁ αἰσθητικός δύναμις ζωή τίς εἰμί οὖον γάρ οἷος τε ὁ μή ζωή μετέχω αἴσθησις μετέχω ) , ὁ δέ ζωή ὅς εἄν ἐγγίγνομαι , ζῶ ἐκεῖνος ποιέω , καί ὁ αἰσθητικός ἄρα δύναμις ἔξειμι ὁ ὄμμα καί γίγνομαι ἐν ἀήρ ἢ ἐν ὕδωρ ἢ ἀπλόος ἐν τις ὁ διαφανής ζῶ ἐκεῖνος ποιέω , ὥστε καί ἔμψυχος , ὅσπερ εἰμί γελοῖος , ἢ εἰμί μή οὗτος , εἰμί ζωή ἐν ὁ μή ζῶ , ὅσπερ εἰμί ἀδύνατος . ἄλλως τε εἰμί ὁ ὀπτικός δύναμις ἐνέργεια ἔξειμι ὁ ὄμμα ἐν ὁ ἀήρ γίγνομαι ἢ ὁ ὕδωρ ἤ τις τοιοῦτος , ἐκεῖνος εἰμί ὁ ὁράω καί αἰσθητικός γίγνομαι . ὅτι2 μέν οὖν οὐδείς ἐκ ὁ ὄμμα πρόειμι , οὔτε σῶμα οὔτε ἀσώματος , καί ἐκ ἄλλος μέν πολύς δυνατός δείκνυμι , ὅμως ἱκανός καί ὁ εἴρω · ὅτι δέ οὐδέ ὁ φάος σῶμα εἰμί , δῆλος ἐντεῦθεν . εἰμί γάρ σῶμα εἰμί , πῶς πάλιν οἷος τε εἰμί σῶμα οὕτως ἀθρόος γίγνομαι ὁ κίνησις ; ἅμα γάρ ὑπέρ ὁ ὁρίζων γίγνομαι ὁ ἥλιος , καί ἐξαπίνης ἄχρονος ὅλος ὁ ὑπέρ γῆ ἡμισφαίριον καταφωτίζω . καί εἰμί λύχνος καλύπτω εἰσάγω εἰς οἶκος , εἶτα ἐξάγω ὁ κάλυμμα , ἀθρόος ὅλος ὁ οἶκος φωτίζω . πῶς οὖν οἷος τε εἰμί σῶμα οὕτως ἄχρονος κινέω ; ἔπειτα εἰμί σῶμα ὁ φάος , ἁπλόος εἰμί δῆλος ὅτι ἀπολάω κίνησις κινέω . ἁπλόος δέ κινέω δύο , ὁ κατά εὐθύς καί ὁ κατά κύκλος . εἰμί μέν οὖν ἐπί εὐθύς κινέω ὁ φάος , ἢ ἄνω κινέω οὖον κινέω ἐπί ὁ κάτω , ἢ κάτω κινέω ἐπί ὁ ἄνω οὖον κινέω · νῦν δέ καί ἄνω καί κάτω καί δεξιός καί ἀριστερός ὁράω κινέω · πᾶς δέ σῶμα εὐθυφορικός ἢ ὁ ἐπί ὁ ἄνω μόνος ἢ ὁ ἐπί ὁ κάτω κινέω κίνησις . ὅτι δέ οὖον κύκλος κινέω , προφανής ἐκ ὁ ἐνάργεια . εἰμί γάρ εἰς στενός οἰκημάτιον ἑτερομήκης εἰσάγω λύχνος , κατά ὁ ἀρχή ὁ οἰκημάτιον εὐθύς ἐπί εὐθύς ὁ ὅλος καταφωτίζω , καί κάτω τίθημι καί ὁ ἄνω φωτίζω σύ καί ἄνω ὁμοίως ὁ κάτω . δείκνυμι δέ καί ὁ ὁ ὀπτικός μετέρχομαι ἐναργής ὅτι κατά εὐθύς ὁ φάος πρόειμι , καί οὖον κατά κύκλος . εἰμί γάρ σανίς τετραίνω ἢ ἐντομή τις ἐν αὐτός ποιέω , καί εἰς μέν ὁ ἕτερος μέρος ὁ σανίς κατά ὁ ἐντομή ὑφάπτω λύχνος , ἐν δέ ὁ ἕτερος μέρος ἄλλος σανίς ἵστημι , γίγνομαι ὁ διά ὁ ἐντομή εἴσειμι φάος ὁ λύχνος εἰς ὁ ἕτερος σανίς . ἐάν οὖν ἀπό ὁ φάος ὁ γίγνομαι ἐν ὁ σανίς ἀποτείνω εὐθύς , διαβιβάζω διά ὁ ἐντομή ἐπί ὁ λύχνος , ὥστε κατά εὐθύς δηλονότι ὁ ὁ φάος γίγνομαι κίνησις . ὥστε εἰμί μή κατά εὐθύς κινέω , | ὡς ὁ σῶμα , ἢ ὁ ἐπί ὁ ἄνω μόνος ἢ ὁ ἐπί ὁ κάτω μόνος , μήτε κατά κύκλος , πᾶς δέ σῶμα εἷς ὁ εἴρω κίνησις κινέω , ἔοικα μή εἰμί σῶμα ὁ φάος . πάλιν εἰμί σῶμα ὁ φάος , ἀνάγκη πᾶς , εἰμί μέν διά ὅλος ὁ ἀήρ χωρέω , σῶμα ἐν σῶμα εἰμί , εἰμί δέ μή διά ὅλος , ἀλλά ἢ τέμνω αὐτός ἢ διά ὁ πόρος αὐτός χωρέω , ἀνάγκη μή ἐν πᾶς μέρος ὁ ἀήρ φάος εἰμί , ἀλλά εἰμί τις μέν αὐτός μόριον φωτίζω , τις δέ σκοτισμένος · ὥστε οὖον πᾶς εἰμί πεφωτισμένος . οὐδέ πανταχοῦ ἀήρ εἰμί , ἀλλά ἔνθα ἄν εἰμί φάος , μή εἰμί ἀήρ , καί ἔνθα ἀήρ , μή εἰμί φάος . καί οὗτος συμβαίνω ἐγώ φάος καί ἀήρ ἀναπνέω · εἰμί δέ ὅτε καί φάος μόνος , οὐκέτι δέ καί ἀήρ , ὅταν κατά αὐτός ὁ πεφωτισμένος τυγχάνω ἀναπνέω . οὗτος δέ προφανῶς ἄτοπος καί παρά αὐτός ὁ ἐνάργεια . ἐσθίω δέ καί ἐν ὁ ὁ ἄνεμος κινέω ἀθρόος εἰμί καί συνεχής ἢ πάντῃ σκοτίζω ὁ τόπος , ἔνθα εἄν προσπίπτω , ἐξωθέω ὁ ὁ φάος σῶμα , ἤγουν κἀν σκοτεινός ὁ τόπος ποιέω , ἅτε ὁ ὁ φάος σῶμα ἤγουν μόριον αὐτός ἐξωθέω καί ἐν ὁ ἐκεῖνος τόπος γίγνομαι . νῦν δέ οὗτος οὖον συμβαίνω . ὁράω δέ ὅτι καί ὁ ἀήρ φωτίζω ὁ αὐτός ὁ ἀήρ ἐνέργεια γίγνομαι · ἀναπνέω γάρ ὁμοίως καί ἐμψύχω · καίτοι θερμαίνω φύω ὁ ὁ φάος φύσις καί αὐτός ὁ ἀήρ , οὐ ἐμψύχω . πρός δέ οὗτος ἐπεί ὁ λέγω ὁ φάος σῶμα εἰμί λέγω σφαῖρα τις φάος προίημι ἐκ ὁ ἥλιος , ἐπεί καί ὁ ἥλιος σφαιρικός , εἰμί δέ σφαιρικός καί ὁ ἀήρ , ἀνάγκη πᾶς ὁ ὁ φάος σφαῖρα προέρχομαι πρός ἐγώ ἢ ὠθέω ὁ σφαῖρα ὁ ἀήρ καί οὗτος ὁ τόπος αὐτός καταλαμβάνω φωτίζω ὁ περί ἡμέτερος τόπος , ἢ μή ὠθέω ἀλλά διά αὐτός χωρέω . εἰμί μέν οὖν ὠθέω ὁ ἀήρ καί ὁ αὐτός τόπος καταλαμβάνω , εἰμί κενός ἀήρ ὁ πεφωτισμένος ἡμισφαίριον , ὅσπερ ἀδύνατος · ὡς γάρ εἶπον , πᾶς ὁ ἀήρ ἔργον γίγνομαι καί φωτίζω ὁ περί ἐγώ πᾶς · εἰμί δέ μή ὠθέω , οὐδέ φώτισις ἅτε μή ἀφικνέομαι εἰς ἐγώ . εἰμί δέ χωρέω διά αὐτός , εἰμί σῶμα διά σῶμα χωρέω , ὅσπερ ἀδύνατος . εἰμί δέ λέγω ὅτι ὡς ἄυλος σῶμα δύναμαι χωρέω διά σῶμα , μάλιστα μέν ἀδύνατος ὁ λόγος · οὗτος γάρ μέλλω ὁ οὐρανός ἐν κέγχρος δύναμαι γίγνομαι . ἔπειτα εἰμί διά ὁ ἄυλος εἰμί δύναμαι χωρέω διά σῶμα , χωρέω εἄν οὖον μόνος διά ἀήρ ἀλλά καί διά ἄλλος ὅστις . τίς γάρ ὁ ἀποκλήρωσις , εἰμί ὅς ἄυλος δύναμαι σῶμα διά σῶμα χωρέω , μή καί διά πᾶς χωρέω ; ὥστε ἐσθίω καί διά ὁ στερεός σῶμα χωρέω ὁ φάος , διά γῆ λέγω καί ὁ ὅμοιος . διά τίς οὖν μή καί ὑπό γῆ εἰμί ὁ ἥλιος ὁράω ὑπέρ γῆ , ὁ φάος καί διά ὁ γῆ χωρέω ; ἔπειτα εἰμί σῶμα εἰμί ὁ φάος χωρέω διά σῶμα ὁ ἀήρ , ἐσθίω ὁ ὅλος πυκνός καί παχύς γίγνομαι · νῦν δέ ὁ ἐναντίος λεπτομερέστερος ὁ ἀήρ γίγνομαι δέχομαι ὁ φάος , ὅσπερ οὐ ἄν συμβαίνω , εἴπερ εἰμί σῶμα . ὥσπερ εἰμί ἐν τῆ χωρέω ὕδωρ καί μή μείζων ὁ ἐκ ἄμφω γίγνομαι τόπος , ἀνάγκη πᾶς ὁ ἐκ ἄμφω σῶμα παχύς γίγνομαι , οὗτος δέ καί ὁ ἀήρ ἀνάγκη εἰμί παχύς γίγνομαι ἐγγίγνομαι ὁ φάος . νῦν δέ ἐναντίος λεπιοποτερος γίγνομαι φωτίζω . εἰμί δέ τις λέγω πρός ὁ περί ὁ κίνησις ὁ φάος ἐνίστημι λόγος , ὅτι ἀκτίς τις εἰμί ἀρτάω ὁ ἥλιος καί ὁ μετάβασις ὁ κίνησις φωτίζω οὖον δήω ὁ ἄνωθεν κίνησις ἀεί γάρ ἀρτάω εἰμί ὁ ἥλιος ) ἐπί ὁ γῆ , μάλιστα μέν παρά ὁ φαίνω λέγω · ὁμοίως γάρ ὅς τε ἥλιος φωτίζω καί ὁ σελήνη καί ὁ πῦρ καί ὁ ἄλλος πᾶς , οὐ ἔχω δέ οὗτος λέγω καί ἐπί ὁ πυρός ἤ τις ὁ ἄλλος . καί ὅταν ἐν σκότος ἀπό παράτριψις ὁ πυρεῖον ἐξάπτω πῦρ ἐν πάνυ μέγας οἶκος , ἄχρονος ὅλος ὁ οἶκος ὁ φάος καταλαμβάνω . καί ὁ ἀήρ δέ πυκνόω ὁ μέν ἥλιος ἀφανής εἰμί , ἅπας δέ ὁ περί ἐγώ καταλάμπω τόπος . ἔπειτα ἔρομαι περί ὁ ἀκτίς ὁ ἡλιακός , πότερος σῶμα εἰμί ἢ ἀσώματος , καί πότερος διά ὅλος ὁ ἀήρ ἀκτίς φέρω , ἢ οὖον διά ὅλος , καί πάλιν ὁ αὐτός ἄπορος ἐμπίπτω . ἐκ οὗτος οὖν καί ὁ τοιοῦτος κινέω ἀναγκάζω μήτε ὁ φάος μήτε ὁ ὄψις σῶμα λέγω . τίς οὖν ; πῶς ὁ ὁράω γίγνομαι ; τίς δέ καί ὁ ὁ φάος φύσις ; λέγω οὖν πρῶτος περί ὁ ὁράω ἕπομαι Ἀριστοτέλης , ὅτι ἔχω ὁ διαφανής , ὁ ἀήρ , διαπορθμευτικός ὁ χρῶμα δύναμις αὐτός ἀχρωμάτιστος εἰμί . εἰμί γάρ ἔχω οἰκεῖος τίς χρῶμα , ἐμποδίζω ἄν αὐτός πρός ὁ διαπορθμεύω ὁ ἄλλος χρῶμα . ἀμελέω ἐάν εἰμί ὕαλος ἄχρους , πᾶς διαπορθμεύω ὁ χρῶμα · ἐάν δέ χρώννυμι τις χρῶμα , οὔτε πᾶς διαπορθμεύω οὐδέ γάρ ὁ ἀμυδρός διαπορθμεύω ) οὔτε ἀκριβῶς . ἔχω οὖν ὁ ἀήρ κατά πᾶς μόριον ἑαυτοῦ ὁ διαπορθμευτικός ὁ χρῶμα δύναμις · καί γάρ ὅλος κατά ὅλος ἑαυτοῦ διαφανής εἰμί · ὁ γάρ ἐνθαδί κεῖμαι καί ὁ ἔμπροσθεν καί ὁ ὄπισθεν καί ἁπλόος ὁ κατά πᾶς εἰμί μέρος ὁράω . ἐνέργεια τις ἐκ ὁ ὁρατής ἐγγίγνομαι ἀπαθής ἐν ὁ ἀήρ μή χρωννυειμι αὐτός , ἐπεί μηδέ φύω χρώζω . ὅθεν διά ὁ αὐτός μόριον ὁ ἀήρ διάφορος ὁράω διάφορος χρῶμα ὁράω , ὅσπερ , εἰμί αὐτός ἐχρώννυτο , οὖον εἄν γίγνομαι · οὖον γάρ δύναμαι ὁ ἐναντίος ἅμα χρώζω . οἷος εἰμί ὁ ὁ ἀήρ εἰμί , ὁ Μ δέ μέλας , λευκός δέ ὁ Λ , ὁράω δέ ὁ Α ὁ λευκός , ὁ δέ Β ὁ μέλας , χωρέω ὁ ἐνέργεια ὁ λευκός καί ὁ μέλας διά ὁ ἀήρ . εἰμί δέ χωρέω διά αὐτός ἐναντίος εἰμί , δῆλος ὅτι οὖον χρωννυειμι αὐτός · ἀδύνατος γάρ ὁ αὐτός μόριον ἅμα ὁ ἐναντίος χρῶμα . ὅσπερ δέ ἐπί ὁ δύο , οὗτος καί ἐπί πλείων χρῶμα εἰμί εἶπον . πλείων γάρ εἰμί ὁ ὁράω καί ὁ ὁρατής ἥκω ὁ πλείων | ἐνέργεια ὁ χρῶμα διά ὁ αὐτός ἀήρ συμπίτνω k 5r ἀλλήλων · εἰμί δέ ἐχρώννυτο ὁ ἀήρ , οὐ ἄν ποτός οὗτος γίγνομαι . διαβαίνω οὖν διά ὁ διαφανής ὁ ὁ χρῶμα ἐνέργεια καί ἀπαγγέλλω ὁ ὁράω ὁ οἰκεῖος ὑπόκειμαι , αὐτός λέγω ὁ χρῶμα , εἰς μέν ὁ αἴσθησις αὐτός δράω ἢ τοῖος ἢ τοῖος , εἰς μέντοι ὁ διαφανής πάθος τίς οὐ ἐμποιέω . καί οὖον δεῖ ζητέω , πῶς ὁ ἐνέργεια ὁ χρῶμα χωρέω ἀπό ὁ ἴδιος ὑπόκειμαι ἀφικνέομαι πρός ὁ ὄψις · ἐν ὑπόκειμαι γάρ γίγνομαι ὁ ἀήρ , καί οὗτος διά αὐτός δράω εἰς ὁ ὄψις , ὥσπερ καί ὁ ὁ τέκτων ἐνέργεια χωρέω διά ὁ σκέπαρνον εἰς ὁ ξύλον , καί εἰς μέν ὁ ξύλον δράω σχηματίζω αὐτός τοῖος ἢ τοῖος , εἰς δέ ὁ σκέπαρνον οὐδείς τοιοῦτος δράω οἷος ἐν ὁ ξύλον . ὥσπερ ἐν ἐπί οὗτος , οὗτος καί ἐπί ὁ φάος λέγω ἐνέργεια τις ἀσώματος ἐκπέμπω ἐκ ὁ φωτιστικός σῶμα εἰς ὁ διαφανής φύω οὗτος ὑποδέχομαι . καί ὥσπερ ὁ πῦρ καί πόρρω ποῦ κεῖμαι ἐγώ θερμαίνω ἐγώ , οὖον ὁ αὐτός φοιτάω πρός ἐγώ , ἀλλά ὁ αὐτός μέν ὁ προσεχής ἑαυτοῦ ἀήρ θερμαίνω φύω πάσχω ὑπό πῦρ , ἐκεῖνος δέ θερμαίνω γίγνομαι τοιοῦτος ὡς δύναμαι καί αὐτός ὁ παράκειμαι ἑαυτοῦ θερμαίνω , καί οὗτος μέχρι πᾶς γίγνομαι , καί οὗτος καί ὁ προσωτέρω ὁ πυρός θερμαίνω , καί πρῶτος μέν ἐκ ὁ πῦρ , προσεχῶς δέ καί κατά δύο λόγος ἐκ ὁ παράκειμαι , οὗτος δή καί ὁ διαφανής σῶμα ἐφεξῆς κεῖμαι ὁ τε γάρ σφαῖρα ἅπτω Μήλων , καί ἐφεξῆς ὁ ἔσχατος σφαῖρα ἅπτω ὁ περί ἐγώ ἅπας ἀήρ , καί ἐφεξῆς οὗτος ὁ ὕδωρ ) προσεχῶς οὖν ὁ ἥλιος εἰς ὁ παράκειμαι αὐτός σῶμα καί ἅπτω αὐτός δράω ποιέω αὐτός ἐνέργεια διαφανής , ἐκεῖνος δέ τοιοῦτος γίγνομαι ἴσχω δύναμις , ὥστε καί αὐτός δράω εἰς ὁ πλησίος καί ποιέω αὐτός τοιοῦτος , καί οὗτος μέχρι ὁ ἔσχατος πρόειμι ὁ φωτιστικός δύναμις , οὖον ὁ ὁ ἥλιος ἐνέργεια ἀμέσως εἰς ὁ ἔσχατος φοιτάω , ἀλλά ὁ πλησίος καί πρῶτος πάσχω δύναμαι καί αὐτός εἰς ὁ δεκτικός ὁ ὅμοιος ἐνεργέω ἐνέργεια . εἰμί δέ ἀθρόος γίγνομαι ἐν πᾶς ὁ ἐνέργεια , οὖον θαυμαστός , ὁπότε ἀσώματος εἰμί ὁ ἐνέργεια . καί ὥσπερ εἰμί σχοῖνος τις μακρός καί διατείνω ὁ ἄκρος κινέω , πᾶς ὁ σχοῖνος ἄχρονος συγκινέω διά ὁ ὁ μόριον συνέχεια , ὁ πρότερος κινέω ὁ ἔχω , οὗτος δίδωμι νοέω καί ἐπί ὁ ὁ φάος ἐνέργεια γίγνομαι , διά ὁ πᾶς ἐφεξῆς ὁ ὁ κόσμος σῶμα ἀλλήλων ἅπτω . εἰμί οὖν ὁ φάος οὖον σῶμα , ἀλλά ὁ ὁ διαφανής ἐνέργεια , ὅς διαφανής εἰμί , ὅστις γίγνομαι ὑπό ὁ ποιητικός . ποιητικός δέ πρῶτος μέν καί κύριος ὁ ἥλιος , δύο δέ ὅσος ὁ μετέχω ἀπόρροια τις ὁ ἐκ ἐκεῖνος καί αὐτός φωτιστικός γίγνομαι , ὥσπερ ὅς τε σελήνη καί ὁ λοιπάς ἄστρον καί ὁ πῦρ · ὁ γάρ πρῶτος ὁ φάος πηγή ἐν ἥλιος ὁ θεός ἐναπέθω . οὕτως οὖν πᾶς ὁ εἴρω ἀπορία ἐκφεύγω , καί οὔτε σῶμα διά σῶμα χωρήσειοὕτε ἀθρόος γίγνομαι καί ἄχρονος ὁ ἐνέργεια οὐδείς ἀδύνατος ἀσώματος εἰμί . ἀλλά ἀπορέω ἐγώ πρός ὁ ὑπόθεσις οὗτος ὁ τε ὁ φάος καί ὁ ὁ ὄψις , ὅτι εἰμί μή σῶμα εἰμί ὁ τε φάος καί ὁ ὄψις , πόθεν ἐν ὁ ἐν ὁ ἔνοπτρον ἀνάκλασις ; πόθεν καί ἐν ὁ πυρεῖον ; πόθεν ὁ ἐκ ὁ ἀκτίς ἀνάκλασις παράτριψις καί ἐκ οὗτος θέρμανσις ; πόθεν ὁ ἀκρώρεια ἥσσων εἰμί ὁ πεδιάς θερμαίνω ; διά τίς δέ εἰμί ὁ ἐνέργεια ὁ ὁρατής ἐν ὁ ἀήρ εἰμί , μή καί ὁ ὄπισθεν ὁράω ; εἰμί γάρ κατά πᾶς μόριον ἑαυτοῦ ὁ ἀήρ ἔχω ὁ χρῶμα ὁ ἐνέργεια , ὡς δηλόω ὁ ὁ πανταχόθεν ὁράω ὁ αὐτός χρῶμα ὁράω οἷος εἰμί εἰμί ὁ Α χρῶμα , περί αὐτός δέ ἵημι πλείων ὁράω ὁ Β , ὁ Γ , ὁ δ , ὁ E , ὁ Z , ὁ ὁ , πᾶς αὐτός ὁράω · δῆλος οὖν ὅτι διά ὁ ὁ ἀήρ κατά πᾶς ἑαυτοῦ μόριον ἔχω ὁ χρῶμα ὁ ἐνέργεια ) , εἰμί δέ οὗτος , τίς δή ποτός μή καί ὁ ὄπισθεν ὁράω ; λύσις οὖν οὗτος πᾶς εἷς ἐπιτίθημι ὑπόθεσις χράω εἰς ὁ περί ὁ ἐνέργεια λόγος , ὅς χράω καί ὁ σῶμα λέγω ὁ ὄψις καί ὁ φάος . ὥσπερ οὖν ἐκεῖνος ὑποτίθημι ὁ ὄψις καί ὁ ἀκτίς κατά εὐθύς τε γραμμή ἐκπέμπω καί ἀνακλάω ἀπό ὁ λεῖος σῶμα κατά ἴσος γωνία , οὗτος καί ἐγώ ὑποτίθημι ὁ ἐνέργεια τε ὁ χρῶμα , ἔτι δέ καί ὁ φάος καί κατά εὐθύς ἐκπέμπω καί ἀπό ὁ λεῖος σῶμα ἀνακλάω κατά ἴσος γωνία . διά οὗτος οὖν καί ὁ ἐν ὁ κάτοπτρον εἴδωλον φαίνω οὖον ὁ ὄψις ὁ ἡμέτερος ἀνακλάω πρός ὁ ὁρατής , ἀλλά ὁ ἐνέργεια ὁ ἐκεῖνος πρός ἐγώ . διά οὗτος οὐδέ ὁ ὄπισθεν ὁράω , ἐπεί κατά εὐθύς φέρω ὁ ἐνέργεια πρός ὁ ὄψις , οὐ ἄλλως δέ κατά εὐθύς ἐκ ὁ ὁρατής ὁ ἐνέργεια πρός ὁ ὄψις φέρω , εἰμί μή ἀντιπρόσωπος αὐτός γίγνομαι . ὁ μέν γάρ ἐνέργεια ἀεί ἐν ὁ ἀήρ εἰμί ἀπαθής , οὖον δράω δέ εἰς ἐγώ , εἰμί μή ὅταν εἰμί κατά εὐθύς ὁ αἰσθητός ὁ ὄψις , ὡς οὐδέ ὁ ὄψις κατά αὐτός προσβάλλω ὁ ὁρατός , εἰμί μή κατά εὐθύς αὐτός γίγνομαι . διά οὗτος οὖν ὁ ὄπισθεν χρῶμα κἀν ἐκ πλάγιος ἀποβλέπω , οὐ ὁράω , καίτοι ὁ ἐνέργεια ὁ χρῶμα εἰμί ἐν ὁ ἀήρ , διά ὁ μή κατά εὐθύς πρός ὁ ὄψις φέρω ὁ ἐνέργεια . οὕτως οὖν καί ὁ ἀνάκλασις ὁ φάος καί ὁ ἐνέργεια ὁ ὁρατής λέγω γίγνομαι ἀπό ὁ λεῖος σῶμα κατά ἴσος γωνία ὁ ἐνέργεια ἀνακλάω . καί διά οὗτος ὁ αὐτός ὁ ὄψις λόγος , ὅταν τυγχάνω ὁ κάτοπτρον τοιοῦτος θέσις ἔχω πρός ἐγώ καί ὁ ὁρατός , ὥστε ὁ ἐνέργεια εἰς αὐτός πίπτω καί πρός ἴσος γωνία ἀνακλάω φοιτάω πρός ὁ ὄμμα , καί ὁ μή κατά εὐθύς ὁ ὄμμα κεῖμαι ὁράω , οἷος ὁ ὄπισθεν ἢ ἄνω ἢ κάτω ἢ ἐκ πλάγιος . καί ἁπλόος ὅσπερ ἐκεῖνος ἐπί ὁ ὄψις λέγω , οὗτος ἐγώ ἀπαράλλακτος ἐπί ὁ k 5v ἐνέργεια λέγω ὁ φαίνω σῴζω . τίς γάρ διαφέρω ὁ ἀπό ὁ ὄμμα εὐθύς προέρχομαι φοιτάω πρός ὁ κάτοπτρον , καί ἀπό ὁ κάτοπτρον ἀνακλάω πρός ὁ ὄμμα ; εἰμί οὖν οὗτος μέν κοινῶς καί ἐκεῖνος καί ὁ Ἀριστοτέλης ὑποτίθημι λόγος , ἀλλά ὁ μέν ἐπί ὁ ἐνέργεια , ὁ δέ ἐπί ὁ ὄψις , μυρίος δέ ἀδύνατος ὁ ὁ ὄψις ὑπόθεσις ἀκολουθέω , αἱρετέος μᾶλλον ὁ Ἀριστοτέλης ὑπόθεσις , ὅς καί ὁ φαίνω σῴζω καί ὁ ἄτοπος ἐκκλίνω . πόθεν οὖν ὁ θέρμη ἐν ὁ ἀήρ γίγνομαι , εἰμί γε ὁ μέν ἥλιος θερμός οὐ εἰμί , ὁ δέ ἀκτίς οὖον σῶμα ; εἰμί γάρ μή εἰμί σῶμα , παράτριψις οὐ εἰμί · παράτριψις δέ μή εἰμί πῶς ὁ ἀήρ θερμαίνω ; ὅτι γάρ ὁ παράτριψις θερμαίνω οὕτως , ὥστε καί ἐκπυρόω , ἄν πυκνός γίγνομαι , προφανής ἐκ ὁ ἐνάργεια · καί ἐκ ξύλον γοῦν καί ἐκ λίθος καί σίδηρος παρατρίβω ἔξαψις γίγνομαι . καί ἐν ὁ πυρεῖον δέ ἐάν μή οὕτως ἁρμόζω ὁ ἀκτίς πρός ὁ ὑπέκκαυμα , ὥστε μή ἀμβλύς γωνία ὁ κλάσις ὁ ἀκτίς ποιέω , ἀλλά ὀξύς οὕτως , ὥστε ὁ δίπλωσις σχεδόν εἰς εἷς εὐθύς ἀποτελευτάω καί ὁ πυκνότης παρατρίβω ὁ ἀπολαμβάνω μεταξύ ἀήρ , οὐ ἄν ἔξαψις γίγνομαι · καί οὗτος αἰσθητός ὁράω . ὥστε σῶμα μέν ὑποτίθημι ὁ ἀκτίς συνάγω ὁ φαίνω , ἐνέργεια δέ οὐκέτι . πῶς γάρ ὁ ὁ μή θερμός ἐνέργεια θερμαίνω ; πῶς δέ ὑπό ὁ ἀσώματος παράτριψις εἄν γίγνομαι ; λέγω οὖν πρός οὗτος ὅτι , ὥσπερ ὑπό ὁ Ψυχή θερμός οὐ εἰμί ζωτικός τις ἐνέργεια ἐγγίγνομαι ἐν ὁ σῶμα , ὅστις ὁ ἔμφυτος θερμός ζωογονέω ὁ ζῷον , ἐπειδάν δέ ἀφίστημι ὁ ψυχή , εὐθύς καί ὁ ἔμφυτος ἀποσβέννυμι θερμός , οὗτος καί ἐκ ὁ ἥλιος ζωτικός τις ἐνέργεια ἐγγίγνομαι διά ὁ φάος ἐν ἀήρ , καί οὗτος κινέω ὁ ἔμφυτος ὁ ἀήρ θερμός ἐκθερμαίνω αὐτός . καί ὥσπερ ὁ θυμοειδής ὁ Ψυχή δύναμις αὐτός θερμός μή εἰμί , ἐπειδάν κινέω , ἐκθερμαίνω ὁ περικάρδιον αἷμα , ὁμοίως δέ καί ὁ φροντίς θερμαίνω ἀσώματος εἰμί Ψυχή ἐνέργεια , οὗτος καί ὁ ἥλιος οὐδείς ἀπεοικώς μή εἰμί θερμός ὁ ζωτικός αὐτός ἐνέργεια , ὅστις εἰμί ὁ φάος , κινέω ὁ ἐν ὁ ἀήρ θερμότης ἐκθερμαίνω αὐτός . εἰμί δέ θερμαντικός ὁ ἐνέργεια , ἔνθα ἄν πλείων εἰμί ὁ ἐνέργεια , ὁ θερμασία ἐκ ἀνάγκη · ὥστε ἐν ὁ ἀνάκλασις διπλόω ὁ ἐνέργεια καί ὀλίγος ὁ ἐντός ἀήρ περιέχω , ἅτε ὑπό πλείων ἐνέργεια ἀήρ θερμαίνω οὖον διά παράτριψις , ἀλλά κατά ὁ εἴρω τρόπος ὁ κινέω ὁ ἔμφυτος θερμότης αὐτός , εἰκότως συμβαίνω ὁ ἐξάπτω γίγνομαι . ὁ δέ ὁ μεσημβρία θερμαίνω μᾶλλον ὁ ἠώς καί ὁ δείλη πάλιν μέν ὁ αὐτός αἴτιος ἀποδίδωμι · διότι ἀνατέλλω καί δύω2 ὁ ἥλιος ὁ ἐνέργεια κλάω ἀμβλύς γωνία ποιέω καί πολύς ἀήρ ἐντός ἀπολαμβάνω , διά οὗτος κακός θερμαίνω . ἄλλως τε ἀνατέλλω τε καί δύο ὁ ἥλιος διά πλείων ἀχλύς ἐγώ προσβάλλω · ὁ δέ ἀχλύς ὑδατώδης ἀτμίς γάρ ) , καί διά οὗτος εἰκότως κακός θερμαίνω ὁ ἐνέργεια διά ἀχλύς πολύς προσβάλλω ἐγώ . ὅτι δέ πλείων ὁ ἀχλύς εἰς ὁ ἀνατολικός καί ὁ δυτικός ἢ εἰς ὁ κατά κορυφή , δῆλος ἐντεῦθεν . ἵστημι γάρ ὁ μέν ἐντός κύκλος ὁ γῆ , ὁ δέ ἔξωθεν ὁ ἀπό ὁ ἀχλύς περιέχω ὁ γῆ . ὁ μέν οὖν ἐκ ὁ κέντρον ἐκβάλλω ὁ γῆ δῆλος ὅτι Ἴσαι εἰμί , ἐπεί καί πᾶς κύκλος ὁ εἰς ὁ περιφέρεια ἐκβάλλω εὐθύς Ἴσαι ἀλλήλων εἰμί . εἰμί δέ ἀπό ὁ οἴκησις ὁ ἡμέτερος ἐκβάλλω εὐθύς , εἰμί μέν ἐπί ὁ οὐρανός , δῆλος ὅτι διά ὁ ὁ πᾶς γῆ κέντρον λόγος ἐπέχω πρός ὁ πᾶς , εἰμί . καί ἄνισος εἰμί , ὅμως διά ὁ ἀνεπαίσθητος εἰμί ὡς πρός ὁ ὁ πᾶς μέγεθος ὁ διαφορά αὐτός Ἴσαι εἰμί · εἰμί δέ ἐπί ὁ ἀχλύς ὁ ἀπό ὁ οἴκησις ἐκβάλλω , ἐπειδή , ὡς δείκνυμι ἐν ὁ μετέωρος , οὐ ἐπί πολύς ὕψος φέρω ἀπό ὁ φημί ὁ ἀτμίς εἰμί γοῦν ὄρος ὑπερνεφής ) , οὔτε δέ ἐγώ ἐν ὁ κέντρον οἰκέω , ἐκ ἀνάγκη οὐ εἰμί Ἴσαι ἀλλήλων , ἀλλά μικρός μέν ὁ κατά κορυφή , ὁ δέ λοιπός ὁ μέν ὁ μέγας ἀφίστημι ὁ κατά κορυφή μέγας , ὁ δέ πλησιαίτερος ὁ κατά κορυφή κακός . εἰμί δέ ὁ ἐκ ὁ ἐπιφάνεια ἄγω εὐθύς , κατά ὅς καί οἰκέω , μικρός μέν ὁ ἐν ὁ κατά κορυφή , μέγας δέ ὁ διά ὁ κέντρον , ὁ δέ λοιπός ὁ πλησιαίτερος ὁ κατά κορυφή μικρός , ὁ δέ λοιπός μείζων . ἐν δέ ὁ θερμός καί πλείων χρόνος ὑπέρ γῆ διατρίβω μᾶλλον θερμαίνω . φύω γάρ ὁ φάος ὅταν προσπίπτω εἰς λεῖος τίς καί στιλπνός σῶμα , δράω εἰς αὐτός οὕτως ὥστε καί αὐτός ὁ ὅμοιος ἐνέργεια ἀντιπέμπω , ὥσπερ ἐν ἀργύριον καί ἐν ὁ εἴσοπτρον καί ἐν ὕδωρ καί ὕαλος καί ἄλλος πλεῖστος . πᾶς μέν οὖν σῶ μά ὁ ὁ φάος δέχομαι ἐνέργεια φύω καί αὐτός ὁ αὐτός ἀντιπέμπω , ἐξαίρετος δέ ὁ λεῖος σῶμα , ὥσπερ ὁ εἴρω . διά οὗτος γοῦν καί ὁ σελήνη δέχομαι ὁ ὁ ἥλιος φάος φωτίζω ὁ ὅδε , καί οὗτος φημί φάος ἀντανάκλασις , ὁ ἀπό ὁ δέχομαι καί δύναμαι ὅμοιος ἐνεργέω ἐνέργεια . ἐν οὖν ὁ θέρος καί ἐν ὁ μεσημβρία πλείων ἐνέργεια ὅμοιος κατά αὐτός γίγνομαι , συμβαίνω μᾶλλον θερμαίνω ὁ ἀήρ . οὗτος μέν οὖν ὁ φέρω ἀπορία εἰς ὁ περί ὁ ἐνέργεια λόγος ἐπιλύω . | καί εἰμί ἐνέργεια ὁ φάος καί μή k 6r σῶμα , ἔτι δέ καί οὖον κατά ἐκπομπή ὄψις τίνω σῶμα εἰμί ὁ ὁράω γίγνομαι ἀλλά ὁ ὁρατής ὁ ἐνέργεια πρός ἐγώ ἀφικνέομαι , τίς δήποτε ἐν ὁ μετέωρος οὗτος χράω ὁ ὑπόθεσις Ἀριστοτέλης ; λέγω οὖν ὅτι ὡς σαφής ὑπόθεσις χράω ὁ ὁ ἀκτίς καί ὁ ὄψις · οὖον γάρ εὐχερής ἐννοέω ἐνέργεια ἀνακλάω ἢ ὅλως χωρέω διά ὁ ἀήρ ὁ ὁ χρῶμα ἐνέργεια . ὅσος δέ κατασκευάζω διά ἐκεῖνος ὁ ὑπόθεσις , ὁ αὐτός καί διά οὗτος κατασκευάζω . ὡς γάρ ἐκεῖ κῶνος λέγω ἔξειμι ἐκ ὁ ὄμμα ἀπό τις κέντρον , εἶτα πρόειμι εὐρύνω , οὗτος καί ἐπί ὁ ἐνέργεια δηλονότι λέγω . ἐπεί γάρ εἰς στενός τίς κέντρον ὁ κρυσταλλοειδής ὁ ἐνέργεια ὁ ὁρατής κρίνω , ἀνάγκη ἀπό πλατύς μέν ἄρχω αὐτός ὁ ὁρατής . λήγω δέ εἰς στενός ὁ ὄμμα · οὗτος δέ κῶνος εἰμί ἔχω κορυφή μέν ὁ κόρη ἢ ὁ ὁ κρυσταλλοειδής κέντρον , βάσις δέ αὐτός ὁ ὁρατός . ὥστε οὐδείς πρός ὁ δείκνυμι λυμαίνομαι ὁ διάφορος ὁ ὑπόθεσις . καί ὁ περί ὁ ἀνάκλασις δέ ὁμοίως ἔχω ἐπί ἀμφότερος ὁ ὑπόθεσις . οὗτος μέν οὖν ὅσος συνηγορέω ὁ Ἀριστοτελικός ὑπόθεσις . δυσφάνταστος δέ δοκέω ὁ περί ὁ ἀνάκλασις ὁ ἐνέργεια , πῶς οἷος τε εἰμί ὁ ἐνέργεια , ἀσώματος τίς πρᾶγμα , ἀνακλάω τε καί γωνία ποιέω . ἀμβλύς γάρ καί ὀξύς γωνία διάστασις εἰμί , ὁ δέ διάστασις μέγεθος , ὁ δέ μέγεθος σῶμα καί ἐν σῶμα · ὁ δέ ἐνέργεια ἀσώματος , οὐ ἔχω ἐν ὁ ἀήρ ὁ εἰμί , ἀλλά ἐν ὁ ἐνεργέω · πῶς οὖν ἀνακλάω ὁ ἴδιος ὑπόκειμαι χωρίς ; ἄλλως τε εἰμί ἀνακλάω , ἢ ὁ ἀήρ ἀνακλάω ἢ κατά ἑαυτοῦ . εἰμί μέν οὖν κατά ἑαυτοῦ , πῶς πάλιν ἀσώματος τίς πρᾶγμα ἀνακλάω καί γωνία ποιέω ; εἰμί δέ μετά ὁ ἀήρ , ἐπεί ὑγρός εἰμί ὁ ἀήρ ἑαυτοῦ ἀντιπεριίστημι , ἐκ ἀνάγκη ὁ ἀνακλάζω ὠθέω ἄλλος ἀήρ , ὅς ἐν ὁ τόπος γίγνομαι , καί ὁ αὐτός τόπος ἄλλος μόριον ὁ ἀήρ καταλαμβάνω . δῆλος οὖν ὅτι ὁ ὁ ἀνακλάω ἀήρ μείης ὁ ἐν αὐτός ὁ φάος ἐνέργεια ὑποχωρέω ὁ ἀνακλάω , ὥστε οὖον διπλασιάζω ὁ ἐνέργεια ὁ φάος ἐν καί ὁ αὐτός ἀήρ · ἀντί γάρ ὁ ἀνακλάω μεταξύ ὁ ἀήρ ἄλλος μετά ὁ αντιπεριιστημι ἀήρ ὑποχωρέω . εἰμί δέ μή διπλασιάζω ὁ ἐνέργεια , οὖον μᾶλλον θερμαίνω . μάταιος ἄρα ὁ ὁ ἀνάκλασις ὁ ἐνέργεια λόγος εἰς ὁ ποιέω πλείων θερμασία , ὁπότε ἀντιπεριίστημι ὁ ἀνακλάω μετά καί ὁ ἀήρ ὁ ἐν ὁ τόπος , ὅς ὁ ἀνάλλασις γίγνομαι πρότερος εἰμί ἐνέργεια . | ἀλλά πρός οὗτος φημί , ὅσπερ ἤδη φθάνω εἶπον , ὅτι ὅς τρόπος ὁ σελήνη δέχομαι ὁ ὁ ἥλιος ἐνέργεια καί φωτίζω διά ὁ ὁ σῶμα αὐτός λαμπρότης φύω καί αὐτός ἀντενεργέω καί φωτίζω ὁ ὅδε , οὗτος δέ καί ἄλλος πλεῖστος εἰμί , ὅσπερ δέχομαι ὁ ὁ φάος ἐνέργεια καί αὐτός ἀντενεργέω φύω , οἷος ὕδωρ , ὕαλος , ἄργυρος , χαλκός καί ἁπλόος ὁ λεῖος πᾶς καί στιλπνός . ὅταν οὖν λέγω ἀνακλάω ὁ ἐνέργεια ἀπό ὁ λεῖος σῶμα , οὐδείς | ἄλλος λέγω ἢ ὅτι δέχομαι ὁ τοιοῦτος σῶμα ὁ τε ὁ φάος ὁ τε ὁ ὁρατής ἐνέργεια οὐ αὐτός κατά ἀριθμός ὅς δέχομαι ποιέω κλάω , ἀλλά ὅτι ἀντενεργέω τοιοῦτος ἐνέργεια καί αὐτός φύω . καί διά οὗτος καί σπουδάζω οὗτος πρός ὁ φωτίζω ὁ πυρεῖον , ὡς ὁ τε ἐκ ὁ ἥλιος ἐνὲρ - γειαν εἰς ὁ πυρεῖον προσπίπτω καί ὁ ἐκ αὐτός πάλιν γίγνομαι μή διΐστημι ἀλλήλων , ἀλλά πλησίος εἰμί καί οὗτος ὁ πυκνότης θερμαίνω . ὁ αὐτός καί ἐπί ὁ ὄψις . οὗτος μέν οὖν οὗτος διαιτάω · ἐκεῖνος δέ εὔλογος ἄν τις ἀπορέω , εἰμί μή κατά ἐκπομπή ὁ ὄψις ὁ ὁράω γίγνομαι , ἀλλά ὁ ὁ ὁρατής ἐνέργεια εἰς ὁ ὄμμα φοιτάω , πόθεν ὁ διάστημα ὁ μεταξύ ἐγώ τε καί ὁ ὁράω γιγνώσκω · εἰμί γάρ φοιτάω μέχρι ὁ ὄμμα ὁ ἐνέργεια , καί ὁ ἐγγύς καί ὁ πόρρω ὡσαύτως ὁράω ἐσθίω · εἰμί δέ γιγνώσκω ὁ ἀπόστημα ὁ ὁρατής , δῆλος ὅτι οὖον ἐγώ ὁ εἴδωλον ἤτοι ὁ ἐνέργεια ὁ ὁρατής φοιτάω . πῶς δέ ἄν τις καί φαντάζω ἐνέργεια σχῆμα καί χρῶμα διά ὁ ἀήρ φοιτάω ; ἀλλά φάσκω πρός οὗτος ὁ φιλόσοφος μή ὁ ἐνέργεια φοιτάω μέχρι ὁ ὄμμα , ἀλλά ἁπλόος ὁ ἀήρ πᾶς πληρόω πᾶς ὁ ὁρατής . οὗτος δέ εἰμί ἄπορος τε καί ἄτοπος . πρῶτος μέν γάρ καί ὁ αὐτός ἔτι μένω ἄπορος . εἰμί γάρ κοινῶς ὁ ἀήρ ὁ ἔμφασις ὁ ὁρατής πληρόω , πόθεν ὁ ἀπόστημα γιγνώσκω ; ἐσθίω γάρ καί ὁ πάνυ πόρρω καί ὁ ἐγγύς ὡσαύτως φαίνω . οὐ ὀφείλω δέ οὐδέ ὁ προσωτέρω διαφεύγω ὁ αἴσθησις . εἰμί γε πᾶς ὁ ἀήρ πᾶς ὁ ἔμφασις πληρόω . ἀλλά ἴσως πρός οὗτος μέν φημί ὅτι , ὥσπερ ὁ ὁ ὄψις ὑποτίθημι ἀσθενέω αὐτός φημί πόρρω προέρχομαι καί διά οὗτος μή ὁράω ὁ πόρρωθεν , ὁ αὐτός καί ἐπί ὁ ἐνέργεια ἐγώ ὑποτίθημι ἐπί πολύς πρόειμι ἀσθενέω . ἀλλά πρός ἐκεῖνος τίς εἄν φημί ; εἰμί γάρ ὁ πᾶς ὁ ἔμφασις πληρόω , τίς ἔτι χρεία ὁ ὑποτίθημι κατά εὐθύς λέγω εἶμι ὁ ἐνέργεια ; ἐσθίω γάρ αὐτός ὁ μή πόρρω ἐγώ καί ἁπλόος ὅσπερ ὁράω δύναμαι , ὅπου ἀνά ἀποβλέπω , ὁράω , ἅπαξ ὁ ἀήρ πληρόω ὁ ἔμφασις . διά τίς οὖν μή ὁράω ὁ οὐρανός καί ἕκαστος ὁ ὁρατής μή ἀτενίζω πρός αὐτός ; εἰμί δέ ὑπέρ ὁ δόξα ὁ Ἀριστοτέλης συναγωνίζομαι αὐτός ὁ ἐνάργεια μαρτύρομαι . ὁράω γάρ ὅτι , ὅταν διά σφέκλον χρώζω πυρρός ἢ ἄλλος τις τοιοῦτος χρῶμα ἀκτίς ἥλιος βάλλω , ἀπαθής ὁ ἀήρ Μένων ὁ τε χρῶμα ὁ σφέκλον καί ὁ σχῆμα διαπορθμεύω , μέχρι εἄν στερεός τις προσψαύω σῶμα , καί λοιπός ἐν ἐκεῖνος ἐναπομάσσω ὁ τε χρῶμα ὁ σφέκλον καί ὁ σχῆμα . καί εἰμί ὁ εἰμί θαυμαστός ὁράω . ἐν μέν γάρ ὁ ἀήρ ἐνατενίζω τις , διά ὅς δίειμι ὁ ὁ ἥλιος ἀκτίς , ἀπαθής οὗτος ὁράω ὑπό ὁ χρῶμα καί ὁ σχῆμα ὁ ὕαλος · ἐν μέντοι ὁ στερεός σῶμα , ἐν ὅς γίγνομαι ὁ ἀποτελεύτησις ὁ ἀκτίς , ἐν ἐκεῖνος καί ὁ χρῶμα ὁράω καί ὁ σχῆμα . καί οὖον δεῖ ποῦ ὄψις ἐκεῖσε ἀνάκλασις αἰτιάομαι . οὐδέ γάρ ἀπλόος ἐν λεῖος ὁ τοιοῦτος γίγνομαι σῶμα , ἀλλά | καί ἐν k 6v ἔριον , εἰμί ἐκεῖ προσπίπτω ὁ ἀκτίς , καί ἐν ἱμάτιον καί ἐν ψάμμος καί ἐν ὅστις , καί ὁ ὄψις ὡς ἄν τυγχάνω εἰμί , ὥστε μηδέ ἐκεῖθεν δύναμαι ἐπί ὁ σφέκλον ἀνάκλασις γίγνομαι . σαφής οὖν ἐντεῦθεν ὡς ὁ εἰμί ἐνέργεια ὁ ὁρατής ἀπαθής διά ὁ ἀήρ χωρέω οὕτως ἐν ὁ ὁ αἰσθητήριον γίγνομαι ἅτε δή ἐν στερεός σῶμα ἐκεῖσε καί ὁ χρῶμα καί ὁ σχῆμα ὁ ὁρατής ἐντυπόω · καί οὕτως ὑπό αὐτός ὁ αἰσθητήριον πάθος ὁ κρίσις ἐπί ὁ αἴσθησις διαβαίνω . ἀλλά εἰμί πρός οὗτος εἶπον ὅτι οὖον ὁ αὐτός ὁράω γίγνομαι ἐπί ὁ ὁρατής , ὅσπερ συμβαίνω ἐπί ὁ ὑπόδειγμα . οὐδέ γάρ ἄλλως ὁ εἴρω γίγνομαι , εἰμί μή ἀκτίς διά ὁ σφέκλον προσπίπτω , ὁ δέ ὁρατός ὁράω καί μή ἀκτίς αὐτός κατά εὐθύς ἀπό ὁ ἥλιος προσβάλλω . ἄλλως τε ἐπί μέν σφέκλον , ὅς εἄν προσπίπτω ὁ ἀκτίς , ἐν οὗτος φαντασία γίγνομαι ὁ χρῶμα · οὐδείς δέ τοιοῦτος ἐπί ὁ ὁρατής φαίνω · οὐδέ γάρ δράω φαίνω εἰς ὁ λοιπάς σῶμα , ἄν διά αὐτός ὁ ἀκτίς φέρω · ἄλλος ἄρα εἰμί ὁ γίγνομαι ἐπί ὁ ὑπόδειγμα παρά ὁ ὁ ὁρατής ἐνεργέω ἢ ἁπλόος λῆψις . καί οὗτος δέ πρός ὁ περί ὁ ἐνέργεια ἀπορέω λόγος · τίς δήποτε , φημί , ὅταν χυμός τις ἐπιρρέω ἐν ὁ ὄμμα , οὗτος μή ὁράω ἐντός εἰμί ; εἰμί γάρ ὅλως ὁ ὁ αἰσθητής ἐνέργεια ἐν αὐτός ὁ ὄμμα γίγνομαι δράω , καί μή ὁ ὄψις ὁ ἡμέτερος ἀφικνέομαι πρός αὐτός , ἐσθίω ὁ συνίστημι χυμός ἐν ὁ ὄμμα εἴδομαι ἐγώ ὁράω · νῦν δέ οὖον οὗτος γίγνομαι , ἀλλά ἔξω αὐτός ἀντιλαμβάνω . καί γάρ εἰμί συμβαίνω χρῴζω εἰμί ὁ χυμός ἐκεῖνος , ἔξω ἐν ὁ ἀήρ ὁ χρῶμα ἀντιλαμβάνω , ἄν σχηματίζω εἰμί , καί ὁ σχῆμα ἔξω πάλιν καί οὐ ἄν εἶπον τις ὅτι ὁ οὗτος ἐνεργέω ἐξέρχομαι ἔξω ἐν ὁ ἀήρ πάλιν ἀπό οὗτος ἀνακλάω εἰς ὁ ὄμμα · οὖον γάρ ἀπλόος ἀπό ὁ ἀήρ , καί οὗτος ἐνίοτε λεπτομερής εἰμί , ἀνακλάω φύω ὁ ὄψις καί ἐνέργεια . ἄλλως τε , εἰμί οὗτος εἰμί , διά τίς μή καί ὁ ὁ ῥαγοειδής χρῶμα ὁ αὐτός οὗτος ποιέω ; ἐσθίω γάρ καί οὗτος ὁ ἐνέργεια ἐξέρχομαι καί ἀνακλάω πρός ἐγώ ἀντιληπτός ἐγώ εἰμί · νῦν δέ οὐ εἰμί . εὔδηλος οὖν , φημί , ὅτι ὁ ὀπτικός πνεῦμα πάσχω ἐκ ὁ ἔνδον χυμός , εἶτα προέρχομαι ἔξω καί ὥσπερ ὄχημα ὁ φωτίζω ἀήρ χράω , οὗτος ὁ ἐγγίγνομαι ἐν αὐτός πάθος ὑπό ὁ ἐντός χυμός ἀντιλαμβάνω . συνεχής γάρ εἰμί ἐν ἑαυτοῦ ὁ πνεῦμα ὁ μόριον ἐκεῖνος ὁ προσβάλλω ὁ χυμός πάσχω ἅπαξ καί ἀλλοιόω κατά συνέχεια ἐφεξῆς ὁ ἀλλοίωσις ἴσχω · καί ἐπεί μή ἄλλως ὁ ἀντίληψις ὁ ὁρατής γίγνομαι ἢ διά ὁ φωτίζω ἀήρ , εἰκότως ἔξω γίγνομαι ὁ πάθος ἀντιλαμβάνω . πρός οὗτος οὖν ἐκεῖνος φημί , ὅτι ὁ μέν ἔξειμι ἐκ ὁ ὄμμα ὄψις οὖον πρότερος παραδέχομαι , πρίν δή ὁ πρός ὁ ὑπόθεσις οὗτος ἀκολουθέω ἄτοπος διαλύω . εἰμί γάρ ὅλως ὁ ἔξειμι ἐκ ὁ ὄμμα ὄψις ἀναιρέω , οὖον δήπου ὡς ἀληθής εἰμί ὁ ὑπόθεσις ἀνέχω αὐτός οὗτος χράω ὁ πρόκειμαι ὁ λόγος ἀποδίδωμι . φημί οὖν ἐγώ ὁ εἴρω ὑπόθεσις ἕπομαι , ὅτι ὁ χυμός οὗτος συνίστημι ἐν ὁ ὄμμα οὐ ἀλλαχοῦ ἔχω ὁ σύστασις ἢ περί αὐτός ὁ ῥαγοειδής ὁ τρῆμα ἔξω ὁ ὑγρός · εἰμί γάρ ἐνδοτέρω συνίστημι , ἢ ἐν ὁ ὑγρός ἢ ἐν ὁ ὀπτικός νεῦρον , παντάπασι ἐμποδίζω ὁ ὁράω . φημί οὖν ὁ εἰμί πνεῦμα ὀπτικός κατέρχομαι ἀπό ὁ ἐγκέφαλος διά ὁ ὀπτικός νεῦρον , οὗτος δέ μέχρι φύω κρυσταλλοειδής ἀφικνέομαι , καί ἐν αὐτός εἰμί αὐτός ὁ ἀποτελεύτησις . διό καί ὁ ὁ ὁρατής κρίσις ἐκεῖσε · διό καί αὐτός διαφανής , ἵνα διαπορθμεύω διά αὐτός ὁ ἐνέργεια ὁ ὁρατής ἐπί ὁ ὀπτικός πνεῦμα · διόπερ καί τετραίνω ὁ μεταξύ ὁ ῥαγοειδής . ἐπεί γάρ ὁ ῥαγοειδής χρῴζω καί διά οὗτος μέλλω ἐμποδίζω διαπορθμεύω ὁ ὁ χρῶμα ἐνέργεια , τετραίνω ὁ πρός ὁ κρυσταλλοειδής μέρος , ἵνα ἀνεμπόδιστος φοιτάω ὁ ὁ ὁρατής διά ὁ κερατοειδής καί ὁ ὑγρός διαφανής εἰμί καί αχρωμάτιστος . ἔξω οὖν ὁ ὑγρός ὁ χυμός συνίστημι καί ὁ ὑγρός διαφανής εἰμί ἀφικνέομαι διά αὐτός ἐπί ὁ ὀπτικός πνεῦμα ὁ ὁ συνίστημι χρῶμα ἢ σχῆμα ἐνέργεια . καί ἐπειδή , εἰμί καί διαφανής εἰμί ὁ ὑγρός , ἀλλά οὖν ὁ διαφανής αὐτός φάος παρουσία τελειόω καί γίγνομαι ἐνέργεια διαφανής πρότερος δύναμις εἰμί , διά οὗτος μύω οὐ ὁράω καί οὐ ἀντίκειμαι ἐγώ . διά τίς οὖν οὐ ὁράω καί ὁ ὁ ῥαγοειδής χρῶμα δείκνυμι αὐτός ὁ ἐνέργεια διά ὁ ὑγρός ; εἶπον γάρ ἤδη ὅτι ὁ πρός ὁ κρυσταλλοειδής μέρος αὐτός τετραίνω · μή εἰμί οὖν αὐτός κατά ἐκεῖνος ὁ μέρος ὁ οὐσία , ἐν ὅς ὁ ὁ ὁρατής κρίσις γίγνομαι διά ὁ ἐκεῖσε ὁ ἀποτελεύτησις εἰμί ὁ ὀπτικός εἰκότως οὐδέ ἀντίληψις αὐτός γίγνομαι . τίς οὖν ; φημί · ὁ ὀπτικός πνεῦμα τοσοῦτος μόνος ἐπέχω τόπος , ὅσος εἰμί ὁ ὁ κόρη διάστημα ; ἔπειτα εἰμί καί τοσοῦτος ἐπέχω καί ἀκίνητος ἐν ἐκεῖνος ἵστημι ὁ μέρος , οὐ εὔλογος αὐτός καί παρά ἑκάτερος χέω · οὐ δέ ὁ οὗτος αὔξησις καί μείωσις ὅλος ὁ ὀφθαλμός ἢ κοῖλος ποιέω ἢ προέχω ; φημί οὖν πρός οὗτος σύντομος ὅτι , εἰμί καί παρά ἑκάτερος συμβαίνω ὁ πνεῦμα χύσις γίγνομαι , ἀλλά οὖν ὁ ἀντίληψις ὁ ὁρατής κατά μόνος ὁ μόριον ἐκεῖνος γίγνομαι ἐν ὅς ὁ κόρη συνίστημι . καί οὗτος σαφής καί ἐκ αὐτός ὁ ἐνάργεια καί ἐκ ὁ λόγος . ὁράω γάρ ὅτι , εἰμί μέν ἐν αὐτός ὁ κόρη πάθος τίς γίγνομαι , λέγω δή ἢ χυμός σύστασις , ἢ ῥύπος τις καί πάχυνσις ὁ κερατοειδής , εὐθύς ὁ ὁράω ἐμποδίζω · εἰμί μέντοι μέν καί ὁ περί οὗτος μέρος κατά φύσις ἔχω , ὁ παρά ἑκάτερος δέ αὐτός πᾶς πάσχω τίς , ἢ σκίρρος ἢ ἐπίρροια χυμός ἤ τίς τοιοῦτος , ἀνεμπόδιστος ὁ ὄψις γίγνομαι , ὡς δηλονότι διά αὐτός μόνος ὁ ἀντίληψις γίγνομαι . καί ὁ αἰτία δῆλος . εἰμί γάρ διά οὗτος τετραίνω ἐκεῖσε ὁ ῥαγοειδής , ἵνα μή ὁ οἰκεῖος | χρῶμα ἐμποδίζω ὁ ἀντίληψις ὁ ὁρατής , ἔνθα ἄν μή οὗτος πάσχω εἰμί , ἐμποδίζω δηλονότι . ὥστε κἀν ἐν ὅλος ὁ ὀφθαλμός χέω εἰμί ὁ πνεῦμα , ἀδύνατος διά ὅλος ἀντιλαμβάνω . καί ὥσπερ εἰμί τις οἶκος εἰμί εἷς μόνος ὀπή ἔχω , εἰμί δέ ἐν ἐκεῖνος ὁ ὀπή ὕαλος κατάκορος μέλινος , ἅτε δή μή δύναμαι ὁ φάος διά αὐτός καταφωτίζω ὁ οἶκος , οὔτε αὐτός οὔτε ἄλλος τις γίγνομαι ὁ ἔνδον ἀντίληψις , οὗτος δή καί ἐπί ὁ ῥαγοειδής συμβαίνω . εἰμί γάρ καί ὁ ἔνδον αὐτός πᾶς διαφανής εἰμί , ἅτε δή μή δύναμαι ὁ φάος διά ὁ ὁ ῥαγοειδής χρῶμα ὁ ἐν αὐτός διαφανής εἰς ἐνέργεια ἄγω , οὐ ἀντιλαμβάνω ὁ ἐνδοτέρω ἐκεῖνος δύναμις οὐδέ αὐτός ὁ ῥαγοειδής · ὅς καί ὅλως εἰμί μή ὁράω διά ὅλος ὁ ῥαγοειδής , ἀλλά καί διά μόνος ὁ κόρη , μάταιος ὁ ζητέω διά τίς μή καί ὁ ῥαγοειδής ἀντιλαμβάνω ὁ ὄψις . ναί , φημί , καί εἰμί ὁ ἐντός χυμός ὁράω ὁ ὄψις μή προέρχομαι εἰς ὁ ἔξω , διά τίς μή εἴδομαι εἰμί ὁ πάθος αἰσθάνομαι , ἀλλά ἔξω εἰμί νομίζω ὁ ἔνδον πάθος ; φημί οὖν πρός οὗτος ὅτι πᾶς σχεδόν ὁ παρά φύσις διάθεσις ὁ τοιοῦτος φύω ὑπομένω . καί γάρ ὁ σκοτοδινιάω ὁ ἑαυτοῦ πάθος ὁ ἔξω περιάπτω , καί οὖον δήπου διά ὁ πνεῦμα τίς ἔξειμι ἐκ ὁ ἐγκέφαλος εἰς ὁ ἔξω · ἀλλά καί ὁ ἐν ὁ στόμα παρά φύσις τις χυμός ἔχω , οὗτος ὁ σιτίον καί ὁ ποτός ὑπάρχω νομίζω . ὅθεν καί εἴρω καί πάλιν εἴρω ὅτι δεῖ ὁ ἀντιληπτικός τίνω εἰμί μηδείς οὗτος ποιόω ὅς μέλλω ὁ ἀντίληψις ἴσχω , ὁμοίως καί ὁ οὗτος μηδείς οὗτος προκατέχω ποιότης . καί διά οὗτος ἐπεί διαπορθμευτικός εἰμί ὁ ἀήρ καί χρῶμα καί ψόφος καί ὀσμή , καί ἄχρους εἰμί κατά ἑαυτοῦ καί Ἄψοφος καί ἄοσμος . εἰμί γάρ προκατέχω τις χρῶμα , ἐμποδίζω ἄν οὗτος ὁ διαπορθμεύω ὁ λοιπός . καί διά οὗτος , ὡς ἤδη εἶπον , ὁ χρώζω ὁ σφέκλη διαπορθμεύω πᾶς ὁ χρῶμα οὖον δύναμαι . ὥσπερ οὖν ὁ χρώζω ἐρυθρός κυάνεος βάμμα σφέκλα πᾶς ὁ διά αὐτός ὁράω ὁμόχροος ἑαυτοῦ δείκνυμι , οὗτος δή καί ὅταν φθάνω ἕκαστος ὁ αἰσθητήριον , ὅσπερ εἰμί κριτικός ποιότης , εἷς οὗτος ὑπό τις νόσος προκατέχω , πᾶς ὁ ἄλλος αἰσθητός οὗτος περιτίθημι ὁ ποιότης . οὕτως οὖν καί ὁ γλῶσσα ὅταν ποιόω , πᾶς ὁ γευστός οὗτος ὑπάρχω νομίζω ὁ ποιότης . ὅσπερ αὐτός φθάνω ἔχω . ὁ γάρ γευστός γεύω , ἐπεί δραστικός ἔχω ὁ ἐν ἑαυτοῦ χυμός , ἐκεῖνος πρότερος αἰσθάνομαι ὁ προσέρχομαι νομίζω οὗτος περίκειμαι . διό ὁ οὕτως ἔχω προσφέρω δραστικός χυμός , ἢ ὄξος τυγχάνω ἤ τίς τοιοῦτος , ἵνα επικρατέστερος οὗτος γίγνομαι ὁ ἐνυπάρχω παρά φύσις ἐν ὁ γλῶσσα αντιληπτός γίγνομαι ὁ αἰσθητικός δύναμις . ὁ αὐτός οὖν καί ἐπί ὁ ὄψις συμβαίνω · ὁ γάρ παρά φύσις ἐγγίγνομαι χρῶμα ἐν ἐγώ χρῴζω ὁ ἔξω νομίζω , ὡς ἐπί ὁ ἰκτεριάω · ὠχρός γάρ πᾶς νομίζω . ἐπεί ἄγαρ ὁ διαφανής ὁ ὄμμα μόριον , διά ὅς ὁ ὁρατής οἷος ὁ ὑγρός καί ὁ κερατοειδής , ὠχρός γίγνομαι , νομίζω ὁ διά αὐτός ὁράω πᾶς τοιοῦτος εἰμί , ὥσπερ καί ὁ διά σφέκλη ὁράω ὁ αὐτός χρῶμα ὁ σφέκλον ἔχω δοκέω . οὗτος δέ καί ἐν ὁ συνίστημι χυμός ἐν ὁ ὄμμα ὁ χρῶμα αὐτός καί ὁ σχῆμα ὁ ἀήρ περιάπτω . καί ὅσπερ ἤδη εἶπον , εἰμί ὥσπερ ἐπί ὁ λοιπός αἰσθητήριον , ὅταν παρά φύσις ἔχω , ὁ αὐτός πάθος ὁ αἰσθητός ὑπάρχω δοκέω , καίτοι μή γίγνομαι ἐπί ἐκεῖνος κατά ἐκπομπή ὁ αἰσθάνομαι , εὔλογος καί ἐπί ὁ ὄψις ὁ αὐτός συμβαίνω , οὐ ἄρα διά ὁ ἔξω ὁ ἴδιος πάθος ἀντιλαμβάνω ὁ αἰσθητήριον πνεῦμα ἔξειμι ἐκ ὁ ὄμμα παραδέχομαι . συμβαίνω δέ καί πρός ὁ σχῆμα ὁ ἐναποσκήπτω χυμός τοιοῦτος καί ἔξωθεν ὁράω διά οὗτος ὁ αἴτιος . εἰμί μέν γάρ ὁ ἐνσκήπτω χυμός πᾶς ἀπολαμβάνω ὁ κόρη , πᾶς ὁ ἐνέργεια βλάπτω · ὅταν δέ κατά τίς μόριον ὁ κόρη ἐπιπροσθέω ὁ ὁρατικός δύναμις , πανταχόθεν εἰσέρχομαι ὁ ὁρατής καί ὁ φάος , κατά ἐκεῖνος δέ ὁ μέρος ἀορασία εἰμί , διά ὁ ἐπιπρόσθησις ὁ χυμός πλάνη τις γίγνομαι , καί δοκέω ὁ μόριον ἐκεῖνος κατά ὅς οὐ ὁράω σῶμα τίς εἰμί ἔξω δῆλος καί ὁμοίως σχηματίζω . διό κἀν συμβαίνω μή ἵστημι , ἀλλά κινέω ὁ χυμός , δοκέω καί ἔξω σῶμα τίς εἰμί κινέω ἀεί , κατά ἄλλος μέρος ὁ ἀορασία γίγνομαι . τίς δέ θαυ - μαστός , εἰμί κάτοπτρον εἰμί ἔξω ὁ ἔμφασις ὁ εἴδωλον παρέχω ; καίτοι τίς εἄν ὑπονοέω ὁ εἴδωλον ὁ φαίνω ἔξω περιφέρω ὁ αὐτός οὗτος καί ἐπί ὁ παρά φύσις ὁ ὀφθαλμός διάθεσις γίγνομαι ; Ζεύς τίς οὖν , φημί , πλατυκορίασις γίγνομαι οὐκέτι ὁράω ; ὁ μέν γάρ ὁ ὄψις αἰτιάομαι εὔλογος αἴτιος ἔχω διά ὁ σκεδάννυμι εὐθύς ὁ ὄψις ἔξειμι καί χέω καί μή σῴζω ἐν ὁ ἐκπομπή ὁ σχῆμα ὅσπερ σῴζω καί ὁ κόρη κατά φύσις ἔχω · τίς δέ ἄν εἶπον ἐπί ὁ ἐνέργεια ; εὐρύς γάρ εἰμί ὁ κόρη ἐσθίω ῥᾳδίως εἴσειμι ὁ ἐνέργεια μᾶλλον ὁράω . πάλιν οὖν εἰμί καί πρός οὗτος ἐκ ὁ αὐτός ὑπόθεσις ὑπαντάω ὅτι , ὡς πολλάκις εἴρω , δεῖ ὁ αἰσθητός κατά εὐθύς κεῖμαι ὁ αἰσθητήριον . εἴρω τις οὖν χέω ὁ ἐνέργεια πλατύς ὗσις ὁ κόρη καί μή φέρω κατά αὐτός ὁ κέντρον , ἔνθα ὁ κρίσις γίγνομαι · ἀλλά οὗτος γελοῖος . εἰμί μέν γάρ σῶμα εἰμί , ἔχω ἄν ὁ λέγω πιθανότης · νῦ δέ πῶς οἷος τε εἰμί χέω ἐνέργεια ἀσώματος ; πάντως γάρ κατά ὁποῖος θέσις ὁ κέντρον εἰμί τις ὁρατός κατά εὐθύς ὁ αἰσθητήριον ἐν ὅς γίγνομαι ὁ κρίσις · τίς οὖν κωλύω ἀκριβής ἐκεῖνος ὁ ἀντίληψις εἰμί ; τίς δέ καί ὁ αἰτία ἐν παραστρέφω ὁ κόρη καί μή ὑπό εἷς καί ὁ αὐτός εὐθύς εἰμί ἤτοι ἐκ φυσικός | ἁμαρτία ἤτοι ἐκ ἐπιτήδευσις , ὡς ὅταν πήγνυμι ὁ δάκτυλος εἰς ὁ κάτω βλέφαρον παρακινέω ἀνωτέρω ὁ ὁ ὀφθαλμός ὁ ἕτερος θέσις διατίθημι , τοιοῦτος διάθεσις διπλόος ὁ πρᾶγμα ὁράω ; ἐγώ μέν οὖν ὁ αἴτιος οὗτος ποτέ ἐρωτάω καί ὁ ὁ ὄψις ὑπόθεσις χράω , οὕτως ἀποδίδωμι ὁ γίγνομαι ὁ λόγος , ὅτι εἰμί φημί δύο κῶνος ἐκ ὁ ὄμμα ἔξειμι ἀπό εἷς καί ὁ αὐτός εὐθύς απαρέγκλιτος ὁ διά ὁ κέντρον φέρω ὁ κρυσταλλώδης ὑγρός , προσβάλλω δέ ὁ ὄψις ὁ ὁρατός καί ποιέω τρίγωνος βάσις μέν ἔχω ὁ αἰσθητός , πλευρά δέ ὁ ὁ ἄγω ὁ κῶνος ἐκ ἴσος παρά ἑκάτερος ἀφίστημι ὄψις , κατά ὅς καί ὁ ὁ ὁρατής κρίσις γίγνομαι , ἄγω δέ δύο εἰμί ἕκαστος κῶνος , περί ὅς ὁ λοιπός ὄψις εἰμί , δῆλος δήπου ὅτι , εἰμί μέν ἀπαρέγκλιτος εἰμί ὁ διά ὁ κέντρον ὁ κρυσταλλώδης ἄγω εὐθύς , ἐκ ὁ δύο κῶνος ὁ ἴσος ὁ ἄγω ἀφίστημι ὄψις κατά ὁ αὐτός σημεῖον ὁ ὁρατής προσβάλλω , ὡς ἐφαρμόζω ἀλλήλων ὁ πέρας ὁ ὄψις καί ἴσος ποιέω ὁ γωνία , ἐπεί ἐκκρίνω μέν ὁ αἰσθητός κατά ὁ γωνία ὁ γίγνομαι ἐκ ὁ ὄψις ὁ ἴσος παρά ἑκάτερος ὁ ἄγω ἀφίστημι , ἐπειδάν δέ απαρέγκλιτος εἰμί ὁ κῶνος , ὁ ἴσος ἀφίστημι ὁ ἄγω ἑκάτερος κῶνος ὁ αὐτός σημεῖον προσβάλλω , εἰκότως ὡς εἷς ὁ εἷς ἀντιλαμβάνω . ὥσπερ οὖν , κἀν δύο εἰμί ὁ αἰσθητής , διά ὁ ἄλλος καί ἄλλος αὐτός προσπίπτω ὄψις κατά μηδείς συμβάλλω ἀλλήλων καί γωνία διάφορος ποιέω , διά οὗτος καί δύο φαίνω ὁ ὁράω ἢ πλείων , οὕτως εἰμί παραστρέφω ὁ ὁ ὄψις θέσις , συμβαίνω εἰς ὁ αὐτός αἰσθητός ἐκ ἑκάτερος κῶνος ὄψις προσβάλλω μή ἴσος ὁ ἄγω ἀφίστημι · καί ἐπεί διάφορος ἀπό ὁ αὐτός σημεῖον ὁ αἰσθητής ὁ γωνία γίγνομαι , εἰκότως καί δύο ὁ κρίσις , καί διά οὗτος δύο εἰμί ὁ εἷς αἰσθητός δοκέω . οὗτος μέν οὖν ἐκ ὁ κατά ὁ ὄψις ὑπόθεσις εἰμί πιθανός ὁ γίγνομαι ὁ αἴτιος ἀποδίδωμι · τίς δέ ἄν τις εἶπον οὗτος αἴτιος ὁ ὑπόθεσις ὁ ὁ ἐνέργεια χράω ; πρός δέ ὁ πρός ὁ διάστημα ἀπορία , φημί δή ὁ λέγω ὅτι ἵημι πρός ἐγώ ὁ ἐνέργεια φοιτάω καί μή ἐκ ὁ ὄψις πρός ὁ αἰσθητός ἐκπέμπω τίς , πόθεν ὁ διάστημα καί ὁ μέγεθος αἴσθησις λαμβάνω ; οὐδείς γάρ ἄλλος ἄλλος δοκέω ἄν ἐγώ ἐγγυτέρω ἢ πρόσω εἰμί , πᾶς ὁμοίως ὁ αἰσθητής πρός ὁ αἰσθητήριον φοιτάω · πῶς δέ ἄν μείζων ἢ μικρός φαίνω εἰς εἷς σημεῖον πᾶς ἀποτελευτάω οὗτος οὖν ἐπιλύω φημί ὅτι εἰμί ἐπί ἀκοή προφανῶς αἰσθάνομαι , εἴτε πόρρω ὁ ψοφέω εἰμί εἴτε μή , καίτοι προφανῶς ὁ αἰσθητής παρά ὁ αἰσθητήριον φοιτάω , καί οὐ ἐκ ὁ αἰσθητικός τις ἔξειμι , τίς θαυμαστός , εἰμί καί ἐπί ὁ ὄψις οὗτος συμβαίνω , ὁ ὁ ὁρατής ἐνέργεια προσπίπτω ὁ ὄψις ; ὅτι γάρ οὐ αὐτός ὁ πλήσσω ἀήρ καί ψοφέω προσπελάζω ὁ ἀκοή , ἀλλά κατά ὁ διηχή ἑαυτοῦ δύναμις ὁ ἀήρ διαβιβάζω ὁ ψόφος , ὥσπερ καί ὁ ὁ χρῶμα ἐνέργεια , δῆλος ἐκ ὅς καί ἐν ὕδωρ εἰμί αἰσθάνομαι ὁ ἐν ὁ ἀήρ γίγνομαι ψόφος , οὖον δήπου ὁ ψοφέω ἀήρ διά ὁ ὕδωρ χωρέω , ἀλλά ὁ ἐν ὁ ὕδωρ διηχής δύναμις ( καί γάρ καί ἐν ὕδωρ εἰμί ὁ διηχής ) απαγγελτικός ὁ ψόφος εἰμί . καίτοι εἰμί Κῶς αὐτός ὁ ψοφέω ἀήρ παρά ὁ αἰσθητήριον παραγίγνομαι , ἔτι μᾶλλον ὅς συναγωνίζομαι ὁ πρόκειμαι . πόθεν γάρ ὁ ψοφέω παρά ὁ αἰσθητήριον αἰσθάνομαι , εἴτε πόρρω εἰμί ὁ ψοφέω ; ὥστε εἰμί καί ὁ αἴτιος ὁ τοιοῦτος ἀποδίδωμι μή δύναμαι τις , ἀλλά οὖν ὅτι οὐ ἐκ οὗτος ἐλέγχω ὁ Ἀριστοτέλης περί ὁ ὁρατής ὑπόθεσις , ἱκανῶς ὁ κατά ὁ ψόφος δείκνυμι γε · καί ἐπί οὗτος ὁ διηχής ὁ ἀήρ δύναμις ἀπαγγέλλω ὁ αἰσθητήριον ὁ ψόφος , μηδείς ἐκ ὁ αἰσθητήριον ἔξειμι , καί ὅμως εἴτε πόρρω εἰμί ὁ ψοφέω εἴτε ἐγγύς αἰσθάνομαι , εἴτε ἔμπροσθεν εἴτε ὄπισθεν . Δύναμις δέ ἐν ὅς οὗτος εἰμί , καί ὁ σκότος . ἐπεί γάρ οὐ ἀεί ὁ διαφανής ἐνέργεια εἰμί διαφανής διαφανής δέ λέγω ὁ παρά ἐγώ · ὁ γάρ οὐράνιος ἀεί εἰμί διαφανής ) , ἐν ὅς εἰμί ὁ δύναμις διαφανής , ἐν οὗτος ἐκ ἀνάγκη εἰμί ] καί ὁ σκότος · πρό γάρ ὁ ἐνέργεια γίγνομαι διαφανής σκότος εἰμί . ὁ γάρ δύναμις εἰμί ἔτι κατά ὁ τοιοῦτος δύναμις , λέγω δή ὁ πρῶτος , ἐν στερέω εἰμί ὁ ὅς δύναμαι · στέρησις δέ φάος σκότος εἰμί . ὅς οὖν ὁ παρουσία ὁ φάος ποιέω ἐν ὁ δύναμις διαφανής , οὗτος ὁ ἀπουσία στέρησις ὁ φάος ποιέω ἐν ὁ αὐτός οὗτος · στέρησις δέ φάος σκότος εἰμί . ὥσπερ οὖν ὁ μέν ὄψις εἶδος τίς εἰμί , ὁ δέ οὗτος ἀπουσία οὐ εἶδος τίς ἄλλος ἐπιφέρω , ἀλλά στέρησις μόνος ὁ ὄψις , καί οὗτος εἰμί ὁ τυφλότης , καί ὥσπερ ὁ ἀπουσία ὁ κυβερνήτης καταδύω ὁ ναῦς μηδείς ἄλλος εἶδος ἐπιγίγνομαι ἐν ὁ ναῦς , ἀλλά στέρησις μόνος ὁ κυβερνήτης , οὗτος καί ὁ ἀπουσία ὁ φάος ἐκ ἀνάγκη σκότος εἰμί . εἰμί δέ ὁ μέν φάος ἀντίκειμαι ὁ σκότος , εἰμί δέ ὁ σκότος στέρησις , ὁ φάος ἐκ ἀνάγκη εἶδος εἰμί · ὁ γάρ στερέω ὁ εἶδος ἀντίκειμαι κατά ὁ ἐν ὁ φυσικός εἴρω . εἰμί δέ εἶδος ὁ φάος , ὁ δέ εἶδος ἀσώματος σῶμα γάρ ὁ ἐκ εἶδος καί ὕλη ) , δῆλος ἄρα ὅτι οὖον σῶμα ὁ φάος . εἰμί δέ τις καί μή βούλομαι ὁ φάος ἀντίκειμαι ὁ σκότος ὡς ἕξις καί στέρησις , ἀλλά ὡς ἐναντίος , διότι ὁ μέν ἕξις μεταβάλλω εἰς ὁ στέρησις , οὐκέτι δέ ὁ στέρησις μεταβάλλω εἰς ὁ ἕξις , φάος δέ καί σκότος εἰς ἀλλήλων μεταβάλλω , καί εἰμί αὐτός διά οὗτος βούλομαι ἐναντίος , ἐπεί ὁ ἐναντίος μεταβάλλω εἰς ἀλλήλων , καί οὕτως οὐδείς κακός ἀσώματος δείκνυμι ὁ φάος . εἰμί γάρ ἐναντίος μέν ὁ φάος ὁ σκότος , ἐν δέ ὁ σύνθετος οὐσία οὐδείς | οὐσία οὐσία τις εἰμί ἐναντίος , ὡς δείκνυμι k 8r ἐν κατηγορία , ὁ δέ σῶμα σύνθετος οὐσία , οὐ ἄρα σῶμα εἰμί ὁ φάος · ὁ γάρ σῶμα οὐδείς εἰμί ἐναντίος , ἐπεί μηδέ ὁ σύνθετος . εἰμί γάρ ἀντίκειμαι ὁ πῦρ ὁ ὕδωρ , οὐ ὅς σῶμα εἰμί , ἀλλά ὅς ποιόω κατά ὁ ἐναντίος ποιότης . ὥστε ὁ σκότος κατά τίς μέν ἐναντίος εἰμί κατά τίς δέ οὐ ἐναντίος , ὁμοίως κατά τίς μέν στέρησις , κατά τίς δέ οὖον . εἰμί μέν γάρ τις στέρησις εἰμί λέγω ὁ μή ἀνακάμπτω εἰς ὁ εἶδος , οὖον στέρησις ὁ σκότος , ἀλλά ἐναντίος . εἰμί δέ στέρησις λέγω , ὡς ἐν ὁ φυσικός εἴρω , μόνος ὁ ὁ εἶδος ἀπουσία , ὅστις καί ἀνακάμπτω εἰς ὁ εἶδος , στέρησις ἄν εἰμί ὁ σκότος . πάλιν εἰμί μέν ἐναντίος λέγω τις ὁ εἰδοποιέω καί δύναμις ἴδιος ἔχω καί ἐνέργεια , οὐ ἐναντίος ὁ σκότος ὁ φάος · οὐδείς γάρ εἶδος ἔχω οὐδέ δύναμις ἴδιος οὐδέ ἐνέργεια · εἰμί δέ ἐναντίος λέγω τις ἁπλόος πᾶς ὁ μεταβάλλω εἰς ἀλλήλων , ἐναντίος ὁ φάος ὁ σκότος . ὅτι δέ οὐ εἰμί ὁ σκότος εἶδος , δῆλος ἐν ἐντεῦθεν · ὁ μέν φάος εἰμί ὁ αἴτιος ὁ ἥλιος ὁ ὁ πῦρ ἢ ὁ σελήνη ἢ τοιοῦτος τίς ἕτερος , ὁ δέ σκότος οὐδείς ὁράω αἴτιος , ἀλλά ἀρκέω μόνος εἰς ὁ εἰμί σκότος ὁ ὁ φωτιστικός ἀπουσία . ἀλλά οὐδέ ποιότης τίς εἰμί ὁ ἀήρ , ὡς ἄν τις ὑπολαμβάνω , ὁ σκότος · εἰμί γάρ ποιότης εἰμί ὁ ἀήρ , διά τίς μή ἐν φάος ὁράω ; πῶς δέ καί ἀθρόος ἀφανίζω ἄχρονος ὁ ὁ φάος παρουσία ; οὐδείς γάρ ποιότης ἄχρονος ἀφίστημι ὁ ὑπόκειμαι . εἰμί δέ στέρησις εἰμί ὁ ὁ φωτιστικός ἐνέργεια ὁ σκότος , ὁ ἄρα φάος ἐνέργεια εἰμί . οὐδείς δέ ἐνέργεια σῶμα εἰμί · οὐ ἄρα σῶ μή εἰμί ὁ φάος . p . 418b11 ὁ δέ φάος οἷος χρῶμα εἰμί ὁ διαφανής , ὅταν ἐντελέχεια διαφανής ὑπό πυρός ἢ τοιοῦτος οἷος ὁ ἄνω σῶμα . ἀνώτερος χρῶμα εἶπον ὁ φάος διαφανής γάρ , φημί , λέγω ὅς εἰμί ὁρατός , οὖον κατά ἑαυτοῦ δέ ἀλλά διά ἀλλότριος χρῶμα ὁ φάος ) ἄνω οὖν ἀπροσδιόριστος χρῶμα εἶπον ὁ φάος , ἐνταῦθα προσδιαρθρόω ὁ λόγος εἶπον ὅτι οἷος χρῶμα εἰμί ὁ διαφανής ὁ φάος · οὖον γάρ χρῶμα , ἀλλά οἷος χρῶμα . ὅτι οὖον ] γάρ μή ἁπλόος χρῶμα εἰμί ὁ διαφανής ὁ φάος , δηλόω ἔτι προστίθημι ὅταν εἰμί ἐντελέχεια · ἀεί μέν γάρ εἰμί διαφανής , οὐ ἀεί δέ φάος ἔχω · ὥστε οὐ ἐν ὁ φύσις αὐτός ὡς χρῶμα ὁ διαφανής , ἀλλά κατά ἀναλογία οἷος χρῶμα . ὡς γάρ ὁ ὁρατός διά ὁ ἔχω χρῶμα ὁρατός γίγνομαι , οὗτος καί ὁ διαφανής ὅταν ἔχω φάος , ὁρατός γίγνομαι . ἐπεί οὖν μή ἔχω οἰκέω χρῶμα ὁ διαφανής ἀλλά ἀλλότριος , εὔλογος προστίθημι παρά τίς οὗτος ἔχω · ὁ γάρ ὁ πυρός παρουσία ἢ ὁ ἄνω σῶμα ἥλιος καί σελήνη καί ἀστήρ . καί γάρ οὗτος ὑπάρχω εἷς καί αὐτός . ὁ γάρ πῦρ καί ὁ ἄνω σῶμα ἥλιος καί σελήνη εἷς καί αὐτός ὑπάρχω ὁ φωτιστικός , καθό εἰς ἐνεργέω ἄγω καί τελειόω ὁ διαφανής ἑκάτερος αὐτός . ὥσπερ οὖν καί ὁ διαφανής εἷς καί αὐτός εἰμί ὑπάρχω πλείων διάφορος κατά οὐσία , οὗτος καί ὁ φάος , εἰμί καί διάφορος ὁ μέτρον καί ὁ διαφάνεια καί ὁ φάος . καί γάρ ὁ μέν παρά ἐγώ διαφανής ποιός μέν δύναμις , ποτέ δέ ἐνέργεια εἰμί διαφανής , ὁ μέντοι οὐράνιος ἀεί ἔχω ἐνέργεια ὁ διαφανής · ἀεί γάρ ὑπό ὁ ὒ ἥλιος φωτίζω . δείκνυμι γάρ ὅτι ὁ ὁ γῆ σκιά εἰμί καί φθάνω μέχρι ὁ σεληνιακός σφαῖρα ἢ καί ὁ ὁ Ἑρμῆς , ἀλλά οὖν πάνυ μικρός εἰμί ὁ σκιάζω · κατά γάρ ὁ κορυφή ἑαυτοῦ ὁ κῶνος προσβάλλω ὁ σεληνιακός σφαίρα ἢ καί ὁ ὁ ἐγώ μικρός πάνυ μόριον σκιάζω . p . 418b13 τις μέν οὖν ὁ διαφανής καί τίς ὁ φάος , εἴρω , οὔτε πῦρ , οὔτε ὅλως σῶμα . οὔτε γάρ ὁ διαφανής σῶμα , διότι ἐν σῶμα ἐν ὕδωρ γάρ ἢ ἐν ἀήρ ἤ τις τοιοῦτος , ὅσπερ σῶμα εἰμί ) , σῶμα δέ ἐν σῶμα εἰμί ἀδύνατος , ἀλλά οὐδέ ὁ φάος σῶμα , εἰμί γε ἐντελέχεια καί εἶδος εἰμί ὁ διαφανής · εἰμί γάρ εἄν καί οὗτος σῶμα ἐν σῶμα , εἰμί γε ὁ μέν διαφανής ἐν σῶμα , ὁ δέ τελειότης καί εἶδος ὁ φάος . εἰμί δέ μή σῶμα , οὐδέ πῦρ οὐδέ πυρός ἀπορροή , ὡς ἐν ὁ Τίμαιος δοκέω λέγω ὁ Πλάτων , ὅς καί αἰνίσσομαι ἐν οὗτος · εἰμί γάρ εἄν καί οὗτος σῶμα · ὁ γάρ ὁ σῶμα ἀπορροή σῶμα εἰμί . ἄλλως τε εἰμί μή μόνος φωτίζω ὁ πῦρ ἀλλά καί ἕτερος , οὐ εἄν εἰμί πυρός ἀπορροή ὁ φάος . ἀπορροή δέ ἐπί ὁ οὐράνιος φωστήρ ἐπινοέω εὐήθης · ἐν ὅς γάρ ὁ ἀπορροή , ἐν οὗτος χρεία καί ὁ ἐπιρροή , αὔξησις τε καί μείωσις ἐν οὗτος θεωρέω . εἰμί δέ μηδείς οὗτος ἐν ὅς οὐράνιος , ἀνάγκη μηδέ κατά ἀπορροή σῶμα ὁ φωτισμός αὐτός ποιέω . εἰμί δέ μή ἀπορροή σῶμα ὁ φάος , οὖον σῶμα ἀπορροή λέγω , ἀλλά ὅσπερ ὁ Ἀριστοτέλης φημί ἐκπομπή καί ἐνέργεια , οὗτος ἐκεῖνος ἀπορροή εἶπον . ἀλλά πυρός ἤ τίς ] τοιοῦτος τις πάρειμι ἐν ὁ διαφανής , οὐ ὡς ἐγγίγνομαι ὁ πυρός ἐν ὁ διαφανής ( οὖον γάρ ὁ διαφανής ἐν ἑαυτοῦ δέχομαι ὁ πῦρ οὗτος γίγνομαι ἐνέργεια διαφανής ) ἀλλά κατά κοινωνία δύναμις ἀσώματος . εἰμί γάρ ἀπό διάστημα ὁ πυρός ὁ ἐπί εὐθύς εἰμί αὐτός διαφανής φωτίζω . παρουσία ὁ ἐκ ὁ σύνοδος σχέσις γίγνομαι ὁ πυρός πρός ὁ διαφανής εἴρω , ὡσανεί λέγω ὁ δεξιός γίγνομαι δεξιός ἀριστερός Προυσίας . p . 418b17 οὔτε γάρ δύο σῶμα δυνατός ἐν ὁ αὐτός ἅμα εἶπον γάρ ὅτι οὐ <> σῶμα ὁ φάος προστίθημι καί ὁ γάρ δυνατός , φημί , δύο σῶμα ἐν ὁ αὐτός εἰμί . ὅτι δέ ἀδύνατος , διά πλείων δείκνυμι . εἰμί γάρ δυνατός εἰμί σῶμα διά σῶμα χωρέω , ὡς αὐτός ἐν ἄλλος λέγω , γίγνομαι ἄν ἐν κύαθος ὁ θάλασσα , καί ἐν κέγχρος ὁ οὐρανός . εἰμί γάρ ὁ κύαθος ὁ ὕδωρ δέχομαι ἐν | ὁ αὐτός τόπος ἕτερος κύαθος , δέχομαι καί τρίτος καί τέταρτος καί ἤπειρος . εἰμί γάρ ὅλως δύο σῶμα ὁ αὐτός τόπος ὁ εἷς χωρέω , διά τίς μή καί πλείων ἢ ἤπειρος ; καί οὕτως εἄν ἐν κύαθος ὁ θάλασσα γίγνομαι ἄν . εἰμί δέ μή οἷος τε σῶμα διά σῶμα χωρέω , χωρέω δέ ὁ φάος διά ὁ ἀήρ , οὐ εἄν εἰμί σῶμα . εἰμί δέ τις εἶπον ὅτι ἐν ὁ πόρος χωρέω ὁ ἀήρ , μάλιστα μέν ἄτοπος · ὁ γάρ κενός εἰσάγω · χωρίζω γάρ ὁ ἀήρ κενός καταλείπω ὁ τόπος ἐν ὅς εἰμί . ἔπειτα ἐσθίω παχύς γίγνομαι ὁ ἀήρ καί πυκνός ὁ πληρόω ὁ πόρος · νῦν δέ λεπτός γίγνομαι ὁ ὁ φάος παρουσία . p . 418b18 δοκέω τε ὁ φάος ἐναντίος εἰμί ὁ σκότος · εἰμί δέ σκότος στέρησις ὁ τοιοῦτος ἕξις ἐκ διαφανής . ὁ ἐπιχείρησις ἐκ ὁ ἐναντίος ὅτι οὐ εἰμί ὁ φάος σῶμα . εἰμί ὁ σκότος ἀντίκειμαι ὁ φάος , ὁ δέ σκότος οὐδείς ἄλλος εἰμί ἢ στέρησις ( φάος οὖον γάρ γίγνομαι τις ἐν ὁ ἀήρ γίγνομαι ὁ σκότος , μόνος ὁ ὁ φάος ἀπουσία ) , ὁ δέ ἀντίκειμαι ὁ στερέω ἕξις εἰμί , ὁ φάος ἄρα ἕξις εἰμί ὁ τοιοῦτος δύναμις ἐν ὁ διαφανής , καί οὖον σῶμα . ὡς δέ ἤδη εἶπον , ἄν ἐναντίος τις εἶπον ὁ φάος ὁ σκότος , πᾶς ἀνάγκη μή εἰμί αὐτός σῶμα , ἐπεί ὁ οὐσία οὐδείς ἐναντίος . ἀλλά ἄν στέρησις τις εἶπον ὁ σκότος φάος , ἀντίκειμαι δέ αὐτός ὁ φάος ὡς εἶδος κατά ὁ ἐν ὁ φυσικός εἴρω , καί οὕτως οὖον σῶμα · πᾶς γάρ εἶδος ἀσώματος . καί γάρ αὐτός ὁ ὁ σῶμα εἶδος ὁ τριχῆ διαστατός εἰμί γε πᾶς ἐφαρμόζω ὁ κατά μέρος σῶμα , οὐ ἄν εἰμί σῶμα . εἰμί γάρ εἰμί σῶμα , ὁρίζω τίς μέγεθος ἔχω · οὗτος δέ οὐ εἄν ἐφαρμόζω ὁμοίως καί ὁ πηχυαῖος καί ὁ δακτυλιαῖος σῶμα καί ὁ λοιπός . ὥστε ἀνάγκη αὐτός κατά ἑαυτοῦ ὁ ὁ σῶμα εἶδος ἀσώματος εἰμί · ὅδε γάρ ὁ σῶμα ὁ ἐκ ὕλη εἰμί σύγκειμαι καί ὁ εἶδος . ὥστε εἰμί καί ὁ φάος εἶδος εἰμί ἐν ὁ διαφανής ( καί γάρ ὁ σκότος στέρησις ) , ἀνάγκη αὐτός μή εἰμί σῶμα . p . 418b20 καί οὐ ὀρθῶς Ἐμπεδοκλῆς ὁ εἰμί τις ἄλλος οὕτως εἴρω , ὡς φέρω ὁ φάος καί γίγνομαι ποτέ μεταξύ ὁ γῆ καί ὁ περιέχω , ἐγώ δέ λανθάνω . δείκνυμι ὅτι οὐ εἰμί σῶμα ὁ φάος ἐγκλάω ὁ οὕτως ὑπολαμβάνω , ὅς εἰμί καί Ἐμπεδοκλῆς , ὅς λέγω ἀπορρέω ὁ φάος σῶμα εἰμί ἐκ ὁ φωτίζω σῶμα γίγνομαι πρῶτος ἐν ὁ μεταξύ τόπος ὁ τε γῆ καί ὁ οὐρανός , εἶτα ἀφικνέομαι πρός ἐγώ , λανθάνω δέ ὁ τοιοῦτος αὐτός κίνησις διά ὁ ταχυτής . οὗτος δέ , φημί , καί παρά ὁ λόγος εἰμί καί παρά ὁ φαίνω . οὔτε γάρ ὁράω κινέω καί οὕτως ἀφικνέομαι πρός ἐγώ , καί ὁ ἀνεπαίσθητος λέγω ὁ κίνησις ἐν μικρός μέν διάστημα ἄν δήω τις , ὁ δέ ἀπό ἀνατολή ἐπί δυσμή κινέω ἀνεπαίσθητος ὁ εἰμί μέγας λίαν αἴτημα . διά ὅς δέ ἀντιλέγω πρός Ἐμπεδοκλῆς δείκνυμι πάλιν ὅτι οὐ εἰμί σῶμα ὁ φάος . εἰμί γάρ εἰμί σῶμα , κίνησις αὐτός ἐσθίω , εἶμι ἔρχομαι πρός ἐγώ · εἰμί δέ κίνησις , καί χρόνος · πᾶς γάρ κίνησις ἐν χρόνος . νῦν δέ ἅμα φωτίζω καί ὁ ἐγγύς καί ὁ πόρρω ὁ φωτίζω εἰμί . παράλογος γάρ , ὡς ἤδη εἶπον , ὁ λέγω ὅτι τοσοῦτος κίνησις ἀνεπαίσθητος γίγνομαι . ὁ δέ καί εἰμί τις ἄλλος εἴρω οὕτως τείνω ἄν πρός Πλάτων · δοκέω γάρ καί αὐτός ἐν ὁ Τίμαιος καί σῶμα αὐτός λέγω καί κατά ἀπόρροια πρός ἡμέτερος εἶμι . p . 418b26 εἰμί δέ χρῶμα μέν δεκτικός ὁ ἄχρεος , ψόφος δέ ὁ ἄψοφος . δείκνυμι ὅτι οὐ εἰμί σῶμα ὁ φάος , ἀλλά οἷος χρῶμα ὁ ἀήρ , καί ὅτι ὁ ἀήρ δέχομαι οὗτος ὡς ἀλλότριος χρῶμα , ἐπιφέρω νῦν οἰκεῖος τίς ὁ εἴρω ὅτι ὁ ὀφείλω δέχομαι ὁ χρῶμα οὖον δεῖ αὐτός ἔχω οἰκέω χρῶμα . ἐπεί οὗτος ἐμμίγνυμαι οὐ ἐάω εἰλικρινής εἰμί ὁ ἐγγίγνομαι . δεῖ οὖν ὁ ἀήρ , εἰμί μέλλω διαπορθμευτικός εἰμί ὁ χρῶμα ὁ ὁ φάος ἢ ψόφος ἢ ὀσμή αὐτός ἀχρωμάτιστος εἰμί καί ἄψοφος καί ἄοσμος , καί οὗτος αἴτιος ἰός διά ὁ διαφανής ὁράω ὁ χρῶμα , ὁ αὐτός ἄχρεος εἰμί καί κατά ὁ οἰκεῖος φύσις . ὅθεν καί ἐν ὁ διαφανής ὁ λίθος , ἐν ὅς μέν εἄν σφοδρός ὑπάρχω χρῶμα οἷος μέλας ἢ ἐρυθρός , ἐμποδίζω ὁράω ὁ διαφαίνω , ἐν ὅς δέ οὐ ὑπάρχω τοιοῦτος , κακός ἐμποδίζω καί μᾶλλον ὁράω ὁ διά αὐτός ὁράω . διόπερ διά μέν λευκός ὕαλος ἀκριβῶς ὁράω , διότι ἐγγύς ἄχρους ὁ τοιοῦτος , διά δέ ὁ ἕτερος χρῶμα ἔχω κατά ὁ ἀναλογία ὁ χρῶμα · καί διαφάνεια γάρ εἰμί καί ὁ ἄλλος χρῶμα διαπορθμεύω ἢ μᾶλλον ἢ κακός . p . 418b28 ἄχρεος δέ εἰμί ὁ διαφανής καί ἀόρατος ἢ ὁράω . εἶπον ὅτι ὅς δεκτικός καί διαπορθμευτικός ὁ χρῶμα δεῖ εἰμί , τίς ποτός εἰμί οὗτος ὁ ἄχρεος ἐπάγω · ὁ γάρ δύναμις , φημί , διαφανής , ὅσπερ ἢ ἀόρατος εἰμί ἢ μόγις ὁράω μή παραγίγνομαι ὁ χρῶμα αὐτός · οὗτος δέ εἰμί ὁ φάος . οἷος ἀήρ διαφανής εἰμί κατά ἑαυτοῦ δύναμις , καί εἰμί οἷος χρῶμα αὐτός ὁ φάος , ὅταν μή ὁ φάος , ἢ οὐδέ ὅλως ὁράω , ὡς ἐν ὁ μεσονύκτιον , ἢ μόγις καί ἀμυδρός , ὡς εἰς ὁ λυκόφως · τότε γάρ ἀμυδρός καί φωτίζω ὁ ἀήρ καί ὁράω , οὔπω τέλειος γίγνομαι διαφανής . ἢ οὖν οὗτος ὁ μόγις ὁράω ἐκληπτέον , ἢ ὡς ὁ Ἀλέξανδρος δοκέω , ἐπί ὁ αὐτός ὁ ἀόρατος ἢ ὁ μόγις ὁράω , λέγω δή ὁ σκοτισμένος πάντῃ ἀήρ , ἐπεί δοκέω πως καί ὁ σκότος | ὑπό ὁ ὄψις κρίνω , εἰμί δέ οὗτος , καί ὁράω . γνωρίζω δέ ὑπό ὁ ὄψις ὁ σκότος , ὡς πολλάκις εἴρω , κατά ἀπόφασις ὁ στερέω ὁ φάος καί ὁ ὁρατής · ἕκαστος γάρ αἴσθησις κατά συμβαίνω καί ὁ στέρησις ὁ ἴδιος αἰσθητής ἀντιλαμβάνω . διά οὗτος καί μόγις ὁράω εἶπον , διότι οὖον κατά ἑαυτοῦ ἀλλά κατά συμβαίνω ὁρατός . σκοτεινός δέ λέγω ὁ σκοτίζω . p . 418b31 ὁ γάρ αὐτός φύσις ὁτὲ μέν σκότος ὁτὲ δέ φάος εἰμί . ὁ αὐτός φύσις ὁ διαφανής , τουτέστιν αὐτός ὁ ὑπόκειμαι , φάος εἰμί δεκτικός καί σκότος . φάος δέ εἶπον ὁ ἐνέργεια διαφανής καί σκότος ὁ δύναμις . εἰμί γάρ ὥσπερ χρῶμα αὐτός οὗτος · ὡς οὖν χιών λευκός λέγω ὡς λευκότης ἔχω οὗτος καί λέγω * * ἐπεί καί ὁ ἀνδριάς αὐτός οὗτος ἀνδριάς λέγω καί οὖον χαλκός . οὗτος δέ καί ἐν ὁ συνήθεια ὁ τόπος ὁ ἥλιος μετέχω ἥλιος λέγω · τίθημι γάρ , φημί , εἰς ὁ ἥλιος . καί αὐτός δέ οὕτως εἶπον . p . 419a1 οὖον πᾶς δέ ὁρατός ἐν φάος εἰμί , ἀλλά μόνος ὁ οἰκέω χρῶμα . εἶπον πρό ὀλίγος ὁρατός εἰμί χρῶμα τε καί ὅς λόγος μέν εἰμί εἶπον , ἀνώνυμος δέ εἷς ὄνομα , εἶτα εἶπον πῶς εἰμί ὁρατός ὁ χρῶμα , ὅτι κινητικός εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια διαφανής , καί διά οὗτος περί φάος ἄπειμι , ἐν ὅς καί διά ὅς ὁ χρῶμα εἰμί ὁρατός , μεταβαίνω νῦν ἐπί ὁ ὁράω παρά ὁ χρῶμα , ὁ οὐ εἰμί ἐν φάος ὁρατής · ἴδιος γάρ εἰμί οὗτος ὁ χρῶμα . καί καταλέγω οὗτος τίς εἰμί , οἷος μύκης , κέρας , κεφαλή ἰχθύς καί λεπίς , καί ὁ πυγολαμπίς καλέω καί ἁπλόος ὁ πυρώδης πᾶς καί λαμπρός . καί οὗτος ὁ μέν ἐν νύξ μόνος ὁράω , ὁ δέ καί ἐν νύξ καί ἐν ἡμέρα . καί καθόλου ὁ ὁρατής τέσσαρες εἰμί διαφορά . ὁ μέν γάρ αὐτός ἐν ἡμέρα μόνος ὁράω , ὁ δέ ἐν νύξ μόνος , ὁ δέ καί ἐν νύξ καί ἐν ἡμέρα , ὁ δέ ὅλως οὐδέ συνυπάρχω φύω ὁ σκότος . τίς δέ οὗτος ἕκαστος εἰμί , δῆλος ἐντεῦθεν . ὁ γάρ ὁρατής ὁ μέν εἰμί χρῶμα , ὁ δέ ἀνώνυμος , ὡς δέ εἷς ὄνομα ὀνομάζω οἱονεί χρῶμα τίς ἔχω ὁ λαμπρός . ὁ μέν οὖν χρῶμα μόνος ἐν ἡμέρα ὁράω , οὐδαμῶς δέ ἐν νύξ . ὁ δέ λαμπρός ὁ μέν ἐν νύξ μόνος ὁράω , ὁ δέ ἐν ἡμέρα μόνος , ὁ δέ καί ἐν νύξ καί ἐν ἡμέρα . ὁ μέν γάρ εἰμί αὐτός υπέρλαμπρος , ὁ δέ ἀμυδρός λαμπρός , ὁ δέ μέσος . ὁ μέν οὖν ἀμυδρός ἔχω ὁ λαμπρός μόνος ἐν νύξ ὁράω , οἷος πυγολαμπίς καί λεπίς καί ὁ ὅμοιος · οὗτος γάρ ἐν ἡμέρα ὁ λαμπρός οὖον φαίνω , νικάω ὑπό ὁ μείζων · ἔτι δέ καί ἀστήρ ὁ πλείων . ὁ δέ μέσος καί ἐν νύξ καί ἐν ἡμέρα , οἷος σελήνη καί τις ὁ ἄστρον , οἷος ὁ Ἑωσφόρος , ὅταν πρός ὁ ὁρίζων γίγνομαι ὁ ἥλιος καί αὐτός ὁ Ἑωσφόρος περίγειος εἰμί . ἔτι δέ καί πῦρ · οὗτος γάρ ὅσος δύναμαι ἀήρ τελειόω καί εἰς ἐνέργεια ἄγω ὁ διαφανής αὐτός , ὡς καί ὁ ἐν αὐτός χρῶμα δείκνυμι , ἐν δέ ὁ λοιπός ἑαυτοῦ μέν δείκνυμι , ἐκεῖνος δέ ὁ διαφανής οὐ ἄγω εἰς ἐνέργεια . ὅθεν αὐτός μέν ὁράω πόρρωθεν ἐν σκότος εἰμί , οὐδείς δέ ὁ περί ἐγώ χρῶμα . ἐν δέ ὁ ἡμέρα πάλιν ὁ πῦρ φαίνω ὡς μέν λαμπρός μηδείς δράω εἰς ὁ ἀήρ διά ὁ ἤδη ὑπό ὁ μείζων λαμπρός πάσχω , οὗτος δέ φαίνω τρόπος τις ὥσπερ καί ὁ λοιπάς ὁ χρῶμα , μᾶλλον δέ ὥσπερ καί ὁ σελήνη ὁ λαμπρός διά ὁ μή ἄγαν ἀμυδρός εἰμί φαίνω ἐν ἡμέρα · οὗτος δέ καί ὁ ὁ πῦρ , ὅταν μή πόρρω δείκνυμι φάος εἰμί . ὁ δέ υπέρλαμπρος μόνος ἐν ἡμέρα , οἷος ὁ ἥλιος , ἐπεί καί αὐτός ὁ ἡμέρα καί ὅς φάος αἴτιος . ὁ δέ οὖον πᾶς δέ ὁρατός ἐν φάος προσθετέον ὁ μόνος · οὖον γάρ πᾶς ὁ ὁρατός ἐν φάος μόνος ὁρατός , ἀλλά ἕκαστος , φημί , ὁ οἰκέω χρῶμα · ὁ γάρ χρῶμα ἐν μόνος φάος ὁρατής . προστίθημι δέ ὁ μόνος , ἐπεί καί ὁ λαμπρότης ὁ πυρός χρῶμα οὐ εἰμί ὁράω ἐν φάος , ἀλλά οὖον μόνος ἐν φάος , ἀλλά καί ἐν σκότος · ἀλλά οὐδείς οὗτος ὁ οἰκέω χρῶμα . ἓξ οὖν φημί καθόλου ὁ ὁρατός εἰμί , ὅς ὁ μέν πέντε λέγω , ὁ δέ ἕκτος παραλιμπάνω ἴσως ὡς προφανής . ὁ τε γάρ χρῶμα ὁρατής εἰμί ἐν φάος μόνος , ἄλλος δέ τις μόνος ἐν σκότος , ὡς πυγολαμπίς καί ὁ ὅμοιος , ὁ δέ καί ἐν σκότος καί ἐν φάος , ὡς σελήνη , πῦρ καί τις ὁ ἄστρον · ὁ γάρ πλεῖστος μόνος ἐν σκότος ὁράω , διά ὁ νικάω μόνος ὁ μείζων φάος ὁ ἥλιος . ἔτι δέ ὁρατός φημί καί ὁ ἐνέργεια διαφανής , τουτέστι ὁ πεφωτισμένος ἀήρ · ὡς γάρ δείκνυμι ἔμπροσθεν , οὐδείς ἄλλος κρίνω ὅτι ἡμέρα εἰμί ἢ ὁ ὁράω . πρός οὗτος καί ὁ δύναμις διαφανής , τουτέστι ὁ σκότος , ὁρατός εἰμί φημί ὁ ἀπόφασις . εἰμί δέ ἐπί οὗτος ἕκτος γένος ὁ ὁρατής ὁ ἥλιος ὁ μάλιστα πᾶς φανός , ὅς οὔτε ἐν σκότος εἴρω φαίνω ἀφανιστικός γάρ ὁ σκότος εἰμί ) οὔτε ἐν ἡμέρα · αὐτός γάρ ὁ ἡμέρα εἰμί ποιητικός . καί πᾶς δέ ὁ παρά ὁ χρῶμα καί ὁ σκότος αὐτός ἑαυτοῦ ὁ ὁράω αἴτιος εἰμί ὡς φωτοειδής . ἐν γάρ νύξ ὁ χρῶμα ὁ πυγολαμπίς ὁ ὁ λεπίς ἢ ὁ ἄλλος οὐ ὁράω , ἀλλά ἐν ἡμέρα . οὖον γάρ οὗτος ὁ λαμπρός αὐτός δύναμαι ποιέω διαφανής ὁ ἀήρ , ὡς καί ὁ χρῶμα ὁ κατά ὁ ἄλλος σῶμα αὐτός διαπορθμεύω , ἀλλά τοσοῦτος ἐξισχύω , ὅσος ἑαυτοῦ μόνος ἐμφανής ποιέω , οὐκέτι μέντοι καί ὁ χρῶμα . p . 419a6 διά ὅς μέν οὖν αἴτιος οὗτος ὁρατής , ἄλλος . διά ὅς , φημί , αἴτιος ὁ ἐν νύξ ὁράω ὁράω , οὖον ὁ πάρειμι εἰμί λόγος λέγω . ἐν γάρ ὁ περι αἴσθησις καί αἰσθητής λέγω ὅτι φύω ὁ ἀήρ ὑπό ὁ λαμπρός φωτίζω , οἷος εἰμί ὁ οὐράνιος · οὗτος οὖν οὗτος μετέχω ἀμυδρός φωτίζω νύκτωρ ὁ περί αὐτός ἀήρ , ὁπηνίκα μή ὑπό ὁ μᾶλλον λαμπρός καταλάμπω ἀφανής ὁ οὗτος φάος ποιέω . τοσοῦτος δέ φωτίζω , ὡς ἑαυτοῦ μόνος διαδείκνυμι , ἐπεί καί ὁ πῦρ πολύς | μέν εἰμί φωτίζω ὁ διαφανής ἐπί τοσοῦτος ὡς καί χρῶμα ὁράω δύναμαι , ὀλίγος δέ εἰμί μέχρι ὁ αὐτός μόνος ὁράω ὁ διαφανής φωτίζω , κἀν πολύς μέν εἰμί πόρρω δέ , οὐ ἐξισχύω ὁ μέχρι ἐγώ ἀήρ διαφανής ποιέω , ἀλλά ἑαυτοῦ μόνος δείκνυμι . τοιοῦτος δέ εἰμί καί ὁ ἄστρον ἐν ὁ νύξ · ἐν γάρ ὁ ἡμέρα ὁ ὁ ἥλιος φάος οὐ ἐάω αὐτός σαίνω . καίτοι ἀεί ὁ ὁ ἥλιος φάος καταλάμπω ὁ οὐράνιος · ὡς γάρ καί ἔναγχος εἶπον , βραχύς τίς μόριον ὁ ἀήρ εἰμί ὁ σκιάζω . ἀλλά εἰμί καί ἐν νύξ καί ἐν ἡμέρα ὁ φάος ὁ ἡλιακός ὁ οὐράνιος πᾶς δέχομαι , διά τίς μή ὁράω νύκτωρ ὁ οὐράνιος φωτίζω ; διά τίς δέ νύξ ὁ ἀστήρ ὁράω ; τίς γάρ μᾶλλον μετά ἡμέρα ὁ φάος αὐτός ἀποκρύπτω ὁ ἥλιος ἢ ἐν νύξ , εἰμί γε ἀεί καταλάμπω ὑπό ὁ ἥλιος ; φημί οὖν ὁ κῶνος ὅς σκιά περί ἐγώ χέω οὐ οἷος τε εἰμί ὁ ὑπέρ ὁ σκιά παρά ἑκάτερος πεφωτισμένος ὁράω ἀήρ , ὁ μέντοι ἄστρον καί οὗτος ὁ λαμπρός ἑαυτοῦ ἐγώ ἀπαγγέλλω , ὡς εἴρω . ὅτι δέ οὐδείς ἀδύνατος οὗτος συμβαίνω , δῆλος ἐντεῦθεν . πολύς γάρ πυρός ἀήρ τις λαμπρῶς φωτίζω , ὅσπερ ἤδη εἶπον , ὁ πόρρωθεν εἰμί ὁ μέν πεφωτισμένος οὐ ὁράω ἀήρ , αὐτός δέ ὁ πῦρ ἔστω ὅτε ὁράω · ὁ δέ ὁ ἀστήρ ἐν νύξ ὁράω , καίτοι καταλάμπω ὑπό ὁ ἥλιος , αἴτιος ὁ μή διακρίνω ἄγαν ὑπό ὁ ἡλιακός ἀκτίς ὁ ὀπτικός αἰσθητήριον . καί ὅτι οὗτος εἰμί αἴτιος , μανθάνω ἄν ἐντεῦθεν · ὁπηνίκα μέν γάρ ἐν ὁ μεσημβρία εἰμί ὁ ἥλιος , οὐ οἷος τε εἰμί ἀτενής εἰς ὁ δίσκος αὐτός ἀποβλέπω , ἄγαν , ὡς εἶπον , ὁ ὀπτικός πνεῦμα διά - κρίνω · ὁπόταν δέ πρός ὁ ὁρίζων ὅς , καί μάλιστα ὅταν εἰμί ἀχλυώδης ὁ ἀήρ , ὁ τηνικαῦτα ἀτενής εἰς ὁ δίσκος ἀποβλέπω δύναμαι , καί ἀκριβῶς αὐτός ὁράω , διά ὁ <δι᾿> ἀχλύς αὐτός ὁράω , καί μή ὁ ὄψις · ὁ αὐτός δέ καί ἐν νύξ γίγνομαι ὁ ἀκτίς μή φοιτάω εἰς ὁ περί ἐγώ ἀήρ διά ὁ ἐκ ὁ γῆ ἀντίφραξις . ἀμελέω γοῦν καί ἐν καθαρός αἰθρία εἶμι τις ἐν βαθύς κατέρχομαι φρέαρ , ἄστρον , καίτοι ὑπέρ ὁ φρέαρ οὐ ὁράω . ὁ γάρ ἐν ὁ βάθος ὁ φρέαρ σκιά δίκη νύξ συγκρίνω ὁ ὄψις καί μή ἐάω ὑπό ὁ φάος διακρίνω , ἀντιλαμβάνω ποιέω ὁ ὁρατής . καί ἐκ οὗτος δέ ἄν τις συλλογίζομαι ὅτι μή ἐξέρχομαι τίς ἐκ ὁ ὄμμα , ὅσπερ ὁ αἰσθητής ἀντιλαμβάνω , ἀλλά ὡς ἐπί ὁ ἄλλος αἴσθησις εἰς αὐτός φοιτάω ὁ αἰσθητήριον ὁ ὁρατός . εἰμί γάρ ἔξειμι ὄψις , ὅσος δηλονότι εἰς μῆκος πρόειμι1 , ἀσθενής γίγνομαι καί οὗτος ὁ φάος προσβάλλω μᾶλλον ἄν διακρίνω · νῦν δέ οὐδέ ἐν νύξ μέχρι ὁ ἀπλανής φθάνω ὑπό ὁ ἐκεῖσε φάος διακρίνω . καί ὅταν ἐκ ὁ φρέαρ τις ἀποβλέπω , ἐσθίω γίγνομαι ὁ ὄψις ὑπέρ ὁ φρέαρ , ἔνθα ὁ φάος εἰμί προσβάλλω , ὁμοίως διακρίνω , καί οὗτος δέ εἄν οὐκέτι δέ εἄν οὐ ] ἐσθίω ὁ ἄστρον ὁράω . νῦν δέ ὁράω · οὐ ἄρα διακρίνω . δῆλος οὖν ὅτι διακρίνω τότε ὁ ὄψις , ὅταν ὁ φάος αὐτός ὁ ὀφθαλμός προσβάλλω . διό καί ὁ ἐν ὁ φρέαρ , ἅτε δή σκιά περί αὐτός εἰμί καί ὁ φάος ὁ ὄμμα μή προσβάλλω μηδέ διακρίνω αὐτός οἷος τε εἰμί ὁ ὁ ὁρατής ἐνέργεια δέχομαι , ὅσπερ καί ἐν ὁ νύξ συμβαίνω . p . 419a7 νῦν δέ ἐπί τοσοῦτος φανερός εἰμί , ὅτι ὁ μέν ἐν φάος ὁράω χρῶμα · διό καί οὐ ὁράω ἄνευ φάος . ὅτι2 ὁ ἐν φάος ὁράω χρῶμα , πρόδηλος , διότι ἐν νύξ οὐ ὁράω ὁ χρῶμα , ἀλλά φάος παρουσία . ὁ μέν γάρ φάος ἕξις εἰμί ὁ διαφανής , ὁ δέ χρῶμα ὁ ἐνέργεια εἰμί ὁ κατά ὁ ἕξις τελειωτικός . πάρειμι γάρ ὁ χρῶμα γίγνομαι καί ὁ διαφανής ἐνέργεια διαπορθμευτικός ὁ χρῶμα . διόπερ καί ὁ αὐτός ὁρισμός εἰμί χρῶμα , ὁ κινητικός εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια διαφανής , ἐνέργεια δηλονότι κατά ὁ ἕξις , κινητικός δέ ἀντί ὁ τελειωτικός καί προχειριστικός ὁ ἐνέργεια . p . 419a11 σημεῖον δέ οὗτος φανερός · ἐάν γάρ τις τίθημι ὁ χρῶμα ἐπί αὐτός ὁ ὄψις , οὐ ὁράω . σημεῖον λέγω οὖον ὁ εἰμί ὁ φάος ἐντελέχεια ὁ διαφανής , ἀλλά ὁ ὁ χρῶμα ἐν φάος ὁράω καί κινητικός αὐτός ἵημι ὁ κατά ἐνέργεια διαφανής , ὅτι ἐάν ἐπί αὐτός ὁ αἰσθητήριον , ὁ ὀφθαλμός λέγω , τίθημι ὁ χρῴζω , οὐ ὁράω αὐτός . οὖον γάρ ὁράω ἐγχράω ὁ λήμη , οὗτος δέ οὐ ὡς οὐ εἰμί ὁ ὀπτικός αἰσθητήριον εἰμί γάρ ) ἀλλά ὡς ὁ μεταξύ μή εἰμί , λέγω δή ὁ διαφανής , ὅσπερ φύω ὑπό ὁ χρῶμα κινέω , καί συνεχής εἰμί ὁ τε ὁρατός * * * Δημόκριτος εἶπον 〈 ὅτι 〉 εἰμί εἰμί κενός ὁ μεταξύ ὁ ὁράω καί ὁ ὁρατής , πολύς εἄν ἀκριβής ὁράω ὁ ὁράω , ὥστε κἀν εἰμί μύρμηξ εἰμί ἐν ὁ οὐρανός , ὁράω εἄν μηδείς ἐμποδίζω μεταξύ σῶμα . οὖον γάρ μόνος , φημί , οὐ εἄν ἀκριβής ὁράω , εἰμί εἰμί ὁ μεταξύ κενός , ἀλλά οὐδέ ἄν ὅλως ὁράω μή εἰμί ὁ διαπορθμεύω ὁ ἐνέργεια ὁ ὁρατής εἰς ὁ ὄμμα . εἶτα καί κατασκευάζω οὗτος διά ὁ ἑξῆς . πάσχω γάρ τίς , φημί , ὁ αἰσθητήριον γίγνομαι ὁ ὁράω . εἰμί πάσχω τίς ὁ αἰσθητήριον ἀντιλαμβάνω ὁ ὁρατής πάθος δέ δῆλος ὅτι ὁ τελειωτικός ) , ἀνάγκη πᾶς ἢ ὑπό αὐτός ὁ χρῶμα πάσχω αὐτός ἢ ὑπό ὁ μεταξύ πάσχω , οὗτος δέ εἰμί ὁ φωτίζω ἀήρ παράκειμαι τε καί ἅπτω ὁ αἰσθητήριον · ὥστε ὁ μεταξύ δήω καί κινέω καί κινέω δύναμαι . ὁ δέ κενός οὖον τοιοῦτος · ὥστε εἰμί κενός εἰμί , οὐδείς ἄν ὁράω . | ἀπορέω 12r δέ ἐνταῦθα εἰκότως , ὅτι εἰμί οὐ ἄν ὁράω τις μή εἰμί μεταξύ , πῶς ὁ ὑπόχυμα συνιστάω περί ὁ κερατοειδής ἔξω ὁ ὑγρός ὁράω μηδείς εἰμί μεταξύ ἀήρ ; οἷος γάρ ἄν ἔχω χρῶμα ὁ συνίστημι χυμός , τοιοῦτος δοκέω ὁράω πᾶς ὁ ἔξωθεν ὁ ἐν αὐτός χρῶμα ὁ ἔξω προσάπτω . ὁράω δέ δοκέω καί κωνωπεῖον ἔξω πολλάκις παχύς εἰμί ὁ ἐν ὁ ὄμμα χυμός . ὅς ὁ αἴσθησις ὁράω οὗτος ἔξω νομίζω εἰμί . ῥητέος οὖν πρός οὗτος ὅτι ὁ ὀπτικός πνεῦμα ἐν ὁ κρυσταλλοειδής ὑγρός ὁ κρίσις ὁ ὁρατής ποιέω . δείκνυμι γάρ ὁ ἰατρός ὅτι ἐκεῖ ὁ κρίσις γίγνομαι ἐκ ὁ ἀνατομή . ὁ δέ κρυσταλλοειδής ὑγρός εἴδομαι εἰμί δῆλος · ὅτι οὖον μόνος ὁ χιτών ὁ τε κερατοειδής καί ὁ ῥαγοειδής καλέω , ἀλλά καί ὁ ᾠοειδής ὑγρός , ὅσπερ καί αὐτός διαφανής ὑπάρχω . οὗτος οὖν ὁ ᾠοειδής ὑγρός διαφανής εἰμί ὥσπερ καί ὁ κρυσταλλοειδής μεταξύ γίγνομαι ὁ τε ὀπτικός πνεῦμα , ὅσπερ ἐν ὁ κρυσταλλοειδής ποιέω ὁ κρίσις , καί ὁ ἐπίχυμα , ὅς περί ὁ κερατοειδής συνίστημι · ὥστε εἰμί καί ἐνταῦθα ὁ μεταξύ . διά οὗτος δέ ὁ ἐντός χρῶμα ἔξω ὑπολαμβάνω , ἐπεί καί ὅταν διά ὕαλος χρώζω ὁράω τις , τοιοῦτος χρῶμα ἔχω ἐκεῖνος νομίζω οἷος καί ὁ ὕαλος . οὗτος δέ διότι ; ὡς δείκνυμι , ὁ ἐπί ὁ ἐπιφάνεια χρῶμα οὗτος εἰμί ὁ ὁρατός · ὁ δέ ἐν ὁ βάθος οὐ ὁράω , ἀλλά ἐάν εἰμί ὁ ὁράω διαφανής , δοκέω ὁ αὐτός χρῶμα χρῴζω ὁ βάθος , οἵῳπερ καί ὁ ἐπιφάνεια . καί ἐάν ἄλλος τίς παρατίθημι ἀμυδρός χρῶμα χρῴζω , ἐκεῖνος τοιοῦτος φαίνω . ἐπεί οὖν διά ὁ χυμός ὁ συνίστημι χρώζω εἰμί ὁράω , δοκέω καί ὁ ἔξω ὁ αὐτός χρῴζω χρῶμα . καί διά οὗτος λέγω ὁ δεκτικός χρῶμα ἄχρεος δήω εἰμί , ἵνα μή ὁ αὐτός χρῶμα ἐμποδίζω ὁ ὁρατός ὁράω τοιοῦτος οἷος εἰμί . ἀλλά καί πρός ὁ εἴρω πάλιν ἐπαπορέω καί φημί ὅτι , εἰμί ἀρκέω ὁ ᾠοειδής ὑγρός ἀναπληρόω ὁ ὁ μεταξύ χρεία , καί διά οὗτος ὁράω ὁ συνίστημι χυμός περί ὁ κερατοειδής , ἐσθίω καί ὁ λήμη ἅπτω ὁ ὀφθαλμός καί ἀπλόος πᾶς ὁρατός μή ἐμποδίζω ὁ ὁράω διά ὁ μή εἰμί μεταξύ ἀήρ , ἀλλά ὁράω · ἀναπληρόω γάρ ἐσθίω ἐν οὗτος ὁ ὁ μέσος χρεία ὁ ᾠοειδής ὑγρός . φημί οὖν ὅτι ὥσπερ ὁ ἀήρ δέχομαι ὁ φάος γίγνομαι ἐνέργεια διαφανής , οὗτος καί πᾶς ὁ διαφανής . ὅταν οὖν ὁ λήμη προσφέρω ὁ ὀφθαλμός , ἐπισκοτέω καί οὐ ἐάω ὁ ἐν ὁ ὀφθαλμός διαφανής ὑγρός δύναμις δέχομαι ὁ φάος γίγνομαι δύναμις ] διαφανής ἐνέργεια . ὁ δέ χυμός ὁ συνίστημι διαφανής εἰμί διαβιβάζω ὁ φάος ἐπί ὁ ὑγρός · ὅθεν ἐάν μύω , οὐκέτι ὁράω ὁ χυμός διά ὁ ἀντιφράσσω ὁ φάος ὁ βλέφαρον . καί αὐτός δέ ὁ χυμός ὅταν παχύνω , οὐκέτι ὁράω , καί οὐδέ ἄλλος τίς ὁράω ἐάω ἀντιφράσσω ὁ φάος . ὅταν δέ παχύνω ὁ χυμός ὀλίγος εἰμί , ὡς μή ὅλος ἀπολαμβάνω ὁ κόρη , ὁ μέν κατά αὐτός μέρος ὁ ὑγρός μή γίγνομαι διαφανής οὐκέτι ὁράω ὁ κατά ἐκεῖνος ὁ μέρος προσπίπτω ὄψις , ὥστε σκότος εἰμί κατά ἐκεῖνος ὁ μέρος , ὁ δέ πέριξ ὄψις συμβαίνω ὁράω ὁ ὁ μικρός εἰμί ὁ φαντασία ὁ κωνωπεῖον παρέχω . ἀλλά εἰμί ὁ λήμη ἐπιτίθημι διά ὁ μή εἰμί διαφανής ἀντιφράσσω ὁ φάος , ἐσθίω , εἴπερ ἐπινοέω ὑελίνη λήμη ἢ ἐκ ἄλλος διαφανής ὕλη , μή ἐμποδίζω ἐπιτίθημι ἐν ὁ ὀφθαλμός , ὥστε ὁράω αὐτός · ἀλλά ἐσθίω , ἄν εἰς αὐτός ὁ ὄμμα ἐπιτίθημι , ὁράω , ὅσπερ καί συμβαίνω . ἐάν γάρ ἐν αὐτός ὁ σφέκλον προσκολλάω ὁ ὄμμα , ὁράω διά αὐτός , ἀλλά δείδω μή πλήσσω ὁ ὄμμα ὁ ἀφίημι , αὐτόματος οὐ ἀνέχω ὁ ἁφή , ἀλλά συγκλείω ὁ βλέφαρον · ὡς εἰμί γε καρτερέω ἀτενής ὁ ὄμμα ἔχω προσπελάζω αὐτός διαφανής τις , ὁράω πάντως , ὥσπερ οὖν καί ὁ ἀήρ ἅπτω ὁ ὄμμα ὁράω , ἀλλά καί ὁ ἐν ὕδωρ καταδύω ὁράω ὁ ἐν βάθος , ὁ ὄμμα αὐτός προσεχῶς ὁ ὕδωρ ἅπτω · ἀλλά ὅταν σκληρός εἰμί τίς ὅς μέλλω θιγγάνω ὁ ὄμμα , αὐτόματος δείδω μή βλάπτω ἐκ ὁ ἁφή καί ὁ βλέφαρον συγκλείω . καί διά οὗτος συμβαίνω , ἄν διαφανής εἰμί ὁ λήμη , μή ὁράω διά αὐτός , οὖον μέντοι διά ὁ επιαυτος κἀν ἀτενής εἰμί ὁ ὄμμα , μή εἰμί διαφανής οὐ ὁράω διά αὐτός . p . 419a21 διά ὅς μέν οὖν αἴτιος ὁ χρῶμα ἀναγκαῖος ἐν φάος ὁράω , εἴρω . διότι κινητικός εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια διαφανής , ὁ δέ κατά ἐνέργεια διαφανής φάος γίγνομαι παρουσία . πῦρ δέ ἐν ἄμφω ὁράω , καί ἐν σκότος καί ἐν φάος . διά οὗτος ὁ πῦρ οὖον μόνος ἐν φάος ὁράω , ἀλλά καί ἐν σκότος , διότι ἔχω . φωτιστικός ἐνέργεια οἷος τε εἰμί ἀπαγγέλλω αὐτός ὁ χρῶμα . καί οὗτος ἐκ ἀνάγκη · ὁ γάρ διαφανής ὑπό οὗτος γίγνομαι διαφανής . φύω γάρ καί ὁ ὁ πυρός οὐσία ὁ δύναμις διαφανής ποιέω ἐνέργεια διαφανής · διό καί ὁράω ἐν νύξ πυρός εἰμί ὁ χρῶμα . ἀλλά οὖον οὗτος φημί ὅτι διά οὗτος ὁράω , ἐπεί γίγνομαι ὁ ἀήρ ἐνέργεια διαφανής διαπορθμεύω αὐτός ὁ ἐνέργεια Τῖς ὄψις ( καί γάρ καί πόρρωθεν εἰμί ὁ πυρός καί μή δράω εἰς ὁ περί ἐγώ ἀήρ ὅμως ὁράω , καί ὁ πυγολαμπίς καί ὁ πολύς ὁ ἀστήρ ) , ἀλλά ὅτι , εἰμί φύσις ἔχω ὁ πῦρ εἰς ἐνέργεια ἄγω ὁ διαφανής , ὡς διά αὐτός ὁ ὁρατός φαίνω , πόσος μᾶλλον αὐτός ὁράω καί ἐν νύξ . ὁ αὐτός δέ φημί καί ἐπί ὁ ἐν νύξ πᾶς ὁράω · καί γάρ καί ὁ πυγολαμπίς εἰμί πλησίος πάνυ γίγνομαι καί ἀποτίθημι ἐν ὁ χείρ , δείκνυμι ὁ μόριον ὁ χείρ χρῶμα ἐν ὅς ἀποτίθημι · ἀλλά ἐπεί πάνυ ἀμυδρός αὐτός εἰμί ὁ φάος , δοκέω ὅλως μηδείς εἰς ὁ ἀήρ δράω . p . 419a25 | ὁ δέ αὐτός λόγος καί περί ψόφος καί ὀσμή εἰμί . μετά ὁ περί ὁ ὁρατής λόγος μέτειμι εἰς ὁ περί ὁ ἀκουστής , καί οὕτως εἰς ὁ περί ὁ ὀσφραντός , τάξις προέρχομαι ἀπό ὁ τέλειος ἐπί ὁ ἀτελής . ζητέω δέ ἄν τις πῶς ἄνω εἶπον ὡς ἐκ ὁ ἀτελής καί κοινός ἄρχω δήω , μή ἀπό ὁ ἁφή ἄρχω ὁ διδασκαλία οὗτος γάρ κοινός ὁ αἴσθησις καί ὁ τάξις ἔσχατος καί ἄτιμος ) , ἀλλά ἀπό ὁ ὄψις , ὅστις ὁ ἄλλος καί μερικός εἰμί καί τέλειος . φημί οὖν ὅτι ἄνω λέγω ἐκ ὁ κοινός καί ἀτελής δήω ἄρχω , ὡς σαφής εἰμί ὁ κοινός · δεῖ δέ ἀπό ὁ σαφής ἄρχω , σαφής δέ ὁ φυτικός ὁ λογικός , μᾶλλον δέ καί ὁ αἰσθητικός · νῦν μέντοι ἐπί ὁ αἴσθησις παράδοξος συντρέχω ὁ ὁ τέλειος αἴσθησις καί μερικός οὗτος καί σαφής εἰμί . σαφής γοῦν πᾶς ὁ ὄψις , ἐπεί καί ὁ ὁρατός , λέγω δή ὁ χρῶμα , καί ὁ ἁπτός καί ὁ ἄλλος αἰσθητής σαφής . διά οὗτος οὖν οὗτος χράω ὁ τάξις ὁ διδασκαλία . καί εἶπον περί ὁρατής μέτειμι ἐπί ὁ ἀκουστής · οὗτος γάρ εἰμί ὁ ὁ ἀκοή ἀντίκειμαι · καί οὕτως εἴρω ὁ ὀσφραντός . περί οὖν ψόφος , φημί , καί ὀσμή ὁ αὐτός λόγος , ὥσπερ καί ἐπί ὁ ὁρατής . τίς δέ ὁ αὐτός λόγος , σαφῶς ἐπάγω , ὅτι καί οὗτος κινητικός εἰμί τις μεταξύ αὐτός τε καί ὁ οἰκέω αἰσθητήριον , ὅς κινέω , ὁ μεταξύ λέγω , καί ὁ αἰσθητήριον αὐτός κινέω . ὥσπερ γάρ ὁ ὁ ὁρατής ἐνέργεια διαπορθμεύω διά ὁ μεταξύ ἐπί ὁ αἰσθητήριον καί οὐ αὐτός ἅπτω αὐτός , οὗτος καί ὁ ὀσφραντός καί ὁ ἀκουστός διαπορθμεύω ἐπί ὁ αἰσθητήριον αὐτός διά ὕδωρ ἢ διά ἀήρ · ἄμφω γάρ ὥσπερ ἔχω ὁ διαφανής δύναμις , οὗτος καί ὁ διηχή καί δίοσμος . ὅτι γάρ καί ἐν ὕδωρ εἰμί ὁ δύναμις οὗτος , ὁ διηχής τε καί ὁ δίοσμος , δηλόω ὁ ἰχθύς ὁ τε ψόφος φεύγω καί ὁ ὀσμή ὁ δέλεαρ ἐφέπω . ὁ γοῦν παρά ἐγώ ἐν ὁ λίμνη ὁ ἰχθύς ἀγρεύω ψοφέω εἴωθα ἐν ὁ σανίς ὁ ἀκάτιον , ἵνα ὁ ἰχθύς ἐπί ὁ δίκτυον εἰσέρχομαι . ὅτι δέ καί ὀσφραίνομαι , δῆλος μέν ἐκ ὅς καί νύκτωρ ἀγρεύω . ἔπειτα εἰμί ὄψις καί ἀκοή ἐναργής μετέχω , ἀδύνατος δέ ὁ τέλειος μετέχω ὁ μή μετέχω ὁ ἀτελής , ἀτελής δέ ὁ ὄσφρησις , καί οὗτος ἄρα μετέχω . εἰμί ἄρα καί ἐν ὁ ὕδωρ οὖον μόνος ὁ διηχής ἀλλά καί ὁ δίοσμος δύναμις . καί ἐγώ δέ καταδύω ἐν ὕδωρ αἰσθάνομαι ὁ ἄνωθεν βοῦς · ὁ μέντοι ὀσμή οὐ αἰσθάνομαι ἐν ὕδωρ , ὥσπερ ὁ ἰχθύς , ἐπεί πᾶς μέν ὁ ἀναπνέω ὁ ἀναπνέω ὀσφραίνομαι , ἐν δέ ὕδωρ ἀναπνέω οὖον δυνατός ἀήρ οὐ εἰμί · ὁ δέ ἰχθύς οὐ ἀναπνέω , ἐπεί μηδέ πνεύμων ἔχω . διά ὅς δέ αἴτιος πᾶς ὁ ἀναπνέω οὐ ἄνευ ὅς ἀνα - πνέω περιρραίνω , εἴρω ἐν ὁ περί ὄσφρησις λόγος . ὅτι δέ καί ὁ ὀσμή καί ὁ ψόφος ὁ διαπορθμεύω δήω , δῆλος · ἐάν γάρ τις , φημί , ὁ ὀσφραντός αὐτός ὁ αἰσθητήριον προσάγω , ὥστε ἐφάπτω , οὐ ὀσφραίνω · οὐδέ γάρ ὁ ῥίς εἰμί ὁ αἰσθητήριον , ἀλλά ἐντός ὁ μαστοειδής ὁ ἐγκέφαλος ἀπόφυσις · ἐάν οὖν τις διά ὁ ῥίς λεπτόν ποιέω ὁ ὀσφραντός ἐπί οὗτος διάγω , ὡς ἅπτω αὐτός , οὐ αἰσθάνομαι . ὁμοίως οὐδέ ὁ οὖς εἰμί ὁ ἀκουστικός αἰσθητήριον , ἀλλά ὁ ἐντός μῆνιγξ ὁ ὁ ἐν οὗτος πνεῦμα · πρός ὅς ὁ ἀκουστός εἰμί προσάγω , οὐ αἰσθός - σέτα . δῆλος δέ οὗτος καί ἐπί ὁ ὄψις . εἰμί οὖν ὁ τρεῖς οὗτος αἴσθησις δήω ὁ μεταξύ καί ἄνευ οὗτος οὐ αἰσθάνομαι , δῆλος ὅτι καί ὁ λοιπός , ὡς δείκνυμι , εἰμί καί δοκέω οὗτος ἀμέσως ὁ αἰσθητής θιγγά - νοέω πάσχω ὑπό αὐτός . p . 419a30 περι δέ ἁφή καί γεῦσις ἔχω μέν ὁμοίως , οὖον φαίνω δέ · διά ὅς δέ αἴτιος , ὕστερος εἰμί δῆλος . ομοίως , φημί , καί ἁφή καί γεῦσις διά τις μεταξύ ὁ γεύστης . καί ἁπτός ἀντιλαμβάνω · δοκέω δέ οὗτος μή δήω ὁ μεταξύ . διά τίς δέ δοκέω μή χράομαι ὁ μεταξύ ἀήρ , ἐν ὁ περί ἁφή λόγος εἴρω . καί γάρ οὗτος ὁ μεταξύ οὐ ἔξωθεν ὥσπερ ὁ ᾦον , διό καί ἄδηλος . ὁ δέ μεταξύ ψόφος μέν ἀήρ , ὀσμή δέ Ἀνώ - νυμον . νῦν μέν ὁ ἀήρ λέγω μόνος διαπορθμευτικός εἰμί ὁ καί γάρ καί ὁ ἰχθύς ψόφος ἐπαίω , ὡς εἶπον . ὅτι δέ ὁ γῆ οὔτε ὁ δίοσμος , οὔτε ὁ διηχή δύναμις ἔχω , δῆλος ἐντεῦθεν · εἰμί γάρ τις κῆρ ἢ πηλός ἢ γεώδης τις ἀποφράσσω ὁ οὖς ἢ ὁ ῥίς , οὔτε ἀκούω οὔτε ὀσφραίνομαι . ἀνώνυμος δέ λέγω ὁ κοινός ἀήρ καί ὕδωρ δύναμις , κατά ὅς ὁ ὀσμή διαπορθμεύω · ὁ μέντοι μεταγενής , ὅς εἰμί Θεόφραστος , τίθημι αὐτός ὄνομα ὁ δίοσμος . ὥσπερ καί ὁ ὁ ἦχος διαπορθμευτικός ὁ διηχής , καθάπερ καί Ἀριστοτέλης ὁ διαφανής ὁ ὁ χρῶμα διαπορθμευτικός δύναμις . p . 419b4 εἰμί δέ δισσός ὁ ψόφος · ὁ μέν γάρ ἐνέργεια τις , ὁ δύναμις . ὥσπερ ἐπί ὁ ὄψις δισσός λέγω εἰμί ὁ ὁρατός , ὁ μέν ἐνέργεια ὁ δέ δύναμις ὁ γάρ χρῶμα φάος μή πάρειμι δύναμις εἰμί ὁρατός ) , οὕτως καί ἐπί ὁ ἀκουστής , οὗτος δέ εἰμί ὁ ψόφος , ὁ μέν ἐνέργεια εἰμί ὁ δέ δύναμις · ὁμοίως δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος αἰσθητής . τίς δέ εἰμί ὁ δύναμις ψόφος , δείκνυμι χωρίζω ὁ ψοφέω ὁ μηδέ ὅλως δύναμαι ψοφέω . ἐν οὖν ὁ δύναμαι ψοφέω , οὗτος δέ εἰμί ὁ στερεός καί λεῖος , ἐν οὗτος εἰμί ὁ δύναμις ψόφος , ὅταν μή ἐνεργής , καθό εἰμί ψοφητικός · ὁ γάρ ἐπιτηδειότης αὐτός ὁ δύναμαι ψοφέω , οὗτος εἰμί ὁ δύναμις ψόφος · ὅταν δέ δύναμαι ποιέω , οὗτος εἰμί ὁ ἐνέργεια . εἰμί δέ δισσός ὁ ψόφος . περί ψόφος πρόκειμαι εἶπον , ἐπεί καί περί ἀκοή , δέ πρῶτος περί ὁ ἀντίκειμαι εἶπον , ἀντίκειμαι δέ ὁ ἀκοή ὁ ψόφος . λέγω οὖν ὅς καί ἐν ὁ περι οὐρανός εἶπον , ὅτι εἰμί ὁ ψόφος , ἵνα σύντομος εἶπον , πληγή ἀήρ τοῖος γίγνομαι . δεῖ γάρ πρός ὁ γίγνομαι ψόφος δύο σκληρός καί λεῖος σῶμα ἀθρόος συνέμπτωσις πρός Μήλα γίγνομαι . ἐν γάρ οὗτος ὁ ἐναπολαμβάνω ἀήρ ἀθρόος ἐκθλίβω βίαιος ποιέω ὁ ἦχος . οὔτε γάρ ὁ μαλακός ὁ σῶμα ψοφέω , οἷος σπόγγος , ἔριον , οὔτε ὁ σκληρός μέν , μή ἀθρόος δέ προσκρούω ἀλλά ἠρέμα καί κατά μικρός · φθάνω γάρ κατά μέρος οἷος θρύπτω ὁ ἀήρ . διό δεῖ ὁ σφοδρός ὁ σκληρός σῶμα συνέμπτωσις , ἵνα πολύς ἐναπολαμβάνω μεταξύ , ὅς ἐναπολαμβάνω καί ἀθρόος ἐξωθέω ποιέω ὁ ψόφος · φθάνω γάρ ὁ πληγή ὁ ἔξοδος αὐτός ἀποκλείω καί ἀθρόος ἐκπυρηνίζω . ὁ δέ μαλακός οὖον ψοφέω , διότι οὐ οἷος τε εἰμί ἀθρόος ἐξωθέω ὁ ἐναπολαμβάνω ἀήρ · διά γάρ ὁ πόρος μανός γάρ εἰμί ὁ μαλακός ) κατακερματίζω ἔξειμι . δεῖ δέ καί λειότης ὁ πλήσσω , καί μάλιστα πρός ὁ πλείων γίγνομαι ὁ ψόφος , διότι πᾶς ὁ ἐναπολαμβάνω ἀήρ ἀθρόος ἐκθλίβω , ἐν δέ ὁ μή λεῖος κατακερματίζω ἐν ὁ κοίλωμα πλείων εἰμί καί οὐ ἀθρόος ἔξειμι . ὁ δέ ἠχεῖον καί ὁ κύμβαλον πλήσσω ἐπίμονος ποιέω ὁ ψόφος . οὗτος δέ διά ὁ κοιλότης . ἀπολαμβάνω γάρ ὁ ἀήρ ἐν ὁ κοιλότης , ὅς εἴλω ἐπί πολύς περί ὁ κοίλωμα ἐξέρχομαι μή δύναμαι παρατείνω ὁ ψόφος . καί ἐν ὁ κυρτός δέ ἑαυτοῦ μέρος πλήσσω ὁ κώδων ἐπί πλείων χρόνος ἠχέω , ὅταν ἀπό τις λεπτός ἱμάς ἀπαρτάω εἰμί . ὁ δέ αἰτία ὁ αὐτός · πλήσσω ἄγαρ κινέω , κινέω δέ κινέω ὁ ὁ κοίλωμα ἐναπολαμβάνω ἀήρ , ὅς πάλιν ἐπί πολύς εἴλω καί ὁ χαλκός προσκρούω παρατείνω ὁ ψόφος . καί ὅτι οὗτος εἰμί · ἐάν μή εἰμί ἀρτάω ἀπό λεπτός ἱμάς , ἀλλά ὑπό ὁ χείρ κατέχω , μή κραδαίνω ὑπό ὁ πληγή , οὖον παρατείνω ὁ ἦχος · οὗτος δέ διότι μή κινέω ὁ ἠχεῖον οὖον κινέω ὁ ἐντός ἀήρ . τίς οὖν ; εἰμί κινέω ὁ χείρ ὁ ἠχεῖον , οὖον κινέω ἀνά ἐντός ἀήρ , ἢ ἐάν ξύλον πατάσσω ; πῶς οὖν οὖον γίγνομαι ψόφος ὁμοίως ὁ ὅταν χαλκός προσκρούω τις ἢ ἄλλος τοιοῦτος τις ὕλη ; ὁμολογουμένως οὖν δεῖ καί ὕλη ἐπιτηδειότης ὁ πλήσσω σῶμα . ἴσως οὖν διά ὁ ἐν τῆ οὐσία ὁ χαλκός ἢ ὁ ἄργυρος ἢ ὁ τοιοῦτος μέταλλον πολύς ἐγκατασπείρω ἀήρ , ὅσπερ εἰμί ὁ ψόφος αἴτιος , διά οὗτος ηχητικός εἰμί ὁ τοιοῦτος ὁ μέταλλον . εἰμί μέν γάρ καί ἐν ὁ οὐσία ὁ ξύλον ἀήρ , ἀλλά γῆ σύμμικτος , διό καί Ἄψοφος ἢ ἐπί ὀλίγος ψοφέω · ὁ δέ ἐν ὁ ὁ χαλκός οὐσία ἢ ὁ τοιοῦτος ὕδωρ εἰμί συμμιγής , ὅσπερ καί αὐτός ἔχω ὁ διηχή δύναμις . σημεῖον δέ ὁ εἴρω καί ὁ ἐπί ὁ ποτήριον συμβαίνω · ἐάν γάρ ὑγρός ὁ δάκτυλος περί ὁ χεῖλος περιάγω , γίγνομαι ἦχος τις ὁ ἐκθλίβω ὑπό ὁ δάκτυλος ἀήρ προσπίπτω εἰς ὁ κοίλωμα ὁ ποτήριον καί ὁ πλήσσω ἀποτελέω ὁ ἦχος . καί ὅτι οὗτος εἰμί , αἰσθητός φανερός γίγνομαι ἐντεῦθεν · εἰμί γάρ ἐμβάλλω ὕδωρ ἐν ὁ ποτήριον , ὁράω ἐν ὁ περιαγωγή ὁ δάκτυλος φρίξ κάτω ἐν ὁ ὕδωρ ἐγγίγνομαι , ὁ εἰσπίπτω δηλονότι ἀήρ ὁ θλῖψις ὁ δάκτυλος ὁ κίνησις ὁ ὕδωρ ποιέω . ἐάν δέ ὀλίγος πλήρης εἰμί ὁ ποτήριον ὕδωρ , καί ῥανίς πλεῖστος ἀναρριπτέω καί συνεχής . καί ἐάν μέν ἐκ ὁ πυθμήν κατέχω τις ὁ ποτήριον , συμβαίνω ὁ εἴρω · ἐάν μέντοι μή ἐκ ὁ πυθμήν , ἀλλά αὐτός κατέχω τις ὁ ποτήριον , οὐδέ ὅλως ἦχος γίγνομαι περιάγω ἄγω ὁ δάκτυλος . οὗτος δέ διότι δεῖ κραδαίνω ἡρέμα ὁ πλήσσω , ἵνα μή ἐξωθέω ὁ ἀήρ , ἀλλά ἀνακλάω εἰς ὁ ἔνδον συνεχῶς καί πλήσσω ὁ ποτήριον ὁ τοῖχος καί ἀντωθέω εἰς ἕτερος μόριον διά ὁ περιφερής καί κοῖλος ἐπί πολύς μένω καί μή σκεδάννυμι , καί οὗτος Μένων μακρός ἀποτελέω ψόφος . οὕτως καί σιδήριον ἢ ἄλλος τίς τοιοῦτος ἐάν λεπτός ἰνάριον ἀπαρτάω καί πλήσσω ἠρέμα χαλκός ἤ τις τοιοῦτος , μένω ἐπί πολύς ὁ ἦχος , διά ὁ ὡς εἶπον ὁ κραδαίνω ὁ σίδηρος ἀντώθησις γίγνομαι αὐτός τε καί ὁ ἀήρ ἐπί πολύς . ὅθεν ἐάν μεταξύ ἠχέω κατέχω ὁ σίδηρος , παύω καί ὁ ἦχος ὁ ἀήρ λοιπός σκεδάννυμι καί μηκέτι ἀντανακλάω ἐπί ὁ ἠχητικός , ὅσπερ καί ἐπί ὁ ἠχεῖον καί κώδων γίγνομαι . διόπερ καί ἐάν μή ἀρτάω ἰνάριον ὁ σίδηρος , ὥστε κραδαίνω , ὁμοίως δέ καί ὁ κώδων , ἀλλά καί ὁ χείρ κατέχω πλήσσω , ἅπαξ ψοφέω εὐθύς ἀποπαύω διά ὁ μή γίγνομαι ὁ ἀήρ ἀντανάκλασις . ἀλλά καί ἐάν ἰνάριον μέν λεπτός ὁ σίδηρος ἀρτάω , μή ἡρέμα δέ ἀλλά μέγας δήω πληγή , οὖον διαμένω ὁ ἦχος διά ὁ μή γίγνομαι πλεονάκις ὁ ἀντώθησις ὁ σίδηρος καί ὁ ἀήρ , ἀλλά ἅπαξ ὠθέω ὁ ἀήρ ὁ βίαιος πληγή μή παλινδρομέω . καί . ἴσως ἔνθεν καί κώδων ὀνομάζω παρά ὁ ἐν ὁ κινέω ἀείδω · ἐπειδάν οὖν τις κατέχω ἵστημι , παύω ὁ ψοφέω διά ὁ εἴρω αἴτιος · ἵστημι γάρ καί ὁ ἐντός ἢ ἐκτός κραδαίνω ἀήρ ἵστημι . p . 419b8 οὗτος δέ εἰμί αὐτός μεταξύ καί ὁ ἀκοή ἐμποιέω ψόφος ἐνέργεια . ὁ ψόφος εἰμί ὡς ἀκουστός λαμβάνω , οὖον δύναμαι γίγνομαι ἐνέργεια αὐτός οὗτος ἀκοή μή εἰμί ὁ αἰσθάνομαι , ὥσπερ οὐδέ ὁ χρῶμα ὁρατός εἰμί μή εἰμί ὁ ὁράω . | εἶπον 〈 οὖν 〉 ὅτι εἰμί ὁ ἔχω ὁ δύναμις ψόφος λέγω ὁ αἰσθητός ἀκοή ) , ἐπάγω οὗτος δέ εἰμί καί ὁ ἑξῆς . δύναμαι γάρ ψόφος εἰμί καί ἐν ὁ μεταξύ ὁ ψοφέω καί ἄλλος τις , οὐ ὁ ἀκοή , ἀλλά οὗτος δύναμις ἀκουστός καί οὐ ἐνέργεια . ἵνα οὖν ὁ κατά ἐνέργεια ἀκουστός σημαίνω , προστίθημι ὁ μεταξύ αὐτός , τουτέστι ὁ ψοφέω , καί ὁ ἀκοή . p . 419b9 γίγνομαι δέ ὁ κατά ἐνέργεια ψόφος ἀεί τις πρός τίς καί ἐν τις . εἶπον ἐν τίσις εἰμί ὁ ψόφος ὁ κατά δύναμις , ὅτι ἐν ὁ δύναμαι κατά ἐνέργεια ψοφέω , πῶς γίγνομαι ὁ κατά ἐνέργεια ψόφος , διά οὗτος προστίθημι . ἐπεί γάρ , φημί , πληγή εἰμί ὁ ποιέω ὁ ψόφος , ὁ δέ πληγή τις εἰμί πρός τίς καί ἐν τις , τις μέν ὁ πλήσσω , πρός τίς δέ ὁ πλήσσω , ἐν τις δέ ὁ μεταξύ ὁ γάρ πληγή κινέω γίγνομαι ὁ κατά τόπος · οὗτος δέ τις εἰμί ἐν τις , τις μέν ὁ κινέω , ἐν τις ἐσθίω οὖον ὁ τυγχάνω · οὔτε γάρ διά Κένος οὔτε διά στερεός οἷος τε γίγνομαι ὁ κίνησις , ἀλλά ἐν ἀήρ ἢ ἐν ὕδωρ ) , ἀνάγκη οὖν πᾶς καί ὁ ψόφος τις εἰμί πρός τίς καί ἐν τις , τις μέν ὁ πλήσσω , πρός τίς δέ ὁ πλήσσω , ἐν τις δέ ὁ ἀήρ . ἀδύνατος γάρ ἐν ὕδωρ γίγνομαι ψόφος · εἰμί γάρ βαπτίζω εἰς βάθος ἐν ὕδωρ ὁ χείρ συμπλήσσω , οὖον ποιέω ψόφος , διότι , ὡς ἤδη εἶπον , ὁ μεταξύ ὁ πλήσσω ἀήρ ἐκθλίβω βία ποιέω ὁ ψόφος . ἔχω μέν γάρ ὁ ὕδωρ ὁ διηχή δύναμις , λέγω δή ὁ διαπορητικός ὁ ψόφος , δίχα μέντοι ἀήρ ψόφος ἐμποιέω οὖον δύναμαι . ὅσπερ εἰμί καί ἀπορία ἄξιος · εἰμί γάρ διά οὗτος ὁ ἐν ὁ πλήσσω στερεός σῶμα ἀήρ ψοφέω , διά ὁ ἔχω αὐτός ὁ διηχή δύναμις , καί διά οὗτος δεῖ πάντως ἀήρ , ἵνα γίγνομαι ψόφος , τίς δήποτε καί ἐν ὕδωρ πλήσσω ὁ στερεός σῶμα ὁ ἐναπολαμβάνω ὕδωρ οὖον ψοφέω , ἔχω γε καί αὐτός ὁ διηχή δύναμις ; φημί οὖν πρός οὗτος πρῶτος μέν ὅτι , ὡς ἤδη εἶπον , δεῖ ἀθρόος γίγνομαι ὁ συνδρομή ὁ πλήσσω , ἵνα ἀθρόος ἐκθλίβω καί μή κατά μικρός ὁ ἐναπολαμβάνω ἀήρ · οὗτος δέ γίγνομαι ἐν ὁ ὕδωρ οὖον δυνατός διά ὁ παχυμέρεια αὐτός · φθάνω οὖν σύνειμι ὁ πλήσσω πρό ὁ πλῆξις κατά μικρός ἐκθλίβω ὁ ὕδωρ . ἔπειτα ὁ μέν ἀήρ εὐκίνητος εἰμί φύσις διά ὁ ἀνώφορος , ἀρχή ἐάν τυγχάνω ὑπό ὁ ὠθέω , φέρω ὁ ῥύμη ὁ ἐφεξῆς αὐτός διίστημι · ἐπί μέντοι ὁ ὕδωρ οὐκέτι οὗτος συμβαίνω · βαρύς γάρ εἰμί φύσις ὁ ὕδωρ πολύς δήω Βίας , ἵνα ὠθέω · οὗτος δέ , ὡς εἶπον , ἐν ὁ ὕδωρ γίγνομαι οὖον δύναμαι . καί ἄλλως μήτε εὐκίνητος εἰμί ὁ ὕδωρ ὁ ὠθέω μήτε ὁ ἐφεξῆς εὐχερής αὐτός διίστημι καί δίδωμι πάροδος συμ - βαίνω μή γίγνομαι ὁ ὕδωρ ὤθησις ἢ μή ἱκανός . διόπερ οὐδέ ψόφος συμβαίνω γίγνομαι · καί γάρ ἐπί ὁ ἀήρ οὐ ὁ τυγχάνω κίνησις ὁ ἀήρ ποιέω ὁ ψόφος . καί ἄλλως δεῖ νομίζω , εἰμί καί εἰμί ὁ διηχής δύναμαι - μις καί ἐν ὁ ὕδωρ καί ἐν ὁ ἀήρ , ἀλλά οὐ ὁμοίως , ἀλλά μᾶλλον ὁ ἀήρ διηχής . ἐπεί οὖν καί μᾶλλον διηχής καί μᾶλλον εὐκίνητος , εἰκότως ἐν οὗτος μέν γίγνομαι ὁ ψόφος , ὅς , ἐν δέ ὁ ὕδωρ οὐκέτι . ἀλλά εἰμί καί μή ψοφέω ὁ ὕδωρ , ψοφέω μέντοι ὁ ἀήρ διαπορθμεύω ὁ ψόφος ὁ ὕδωρ δύναμαι διά ὁ ὅλως ἔχω ὁ διηχή δύναμις · οὖον δεῖ γάρ ἐνταῦθα κινέω ὁ ὕδωρ , ἀλλά μόνος τελειόω αὐτός ὁ δύναμις . διόπερ , ὡς εἶπον , καί ὁ ἐν ὁ ἀήρ γίγνομαι ψόφος ἐπαισθάνομαι ὁ ὑποβρύχιος καί ὁ ἰχθύς , εἰμί καί μή ὁμοίως . ὥσπερ γάρ οὐδέ διαφανής ὁμοίως εἰμί ὁ ἀήρ ὁ ὕδωρ , οὕτως οὐδέ διηχής οὐδέ δίοσμος . ὥστε ποιητικός μέν αἴτιος ὁ ψόφος ὁ στερεός καί λεῖος σῶμα καί οὗτος ὁ κοῖλος , ὑλικός δέ ὁ ἀήρ · ἐν αὐτός γάρ ὁ ὑπόστασις ἴσχω , καί οἷος εἶδος αὐτός γίγνομαι ὁ ψόφος . οὖον μόνος δέ ἐπί ὁ ποιητικός μέγεθος τε δεῖ καί στερεότης καί λειότης , ἀλλά καί ποιός οὐσία · ἄλλως γάρ χαλκός ἠχέω καί ἄλλως σίδηρος καί ὁ μόλυβδος καί ἄργυρος καί διό καί ὁ ὀξύβαφον εἴωθα ἐκ διάφορος κατασκευάζω ὕλη , ἵνα τῆ διαφορά ὁ ἀπήχησις ὁ ἁρμονία ἀποτελέω · ὁ γάρ ἀμνίον πολυμιγής εἰμί καί δίχα φρονέω ἕνωσις . p . 419b11 Διὸ καί ἀδύνατος εἷς εἰμί γίγνομαι ψόφος . ἐπεί πληγή μέν τις ὁ ψόφος , ὁ δέ πλήσσω πλήσσω πλήσσω . τίς οὖν ; ὁ μάστιξ πλήσσω ὁ ἀήρ οὖον ποιέω ψόφος , ὁμοίως καί ὁ ῥιπίς ; ἀλλά τότε ὁ ἀήρ ὁ δύο χρεία ἀναπληρόω καί ὁ ὁ πλήσσω καί ὁ ὁ μεταξύ . ὁ γάρ ὑπό ὁ μάστιξ ὁ πλήσσω ὠθέω ἀήρ ἐκθλίβω προσκρούω ὁ μετά αὐτός , ἐκεῖνος δέ ὁ ὁ πλήσσω ἀναδέχομαι τάξις , καί ὁ μέσος ἐκθλίβω ὑπό τε ὁ μάστιξ καί ὁ μετά αὐτός ἀήρ ἠχέω . πολλάκις δέ καί ὁ τρεῖς ὁ τάξις ἀναδέχομαι ὁ ἀήρ , καί ὁ πλήσσω καί ὁ πλήσσω καί ὁ μεταξύ , ὡς ὅταν σφοδρός ἐμφυσάω . ὁ μέν γάρ εὐθύς ἔξειμι2 πλήσσω , ὁ δέ ἐφεξῆς ὠθέω ὑπό αὐτός ἕτερος προσκρούω καί ὑπό ἄμφω βιάζομαι καί ἐκθλίβω ὠθέω . μᾶλλον δέ καί ἐνταῦθα εἰμί ὁ πλήσσω · καί γάρ ὁ χεῖλος καί ὁ ὑπερῷος , καί οὗτος προσκρούω ὁ ἀήρ ἐξωθέω εἰς ὁ ἔξω . διό καί ὁ χέω δεῖ συνάγω φυσάω , ἵνα στενός γίγνομαι προσκρούω ἐκθλίβω . καί ἐν ὁ χάσμη δέ ὠθέω μέν ὑπό ὁ πνεύμων , προσκρούω δέ καί ὁ τραχύς ἀρτηρία καί πᾶς ὁ στόμα . ἀλλά καί ἐπί ὁ μάστιξ οὐ ὑπό εἷς ὁ ἀήρ ὠθέω , ἀλλά τρόπος τις ὑπό δύο · κάμπτω γάρ ὁ μάστιξ ὁ | δύο ἀποτελέω ὁ χρεία · ἑκάτερος γοῦν μόριον αὐτός πλήσσω ὁ ἐντός ἀπολαμβάνω ἀήρ οὕτως ὠθέω . ἀμελέω γοῦν εἰμί ξύλον εἰμί παχύς ἢ ἕτερος τίς , ὅσπερ ἐν ὁ κινέω μή κάμπτω , οὖον ποιέω ψόφος ὁμοίως , ἤγουν ὡς σχεδόν μηδέ ἀκουστός εἰμί . ὥστε δῆλος ὅτι καί ἐπί ὁ μάστιξ καί ἐπί ὁ ῥάβδος πλήσσω ὁ ἀήρ διά ὁ εἴρω λόγος γίγνομαι ὁ ψόφος ὁ δύο ὁ πλήσσω ποιέω ὁ μάστιξ ὁ χρεία . ὅθεν καί διά ὁ πολλάκις πλείων αὐτός κάμπτω κάμπτω πλείων ἐν ὁ εἷς πλήσσω ὁ ψόφος αἰσθάνομαι . p . 419b13 πληγή δέ οὖον γίγνομαι ἄνευ φορός . δείκνυμι ὅτι τις πρός τίς ὁ ψόφος , εἶπον ὅτι πληγή τίς εἰμί , ὁ δέ πλήσσω πλήσσω πλήσσω , διά οὗτος κατασκευάζω ὅτι καί ἐν τις . εἰμί γάρ πληγή ὁ ψόφος , ὁ δέ πληγή οὐ ἄνευ φορός , οὗτος δέ εἰμί ὁ κατά τόπος κίνησις , ὁ δέ κίνησις οὖον διά κενός , ἀλλά ἐν τις ἢ ὁ ἀήρ ἢ ὁ ὕδωρ , καί ὁ ψόφος ἄρα ἐν τις , τουτέστι ὁ ἀήρ , ὡς ἤδη δείκνυμι · οὗτος γάρ ἀθρόος ἐναπολαμβάνω ὑπό ὁ πλήσσω πρός ὁ λεῖος ἢ κοῖλος ὁ πλήσσω σῶμα ψοφέω . ὁ μέν οὖν λεῖος διά οὗτος τύπτω ψόφος ποιέω , διά ὁ ἀθρόος ὑπό ὁ τύπτω πρός οὗτος ἀπολαμβάνω ὁ ἀήρ , ὁ δέ κοῖλος , ὅτι ὁ ἀήρ ἐν οὗτος ἀδύνατος εἰμί ἐξέρχομαι ὁ πρῶτος πλήσσω διά ὁ κοιλότης ὁ περιέχω αὐτός ἄλλοτε πρός ἄλλος μέρος ὁ ποῖος φέρω καί ἀνακλάω καί ἀνειλέω βίαιος ἐπί πλέω ἠχέω πλείων πληγάς ποιέω . p . 419b13 ὥσπερ δέ εἶπον , οὖον ὁ τυγχάνω πληγή ὁ ψόφος . ἐπεί εἶπον ὅτι πληγή τίς εἰμί ὁ ψόφος , οὖον πᾶς δέ πληγή ψόφος οὐδέ ὑπό ὁ τυγχάνω γίγνομαι , αὐτός οὗτος διά οὗτος διορίζω , τίνω τε πληγή ὁ ψόφος καί πῶς ἔχω , ὅτι ὁ στερεός · οὖον γάρ ἔριον πλήσσω ψοφέω * * ψοφέω γάρ καί ὁ τραχύς ὁ τύπτω , ἀλλά ὅτι μᾶλλον ἐκεῖνος . p . 419b18 ἔτι ἀκούω ἐν ἀήρ καί ὕδωρ , ἀλλά κακός . ἐνταῦθα ὁ ἄνω ἐλλιπῶς εἴρω διαρθρόω . ἄνω μέν γάρ λέγω ὁ ἀήρ μόνος διαπορθμευτικός εἰμί ὁ ἦχος · νῦν δέ φημί καί ὁ ὕδωρ τοιοῦτος εἰμί , ἀλλά κακός ὁ ἀήρ · παχύς γάρ ὁ ὕδωρ καί ἐπιφράσσω ὁ ἀκουστικός πόρος . ἄλλος δέ εἰμί ὁ ἐν ὕδωρ ἀκούω ὁ διά ὕδωρ , ὡς δείκνυμι προέρχομαι · ψόφος γάρ διά ἀήρ ἀκούω μόνος , γίγνομαι μέντοι καί ἐν ὕδωρ καί ἀκούω , ὥσπερ καί ἐν ἀήρ . p . 419b19 οὐ εἰμί δέ ψόφος κύριος ὁ ἀήρ οὐδέ ὁ ὕδωρ . ὐκʹ ἐπεί λέγω , φημί , διαπορθμευτικός ὁ ψόφος εἰμί ὁ ἀήρ καί ὁ ὕδωρ , ἤδη οὗτος κύριος εἰμί ὁ ψόφος · οὗτος γάρ ὁ αὐτός φύσις ἄψοφος , διό καί δεκτικός ψόφος , ὡς καί ὁ ἄχρεος χρῶμα · ἀλλά εἰμί κύριος καί ποιητικός ὁ ψόφος ὁ τύπτω καί ὁ τύπτω , στερεός εἰμί · ὁ γάρ κύριος ὁ αἴτιος ὁ ποιητικός εἰμί . ἢ οὗτος οὖν φημί , ἢ ὅσπερ καί μᾶλλον , ὅτι οὐ αὐτάρκης ἀήρ καί ὁ ὕδωρ ψόφος ποιέω , ἀλλά δεῖ καί ὁ τύπτω στερεός σῶμα . καί οὗτος δηλόω ἐπάγω ἀλλά δεῖ στερεός γίγνομαι πληγή πρός ἀλλήλων καί πρός ὁ ἀήρ . καί γάρ οὗτος ὑπό ὁ ἐναπολαμβάνω αὐτός στερεός σῶμα πλήσσω , καί τότε γε ποιέω ψόφος , ὅταν τάχα ἠώς ὑπό ὁ πλήσσω ἀπωθέω , ὥστε φθάνω ὁ πληγή γίγνομαι , πρίν ὁ ἀήρ θρύπτω · τότε γάρ ἀθρόος ἐξωθέω ψοφέω . ὥσπερ οὖν ἄν εἰμί ἀπό τις χώνη ῥέω οἷος ὁρμαθός ψάμμος , εἰμί μέν οὖν ἀθρόος τύπτω τις ὑποκάτω , ὥστε φθάνω ὁ πληγή , πρίν ὁ ψάμμος κατακερματίζω , ποιέω ἐκεῖ ψόφος , εἰμί δέ ἠρέμα , οὐκέτι διαθρύπτω γάρ ὁ ψάμμος ) ὁ αὐτός συμβαίνω καί ἐπί ὁ ἀήρ · εὐδιάθρυπτος γάρ καί οὗτος . p . 419b25 Ἠχώ δέ γίγνομαι , ὅταν ἀπό ὁ ἀήρ εἷς γίγνομαι διά ὁ ἀγγεῖον ὁ διορίζω καί κωλύω θρύπτω πάλιν ἐν ὁ ἀήρ ἀπωθέω , ὥσπερ σφαῖρα . διαλέγω κοινῶς περί ψόφος † κοινῶς λέγω ὁ περί ὁ ἠχώ λόγος . γίγνομαι οὖν φημί ὁ ἠχώ κατά ἀνάκλασις ὁ ἀπό ὁ ἀντί τύπος καί λεῖος σῶμα , μάλιστα δέ κοῖλος , ὁ πλήσσω ὑπό ὁ φωνή ἀήρ . ὁ γάρ διαλέγω ὠθέω σχεδόν μέν πᾶς ὁ πέριξ ἀήρ , μάλιστα δέ ὁ ἔμπροσθεν · διό μᾶλλον ἀκούω πρός ἐγώ ὁράω ὁ διαλέγω ἢ ἀποστρέφω . οὗτος δή ὁ ἔμπροσθεν ἀήρ ὠθέω ὅταν φέρω ἐπί τίς ἀντίτυπος ἔχω κοιλότης , οἷος εἰμί ὁ ἄντρον , συνεχής εἰμί καί ἀδιασκέδαστος μένω διά ὁ περιέχω ὑπό ὁ κοίλωμα οὗτος , ὅς ἀγγεῖον ὀνομάζω , προσπίτνω αὐτός ἀντίτυπος εἰμί σῶμα ὠθέω εἰς ὁ ἔμπαλιν , ὥσπερ ὁ ῥιπτέω κτάομαι τοῖχος σφαῖρα , καί οὗτος χωρέω ἐπί ὁ πλήσσω , ἐνεργέω δηλονότι ὁ ἀήρ διά ἀμφότερος κατά ὁ διηχή αὐτός δύναμις . οὖον μόνος γάρ διά ὁ συγχωρέω ὑπό ὁ ποῖος τόπος διασκεδάννυμι | οἷος φέρω ὑπό 14v ὁ ἀντιτυπία ὁ σκληρός σῶμα εἰς ἐναντίος ἀπωθέω , ἀλλά ὅτι καί ὁ κοῖλος οὗτος ὅς προσπίπτω , οὖον κενός εἰμί προσπίπτω , ἀλλά πλήρης , ὅσπερ ἀήρ συνεχής εἰμί καί ἑνόω διά ὁ περιέχω . οὖν ὁ ὑπό ὁ φωνέω πλήσσω ἀήρ καί ψοφέω οὖν διαιρέω ὁ φορός καί κωλύω ὑπό αὐτός συνεχής εἰμί καί ἑνόω διασκεδάννυμι προσπταίω ὁ σκληρός σῶμα καί μή δύναμαι πρόσω χωρέω ἀντανακλάω εἰς τοὐπίσω μετά ὁ οἰκεῖος ἐνεργέω , λέγω δή ὁ ψόφος , καί οὗτος συμβαίνω παλινδρομέω ὁ ψόφος . δεῖ δέ νομίζω , ὡς Ἀλέξανδρος δοκέω , οὗτος γίγνομαι ὁ ἠχώ , οὐ ὡς πάντως αὐτός ὁ πλήσσω πρῶτος ἀήρ φέρω μέχρι ὁ ἀγγεῖον , καί πάλιν αὐτός οὗτος ἀνακλάω μέχρι ὁ πλήσσω , ἀλλά ὅτι ὁ μέν πρῶτος ἀήρ πλήσσω διά ὁ τάχος ὁ πληγή συνεχής καί ἀδιαίρετος μένω ὁ μετά αὐτός σχηματίζω ὁ ὅμοιος πλήσσω , ὡς αὐτός ὑπό ὁ πληγή σχηματίζω , οὗτος δέ πάλιν ὁ μετά αὐτός , καί οὗτος κατά συνέχεια ὁ πρόοδος μέχρι ὁ ἀγγεῖον γίγνομαι . μέχρι γάρ ἄν ἰσχυρός ὁ διαδίδωμι πληγή ὑπάρχω ὁ θρύψις ὁ ἀήρ , μέχρι τότε μένω ἄλλος παρά ἄλλος σχηματίζω . ὁ δή τελευταῖος πρός ὁ ἀγγεῖον πλήσσω τε καί σχηματίζω καί κωλύω εἰς ὁ πρόσω διαδίδωμι ὁ πληγή ὑπό ὁ ἀγγεῖον ἀνάπαλιν ὑπό ὁ ὁ στερεός ἀντιτυπία ἀπωθέω ὥσπερ σφαῖρα ἀπό στερεός τις ὁ ἐπί ὅδε αὐτός πάλιν πλήσσω καί σχηματίζω , καί οὕτως ὁ διάδοσις πάλιν ἐπί οὗτος ὁ τε πληγή καί ὁ ψόφος γίγνομαι . ἔναρθρος δέ ὁ ἠχώ γίγνομαι , ἐπεί ὁ πρῶτος ὑπό ἐγώ διαλέγω πλήσσω ἀήρ πρῶτος καί ἀνακλάω φέρω εἰς ἐγώ πάλιν ὁ πρῶτος λέξις ὁ ἠχώ , καί ὁ δύο ὁ δύο , καί οὕτως ὁ τάξις ὁ διάλεκτος φυλάσσω . ἐντεῦθεν πιθανός εἰμί συλλογίζομαι καί ὁ ἐπί ὁ κατά ὁ ἐνέργεια ὁ ὁρατής . ἀπορέω γάρ πῶς οἷος τε εἰμί ἀσώματος εἰμί ὁ ἐνέργεια ὁ ὁρατής ἀνάκλασις ὑποτίθημι · τίς γάρ εἄν εἰμί ἀσώματος ἀνάκλασις ; εἰμί τοίνυν ὁ ψόφος ἐνέργεια τίς εἰμί ὁ ἀήρ καί τελείωσις ὁ ἐν αὐτός διηχής , οὗτος δέ ὁ ἐνέργεια σαφῶς ἀνακλάω , ὅταν λεῖος τε καί κοῖλος προσπίπτω , ὡς ἐπί ὁ ἠχώ οὐδείς γάρ ἐνταῦθα ἀμφιβολία ὡς ἀνάκλασις γίγνομαι ) τίς ἀδύνατος ὁ αὐτός οὗτος καί ἐπί ὁ ἐνέργεια ὁ ὁρατής συμβαίνω ; φημί δέ πρός οὗτος ὅτι , καί ὁ ψόφος ἀνακλάω , ἀλλά οὐ αὐτός κατά ἑαυτοῦ , ἀλλά μετά ὁ οἰκεῖος ὑπόκειμαι , λέγω δή ὁ ἀήρ · οὗτος γάρ λέγω ὅτι διά οὗτος μάλιστα ἀπό ὁ Κόων ὁ ἠχώ γίγνομαι , ὅτι μή σκεδάννυμι ἀλλά συνέχεια φυλάσσω διά ὁ περιέχω ὁ ἀήρ ἀνακλάω · ὁ μέντοι ὁ ὁρατής ἐνέργεια αὐτός κατά ἑαυτοῦ ἄνευ ὑπόκειμαι ἀνακλάω φημί . μήποτε δέ οὐδέ ἐπί ὁ ψόφος ἀληθής ὁ αὐτός ἀνακλάω ὁ ψοφέω ἀήρ . ὁράω γάρ ὅτι οὖον μόνος ὁ κατά εὐθύς εἰμί ὁ ἀπό ὅς ὁ ἀνάκλασις ἀκούω ὁ ἠχώ , ἀλλά καί ὁ ἐκ πλάγιος . εἰμί οὖν μή οἷος τε πανταχοῦ ὁ ἀήρ ἀθρόος ἀφίημι , θρύπτω δέ οὐκέτι εἄν ψοφέω , μήποτε ἐνταῦθα μόνος ὁ ἐνέργεια , λέγω δή αὐτός ὁ ψόφος , ὁ ἀνάκλασις κλάσις γίγνομαι . εἰμί γάρ ὅλως μή φοιτάω πρός ὁ αἰσθητήριον ὁ πλήσσω ἀήρ κτάομαι ὁ ὕδωρ δύο διαβιβάζω ὁ ψόφος ἐπί ὁ αἰσθητήριον , δῆλος δήπου ὅτι καί ἐπί ὁ λεῖος ἢ κοῖλος ὅς προσπίπτω οὖον μετά ὁ πλήσσω ἀήρ ἥκω , ἀλλά ὥσπερ ἐπί ὁ φάος ποιός τις ὕλη δέχομαι ὁ φάος οἷος τε εἰμί καί αὐτός ὁμοίως φωτίζω ὁ παράκειμαι , καί ὁ τοιοῦτος ἐνέργεια ἀντανάκλασις καλέω , τίς κωλύω ὁ αὐτός καί ἐπί ὁ ψόφος συμβαίνω ; ὅτι δέ οὐ εἰμί σῶμα ὁ φάος , σαφῶς δείκνυμι . p . 419b27 ἔοικα δέ ἀεί γίγνομαι ἠχώ , ἀλλά οὖον σαφής , ἐπεί συμβαίνω γε ἐπί ὁ ψόφος , καθάπερ καί ἐπί ὁ φάος · καί γάρ ὁ φάος ἀεί ἀνακλάω . ὅτι2 ὁ φάος ὁ ἀνάλλασις οὖον μόνος ἀπό ὁ λεῖος , ἀλλά καί ἀπό πᾶς γίγνομαι σῶμα , σύντομος κατασκευάζω ἀπό ὁ ἐνάργεια ὁ πᾶς τόπος φωτίζω , μή μόνος ὁ κατάντικρυς ὁ ἥλιος τόπος , ἀλλά καί ὁ ὑποστέλλω καί σκέπω ὑπό τις στερεός σῶμα , οἷος ὁ ὑπό στέγω ἢ τοῖχος . εἰμί γάρ μή γίγνομαι ἐν οὗτος μηδείς φάος ἀνάκλασις ἢ ἀπό γῆ ἢ ἀπό τοῖχος τις , σκοτισμένος μέλλω εἰμί καί οὖον φωτίζω . ἀλλά οὐ ὅμοιος ὁ ἀνάκλασις ὁ ἀπό ὁ ὅς - Χόντος σῶμα γίγνομαι ἢ ἀπό ὕδωρ ἢ χαλκός ἢ καίω τις ὁ λεῖος · ἐναργής γάρ ὁ ἀπό ὁ τοιοῦτος σῶμα ἀνάκλασις καί ἰσοδυνα - Μοῦσα σχεδόν ὁ κατά πρῶτος προσβολή ὁ ἥλιος φωτισμός . σκιά γοῦν περιορίζω ὁ ὑπό ὁ ἥλιος καταλάμπω ὁ λοιπός , ὁμοίως δέ καί ὁ ἀπό ὁ τοιοῦτος ἀνάκλασις · ἐπιπροσθέω γάρ σῶμα ὁ ἀπό ὁ τοιοῦτος σῶμα ἀνάκλασις ὁ φάος σκιά γίγνομαι ἐν ὁ ἐπιπροσθέω μέρος . ἐναργής δέ πρόδηλος ὁ διάφορος ὁ ἀνάκλασις καί ἐντεῦθεν · εἰμί γάρ εἰμί δύο τόπος , ὁ μέν ἡλιόομαι ὁ δέ εσκϊάς - μένος κατά τις ἐπιπρόσθησις τοῖχος , ὅτι μέν γίγνομαι ἀνάκλασις τις φημί - τός εἰς ὁ σκιάζω τόπος ἢ ἀπό γῆ ἢ ἀπό τις τοιοῦτος πρόδηλος ἐκ ὁ μή σκότος εἰμί ἐν αὐτός ἀλλά φάος · βραχύς μέντοι ὁ ἀνάκλασις , ὡς μή σκιά ποιέω ὁ ἐν οὗτος εἰμί στερεός σῶμα · ἐν γάρ ὁ σκι - ἄσμενος ἵστημι τόπος σκιά οὖον ποιέω · ἐάν μέντοι ἐν ὁ ἡλιόω τόπος τίθημι ἢ χαλκός ἢ ὕδωρ ἢ ὕαλος ἤ τίς ὁ λεῖος ἀντιπρόσωπος ὁ σκιάζω | τόπος , ὁράω ἕτερος γίγνομαι ἐπί ὁ σκιάζω τόπος 15r ἀνάκλασις , ὡς καί ὁ σκιάζω λοιπός ἡλιόω , ὥσπερ καί ὁ λοιπός , καί οὕτως ὡς καί ὅσπερ ἤδη εἶπον σκιά ἄλλος δύναμαι γίγνομαι ἐν αὐτός , εἰμί τίς ἐπιπροσθέω . ὥσπερ οὖν , φημί , ἐπί ὁ φάος ἀπό πᾶς μέν σῶμα ἀνάκλασις γίγνομαι , οὐ ἀπό πᾶς δέ ὅμοιος , ἀλλά τρανής μέν ὁ ἀπό ὁ λεῖος , ἀμυδρός δέ ὁ ἀπό ὁ μή τοιοῦτος , οὗτος , φημί , καί ἐπί ὁ ψόφος ἔοικα μέν ἀπό πᾶς ὁ ἀντιτυπέω ανάκλαση γίγνομαι , οὖον μήv ὅμοιος οὐδέ οὗτος σαφής ὁποῖος ἐπί ὁ ἠχώ ἀπό ὁ Κόων ὁμοῦ καί λεῖος γίγνομαι τόπος διά ὁ εἴρω αἴτιος . εἰμί γάρ μή εἰμί κοῖλος ἀλλά ἐπίπεδος , σκεδάννυμι ὁ ἀήρ καί οὖον πρός ἐγώ ῥέω , ἀλλά διαχέω ἢ ὀλίγος φέρω πρός ἐγώ . εἰμί δέ μή εἰμί λεῖος ὁ ἐπίπεδος , ἐπί πλέω ἀμυδρός ὁ ἀνάκλασις διά ὁ εἴρω αἴτιος γίγνομαι . ἀλλά οὐ οὕτως ἀνακλάω ὥσπερ ἀπό ὕδωρ ἢ χαλκός ἢ καί τις ἄλλος ὁ λεῖος , ὥστε σκιά ποιέω , ὅς ὁ φάος ὁρίζω . ἔνθα γάρ εἰμί πολύς ὁ φάος , ἐκεῖ ἐπιπροσθέω τις σκιά γίγνομαι . ἐν ἐν ὁ ἄλλος μέρος , ἔνθα μήτε ὁ ἀνάκλασις ἀπό λεῖος μήτε αὐτόθεν ἥλιος ἐλλάμπω , γίγνομαι μέν τις ἀνάκλασις , οὖον τοσοῦτος δέ ὥστε σκιά ποιέω ἐπιπροσθέω τις , ὅσπερ γίγνομαι ἐπί ὁ ἀπό ὁ λεῖος ἀνάκλασις . p . 419b33 ὁ δέ κενός ὀρθῶς λέγω κύριος ὁ ἀκούω . εἶπον ὁ ἀήρ ὁ ψόφος καί ὁ ἀκούω αἴτιος , καί μή μόνος , ἀλλά συναίτιος ὡς ὕλη εἶπον γάρ ὁ ψόφος πληγή εἰμί τις πρός τίς καί ἐν τις , ὁ τε πλήσσω καί ὁ πλήσσω καί ὁ μεταξύ , ὁ δέ μεταξύ οὗτος ὁ ἀήρ εἰμί ) ἔτι δέ καί μέλλω πάλιν οὗτος δείκνυμι , βούλομαι αὐτός οὗτος μάρτυς πᾶς ὁ πρό αὐτός φυσικός ἐπάγω . πᾶς γάρ , φημί , λέγω ὁ κενός κύριος εἰμί ὁ ψόφος · οὗτος δέ , φημί , ὀρθῶς λέγω · ὁ γάρ ἀήρ κενός νομίζω . ἧ μέν οὖν ὁ ἀήρ κενός νομίζω κύριος εἰμί λέγω ὁ κενός ὁ ψόφος , ὀρθῶς λέγω · ὅς δέ ὁ ἀήρ μή ] κενός νομίζω , οὐκέτι ὀρθῶς . οὗτος οὖν ὁ ἀήρ κύριος εἰμί ὁ ἀκούω ὡς συναίτιος , ὅταν συνεχής εἰμί καί εἷς κινέω ὑπό ὁ τύπτω καί τύπτω . συνεχής δέ καί εἷς γίγνομαι , ὅταν λεῖος εἰμί ὁ πλήσσω · ὅλος γάρ ἅμα κινέω . ὁ γάρ λεῖος εἷς εἰμί . ὡς ἀπό εἷς οὖν καί ὁ αὐτός κινέω εἷς εἰμί . ὁ δέ τραχύς οὐ εἷς · κατά ἕκαστος γάρ ἐξοχή καί ἀνωμαλία ἄλλος ἐπίπεδος ἐκβάλλω · εὔθρυπτος οὖν εἰμί ὁ ἀήρ ὅταν ἀπό τραχύς ὠθέω , οὐ εἷς Μένων κινέω , ἀλλά θρύπτω . p . 420a3 ψοφητικός μέν οὖν ὁ κινητικός εἷς ἀήρ μέχρι ἀκοή . ἐπεί μή πᾶς ἁπλόος ὁ τύπτω καί ὁ τύπτω ποιέω ψόφος , ὁρίζω τίς ποτός εἰμί ὁ ψοφητικός , ὅτι ὁ δύναμαι , φημί , εἷς καί συνεχής ὁ ἀήρ τηρέω κινέω μέχρι ὁ ἀκοή . τοιοῦτος δέ εἰμί ὁ στερεός καί λεῖος διά ὁ εἴρω αἴτιος . εἶπον δέ κινητικός εἷς ἀήρ προστίθημι συνέχεια μόνος , οὐ λέγω ὁ ἀριθμός , ὥστε συνεχής καί ἄθρυπτος διά ὁ πληγή μένω καί ὁ τοιοῦτος ἀποδίδωμι σχῆμα ὁ μετά αὐτός , καί οὗτος κατά συνέχεια μέχρι ὁ ἀκοή . εἰμί δέ ἄν οὗτος λέγω οὐ ἁπλόος περί ψόφος , ἀλλά ὁ ἀκούω ὅσος , διόπερ καί προστίθημι μέχρι ὁ ἀκοή · δύναμαι γάρ καί περαιτέρω ὁ ἀκοή κινέω ὁ ψόφος , ἀλλά οὐκέτι ὡς ἀκουστός . οὗτος εἶπον , ἵνα μῆτις νομίζω οὗτος λέγω αὐτός ὅτι μέχρι αὐτός ὁ μῆνιγξ ἔξωθεν κινέω ἀήρ ἀφικνέομαι , καί αὐτός εἰμί ὁ προσεχῶς κινέω ὁ αἰσθητήριον , ἐπάγω ὁ ἐφεξῆς ὅτι ἀκοή δέ συμφυής ἀήρ . εἰμί γάρ ἀήρ τις συμφυής ἐγκατοικοδομέω ἐν ὁ κοίλωμα ὁ οὖς πρός αὐτός ὁ μῆνιγξ , ὅς πρῶτος πάσχω ὑπό ὁ ἔξωθεν κινέω ἀήρ καί δέχομαι ὁ ὁ ψόφος ἐνέργεια διαπορθμεύω ἐπί ὁ πρῶτος αἰσθητικός . οὗτος δέ εἰμί ὁ ἀκουστικός πνεῦμα ὁ ἐν αὐτός ὁ μῆνιγξ ἱδρύω . ὁ γάρ αἴσθησις ἀπό ὁ ἐγκέφαλος ἄρχω διά ὁ νεῦρον ἄχρι ὁ αἰσθητήριον πρόειμι . πρόειμι οὖν καί ὁ ἀκουστικός δύναμις μέχρι ὁ ῥίζα ὁ οὖς , ὅς καλέω μῆνιγξ . εἰμί δέ νεῦρον ἀπό ὁ ἐγκέφαλος πρόειμι ποροποιέω , ἐν ὅς πόρος εἰμί ὁ ἀκουστικός πνεῦμα . εἰμί οὖν ἀπολαμβάνω τις ἀήρ ἐν ὁ κοίλωμα ὁ ἀκοή συμφυής εἰμί ὁ μῆνιγξ καί ὁ ὑμήν . οὗτος οὖν ὁ ἀήρ δέχομαι ἐκ ὁ ἔξωθεν ἀήρ ὁ ψόφος , ἔχω καί αὐτός ὁ διηχή δύναμις διά ἑαυτοῦ ἐπί ὁ μῆνιγξ διαπορθμεύω ὁ ψόφος . πρόειμι δέ ἀπό πόρος ἐπί στενός , λέγω δή ὁ κοίλωμα ὁ οὖς μέχρι ὁ πόρος ὁ μῆνιγξ . οὖον δεῖ δέ νομίζω οὗτος ὁ ἀήρ , εἰμί καί συμφύω εἰμί , ἤδη καί ἄφθαρτος εἰμί ὡς ἀεί εἷς καί ὁ αὐτός ἀριθμός εἰμί . ἀλλά εἰμί κατά μέρος φθαρτός καί γεννητός ὥσπερ καί ὁ ἄλλος ὁ ἄνθρωπος σῶμα . εἰμί δέ κατά ὅλος ἑαυτοῦ πάσχω οὗτος ὁ ἀήρ καί φθείρω , ἀπόλλυμι καί ὁ ἀκουστικός ὁ ζῷον ἐνέργεια · διά γάρ οὗτος καί ὑπό ὁ φύσις ὁ μῆνιγξ προβάλλω , ἵνα δέχομαι ὁ ὁ ἔξωθεν ἀήρ προσβολή , καί μή ὁ μῆνιγξ προσβάλλω ὁ ἔξωθεν ἀήρ φθείρω αὐτός , ὥσπερ καί ἐπί ὁ ὄψις . καί γάρ καί ἐπί οὗτος κατασκευάζω ὁ φύσις συμφυής τίς ὁ ὀφθαλμός διαφανής , λέγω δή ὁ τε κρυσταλλοειδής ὑγρός καί ἁπλόος ὁ ὑγρός καί ὁ κερατοειδής χιτών , ὅσπερ διαφανής εἰμί καί πρῶτος δέχομαι ὁ ὁ ἔξωθεν διαφανής ἐνέργεια διά ἑαυτοῦ διαπορθμεύω οὗτος ἐπί ὁ ὀπτικός νεῦρον , ἐν ὅς ὁ ὀπτικός πνεῦμα , ὅσπερ νεῦρον κατέρχομαι ἀπό ὁ ἐγκέφαλος τελευτάω μέχρι ὁ ἀργός ὁ κρυσταλλοειδής . ὥσπερ οὖν ἐπί ὁ ὄψις εἰμί πάσχω ὁ πρόβλημα οὗτος ἢ εἷς τίς αὐτός , φθείρω ὁ ὁ ὄψις ἐνέργεια , οὗτος καί ἐπί ὁ ἀκοή εἰμί ὁ ἀερώδης οὗτος πρόβλημα φθείρω , φθείρω ὁ ἀκουστικός ἐνέργεια πάθος ὁ μῆνιγξ ὁ ἀμέσως δέχομαι εἰς ὁ ἔξωθεν ἀήρ προσβολή . διό καί ὑπό μέγας ψόφος πάσχω ὁ ἀκοή , ὁ ἔξωθεν ἀήρ σφοδρός ὠθέω καί ὁ βία ὠθέω ὁ ἐν ὁ οὖς συμφυής ἀήρ καί πολλάκις διασκεδάννυμι αὐτός . διά τε οὖν οὗτος ὁ φύσις ἐγκατοικοδομέω ὁ οὖς οὗτος ὁ ἀήρ καί διά ὁ περιστατικός ὁ ζῷον ἐνέργεια , οἷος ὁ ἐν ὁ ὕδωρ κατάδυσις · εἰμί γάρ μή εἰμί οὗτος , ἐν Τῖς κατάδυσις μέλλω ὁ ὕδωρ αὐτός προσπελάζω ὁ αἰσθητήριον καί βλάπτω , ἢ εἰμί τίς καί ἐπινοέω πρόβλημα ὑπό ὁ φύσις διά ὁ μή εἴσειμι ὁ ὕδωρ , οὐ εἄν ἀκούω ὁ ζῷον ὑποβρύχιος εἰμί μή εἰμί ὁ διηχής ὁ μέχρι ὁ αἰσθητήριον διαβιβάζω ὁ ψόφος . εἰς φυλακή οὖν ὁ αἰσθητήριον ἐγκατοικοδομέω · διά οὗτος δέ καί ἑλικοειδής ποιέω ὁ φύσις ὁ πόρος ὁ οὖς , ἵνα μή ῥᾳδίως εἴσειμι ἢ ὁ ὕδωρ ἢ ὁ ἀήρ ἢ ἄλλος τίς πλήσσω ὁ μῆνιγξ . p . 420a4 Ζεύς δέ ὁ ἐν ἀήρ εἰμί κινέω ὁ ἔξω ὁ εἴδομαι κινέω . τουτέστι διά ὁ ὁ ἐγκατοικοδομέω συμφυής ὁ ἀκοή συνεχής εἰμί ὁ ἔξω ἀήρ οὗτος γάρ αὐτός σημαίνω ὁ ἐν ἀήρ εἰμί ) κινέω ὁ ἔξω ἀήρ κατά συνέχεια καί ὁ ἐντός κινέω ἀκίνητος εἰμί κατά ἑαυτοῦ ὡς συμφύω . ἴσως δέ οὖον λέγω κινέω αὐτός κατά τόπος καί γάρ ἀκίνητος αὐτός φημί ἐφεξῆς ) ἀλλά κατά ὁ διακομίζω ὁ ψόφος · κατά οὗτος * * κινέω διακομίζω καί ὁ ἐντός ὡς συνεχής εἰμί ὁ ἔξω . καί οὗτος αἴτιος φημί ὁ μόνος κατά ὁ οὖς ἐγώ ἀκούω , καί μή διά πᾶς μόριον ὁ σῶμα , διότι ἐν μόνος ὁ οὖς εἰμί συμφυής ἀήρ ἐναπολαμβάνω καί συνεχής πρός τε ὁ ἔξω ἀήρ καί πρός ὁ ἀκουστικός αἰσθητήριον , ὡς δύναμαι διά ἑαυτοῦ διαδίδωμι ὁ ἐν ὁ ἔξω ἀήρ γίγνομαι πάθος . ὥσπερ οὖν ὁ ὀπτικός πνεῦμα οὖον πανταχόθεν ἔχω ὑγρός διακομίζω αὐτός ὁ ἐν ὁ ἀήρ ὁ χρῶμα ἐνέργεια οὐδέ γάρ εἰμί ἐπί ὁ τένων κρυσταλλοειδής ὁ ἄλλος τίς ὁ τοιοῦτος συνεχής ὁ ἀήρ καί ὁ ὀπτικός νεῦρον , ἀλλά σῶμα ἕτερος παχύς καί ἀντιφρακτικός , διό οὐ ὁράω ὄπισθεν ) , οὕτως ἐπεί οὖον εἰμί τις ἀήρ συμφυής ἐναπολαμβάνω καί συνεχής ὁ τε ἔξω καί ὁ ἀκουστικός μόριον , ἀλλά ἐν μόνος ὁ οὖς , διά οὗτος οὐ ἀκούω διά ἄλλος μόριον . ὅτι δέ εἰμί ὁ συμφυής ἐν ὁ κοίλωμα ὁ οὖς ἀήρ , δῆλος ἐντεῦθεν . ἐάν γάρ τις ὁ δάκτυλος ἐμφράσσω ὁ οὖς , αἰσθάνομαι ἦχος τις καί κίνησις ὁ ἐντός ἀήρ . γίγνομαι δέ οὗτος ὁ πάθος ὁ ἔξωθεν περί ὁ ἄτη ἀήρ ὁ δάκτυλος ὠθέω καί πιλέω εἰς βραχύς τόπος καί πιλέω ὁ συμφυής ἀήρ , καί ὁ βία ὁ πίλησις κινέω προσκρούω ὁ ἐντός σῶμα χονδρώδης εἰμί καί σκληρός , καί οὗτος ποιέω ὁ ψόφος . καί μέγας φημί σημεῖον εἰμί ὁ ὑγιαίνω ὁ οὖς ὁ ἠχέω ὁ ἐντός ἀήρ · εἰμί γάρ μή ὑγιαίνω , οὐ ὅς αἰσθάνομαι ὁ γίγνομαι ὑπό ὁ ἐντός ἀήρ ψόφος . οὖον γάρ πάντῃ ἔχω ἀήρ ὁ κινέω μέρος καί ἔμψυχος , ὥσπερ ὁ κόρη ὁ ὑγρός . ὥσπερ ὁ κόρη ὁ ὑγρός προβάλλω , ὥστε διά αὐτός ἀντιλαμβάνω ὁ ὁρατής κόρη δέ λέγω ἄν οὖον ὁ τρῆμα ὁ ἐν ὁ ῥαγοειδής χιτών · εἴδομαι γάρ οὗτος εἰμί ὁ ὑγρός · ἀλλά ὁ πόρος ὁ ὀπτικός νεῦρον , διά ὅς ὁ ὀπτικός πνεῦμα ἔξειμι ) , οὕτως καί ὁ ἀκουστικός αἰσθητήριον προβάλλω ὁ συμφυής ἀήρ . ἐπεί οὖν ὁ ἔμψυχος καί ἀκουστικός μόριον , λέγω δή ὁ μῆνιγξ , μή πανταχόθεν ἔχω συμφυής ἀήρ συνεχής εἰμί ἑαυτοῦ τε καί ὁ ἔξω ἀήρ , ἀλλά μόνος κατά ὁ οὖς , διά οὗτος οὖον πανταχόθεν ἀκουστικός ὁ ζῷον , ἀλλά μόνος διά ὁ οὖς . p . 420a7 αὐτός μέν δή ἄψοφος ὁ ἀήρ διά ὁ εὔθρυπτος · δέ κωλύω θρύπτω , ὁ οὗτος κίνησις ψόφος . καί ἄρχω εἶπον ὅτι ὥσπερ ὁ χρῶμα δεκτικός ἄχρεος εἰμί , οὗτος καί ἄψοφος ὁ ψόφος δεκτικός . ἀλλά οὖον πᾶς ἄψοφος ψόφος δεκτικός . ἀλλά ὁ τοιοῦτος οἷος ὁ ἀήρ . καί ὁ αἴτιος , διά τίς Ἄψοφος . προστίθημι · διά γάρ ὁ εὔθρυπτος εἰμί , φημί , Ἄψοφος εἰμί . ὅταν δέ κωλύω κατά ὁ οἰκεῖος φύσις θρύπτω ὑπό τις λεῖος καί στερεός πληγή ἀθρόος , τότε ὁ οὗτος κίνησις ψόφος γίγνομαι . σαφῶς δέ ἐν οὗτος ὁ ψόφος εἶπον κίνησις ἀήρ εἰμί συνεχής καί εἷς μένω , κωλύω θρύπτω διά ποιός πληγή . p . 420a9 ὁ δέ ἐν ὁ οὖς ἐγκατοικοδομέω πρός ὁ ἀκίνητος εἰμί . ὥσπερ ὁ ἔξω ἀήρ κατά ἑαυτοῦ Ἄψοφος διά ὁ εὔθρυπτος , οὗτος καί ὁ ἐντός διά ὁ ἀκίνητος εἰμί . εἶπον γάρ ὁ τοιόσδε κίνησις ὁ ἀήρ ψόφος εἰμί . διά οὗτος οὖν ὁ ἐν ὁ οὖς ἀκίνητος κατασκευάζω , ἵνα Ἄψοφος εἰμί καί πᾶς εἰμί ὁ ψόφος διαπορθμευτικός · εἰμί γάρ οἰκέω ψόφος , ἐκκρούω εἄν ὁ ἔξωθεν . ὥστε καί οὗτος εἄν εἰμί ὁ αἰτία ὁ ὁ ἐν ὁ οὖς ἀήρ ἐγκατοικοδομέω ἀκίνητος εἰμί , ἵνα πᾶς 16r ὁ δύναμαι διαβιβάζω ὁ ψόφος . εἰμί γάρ κινέω , εἶτα ὑπό πληγή κινέω ψοφέω , πρός ὁ ὅσπερ πρόσθεν εἶπον λυμαίνομαι ὁ αἰσθητήριον , οὐδέ πᾶς οἷος τε εἰμί τότε ὁ ψόφος διαβιβαστικός εἰμί · καί γάρ ὁ ἔξω ἀήρ ἐπειδάν ψοφέω , οὐκέτι ὁμοίως ὁ ἐν ἄλλος ἀήρ γίγνομαι διαβιβάζω ψόφος , ἀλλά συγχέω . p . 420a11 Ζεύς οὗτος δέ καί ἐν ὕδωρ ἀκούω , ὅτι οὐ εἰσέρχομαι πρός αὐτός ὁ συμφυής ἀήρ . ὅτι2 ὁ ἀκούω γίγνομαι οὖον κατά εἴσοδος ὁ ἐκτός ἀήρ εἰς ὁ οὖς , ἀλλά κατά ἁφή ὁ πρός ὁ ἐγκατοικοδομέω ἀήρ ἐν ὁ τεκμήριον ὁ καί ἐν ὕδωρ ἀκούω ἐγώ οὐ εἰσέρχομαι ὁ ὕδωρ εἰς ὁ οὖς . εἰμί γάρ εἰσέρχομαι , φθείρω μέν καί ἐξωθέω ὁ ἐγκατοικοδομέω ἀήρ , ὅς ὑπηρετέω ὁ ἀκοή , ἀμέσως δέ ὁ μῆνιγξ ἅπτω βλάπτω αὐτός ὁ πλήσσω καί προσέτι ἐναπομένω ἐν ὁ κοιλότης φθείρω καί οὗτος βλάπτω ὁ αἰσθητήριον · πολύς γοῦν ἐντεῦθεν βλάπτω ) , καί οὗτος βλάπτω συμφθείρω καί ὁ αἴσθησις . ὥσπερ οὖν ἐν ὕδωρ εἰμί ἀκούω οὐ εἰσέρχομαι ὁ ὕδωρ , ἀλλά κατά ὁ διηχή αὐτός δύναμις διαπορθμεύω ὁ ψόφος μέχρι ὁ συμφυής ἀήρ , ἐκεῖνος λοιπός μέχρι αὐτός ὁ μῆνιγξ , οὗτος καί ἐν ἀήρ εἰμί ἐγώ ὁ ἀκούω γίγνομαι ὁ ἔξωθεν ἀήρ ἐφάπτω ὁ συμφυής καί διαδίδωμι ὁ ψόφος ἐπί ὁ μῆνιγξ . καί αὐτός δέ οὗτος τεκμήριον μέγας ὁ εἰμί τις ἀήρ οἱονεί συμφύω ὁ μῆνιγξ , ὁ καί ἐν ὕδωρ εἰμί μή εἴσειμι ὕδωρ εἰς ὁ οὖς ἄνευ πολύς πάνυ Βίας , διά ὁ ἐξωθέω αὐτός ὁ εἴσοδος ὑπό ὁ ἐντός ἀήρ καί δεῖ πολύς Βίας , ἵνα ἐξακοντίζω ὁ ἐντός ὕδωρ ὁ τίς τοιοῦτος ὑγρός ) , ἅμα συμβάλλω πρός ὁ μή ἐξωθέω ὑπό ὁ ἔξωθεν εἰσέρχομαι ὁ ἐντός ἀήρ καί ὁ σκολιός κατασκευή ὁ οὖς . καί αὐτός γοῦν ὁ αἴτιος ὁ μή εἴσειμι ὁ ὕδωρ εἰς ὁ οὖς ἐπάγω εἶπον · p . 420a12 ἀλλά οὐδέ εἰς ὁ οὖς διά ὁ ἕλιξ . οὖον γάρ μόνος , φημί , οὐ ἐξωθέω ὁ ἐγκατοικοδομέω ἀήρ εἴσειμι ὁ ὕδωρ , ἀλλά οὐδέ εἰς ὁ οὖς αὐτός εἴσειμι διά ὁ ἐν αὐτός καμπή , ἅμα ὁ αἴτιος ἐγώ διά οὗτος διδάσκω ὁ τοιοῦτος ὑπό ὁ φύσις γίγνομαι ὁ οὖς , ἵνα μηδείς ῥᾳδίως ἐπείσειμι λυμαίνομαι ὁ ἐγκατοικοδομέω ἐν αὐτός ἀήρ . οὐδέ εἄν ὁ μῆνιγξ , ὥσπερ ὁ ἐπί ὁ κόρη δέρμα ὅταν κάμνω . κόρη καλέω ἤτοι ὁ ὑπόκειμαι αὐτός μόριον ἢ ὁ προβάλλω , οὗτος δέ εἰμί ὁ τε χιτών καί ὁ ὑγρός . ὥσπερ οὖν , ὅταν τίς οὗτος κάμνω , οὐ ὁράω , οὗτος καί ὅταν ὁ μῆνιγξ ἀπό τις νόσος κάμνω , οὐ ἀκούω . ἢ καί ἁπλόος κόρη ἀκούω κατά ὁ συνήθης αὐτός ὁ τρῆμα ὁ ῥαγοειδής , ὁ δέ ἐπί οὗτος δέρμα ὁ κερατοειδής καλέω χιτών . ὥσπερ οὖν , ὅταν ὁ χιτών οὗτος κάμνω ἢ παχύνω ἢ ἄλλως ὅλος τίνω ἐκ τραῦμα ενσκιρωθεισος ἐν αὐτός , συμβαίνω μή ὁράω , μηκέτι ὁ ἐνέργεια ὁ ὁρατής διαβαίνω διά δύναμαι διά ὁ ἀπόλλυμι αὐτός ὁ διαφαίνω , οὗτος καί ὅταν ὁ μῆνιγξ κάμνω πάσχω τίς ὑπό χρόνος ἢ ὑπό νόσος , οὐκέτι δέχομαι ὁ ὁ ψόφος ἐνέργεια δύναμαι . p . 420a15 ἀλλά καί σημεῖον ὁ ἀκούω ἢ μή ὁ ἠχέω ἀεί ὁ οὖς ὥσπερ ὁ ὥσπερ ὁ κέρας . ἐπεί εἶπον ὅτι ἐάν ὁ συμφυής ἀήρ ἢ ὁ μῆνιγξ πάσχω τίς , οὐ ἀκούω , συμβαίνω δέ πολλάκις καί μηδείς οὗτος εἰμί δυσκωφέω τις , οἷος ὅταν ῥύπος τις προβάλλω ὁ συμφυής ἀήρ κωλύω ἀνεμπόδιστος διαδίδωμι ὑπό ὁ ἔξωθεν ἀήρ ὁ ψόφος διά ὁ μή ἔχω ὁ γῆ ὁ διηχής , ἤ τίς ἄλλος ὁ τοιοῦτος συμβαίνω , λέγω ἐν ὅτι κρίνω εἰμί ὑγιαίνω ὁ ἀκουστικός ἢ μή ἐπιφράσσω ὁ δάκτυλος ὁ οὖς ἢ ὁ χείρ ὁ οὖς ἐπιπωμάζω . εἰμί μέν γάρ ὑγιαίνω , αἰσθάνομαι τις βόμβος · ὁ γάρ πίλησις ὁ δάκτυλος ἤ ὁ χείρ ὠθέω ἔξωθεν τις ἀήρ ὅς στενόω καί προσκρούω ὁ συμφυής ποιέω ὁ βόμβος · εἶτα ὁ συμφυής κατά ὁ εἴωθα διαπορθμεύω οὗτος ὁ βόμβος ἐπί ὁ αἴσθησις . ὥσπερ , φημί , καί ὁ ἐν ὁ κέρας ὁ κοέω ἐναπολαμβάνω ἀήρ ἀεί καί αὐτός ἦχος τις κινέω ποιέω , ὅταν κινέω ὑπό ὁ ἔξωθεν ἀήρ φυσάω καί κινέω πλήσσω ὁ κέρας , οὕτως οὖν καί ὁ ἐν ὁ οὖς , ὅταν κινέω ὑπό ὁ ἔξωθεν ψόφος . οὗτος δέ ὡς δεικτικός ὁ εἰμί τις ἐν ὁ οὖς ἀήρ ἴδιος οὗτος γάρ εἰμί ὁ ὁ ἔξωθεν ψόφος δεκτικός ) , ὅς ὅταν πάσχω τίς , ἅτε δή μή κινέω ὁ οἰκεῖος κίνησις οὖον διαπορθμεύω εἰς ὁ αἴσθησις ὁ ἦχος , ἐντεῦθεν ὁ μή ἀκούω . ζητέω δέ εἰκότως ὅτι πῶς εἶπον ἀκίνητος εἰμί ὁ ἐν ὁ οὖς ἐγκατοικοδομέω ἀήρ νῦν λέγω ὅτι ἀεί οἰκεῖος τις κίνησις κινέω ὁ ἀήρ ἐν ὁ οὖς . ἀκίνητος οὖν ἄνω ληπτέος ὁ ὑπό ἄνω κίνησις ἀντί ὁ ὁ αὐτός ἀεί Μένων ἐν ὁ οὖς καί μή μεθίστημι - μένω μηδέ ἄλλοτε ἄλλος γίγνομαι , ὥσπερ ὁ ἐν ὁ κέρας ὁ κοῖλος , ἀλλά ἀεί Μένων συμφυής . ὅτι δέ ὁ ἀήρ κινέω τις οἰκεῖος κίνησις , δῆλος ἐκ ὁ καί ἐν Τῖς νηνεμία ὁ ξύσμα φαίνω κινέω ἐν ὁ διά ὁ θυρίς ἥλιος . δυνατός δέ καί κινέω λέγω ὁ συμφυής ἀήρ μή κατά τόπος ἀλλά ζωτικός , κίνησις αὐτός λέγω ὁ ὁ ψόφος ἐπί ὁ αἴσθησις . καί οὗτος εἰμί ὁ οἰκεῖος κίνησις αὐτός , οὖον ὁ διαπορθμεύω ἁπλόος οὗτος γάρ καί ὁ ἔξω ἀήρ ἔχω ) , ἀλλά ὁ ἐπί ὁ αἴσθησις διαπορθμεύω . ὅταν οὖν ὁ μέν συμφυής ἀήρ συνήθης ἀπαγγέλλω ὁ αἴσθησις | ὁ ψόφος , ὁ δέ αἴσθησις ἀντιλαμβάνω , ὁ , πρόδηλος ὡς ὁ ἀκουστικός ὑγιαίνω . p . 420a17 ἀλλά ὁ ψόφος ἀλλότριος καί οὐ ἴδιος . καί διά οὗτος φημί ἀκούω ὁ κενός καί ἠχέω , ὅτι ἀκούω ὁ ἔχω ὁρίζω ἀήρ . ὁ γάρ ψόφος ὅς ὁ γίγνομαι ἐν ὁ οὖς οὖον ὁ συμφυής εἰμί ἀήρ , οὐδέ ὅταν φράσσω ἐγώ ὁ οὖς βόμβος γίγνομαι , ἀλλά ὁ ἔξωθεν ἀήρ ἢ ἔξωθεν μετά ψόφος εἰσέρχομαι ἢ εἴδομαι ὁ πίλησις ψοφέω · ὁ δέ συμφυής εἰμί ὁ ἀπαγγέλλω ὁ γίγνομαι ἐν ἄλλος ψόφος . οὖον γάρ ἐπεί καί ψοφέω · οὐδέ γάρ πᾶς ὁ κινέω ψοφέω , ἀλλά δεῖ ὁ ψοφέω βίαιος πλήσσω κινέω . καί διά οὗτος , φημί , λέγω ἀκούω ὁ κενός καί ἠχέω . κενός μέν γάρ λέγω ἀκούω , ἐπεί ὁ ἀήρ κενός ὑπολαμβάνω , ἀκούω δέ ὁ ἐναπολαμβάνω ἐν ὁ οὖς ἀήρ , ἠχέω δέ , ὅτι οὗτος ὁ ἀήρ ὁρίζω εἰμί καί ἀεί ὁ αὐτός , καί παραπέμπω ὁ ψόφος οὐ αὐτός ψοφέω , ἀλλά μόνος κατά ὁ διηχή ἑαυτοῦ δύναμις ἐνεργός . p . 420a19 πότερος δέ ψοφέω ὁ τύπτω ἢ ὁ τύπτω ; ἢ καί ἄμφω , τρόπος δέ ἕτερος . εἶπον ὁ ψόφος τις εἰμί πρός τίς καί ἐν τις , λέγω δή ὁ τύπτω καί ὁ τύπτω καί ὁ μεταξύ ἀήρ , ζητέω ἐνταῦθα εἰκότως , ποῖος εἰμί ὁ ποιητικός ὁ ψόφος , πότερος ὁ τύπτω ἢ ὁ τύπτω , καί λέγω ὅτι ἄμφω . ὁ γάρ ἢ καί ἄμφω , ἄμφω καί τέλειος εἰμί ὁ διαίρεσις ἐκτίθημι ἢ γάρ ὁ . τύπτω ἀνάγκη εἰμί ὁ τε ] ψοφέω ἢ ὁ τύπτω ἢ ἀμφότερος ) καί ἔτι ἐπικρίνω ὅτι οὖον ὁ ἕτερος , ἀλλά ἀμφότερος ποιέω ὁ ψόφος . ἀλλά εἰμί καί ἀμφότερος , οὖον ὁ αὐτός τρόπος , ἀλλά ὁ μέν τύπτω ὡς κινέω καί ὠθέω ὁ ἀήρ , ὁ δέ ὡς μένω καί μή ἐάω αὐτός διέρχομαι , ἵνα ἐκ ὁ ἀμφότερος ἔκθλιψις ἀποπάλλω ἠχέω · καί ὁ μέν ποιέω ὁ δέ πάσχω . δυνατός δέ ἀμφότερος πίνω καί τύπτω καί τύπτω , ὅταν μή ὁ μέν ἀκίνητος μένω ὁ δέ κινέω , ἀλλά ἄμφω κινέω πλήσσω . p . 420a21 εἰμί γάρ ὁ ψόφος κίνησις ὁ δύναμαι κινέω ὁ τρόπος οὗτος , ὥσπερ ὁ ἀφάλλομαι ἀπό ὁ λεῖος , ὅταν τις κρούω . ὅτι οὖον ὁ ἕτερος εἰμί ὁ ψοφέω , ἀλλά ἀμφότερος , δείκνυμι διά οὗτος . ἐπεί γάρ ὁ ψόφος εἰμί κίνησις ἀθρόος ὁ ἀήρ ὥσπερ ἀφάλλομαι , καθάπερ ὁ ἐκπυρηνίζω ἀπό τίνω λεῖος σῶμα , οὗτος δέ οὐ οἷος τε ἀπό ἑαυτοῦ ποιέω ὁ ἀήρ , δεῖ ἄρα λεῖος τίς εἰμί ἀπό ὅς δεῖ αὐτός ἀφάλλομαι . ἀλλά ἐπεί πάλιν ἀφάλλομαι αὐτός ἀπό τις λεῖος σῶμα μηδείς εἰμί ὁ πλήσσω καί ἀθρόος ὁ ἀήρ ἀπολαμβάνω πρός ὁ λεῖος οὗτος καί στερεός ἀδύνατος , οὐ ἀπό εἷς μόνος δῆλος ὅτι ἅλλομαι ἄν , ἀλλά δεῖ ἀμφότερος καί ὁ πλήσσω καί ὁ πλήσσω . ὅτι γάρ ἀμφότερος δεῖ , δῆλος καί ἐντεῦθεν · εἰμί γάρ μή εἰμί ἄμφω λεῖος καί στερεός , οὖον ποιέω ψόφος , οἷος εἰμί ἔριον ὁ σπόγγος χαλκός πλήσσω , οὐ εἄν γίγνομαι ψόφος . οὖον πᾶς οὖν κίνησις ἀήρ ψόφος , ἀλλά ὁ τοιοῦτος οἷος ὁ ἀπό ὁ λεῖος . εἰμί γάρ μή εἰμί λεῖος ὁ πλήσσω , οὐ ἀφάλλομαι ὁ ἀήρ ἀθρόος , ἀλλά ἐνίσχω ἐν ὁ κοίλωμα , ὥσπερ ὁ ῥίπτω κατά τοῖχος σφαῖρα , ἐάν μέν εἰμί λεῖος ὁ τοῖχος , ὁ ἀντιτυπία ἀποπάλλω ἐκ αὐτός ὁ σφαῖρα , ἐάν δέ μή , μένω πολλάκις ἐν ὁ κοίλωμα . ὥσπερ οὖν ὁ τοιοῦτος ἀπό ὁ λεῖος ἀφάλλομαι , οὗτος καί ὁ ἀήρ . κατά μόνος δέ ὁ ἀποπάλλω ὁ ἀήρ ἐκ ὁ λεῖος λαμβάνω ὁ ὁμοιότης ὁ ἐκ ὁ λεῖος ἀποπάλλω , οἷος ὁ σφαῖρα , . οὐ καί κατά ὁ αἴτιος ὁ ἀπόπαλσις ἐξομοιόω , εἰμί μή οὗτος τις εἶπον , ὅτι ὥσπερ ὁ ὁ σφαῖρα βίαιος ἐκπέμπω συνωθέω αὐτός ἀήρ , ὅς βίαιος ὠθέω καί ἐκθλίβω ὑπό ὁ σφαῖρα καί ὁ τοῖχος ἐκπυρηνίζω καί ἀποπάλλω συνωθέω ἑαυτοῦ καί ὁ σφαῖρα , οὗτος καί ἐπί ὁ αὐτόθεν πλήσσω ἀλλήλων ἀποπάλλω ὁ ἀήρ καί ὁ κινέω ψοφέω . εἰμί γάρ ὁ ψόφος κίνησις . δύναμαι κίνησις μή τοπικός λέγω , ἀλλά ὁ ἐνέργεια · ὁ δέ ὁ δύναμαι κινέω ὁ τοπικός κίνησις ἐκληπτέον , ὡς εἰμί ὁ ὅλος , ὅτι εἰμί ψόφος ἐνέργεια ὁ δύναμαι κατά τόπος κινέω οὗτος ὁ τρόπος οἷος ὁ ἀφάλλομαι ἀπό τίνω λεῖος , ὥσπερ ὁ σφαῖρα ἀπό ὁ τοῖχος . ἐν δέ ἐπί ὁ κατά τόπος κίνησις ἀκούω , ὡς ἤδη ἐκλαμβάνω , οὐδείς ἄτοπος · οὖον γάρ ἁπλόος πᾶς κίνησις ἀήρ ψόφος λέγω , ἀλλά τις , ὁ ἀπό ὁ λεῖος . p . 420 a 23 οὖον δή πᾶς , ὥσπερ εἴρω , ψοφέω τύπτω καί τύπτω . ἐπεί εἶπον ὅτι δύο στερεός πλήσσω ἀλλήλων χρεία πρός ὁ γίγνομαι ψόφος , ἵνα μή τις νομίζω ὅτι οἷος δήποτε στερεός καί λεῖος σῶμα αὐτάρκης εἰμί εἰς ὁ ποιέω ψόφος , οὗτος προστίθημι , ὅτι οὖον μόνος δύο δεῖ εἰμί καί στερεός καί λεῖος ὁ ποιέω ὁ ψόφος , ἀλλά καί μέγεθος σύμμετρος ἔχω αὐτός δεῖ καί σχῆμα τοιόσδε . ἄν γάρ μικρός πάνυ εἰμί ὁ μέγεθος , οἷος βελόνη , μικρός ἀπολαμβάνω ἀήρ , ὥστε μηδέ αἰσθητός γίγνομαι ὁ ψόφος . ἀλλά ὥσπερ ἐν ὁ φυσικός λέγω ὅτι ὁ εἶδος ἀπό ὁρίζω μέγεθος ἄρχω , ἐν ὅς πρός Δημόκριτος . ἀποτείνω ἀνασκευάζω ὁ εἰμί ἄτομος σῶμα ὁ γάρ μέγεθος , φημί , δύναμις μέν φημί ] ἐπί ἄπειρος2 εἰμί ὡς μέγεθος διαιρετός · δυνατός γάρ ἀεί ὅσος ἐπί ὁ ἴδιος φύσις ὁ δίδωμι τέμνω ὁ ἐπίνοια , ἐκεῖνος εἰς ἄλλος , καί οὗτος ἐπί ἤπειρος · ὡς <δ᾿> εἶδος τίς ἔχω , οἷος σάρξ ἢ νεῦρον τις τοιοῦτος , οὐδέ δύναμις ὁ ἐπί ἤπειρος ἐπιδέχομαι διαίρεσις , ἀλλά ἀνάγκη | λαμβάνω ἔσχατος τις μόριον ἀδιαίρετος , ὥστε ὁ ἀπό ἐκεῖνος μηκέτι 17r διαιρέω εἰς ἄλλος τοιοῦτος οἷος αὐτός . οἷος ὁ σάρξ δυνατός τέμνω εἰς μόριον φυλάσσω ὁ εἶδος ὁ σάρξ , ἐκεῖνος εἰς ἄλλος φυλάσσω πάλιν ὁ αὐτός εἶδος · οὗτος δέ <οὐκ> ἐπί ἤπειρος δυνατός ποιέω , καταλήγω πάντως εἰς τίς μέγεθος , ὅσπερ ἐάν τέμνω , οὐκέτι φυλάσσω ὁ ὁ σάρξ εἶδος διά μικρότης πολύς . ὡς γάρ εἶπον , ὁ εἶδος ὥσπερ δήω τοιόσδε κρᾶσις , ἵνα ὑφίστημι , οὗτος καί τοσόσδε μέγεθος , καί ὥσπερ οὐ ἐνδέχομαι δακτυλιαῖος ἄνθρωπος ἢ ἵππος γίγνομαι , ἀλλά δεῖ σύμμετρος οὗτος μέγεθος εἰμί , οὗτος δή καί ὁ μόριον ὁ ζῷον ὁ τε ὀργανικός καί ὁ ὁμοιομερής καί ἀπλόος πᾶς εἶδος ἐν ὁρίζω τις μέγεθος φύω γίγνομαι ) · ὥσπερ οὖν ἐπί οὗτος ἔχω , οὗτος καί ἐπί ὁ ψόφος οὖον πᾶς μέγεθος τύπτω καί τύπτω ποιέω ψόφος , οἷος ὁ βελόνη , ἀλλά δεῖ σύμμετρος οὗτος μέγεθος ἔχω . δεῖ δέ καί σχῆμα ἐπιτήδειος · ἐάν γάρ σφαῖρα σφαῖρα ἅπτω , οὖον ποιέω ψόφος · δείκνυμι γάρ ὅτι σφαῖρα σφαῖρα κατά σημεῖον ἅπτω · διά ὁ οὖν μή ἐναπολαμβάνω αὐτάρκης ἀήρ οὖον ποιέω ψόφος . ὁ δέ παρά ἐγώ τεχνητός σφαῖρα ἐπεί μή δυνατός ἀκριβῶς ἀποτορνεύω ὁ ἐπιφάνεια , οὐδείς θαυμαστός εἰμί σφαῖρα πλήσσω σφαῖρα ποιέω βραχύς ψόφος , διότι μή εἰμί ἀκριβῶς σφαῖρα παρά ἐγώ , οὐδέ ἀκριβῶς κατά σημεῖον ἀλλήλων ἅπτω . p . 420 a 25 ἀλλά δεῖ ὁ τύπτω ὁμαλός εἰμί , ὥστε ὁ ἀήρ ἀθρέω ἀφάλλομαι καί σείω . ὁμαλός εἶπον ἀντί ὁ πλατύς . καλῶς δέ εἶπον ὁ τύπτω δήω εἰμί πλατύς , οὐ δέ πάντως καί ὁ τύπτω · ἄν γάρ ὁ τύπτω μή εἰμί πλατύς , ἀλλά κυλινδρικός , γίγνομαι ψόφος . ὁ δέ αἰτία , διότι οὖον μόνος ὁ ἀήρ ὑπό ὁ τύπτω μόριον ἐναπολαμβάνω , ὅσπερ σχεδόν αδιάστατος εἰμί , ἀλλά καί ὁ ὑπό ὁ λοιπός μέρος ὁ κύλινδρος ἀήρ ὠθέω , ὅσπερ εἰμί μέν λεπτός τις καί ὀξύς ἀντιπίπτω σῶμα , ἅτε μή κωλύω διέρχομαι , διαχέω καί οὐ ἠχέω , εἰμί δέ πλατύς προσπίπτω , οὖον χέω ἀλλά ἐναπολαμβάνω ἀκοντίζω ὑπό ὁ λειότης καί ἀντιτυπία , καί οὕτως ἠχέω ἀφάλλομαι . σείω δέ φημί οὗτος , οὐ ἁπλόος ὁ ἀπό πᾶς ἀφάλλομαι , ἀλλά ὁ ἐναπολαμβάνω ἐπί ὁ κοῖλος καί ηχητικός , ὥσπερ ἐπί ὁ ηχείο συμβαίνω πλήσσω ὑπό ὁ ψηφίς · σείω γάρ οὗτος σείω καί ὁ ἐν ὁ κοίλωμα αὐτός ἐναπολαμβάνω ἀήρ , καί ἄλλοτε ἄλλος μέρος προσπίπτω ὁ κοῖλος ὁ ηχείο ἐπιφάνεια παοιημι ἦχος . ἀμελέω ἐάν κατέχω ὁ ἠχεῖον , παύω καί ὁ ἦχος , διότι παύω ὁ ηχείο κινέω συμπαύω καί ὁ ἀήρ κινέω . δυνατός μέν οὖν , ὅσπερ εἶπον , ὁ ὁμαλός καί ἀντί ὁ πλατύς ἀκούω . εἶπον γάρ ὅτι οὖον πᾶς ὁ τύπτω καί τύπτω ψοφέω ( οὐδέ γάρ ψοφέω βελόνη βελόνη τύπτω ) ὡς πρός ἀντιδιαστολή ὁ βελόνη ἐπάγω ὁ ἀλλά δεῖ ὁ τύπτω ὁμαλός εἰμί , οὖον δήπου ὡς ἀνώμαλος εἰμί ὁ βελόνη κατά ὁ μόριον , ἀλλά δῆλος ὅτι παρά ὁ σχῆμα αὐτός καί ὁ μέγεθος ἀντιδιαστέλλω ὁ ὁμαλός . δυνατός δέ ὁ ὁμαλός καί ἐπί ὁ μή τραχύς ἀκούω , καί οὗτος δῆλος ἐκ ὁ ἐπάγω ὁ ὥστε ὁ ἀήρ ἀθρέω ἀφάλλομαι . ἀπό μέν γάρ ὁ τραχύς καί ἀνώμαλος κατακερματίζω καί οὐ ἀθροῦς ἀφάλλομαι , ἀπό δέ ὁ ὁμαλός διά ὁ συνεχής εἰμί καί εἷς . p . 420 a 26 ὁ δέ διαφορά ὁ ψοφέω ἐν ὁ κατά ἐνέργεια ψόφος δηλέομαι · ὥσπερ γάρ ἄνευ φάος οὐ ὁράω ὁ χρῶμα , οὕτως οὐδέ ἄνευ ψόφος ὁ ὀξύς2 καί ὁ βαρύς . ὁ ψοφέω εἶπον ἀντί ὁ ὁ ψόφος , ἐπεί κατά ὁ διαφορά ὁ ψοφέω διάφορος καί ὁ ψόφος γίγνομαι . διαφορά οὖν ὁ ψόφος εἰμί φημί ὁ ὀξύς2 καί ὁ βαρύς . οὗτος δέ φημί γνωρίζω οὐ ἐν ὁ κατά δύναμις ψόφος ἀλλά ἐν ὁ κατά ἐνέργεια . ὁ . γάρ δύναμις σχεδόν οὐδέ εἰμί · πῶς δέ ὁ μή εἰμί διάκρισις ἄν γίγνομαι ; ἕκαστος γάρ κρίνω κατά ὁ οἰκεῖος ἐντελέχεια . ὥσπερ γάρ ὁ δίφορος , φημί , χρῶμα ἀντιλαμβάνω οὐ ὅταν εἰμί δύναμις διαφανής ὁ ἀήρ , ἀλλά ὅταν ἐνέργεια , τουτέστιν ὅταν φωτίζω , οὕτως οὐδέ ὅταν δύναμις διηχής , αἰσθάνομαι ὁ ὁ ψόφος διαφορά , ἀλλά ὅταν ἐνέργεια γίγνομαι , τουτέστιν ὅταν ἤδη δέχομαι ὁ ψόφος . τοσοῦτος γάρ διαφέρω ὁ ψόφος ὁ χρῶμα , ὅτι ὁ μέν χρῶμα ἕτερος εἰμί ὁ διαφανής καί ἕτερος εἰμί κινέω αὐτός μόνος γάρ ὁ ἐνέργεια αὐτός διακομίζω ὁ διαφανής ) , ὁ δέ ψόφος οὐ ἕτερος εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια διηχής ἀήρ , ἀλλά ἐν οὗτος ὁ σύστασις ἔχω . p . 420a 29 οὗτος δέ λέγω κατά μεταφορά ἀπό ὁ ἁπτός . ὁ ὀξύς2 καί βαρύς , ὅστις εἰμί ψόφος διαφορά , κατά μεταφορά , φημί , ὁ ἀπό ὁ ἁπτός καλέω · ἐν ὄγκος γάρ , ὁ εἰμί απτός κύριος , τε ὀξύς2 καί ὁ βαρύς , ὅς κατά μεταφορά λέγω καί ὁ ἐπί ὁ ψόφος . ὀξύς2 γάρ λέγω ἐπί ὁ ἁφή ὁ ταχέως ἐνεργέω , οἷος ὁ μαχαίριον ὀξύς , ὅτι ταχέως κεντέω , ἀμβλύς δέ ὁ βραδύς ἐνεργέω καί οἷος οὖον κεντέω ἀλλά ὠθέω , ὡς ὁ ὕπερος . ὅσος μέν γάρ ἐπιτήδειος εἰς ὁ κεντέω ποιέω βούλομαι , οξυγώνιος αὐτός ποιέω , ὅσος δέ εἰς ὁ ὠθέω , αμβλυγώνιος . οὕτως οὖν καί ἐπί ὁ ψόφος ὀξύς μέν λέγω ὁ ταχέως παραγίγνομαι ἐπί ὁ αἴσθησις καί ἐπιμένω , βαρύς δέ ὁ ἀνάλογος ὁ ἀμβλύς ὁ βραδύς παραγίγνομαι ἐπί ὁ αἴσθησις καί ταχέως | ἀποπαύω , οἷος ἐπί εἷς ὁ νευρά ὁ νέατος · οὗτος γάρ εἰμί καί τείνω ὁ ἄλλος μᾶλλον ἐν ὁ κρούω διά ὁ τάσις ταχέως πλήσσω ὁ ἀήρ ὀξύς ποιέω ὁ φθόγγος . καί ἐν ὀλίγος μέν χρόνος ποιέω οὗτος , ἐπί πολύς δέ φυλάσσω , ὥσπερ καί ὁ τόξον ὁ σκληρός καί μᾶλλον τείνω · οὗτος γάρ ὁ νευρά τείνω ὑπό ὁ τοξότης , εἶτα ἀφίημι ἐν ὀλίγος χρόνος διά ὁ τάσις ἐπί ὁ οἰκέω ἀποκαθίστημι τόπος . διό ὁ βέλος ἐν ὀλίγος χρόνος ὠθέω διά αὐτός οὗτος ἐπί πολύς διάστημα πέμπω · μείζων γάρ εἰμί δύναμις ὁ ἐν ὀλίγος χρόνος ὁ αὐτός κινέω ἤ2 ἐν πλείων · ὅσπερ καί ἐπί ὁ μᾶλλον τείνω χορδή συμβαίνω . ὁ δέ κακός τείνω ἀνάπαλιν , οἷος ὁ Ὑπάτη ἐν πολύς μέν κινέω ὁ διηχής ὁ ἀήρ , ἐπί ὀλίγος δέ φυλάσσω . αἴτιος δέ ὅτι ὁ μέν λεπτός εἰμί καί μή πολύς ἔχω ἀήρ ἀντιπίπτοντα τάχα αὐτός κινέω , ἔτι δέ τείνω εἰμί καί μή ὑπό πολύς ἀήρ ἐμποδίζω ταχύς ἐπείγω ὁ οἰκέω τόπος καί ὁ εὐθύτης καταλαμβάνω , ἐκ ὅς κινέω πλήσσω διά ὁ συντείνω ἀπό ὁ πέρας . διά οὗτος μέν οὖν ἐν ὀλίγος χρόνος κινέω ὁ διηχής ὁ ἀήρ , σῴζω δέ ἐπί πολύς ὁ ἦχος , διότι πάνυ τείνω σφοδρός πλήσσω ὁ ἀήρ , σφοδρός δέ πλήσσω καί αὐτός ἀντιπλήσσω ὁ νευρά καί πάλιν ὑπό αὐτός ἀντιπλήσσω , καί οὗτος ἐπί πλείων χρόνος γίγνομαι · κραδαίνω οὖν ὁ νευρά ἐπί πολύς παρατείνω καί ὁ ἦχος ἐκ ἀνάγκη . ὁ δέ παχύς νευρά καί ἥσσων τίς τείνω οἷος ὁ Ὑπάτη πᾶς ἐναντίος ὑπομένω · πολύς γάρ ἔχω ἀήρ ἀντιπίπτοντα καί μηδέ οὗτος τείνω βραδύς τε κινέω ὁ ἀήρ καί σχολαῖος ἀποκαθίστημι . διό καί βαρύς ἠχέω εἰμί καί οὐδέ ἐπί πολύς ὁ ἦχος , διότι οὖον σφοδρός κινέω ὁ ἀήρ οὐδέ σφοδρός ἀντιπλήσσω , καί διά οὗτος οὐ ἐπί πολύς κραδαίνω · οὗτος δέ μή γίγνομαι ταχύς ἀπόλλυμι ὁ ψόφος . p . 420a 31 οὖον δή ταχύς ὁ ὀξύς , ὁ δέ βαρύς βραδύς . εἶπον ὅτι ὁ ὀξύς2 ψόφος ταχέως κινέω ὁ αἴσθησις καί αἰσθητός γίγνομαι μένω ἐπί πλείων χρόνος , ὁ δέ βαρύς ἀνάπαλιν , ἵνα μή τις νομίζω ὅτι αὐτός ὁ ὀξύς2 ψόφος ταχέως ἢ βραδύς κινέω ἐνέργεια γάρ εἰμί ἀήρ ἀσώματος , ὁ δέ ἀσώματος οὖον κινέω κατά τόπος ) , ἀλλά ὀξύς2 λέγω ψόφος ὁ ὀξύς κινέω ὁ ἀήρ ὅς εἰμί ἐνέργεια , ὁμοίως δέ καί βραδύς , ἢ ἐν οὗτος σημαίνω διά ὁ εἶπον ἀλλά γίγνομαι ὁ μέν διά τάχος ὁ κίνησις τοιοῦτος , ὁ δέ <διὰ> βραδυτής , ἀντί διά τάχος ὁ κινέω σῶμα ἐν ὅς εἰμί τοιοῦτος γίγνομαι καί ὁ κίνησις ὁ αἴσθησις ὑπό ὁ ψόφος · ἢ ὅτι ὥσπερ ἐπί ὁ ἁπτός διά ὁ ὀξύτης ὁ ἐν ὁ ὄγκος ταχύς γίγνομαι ὁ διαίρεσις ὑπό αὐτός , καί εἰμί ἄλλος μέν ὁ ὀξύς , ἄλλος δέ ὁ ταχέως ὑπό αὐτός διαιρέω ὁ σῶμα ἐπακολουθέω γάρ οὗτος ἐκεῖνος καί συμβαίνω ὁ ὀξύς ὁ ταχέως διαιρέω · ὀξύς2 γάρ εἰμί καί μή ἐνεργέω · ὁμοίως καί ἐπί ἀμβλύς ) , οὗτος καί ἐν φωνή ὀξύς ἄλλος μέν εἰμί ὁ ὀξύς , ἄλλος δέ ὅς οὗτος συμβαίνω ὁ ταχέως κινέω ὁ ἀκοή · ὁμοίως δέ καί ὁ βραδύς ἐπί ὁ βαρύς . ὁ δέ ὥστε συμβαίνω ὁ μέν ταχύς , ὁ δέ βραδύς εἰμί ἴσος εἰμί ὁ ὥστε οὗτος κατά συμβαίνω ἔχω ὁ ταχύς καί ὁ βραδύς , καί οὐ οὐσία αὐτός εἰμί · συμβαίνω δέ ὁ μέν ὀξύς ὁ ταχύς κινέω , οἷος ὁ μαχαίριον , διά ὁ ὑπό ὀλίγος σῶμα ἀντιβαίνω , ὁ δέ ἀμβλύς ὁ βραδύς , οἷος ὁ ὕπερος , διά ὁ ὑπό πολύς σῶμα ἀντιβαίνω . p . 420b4 περι μέν οὖν ψόφος οὗτος διά-ὁρίζω . εἴρω τίς εἰμί ὁ ψόφος , ὅτι κίνησις ὁ δύναμαι κινέω ὁ τρόπος οὗτος , ὅσπερ ὁ ἀφάλλομαι ἀπό ὁ λεῖος , ὅταν ἀντικρούω , καί πῶς γίγνομαι , ὅτι τύπτω τις καί τύπτω , διά τίς , ὅτι πληγή εἰμί στερεός τίνω πρός ἀλλήλων ἐν ἀήρ σφοδρός κατά ἑαυτοῦ ὁ ὁ ἀήρ διαίρεσις τε καί θρύψις · ἀλλά καί ποταπός δεῖ εἰμί ὁ καί διά τίς ἀκούω καί πῶς ὁ ψόφος . p . 420b5 ὁ δέ φωνή ψόφος τίς εἰμί εμφοχοω . εἶπον περί ψόφος οὖον ἀκόλουθος καί περί φωνή διαλέγω · εἶδος γάρ ὁ φωνή ὁ ψόφος . λέγω οὖν ὁ φωνή τις ψόφος εἰμί · οὖον γάρ πᾶς ψόφος φωνή , οἷος ὁ ὁ ἄψυχος . οὖον γάρ ὁ ἐκ ὁ κῦμα ἢ ὁ ἄνεμος γίγνομαι ψόφος ἢ ὁ προσαράσσω ἀλλήλων λίθος φωνή εἰμί , ἀλλά ἐμψυχόω τις ψόφος εἰμί ὁ φωνή . ἀλλά οὐδέ πᾶς ἐμψυχόω ψόφος φωνή · οὐδέ γάρ ὁ διά χείρ κρότος οὐδέ ὁ χρέμπτομαι ἢ βήσσω φωνή εἰμί · ψόφος γάρ εἰμί οὗτος καί οὖον φωνή · ἀλλά φωνή εἰμί ἐμψυχόω ψόφος διά ὁ φωνητικός γίγνομαι μόριον . φωνητικός δέ μόριον πνεύμων καί ὁ ἀναπνευστικός πᾶς μόριον , καί ὁ τραχύς ἀρτηρία καί ὁ φάρυγξ . ἀλλά οὐδέ ὁ ὁπωσοῦν ὑπό οὗτος γίγνομαι ψόφος φωνή εἰμί · ὁ γάρ βήξ ὑπό οὗτος γίγνομαι , καί οὖον λέγω φωνέω ὁ βήσσω · ἀλλά ὅταν μετά φαντασία σημαντικός οὗτος κινέω , τότε οὖν ὁ οὗτος γίγνομαι ψόφος φωνή καλέω . τίς δέ τρόπος διά ὁ τοιοῦτος ὄργανον ὁ φωνή γίγνομαι , καί τίς διαφέρω φωνή βήξ αὐτός λέγω πρόειμι1 εἶμι . ἐμψυχόω οὖν | ψόφος τις ὁ φωνή . κἀν γάρ τις ὁ ἄψυχος λέγω φωνέω , κατά μεταφορά ἄν ὁμοιότης τις λέγω ὡς ἔχω τίς ἐμφερής ὁ ὁ ἄνθρωπος φωνή . τρεῖς γάρ οὗτος θεωρέω περί ὁ ὁ ἄνθρωπος φωνή , ῥυθμός , ἁρμονία καί λέξις . ἔχω δέ ὁ μέν ῥυθμός περί ὁ χρόνος ὁ ἐκφώνησις ὁ μακρός καί ὁ βραχύς · διόπερ ὁ παλαιός ὁ φωνήεις ὁ μέν ἐν πλείων χρόνος ἐκφωνέω μακρός ὀνομάζω , ὁ δέ ἐν μικρός βραχύς . ἐάν γάρ αὐτοφυής ἐκφωνέω , ὁράω ὅτι ὁ μέν μακρός λέγω οἷος ὁ ὁ καί ὁ Ω · ἐν πλείων προφέρω χρόνος , ὁ δέ βραχύς ἐν μικρός . ἐκ δέ ὁ οὗτος πρός ἀλλήλων σύνθεσις ὁ εὔρυθμος ὁ ἔπος γίγνομαι . ὁ δέ ἁρμονία περί ὁ ὁ ὀξύς καί βαρύς συμμετρία ἔχω · ὁ δέ λέξις περί ὁ διατύπωσις ἔχω ὁ συλλαβή , ἐκ ὅς ὁ ὁ λέγω σημαίνω ἔννοια . ἐπεί οὖν οὗτος ἔχω μέν κύριος ὁ ὁ ἄνθρωπος φωνή , μιμέομαι δέ πως οὗτος καί ὁ μουσικός ὄργανον , διά οὗτος λέγω καί αὐτός φωνέω κατά ἀναλογία . οὖον γάρ μόνος ὁ ῥυθμός καί ὁ ἁρμονία μιμέομαι , ἀλλά καί ὁ λέγω . ἀμελέω γοῦν καί οἶδα ποῖος ποτός εἰμί ὁ ᾆσμα ὁ λέγω , καί συνᾴδω ὁ ὄργανον . μιμέομαι δέ οὖον ὁ ἁπλόος φωνή ὁ ἄνθρωπος , ἀλλά ὁ διάλεκτος · ὡς γάρ εἶπον , καί ὁ συνθήκη ἔχω ὁ λέξις διά ὁ γλῶσσα γίγνομαι . ζητέω δέ ἄν τις τίς διαφέρω ῥυθμός μέτρον . φημί οὖν ὅτι ὁ ῥυθμός γενικός τίς εἰμί , εἶδος δέ ὁ ῥυθμός ὁ μέτρον . εἰμί τίς μέν γάρ μέτρον , οὗτος καί ῥυθμός , οὐκέτι δέ καί ἔμπαλιν . θεωρέω γάρ ὁ ῥυθμός ἐπί ὁ κροτέω ὁ πούς τε καί ὁ χείρ . ὅταν γάρ ὁ ταχύς καί ὁ βραδύς ὁ πούς ἄρσις καί θέσις λόγος ἔχω πρός ἀλλήλων , ῥυθμός γίγνομαι · καί ἐντεῦθεν ἀπό μεταφορά οὗτος ὁ τοιόσδε ὁ συλλαβή συμπλοκή ὁ παραλαμβάνω πρός ὁ ὁ μέτρον γένεσις πούς καλέω . κατά ὁ αὐτός ἀναλογία καί ἐπί ὁ κρότος ὁ χείρ καί ἐπί αὐλή καί ὁ ἄλλος τοιοῦτος ὁ ῥυθμός καλέω , συμμετρία εἰμί ὁ χρόνος ἐν ὅς ὁ κίνησις γίγνομαι . καί γάρ ἐν ὁ αὐλός καί ῥυθμός θεωρέω · καί γάρ ὁ τρῆμα ὁ αὐλή ὁ μέν ἐπί πλέω χρόνος ὁ δάκτυλος ἐπιπωμάζω , ὁ δέ ἐπί μικρός , καί οὕτως ὁ ἀπήχησις ὁ μέν μακρός ποιέω , ὁ δέ βραχύς . καί ὁ τρῆμα ὁ μέν μέγας εἰμί , ὁ δέ μικρός , καί ὁ μέν ἐγγυτέρω ὁ ἐπιγλωσσίς , ὁ δέ πρόσω · καί ὁ μέν στενός ὀξύς εἰμί ὁ εὐρύς διό καί ὁ ὁ παῖς φωνή καί ὁ γυνή ὀξύς ) , ὁ δέ εὐρύς βαρύς , ὁμοίως καί ὁ ἐγγυτέρω ὁ πρόσω ὀξύς · ὅς ὁ συμμετρία ὁ ἁρμονία καί ὁ μέλος γίγνομαι , ῥυθμός δέ ὁ ὁ ταχύς καί βραδύς . ὅτι δέ καί ἐν ὁ λοιπός ὄργανον θεωρέω ὁ ῥυθμός , δῆλος πᾶς · ὁ σύμμετρος γάρ ὁ δάκτυλος ἄρσις καί θέσις ἀποτελέω . ὁ μέν οὖν ἐπί ὁ ἄλλος ῥυθμός κατά ὁ βραδύς καί ὁ ταχύς χαρακτηρίζω , ὁ δέ ἐπί ὁ προφορικός λόγος κατά ὁ μακρός καί βραχύς , ὅσπερ καί μέτρον μόνος λέγω . ἀναλογέω δέ ὁ μέν βραδύς ὁ μακρός , ὁ δέ ταχύς ὁ βραχύς . οὖον μόνος δέ ἐν ὁ ποιητικός λόγος θεωρέω ὁ μέτρον , ἀλλά καί ἐν ὁ ῥητορικός · λέγω οὖν μακρός ὁ κῶλον εἰμί ἢ κολοβός , καί ἐκ ὁ μή σύμμετρος εἰμί ὁ κῶλον οὐ Εὔρυθμος ὁ λόγος γίγνομαι . ὁ γοῦν περί ἰδέα λόγος γράφω παραδίδωμι , ποῖος καί πόσος πούς παραλαμβάνω πρός ὁ ῥητορικός κῶλον εὕω οὗτος οὗτος μέν ἐν παρέκβασις · ἀνατρέχω δέ ἐπί ὁ λέξις . p . 420b 7 καί 7 καί ὅσος ἄλλος ὁ ἄψυχος ἀπότασις ἔχω καί μέλος · καί διάλεκτος . ἀπότασις εἶπον ἀντί ὁ ῥυθμός · ὡς γάρ εἶπον , περί ὁ ἔκτασις ὁ χρόνος ὁ ἐπί πλείων ἢ μικρός καί ὁ οὗτος συμμετρία ὁ ῥυθμός θεωρέω · μέλος δέ εἶπον ἀντί ὁ ἁρμονία , ὅστις ἔχω περί ὁ συμμετρία ὁ ὀξύς καί ὁ βαρύς , διάλεκτος δέ ὁ ὁ λέξις συνθήκη . p . 420b8 ἔοικα δέ ὅτι καί ὁ φωνή οὗτος ἔχω . ἔοικα , φημί , ὁ ὁ μουσικός ὄργανον ψόφος ὁ φωνή , καθό ἔχω αὐτός μίμημα ὁ εἴρω . δῆλος δέ ὅτι φωνή μάλιστα νῦν λέγω ὁ διάλεκτος · περί οὗτος γάρ μόνος ὁ λέξις θεωρέω . ἐν γάρ ὁ ἔναρθρος φωνή μέλος μέν εἰμί ἢ ῥυθμός , λέξις δέ οὐκέτι . ἄν γάρ ἐπί κίσσα εἶπον ἢ ψιττακός ἢ ὁ τοιοῦτος , οὖον κύριος ὁ λέξις , κατά μίμησις δέ καί ἀναλογία , ὥσπερ καί ἐπί ὁ ἄψυχος . p . 420b9 Πόλλα δέ ὁ ζῷον οὐ ἔχω φωνή , οἷος ὁ καί ὁ ἔναιμος ἰχθύς . ἐπεί εἶπον ὁ φωνή ψόφος εἰμί ἐμψυχόω , οὖον πᾶς δέ ἔμψυχος φωνέω , ἀλλά εἰμί τις ἄφωνος , αὐτός οὗτος προσδιορίζω . οὖον γάρ ἁπλόος ὁ ἔμψυχος εἰμί ὁ φωνέω , ἀλλά ὁ ζῷον , καί οὐδέ πᾶς ζῷον ἀλλά μόνος ὁ ἔχω πνεύμων , οὗτος δέ εἰμί ὅσος ἀναπνέω ὕλη γάρ εἰμί ὁ φωνή ὁ ἀναπνέω ἀήρ , ὡς δείκνυμι προέρχομαι ) , οὔτε δέ ὁ ἔντομα , οἷος μυῖα , μέλισσα καί ὁ ὅμοιος , ὡς οὐδέ ὁ ἄναιμος φωνέω , οἷος σκώληξ · ἀλλά οὐδέ πᾶς ὁ ἔναιμος , οἷος ὅσος ὁ ἔνυδρος μή ἀμφίβιος εἰμί , οἷος ἰχθύς · οὔτε γάρ ἔχω πνεύμων , καί διά οὗτος οὖον φωνέω . καί διά οὗτος ἔλλοψ καλέω ὡς ἐλλείπω ὁ ὄψ . ἀλλά οὐδέ πᾶς ὁ ἀμφίβιος φωνέω · οὔτε γάρ ὁ ὀστρακόδερμος , οἷος κοχλίας , οὐδέ ὁ μαλακόστρακος , οἷος καρκίνος , σκυτάλη . φωνέω δέ ὁ ἀμφίβιος ὅς τε ποτός - Μιὸς ἵππος καί ὁ κροκόδειλος · λέγω γάρ καί οὗτος φωνέω κατά βραχύς . ἀπορέω δέ ἄν τις , πῶς λέγω ὁ ἔντομα μή φωνέω · τίς γάρ ὁ τέττιξ πολύφωνος ; καί ὁ μυῖα δέ βόμβος ἱκανός ἐν ὁ πέτομαι ποιέω . λέγω | οὖν ὅτι οὐ εἰμί φωνή ὁ οὗτος διαφώνησις · οὐδέ γάρ διά φωνητικός ὄργανον γίγνομαι . ψήν γάρ τίς εἰμί περί ὁ ἐπιφάνεια ὑπό ὁ στῆθος ὁ τέττιξ , ὅς τύπτω ὁ πτέρυξ καί ἐκθλίβω ὁ ἐναπολαμβάνω ἀήρ ψοφέω . ὁμοίως δέ καί μυῖα ὁ πτερόν πλήσσω τραχύς εἰμί ἠχέω · ἀμελέω ἵστημι οὐκέτι βομβέω . p . 420a10 καί οὗτος εὔλογος , εἴπερ κίνησις τις ἀήρ ὁ ψόφος . εἶπον ὅτι οὐ ἔχω ὁ ἰχθύς φωνή ὁ αἴτιος αὐτός οὗτος ἐπάγω . εἰμί γάρ , φημί , ὡς δείκνυμι , κίνησις ἀήρ εἰμί ὁ ψόφος , ὁ δέ φωνή ψόφος τις , οὐ ἐν ἀήρ δέ διατρίβω ὁ ἰχθύς ἀλλά ἐν ὕδωρ , εἰκότως φωνή οὐ ἔχω , οὖον ὁ ἀήρ κινέω ἀλλά ὁ ὕδωρ . καί ὁ ἀμφίβιος δέ ὅσος φωνή ἔχω , οὖον δύναμαι ἐν ὕδωρ φωνέω · οὐδέ γάρ ἐγώ καταδύω εἰς ὁ ὕδωρ φωνέω δύναμαι . ἀλλά ὁ λέγω φωνέω ἐν ὁ Ἀχελῷος * * * μέγας εἰμί , ὅς δοκέω τις φωνέω , ὅταν περί ὁ ἐπιφάνεια ὁ ὕδωρ γίγνομαι . φημί οὖν ὅτι οὖον δεῖ οἴομαι φωνέω αὐτός · οὐδέ γάρ διά φωνητικός μόριον ὁ ποιέω , ἀλλά κατά τις ὁ βράγχιον κίνησις . ὅταν γάρ οὗτος νήχω περί ὁ ὁ ὕδωρ ἐπιφάνεια , μέγας εἰμί καί ἐναπολαμβάνω πολύς ὕδωρ ἐν ὁ βράγχιον , εἶτα συστέλλω ὁ βράγχιον , ἐκπέμπω ὁ ὕδωρ καί ταράσσω ὁ ἐκπομπή , ἐκεῖνος ταράσσω ἐναπολαμβάνω τις ἀήρ , ὅς ἐκθλίβω ὁ πλήσσω ὁ ὕδωρ ἠχέω . καί οὗτος δοκέω ἐκεῖνος φωνέω , ὥσπερ καί ἐπί μυῖα καί τέττιξ λέγω . ὥστε ἔξω ὁ ζῷον γίγνομαι ὁ ψόφος , καί οὖον διά φωνητικός ὄργανον . καί παραλέω συμβαίνω ἐπί ὁ τοιοῦτος , οἷος καί ἐπί ὁ περιστερά , ὅστις πέτομαι ψοφέω ὁ πτέρυξ . ὅμοιος οὖν ὁ τοιοῦτος ψόφος ὁ διά χείρ κρότος . ὥστε εἰμί καί ὁ σκάρος λέγω φωνέω , ὁ αὐτός οὗτος καί ἐπί αὐτός γίγνομαι ὑποληπτέον . ὁ δέ ἤ τις ἕτερος τοιοῦτος προστίθημι , ὅτι ἐνδέχομαι μή μόνος ὁ συστολή ὁ βράγχιον ὁ εἴρω τρόπος ψοφέω αὐτός , ἀλλά καί ὁ στόμα εἰσδέχομαι ὕδωρ καί ἐξωθέω μετά ῥοῖζος . ἀμελέω ἐν ὁ βάθος εἰμί οὖον ψοφέω · ἀδύνατος γάρ ἐν ὁ ὕδωρ γίγνομαι ψόφος . διό , ὡς ἤδη εἶπον , ἐάν ἐά ὕδωρ συμπλήσσω ὁ χείρ οὖον ψοφέω · διηχής μέν γάρ εἰμί ὁ ὕδωρ , ψοφητικός δέ οὖον . p . 420b13 φωνή δέ εἰμί ζῷον ψόφος , καί οὖον ὁ τυγχάνω μόριον . διακρίνω ὁ φωνέω ἀπό ὁ μή φωνέω καί ἐκ οὗτος ἐφοδιάζω εἰς ὁ περί φωνή λόγος , βούλομαι λοιπός ὁ ὁ κύριος φωνή ἀποδίδωμι λόγος . διακρίνω δέ αὐτός ἐκ ὁ ἄλλος ψόφος διχῶς , ἐκ τε ὁ τρόπος ὁ γένεσις , καί ἐκ ὁ τέλος . ἐκ μέν οὖν ὁ τρόπος ὁ γένεσις , ὅτι ὁ φωνή γίγνομαι ὁ εἰσπνέω ἀήρ ἐκθλίβω ὁ συστολή ὁ θώραξ κατά ὁ ἐνυπάρχω αὐτός ψοφητικός δύναμις καί προσπίπτω ὁ τραχύς ἀρτηρία καί ὁ ἐναπολαμβάνω ἐν αὐτός ἀήρ , ὅς ὁ ἀθρόος πλήσσω ἄθρυπτος ἀποπάλλω ἀεί τύπτω ὁ προσεχής ἀήρ ἠώς ὁ ἀκοή . εἰμί γάρ ὁ μέν ἀχανής ὁ στόμα ὁ μέχρι ὁ ῥίζα ὁ γλῶσσα φάρυγξ · ἐκεῖθεν δέ δύο ἀγγεῖον φέρω , ὁ μέν ἐπί ὁ θώραξ , ὅς καλέω τραχύς ἀρτηρία , ὁ δέ ἕτερος ὁ πρός ὁ τένων ἐπί ὁ γαστήρ , ὅς καλέω οἰσοφάγος . διά μέν οὖν ὁ οἰσοφάγος ὁ πάροδος ὁ σιτίον γίγνομαι , διά δέ ὁ τραχύς ὁ πάροδος ὁ πνεῦμα ὅς τε κατά ὁ εἰσπνοή καί ὁ ἐκπνοή , ὅσπερ ὁ εἴρω τρόπος ἐκπνέω ποιέω ψόφος , ὅς καλέω φωνή , ὅταν μετά τις σημαντικός φαντασία γίγνομαι . ἐκ μέν οὖν ὁ τρόπος ὁ γένεσις οὗτος διαφέρω ὁ φωνή ὁ ἄλλος ψόφος . ὅσος γάρ ψόφος μήτε ἔμψυχος , μᾶλλον δέ ζῷον , εἰμί μήτε διά ὁ εἴρω φωνητικός ὄργανον γίγνομαι , οὐ εἰμί φωνή . ἐκ δέ ὁ τέλος , ὅτι ὁ φωνή κατά ὁρμή τις ὁ ζῷον γίγνομαι πρός ὁ σημαίνω τίς · διό καί μετά φαντασία . διό καί ὁ ὁ ἄλογος ψόφος φωνή · σύννομος ὅς μεθέπω ” , φημί , “ ὠρύομαι ” . καί γάρ ὁ κύω ὁπηνίκα φαντασία ἔχω ὁ ἀλλότριος , ὑλακτέω , ὅταν δέ ὁ οἰκεῖος , σαίνω · καί ἁπλόος τοῖος ἢ τοῖος τυπόω κατά ὁ φαντασία διάφορος φωνέω · διό καί σημαντικός εἰμί ὁ φωνή αὐτός ὁ ψυχικός διάθεσις . καί γάρ τροφή ὀρέγω ποιός φωνή χράω , καί ἄλλως ἀηδής διάκειμαι καί ἐν ἡδονή εἰμί . ὁ δέ βήξ κἀν κατά ἔξοδος ὁ πνεῦμα διά ὁ τραχύς ἀρτηρία γίγνομαι , οὐ εἰμί φωνή · διαφέρω γάρ καί ὁ τρόπος ὁ γένεσις καί ὁ τέλος , ὁ μέν τρόπος ὁ γένεσις , ὅτι ἐπί μέν ὁ φωνή ὁ ὠθέω πνεῦμα ἠρέμα καί κατά φύσις ἐξέρχομαι πλήσσω ὁ ἐν ὁ τραχύς ἀρτηρία εὔτακτος καί αὐτός ὁ ἀρτηρία , ἐκεῖνος ὠθέω κατά βραχύς ὑπό τε ὁ πλήσσω καί ὁ τραχύς ἀρτηρία ἠχέω εὔρυθμος ἑκών γάρ ὁ ζῷον γίγνομαι ) , ἐπί δέ ὁ βήσσω ἅτε παρά φύσις κινέω ὁ πνεῦμα ἀθρόος καί ἄτακτος ἔξειμι ὁ θώραξ καί ἑαυτοῦ τε πλήσσω καί ὁ ἐν ὁ τραχύς ἀρτηρία . ὑγρός γάρ παρά φύσις συνίστημι ἐν ὁ θώραξ , οὗτος ὁ φύσις ἐξωθέω βούλομαι διά ὁ πνεῦμα , εἶτα μή ἐξέχω ὁ πνεῦμα ἐξωθέω αὐτός ἀντιπλήσσω ὑπό αὐτός καί πολλάκις ὁρμάω διακόπτω · ὅθεν καί ὁ κλόνος γίγνομαι ὁ σῶμα . αὐτός δέ ὁ διακόπτω καί κλονέω σημεῖον εἰμί ὁ μή ἐξισχύω ὁ πνεῦμα ἐξωθέω ὁ παράκειμαι . καί φλεγμαίνω δέ τις ὁ περί ὁ θώραξ στενοχωρέω ὁ πνεῦμα m 1r δύσπνοια τε καί ὁ κατά βήξ ἄτακτος κίνησις αἴτιος γίγνομαι . καί οὗτος οὖν διαφέρω ὁ βήξ ὁ φωνή καί ὁ τέλος , ὅτι οὖον μετά φαντασία γίγνομαι οὖον γάρ ὁ σημαίνω τίς ἕνεκα ) ἀλλά ἀεκούσιος , εἰμί μή τίς κατά τις συνθήκη γίγνομαι , οἷος ὅτι ἐάν χρέμπτομαι ἢ βήσσω , ὅδε τίς σημαίνω · τότε γάρ καί οὗτος φωνή τις εἰμί . εἰμί οὖν συναιρέω εἶπον ὅτι εἰμί ὁ φωνή ζῷον ψόφος διά ὁ φωνητικός μόριον μετά φαντασία γίγνομαι , φαντασία δηλονότι ἕνεκα ὁ σημαίνω τίς . διό καί κατά βραχύς κινέω ὁ εἰσπνέω ἐν ὁ θώραξ ἀήρ , ὡς ἄν προαίρεσις ἔχω μετά τάχος ἢ βραδυτής φθέγγομαι . ὁ μέν οὖν φωνή ὄργανον οὗτος · διάλεκτος δέ γλῶσσα , ὑπερῷος , ὀδούς . τοῖος γάρ καίω τοῖος ὁ φωνέω πνεῦμα σχηματίζω ὁ γλῶσσα διά ὁ ποιός περιαγωγεύς , οὗτος ὁ λέγω διόπερ ὅσος ὁ γλῶσσα πέρα ὁ μέτριος ἢ χαλάω ἢ δήω , οὗτος οὐδή διαλέγω ἢ οὐ ἔναρθρος διαλέγω δύναμαι , μηκέτι γλῶσσα οἷος τε εἰμί κατά λόγος ποιέω ὁ κινέω , διά ὅς ὁ φωνή σχηματίζω . ὥσπερ γάρ καί ἐν αὐλός καί ἐν ὁ ὄργανον ὁ δάκτυλος ὁ διά ὁ ἀσκέω ἢ ὁ σῶμα ἐκφυσάω εἰς ὁ αὐλός πνεῦμα καί ψοφέω τοῖος καί τοῖος σχηματίζω εἰς λέγω ῥυθμίζω , οὗτος καί ὁ γλῶσσα ὁ ἐκ ὁ θώραξ ἐκπνέω καί πρός ὁ ἀρτηρία ψοφέω σχηματίζω εἰς ὁ λέγω . ὅθεν ὁ ἄλογος ἐπεί μή λογικός ἔχω Ψυχή , ὁ γλῶσσα ἀνίημι ἔχω καί σαίρω ὁ χεῖλος · οὐδέ γάρ δήω αὐτός εἰς διάλεκτος ὑπηρεσία . διό καί ὁ πτηνός ὅσος παραπλήσιος ἔχω ὁ τε ὁ γλῶσσα καί ὁ ὁ γένυς διάθεσις ὁ ὁ ἄνθρωπος , μή πάνυ σαίρω , μιμέομαι διάλεκτος δύναμαι , οἷος εἰμί κίσσα καί ψιττακός καί ὁ ὅμοιος . ἀλλά ἐπεί πᾶς ψοφέω τύπτω τις καί τίς καί ἐν τις , τις μέν ὁ πλήσσω , τίς δέ ὁ πλήσσω , ἐν τις δέ ὁ ἀήρ , ὅσπερ αὐτός δηλόω εἶπον οὗτος δέ εἰμί ἀήρ · εἰμί δέ οὕτως ὁ ψόφος γίγνομαι , εἰκότως πᾶς ὅσος μήτε πνεύμων ἔχω καί ὅσος ἐν ὕδωρ οἰαῖος , οὐ ἔχω φωνή . p . 420b16 ἤδη γάρ ὁ ἀναπνέω καταχράω ὁ φύσις δύο ἔργον , καθάπερ ὁ γλῶσσα ἐπί τε ὁ γεῦσις καί ὁ διάλεκτος . ἐπεί εἶπον ὅτι οὗτος ὁ ζῷον φωνή χράομαι , ὅσος ἀναπνέω , εἰμί δέ ὁ ἀναπνέω προηγούμενος τις ἄλλος χρεία ἐν ὁ ἀναπνέω , πῶς καί πρός ὁ φωνή ὁ ἀναπνοή συντελής , διά οὗτος προστίθημι . ὥσπερ γάρ , φημί , ὁ γλῶσσα ποιέω ὁ φύσις πρός δύο ἔργον , ὅς ὁ μέν εἰς ὁ εἰμί συμβάλλω ὁ ἔχω , ὁ γεῦσις , ὁ δέ εἰς ὁ εὕω εἰμί , ὁ διάλεκτος , οὗτος καί ὁ ἀναπνοή δύο ποιέω ὁ ἔργον , ὁ μέν εἷς πρός ὁ εἰμί , ὁ δέ ἕτερος πρός ὁ εὕω εἰμί . συντομία γάρ ἀντιποιέω ὁ φύσις · διό ὁ αὐτός ἐν πλείων χράομαι . χράω οὖν ὁ γλῶσσα ὁ φύσις καί πρός ὁ χρῆσις ὁ χυμός καί πρός ὁ διάλεκτος , ὅς ὁ μέν πρός ὁ εἰμί συμβάλλω δίχα γάρ τροφή ζῶ ἀδύνατος ) ὁ δέ διάλεκτος πρός ὁ εὕω εἰμί · ἔνθεν γάρ κοινωνικός ζῷον ὁ ἄνθρωπος , καί διά αὐτός ἐπιστήμων ὑπό ὁ διδάσκαλος γίγνομαι . διά οὗτος ὁ μέν γεῦσις ἐν πᾶς ὁ ζῷον , ὁ διάλεκτος δέ οὐ ἐν πᾶς , ἀλλά οὐδέ ὅλως ὁ φωνή , ἀλλά ἐν ὁ τέλειος . ὥσπερ οὖν ἐπί ὁ γλῶσσα ἔχω , οὗτος καί ἐπί ὁ ἀναπνοή . πρός τε γάρ ὁ ὁ ἐντός θερμός κατάψυξις συμβάλλω , ὅσπερ εἰμί ἀναγκαῖος ἔργον ὁ φύσις · εἰς γάρ ὁ εἰμί συντελής ὁ ἀναπνέω , ὡς εἴρω ἐν ὁ περι ζῷον μόριον καί ἐν ὁ περι ἀναπνοή καί ἐκπνοή , εἰς ὁ καί ὑπερτίθημι ὡς ἐν ἐκεῖνος ἐράω . δήω γάρ , φημί , καί ὁ πνεύμων ἀναπνοή , θερμός εἰμί κατά φύσις ἐπί ὁ πεζός ζῷον διά ὁ ἐπίκειμαι ὁ Καρδία , καί πολύς πρότερος ὁ καρδία · ἀπό γάρ οὗτος καί ἐν ὁ πνεύμων ὁ θερμός πιττεύω . διά οὗτος γάρ εἶπον πρῶτος δήω ἔμψυξις ὁ περί ὁ Καρδία τόπος . ἐμψύχω δέ διά ὁ πνεύμων αὐτός δέχομαι ὁ ἀναπνέω ἀήρ καί ὁ ἴδιος ἔμψυξις ἐπιψύχω ἐκεῖνος . οὗτος μέν οὖν ὁ ἀναγκαῖος ὁ ἀναπνοή χρεία πρός ὁ εἰμί συμβάλλω ὁ ζῷον . συμβάλλω δέ καί εἰς διάλεκτος , ὅστις ἐγώ ὑπάρχω πρός ὁ εὕω εἰμί , εἰμί γε καί πρός ὁ φωνή · ὁ γάρ φωνή ὕλη ὁ διάλεκτος . ὁ δέ φωνή ὕλη ὁ ἐκπνέω ἀήρ , ποιητικός δέ αἴτιος ὁ φύσις , ὀργανικός δέ ὁ τραχύς ἀρτηρία · οἷος γάρ αὐλός εἰμί . ἀμελέω καί ὁ μέν νέος εὔφωνος εἰμί ὡς λεῖος ἔχω αὐτός , ὁ δέ γέρων κακόφωνος ὡς τραχύς αὐτός ἔχω . τελικός δέ ὁ σημασία · τέλος γάρ ὁ ζῷον ὁ φωνή ὁ σημαίνω διά αὐτός ὁ ὁ Ψυχή διάθεσις . ὁ δέ διάλεκτος ὕλη μέν , ὡς εἴρω , ὁ φωνή , ποιητικός δέ αἴτιος ὁ λογικός ψυχή , ὀργανικός δέ γλῶσσα καί ὑπερῷος καί ὀδούς , τελικός δέ ὁ σημασία ὁ νόημα . ὄργανον δέ ὁ φωνή ὁ φάρυγξ . φάρυγξ ὅτε μέν θηλυκός λέγω , σημαίνω ὁ κύριος φάρυγξ · οὗτος δέ εἰμί ὁ ἀκάνιον ὁ μετά ὁ ὁ γλῶσσα ῥίζα · ὅτε δέ ἀρσενικός , σημαίνω πολλάκις ὁ λάρυγξ , ὥσπερ καί ἐνταῦθα . εἰμί δέ ὁ λάρυγξ ὁ ἔσχατος ὁ τραχύς ἀρτηρία , ὅσπερ ὑπό ὁ τρεῖς χόνδρος περιέχω , ὁ τε ἀρυταινοειδής καλέω καί ὁ θυροειδής καί ὁ ἀνώνυμος , ὅστις συστέλλω καί διαστέλλω ὑπό ὁ ἐκεῖ μῦς ὁ φωνή ῥυθμίζω . ὑπό γάρ ὁ τοιόσδε οὗτος συστολή καί διαστολή ἢ μᾶλλον ἢ κακός εἰδοποιέω ὁ φωνή κατά τε ὁ ὀξύς2 καί ὁ βαρύς , καί εἰμί τίς ἄλλος εἶδος περί οὗτος θεωρέω , ὥσπερ ὑπό ὁ γλῶσσα καί ὁ ὑπερῷος καί ὁ ὀδούς εἰδοποιέω ὁ διάλεκτος . ὄργανον οὖν φημί εἰμί ὁ φωνή εἰς ὁ σύμπας εἶπον ὁ τραχύς ἀρτηρία · οὗτος γάρ ἀρχή ὁ λάρυγξ ἤτοι ὁ φάρυγξ , ὡς αὐτός λέγω ἐν . ὅς δέ ἕνεκα ὁ μόριον οὗτος , πνεύμων · ἕνεκα γάρ ὁ πνεύμων φημί γίγνομαι ὁ | τραχύς ἀρτηρία , ὅς φάρυγξ m 1v καλέω , ἵνα διά αὐτός εἴσειμι ὁ πνεῦμα καταψύχω αὐτός · ὅσος γάρ πνεύμων ἔχω , οὗτος καί τραχύς ἀρτηρία . ὅσος μέν οὖν πνεύμων ἔχω , ὁ τραχύς ἀρτηρία καταψύχω ὁ ἐντός θερμός , διά αὐτός εἰσέρχομαι ὁ ἀήρ . ὁ δέ ἰχθύς διά ὁ βράγχιον καταψύχω ὁ ἐντός θερμός συστέλλω αὐτός καί εἰσδέχομαι ὁ ὕδωρ , ὥστε οὖον δήω πνεύμων . καί ἄλλως οὐδέ πάνυ δήω ὁ ἔνυδρος ὁ εἴσειμι ἔξωθεν ὁ ψυχρός , ἵνα ἐμψύχω · ὁ γάρ ὕδωρ αὐτός περίκειμαι αὐτός ὁ ἀφίημι ὁ ἔμψυξις ἐργάζομαι · εἰμί δέ τίς καί δήω καί ὁ ἐν ὁ βάθος ὁ ψυχρός πάροδος , διά ὁ βράγχιον οὗτος ποιέω συστέλλω καί διαστέλλω . p . 420b24 οὗτος γάρ ὁ μόριον πλείων ἔχω ὁ θερμός ὁ ὁ ἄλλος . ὁ πεζός ὁ ζῷον , φημί , ὅσος πνεύμων ἔχω , πλεονεκτέω ὁ ἔνυδρος κατά ὁ ἐν ὁ πνεύμων θερμότης · μή ἔχω γάρ ἐκεῖνος πνεύμων οὐδέ ὁ ἐν οὗτος θερμότης ἔχω . πνεύμων δέ οὐ ἔχω , ἐπεί μηδέ Καρδία · ὁ γάρ Καρδία ἔχω καί πνεύμων ἔχω . οὖον δεῖ δέ νομίζω οὗτος λέγω ὅτι καθάπαξ θερμός εἰμί ὁ πεζός ὁ · ἔνυδρος , ἀλλά ὁ μόριον οὗτος θερμός , ἐπεί ὡς εἶπον οὐδέ ἔχω ἐκεῖνος πνεύμων , ἐπεί ὅς γε τις εἰμί ὁ ἔνυδρος θερμός κατά φύσις ὁ πεζός · πέσσω γοῦν ὁ ἰχθύς τις ψάμμος καί ὁ ἰλυώδης πᾶς , ὅσπερ ὁ πεζός οὖον πέσσω . p . 420b26 Διὸ καί ἀναγκαῖος εἴδομαι ἀναπνέω εἴσειμι ὁ ἀήρ . ὁ εἰσπνοή καί ὁ ἐκπνοή κοινός γένος ὁ ἀναπνοή . ἐνταῦθα οὖν ἀναπνέω εἶπον ἀντί ὁ εἰσπνέω ὁ ζῷον ἀναγκαῖος εἴδομαι εἴσειμι ὁ ἀήρ εἰς ὁ περί ὁ Καρδία τόπος πρῶτος . οὗτος γάρ πρότερος εἰμί ὁ ὁ ἔμψυξις δήω · πηγή γάρ ὁ ἔμφυτος θερμός ὁ καρδία · διά δέ ὁ ἐπίκειμαι οὗτος ὁ πνεύμων καί πολύς ὁ θερμός ἐκ αὐτός δέχομαι καί αὐτός ἔμψυξις δήω . πρῶτος οὖν ὁ καρδία δήω ὁ ἔμψυξις , διά δέ αὐτός καί ὁ πνεύμων . διά μέν οὖν ὁ εἰσπνοή ἐμψύχω , διά δέ ὁ ἐκπνοή ὁ λιγνυώδης περίσσωμα ἀποκρίνω . p . 420b27 οἶδα ὁ πληγή ὁ ἀναπνέω νόος ἀήρ καί ὁ ἐντεῦθεν ὁρίζω ὁ φωνή ἀπό ὁ τρόπος ὁ γένεσις πρῶτος . εἰμί γάρ ὁ φωνή , φημί , πληγή ὁ ἐκπνέω ἀήρ πρός ὁ ἀρτηρία ὑπό ὁ ἐν ὁ πνεύμων καί ὁ θώραξ ψυχικός δύναμις . προστίθημι δέ ὁ ὁρισμός ἐφεξῆς καί ὁ ὅς ἕνεκα , λέγω ὅτι ὁ τύπτω καί ἔμψυχος ἕνεκα ὁ μετά φαντασία τις οὗτος ποιέω . διό ὁ τοιοῦτος ψόφος σημαντικός εἰμί , λέγω δή ὁ φωνή . p . 420b32 σημαντικός γάρ τις ψόφος εἰμί ὁ φωνή , καί οὖον ἀναπνέω ἀήρ , ὥσπερ ὁ βήξ . διχόθεν , ὥσπερ εἶπον ἤδη , χωρίζω ὁ βήξ ἀπό ὁ φωνή , καί ἀπό ὁ τέλος , ὅτι οὖον σημαντικός , ἀλλά ἀεκούσιος κατά τίς πάθος γίγνομαι , καί ὅτι οὐδέ κατά πᾶς ὅμοιος ἔχω ὁ φωνή ὁ γένεσις . ἐπί μέν γάρ ὁ φωνή ὁ ἐκ ὁ θώραξ ἐκθλίβω πνεῦμα κατά βραχύς προσπίτνω ὁ ἐναπολαμβάνω πνεῦμα ἐν ὁ τραχύς ἀρτηρία πλήσσω αὐτός πρός αὐτός ὁ ἀρτηρία θλίβω , καί οὗτος πλήσσω οὗτος ὑπό ὁ ἐν αὐτός πνεῦμα γίγνομαι ὁ ψόφος ὁ κατά ὁ φωνή · γίγνομαι δέ ἔναρθρος , ὅταν λαμβάνω ὁ ἐκ ὁ κοιλότης ὁ ἀρτηρία ὠθέω ἀήρ περί ὁ ἀχάνεια ὁ γλῶσσα τοῖος ἢ τοῖος σχηματίζω · ἐπί δέ ὁ βήξ ἐξωθέω μέν ἐκ ὁ θώραξ , ἀλλά ἀθρόος , καί οὖον πλήσσω μόνος ὁ ἐν ὁ τραχύς ἀρτηρία ἀήρ , ἀλλά καί πλήσσω ὑπό αὐτός , καί ὁ ἄλλος γίγνομαι , ὡς ηὸη προεῖπον . p . 421a1 σημεῖον δέ ὁ μή δύναμαι φωνέω ἀναπνέω μηδέ ἐκπνέω . ἀναπνέω φημί ἀντί ὁ εἰσπνέω · ὁ γάρ γενικός ὄνομα ἀντί ὁ εἰδικός χράω . τίς οὖν φημί ; ὅτι , φημί , ὁ ἐκπνέω ἀήρ ποιέω ὁ φωνή , σημεῖον ὁ μή δύναμαι φωνέω εἰσπνέω , διότι ἔξειμι ὁ πνεῦμα , καί ἐάν ὑπαντάω ἄλλος εἴσειμι , διακόπτω . οὖον μόνος δέ , φημί , εἰσπνέω οὖον δυνατός φωνέω , ἀλλά οὐδέ ἐκπνέω . καίτοι αὐτός οὗτος ἐκπνέω ὁ φωνή γίγνομαι , καί οὗτος εἶπον γένεσις φωνή , ὁ ἐκπνέω ἀήρ . ἴσως οὖν ἐκεῖνος φημί ὅτι ἀθρόος ἐκπνέω οὖον δύναμαι φωνέω · ἀναλίσκω γάρ ὁ ἀθρόος ἐκπνοή ὁ πνεῦμα , καί οὖον πρότερος φωνέω δύναμαι , πρίν ἄν ἄλλος εἰσπνέω , ὅσπερ ὑπουργέω ἐκπνέω εἰς ὁ ὁ φωνή γένεσις . διό καί θαυμάζω ὁ τραγῳδός ἐκτείνω ὁ μέλος ἀδιακόπως μετά σφοδρότης , ὅτι ἐπί πολύς αὐτός ὁ ἐξαρκέω ὁ πνεῦμα . ὅτι δέ οὗτος οὕτως ἔχω , δηλόω αὐτός οὗτος , μέλλω ἀείδω , πολύς πρότερος εἰσπνέω πνεῦμα καί οὕτως ἄρχω φωνέω , ἵνα ἐξαρκέω αὐτός περί ὁ ἐκπνοή . διά οὗτος οὐδέ ἐπί πολύς ἀπνευστί διαλέγω δύναμαι , διά ὁ δαπανάω ὁ πνεῦμα ὁ ἐν ὁ θώραξ · δήω οὖν πρότερος εἰσπνέω ἄλλος εἰς χορηγία ὁ φάω νῆς . ἅμα δέ εἰσπνέω τε καί διαλέγω ἀδύνατος , ἐπεί μηδέ εἰσπνέω τε ἅμα καί ἐκπνέω · ἐναντίος γάρ . κινέω οὗτος οἶς κατέχω . ὁ γάρ μέλλω φωνέω κατέχω ὁ ἐν ὁ θώραξ πνεῦμα κινέω οὗτος ὁ ἐν ὁ ἀρτηρία . ἀναλογέω δέ ὁ ἐν ὁ τραχύς ἀρτηρία ἐναπολαμβάνω πνεῦμα ὁ ἐγκατοικοδομέω ἀήρ ἐν ὁ οὖς , πλήν ὅτι ὁ μέν ἐν ὁ οὖς ἀκίνητος εἰμί καί ἀεί ὁ αὐτός , ὁ δέ ἐν ὁ ἀρτηρία ἄλλοτε ἄλλος . | p . 421a3 Φανερός δέ καί διότι ὁ ἰχθύς ἄφωνος . ἘἘΕ ὁ εἴρω δῆλος ὁ αἰτία , διά ὅς ὁ ἰχθύς ἄφωνος · διότι ὁ φωνή ὑπό ὁ ἐκπνέω πνεῦμα γίγνομαι προσπίπτω ὁ τραχύς ἀρτηρία , ἐπεί μηδέ πνεύμων ἔχω , ὅς ἕνεκα ὁ μόριον οὗτος , εἰκότως ἄφωνος εἰμί . καί ὅσος , φημί , φωνέω αὐτός νομίζω διά ὁ ψοφέω ὁ ἐν ὁ Ἀχελῷος ἰχθύς , οὗτος διαμαρτάνω ὁ ψόφος φωνέω νομίζω . εἰμί δέ τις ὁ λέγω καί ὁ ἰχθύς ἀναπνέω , καί διά οὗτος γε τις πειράω δείκνυμι ὅτι εἰμί καί ἐν ὁ θάλασσα ἀήρ . ὁ δέ εἰμί ψεῦδος · εἰμί γάρ ἀήρ ἀναπνέω ὁ ἰχθύς ἐν ὕδωρ εἰμί , διά τίς οὖον ζῶ ὁ ἰχθύς ἐν ἀήρ , ὥσπερ οὐδέ ἐγώ ἐν ὕδωρ ; οὐδέ γάρ αὐτάρκης ὁ βράγχιον εἰς ὁ ἕλκω ἐντός ἀήρ , ὅθεν ἐπί βραχύς χρόνος διαρκέω ἀπόλλυμι . διά οὗτος οὖν , ἐπεί μή εἰσπνέω καί ἐκπνέω ἄρα δύναμαι , εἰκότως οὐδέ φωνέω . ἄλλως τε πῶς οἷος τε εἰμί ἐν ὕδωρ ἀήρ εἰμί ; οὐδέ γάρ . φύω ὑφίστημι ὁ ἀήρ ὁ ὕδωρ . δηλόω δέ ὁ φυσάω ἀσκός καί ὁ κενός ἀμφορεύς ἐπιπολάζω ὁ τε πομφόλυξ ὁ γίγνομαι ἐπειδάν ὀλίγος μοῖρα ὁ ἀήρ ἐναπολαμβάνω . διά ὅς δέ αἴτιος , ἕτερος εἰς ὁ λόγος . ἤτοι λέγω διά ὅς αἴτιος ἀπατάω καί παράγω φωνέω αὐτός , ἢ μᾶλλον διά ὅς αἴτιος οὐ ἀναπνέω . εἴρω δέ καί οὗτος ὁ αἴτιος ἐν ὁ περι ζῷον μόριον · οὖον γάρ αὐτάρκης αὐτός ψῦξις ὁ ἐκ ὁ ] ὁ ἀήρ · διό οὐ ἔχω ὁ ἀναπνευστικός ὁ ἀήρ μόριον · οὐδέ γάρ ἔχω ἀήρ περίκειμαι · ἀλλά ὁ ὕδωρ αὐτός ὅδε ὁ χρεία παρέχω ἀνάλογος ὁ ἀναπνέω ἀήρ ἕλκω ὑπό αὐτός διά ὁ βράγχιον καί αὖθις ἀποπτύω . οὐδέ ὁ ἄναιμος δέ ἔμψυξις δήω ὁ μή τοσοῦτος εἰμί ἐν αὐτός ὁ θερμός . ὁ δέ ἔντομα , ὡς ἤδη εἶπον , διά ὁ εντομή , εἰμί τίς καί δήω , ἐμψύχω · καί οὗτος δέ ἢ πᾶς ἢ ὁ πλείων ἄναιμος εἰμί . p . 421a7 περι δέ ὀσμή καί ὀσφραντός κακός εὐδιόριστος εἰμί ὁ εἴρω · οὖον γάρ δῆλος οἷος τίς εἰμί ὀσμή , οὕτως ὡς ὁ ψόφος ἢ ὁ φάος ἢ ὁ χρῶμα . ὁ περί ὁ ὄσφρησις καί ὁ ὁ ὀσφραντός διδασκαλία μέσος τάσσω , τρίτος μέν ὁ ὄψις καί ὁ ἀκοή , πρότερος δέ ὁ γεῦσις καί ὁ ἁφή · οὗτος δέ ἐπεί καί μέσος λαγχάνω φύσις ὁ ἄλλος κατά τε ὁ ἐνέργεια καί κατά ὁ ὑπόκειμαι . κατά μέν ὁ ἐνέργεια , ὅτι ὁ μέν ὄψις ὁ προσωτέρω ἀντιλαμβάνω , ὁ δέ ἀκοή καί αὐτός μέν ὁ πόρρω , κακός δέ ὁ ὄψις οὐδέ γάρ ἐκ ὁ αὐτός διάστημα , ἀπό ὅσπερ ὁράω , ἀπό ὁ αὐτός καί ψόφος ἀκούω . οὗτος γοῦν ἐν ὁ μετέωρος λέγω ὅτι διά οὗτος ὁ βροντή ὕστερος ἀκούω , ὁ δέ ἀστραπή πρῶτος ὁράω , ὅτι ταχύς ὁράω ἢ καί ἀκούω δύναμαι . ὁ γάρ πνεῦμα προσρήγνυμι ὁ νέφος ὁ βροντή γίγνομαι , ἐκ δέ ὁ πρόσρηξις ὁ ἔξαψις ὁ πνεῦμα γίγνομαι , ὥσπερ ἐπί ὁ λίθος ὁ ὁ παράτριψις τε καί πρόσρηξις ἐξάπτω ὁ πῦρ . πρῶτος οὖν ἔχω ὁ βροντή ὁ γένεσις , πρῶτος ὁ ἀστραπή ὁράω διά ὁ αὐτός μᾶλλον ὀξύς2 εἰμί καί ὁ προσωτέρω ἀντιλαμβάνω ἤ2 ὁ ἀκοή . καί διά οὗτος ἀστραπή γίγνομαι εὐθύς καί βροντή ἐπακολουθέω · δήω γάρ ὁ ἀκοή πάσχω μᾶλλον ὁ πλησίος ἀήρ ὑπό ὁ ψόφος , ἵνα οὕτως αὐτός ἀντιλαμβάνω . καί ἐπί ὁ Εἰρεσίαι , εἰμί πόρρωθεν εἰμί τις , πρότερος ὁράω τις ὁ κώπη ἀναφέρω , εἶτα ὁ ψόφος αἰσθάνομαι ) · γεῦσις δέ καί ἁφή ἅπτω ὁ αἰσθητής ἀντιλαμβάνω · ὁ μέντοι ὀσμή οὔτε οὗτος πόρρωθεν ἀντιλαμβάνω ὡς ὁ ὄψις καί ὁ ἀκοή , οὔτε οὕτως δήω ἐγγύθεν ἔχω ὁ αἰσθητός ὡς ὁ ἁφή καί ὁ γεῦσις , μέσος δέ πρός ἑκάτερος ἔχω . οὗτος μέν οὖν κατά ὁ ἐνέργεια μέσος ὁ ὄσφρησις · κατά δέ ὁ ὑπόκειμαι , διότι ὁ μέν ὄψις περί χρῶμα ἔχω καί ὁ φάος , ὅσπερ εἰμί πυρία , λεπτομερής δέ ὁ πῦρ καί ὡς ἐν σῶμα ἀσώματος , ὁ δέ ἀκοή περί ψόφος , ὅστις ἀήρ εἰμί , ὅσπερ ὁ πυρός μέν παχύς εἰμί , ὁ δέ λοιπός λεπτός κενός γοῦν τις οἴομαι εἰμί ὁ ἀήρ ) , ὁ δέ γεῦσις περί χυμός , ὅστις εἰμί ὕδωρ · ὄχημα γάρ ὁ χυμός ὁ ὑγρός · ἁφή δέ περί ὁ στερεός καί γεώδης . οὗτος πάλιν ὁ τέσσαρες μέσος εἰμί ὁ ὄσφρησις περί ἀτμός ἔχω καί ὁ ἡμιγενής σῶμα , ὅστις μεταξύ εἰμί ἢ γῆ καί πῦρ , ὡς ὁ ξηρός ἀναθυμίασις , ἢ ἀήρ καί ὕδωρ , ὡς ὁ ὑγρός . οὗτος δέ καί ὁ Πλάτων κατά ὁ εἴρω ὁ στοιχεῖον τάξις ὁ αἴσθησις ἕκαστος ἀφορίζω . εἰκότως οὖν μέσος ἔχω τάξις ὁ ὄσφρησις μέσος καί ὁ περί αὐτός ποιέω διδασκαλία . λέγω οὖν ὅτι ὁ περί ὀσμή λόγος κακός ὁ ἄλλος αἴσθησις εἰμί εὐδιόριστος , διότι καί ὁ περί ὀσφραντός λόγος οὐ Εὔδηλος . αἴτιος δέ φημί εἰμί ὁ ἐν οὗτος ἀσάφεια ὁ μή ἔχω ἐγώ ἀκριβής ὁ αἴσθησις οὗτος , ἀλλά χείρων πολύς ζῷον . ὥσπερ γάρ ὁ ἁφή πλεονεκτέω ὁ ἄλλος πᾶς , οὗτος οὗτος ἐλλείπω . δηλόω δέ ὁ τε κύω ἰχνεύω καί ὁ πτηνός ἀπό διάστημα πολύς ὀσμάομαι · “ κύω , ” φημί , “ Λάκαινα ὅς τις Εὔρινος βάσις ” , καί πάλιν “ ὅς τε καί ὑψόθι πούς ταχύς οὐ λανθάνω πτώξ ” . διά ὅς οὗτος , λέγω δή ὁ ἀμυδρός ἔχω παρά ὁ ἄλλος αἴσθησις ὁ ὄσφρησις , ἐπί μέν ὁ ἄλλος αἴσθησις οὖον μόνος τίς ὁ γένος ὁ αἰσθητής ὁ ὑπόκειμαι ἕκαστος αἴσθησις m 2v γιγνώσκω , ἀλλά καί ὁ ὑπό ὁ γένος εἶδος . οἶδα γάρ ὅτι ὁ χρῶμα εἰμί ὁ γένος ὁ ὁρατής , καί ὁ εἶδος ὁ γένος οὗτος ἀκριβῶς διαγιγνώσκω οἷος ὁ λευκός , ὁ μέλας , ὁ ἐρυθρός , ὁ φαιός καί ὁ ἄλλος . ὁμοίως καί ἐπί ἀκοή γένος μέν ὁ ψόφος , εἶδος δέ ὁ ὀξύς , ὁ βαρύς . ὁμοίως ὁ γεύστης γένος μέν ὁ χυμός , εἶδος δέ ὁ γλυκύς καί ὁ πικρός καί ὁ λοιπός . καί ἐπί ὁ ἁπτός ὁ μέν γένος οὐ εὔδηλος οὖον γάρ ἔχω εἷς ὄνομα οὗτος καλέω · διό καί ἀπορέω περί αὐτός , εἰμί εἷς εἰμί αἴσθησις ἢ πολύς , διότι οὖον δυνατός εἷς γένος πᾶς περιλαμβάνω ὁ ἁπτός , πλείων εἰμί ἀντίθεσις κατά ὁ εἶδος ) , ὁ μέντοι εἶδος αὐτός καί πάνυ ἐναργής , ὁ θερμός ὁ ψυχρός , ὁ ξηρός ὁ ὑγρός , βαρύς κοῦφος , μαλακός σκληρός , καί ὁ λοιπός . ἐπί μέντοι ὁ ὄσφρησις οὖον μόνος τίς ὁ γένος ὁ ὀσφραντός ἀγνοέω , ἀλλά οὐδέ ὁ κατά εἶδος αὐτός διαφορά ἐπιγιγνώσκω - σκῶ · διόπερ οὐδέ ὀνομάζω αὐτός δύναμαι . ὅταν γάρ εἶπον ὀσφραντός , παρώνυμος ἐκ ὁ αἴσθησις αὐτός ὀνομάζω , ὥσπερ καί ὁ χρῶμα ὁρατός καί ὁ χυμός γευστός καί ὁ ψόφος ἀκουστής · οὗτος γάρ ὁ ὄνομα οὖον ὁ φύσις εἰμί ὁ αἰσθητής , ἀλλά ὁ σχέσις αὐτός ὁ πρός ὁ αἴσθησις . ὁ γάρ χρῶμα κατά ἑαυτοῦ μέν ὑπάρχω ὁ χρῶμα εἰμί · ἄν γάρ μή ὁ ὄψις ὁ ἀντιλαμβάνω αὐτός , οὐδείς ἥσσων εἰμί χρῶμα · ὁρατός δέ αὐτός εἰμί ἐν ὁ σχέσις εἰμί ὁ πρός ὁ ὄψις . οὕτως οὖν καί ὅταν λέγω ὀσφραντός καί ἁπτός , ὄνομα φημί ὁ σχέσις αὐτός , ὅς ἔχω πρός ὁ αἴσθησις , ὁ μέντοι φύσις αὐτός σημαντικός ὄνομα οὐδείς ἔχω , ὥσπερ ἐπί ὁ ὁρατής ὁ χρῶμα καί ὁ γεύστης χυμός καί ὁ ἀκουστής ψόφος . ἀλλά ἐπί μέν ὁ ἁπτός εἰμί καί μή ὁ κοινός ὀνομάζω , ὁ γοῦν εἶδος ἕκαστος διακρίνω , οἷος θερμός ψυχρός , μαλακός σκληρός , καί ὁ λοιπός . ἐπί μέντοι ὁ ὀσφραντός οὔτε ὁ κοινός αὐτός φύσις τίς ποτός εἰμί δῆλος ἐγώ , οὔτε ὁ εἶδος ἕκαστος · διακρίνω γάρ ὁ ὀσφραντός κατά εἶδος οὖον δύναμαι , μόνος δέ ὁ ἡδύς καί ὁ λυπηρός αὐτός διακρίνω , μή οἶδα ποῖος τις ἰδιότης ὁ ὀσφραντός ἀείδω ἢ ποῖος λυπέω , ὥσπερ οἶδα ἐπί ὁ χρῶμα ὅτι ὅδε χρῶμα , φέρω εἶπον ὁ ἄγαν λευκός , λυπηρός εἰμί , ὁ δέ μέλας οὖον λυπέω ὁ αἴσθησις , καί ὅτι ὁ γλυκύς μέν χυμός ἥδομαι , ὁ δέ πικρός ἀνιάω · ὁμοίως καί ἐπί ψόφος καί ὁ ἄλλος . ὁ γάρ εὐώδης καί δυσώδης οὐ εἰμί ὄνομα ὁ φύσις ὁ ὀσφραντός δηλωτικός , ἀλλά ὁ διάθεσις ὁ ἐκ αὐτός ἐγγίγνομαι ὁ αἴσθησις , ὥσπερ καί ἐπί ὁ ὁρατής φημί εὐειδής καί δυσειδής , καί ἐπί ὁ ἀκουστής εὔηχος καί δύσηχος . ὁ δέ μή δύναμαι διακρίνω ὁ ὀσφραντός ὁ εἶδος αἴτιος ὁ ἀμυδρός οὗτος ὅς αἴσθησις ἔχω ὁ ἄνθρωπος . οὖν ἀσθενής ὁ αἴσθησις οὗτος ἔχω παρά ὁ ἄλλος ζῷον , διά οὗτος , φημί , καί ὁ περί αὐτός λόγος δυσδιόριστος εἰμί . οὕτως οὖν , φημί , ἔχω ἐγώ ὁ ὄσφρησις , ὥσπερ καί ὁ σκληρόφθαλμος ὁ ζῷον ὁ ὄψις , οἷος καρκίνος , ἰχθύς . διά οὗτος γοῦν ὁ φύσις οὐδέ προκάλυμμα ποιέω οὗτος , ὥσπερ ἐν ὁ ἄλλος ζῷον ὁ βλέφαρον , διά ὁ μή ῥᾳδίως δύναμαι βλάπτω διά ὁ σκληρότης . ὥσπερ οὖν ἐγώ οὐ ἀκριβῶς ἀντιλαμβάνω ὁ ὀσφραντός διά ὁ μή ἀκριβής ἔχω ὁ αἴσθησις οὗτος , ἀλλά ὁ ἡδύς καί ὁ λυπηρός μόνος διακρίνω αὐτός , οὕτως εὔλογος καί ὁ σκληρόφθαλμος ὁ χρῶμα ἀντιλαμβάνω , ὁ ἡδύς μόνος καί ὁ λυπηρός ἀντιλαμβάνω αὐτός , οὖον μέντοι ὡς λευκός ἢ μέλας , ὁ ἄλλος ζῷον οἶδα ὁ τε ὁ λευκός χροιά , καί ὅτι ἥδομαι ἢ λυπέω . ὅτι γάρ ἐφιστάνω ὁ ἄλογος ὁ ὁ χρῶμα καί ὁ ὁ ἄλλος αἰσθητής διαφορά , δῆλος ἐκ ὁ ἐνάργεια . ὥσπερ γάρ ὁ δεσπότης γνωρίζω ὁ τοιόσδε ἐφίστημι σχῆμα , ὅτι γρύψ , εἰμί τυγχάνω , ἢ σιμός ὁ τίς ὁ ἄλλος ὁ τοιοῦτος , οὕτως οἶδα καί ὅτι λευκός , εἰμί τυγχάνω , ἢ Αἰθίοψ . καί ὁ ἄρτος διακρίνω ἢ ὁ χόρτος οὖον ὁ ὀσμή μόνος , ἀλλά καί ὁ τοιόσδε χρῶμα · ὅθεν καί πλανάω εἄν πρός ὁ ὁμόχρους . ὁ μέν οὖν ἄλλος ὁ ζῷον οὕτως · ὁ μέντοι σκληρόφθαλμος εὔλογος φημί μή αὐτός ὁ διαφορά ὁ χρῶμα ἀντιλαμβάνω διά ὁ ἀσθένεια ὁ ὄψις , μόνος δέ ὁ ἡδύς καί ἀνιαρός διακρίνω αὐτός . ὡς γοῦν ὁ σκληρόφθαλμος ὁ ὄψις ἔχω , οὕτως ἐγώ ὁ ὄσφρησις , διότι ὁ οὐσία ὁ ὀσφραντός μή ἐφίστημι οὐδέ ὀνομάζω αὐτός δύναμαι , ἀλλά ἢ ἐκ περίφρασις καλέω ὁ ὀσμή , κρόκος ὀσμή λέγω , ἢ δριμύς ἢ πικρός ἤ τις ὁ ἄλλος γεύστης . τίς δέ ὁ ἀναλογία καί διά τίς οὗτος καλέω , ἐν ὁ ῥητός ἐπισκοπέω . περί δέ ὀσμή καί ὀσφραντός . ἤτοι αὐτός φημί ὀσμή καί ὀσφραντός ὁ οἷος γένος ὁ ὀσφραντός , ὥσπερ ὁ ἀκουστής ὁ ψοφέω , γένος δέ οὖον κύριος , ἀλλά ἁπλόος ὁ κοινός ὄνομα παρώνυμος ἐκ ὁ ὄσφρησις παράγω , ὥσπερ ἐκ ὁ ὄψις ὁ ὁρατός καί ὁ ἀκοή ὁ ἀκουστός , ἢ ὀσμή μέν αὐτός ὁ ὁ ὄσφρησις ἐνέργεια , ὀσφραντός δέ αὐτός ὁ ἀντιληπτός ὁ αἴσθησις , οἷος ὁ ἀτμός ἢ ἀπλόος ὁ τοιόσδε πάθος ὁ ὁ ὀσφραίνομαι ἀντιληπτός . οὖον γάρ δῆλος οἷος τίς εἰμί ὀσμή , οὕτως ὡς ὁ ψόφος ἢ ὁ φάος ἢ ὁ χρῶμα . ἰδού ὁ ὀσμή ψόφος καί φάος καί χρῶμα ἀπεικάζω ὁ γενικός . εὔλογος δέ οὗτος . ἐπεί ἄδηλος εἰμί , εἰμί οὕτως ὁράω ὁ σκληρόφθαλμος , καλῶς εἶπον εὔλογος . ὁ γάρ εἰκός ἔχω , σκληρός εἰμί ὁ δέρμα , μή ἀκριβῶς ὁ ἐνέργεια ὁ χρῶμα ἐπί ὁ αἴσθησις διαπορθμεύω . ὁ δέ πλήν ὁ φοβερός καί ἄφοβος , ἀντί ὁ ὁ ἡδύς καί ὁ λυπηρός . p . 421a16 ἔοικα μέν γάρ ἀνάλογος ἔχω πρός ὁ γεῦσις . ἀναλογία τις ἔχω , φημί , ὁ ὄσφρησις πρός γεῦσις , διότι ἐκ μεταφορά κατά τις ἀναλογία ὁ ὁ χυμός ὄνομα καλέω καί ὁ ὀσφραντός , γλυκύς ὀσμή λέγω καί δριμύς καί ὁ ἄλλος . ἀλλά εἰμί καί ἀναλογία τίς εἰμί ἐπί τε ὁ ὄσφρησις καί ὁ γεῦσις , ἀλλά οὖν ὁ μέν ὄσφρησις ἀμυδρός ἔχω , ἀκριβής δέ ὁ γεῦσις . εἶτα καί ὁ αἴτιος ἐπάγω ὁ ἔχω ἡμέτερος ἀκριβής ὁ γεῦσις · διότι , φημί , ἁφή τίς εἰμί ὁ γεῦσις , ὁ δέ ἁφή ἀκριβής ἔχω ὁ ἄνθρωπος . κατά γάρ ὁ ἄλλος αἴσθησις πολύς ζῷον λείπω , οὗτος πᾶς εἰμί ἀκριβής , διότι , φημί , πᾶς φρόνιμος ζῷον ὁ ἄνθρωπος · ὡς γάρ μαλακόσαρκος , ἐκ ὅς καί κατά ὁ ἁφή αἰσθητικός εἰμί , ταχύς διαφορέω ὁ περίσσωμα καί οὐ ἐπιθολόω αὐτός ὁ φανταστικός καί λογιστικός . ἐφίστημι δέ χρή ὅτι ὡς ὑλικός αἴτιος αἰτιάομαι ὁ σάρξ · οὖον γάρ ποιητικός εἰμί φρόνησις , εἰμί μή ὡς συναίτιος · διά γάρ ὁ σύνδεσμος συνδιατίθημι ὁ ψυχικός κίνημα ὁ ὁ σῶμα κρᾶσις , οὖον γεννάω ὑπό ὁ κρᾶσις , ἀλλά οὐ ἄνευ ὁ τοιοῦτος κρᾶσις τοῖος ἢ τοῖος ἐνεργέω . εἰμί δέ τις εἰμί ἄλλος ὁ ἄνθρωπος μαλακός ἔχω ὁ σάρξ , οἷος σκώληξ , ὁ ἄλλος δῆλος ὅτι ἐλλείπω · οὖον γάρ ἔχω τέλειος ὁ φανταστικός · νῦν δέ περί ὁ τέλειος ζῷον ὁ λόγος . τάχα δέ οὐδέ σάρξ ὁ ὁ σκώληξ ὡς οὐδέ ὁ ὁ μυῖα . ὅτι δέ ὁ μαλακός ἔχω ὁ σάρξ ὁ ἄνθρωπος φρόνιμος , κατασκευάζω ἐκ ὁ καί ἐπί αὐτός ὁ ἄνθρωπος ὁ μαλακόσαρκος μᾶλλον φρόνιμος καί εὐφυής εἰμί · διό καί ὁ ἀνόητος παχύδερμος καλέω . δῆλος δέ ὅτι ὁ ἄλλος ὁ αὐτός φυλάσσω , οἷος ἀγωγή ὁ αὐτός , φύσις ὁ αὐτός , ἵνα μή παρατώ βάλλω ἀνήρ πρός γυνή , ὁμοίως ἐν ὁ κατά φύσις ἀμφότερος εἰμί ὁ μαλακόσαρκος εὐφυής , διά ὁ ὡς εἶπον ταχύς ὁ περίσσωμα διαφορέω καθαρός γίγνομαι ὁ πνεῦμα , ἔνθα ὁ φανταστικός ἱδρύω . εἶπον δέ ὁ ἄλλος ὁ αὐτός εἰμί , διότι ἐνδέχομαι τις ἀπό γυμνάσιον πλείων καί ὁ περί ὁ βάναυσος τέχνη ἐνέργεια σκληρός ἴσχω ὁ σάρξ ὁ σκιατραφέω καί ἐν ἀργία διατρίβω . ὁ δέ λόγος ὁ ἐκ φύσις ζητέω σύστασις · δεῖ οὖν ὁ ἄλλος πᾶς ὁ αὐτός εἰμί , καί τότε ὁ ὁ λόγος ζητέω ἀλήθεια . παρά ἄλλος δέ μηδείς εἶπον ἀντί ὁ παρά ἄλλος μηδείς αἰσθητήριον χείρων ἔχω ἢ ἀγαθός εὐφυής ἢ ἀφυής εἰμί , ἀλλά παρά μόνος ὁ ἁφή . εἰμί δέ τις εἶπον αὐτός ὁ ἁφή ἀκριβής εἰμί ὁ ἄλλος ἀπορέω , πῶς ἐκ ὁ ὄψις ἄρχω δήω γάρ ἐκ ὁ σαφής ἄρχω ) , λέγω ὅτι , εἰμί καί ἀκριβής ἔχω ὁ ἁφή , ἀλλά οὖν δυσχερής εἰμί ὁ ἄλλος κατά ὁ διδασκαλία . ἀπορέω γάρ περί αὐτός , μήποτε οὐδέ εἷς τις αἴσθησις εἰμί ὁ ἁφή , ἀλλά πλείων . πᾶς γάρ αἴσθησις περί εἷς ἀντίθεσις ἔχω , ὄψις μέν περί ὁ λευκός καί μέλας καί ὁ μεταξύ , ἀκοή περί ὁ ὀξύς καί βαρύς φθόγγος , γεῦσις περί ὁ γλυκύς καί πικρός καί μεταξύ , ὁ ἁφή περί πλείων ἔχω ἀντίθεσις , ὁ θερμός καί ὁ ψυχρός , ὁ ξηρός καί ὁ ὑγρός , ὁ βαρύς καί ὁ κοῦφος , καί ἄλλος πλείων . p . 421a26 εἰμί δέ ὥσπερ χυμός ὁ μέν γλυκύς ὁ δέ πικρός , οὕτως καί ὁ ὀσμή . εἶπον ὅτι ἀναλογία τις ἔχω ὁ ὀσφραντός πρός ὁ γευστός , καί ὅτι οὐ ὁμοίως ὁ ὄσφρησις ὁ ὀσφραντός ἀντιλαμβάνω ὡς ὁ γεῦσις ὁ γεύστης , καί δείκνυμι , διά τίς ὁ γεῦσις ὁ ὄσφρησις ἀκριβής , βούλομαι δείκνυμι ὅτι καί τίς ὁ ἀναλογία ὁ ὀσφραντός πρός ὁ γευστός , ὅτι ὥσπερ ὁ χυμός ὁ μέν γλυκύς χυμός λέγω ὁ δέ δριμύς ὁ δέ λιπαρός , οὗτος καί ἐπί ὁ ὀσφραντός κατά μεταφορά λέγω ὁ ὄνομα οὗτος , κοινωνία τις ἀμυδρός ἐπί ἀμφότερος θεωρέω . ὁ δέ γεύστης φημί ἅμα καί ὀσφραντός ὁ μέν σύμφωνος ἔχω ὁ χυμός τῆ ὀσμή , οἷος κρόκος τε καί μέλι γλυκύς γάρ ἐπί ἀμφότερος λέγω ὁ ὀσμή , ὥσπερ καί ὁ χυμός · ὁμοίως ὁ θύμος , σκόροδον , πράσον δριμύς καί ὁ ὀσφραίνομαι καί ὁ γεύω ) , ὁ δέ ἀσύμφωνος , οἷος ὁ ἀλόη ὁ μέν γεῦσις πικρός ἔχω , γλυκύς δέ ὁ ὀσμή , ὁμοίως δέ καί ὁ στύραξ . δῆλος δέ ὅτι ἐπί μέν ὁ γεύστης κύριος λέγω ὁ ὄνομα οὗτος , ἐπεί καί ὁ οὐσία αὐτός καταλαμβάνω , ἐπί δέ ὁ ὀσφραντός κατά ἀναλογία , ἐπεί δακνώδης εἰμί ὁ δριμύς χυμός , εἰμί δέ καί τίς ὀσφραντός τοιοῦτος τρόπος , διά οὗτος καί οὗτος δριμύς καλέω . καί ἐπί ὁ ἄλλος ὁ αὐτός ἀναλογία . p . 421b3 εἰμί δέ ὥσπερ ὁ ἀκοή καί ἕκαστος ὁ αἴσθησις , μέν ὁ ἀκουστής καί ἀνήκουστος , ὁ δέ ὁ ὁρατής καί ἀνόρατος , καί ὄσφρησις ὁ ὀσφραντός καί ἀνόσφραντος . ὥσπερ καί ἐπί ὁ ἄλλος αἴσθησις λέγω , ὄψις τε καί ὅτι ἀντιλαμβάνω οὖον μόνος ὁ οἰκέω αἰσθητής , ἀλλά καί ὁ στέρησις καί ὁ ὑπερβολή ὁ γάρ σκότος μή ὁρατός εἰμί * * * οὐδείς ἄλλος ἢ ὁ ἀκοή ) , οὗτος καί ἐπί ὁ ὄσφρησις λέγω ὅτι ἀντιλαμβάνω οὖον μόνος ὁ ὀσφραντός , ἀλλά καί ὁ ἀνόσφραντος . ὁ γάρ ἄοσμος τίς ἄλλος κρίνω ἢ ὁ ὀσφραίνομαι ; οὖον πᾶς δέ ἀπλόος ὁ ἄοσμος κρίνω , ὥσπερ οὐδέ ὁ ὄψις ὁ ἀνόρατος . οὖον γάρ ἐπεί ὁ ψόφος καί ὁ χυμός καί άοσμος καί ἀνόρατος , διά οὗτος φημί ἢ ὁ ὄψις οὗτος εἰμί ἀντιληπτικός ἢ ὁ ὄσφρησις · λόγος γάρ εἰμί ὁ κρίνω ὅτι ὁ ψόφος ἀνόρατος καί ἄοσμος , οὐ αἴσθησις · ἀλλά οὗτος ἀντιλαμβάνω ὁ στέρησις ὁ ἀντίκειμαι ὁ ἴδιος ὁ αἰσθητής ἔχω , οἷος ὅταν ὁ φύω ὁρατός εἰμί μή ὁράω , ὡς ὁ διαφανής , ἢ ὁ φύω ὀσφραντός εἰμί μή ἔχω ὀσμή , ὡς ὁ σήπω μῆλον . οὗτος δέ δῆλος ὅτι κατά συμβαίνω καί κατά ἀπόφασις ἀντιλαμβάνω . ὁ δέ ἀνόσφραντος πάλιν διττός φημί , ἢ ὁ μηδέ ὅλως ὀσφραντός ὁ κατά στέρησις , ὡς ὁ ἄοσμος , ἢ ὁ ὀσφραντός μέν , ἀμυδρός δέ ὀσφραντός , ὡς ὁ λυκόφωτον ἀνόρατος λέγω , οἷος ὁ χαρώνιος ὀσμή πνιγώδης εἰμί καί ἕτερος τοιοῦτος . οὗτος δέ , φημί , καί ὁ ἄγευστος λέγω διχῶς , ὥσπερ καί ὁ ἀνόσφραντος . εἴρω δέ ἐν ὁ περί γεῦσις . p . 421b8 εἰμί δέ καί ὁ ὄσφρησις διά ὁ μεταξύ , οἷος ἀήρ ἢ ὕδωρ . ὅτι ὥσπερ ἐπί ὄψις καί ἀκοή ὁ μεταξύ εἰμί χρεία πρός ὁ ἀντίληψις ὁ αἰσθητής , οὗτος καί ἐπί ὁ ὄσφρησις διά ὁ μεταξύ ὁ ἀντίληψις γίγνομαι . εἰμί δέ μεταξύ ὁ ὀσφραίνομαι ὕδωρ καί ἀήρ , ὥσπερ καί ὁράω καί ἀκοή · ὁ γάρ δίοσμος οὗτος δύναμις κοινός εἰμί ἀήρ καί ὕδωρ . ὅτι γάρ καί ὁ ὕδωρ δίοσμος εἰμί , κατασκευάζω ἐναργής ἐκ ὁ ἰχθύς · πολύς γάρ ὁ ἔνυδρος ὀσφραίνομαι καί πόρρωθεν ὁ ὀσμή ἐπί ὁ δέλεαρ ἀπαντάω , ὥσπερ καί ὁ πτηνός πολύς , οἷος γύψ · ἐκ πολύς γάρ οὗτος διάστημα ὁ ὀσμή ὁ νεκρός σῶμα ἀντιλαμβάνω . ἔτι δέ καί ἐπί ὁ πεζός , οἷος ὁ θήρ κύω , καθώς καί Σοφοκλῆς φημί κύων Λάκαινα ὅς τις Εὔρινος βάσις . ὥσπερ οὖν ὁ πτηνός τε καί πεζός πολύς πόρρωθεν ὁ ὀσμή ἀντιλαμβάνω διά ὁ δίοσμος ὁ δύναμις , οὗτος καί ὁ ἔνυδρος διά ὁ ἔνειμι καί ἐν ὕδωρ ὁ δύναμις οὗτος . ὁ κογχύλη γοῦν ὄψις οὐ ἔχω φαίνω δέλεαρ ἐφέπω , ὁμοίως καί ὁ κροκόδειλος ὁ κρέας ὑπέρ ὁ ἐπιφάνεια ὁ ὕδωρ κρεμάννυμι ἐφέπω αὐτός . ὅτι δέ οὐ ἁπλόος ὁράω ὁ ἰχθύς ὁ δέλεαρ ἐφέπω , δῆλος μέν , ὡς ἤδη εἶπον , καί ἐκ ὁ κογχύλιον , ὅστις ὄψις οὐ ἔχω ἐφέπω ὁ δέλεαρ , δηλόω δέ καί ὁ ἄλλος ἰχθύς νύκτωρ θηράω . ἀπορέω δέ ἄν τις , εἰμί διά ὁ μεταξύ ὁ ὄσφρησις ἀντιλαμβάνω ἀήρ εἰμί καί ὕδωρ , διά τίς επικρατέστερος γίγνομαι ὀσμή ὀσμή · πολλάκις γάρ δυσώδης ὀσμή εἰμί εὐώδης ἐπιγίγνομαι ἐπικρατέω ἐκεῖνος , ἢ καί ἀνάπαλιν , ὅσπερ οὐ ἐσθίω γίγνομαι , εἰμί διαπορθμευτικός εἰμί ὁ ὀσμή ὁ ἀήρ , ἀλλά μή αὐτός ὁ ἀτμός ὁ ὀσφραντός ἐπί ὁ αἰσθητήριον παραγίγνομαι , ὥσπερ πᾶς ὁ χρῶμα διαπορθμεύω καί οὐδέποτε επικρατέστερος γίγνομαι ὁ ἐνέργεια φέρω εἶπον ὁ λευκός ἢ ἄλλος τις χρῶμα , οἷος ὁ μέλας , διά ὁ μή αὐτός ὁ χρῶμα ἐν ὁ ἀήρ γίγνομαι , ἀλλά ὁ ἐνέργεια αὐτός . οὕτως ἐσθίω καί ἐπί ὁ ὀσμή γίγνομαι , εἰμί γε μόνος ὁ ἐνέργεια αὐτός διαπορθμεύω καί μή αὐτός ὁ ἀτμός σῶμα εἰμί . // ἔτι δέ ὁ αὐτός ἀπορία ἐπιτείνω καί ὅδε , λέγω ὁ μή διά ὁ μεταξύ ὁ ὀσφραντός ἀντιλαμβάνω ὁ αἴσθησις . ἀλλά αὐτός ὁ ὀσφραντός ἐπί ὁ αἰσθητήριον παραγίγνομαι · ὁ γάρ θυμίαμα τηνικαῦτα ἀντιλαμβάνω , ὅταν ἐπιτίθημι ἐπί ὁ πῦρ εἰς ἀτμός ἀναλύω . ὁράω γάρ ὁ λιγνύς ἐναργής ἀνέρχομαι καί πρός ἐγώ ἀφικνέομαι · ἀμελέω καί ὁπηνίκα ταχύς ὁ ὀσμή ἀντιλαμβάνω βούλομαι , ὠθέω ὁ λιγνύς ὁ χείρ ἐπί ὁ ῥίς · ὥστε ἄντικρυς ἀπόρροια τις γίγνομαι σωματικός ἐκ αὐτός ὁ εὐώδης σῶμα , καί οὐ ὁ ἀήρ διαπορθμεύω ὁ ἐνέργεια αὐτός , ὡς ἐπί ὁ χρῶμα καί ὁ ψόφος . καί ὁ ἀπορία δέ ἐκεῖνος οὕτως ἐπιλύω , λέγω δή ὁ δοκέω δείκνυμι ἐκ ὁ ὁ μῆλον γίγνομαι εὐωδία , ὡς ὁ ποιότης χωρίζω ὁ ὑπόκειμαι , καί λέγω ὡς οὐ αὐτός κατά ἑαυτοῦ ἐκ ὁ μῆλον ὁ εὐωδία χωρέω καί ἐκ ὁ παραπλήσιος , ἀλλά μετά τις οὐσία , καί πιστόω ὁ λόγος ἐκ τε ὁ χρόνος ῥυτιδόω ὁ μῆλον , καί ἐκ ὁ ῥάκος ὁ μυκτήρ ἐπιτίθημι ἀναπνέω μέν ὁ ἀήρ οὖον γάρ ἄν ζῶ μή ἀναπνέω ) , ὁ ὀσμή δέ μή ἀντιλαμβάνω ὡς παχύς · μερεστέρς εἰμί ὁ οὐσία , ἐν ὅς ἱδρύω ὁ ἀσφραντόν , καί μή δύναμαι διά ὁ ῥάκος διηθέω , ὁ δέ ἀήρ διηθέω . πῶς οὖν Σύνα - γοντ ἀμφότερος ὁ λόγος ὅς τε νῦν εἴρω καί ὁ λέγω ἀσώματος διά τῆρις ; λέγω οὖν πρός οὗτος ὅτι κατά ἀλήθεια μέν γίγνομαι ἀπόρροια τις λεπτομερής σῶμα ἀπό ὁ εὐώδης καί μάλιστα ἀπό ὁ θυμιάω , καί διά οὗτος ἐγγίγνομαι ἐν ὁ ἀήρ ὁ πλείων καί δραστικός ἔχω ὁ ὀσμή ἐπικρατέω ὁ κακός , ἐπεί καί ἐπί ὁ ψόφος , ἔνθα μή σῶμα εἰμί ἀπόρροια , ὁ μείζων ψόφος ἐπικρατέω ὁ μικρός , καί ὁ ἄγαν | λαμπρός ὁ κακός λαμπρός . ἀλλά εἰμί καί γίγνομαι τις ἀπόρροια , οὐ αὐτός ἐν ὁ αἰσθητήριον γίγνομαι ὁ ἀντίληψις παρέχω , ἀλλά δήω ὁ μεταξύ ἢ ὕδωρ ἢ ἀήρ διαπορθμεύω ὁ ὁ ὀσφραντός ἐνέργεια . ἐπεί πῶς ὁ ἔνυδρος ὀσφραίνομαι ὁ ὑπέρ ὁ ἐπιφάνεια ὁ ὕδωρ , οὖον γάρ εἰκός εἰμί ὁ ἀπόρροια οὗτος διά ὁ ὕδωρ κάτω χωρέω , ἀλλά μᾶλλον ἄνω , εἴτε ἀτμιδώδης εἰμί εἴτε καπνός - δήω , ὡς ἐφεξῆς εἴρω . νῦν δέ καί ὁ κροκόδειλος ὀσφραίνομαι ὁ ἐπικρεμάννυμι ὑπέρ ὁ ἐπιφάνεια ὁ ὕδωρ κρέας καί ὅτι οὐ ὁράω ἐπιτρέχω αὐτός , ἀλλά ὀσφραίνομαι , δῆλος ἐκ ὅς καί ἐν νύξ θηράω . καί γύψ δέ ἐκ μυρίος ὅσος διάστημα αἰσθάνομαι ὁ νεκρός σῶμα , καί οὖον δήπου ἐπί τοσοῦτος ἀπόρροια ἐκ ὁ σῶμα διαφοιτάω . ἀλλά ἔοικα ὁ ἡμέτερος ὄσφρησις ἀμυδρός εἰμί καί ἀσθενής δήω ἰσχυρός ὁ ἐνέργεια . ἐπεί οὖν ὁ ἐν πολύς ἀήρ διαπορθμεύω ἐνέργεια μικρός γίγνομαι , ὥσπερ καί ἐπί ὁρατής ἔχω καί ἀκουστής , διά οὗτος δήω πλησίος ὁ ῥίς ὁ ἀπόρροια γίγνομαι ὁ ὀσφραντός , ἵνα ἰσχυρός ἔτι εἰμί ὁ ἐνέργεια εὐχερής πάσχω ὑπό αὐτός ὁ ὄσφρησις ἀλλοιόω ὁ ἐν ὁ ῥίς ἀήρ , ὥσπερ καί ὁ ὁ ὄψις ἀσθενής ἔχω ἢ ὁ ὁ οὖς , εἰμί μή πλησίος ποιέω ὁ ὁρατός καί ὁ ἀκουστής , οὐ ἀντιλαμβάνω . καί διά οὗτος ῥάκος ἐπίκειμαι ἐπί ὁ αἰσθητήριον συμβαίνω μή ἀντιλαμβάνω ὁ ὀσμή , καί μάλιστα εἰμί ὁ ῥάκος παχυμερής εἰμί ἢ μή δραστήριος ὁ ὀσμή , ὡς εἰμί δραστήριος εἰμί ὁ ὀσμή , καί ῥάκος ἐπίκειμαι ἐξαρκέω ὁ δίοσμος ὁ ἀήρ δύναμις καί ἄνευ ὁ πλησιάζω ὁ αἰσθητήριον ὁ εὐώδης ἀτμός δράω εἰς ὁ αἰσθητήριον . εἰμί δέ ὁ ὀσφραντικός αἰσθητήριον ὁ κατά ὁ ἐμπρόσθιος ὁ ἐγκέφαλος μαστοειδής αὐτός ἀπόφυσις μετά ὁ ἰσθμοειδής ὀστέον ὡς ἐπί ὁ ἑνόω . p . 421b10 ὅμοιος δέ καί ὁ ἔναιμος καί ὁ ἄναιμος . οὗτος μεταξυλογία εἰμί . εἰμί δέ ὁ ἀκόλουθος ὁ σύνταξις ὁ ῥητός οὕτως . καί γάρ ὁ ἔνυδρος δοκέω ὀσμή αἰσθάνομαι , ὥσπερ καί ὁ ἐν ὁ ἀήρ . εἶτα ὁ ἑξῆς κατασκευαστικός ὁ ὀσφραίνομαι ὁ ἔνυδρος , <καὶ> γάρ οὗτος ἔνιοι πόρρωθεν ἀπαντάω πρός ὁ τροφή · δηλονότι ὁ ἔνυδρος . ὁ δέ ὁμοίως δέ καί ὁ ἔναιμος καί ὁ ἄναιμος ἐπί τε ὁ ἔνυδρος καί ὁ ἐν ὁ ἀήρ · ἐν ἀμφότερος γάρ εἰμί οὗτος ὁ διαφορά · ὀσφραίνομαι δέ καί ὁ ἄναιμος , οἷος ὁ ἔντομα . ἐάν δέ περισσεύω ὁ δέ ὁ ὁμοίως δέ , καθαρός γίγνομαι ὁ σύνταξις . p . 421b13 Διὸ καί ἄπορος φαίνω , λέγω μέν ὁμοίως ὁ δέ ἄνθρωπος ἀναπνέω . εἶπον ὅτι οὖον μόνος ὁ χερσαῖος , ἀλλά καί ὁ ἔνυδρος ὀσφραίνομαι καί ἐν ἑκάτερος καί ὁ ἔναιμος καί ὁ ἄναιμος , καί ὅτι πᾶς διά ὁ μεταξύ , ἐπεί οὗτος ὁ μέν ἀναπνέω ὀσφραίνομαι , οἷος ἄνθρωπος καί πᾶς ὁ ἔχω πνεύμων ὁ γάρ ἄνθρωπος λαμβάνω παράδειγμα ἀντί πᾶς ὁ ἀναπνέω ) , οὐ ἀναπνέω δέ ὁ τε ἰχθύς καί ὁ χερσαῖος ὁ ἄναιμος , καί ὁ ἔναιμος γίγνομαι ὁ ἀντίληψις ὁ ὀσμή διά ὁ δίοσμος ὁ ἀήρ δύναμις , ἀπορέω ἐπί οὗτος ὅτι εἰμί πᾶς ὁ ὀσμάομαι ὁμοίως ἀντιληπτικός εἰμί ὁ ὀσμή , ὁ δέ ἄνθρωπος , αὐτός δέ εἶπον πᾶς ὁ ἀναπνέω , εἰσπνέω ὀσμάομαι , οὔτε δέ ἐκπνέω οὔτε κατέχω ὁ πνεῦμα , ὡς ὁ ἐνάργεια δηλόω , ἀλλά οὔτε ἄν πόρρω ὁ ὁ ὀσφραντός , οὔτε ἄν πάνυ ἐγγύς , ὡς ἐπί αὐτός κεῖμαι ὁ μυκτήρ ἐντός , ἀκόλουθος εἄν εἰμί καί ὁ ἄλλος ὁ ὀσμάομαι ἀναπνέω ὀσμάομαι . καί γάρ καί ὁ ἄλλος ὁμοίως ὀσφραίνομαι ὁ ἀναπνέω · οὔτε γάρ πόρρω εἰμί ὁ ὀσφραντός ἀντιλαμβάνω οὔτε ἄν ἐντός ὁ μυκτήρ τίθημι . ὁ δέ διά ὁ εἰσπνέω ὀσμάομαι ἴδιος εἰμί , φημί , ὁ ἄνθρωπος , αὐτός δέ εἶπον πᾶς ὁ ἀναπνέω . εἰμί δέ οὗτος οὕτως ἔχω , καί κοινωνέω μέν πᾶς ὁ ὀσμάομαι ζῷον κατά ὁ ἄλλος πᾶς , ὁ δέ ἀναπνέω οὐ ἄλλως ὀσμάομαι ἢ διά ὁ εἰσπνέω , ἔοικα ἄρα ὁ μή ἀναπνέω ὁ ζῷον , οἷος ὁ ἄναιμος , οὐ ὄσφρησις ἀλλά ἄλλος τις αἴσθησις ἔχω . εἰμί γάρ ὁ δίοσμος ὁ ἀήρ δύναμις καί μή ἀναπνέω αὐτός διαβιβάζω ἐπί ὁ αἰσθητήριον αὐτός ὁ ὀσμή , διά τίς μή καί ἐπί ὁ ἀναπνέω οὗτος συμβαίνω , ἀλλά δήω ὁ εἰσπνέω ; ὁ μέν οὖν ἀπορία οὗτος . ἑξῆς δέ ἐπισυνάπτω καί ὁ λύσις , καί πρῶτος μέν δείκνυμι ὅτι καί ὁ μή ἀναπνέω οὐ ἄλλος τις αἴσθησις ἔχω , ἔπειτα καί ὁ αἴτιος ἐπάγω , διά τίς ὁ ἀναπνέω ἄνευ ὁ εἰσπνέω οὖον δύναμαι ὀσφραίνομαι , ὁ ἄλλος πρός ὁ ἀντίληψις ὁ ὀσφραντός ὅλως ἀναπνοή μή δήω . παρά δέ ὁ ἀναπνοή ἀντί ὁ εἰσπνοή φημί ὁ γενικός ἀντί ὁ εἰδικός . ὁ δέ ὁ ὀσφραντός ἐπιτίθημι ἐπί ὁ ὀσφραντικός αἰσθητήριον μή παρέχω αὐτός ὁ ἀντίληψις οὐ ἔχω ἐκ ὁ ἐνάργεια ὁ πίστις · οὐδέ γάρ ὑποπίπτω ἐγώ εἰς ὁ ἐμφανής οὗτος ὁ αἰσθητήριον · συλλογίζομαι δέ εἰμί οὗτος ἐκ τε ὁ ἄλλος αἴσθησις ὁ ὁ μεταξύ δήω καί ἐκ ὁ μήτε ἐκπνέω μήτε κατέχω ὁ ἀήρ οσφρινω , ὡς δήω πάντως πάσχω τίς ὁ ἀήρ ὑπό ὁ ὀσφραντός | καί οὗτος εἰς ἐγώ ποιέω . ἐπί γοῦν ὁ μή δήω ὁ μεταξύ , γεῦσις λέγω καί ἁφή , εἰμί μή αὐτός ἅπτω ὁ αἰσθητήριον ὁ ἁπτός καί ὁ γευστός , οὖον παρέχω ἐγώ ἑαυτοῦ ὁ ἀντίληψις διά ὁ μή πάσχω τίς ὁ ἀήρ ὑπό ὁ χυμός , καί οὗτος εἰκότως · ὁ μέν γάρ χυμός ὁ ὕδωρ εἰμί ὄχημα , ὁ δέ ὀσμή ὁ ἀτμός · οὗτος δέ μᾶλλον ἀήρ . οὖον δεῖ δέ νομίζω , ὅσπερ ἤδη εἶπον , ὅτι αὐτός δεῖ ὁ ἀτμός , ἐν ὅς ὁ ὀσμή , παραγίγνομαι εἰς ὁ αἰσθητήριον καί οὗτος δῆλος ἐκ ὅς καί ὁ ἰχθύς ὀσφραίνομαι ) , ἀλλά ὅτι ποιέω οὗτος ὁ δίοσμος δύναμις ὁ τε ἀήρ καί ὁ ὕδωρ , οὐκέτι ὁ οὐσία ὁ ὕδωρ δέχομαι ὁ ὀσμή , ἀλλά ὁ δίοσμος δύναμις αὐτός τελειόω , ὥσπερ καί ὑπό ὁ χρῶμα οὐ αὐτός ὁ ὁ ἀήρ οὐσία ποιόω , ἀλλά ὁ διαπορθμευτικός ὁ χρῶμα αὐτός δύναμις τελειόω . p . 421b21 ἀλλά ἀδύνατος , εἴπερ ὁ ὀσμή ὁ αἰσθάνομαι · ὁ γάρ ὁ ὀσφραντός αἴσθησις καί δυσώδης καί εὐώδης ὄσφρησις εἰμί . ὅτι ὁ μή ἀναπνέω οὐ ἄλλος χράομαι αἴσθησις παρά ὁ ὄσφρησις , διά οὗτος δείκνυμι . εἰμί γάρ ὀσμή , φημί , αἴσθησις ἔχω , ὁ δέ ὀσμή οὐδείς ἄλλος αἴσθησις εἰμί αἰσθητός , ἀλλά μόνος ὁ ἀσφραντικῇ , ὁ ὄσφρησις ἄρα καί οὐ ἄλλος ἔχω αἴσθησις . ὅτι δέ ὀσμή αἰσθάνομαι , κατασκευάζω ἐκ ὁ ὁ κατά αὐτός ἀντίθεσις ἀντιλαμβάνω , εὐωδία λέγω καί δυσωδία , ὅσπερ ἀνωτέρω λέγω ἡδύς καί λυπηρός . εἷς μέν οὖν οὗτος ἐπιχείρημα κατασκευάζω ὅτι ὁ ὄσφρησις καί οὐ ἄλλος αἴσθησις ἔχω , λέγω δή ἐκ ὁ ὁ αὐτός ἐνέργεια ἐνεργέω ὅσπερ καί ὁ ὁμολογουμένως ὀσφραίνομαι ὅς δέ ἐνέργεια ὁ αὐτός , οὗτος πάντως καί ὁ δύναμις ) , ἕτερος δέ , ὅτι ὥσπερ ὁ ἀναπνέω φθείρω ὑπό ὁ φθαρτικός ὀσμή , οἷος ἄσφαλτος , θεῖον , οὗτος καί ὁ μή ἀναπνέω · εἰμί δέ οὗτος , ὀσφραίνομαι ἄν δηλονότι καί οὗτος . p . 421b26 ἔοικα δέ ὁ ἄνθρωπος διαφέρω ὁ αἰσθητός οὗτος πρός ὁ ὁ ἄλλος ζῷον . ὁ αἴτιος ἐντεῦθεν ἀποδίδωμι , τίς ἕνεκα ὁ μέν μή ἀναπνέω ὀσφραίνομαι , ὁ δέ Χωρὶς ἀναπνοή ἀδύνατος εἰμί ὀσφραίνω . φημί οὖν ὅτι τοιοῦτος τίς συμβαίνω ἐπί ὁ ὄσφρησις , οἷος καί ἐπί ὁ ὄψις . ὥσπερ γάρ ἐπί οὗτος ὁ μέν σκληρόφθαλμος ὁ ζῷον οὐ ἔχω βλέφαρον προκάλυμμα ὁ ὄμμα καί φυλακτήριον , διά ὁ αὐτόθεν ἔχω ὁ ἀσφάλεια ἐκ ὁ δυσπάθεια ὁ κατά ὁ σκληρότης , ὁ δέ μαλακόφθαλμος βλέφαρον ἐπικαλύπτω ἔχω ὁ ὀφθαλμός πρός φυλακή ὁ αἰσθητήριον ὡς εὐπαθής , καί διά οὗτος ὁ μέν ἔχω βλέφαρον , εἰμί μέλλω ὁράω , δεῖ πρότερος ἀνασπάω ὁ βλέφαρον , ὁ δέ μή ἔχω οὖον δήω οὗτος , οὗτος καί ἐπί ὁ ὄσφρησις ὁ μέν ἀναπνέω ὁ ζῷον ἔοικα προκάλυμμα τίς καί ἔλυτρον ὁ οσφραντικός μόριον ἔχω ἀσθενής κατά ὁ εἰκός τυγχάνω , ὁ δέ μή ἀναπνέω ἀκάλυφος τε εἰμί ὁ αἰσθητήριον οὗτος , καί μηδείς δήω προκάλυμμα . ὅσος οὖν οἷος ἐπικάλυμμα ἔχω πρός ὁ αἰσθητήριον , δίδωμι ὁ εἰσπνοή , ὥστε εὐρύνω ὁ φλέβιον φλέβιον δέ φημί ὁ ὀσφραντικός νεῦρον ) , ἵνα καθαρός δέχομαι ὁ ἐνέργεια ὁ ὀσφραντός . αὐτός μέν οὖν τοσοῦτος εἶπον . ἴσως δέ ἐπεί ἐντός ὁ ἰσθμοειδής ὀστέον εἰμί ὁ ὀσφραντικός αἰσθητήριον , ἐν δέ ὁ τρῆσις ὁ ὀστέον οὗτος συνάγω περίσσωμα τε ἄλλος καί μύξα , γλίσχρος εἰμί , διά οὗτος δήω ὁ εἰσπνοή καί σφοδρός ἴσως , ἵνα καθαίρω ὁ τετραίνω οὗτος εὐρύς ὁ ὁδός ὁ δίοσμος ἀήρ ποιέω . ἴσως δέ καί σαρκίον τίς εἰμί ἢ ὑμήν ἐπίκειμαι , ὅσπερ καί αὐτός ὁ εἰσπνοή κουφίζω . ἀπορέω δέ ἄν τις περί ὁ ἀμφίβιος , πότερος εἰμί , ὥσπερ οὖον δήω ὁ εἰσπνέω ἐν ὕδωρ εἰμί , ἵνα ὀσφρίνθημι , οὕτως οὐδέ ἐν ἀήρ εἰμί δήω ὁ εἰσπνοή , ἵνα ὀσφραίνω . καί οὐδείς γε θαυμαστός ἐν μέν ὕδωρ ἀρκέω αὐτός ὁ ἐκ ὁ ὕδωρ ἔμψυξις , ὅταν δέ ἐν ἀήρ γίγνομαι , χράω ὁ ἀναπνευστικός μόριον · ἐπεί γάρ ἀμφίβιος εἰμί , πρός ἀμφότερος αὐτός ὄργανον παρασκευάζω ὁ φύσις . p . 422a3 καί διά οὗτος ὁ ἀναπνέω οὐ ὀσμάομαι ἐν ὁ ὁγρός . ἀποδίδωμι ὁ αἴτιος διά ὅς ὁ ἀναπνέω δίχα ὁ εἰσπνέω οὐ ὀσφραίνομαι , εἰκότως φημί ὁ τοιοῦτος οὐδέ ἐν ὕδωρ ὀσφράω διά ὁ εἴρω αἴτιος · ἐν ὕδωρ δέ ἀναπνέω οὖον δυνατός . ἐπεί μηδέ εἰμί ἐκεῖ ἀήρ , εἰκότως ὀσφράω οὐ δύναμαι ἐν ὕδωρ . p . 422a6 εἰμί δέ ὁ ὀσμή ὁ ξηρός , ὥσπερ ὁ χυμός ὁ ὑγρός . Ὕλη ὁ γευστός φημί εἰμί ὁ ὑγρός , διό ὁ πάνυ καταξηραίνω καί άχυμος εἰμί παντελῶς · εἴρω δέ περί οὗτος μετά ὀλίγος . ὥσπερ οὖν , φημί , ὁ χυμός ὁ ὑγρός εἰμί , οὕτως ὁ ὀσμή ὁ ξηρός . ξηρός δέ λέγω οὖον ὁ γεώδης , ἀλλά ὁ πυρώδης , οἷος λέγω εἰμί ὁ καπνώδης ἀναθυμίασις · δείκνυμι δέ ὁ θυμίαμα ὁ τοιοῦτος ἀνάδοσις ἐν ὁ θυμιάω ποιέω . ὅτι δέ ὁ ὀσμή ὁ ξηρός εἰμί , ἐπί πλέω ἐν ὁ περι αἴσθησις λέγω . οὐ ἀκούω δέ ξηρός ὁ μηδείς πάντῃ ἔχω ὑγρότης οὗτος γάρ καί ἄοσμος εἰμί , ὡς δηλόω καί ὁ πάνυ καταξηραίνω ὁ θυμίαμα ) , ἀλλά ὁ μετέχω μέν τις ὑγρότης , μᾶλλον δέ εἰμί ξηρός ἢ ὑγρός . δείκνυμι δέ καί ἐν ὁ μετέωρος ὅτι οὐ ἄλλως ὁ καπνώδης ἀναθυμίασις ἐκ ὁ γῆ ἀναδίδωμι , μή βρέχω αὐτός . p . 422a7 ὁ δέ ὀσφραντικός αἰσθητήριον ὁ δύναμις εἶπον περί ὁ ὀσφραντός λέγω καί περί ὁ οσφραντικός . καθόλου δέ περί πᾶς αἴσθησις εἶπον ὅτι εἰμί δύναμις οὗτος ὅσπερ ὁ αἰσθητός ἐνέργεια . ὁ αὐτός οὖν φημί καί περί ὁ οσφραντικός , ὅτι δύναμις εἰμί ὅσπερ ὁ ὀσφραντός . γίγνομαι δέ ὅμοιος , ὅταν δέχομαι ὁ ὀσφραντός ὁ ἐνέργεια καί γίγνομαι ἐνέργεια ὀσφραίνομαι . οὖον γάρ δυσώδης ἢ εὐώδης γίγνομαι , ἀλλά διακρίνω ἢ συγκρίνω ὑπό ὁ αἰσθητής . εἶπον δέ ἤδη ἐντελής , πῶς γίγνομαι ὁ αἰσθητήριον ὅσπερ ὁ αἰσθητός . ὅσπερ δέ νῦν εἶπον περί αἴσθησις , οὗτος εἴρω ἐφεξῆς καί περί ὄψις καί περί ὁ λοιπός · δοκέω γάρ ἐν ὁ προλαμβάνω εἶπον περί ὁ ὁρατής καί ἀκουστής μηδείς εἶπον περί ὄψις καί ἀκοή . ἀπορέω δέ ἄν τις εἰκότως , πῶς φημί ὁ μέν ὀσμή ὕλη ὁ ξηρός , ὁ δέ χυμός ὁ ὑγρός · καί γάρ οὐδείς μᾶλλον ξηρός ὁ ὀσφραντός ἢ ὑγρός , οἷος ὁ ὀποβάλσαμον καί ὅσος ἄλλος ὁ ὄψ εὐώδης ἢ δυσώδης . ἀλλά καί ὁ χυμός οὖον μᾶλλον ἐν ὑγρός ἢ ἐν ξηρός , ὁ γάρ βρωτός πᾶς ξηρός , καί τις ὁ ἐδώδιμος ἢ ὁ φαρμακώδης χυμός μετέχω οὕτως εἰμί ξηρός πολλάκις καί ἁφή καί δύναμις , ὡς καί ξηραίνω ὁ προσφέρω . ἄλλως τε ὁ ὕδωρ , ὅς μάλιστα ὁ ὑγρός ὁ χυμός ὑπόκειμαι , ἢ πάντῃ ἢ ἐγγύς ἄχυμος εἰμί , ποιόω δέ ἐκ ὁ ἐν ὁ ξηρός ὅς εἰμί - γνυος · οὗτος γοῦν καί αὐτός ἐν ὁ μετέωρος ὁ θάλασσα ἐκ ὁ ὑπόκειμαι γῆ ὁ πικρός καί ἁλμυρός χυμός ἔχω λέγω . ἀλλά καί ἐν γῆ ὁ ὕδωρ γίγνομαι ὁ διάφορος χυμός ὁ τε βοτάνη καί δένδρον ἴσχω . οὕτως ἄρα ἐκ ὁ ξηρός μᾶλλον ὁ χυμός δέχομαι . ὥστε καί εἰμί τις συνηγορέω ὁ ὁ ὀσμή ἐν ξηρός εἰμί λέγω ὁ ἐν ὁ ὄψ εὐωδία ἢ δυσωδία ἐκ ὁ ξηρός οὐσία ὁ τε γῆ ἢ ὁ δένδρον ὅς ἐμμίγνυμι ὁ ὕδωρ γίγνομαι δίδωμι , οὕτως ἐκ ἀνάγκη ὁ αὐτός λόγος καί ὁ χυμός ὁ ξηρός μᾶλλον εἰμί , εἰμί γε καί οὗτος ἐκ ὁ ἐμμίγνυμι ξηρός οὐσία ὁ ὑγρός δέχομαι . ἀλλά πρός οὗτος φημί ὁ μέν ὑγρός ὥσπερ ὕλη ὑπόκειμαι ὁ χυμός , ἐγγίγνομαι μέντοι ἐμμίγνυμαι ὁ ὕδωρ ὁ ξηρός ὁ χυμός , οὐ ἐνυπάρχω ἐνέργεια ἐν ὁ ξηρός , ἀλλά οἷος ποιέω ἐν ὁ ὑγρός τότε ὁ ξηρός ὁ χυμός , ἵνα ποιητικός αἴτιος λαμβάνω ὁ χυμός ὁ ξηρός , ὕλη δέ ὁ ὑγρός . ἀλλά πρῶτος μέν οὗτος ὁ λόγος καί ἐπί ὁ ὀσμή χράω δυνατός · ὁ γάρ ὕδωρ ἄοσμος εἰμί ἐγγίγνομαι ἐν ὁ ξηρός μυρίος ὀσμή ἰδέα δέχομαι , ὅς μή προυπαρχω ἐνέργεια ἐν ὁ γῆ . δυνατός οὖν πάλιν εἶπον ὅτι ὡς ὕλη μέν ὁ ὑγρός δέχομαι ὁ ὀσμή , ὁ δέ ξηρός ποιητικός ἔχω αἴτιος . ἔπειτα δυνατός καί ὁ λόγος ἀντιστρέφω , ἐπί ὅς ξηρός τις εἰμί ἢ ὀσφραντός ἢ γευστός , ὁ ἄκρατος Μένων ξηρός οἷος γῆ οὔτε ὀσμή ἔχω οὔτε χυμός , ἐμμίγνυμι δέ ὁ ὑγρός ἔχω ἀμφότερος , καί δυνατός λέγω ὁ ὕδωρ ποιητικός ἔχω οὗτος αἴτιος , ὁ δέ ξηρός ὡς ὕλη ὑπόκειμαι . οὔκουν ὑγιής οὗτος ὁ λόγος ὁ ἀφορίζω ὁ ξηρός μέν ὁ ὀσμή , ὁ ὑγρός δέ ὁ χυμός · ἀλλά ὥσπερ ὁ χρῶμα οὐ ἀπλόος εἷς τίς ὁ ἁπλόος ὑπόκειμαι , ἀλλά ὁ τοιόσδε κρᾶσις ὁ τοιόσδε εἰμί ὑπόκειμαι χρῶμα , καί ὅδε μέν , εἰμί τυγχάνω , ὁ χρῶμα ὑγρός ὁ ὑπόκειμαι , ἄλλος δέ ξηρός , οὗτος δή καί ὁ ὀσμή καί ὁ χυμός σύνθετος εἰμί ὁ ὑπόκειμαι . πρός δέ ὁ ἰδιότης ὁ χυμός ἢ ὁ ὀσμή καί ὁ ὑπόκειμαι ἢ ξηρός εἰμί ἢ ὑγρός . εἰμί δέ δήω ὁ εἰμί ὁ δύο μερίζω , ὁ ὑγρός φημί καί ξηρός , ἀφοριστέον ὁ μέν χυμός ὁ ὑγρός καί γάρ ὁ ἔδεσμα ὁ χυμός μάλιστα ὑπό ὁ ὑγρός καί ὁ ἐν οὗτος ποιότης ἐγγίγνομαι , καί ὡς ἤδη εἶπον , ὅταν ἀποξηραίνω , οὐδέ χυμός μετέχω , ὁ δέ ὑγρός , οἷος ὁ ὕδωρ , ὅπως ἄν εἰμί ἁπλόος καί ἀμιγής , χυμός τις μετέχω ) , ὁ δέ ξηρός ὡσαύτως ὁ ὀσμή · ὁ μέν γάρ ὕδωρ ὅταν μάλιστα ἁπλόος εἰμί , πάντῃ εἰμί ἄοσμος · ὁ μέντοι ξηρός οὐδείς κωλύω μετέχω ὁ ὀσμή , δήω δέ ὁ ὑγρός , οὐ ἵνα ὀσμή μεταδίδωμι , ἀλλά ἵνα άτμιση ῥᾳδίως καί συναναφέρω ὁ ξηρός ἀνα - θυμίασις , καί οὗτος πάσχω ὁ ἀήρ ποιέω εἰς ἐγώ . οὗτος γοῦν πολλάκις ὁ γῆ βρέχω ὑπό ὑετός ἀνίημι τις εὐωδία ἐξατμίζω . p . 422a8 ὁ δέ γευστός εἰμί ἁπτός τίς , καί οὗτος αἴτιος ὁ εἰμί αἰσθητός διά ὁ μεταξύ ἀλλότριος εἰμί σῶμα · οὐδέ γάρ ὁ ἁφή . ἀκόλουθος περί γεῦσις καί γεύστης διαλαμβάνω . διαφέρω δέ φημί οὗτος ὁ αἴσθησις ὁ προλαμβάνω τρεῖς , διότι ἐκεῖνος μέν διά τις μεταξύ ὁ ἀντίληψις ὁ ἴδιος αἰσθητής ποιέω , οὗτος δέ οὖον διά τις μεταξύ ἀντιλαμβάνω ὁ γεύστης , ἀλλά δεῖ ὁ αἰσθητός αὐτός θιγγάνω ὁ αἰσθητήριον . καί ὁ αἴτιος ἀποδίδωμι ὁ μή δήω ὁ γεῦσις εἰς ἀντίληψις ὁ γεύστης μεταξύ τις · ἁφή γάρ τις , φημί , ὁ γεῦσις καί ὁ γευστός ἁπτός τίς εἰμί , ὁ δέ ἁφή οὖον διά τις μεταξύ γίγνομαι · αὐτός γάρ θιγγάνω ὁ αἰσθητήριον ὁ αἰσθητός , ὅθεν καί ἁφή καλέω . ἐπεί οὖν καί ὁ γεῦσις ἁφή τίς εἰμί , εἰκότως οὖον δήω ὁ μεταξύ . ἁφή δέ τις λέγω ὁ γεῦσις , οὐ ὅτι ὑπό ὁ ἁπτικός αἴσθησις ἀνά · Γέτης , ἀλλά | ὅτι κατά θίξις γίγνομαι . ἐπεί οὖν κοινός ἐπί ἀμφότερος ὁ m 5v ὅς θίξις , ὥσπερ ἐπί ὁ ἁφή οὐ εἰμί ὁ μεταξύ , οὕτως οὐδέ ἐπί ὁ γεῦσις . ὁ δέ αἴτιος εἴρω ἐν ὁ περί ἁφή λόγος . προστίθημι δέ ἀλλότριος εἰμί σῶμα , διότι , ὡς εἴρω ἐν ὁ περί ἁφή λόγος , εἰμί οὖν καί ἐν οὗτος μεταξύ τίς , ἀλλά οὐ ἀλλότριος , ὥσπερ ἐπί ὁ τρεῖς αἴσθησις . ἐπί μέν γάρ ἐκεῖνος δισσός εἰμί ὁ μεταξύ , ὁ μέν ἀλλότριος ὁ δέ ἴδιος , ἀλλότριος μέν ἀήρ καί ὕδωρ , ἴδιος δέ καί συμφυής ἐπί μέν γάρ ] ὁ ὀφθαλμός ὁ ὑγρός καί ὁ χιτών , ἐπί δέ ἀκοή ὁ ἐγκατοικοδομέω ἀήρ , ἐπί δέ ὄσφρησις ἤτοι ὁ μυκτήρ ἢ ὅς περί ἰσθμοειδής ὀστέον συμφύω ἀήρ ἢ τοιοῦτος τίς ἕτερος · ἀνάλογος γάρ ἔχω ὁ ἄλλος · ἐπί μέντοι ἁφή καί γεῦσις ἀλλότριος μέν οὐδείς εἰμί μεταξύ διά ὅς αἰσθάνομαι , μόνος δέ ἴδιος · ὁ γάρ σάρξ βούλομαι εἰμί ὁ μεταξύ , ἄλλος δέ τίς ὁ αἰσθάνομαι , ὡς ἐκεῖ ἀκριβής εἶμι . ὥσπερ δέ ὁ τρεῖς ὁ διαφανής τε καί διηχής καί δίοσμος ὑπόκειμαι , διά ὅς ὁ χρῶμα ὁ ψόφος τε καί ὁ ὀσμή εἰς ὁ αἴσθησις διαβιβάζω οὗτος καί ὁ χυμός ὁ ὑγρός ὑπόκειμαι . ἀλλά ἐκεῖνος μέν οὐ ὕλη γίγνομαι ὁ διαφανής ἢ διηχής ἢ δίοσμος , ἀλλά μόνος ἀπαθής ὁ ἐνέργεια αὐτός ἀπαγγέλλω · ὁ δέ χυμός ὁ ὑγρός ὡς ὕλη ὑπόκειμαι , καί πάσχω ὑπό αὐτός καί ποιέω οὗτος ὁ θιγγάνω τῆ πρός ὁ αἰσθητήριον ὁ ἀντίληψις αὐτός παρέχω . p . 422a10 καί ὁ σῶμα ἐν ὅς ὁ χυμός , ὁ γευστός , ἐν ὑγρός ὡς ὕλη . ὅτι ἁφή τις ὁ γεῦσις καί διά οὗτος οὖον δήω ὁ μεταξύ , διά οὗτος κατασκευάζω . ὁ γάρ σῶμα , φημί , ἐν ὅς ὡς ἐν ὕλη ὁ εἰμί ἔχω ὁ χυμός , ὅσπερ εἰμί γευστός , ὑγρός εἰμί · εἴρω γάρ ἐν ὁ ἐφεξῆς ὑπόκειμαι εἰμί ὁ χυμός ὁ ὑγρός . ὥστε εἰμί ὁ μέν γευστός , ὁ χυμός , ἐν ὑγρός ὁ εἰμί ἔχω , ὁ δέ ὑγρός ἁπτός ἁφή γάρ ὑγρός ἀντιληπτικός ) , ὁ γευστός ἄρα ἁπτός . ὁ μέν γάρ χυμός αὐτός κατά ἑαυτοῦ ἀσώματος , ὥσπερ καί ὁ χρῶμα καί ὁ ἄλλος ποιότης , ἐν σῶμα μέντοι ὑγρός ὁ εἰμί ἔχω . ὥστε εἰμί ὁ ὑγρός ὑπόκειμαι ὁ χυμός , οὗτος δέ ἁπτός , εἰκότως ἄρα οὖον δήω ὁ μεταξύ ὁ γεῦσις · δεῖ γάρ ὁ ἀντιλαμβάνω ὁ χυμός ἅπτω ὁ σῶμα , ἐν ὅς ὁ εἰμί ἔχω , λέγω δή ὁ ὑγρός . p . 422a11 Διὸ ἄν εἰμί ἐν ὕδωρ εἰμί , αἰσθάνομαι ἄν ὁ γλυκύς . ὅτι ὁ ὑγρός ὕλη χυμός καί ὅτι οὖον δήω ὁ μεταξύ εἰς ἀντίληψις ὁ χυμός , διά τοιοῦτος κατασκευάζω . εἰμί γάρ εἰμί ἐν ὕδωρ , ἐμβάλλω ἐν αὐτός γλυκύς τις αἰσθάνομαι εἄν αὐτός , οὐ οὗτος δέ ὥσπερ καί ὁ χρῶμα ὁράω διά ὕδωρ , οὐδέ ὥσπερ ὁ διά ὕδωρ ὀσφραίνομαι · ἐπί ἐκεῖνος μέν γάρ καί μή εἰμί ἐν ὁ ὕδωρ ὁ χρῶμα , μηδέ ὅς ὁ ὄσφρησις ὁ ἀντίληψις αὐτός γίγνομαι , ἐνταῦθα δέ ἐν αὐτός ὁ ὕδωρ δεῖ ἐμβάλλω ὁ γλυκύς καί ὡς ὕλη ὁ ὕδωρ δέχομαι ὁ γλυκύτης καί εἰδοποιέω ὑπό αὐτός καί αὐτός γλυκύς γίγνομαι . διόπερ ἐν ὁ μελίκρατον κίνησις δεῖ , ἵνα κατακερματίζω ὁ μέλι ἐν ὁ ὕδωρ , ὥστε αὐτός ὁ οὐσία ὁ μέλι ἐμμίγνυμι ὁ ὕδωρ . ἐκεῖ δέ οὐ οὕτως · οὖον γάρ ἐμμίγνυμι ὁ χρῶμα ὁ ὕδωρ οὐδέ ὁ ὀσφραντός οὐδέ ὁ ψοφητικός . διό ἐνταῦθα μέν γεύω ὁ ὕδωρ ὁ γλυκύς ἀντιλαμβάνω , ἐκεῖ δέ διά αὐτός καί οὐ αὐτός ἅπτω . λέγω δέ φέρω καί ἄλλος γραφή ὁ Ἀλέξανδρος , καί ὁ σῶμα ἐν ὅς ὁ χυμός , ὁ γευστός , ἐν ὑγρός ὡς ὕδωρ · σημαίνω δέ φημί ὁ γραφή οὗτος ὅτι ὁ χυμός ἐν τοιοῦτος εἰμί ὑγρός , ὁποῖος εἰμί ὁ ὕδωρ · οὖον γάρ δοκέω ὁ ἀήρ χυμός εἰμί δεκτικός , καίτοι ὑγρός εἰμί , εἰμί μή πάνυ δραστήριος εἰμί ὁ χυμός . πάρειμι γάρ πολλάκις ἀψίνθιον συναισθάνομαι ἐν ὁ γεύω ὁ πικρότης , δηλονότι ὁ ἀήρ ὁ παράκειμαι ποιόω καί πάσχω ὁ παράθεσις , ἢ οὐσία τις ἀπορρέω καί ἐγκαταμίγνυμι αὐτός , ὡς ἐπί ὁ μέλι καί ὁ ὕδωρ διά οὗτος γίγνομαι μάλιστα ἔτι νεόδρεπτος εἰμί καί μή κατεξηρασμένου ) · πλήν ἐπί ὁ γεύστης πλεῖστος ποιότης οὖον γίγνομαι αὐτός δεκτικός ὁ ἀήρ . εἰμί δέ ὁ ὕδωρ ἢ καί παντελῶς ἄχυμος ὁ αὐτός φύσις , ὡς ὁ ἰατρός δοκέω , ἢ ἐγγύς ἄχυμος · αἰσθάνομαι γάρ γλυκύς καί ἁλμυρός ὕδωρ , εἰμί καί προσγίγνομαι αὐτός φημί ὁ τοιοῦτος ποιότης . διόπερ ὁ λεπτομερής ὁ ὕδωρ ἄποιος εἰμί . σημεῖον δέ ὅτι ὁ διηθέω ὕδωρ καί ἐξατμίζω καί πολλάκις οὗτος τίς ὑπομένω ἐγγύς ἄποιος γίγνομαι . εἰμί δέ ὁ διηθέω καί ἐξατμίζω χωρίζω εἰμί ὁ παχυμερής τε καί γεώδης , δῆλος ὅτι αὐτός κατά ὁ ἑαυτοῦ φύσις ἄποιος εἰμί , εἰμί γε ὁ μίξις ὁ γεώδης ἔγχυμος γίγνομαι · πλήν ἢ παντελῶς εἰμί ἄχυμος κατά ἑαυτοῦ ἢ ἐγγύς . ἔχω μέντοι δύναμις πᾶς ὁ χυμός δεκτικός , διό καί ἀπολαύω πᾶς χυμός , εἄν πλησιάζω αὐτός , καί ὕλη αὐτός γίγνομαι . ἐν ὑγρός οὖν ὁ χυμός ὡς ἐν ὕδωρ · οὖον γάρ ὁ ὡς ἐν ἀήρ ὑγρός · οὖον γάρ γευστός ὁ ἀήρ οὐδέ ὕλη χυμός . ὁ δέ καθάπερ ἐπί ὁ ποτός , παράδειγμα εἰμί , πῶς εἄν ἐν ὕδωρ εἰμί αἰσθάνομαι ὁ γλυκύς , ὅτι ὁ γεύω , καθάπερ ἐπί ὁ ποτός , καί οὐ ὡς διά τις μεταξύ . p . 422a14 ὁ δέ χρῶμα οὐ οὕτως ὁράω ὁ μίγνυμι , οὐδέ ὁ ἀπόρροια . οὖ μέν γάρ χυμός αἰσθάνομαι ἐν ὁ ὕδωρ εἰμί ὁ ἐμμίγνυμι ἐν αὐτός ὁ γλυκύς σῶμα · διό , ὡς εἶπον , καί κίνησις δεῖ . οὐ οὕτως δέ ὁ χρῶμα ὁράω διά ἀήρ ἢ διά ὕδωρ · οὖον γάρ ἐμμίγνυμι ὁ χράω · μάτη ὁ διαφανής . οὐδέ γάρ ὕλη αὐτός γίγνομαι ὁ διαφανής , ὡς ὁ χυμός ὁ ὑγρός , οὐδέ | χρῴζω ὁ διαφανής ὁ ὁράω ὑποπίπτω , ἀλλά διά αὐτός ὁ χρῶμα ὁράω . ἀλλά οὐδέ οὕτως ὁρατός ὁ χρῶμα ὡς ἀπόρροια πέμπω ἐπί ὁ ὄψις · δείκνυμι γάρ οὗτος ἐν ὁ περι αἴσθησις καί αἰσθητής . εἰμί γάρ εἰμί ὁ ὁράω κατά ἀπόρροια ὁ ἀπό ὁ χρῶμα , σῶμα ἄν εἰμί ὁ ἀπόρροια · σῶμα δέ εἰμί αὐτός εὔλογος εἰμί ὑπομένω καί ὀλίγος παραφέρω ὁ ἀπό ὅς ἀπορρέω . ἔτι εἰμί ἀπόρροια εἰμί , διά τίς οὖον σκίδνημι ὑπό ὁ ἄνεμος ; οὔτε οὖν ὡς μείγνυμι ὁ χρῶμα ὁ διαφανής ὁ ὁράω γίγνομαι οὔτε κτάομαι ἀπόρροια , ἀλλά ὡς διά μέσος ὁ διαφανής · οὖον γάρ ὕλη γίγνομαι ὁ χρῶμα οὐδέ χρωννυος ὑπό αὐτός . ὥστε οὐ ὁμοίως ὁ τε γεῦσις ἐν ὕδωρ εἰμί καί ὁ χρῶμα αἰσθάνομαι . ὡς μέν οὖν ὁ μεταξύ οὐδείς εἰμί · ὡς δέ χρῶμα ὁ ὁρατός , οὕτως ὁ γευστός ὁ χυμός . εἶπον ὁ διαφορά ὁ γεῦσις πρός ὁ ἄλλος αἴσθησις , νῦν λέγω ὁ κοινωνία ὁ γεῦσις πρός πᾶς ἁπλόος ὁ ἄλλος αἴσθησις . ὁ τοίνυν γεῦσις , φημί , κατά μέν ὁ μή διά τις μεταξύ ἀλλότριος ποιέω ὁ ἀντίληψις ὁ ὑπόκειμαι αὐτός αἰσθητής οὐδείς ἔχω κοινός πρός ὁ προλαμβάνω τρεῖς · ὁ γάρ ἁφή κοινωνέω κατά οὗτος · ἔχω δέ τίς κοινός πρός τε ὄψις καί ἀκοή . ὥσπερ γάρ ἑκάτερος οὗτος ὁ ὑπόκειμαι αὐτός ἔχω εἷς ὄνομα προσαγορεύω , ὁ μέν ὄψις ὁ χρῶμα , ὁ δέ ἀκοή ὁ ψόφος , οὗτος καί ὁ γεῦσις ὑπόκειμαι ἑαυτοῦ ὁ χυμός ἔχω . ὁ μέντοι ὄσφρησις οὐ ἔχω κοινός ὄνομα ὁ ὑπόκειμαι αὐτός προσαγορεύω . εἰμί γάρ τις εἶπον ὀσφραντός , παρώνυμος ἐκ ὁ αἴσθησις αὐτός ὀνομάζω , ὥσπερ καί ὁρατός καί ἀκουστός καί γευστός . οὗτος δέ αἴτιος , ἐπεί οὐδέ ἀκριβής ὁ ὄσφρησις ἔχω ὁ ἄνθρωπος . ἡσσάομαι γάρ ὁ ἄλλος ζῷον κατά οὗτος · ἀκριβής γάρ ἐγώ αὐτός ἔχω , ὥσπερ ἐγώ ὁ ἁφή ἔχω ὁ ἄλλος ἀκριβής . διόπερ οὐδός † κατά εἶδος καί ὁ μεταξύ ὁμοίως ὀξύς τε φθόγγος καί βαρύς , καί ὁ μαλακός καί ὁ σκληρός , ὁ βαρύς καί ὁ κοῦφος , ὑγρός καί ξηρός , θερμός καί ψυχρός , καί λέγω ὅτι ] εἰμί τυγχάνω , ὅτι ψίμυθος καί γάλα καί κύκνος εἷς ἔχω καί ] χρῶμα ὁ λευκός , ὕδωρ δέ καί ἀήρ καί γάλα καί οἶνος ὑγρός μετέχω ποιότης , οὗτος καί ἐπί ὁ ὄσφρησις κατά εἶδος ὁ ὀσφραντός δύναμαι διακρίνω , ἀλλά ὁ ἡδύς καί ὁ λυπηρός μόνος αὐτός διακρίνω . οὖον γάρ οἶδα ὅδε ὁ ὀσμή , ποῖος εἰμί εἶδος ὁ ὀσφραντός . τίς μέν γάρ εἰμί ὁ ἐκ ὅς ὁ ὀσμή , πολλάκις γιγνώσκω , αὐτός μέντοι ὁ ὀσμή ποῖος εἰμί εἶδος ὁ ὀσφραντός , διακρίνω οὖον δύναμαι . p . 422a17 οὐδείς δέ ποιέω χυμός αἴσθησις ἄνευ ὑγρότης , ἔχω ἐνέργεια ἢ δύναμις ὑγρότης . εἶπον ὅτι πᾶς χυμός ἐν ὑγρός ὡς ὕλη εἰμί , νῦν δείκνυμι καί ὁ δοκέω ξηρός εἰμί χυμός μετέχω ὁ ἔχω δύναμις ὑγρότης . οὗτος ὁ χυμός ἔχω , οἷος εἰμί ὁ ἅλς · καί γάρ οὗτος , ὅταν ὁ γεῦσις αὐτός ἀντιλαμβάνω , αὐτός τε τήκω ὡς εἰμί δύναμις ὑγρός , καί προσέτι ὁ γλῶσσα συντηκτικός εἰμί ἐξικμάζω ὁ ὑγρότης ἐκ αὐτός καί οὗτος ὑγραίνω αὐτός . καί εἰμί τίς δέ ὁ ἄλλος ξηρός γευστός ὅς , οἷος ἄρτος καί ὁ ὅμοιος , οὐ ὅς ξηρός εἰμί , οὗτος γευστός , ἀλλά ὁ μετέχω ὑγρότης . ἀμελέω ὁ ὑπερκαίω ἢ ἐγγύς ἢ καί παντελῶς άγευστος γίγνομαι , κατά μόνος λοιπός ὁ ἁπτικός αἴσθησις ἐνεργέω . εἰμί δέ μετά ὑγρότης ὁ ὁ χυμός γίγνομαι αἴσθησις , εἰκότως ἁφή τις εἶπον ὁ γεῦσις . εἰμί γάρ ἐν ὑγρός μέν εἰμί , μή μέντοι σύν αὐτός ὁ ἀντίληψις αὐτός γίγνομαι , οὐ ἄν εἰμί ἁπτός · οὐδέ γάρ ὁ χρῶμα ἁπτός , ἐπεί ἐν ἁπτός ὁ εἰμί ἔχω , διότι οὖον μετά αὐτός ὁ χρῶμα ὁ ἀντίληψις . οὖον δοκέω δέ ἀληθής εἰμί ὁ ἰδίως ὁ χυμός ἀφορίζω ὁ ὑγρός . τίς γάρ μᾶλλον ὁ ὑγρός ἢ ὁ ξηρός ; πέπερι γάρ καί βῶλος ὁ Ἀρμένιος , καί ἔτι λίθος καί μυρίος ἄλλος ξηρός εἰμί φύσις , καί μήτε ἐνέργεια μήτε δύναμις ὑγρότης μετέχω χυμός μετέχω . ἄλλως τε ὁ μέν ἐν ὑγρός χυμός ὀλίγος τε εἰμί καί εὐπεριόριστος , ὁ δέ ἐν ξηρός πλείων · πλείων γάρ ὁ βρῶμα ὁ ποτός . ἄλλως τε καί αὐτός ἐν ὁ μετέωρος δείκνυμι ὅτι ὁ διάφορος ἐν ὁ ὕδωρ ποιότης , οἷος ὁ νιτρώδης καί ἀσφαλτώδης καί πικρός καί ἁλμυρός , ἐκ ὁ ὑπόκειμαι αὐτός γῆ ἐγγίγνομαι . καί ὅλως δείκνυμι ὅτι ὁ ὕδωρ ὅσος ἐπί ὁ ἑαυτοῦ φύσις ἐγγύς ἄποιος ἤ καθάπαξ ἄποιος εἰμί . ὥστε δοκέω μᾶλλον ἐν ὁ ξηρός ὁ σύστασις ἔχω ὁ χυμός ὁ γῆ , ἐπεί καί ὁ ὕδωρ ἁπλόος εἰμί καί ἐγγίγνομαι εἶπον πρός οὗτος , ὅτι κατά ἀλήθεια μέν οὐδείς ὁ ἁπλόος εἰμί ὁράω ἔγχυμος . οὔτε γάρ πῦρ οὔτε ἀήρ οὔτε ὕδωρ , ἀλλά οὐδέ γῆ · καί γάρ , ὅσπερ εἶπον , ὁ πάνυ ὑπερκαίω σχεδόν ἄχυμος γίγνομαι . ὥσπερ γάρ καί ὁ διάφορος γίγνομαι χρῶμα παρά ὁ ποιός ὁ ἁπλόος σύγκρασις , οὕτως ὑπονοητέον καί ὁ χυμός γίγνομαι . ὅτι γάρ οὐδέ ἐν ὁ γῆ εἰμί ἐνέργεια . δῆλος ἐκ ὅς οὐδέ συναίσθησις αὐτός λαμβάνω . ἔπειτα δέ ὁράω ὅτι ἐν αὐτός ὁ φυτός εἰμί ὁ χυμός πέσσω εἰς ἕτερος μεταβάλλω ἰδέα · πολλάκις γάρ πικρός πρότερος εἰμί , εἶτα ὀξώδης , εἶτα γλυκύς , καί ἀνάπαλιν γλυκύς , εἶτα ὀξώδης , δῆλος ὅτι οὐ εἰμί ἐν ὁ ἁπλόος , ἀλλά ἐν ὁ σύνθετος γίγνομαι . διά τίς οὖν ὁ ὑγρός μᾶλλον ἀφορίζω αὐτός ὁ Ἀριστοτέλης ἤ2 ὁ ξηρός ; λέγω οὖν ὅτι συνοράω ὡς ὁ μέν ὑγρός πᾶς χυμός δέχομαι οἷος τε εἰμί · ὅτι γάρ οὖν ὁ ξηρός ἐμμίγνυμι ὁ ὕδωρ ποιέω αὐτός δύναμαι , εἰμί καί μόνος ἀπόβρεξις τις εἰς ὕδωρ , καί μή λεπτύνω ἐγκαταμίγνυμι · οὗτος δέ ἐν ὁ ξηρός γίγνομαι οὖον δυνατός . οὔτε γάρ πᾶς ξηρός δυνατός πᾶς | χυμός δέχομαι οὔτε ὅλως τις πᾶς , καί χυμός οὖον μόνος ὁ ἐν ὑγρός , ἀλλά πολύς μᾶλλον ὁ ἐν ξηρός . ἐν μέντοι ὁ ὑγρός καί ὁ τυγχάνω καί ὁ ἐν ξηρός καί ὁ ἐν ὑγρός ἐγκαταμίγνυμι χυμός ἐνδέχομαι διά οὗτος οὖν , ὡς ἔοικα , μᾶλλον ὑπόκειμαι φημί ὁ χυμός ὁ ὑγρός . p . 422a20 ὥσπερ δέ καί ὁ ὄψις εἰμί ὁ τε ὁρατής καί ἀόρατος . εἶπον ἤδη ὅτι εἶπον τίς διαφέρω ὁ γεῦσις ὁ ἄλλος αἴσθησις , βούλομαι εἶπον καί τίς κοινός ἔχω πρός αὐτός . εἶπον οὖν , τίς κοινός ἔχω ἴδιος πρός τε ὁ ὄψις καί ὁ ἀκοή , νῦν λέγω τίς κοινός ἔχω πρός πᾶς ὁ αἴσθησις . ὥσπερ γάρ ὁ ἄλλος ἀντιλαμβάνω ὁ τε οἰκέω αἰσθητής καί ὁ στέρησις οὗτος , καί ἔτι ὁ ὑπερβολή ὁ αἰσθητής ἔνδεια , οὗτος καί ὁ γεῦσις . οἷος ὁ ὄψις ἀντιλαμβάνω , φημί , ὁ τε ὁρατής καί ὁ ἀόρατος , ὁρατής μέν ὁ χρῶμα , ἀόρατος δέ ἢ ὁ κτάομαι στέρησις ἀόρατος , ὡς ὁ σκότος ἕκαστος γάρ αἴσθησις κατά ἑαυτοῦ μέν ἀντιλαμβάνω ὁ οἰκέω αἰσθητής , κατά συμβαίνω δέ καί ὁ στέρησις , ὥσπερ καί ὁ ὄψις ὁ σκότος · ὁ γάρ μή πάσχω ὑπό ὁ ὁρατής κατά συμβαίνω ἀντιλαμβάνω λέγω ὁ σκότος ) · ἀντί . λαμβάνω οὖν καί ὁ κτάομαι στέρησις ἀόρατος , καί ὁ κατά ἑαυτοῦ μέν ὁρατής , διά ὑπερβολή δέ φθείρω ὁ αἴσθησις καίω οὗτος ἀόρατος λέγω ὁ γάρ λαμπρός ὁρατός εἰμί ὅταν εἰμί μετά ὑπερβολή , φθείρω ὁ αἴσθησις ) καί ὁ λίαν ἀμυδρός καί ἐγγίζω ὁ στερέω , οἷος λέγω εἰμί ὁ λυκόφως · ἐγγύς γάρ καί οὗτος λέγω εἰμί ἀόρατος ὁ μή δύο κινέω ἀκριβῶς ὁ αἴσθησις . ὥσπερ οὖν ἐπί ὁ ὄψις ἔχω , οὗτος καί ἐπί ὁ ἀκοή · εἰμί γάρ ἀκουστός μέν αὐτός ὁ ψόφος , ἀνήκουστος δέ ὁ κατά στέρησις , ὡς ὁ σιγή κατά συμβαίνω λέγω αἰσθητός , ἢ ὁ ὑπερβάλλω ψόφος φθείρω γάρ καί οὗτος ὁ αἴσθησις , ὡς ἐπί ὁ ἐμβρόντητος ) , ἢ ὁ ἀμυδρός , ὡς ὁ ψιθυρισμός . ὥσπερ οὖν ἐπί οὗτος ἔχω καί ἐπί ὁ ἄλλος αἴσθησις , ὁμοίως δέ καί ἐπί γεῦσις · ὁ γάρ αὐτός ἐπί πᾶς ἀναλογία φυλάσσω . p . 422a26 ἀνόρατος δέ ὁ μέν ὅλως λέγω , ὥσπερ καί ἄλλος ὁ ἀδύνατος , ὁ δέ ἐάν φύω μή ἔχω ἢ φαῦλος , ὥσπερ ὁ ἄπους καί ἀπύρηνος . ἐπεί εἶπον ὁ ὄψις ἀντιληπτικός εἰμί ὁ ὁρατής καί ἀόρατος , πολλαχῶς δέ ὁ ἀόρατος , διαιρέω ὁ ὁ ἀόρατος σημαίνω . λέγω γάρ , φημί , ἀόρατος ἢ ὁ καθάπαξ ἀδύνατος ὁράω , ὡς λέγω εἰμί καί ὁ ἀσώματος ὁ μετά ὁ χρῶμα ἀόρατος οὗτος γοῦν καί ὁ φωνή ἀόρατος καί ὁ ὀσμή , καί ἁπλόος ὁ ὁ ἄλλος αἴσθησις ὑποπίπτω ) ἢ ὁ φύω μέν ὁρατός εἰμί , μή ὁράω δέ , ὅσπερ εἰμί ὁ ἐν στερέω , ὡς ὁ δύναμις διαφανής φάος μή πάρειμι , ἢ ὁ οὗτος λέγω ἀόρατος ὡς φαῦλος ὁρατός τοιοῦτος δέ εἰμί ἢ ὁ διά ὑπερβολή λαμπρότης φθαρτικός ὁ ὄψις ἢ ὁ διά ἀμυδρότης μή ποιέω εἰς ὁ αἴσθησις . ἀντιλαμβάνω οὖν ὁ ἀόρατος ὁ ὄψις ὅτι ἀόρατος , οὖον ὁ μή φύζω ὁράω , οἷος ὁ ψόφος καί ὁ αἰσθητής ὁ ἄλλος αἴσθησις οὗτος γάρ ὅτι μή ὁρατής , ὁ λόγος εἰμί ὁ κρίνω διά ὄργανον ὁ αἴσθησις , οὖον μέντοι ὁ αἴσθησις ) , ὁ μέντοι κατά στέρησις ἀόρατος ὁ αἴσθησις εἰμί ἀντιληπτικός καί ὁ λοιπός · κρίνω γάρ καί ὁ ἄλογος ὁ ὄψις ὅτι σκότος κατά συμβαίνω ὁ μή πάσχω ὑπό ὁ ὁρατής , διό καί εἰς ὁ φωλεός ἠρεμέω . μήποτε δέ καί ὁ κατά στέρησις ἀόρατος ὁ φαντασία εἰμί ὁ κρίνω , καί οὐ ὁ ὄψις , εἰμί γε ὁ μέν αἴσθησις ἐν ὁ πάσχω τίς ὁ κρίσις ἔχω , μή πάσχω δέ ἐν ὁ σκότος ἀνενέργητος εἰμί διό κτάομαι ὁ ἕξις μόνος θεωρέω ) , μή ἐνεργέω δέ πῶς ἄν κρίνω ; ἄπους δέ καί ἀπύρηνος , οὖον ὁ πάντῃ μή ἔχω πούς , ἀλλά ὁ μικρός καί φαῦλος · καί γάρ ἀπύρηνος ἐλαία λέγω οὖον ὁ μή ἔχω πυρήν , ἀλλά μιμάς ἔχω · οὗτος καί ἄπους φημί ζῷον οὖον ὁ μή ἔχω πούς , ἀλλά ὁ μικρός ἔχω . εἰμί δέ πτηνός τίς τοιοῦτος ἔοικα χελιδών κατά ἑσπέρα πέτομαι , ὅς καλέω νυκτερίς . οὗτος εἶπον λέγω ὅστις καί ὁ γεῦσις ἀντιλαμβάνω ὁ γευστός καί ἄγευστος , οὖον ἀδύνατος χυμός δέχομαι οὗτος γάρ ἄν εἰμί καί χρῶμα καί ψόφος κριτικός ) ἀλλά ὁ τε ] δυνατός δέχομαι , μή δέχομαι δέ , ἢ ὁ φαῦλος δέχομαι ἢ διά ὑπερβολή ἢ διά ἔνδεια . p . 422a31 δοκέω δέ εἰμί ἀρχή ὁ ποτόν καί ὁ ἄποτος · γάρ τις ἀμφότερος . Ἐπεδὴ γάρ εἶπον ὅτι πᾶς χυμός ἐν ὑγρός ( καί γάρ ὁ ξηρός φημί , ὅς μετέχω ὑγρός , οὗτος γευστός εἰμί ) ὁ δέ ὑγρός μάλιστα καί πρῶτος ποτός , εἰκότως ἀρχή ὁ γευστός ὁ ποτός , ἀρχή δέ δῆλος ὅστις ἀλλά καί ὁ ἄγευστος ὁ ἄποτος ὑγρός ἀρχή , ἄποτος γενὁμνον διά ὁ ἐπιμιξία ὁ ἄποτος χυμός , ὥσπερ καί ὁ ποτόν πότιμος γίγνομαι διά ὁ ἐπιμιξία ὁ χρηστός χυμός . ὁ δέ γεῦσις γάρ τις ἀμφότερος ἀντί ὁ γευστός . πῶς δέ ὁ ἄποτος γευστός , αὐτός ἐπάγω , ὅτι οὐ ὡς τελειωτικός ἀλλά ὡς φθαρτικός ὁ γεῦσις διά μοχθηρία χυμός . ἢ οὖν οὕτως ἀκούω ἀρχή εἰμί ὁ γεύστης ὁ ποτόν καί ὁ ἄποτος , ἢ ἀρχή | ὁ γεύστης ὁ ποτόν καί ὁ ἄποτος ὡς εἰς οὗτος πρῶτος διαιρέω ὁ γεύστης , οὗτος δέ πάλιν ὑποδιαιρέω εἰς ὁ κατά εἶδος γεύστης . πάλιν δέ ὁ μέν ποτόν γευστός ὡς σωστικός καί ὁ κατά φύσις γευστικός , ὁ δέ ἄποτος ὡς παρά φύσις καί φθαρτικός . p . 422a33 εἰμί δέ κοινός ἁφή καί γεῦσις ὁ ποτός . ἐπεί ὁ ποτόν ὑγρός , ὁ δέ ὑγρός τῆ ἁφή ἀντιληπτός , ὡς μέν οὖν ὑγρός ἁπτός , ὡς δέ τοιόσδε χυμός ἔχω γευστός . διά οὗτος οὖν κοινός ἁφή καί γεῦσις , ὁ μέν ἁφή ὡς ἴδιος αὐτός αἰσθητός , ὁ δέ γεῦσις ὁράω ὕλη καί ὄχημα ὁ p . 422a34 ἐπεί δέ ὑγρός ὁ γευστός , ἀνάγκη ὁ αἰσθητήριον αὐτός μήτε ὑγρός εἰμί ἐντελέχεια μήτε ἀδύνατος ὑγραίνω . ἐπεί δύναμις εἰμί ὁ αἰσθητήριον οἷος ὁ αἰσθητός κατά ἐνέργεια , εἰμί δέ ὁ γευστός ὑγρός , δήω ὁ γευστικός αἴσθησις δύναμις ὑγρός εἰμί , οὐ ἐνέργεια , ἵνα ὁ ὑγρότης ἐν ὅς ὁ χυμός ἀντιλαμβάνω ἐκεῖνος ὁμοιόω γίγνομαι ἐνέργεια ὑγρός . εἰμί γάρ εἰμί ἐνέργεια ὑγρός , οὐκέτι εἄν ὑπό ὁ ἐν ὁ χυμός ὑγρότης πάσχω φθάνω εἰμί τοιοῦτος · οὗτος δέ ἄν οὐδέ ἀντιλαμβάνω ὁ χυμός παραμείγνυμι ὁ οἰκεῖος ὑγρότης καί ἐξίτηλος ποιέω ὁ χυμός ὁ δύναμις . ἔτι δέ καί ὁ ἐν αὐτός χυμός ὁ ἐν ὁ οἰκεῖος ὑγρός ἐπιθολόω ὁ προσφέρω οὐ ἄν αὐτός · ὁ γάρ εγγύτερος καί πρῶτος ὁ ἅπτω ἅπτω , ὥστε ὁ οἰκεῖος ὑγρότης αἰσθάνομαι ἄν , ἐπεί καί πρῶτος ἅπτω . ὡς οὖν ἐπί ὁ ἄλλος αἰσθητής τε καί αἴσθησις ἔχω δύναμις γάρ εἰμί ἕκαστος αἰσθητήριον τοιοῦτος , οἷος εἰμί ἐνέργεια ὁ οἰκέω αἰσθητός αὐτός ) , οὗτος καί ἐπί ὁ γεῦσις ἔχω . ἀνάγκη ἄρα ὑγραίνω ὁ δύναμαι μέν ὑγραίνω σῴζω εἰμί , μή ὑγρός δέ , ὁ γευστικός αἰσθος - τῆρις . εἰμί γάρ πάσχω ὁ αἴσθησις ὑπό ὁ αἰσθητής , ὑγρός δέ ὁ γευστός , ἀνάγκη ἄρα ὁ γευστικός αἰσθητήριον οὗτος φύω ὑγραίνω , ὥστε φυλάσσω καί ἐν ὁ ὑγρότης ὁ οἰκεῖος φύσις · οὖον γάρ φθαρτικός εἰμί ὁ ἐγγίγνομαι ὑγρότης ὁ αἰσθητήριον , ἐναντίος δέ σωστικός καί τελειωτικός . ὅτι δέ οὖον πάντως ὑπό ὁ χυμός ὑγραίνω ὁ γευστικός αἰσθητήριον , ὁ γλῶσσα , ἀλλά ὑπό ἔνιοι καί ξηρός γίγνομαι , εἶπον ἤδη ἐν ὁ ἔμπροσθεν · οὔτε γοῦν πέπερι οὔτε τάριχος οὔτε ἄρτος ξηρός οὔτε ἄλλος μυρίος τοιοῦτος ὑγραίνω ὁ γλῶσσα , καίτοι γευστός εἰμί , ξηραίνω δέ μᾶλλον οὐ ὡς ἔγχυμα , ἀλλά διά τις ἁπτός ποιότης , οἷος ξηρότης ἢ θερμότης . οὐδέ γάρ ὁ ξηρός ἄρτος ξηραίνω , ἢ εἰμί τυγχάνω τρωγάλια καί ὁ ὅμοιος , ἀλλά ὁ ξηρός εἰμί ἢ θερμός ἐξικμάζω ὁ ἐν ὁ γλῶσσα ὑγρότης . ὁ δέ σῴζω δύναμαι λέγω καί ὡς πρός ἀντιδιαστολή ἄλλος , νίτρον καί ὁ ὅμοιος · οὗτος γάρ ὑγραίνω οὖον σῴζω · τήκω γάρ . p . 422b5 σημεῖον δέ ὁ μήτε κατάξηρος εἰμί ὁ γλῶσσα αἰσθάνομαι μήτε λίαν ὑγρός . σημεῖον φημί ὁ δήω ὁ γλῶσσα δύναμις μέν ὑγρός εἰμί , ἐνέργεια δέ οὖον , ὅτι ὅσος ὁ γλῶσσα ἄμετρος · ἢ ξηρός ἔχω εἰμί ἢ ὑγρός , οὗτος οὐ ἀντιλαμβάνω ὁ γεύστης . εἶτα καί ὁ αἴτιος οὗτος προσδύνω τίθημι . οὗτος γάρ , φημί , ἁφή γίγνομαι ὁ πρῶτος ὑγρός , τουτέστιν διά οὗτος οὐ ἀντιλαμβάνω ὁ λίαν ὑγρός γλῶσσα ὁ χυμός , διότι ὁ ἐν αὐτός ὑγρότης ἔγχυμος εἰμί καί πρῶτος αὐτός προσβάλλω γίγνομαι ὁ γλῶσσα ἁφή ἑαυτοῦ ἀντίληψις αὐτός παρέχω , καί οὗτος οὐ ἐάω ἀντιλαμβάνω ὁ ἔξωθεν · ὁ γάρ παράκειμαι καί πρῶτος ἅπτω ὁ γεῦσις γίγνομαι . σημεῖον δέ οὗτος , φημί , ὅτι ὁ προγεύω ἄλλος χυμός καί μάλιστα σφοδρός οὐκέτι ὁ δύο ὁμοίως αἰσθάνομαι · ἀλλά καί ὁ ἰκτεριάω πᾶς χυμός δοκέω πικρός εἰμί διά ὁ ὁ ὑγρότης ὁ περί ὁ γλῶσσα οὗτος ἔχω ὁ χυμός , ὅς πρῶτος γεύω οὐ ἀντιλαμβάνω ὁ προσφέρω . ζητέω δέ ἄν τις · καίτοι εἰμί πικρός ὁ περί ὁ γλῶσσα χυμός , ἐσθίω , ὁπηνίκα προσφέρω ὁ μέλι , κακός δοκέω πικρός εἰμί , ἐμμίγνυμαι ὁ γλυκύς καί κολάζω ὁ ἀμετρία ὁ πικρός · νῦν δέ ὅταν προσφέρω ὁ γλυκύς , τότε ὁ πικρία μᾶλλον ἀντιλαμβάνω . οὗτος δέ οὐ εἰμί ἀληθής · οὖον γάρ μᾶλλον τότε ἀντιλαμβάνω , ἀλλά διά ὁ ἠρεμέω πρό οὗτος ὁ αἴσθησις οὐ ἀντιλαμβάνω ὁ περί αὐτός χυμός · ἐπεί ἐάν καί μηδείς προσφέρω μᾶλλον αἰσθάνομαι ὁ πικρότης . ὥσπερ οὖν ὁ ὑγρός ἔχω ὁ γλῶσσα κακός αἰσθάνομαι , οὗτος καί ὁ ἄγαν ξηρός . δεῖ γάρ , ὡς εἶπον , πάσχω ὁ αἰσθητήριον ὑπό ὁ γευστός , ὑγρός εἰμί · ὁ δέ ἄγαν ξηρός κακός πάσχω ὑπό ὁ ὑγρός καί διά πλείων χρόνος . δηλόω δέ ὁ καταξηραίνω ὁ βύρσα ἐπί πολύς χρόνος μή πάσχω ὑπό ὁ ὑγρός · p . 422b10 ὁ δέ εἶδος ὁ χυμός , ὥσπερ καί ἐπί ὁ ἀπολάω μέν τἀναντία , ὁ γλυκύς καί ὁ πικρός . ἀπαρίθμησις ποιέω ὁ εἶδος ὁ γεύστης . ὥσπερ γάρ ἐπί ὁ χρῶμα ὁ μέν ἁπλόος εἰμί ὁ ἐναντίος , ὁ λευκός καί ὁ μέλας οὔτε γάρ ἐκ ἄλλος μίγνυμι χρῶμα οὗτος οὔτε ἐκ ἀλλήλων ) ὁ δέ μεταξύ οὗτος οὐκέτι ἁπλόος , ἀλλά ὁ οὗτος ποιός μίξις πρός ἀλλήλων ἀποτελέω , καί εἰμί αὐτός ὁ μέν ἐγγυτέρω ὁ λευκός , ὡς ὁ ξανθός , ὁ δέ ἐγγυτέρω ὁ μέλας , ὡς ὁ κυάνεος , ὁ δέ λοιπάς μεταξύ οὗτος εἰμί , οἷος ὁ φαιός , ὁ ἐρυθρός , οὗτος καί ἐπί ὁ χυμός . καί γάρ ἐπί οὗτος ἁπλόος μέν πάλιν ὁ ἐναντίος , ὁ γλυκύς καί ὁ πικρός , ὁ δέ ἄλλος μικτός καί μεταξύ . ἀλλά ὁ μέν γλυκύς ἐγγυτέρω ὁ λιπαρός , ὁ δέ ἁλμυρός ὁ πικρός , ὁ δέ λοιπάς ὅσπερ απαριθμώ οὗτος μεταξύ . οὖον πάντως δέ ὁ μεταξύ καί μικτός · ὁ μέν γάρ μικτός καί μεταξύ , οὐκέτι δέ καί ἀνάπαλιν , οἷος ἐπί χρῶμα ὁ μέν φαιός μικτός εἰμί καί μεταξύ εἰμί , ὁ μέντοι ἐρυθρός ἢ πράσινος οὖον πάντως ἐκ ὁ μίξις ὁ ἐναντίος γίγνομαι , ἀλλά μεταξύ λέγω ὡς μηδέτερος ὁ ἄκρος μετέχω · οὗτος δέ καί ἐπί χυμός μικτός μέν ὁ ἁλμυρός , ὡς ὁ ἅλς ἐκ γάρ πικρός ὁ θαλάσσιος ὕδωρ καί γλυκύς ὁ γένεσις ἔχω ) , ὁ δέ δριμύς καί αὐστηρός καί ὀξύς2 ὁ μηδέτερος ὁ ἄκρος μετέχω οὕτως εἰμί μεταξύ · οὖον γάρ πάντως ἐκ ὁ ὁ ἄκρος μίξις ὁ γένεσις ἔχω . ὀκτώ δέ απαριθμώ εἶδος χυμός , καί σχεδόν οὗτος μέν ὅς φημί εἰμί · εἰμί τίς γάρ ἄλλος εἰμί , ἐγγύς εἰμί ὁ ἄχυμος εἰμί , οἷος ὁ πλαδαρός ἤ τίς τοιοῦτος . p . 422b15 ὥστε ὁ γευστικός εἰμί ὁ δύναμις εἶπον περί ὁ ἀντίκειμαι ὁ γευστικός δύναμις , λέγω δή ὁ γεύστης , ἑξῆς λέγω καί περί ὁ γευστικός , αὐτός λέγω ὁ ὅς χάρις καί ὁ περί ὁ ἀντίκειμαι λόγος ποιέω , ὥσπερ καί ἐπί ὁ ἄλλος αἴσθησις . οὗτος γάρ δηλόω εἶπον ὥστε ὁ γευστικός εἰμί ὁ δύναμις τοιοῦτος , ὥσπερ συμπεραίνω ὁ λόγος . τοιοῦτος οὖν εἰμί ὁ γευστικός , φημί , δύναμις , οἷος ὁ γευστός ἐνέργεια . , ὁ γλυκύς ὁ πικρός ἤ τίς ὁ μεταξύ , ὅσπερ γευστός ποιέω ὁ γευστικός ἐνέργεια τοιοῦτος , οἷος εἰμί αὐτός . p . 422b17 περι δέ ἁπτός καί περί ἁφή ὁ αὐτός λόγος . ἔτι λείπω ὁ περί ἁφή λόγος ὁ περί ὁ αἴσθησις , ὅς πρό · χειρίζω νῦν . δύο δέ πρόβλημα παράδοξος κατασκευάζω ἐν οὗτος , εἷς μέν ὅτι ἁφή οὖον εἷς αἴσθησις , ἀλλά πλείων , δύο δέ ὅτι οὐ εἰμί ὁ σάρξ ὁ ἁπτικός αἰσθητήριον , ἀλλά ἄλλος μέν τίς εἰμί ὁ αἰσθητήριον , ὁ δέ σάρξ μεταξύ εἰμί , ὥσπερ ἐπί ὁ ἄλλος ἢ ὁ διαφανής ἢ ὁ δίοσμος ἢ ὁ διηχής , ἢ ὡς ὁ συντίθημι ἀήρ καί ὕδωρ . ὅτι οὖν οὖον εἷς ὁ ἁπτικός αἴσθησις , ἀλλά πλείων , κατασκευάζω διά δύο ἐπιχείρημα , εἷς μέν ὅτι πᾶς εἷς αἴσθησις περί εἷς ἐναντίωσις ἔχω , ὁ δέ ἁφή οὐ ἔχω περί εἷς ἐναντίωσις ἀλλά πλείων · οὐ ἄρα ὁ ἁφή εἷς αἴσθησις . ὅς τε γάρ ὄψις ἔχω περί ὁ λευκός καί ὁ μέλας καί ὁ οὗτος μεταξύ , ὁμοίως ὁ γεῦσις περί ὁ γλυκύς καί ὁ πικρός καί ὁ οὗτος μεταξύ , ὁ ἀκοή περί ὁ ὀξύς καί βαρύς φθόγγος , ὁ δέ ὄσφρησις , ὡς εἶπον , ἀμυδρός εἰμί οὖον διακρίνω κατά εἶδος ὁ ὀσφραντός , εἰμί μή ὁ ἡδύς καί ὁ λυπηρός · ὁ μέντοι γε ἁφή περί πλείων ἐναντίωσις ἔχω οὐ ὑπάλληλος οὐδέ κατά οὐδείς κοινωνέω , οἷος ὁ θερμός καί ὁ ψυχρός , ὁ ξηρός καί ὁ ὑγρός , μαλακός καί σκληρός , βαρύς καί κοῦφος , τραχύς καί λεῖος , κραῦρος καί γλίσχρος καί ὁ ὅμοιος . ὥστε εἰμί πλείων ὁ ἀντίθεσις οὗτος οὐ εἰμί ὑπάλληλος τίς γάρ ἐπικοινωνέω ὁ κοῦφος καί βαρύς ὁ ξηρός καί ὑγρός ἢ ὁ ἴς λοιπός , ἢ ὁ ἄλλος ἕκαστος ὁ λοιπός ; ) ἕκαστος δέ εἷς αἴσθησις περί εἷς ἔχω ὁ αἰσθητής ἀντίθεσις , ἔοικα μή εἷς ἵημι αἴσθησις ὁ ἁφή . εἷς μέν οὖν ὅτι μή εἰμί εἷς αἴσθησις ὁ ἁφή , ἐπιχείρησις οὗτος · δύο δέ ὅτι πᾶς αἴσθησις εἷς περί εἷς γένος , ὁ δέ ἁφή οὖον περί εἷς γένος , ὁ ἁφή ἄρα οὖον εἷς αἴσθησις . ὁ μέν γάρ ὄψις περί ὁ χρῶμα , ὁ δέ γεῦσις περί ὁ χυμός , ὁ ἀκοή περί ὁ ψόφος ὁ γάρ ὄσφρησις διά ὁ αὐτός αἴτιος διά ὅς ὁ εἶδος ὁ ὀσφραντός οὖον διαγιγνώσκω , οὐδέ ὁ γένος αὐτός ἔχω κατονομάζω ) · ὁ δέ ἁφή καίτοι ἀκριβής εἰμί παρά ἐγώ , ὅμως οὐ ἔχω εἷς τίς γένος οὔτε ὀνομάζω ἵημι ἀνώνυμος ὁ οἰκέω αὐτός αἰσθητής περιεκτικός . ὁ μέν οὖν ἐπιχείρημα οὗτος ὅτι ὁ ἁφή οὖον εἷς αἴσθησις . ὁ δέ Θεμίστιος φημί ἄλυτος μέν οὗτος εἰμί · ὁ εἰμί γάρ οὖον εἷς εἰμί , ἀλλά πλείων αἴσθησις ὁ ἁφή · ὁ δέ δύο ὁ ἐπιχείρησις , φημί , πρός μέν ὁ δύο οὐδέ ἐπιχειρέω οὐδείς εἶπον ὁ Ἀριστοτέλης , ὁ δέ πρότερος πειράω μέν σαλεύω , σοφίζω δέ ἐγώ . λέγω γάρ , φημί , ὡς οὐδέ ὁ ἄλλος αἴσθησις περί εἷς ἀντίθεσις καταγίγνομαι , ἀλλά πλείων · ὁ γάρ ἀκοή οὖον μόνος περί ὁ ὀξύς καί βαρύς ἔχω φωνή , ἀλλά εἰμί ἐν ὁ φωνή τραχύς τε καί λεῖος , μέλας καί λευκός , μέγας καί μικρός καί βραχύς . ὁμοίως δέ καί ἐν χρῶμα εἰμί ὁ τραχύς καί ὁ λεῖος , λεῖος μέν ὁ ἦδον ὁ ὄψις , οἷος ὁ ὁ Ἑωσφόρος , τραχύς δέ ὁ λυπέω . οὗτος δέ , φημί , λέγω παραλογίζομαι ἐγώ . εἶπον γάρ πᾶς αἴσθησις περί εἷς ἀντίθεσις ὁ αἰσθητής ἔχω , δῆλος ὅτι ὁ ἴδιος αἰσθητής εἶπον · εἶτα σαλεύω ὁ λόγος οὗτος πειράω φημί ὅτι καί ὁ ἀκοή οὖον μόνος περί ὁ ὀξύς2 καί βαρύς ἔχω , ἀλλά καί περί ὁ μέγας καί ὁ μικρός · ὁ δέ μέγας καί ὁ μικρός ὁ κοινός εἰμί αἰσθητής . ἐσθίω δέ δείκνυμι , εἰμί ὁ ἄλλος αἴσθησις περί πλείων ἀντίθεσις ἔχω | ἴδιος αἰσθητής . οὗτος μέν οὖν ὁ Θεμίστιος · ἀγνοέω δέ ἑαυτοῦ παραλογίζομαι . ὁ γάρ μέγας καί μικρός ὁ ἐπί ὁ ψόφος λέγω μόνος εἰμί ἴδιος ὁ ἀκοή , διόπερ οὐδείς ἄλλος αἴσθησις δύναμαι κρίνω ὁ ἐν ψόφος μέγας καί μικρός πλήν ὁ ἀκοή . λέγω δέ κοινός αἰσθητός εἰμί ὁ μέγας καί ὁ μικρός ὁ συνεχής ὁ ἐν σῶμα · οὗτος δέ ὁ ἁφή καί ὁ ὄψις εἰμί κριτήριον . δῆλος δέ ὅτι κἀν λέγω μέλας καί λευκός φωνή , κατά ἀναλογία καί ὁμοιότης ὁ ἀπό ὁ χρῶμα φημί · ὁμοίως δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος . ἀλλά εἰμί καί πρός οὗτος εἶπον ὅτι ὁ ἐν ψόφος μέγας καί μικρός οὐ εἰμί ἕτερος τις ἀντίθεσις παρά ὁ ὀξύς καί βαρύς φθόγγος , ὥσπερ ἐπί ὁ ἁφή παρά ὁ θερμός καί ψυχρός ἕτερος παντελῶς ἀντίθεσις ὁ βαρύς καί κοῦφος ἢ τραχύς καί λεῖος καί ὁ ἄλλος ἕκαστος , ἀλλά ὁ ἄνεσις ἢ ὁ ἐπίτασις δηλόω ὁ ψόφος · οὗτος δέ οὐ εἰμί ἕτερος ἀντίθεσις ἴδιος . ὁ τοιοῦτος γοῦν μέγας καί μικρός ἐπί πᾶς ὁ αἰσθητής εὑρίσκω · οὗτος γοῦν καί χυμός μέγας καί μικρός εὑρίσκω εἰμί , οἷος ὁ μέν ὁ μέλι , εἰμί τυγχάνω , μέγας , ὁ δέ ὁ ἰσχάς , εἰμί τυγχάνω , μικρός , ὅτι ἐπιτείνω ὁ γλυκύτης ἐν ὁ μέλι , ἀνίημι δέ ἐν ὁ ἰσχάς . ἀλλά καί ὁ μέλας χρῶμα ὁ μέν κατακορής εἶπον ἄν τις μέγας , ὁ δέ μή οὕτως ἔχω ἀλλά ὑφίημι μικρός , ὁ σφοδρός ἀπλόος καί ἀμυδρός ὁ ὁ μέγας καί μικρός φωνή ὀνομάζω . ὥστε οὐ εἰμί ἕτερος ἀντίθεσις ὁ τοιοῦτος . ἀλλά ἄν μέλας φωνή καί λευκός λέγω , οὐ ἕτερος εἶδος ἀντιθέ - σέως εἶπον ὁ φωνή · οὖον γάρ εἰμί διάκρισις οὗτος εὑρίσκω παρά ὁ ὀξύς2 καί παρά ὁ βαρύς , ὥσπερ ὁ σκληρός καί μαλακός εἰμί ὁ ἄλλος χωρίζω ὁράω , ὁμοίως ὁ τραχύς καί λεῖος , ἀλλά οἷος ἰδιότης τις εἰμί ἐπί ὁ ὀξύς θεωρέω καί ἐπί ὁ βαρύς , οὖον μήv ἐξαλλαγή τις εἰμί εἶδος περί ὁ ὀξύς ἢ βαρύς φθόγγος . ζητέω δέ ἄξιος τίς δήποτε ἐπί μόνος ὁ μέγεθος λέγω ὁ μέγας καί μικρός ἐπί μόνος ὁ σφοδρός ψόφος καί ἀμυδρός ὁ μεταφορά χράω , μέγας ψόφος λέγω καί μικρός ψόφος , οὖον μέντοι μέγας γλυκύς ὁ ἄγαν γλυκύς , οὐδέ μικρός ὁ ἀμυδρός ἔχω ὁ γλυκύτης , οὐδέ ἐπί ἄλλος οὐδείς . φημί οὖν ὅτι ὁ ψόφος οὐ εἰμί ὑφίστημι τίς ἀθρόος πρᾶγμα , ἀλλά ἐν ὁ γίγνομαι ὑφίστημι · γίγνομαι δέ ἐν χρόνος , πᾶς δέ χρόνος συνεχής . διά οὗτος ὁ ἐν πολύς χρόνος γίγνομαι ψόφος μέγας φημί , μικρός δέ ὁ ἐν ὀλίγος . ὁ δέ ἄγαν γλυκύς καί ἄγαν μέλας καί ἐπί ὁ ἄλλος ὁ σφοδρός ὁ ποιότης τοιοῦτος εἰμί , οὖον ὁ μῆκος ὁ χρόνος . ὁ μέν ἐν Θεμίστιος οὖον καλῶς πρός ὁ παρά Ἀριστοτέλης ἐνίστημι · εἰμί δέ ἐκεῖνος εἶπον ὅτι ἐπί μέν ὁ ἁπτός πλείων λαμβάνω ἀντίθεσις μηδείς ἀλλήλων ἐπικοινωνέω ἀλλά χωρίζω . ὁ τε γάρ ψυχρός καί θερμός ἀντίθεσις χωρίζω ὁ κατά ὁ ὑγρός καί ξηρός , ὅθεν πῦρ μέν θερμός καί ξηρός , ὕδωρ δέ ψυχρός καί ὑγρός · ὁμοίως σκληρός καί μαλακός , τραχύς καί λεῖος , κραῦρος καί γλίσχρος , οὗτος πᾶς χωρίζω ἀλλήλων · οὐδείς γοῦν οὗτος ἵημι πῦρ ἐνθεωρέω οὔτε ἐν ἀήρ οὔτε ἐν ὕδωρ , ἀλλά οὐδέ πᾶς ὁ σύνθετος παρακολουθέω σῶμα . οὖον γάρ πᾶς ἢ κραῦρος εἰμί ἢ γλίσχρος · ὁ γοῦν στερρός τε καί δύσθραυστος ὁ λίθος ὅστε κραῦρος εἰμί διά αὐτός οὗτος ἵημι γλίσχρος · ἐν ὑγρός γάρ ὁ γλίσχρος . ὁ μέντοι ἀντίθεσις , ὅς ὁ Ἀριστοτέλης ἐπί ὁ ψόφος , ἐν πᾶς φωνή εἰμί εὑρίσκω · πᾶς γάρ φωνή μέγας εἰμί ἢ μικρός · καί γάρ ὁ ὀξύς ἢ μέγας εἰμί ἢ μικρός , ἢ λεῖος ἢ τραχύς , καί ὁ βαρύς ὁμοίως . ὥστε συμβαίνω πᾶς φωνή · κατά ὁ ποσός γάρ ὁ ἐκφώνησις ὁ μέγας ἴσχω καί ὁ μικρός · ὁμοίως καί ὁ λεῖος καί τραχύς κατά ὁ ποιός · ὥστε οὐ ἀντίθεσις εἰμί διάφορος ὒ · ἀκουστής ἢ ψόφος . ἐπί δέ ὁ ἁφή , ὡς δείκνυμι , χωρίζω εἰμί ἀλλήλων ὁ ἀντίθεσις καί οὐδείς ἐπικοινωνέω ἀλλήλων οὐδέ συμβαίνω ἄλλος ἄλλος , ὅθεν οὐδέ ἐν πᾶς ὁ ἁπτός ἐνθεωρέω . διά τίς γάρ μή ὡς πᾶς φωνή ἢ μέγας εἰμί ἢ μικρός ἢ τραχύς ἢ λεῖος , οὗτος πᾶς ἁπτός ἢ κραῦρος εἰμί ἢ γλίσχρος , ἢ τραχύς ἢ λεῖος ; εἰμί δέ πᾶς εἰμί ἢ θερμός ἢ ψυχρός , ἢ ξηρός ἢ ὑγρός , οὗτος διά ὁ συστατικός εἰμί οὗτος ὁ ἀντίθεσις ὁ ὁ σῶμα ὑπόστασις . εἰμί δέ καί ὁ βαρύς καί κοῦφος πᾶς διανέμω ὁ σῶμα , ἀλλά οὐ ὡς συμβεβηκός ὁ ἄλλος ποιότης , θερμότης λέγω καί ψύχω , ἢ ξηρότης καί ὑγρότης · οὖον γάρ ὥσπερ ὁ ποσός ὁ ψόφος καί ὁ ποιός παρακολουθέω ὁ μέγας καί μικρός καί τραχύς καί λεῖος , οὗτος καί ὁ ποσός ὁ θερμός καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός , φημί δή ὁ ἐπίτασις καί ἄνεσις , πάρα · κολούω ὁ τραχύς καί λεῖος ἢ βαρύς καί κοῦφος καί ὁ λοιπός . ὁμοίως οὐδέ ἐπεί πᾶς συντίθημι ἢ τραχύς εἰμί ἢ λεῖος , διά οὗτος ἤδη ὁ ποιός - ἀλλότης οὗτος παρακολούθημα εἰμί ἄλλος ποιότης · μᾶλλον γάρ ὁ θέσις ἕπω ὁ μόριον · παρά γάρ ὁ ἴσος ἢ ἄνισος ὁ μόριον θέσις ὁ τραχύς γίγνομαι καί ὁ λεῖος . ὥστε πάντῃ χωρίζω εἰμί οὗτος ἀλλήλων , καί οὐδείς ὅμοιος αὐτός ἐπί ὁ ἄλλος αἰσθητής εἰμί ὁράω . πρός δέ ὁ δύο ἐπιχείρησις ὁ μέν Θεμίστιος , ὡς εἶπον , οἴομαι μηδείς εἴρω τόνος Ἀριστοτέλης , λέγω δή ὁ ὅτι πᾶς αἴσθησις περί εἷς τίς γένος ἔχω ὁ ἁφή οὐ ἔχω περί εἷς κοινός γένος ὁ ἁπτός · ὁ δέ ἀττικός ἐξηγητής ἀκριβῶς ἐφίστημι φημί ὅτι πάνυ σύντομος καί οὗτος ὁ λύσις τίθημι ὁ Ἀριστοτέλης εἶπον ὅτι καί αὐτός καταγίγνομαι περί εἷς τίς γένος , οὐ εἰμί δέ ἔνδηλος ὁ εἷς γένος ὁ ὁ ἁφή ὑπόκειμαι · διά δέ οὗτος σημαίνω ὅτι εἰμί μέν , οὖον φανερός δέ . τίς οὖν οὗτος εἰμί ; λέγω ὅτι ὁ ἀντίτυπος · ἀντίτυπος δέ λέγω οὖον ὁ ἀντίκειμαι ὁ μαλακός καί μή ὑπείκω ὁ ἁφή , ἀλλά πᾶς φυσικός σῶμα ὁ προσπίπτω καί θιγγάνω ὁ ἁφή πρός ἀντιδιαστολή ὁ μαθηματικός σῶμα , ὁ οὖον θιγγάνω οὐδέ ἀντιβαίνω ὁ ἁφή . ὁ οὖν ὁπωσοῦν ἀντιβαίνω ὁ ἁφή οὗτος φημί ἀντίτυπος καί κοινός εἰμί γένος ὁ ἁπτός . οὖον δοκέω δέ οὗτος περιέχω θερμότης καί ψῦξις · οὗτος γάρ οὖον κατά εἰμί ὁ ἀντίληψις , εἰμί μή τις μετά ὁ ὑπόκειμαι ὁ ποιότης οὗτος σῶμα , ἢ ἀήρ ἢ ἄλλος τις , λέγω καί αὐτός ὁ ἀντίληψις γίγνομαι · οὕτως οὖν καθολικός εἰμί ὁ λόγος . ἀλλά εἰμί οὗτος , τίς μᾶλλον ὁ ἁπτός γένος ἄν εἰμί ὁ ἀντίτυπος ἢ καί ὁ ὁρατής καί ἀκουστής καί ὁ λοιπός ; ὑπόκειμαι γάρ οὗτος οὖον μόνος ὁ ἁπτός ποιότης , ἀλλά καί ὁ χρῶμα καί ὁ ψόφος καί ὁ χυμός καί ὁ ὀσμή . εἰμί γάρ οὐδείς ἄλλος σημαίνω διά ὁ ἀντίτυπος λέγω ἢ ὁ φυσικός σῶμα , τίς μᾶλλον ὑπόκειμαι αὐτός φημί εἰμί ὁ ἁπτός ποιότης ἢ ὁ ἄλλος πᾶς ; καί εἰμί πᾶς εἷς τίς γένος πάντως εἰς εἷς ἀντίθεσις διαιρέω ὁ πρῶτος , οἷος ὁ μέν χρῶμα εἰς λευκός καί μέλας , ὁ χυμός εἰς γλυκύς καί πικρός , ὁ ὀσμή εἰς ὁ εὐώδης καί δυσώδης , ὁ ψόφος εἰς ὀξύς καί βαρύς , δίδωμι καί ὁ ὁ ἀντίτυπος διαίρεσις καί λέγω εἰς ποῖος πρῶτος ἀντίθεσις διαιρέω , πρός ὁ ὅσπερ ἤδη εἶπον , μηδέ λόγος ἔχω ὑπό οὗτος ἀναφέρω θερμότης καί ψῦξις , ξηρότης καί ὑγρότης . εἰμί οὖν οὗτος ὁ ἀντίτοπος οὖον γένος ὁ ἁπτός , ἀλλά ὑπόκειμαι ὥσπερ καί ὁ ἄλλος . οὐ οὗτος δέ εἴρω ὁ πᾶς αἴσθησις εἷς εἰμί περί εἷς τίς γένος αἰσθητής καταγίγνομαι , τουτέστι περί εἷς τίς ὑπόκειμαι αἰσθητής κοινῶς γάρ πᾶς εἷς τίς εἰμί ὁ ὑπόκειμαι ) , ἀλλά γένος εἴρω ὁ κατά πλείων καί διαφέρω ὁ εἶδος ἐν ὁ τίς εἰμί κατηγορέω , ὥσπερ ὁ χρῶμα λευκός καί μέλας ἑκάτερος γάρ χρῶμα ) , ὁ ψόφος ὀξύς καί βαρύς ἑκάτερος γάρ ψόφος ) , ὁ χυμός γλυκύς καί πικρός ἑκάτερος γάρ χυμός τις ) καί ἐπί ὁ λοιπός ὡσαύτως . ὥστε ὅσος ἐπί οὗτος , οὐδέ εἷς ὁ εἴρω ἐπιχείρημα λύσις τυγχάνω . ὁ εἴρω οὖν δύο ἐπιχείρημα τίθημι ὁ Ἀριστοτέλης ὅτι οὖον εἷς ὁ ἁπτικός αἴσθησις , ἐντεῦθεν τρίτος λόγος τίθημι συνηγορέω ὁ μή εἷς εἰμί αἴσθησις ὁ ἁφή ἀλλά πλείων . οὐ αὐτόθεν δέ κατασκευάζω ὁ τοιοῦτος , ἀλλά εἰμί ἔνστασις πρός συλλογισμός πειράω δείκνυμι ὅτι ὁ αἴσθησις ὁ ἁπτικός εἷς εἰμί καί οὖον πολύς · ὅς συλλογισμός οὖον κεῖμαι μέν , ἀλλά ἐπεί ὁ παρά Ἀριστοτέλης ἀνασκευή δοκέω ὡς πρός τοιοῦτος συλλογισμός ἐνίστημι , διά οὗτος ὁ ἐξηγητής στοχάζομαι ὁ συλλογισμός , ὅς λύω ὁ παρά Ἀριστοτέλης ἀνασκευή , εἰμί φημί δύναμις τοιοῦτος . εἰμί ὁ αἰσθητήριον ὁ ἁφή εἷς εἰμί , ὁ σάρξ , ἀνάγκη καί ὁ ἁπτικός αἴσθησις εἷς εἰμί · ὅς γάρ ὁ αἰσθητήριον εἷς , οὗτος ἀλλήλων ὁ αὐτός εἰμί , ὁ αὐτός δέ αἰσθητής καί ὁ αἴσθησις εἷς · ἀλλά μήv εἷς ὁ ἁπτός ὁ αἰσθητήριον , ὁ σάρξ · καί ὁ ἁπτικός ἄρα αἴσθησις εἷς . οὗτος οὖν ὁ συλλογισμός καί ὁ συνάπτω καί ὁ πρόσληψις δείκνυμι ψευδής εἰμί . καί ὁ μέν συνάπτω οὕτως · οὐ ἀνάγκη , φημί , εἰμί εἷς αἰσθητήριον , διά οὗτος καί ὁ αἴσθησις εἷς εἰμί · ἰδού γάρ εἷς μέν αἰσθητήριον ὁ γλῶσσα , διάφορος δέ ὁ αἴσθησις καί ὁ αἰσθητής , ὅς τε ἁπτικός καί ὁ γευστικός , καί ὁ ἁπτός καί ὁ γευστός . καί ὅτι διάφορος , πρόδηλος , ὅτι κατά ὁ ἄλλος πᾶς σῶμα αἰσθάνομαι μέν κατά ὁ ἁφή , οὖον γεύω δέ , ἀλλά ὅμως ἐπί ὁ γλῶσσα εἷς εἰμί αἰσθητήριον ἀμφότερος συντρέχω ὁ αἴσθησις . ψεῦδος οὖν ὁ λέγω , εἰμί ὁ αἰσθητήριον εἷς , καί ὁ αἴσθησις εἷς . καί γάρ εἰμί ὥσπερ , φημί , ἐπί ὁ γλῶσσα συντρέχω ἄμφω , οὗτος συμβαίνω καί ἐπί πᾶς ὁ σῶμα συντρέχω , ὥστε μή μόνος ἅπτω ἐγώ πᾶς , ἀλλά καί γεύω , οὐδέ ἄν διακρίνω ὅτι διάφορος οὗτος ὁ αἴσθησις , ἀλλά εἷς εἰμί καί ὁ αὐτός νομίζω · νῦν δέ διά ὁ μή ἀντιστρέφω , μηδέ πᾶς ὁ ἁφή μετέχω καί γεῦσις μετέχω , δείκνυμι ἕτερος εἰμί ὁ γεῦσις ὁ ἁφή . οὐ ἄρα διά ὁ εἷς εἰμί αἰσθητήριον καί ὁ αἴσθησις ἀνάγκη εἷς εἰμί · ἐναντίος δέ διά ὁ πλείων εἰμί ὁ αἰσθητός καί ὁ αἴσθησις εὔλογος πλείων εἰμί , ὥσπερ ἐπί ὁ γλῶσσα . ὥστε οὐδέ εἰμί ὁ ἁπτικός αἰσθητήριον εἷς , πάντως καί ὁ ἁπτικός αἴσθησις εἷς . οὗτος μέν οὖν ὁ συνάπτω ἀναιρέω ) ἀναιρέω δέ καί ὁ πρόσληψις , ὅτι ὅλως ὁ σάρξ οὐ εἰμί αἰσθητήριον ὁ ἁφή . ἐπεί δέ εἰς αὐτός συντρέχω ὅς τε ὁ πρόσληψις ὁ συλλογισμός ἀνασκευή καί ὁ δύο ὁ πρόβλημα ἑκάτερος γάρ βούλομαι ὁ μή εἰμί ὁ σάρξ αἰσθητήριον ) κοινός ἐπιχείρημα ἑκάτερος κατασκευάζω . δέ οὗτος , λέγω δή ὁ μή εἰμί ὁ σάρξ αἰσθητήριον , ὁ λόγος , ὅς χράω ὁ ὁ σάρξ βούλομαι εἰμί αἰσθητήριον εἰς κατασκευή ὁ εἰμί αὐτός αἰσθητήριον , καί ἐκτίθημι καί ἀναιρέω . εἰμί δέ οὗτος τρεῖς ὁ ἀριθμός · εἷς μέν ἐκ ὁ άχρονος ὁ ἀντίληψις , διότι ἄχρονος ἅμα ὁ θιγγάνω ὁ σάρξ ὁ ἁπτός ἀντιλαμβάνω αὐτός . εἰμί γάρ εἰμί μεταξύ ὁ σάρξ καί μή αἰσθητήριον , ἐσθίω χρόνος τις πρός ὁ ἀντίληψις , λέγω ἐν ὅς ἐσθίω ὁ σάρξ πάθος οὗτος διαδίδωμι ὁ πάθος εἰς ὁ αἰσθητήριον ἐντός εἰμί . εὔλογος γάρ , ὥσπερ ἐπί ὁ ἀκοή διά ὁ μεταξύ ὁ ἀντίληψις οὐ ἄχρονος γίγνομαι ἅμα ὁ γίγνομαι ὁ ψόφος , μάλιστα ὅταν πόρρω εἰμί ὁ ψοφέω , ἀλλά δεῖ τις χρόνος , ὥστε πάσχω ὁ ἀήρ , εἶτα οὗτος εἰς ὁ ἀκοή ποιέω . οὗτος γοῦν ἐν ὁ μετέωρος δείκνυμι , ὅτι καίτοι πρότερος γίγνομαι ὁ βροντή ὕστερος αὐτός ἀντιλαμβάνω , ὁ δέ ἀστραπή καί πρότερος ὕστερος γίγνομαι , διά τε ὁ παχυμερής ὁ ἀκοή καί διά ὁ ὁ φάος ὀξύς κίνησις · ὁμοίως καί ἐπί ὁ Εἰρεσίαι πρότερος ὁράω ὁ κώπη ἀναφέρω , εἶτα ὁ ψόφος αἰσθάνομαι . ὁμοίως ὁ ὄσφρησις σωματοειδής εἰμί ὁ ἀκοή δήω πλείων χρόνος εἰς ὁ ἀντίληψις , ἄν πάνυ πλησίος εἰμί ὁ ὀσφραντός , μέχρι ἄν πάσχω ὁ ἀήρ διαβαίνω εἰς ὁ μυκτήρ , ἵνα ταχύς διαβαίνω ἐπί ὁ αἰσθητήριον | ὁ πάθος . ἀλλά καί αὐτός ὁ ὀξύς ὁ αἴσθησις ὁ ὄψις οὐ ἄχρονος πάντως ἴσχω ὁ ἀκριβής ὁ ὁρατής ἀντίληψις . εἰμί γάρ εἰμί γάρ πόρρωθεν κύκλος προσπίπτω ὁ ὄμμα ὁ θέσις ἔχω κατά ὁ αὐτός ὁ ὄμμα ἐπίπεδος , εὐθύς εἰμί δοκέω , καί ὁ τρίγωνος πόρρωθεν κυκλικός φαίνω , καίτοι θιγγάνω αὐτός ὁ ὄψις . ὥσπερ οὖν ἐπί οὗτος διά ὁ μεταξύ ἀντιλαμβάνω ὁ σωματοειδής ὁ αἴσθησις δήω χρόνος πρός ὁ ἀντίληψις , οὗτος εὔλογος δήπου καί ὁ ἁφή , εἰμί γε ὁ σάρξ μή εἰμί ὁ αἰσθητήριον ἀλλά μεταξύ , μή ἄχρονος ἅμα ὁ θιγγάνω ἀντιλαμβάνω , ἀλλά δέομαι τις χρόνος πρός ὁ μέχρι ἄν πάσχω ὁ σάρξ διαδίδωμι ἐπί ὁ αἰσθητήριον ἐντός εἰμί ὁ πάθος . οὗτος μέν οὖν εἷς λόγος ὁ βούλομαι ὁ σάρξ εἰμί αἰσθητήριον , ἕτερος δέ οὗτος . οὐδέ ὁράω , φημί , ἄλλος τίς αἰσθητήριον ἁπτικός παρά ὁ σάρξ , διό μάταιος ὁ οὗτος μέν ἐάω , ἄλλος δέ τίς ζητέω μή φαίνω . ὁ δέ τρίτος λόγος ἔνστασις εἰμί λύσις . ὁ γάρ μή βούλομαι εἰμί ὁ σάρξ αἰσθητήριον ἀλλά μεταξύ ἔνστασις τις τοιοῦτος ὁ βούλομαι εἰμί αὐτός αἰσθητήριον προσφέρω · εἰμί ὁ σάρξ αἰσθητήριον εἰμί , ὅσπερ ἐπί πᾶς ὁ αἰσθητήριον ὑπάρχω , ἀναγκαῖος δήπου καί ἐπί αὐτός ὁράω . ὥσπερ οὖν ἐπί ἐκεῖνος διά τις μεταξύ γίγνομαι ὁ ἀντίληψις , ἀήρ λέγω ἢ ὕδωρ , οὗτος καί ἐπί οὗτος ἐσθίω διά τις μεταξύ προσβάλλω ὁ σάρξ ὁ ἁπτός · ἐπί γοῦν ὁ ἄλλος ἐπιτίθημι ὁ αἰσθητής ἐπί ὁ αἰσθητήριον οὐ γίγνομαι αἴσθησις . εἰμί δέ οὗτος μή γίγνομαι , ἀλλά αὐτός θιγγάνω ὁ ἁπτός ὁ σάρξ πρός ὁ ἀντίληψις , ἔοικα μή εἰμί αἰσθητήριον , ἀλλά μεταξύ , εἰμί γε δεῖ φυλάσσω ἐπί πᾶς ὁ αἴσθησις ὁ αὐτός συμφωνία καί μή διαφωνέω ὁ ἁφή πρός ὁ ἄλλος · ὁ γάρ γεῦσις καί ἁφή τίς εἰμί καί ὁ αὐτός ἄπορος ἔχω . οὗτος ὁ ἔνστασις ἐπιχειρέω σαλεύω ὡς οἷος τε ἐντρεχής , συνηγορέω ὁ ὁ σάρξ αἰσθητήριον εἰμί βούλομαι . φημί οὖν ὅτι φυλάσσω καί ἐπί ὁ ἁφή ὁ αὐτός ἀναλογία ὁ αἴσθησις , καί διά τις μεταξύ γίγνομαι ὁ ἀντίληψις . ὥσπερ γάρ εἰμί βάπτω ὁ δάκτυλος ἐν ὕδωρ ἢ ἐν ἔλαιον , εἶτα θιγγάνω τις , εἰμί μεταξύ ὁ τε δάκτυλος καί ὅς ἅπτω ὑγρός τίς σῶμα ἀμελέω διΐστημι ὁ δάκτυλος ὁράω ἐν αὐτός ἔτι ὁ ὑγρός οὐσία , διά δέ ὁ μικρότης ὁ μεταξύ δοκέω ἀμέσως ἅπτω ἀλλήλων ὁ ἅπτω ) , οὕτως ἐκ ἀνάγκη καί ἐπί ὁ ἀήρ συμβαίνω εἰμί μεταξύ ὁ ἅπτω ἀήρ τις , λανθάνω δέ διά ὁ μικρότης · ὥστε καί ἐπί ὁ ἁφή οὐ ἄμεσος ὁ σάρξ ὁ ἀντίληψις , ἀλλά διά τις μεταξύ · εἰμί δέ οὗτος , φυλάσσω ἄρα καί ἐνταῦθα ὁ ὁ ἁφή πρός ὁ ἄλλος συμφωνία . οὗτος οὖν ὁ λόγος διά ὅς δοκέω κατασκευάζω ὅτι ὁ σάρξ εἰμί ὁ ἁπτικός αἰσθητήριον ἀναιρέω ἔχω δείκνυμι ὅτι ὁ σάρξ οὐ εἰμί αἰσθητήριον ἀλλά μεταξύ . ὁ μέν οὖν πρῶτος ὁ λόγος ἐκ ὁ χρόνος ὁ ἀντίληψις κατασκευάζω ὁ αἰσθητήριον εἰμί ὁ σάρξ ἀνασκευάζω οὕτως · οὐ ἀναγκαῖος , φημί , πρός ὁ δείκνυμι ὁ σάρξ εἰμί αἰσθητήριον ὁ ἅμα ὁ θιγγάνω αὐτός ὁ ἀντίληψις γίγνομαι ὁ ἄπιος . καί γάρ νῦν , φημί , εἰμί τις ὑμήν τις περιτείνω περί ὁ δάκτυλος οἷος λέπος ᾠόν ὁ σκόροδον ἤ τις τοιοῦτος , οὐ κακός οὕτως ἅμα τῆ θιγγάνω γίγνομαι ὁ ἀντίληψις . εἰμί δέ ἐπινοέω τις καί συμφύω ὁ δάκτυλος ὁ λέπος , πολύς μᾶλλον ἥκιστος ἐμποδίζω . εἰμί οὖν ἀλλότριος σῶμα ὁ σάρξ περίκειμαι οὐδείς ἐμπόδιος γίγνομαι πρός ὁ ἄχρονος ἀντίληψις , πολύς μᾶλλον ὁ σάρξ συμφύω ὁ αἰσθητήριον οὐδείς ἐσθίω ἐμποδίζω ὁ ἀντίληψις ὁ αἰσθητής . οὐ ἄρα ὁ ἄχρονος ὁ ἀντίληψις αἰσθητήριον εἰμί ὁ σάρξ δείκνυμι . πρός δέ ὁ δύο λόγος ὁ λέγω μηδέ φαίνω ἄλλος τίς αἰσθητήριον παρά ὁ σάρξ ἐκεῖνος φημί · ὥσπερ , φημί , εἰμί ὁ ἀήρ ἐγώ περιφύομαι παχύνω οὕτως ὡς ἀποκρύπτω ὁ τε ὀπτικός καί ἀκουστικός καί ὀσφραντικός αἰσθητήριον , νομίζω ἄν διά ὁ διά εἷς καί ὁ αὐτός , λέγω δή ὁ ἀήρ συμφυής ἐγώ εἰμί , καί ὁράω καί ἀκούω καί ὀσφραίνομαι , εἷς τις αἴσθησις εἰμί οὗτος πᾶς ἀντιληπτικός , ὁ μή ὁράω διακρίνω ὁ μόριον διά ὅς ὁ οὗτος ἀντίληψις ἀνά μέρος γίγνομαι , νῦν δέ ἐπεί ὁράω διαιρέω ὁ αἰσθητήριον ὁ μή συμφύω ἐγώ ὁ ἀήρ , κἀν διά εἷς ὁ διάφορος ἀντιλαμβάνω , λέγω δή ὁ ἀήρ , ὅς ὁ διαφανής τε καί διηχέω καί δίοσμος ἑαυτοῦ δύναμις προσάγω ἐγώ ὁ αἰσθητής , ὅμως κρίνω διάφορος εἰμί καί ὁ δύναμις , ὥσπερ καί ὁ αἰσθητήριον , οὕτως οὖον δεῖ νομίζω , ἐπεί διά εἷς τις ὁ σάρξ ὁ διάφορος ἁπτός ἀντιληπτός ἐγώ γίγνομαι , ἤδη εἷς τίς εἰμί καί ὁ αἰσθητήριον , ἀλλά ἐπεί διάφορος ὁ ὁ ἁπτός ἀντίθεσις , δεῖ καί ὁ αἰσθητήριον πλείων εἰμί , οὗτος δέ κρύπτω ὁ συμφύω ἐγώ ὁ σάρξ μεταξύ εἰμί ὁ τε αἰσθητής καί ὁ αἰσθητήριον · ὡς εἰ μή συμφυής εἰμί ἐγώ ὁ σάρξ , ἀλλά φύω χωρίζω ὥσπερ ὁ ἀήρ , φαίνω ἄν ὁ νῦν διά αὐτός κρύπτω ὁ ἁπτός αἰσθητήριον , ὥσπερ ἐκ ὁ ἐναντίος , εἰμί τις ἐπί ὁ νῦν λέγω ὑπόδειγμα μή ἐφίστημι ὁ διαφορά ὁ ὁρατής καί ὀσφραντός καί ἀκουστής , ὁ ἀήρ συμφύω ἐγώ , εἰμί οὕτως τυγχάνω , νομίζω ἄν οὗτος ἅπας εἰμί ὁ αἰσθητήριον ὁ συμφύω ἐγώ ἀήρ . οὐ ἄρα οὐδέ παρά ὁ μή ὁράω ἄλλος τίς ὁ ἁπτός αἰσθητήριον παρά ὁ σάρξ , ἤδη οὗτος ἱκανός εἰς πίστις ὁ εἰμί ὁ σάρξ αἰσθητήριον . φημί δέ ἄν ἔγωγε πρός οὗτος ὅτι εἰμί πλείων εἰμί ὁ ὁ ἁπτός αἰσθητήριον κρύπτω ὑπό ὁ σάρξ μεταξύ εἰμί , ἐπεί ἀνάγκη σῶμα εἰμί ὁ αἰσθητήριον , ἀνάγκη δήπου ὁ τόπος αὐτός διαιρέω , ὥσπερ καί νῦν ὁ τόπος διαιρέω ἀπό ἀλλήλων ὁ αἰσθητήριον · εἰμί δέ ἀνάγκη ὁ τόπος αὐτός διαιρέω , ἐσθίω μή ὁ τυγχάνω ἁπτός ὁ τυγχάνω μόριον ὁ | σάρξ προσπελάζω ἀντιληπτός εἰμί , ὥσπερ οὐδέ εἰμί ὁ ἀήρ ἐγώ περιφύομαι καί προσφέρω ὁ ὁρατός μή ἐν ἐκεῖνος ὁ μόριον ὁ ἀήρ ὁ εἰμί κατά εὐθύς ὁ ὄμμα , ἀλλά ὁ κατά εὐθύς ὁ ἀκουστικός πόρος , οὐ εἄν ὁράω . οὗτος δηλονότι καί νῦν ἀνάγκη εἰμί πᾶς , εἰμί πλείων εἰμί ὁ ὁ ἁπτός αἰσθητήριον ὑπό ὁ σάρξ κρύπτω , ἐπεί διαιρέω οὗτος ὁ τόπος , μή πᾶς μόριον ὁ σάρξ πᾶς εἶδος ἁπτός προσπελάζω ἀντιληπτός εἰμί · νῦν δέ εἰμί . δῆλος οὖν ὅτι οὖον πολύς εἰμί ἐντός ὁ αἰσθητήριον . εἰμί δέ τις λέγω πλείων μέν εἰμί , ἕκαστος δέ πᾶς ἀντιλαμβάνω , μάταιος · ἀρκέω γάρ καί ὁ εἷς . οὐ ἄρα πλείων ὁ ὁ ἁπτός αἰσθητήριον , ἀλλά εἷς . εἰμί δέ εἷς , ἀνάγκη πᾶς ὁ σάρξ εἰμί · οὐδείς γάρ ὁ ὁμοιομερής διά ὅλος ὁ ζῷον κατά συνέχεια φοιτάω οὕτως ὡς ὁ σάρξ . οὗτος μέν οὖν καί ὁ δύο ὁ λόγος ὁ Ἀριστοτέλης ἀνασκευάζω , καί ἐγώ πρός οὗτος ἀντιλέγω . ὁ δέ τρίτος ὁ λόγος ἀνασκευάζω οὗτος ὁ τρόπος · εἰμί δέ ὁ ὁ ἐνίστημι ὁ ὁ σάρξ βούλομαι αἰσθητήριον εἰμί ἐπιλύω . ὁ δέ ἔνστασις εἰμί ὅτι οὖον σῴζω ὁ σάρξ ὁ ἐπί ὁ ἄλλος αἰσθητήριον ἀναλογία , λέγω δή ὁ διά ὁ μεταξύ ἀντίληψις · ἐπιλύω δέ ὁ εἰμί καί ἐνταῦθα ὁμοίως ὁ μεταξύ , ὡς ἐπί ὁ ἐν ὕδωρ ἅπτω ὁ προσιζάνω ὑγρός · οὗτος δή καί ἐν ὁ ἀήρ εὔλογος εἰμί τις μεταξύ ὁ ἅπτω ἀήρ βραχύς . οὗτος οὖν ὁ ἐπίλυσις διελέγχω ὁ Ἀριστοτέλης . εἰμί γάρ καί εἰμί , φημί , μεταξύ τίς καί ἐπί ὁ ἅπτω , ἀλλά οὖον ὁ ἀνάλογος ὁ ἄλλος αἴσθησις . κοινός γάρ εἰμί οὗτος ὁ μικρός ὁ μεταξύ καί ἐπί ὁ ἄλλος . καί γάρ ἐπί ὁ ἐπιτίθημι λήμη ὁ ὄμμα εἰμί ὁ τοιοῦτος μεταξύ ἐκ ἀνάγκη · ἅπτω γάρ δῆλος · ὅτι καί ὁ λήμη ὁ κερατοειδής . εἰμί ἐν ὁ ἅπτω διά τις μεταξύ ἅπτω , εἰμί δηλονότι καί ὁ λήμη καί ὁ ὄμμα μεταξύ τίς , ἀλλά ὅμως οὐ ὁράω ὁ λήμη , διότι οὐ ἁπλόος δεῖ εἰμί ὁ μεταξύ , ἀλλά καί σύμμετρος ὁ διάστημα . οὔτε γάρ ἐάν πολύς εἰμί ὑπέρ ὁ ἀναλογία ὁ ὄμμα καί ὁ ὁρατής ὁ μεταξύ οὗτος , ὁράω ὁ ὁρατής , οὔτε ἐάν πάνυ μικρός , ὡς ἐπί ὁ ἐπίκειμαι λήμη ὁ ὄμμα . δεῖ ἄρα καί ἐπί ὁ ἁφή ὁ ἀνάλογος ὁ ἄλλος εἰμί μεταξύ · νῦν δέ οὐ εἰμί . δῆλος οὖν ὅτι κἀν παραδείκνυμι τις ὁ λύσις αὐτός , οὐδέ οὕτως εὑρίσκω φυλάσσω ὁ ἐπί ὁ ἄλλος αἴσθησις ἀναλογία . εἰμί δέ καί πρός οὗτος , λέγω δή ὁ παρά Ἀριστοτέλης , ἀντιλέγω · ὁ γάρ ὄμμα οὐ ἁπλόος τις μεταξύ δήω , ἀλλά καί διαφανής , καί οὖον μόνος , ἀλλά καί φωτίζω . εἴρω οὖν τις ὅτι οὐ ὁράω διά ὁ μταξὺ ὁ τε ὄμμα καί ὁ λήμη οὖον διά ὁ βραχύς εἰμί αὐτός , ἀλλά ὅτι ἀντιφράσσω ὁ φάος ὁ λήμη καί οὐ ἐάω ἐνέργεια ὁ μεταξύ ἐκεῖνος γίγνομαι διαφανής · ὡς εἰμί γε μή ἀντιφράσσω ὁ λήμη ὁ φάος , ὁράω ἄν αὐτός . ὅλως δέ καί ὁ ὁ αὐτός ἀναλογία κατά ὁ ποσός ὁ μεταξύ σῴζω ἐπί πᾶς ὁ αἴσθησις ἄλογος . εἰμί γάρ ὁ σωματοειδής ὁ αἴσθησις κακός δήω ὁ μεταξύ οὐδέ γάρ διά ὅσος ὁ ὄψις ἀντιλαμβάνω ὁ · ὁρατής , διά τοσοῦτος καί ὁ ἀκοή ὁ ἀκουστής , ὡς δηλόω ὁ ἐπί ὁ Εἰρεσίαι συμβαίνω , λέγω δή ὁ πρῶτος ὁράω ἀνέρχομαι ὁ κώπη , εἶτα ὁ ψόφος αἰσθάνομαι · οὐδέ μήv διά ὅσος ὁ ἀκοή , διά τοσοῦτος καί ὁ ὄσφρησις ) , εὔλογος οὖν καί ὁ ἁφή παχυμερής εἰμί πᾶς κακός δήω ὁ μεταξύ παρά πᾶς . ὅλως δέ ὁ δήω ὁ ἁφή ὁ μεταξύ οὐ ἀναγκαῖος κατασκευάζω ἐκ ὁ πρός ὁ ἄλλος αἴσθησις ἀναλογία · μάλιστα μέν γάρ οὐδέ γεῦσις δήω . οὐδέ γάρ ὅσος συμβαίνω ἐπί ὁ ὄψις , ἀνάγκη καί ἐν ὁ λοιπός συμβαίνω , οὐδέ ὅσος ἐπί ἀκοή καί ὄσφρησις , καί ἐπί ὁ λοιπός . οἷος ὅτι ὁ μέν ὄψις κατά ἐκπομπή αἰσθάνομαι , ὁ δέ λοιπός κατά εἰσπομπή , καί οὖον διά οὗτος καί ὁ ὄψις κατά εἰσπομπή . πάλιν ἐπί μέν ἄλλος δεῖ ὁ ἀήρ αὐτός πάσχω ὑλικός , ἵνα οὕτως ὁ αἴσθησις πάσχω , οἷος εὐώδης γίγνομαι ἢ ψοφέω , ἐπί δέ ὄψις οὐ οὕτως · οὖον γάρ χρωννυος ὁ ἀήρ . καί ὅτι ὁ μέν ὄψις ἄνευ φάος οὐ ἐνεργέω , ὁ δέ λοιπός ναί . οὐ ἀνάγκη ἄρα ὁ αὐτός ἐπί πᾶς ὁ αἴσθησις συμβαίνω . ὥστε οὐδείς θαυμαστός εἰμί ὁ ἄλλος δήω ὁ μεταξύ γεῦσις καί ἁφή οὐ δήω . καί αὐτός γοῦν ὁ ὀνομασία αὐτός οὗτος δηλωτικός εἰμί , ὁ ὁ ἁφή ὁ θιγγάνω ἔχω ὁ ἀντίληψις . οὗτος μέν οὖν ὁ Ἀριστοτέλης , διά ὅς κατασκευάζω δοκέω ὅτι τε πλείων ὁ ἁπτικός αἴσθησις καί οὖον εἷς , καί ὅτι ὁ σάρξ οὐ εἰμί ὁ ἁπτικός αἰσθητήριον ἀλλά μεταξύ , καί ὅπως ἐγώ πρός ὁ εἴρω ὑπαντάω . μήποτε δέ οὐδέ δύο ὁ εἴρω προθέω κατασκευάζω , ἀλλά εἷς μόνος , ὅτι πλείων αἴσθησις ὁ ἁφή , ὁ δέ δύο εἰς οὗτος ἐπαναφέρω . ὁ γάρ συλλογισμός ὁ δείκνυμι ὅτι εἷς εἰμί αἴσθησις ἐκ ὁ εἷς εἰμί ὁ αἰσθητήριον ἐλέγχω δείκνυμι ὅτι οὔτε ὁ συνάπτω αὐτός εἰμί ὑγιής οὔτε ὁ πρόσληψις . ὁ δέ πρόσληψις εἰμί ὅτι ὁ σάρξ εἷς εἰμί αἰσθητήριον εἰμί ὁ ἁφή . ἵνα οὖν δείκνυμι ὅτι οὐ εἷς ὁ αἰσθητήριον * * * ἀλλά μεταξύ , ὅσπερ δείκνυμι διά ὁ τρεῖς εἴρω ἐπιχείρημα . Τοιαύτη μέν οὖν ὁ Ἀριστοτέλης ἐπί ὁ δύο πρόβλημα , εἴπερ εἰμί , ποιέω ὁ ἐπιχείρησις , γυμνάζω ἐγώ , ὅσπερ ἤδη εἶπον , μή ἁπλόος καί ὡς τυγχάνω πιθανός παραδέχομαι λόγος , ἀλλά ἀληθής . εἰμί δέ ὁ ὁ Ἀριστοτέλης δόξα καί ὅτι εἷς ὁ ἁπτικός αἴσθησις , καί ὅτι ὁ σάρξ αἰσθητήριον . ὅτι γάρ οἶδα εἷς ὁ ἁφή , ἐν ὁ προοίμιον ὁ τρίτος λόγος δηλόω . “ ὅτι γάρ ” , φημί , “ οὐ εἰμί αἴσθησις παρά ὁ πέντε ” , καί οὗτος ἀπαριθμέω εἷς ὁ πέντε καί ὁ ἁφή συναριθμέω . ὥστε εἰμί πέντε ὁ αἴσθησις , εἷς δέ οὗτος ὁ ἁφή , εἷς ἄρα ὁ ἁπτικός αἴσθησις . καί ὁ σάρξ δέ αἰσθητήριον βούλομαι ἐν ὅς φημί “ ὁ δέ ἁφή ὁ αὐτός ἅπτω εἰμί ” · ἔτι δέ μᾶλλον ἐν ὅς πάλιν φημί “ καί ὅσος μέν αὐτός ἅπτω αἰσθάνομαι , ὁ ἀφίημι αἰσθητής εἰμί , ὅς τυγχάνω ἔχω ” . εἰμί δέ ὁ ἅπτω αἰσθάνομαι , ἅπτω δέ ὁ σάρξ , αἰσθητήριον ἄρα ὁ σάρξ . μᾶλλον δέ ἐκ ὁ διασπείρω αὐτός εἴρω συνάγω ὁ ὁ φιλόσοφος διάνοια εἰμί εἶπον ὅτι καί εἷς καί πολύς αἴσθησις οἶδα ὁ ἁφή , καί οὖον μόνος αὐτός ἀλλά καί ὁ λοιπάς αἴσθησις , καί ὁ σάρξ καί αἰσθητήριον εἰμί καί μεταξύ · ὁμοίως καί ὁ λοιπάς αἰσθος - τάρας . καί γάρ ὁ ἡμέτερος ψυχή καί εἷς εἰμί καί πολυμερής . ὥσπερ n 2r γάρ ὁ μέν ὁ χρῶμα λόγος κατά ἑαυτοῦ μέν ἀμερής εἰμί καί ἀσχημάτιστος , συνδιϊστάω δέ καί συσχηματίζω ὁ ὑπόκειμαι σῶμα , οὗτος δέ καί ὁ ἄλογος ψυχή ἔχω μέν κατά οὐσία ὁ ἀμερής καί ἀδιάστατος ἐπεί πῶς ἄν ἅμα κατά αὐτός ὁ λευκός καί ὁ μέλας ἀντιλαμβάνω - Νέτο ; ) μεριστός δέ γίγνομαι περί ὁ σῶμα συνδιίστημι αὐτός . ἐπεί οὖν ἀμερής εἰμί κατά τίς καί μεριστός , εἰκότως καί εἷς λέγω ἄν καί πολύς . καί διά οὗτος οὖν καί ἕκαστος ὁ δύναμις αὐτός καί εἷς εἰμί καί πολύς ὡς συμμερίζω ὁ ὑπόκειμαι καί ἄλλος μόριον ἄλλος αἰσθητής ἀντι - λαμβάνω . ζητέω δέ οὗτος μάλιστα ἐπί ὁ ἁφή εἰκότως · ἐπεί γάρ οὗτος πρόσυλος εἰμί μᾶλλον καί σωματοειδής , εἰκότως προφατέω νέστερον ἔχω ὁ πολυμερής , καί ὁ μέν ἄλλος μᾶλλον εἷς ἢ πολύς , οὗτος δέ μᾶλλον πολύς ἢ εἷς . καί τίς λέγω ἐπί ὁ ἄλογος Ψυχή , ὅπου γε καί ὁ λογικός ὡς πρός ὁ νόος παραβάλλω μεριστός πως εἰμί , καί αὐτός πρότασις χράω καί κατασκευή καί συμπέρασμα ; εὔλογος δέ καί αἰσθητήριον ὁ σάρξ εἰμί . εἰμί γάρ εἰμί μεταξύ , ἐπεί παχύς εἰμί ἀήρ καί ὕδωρ , ἐν ἐκεῖνος δέ καίπερ λεπτός εἰμί ὅμως γίγνομαι τις χρόνος , ὥστε ἀντιλαμβάνω ὁ αἰσθητής διά αὐτός ὁ αἴσθησις πρότερος γάρ ὁράω ἀνασπάω ὁ κώπη , εἶτα ὕστερος ὁ ψόφος ἀκούω , καί ὁ βροντή γίγνομαι πρῶτος ἐγώ ὁ ἀστραπή φαίνω · καί οὐ εὐθύς δέ ἅμα ὁ πλησιάζω ὁ εὐώδης ἀντιλαμβάνω ὁ ὀσμή , ἀλλά δεῖ χρόνος τις πρός ὁ ἀντίληψις ) , εἰμί τοίνυν διά ἀήρ λεπτομερής εἰμί ὅμως δεῖ χρόνος πρός ὁ αἰσθάνομαι καί ψόφος καί ὀσμή , πολύς μᾶλλον ἐπί ὁ ἁφή , εἴπερ ὁ σάρξ μή εἰμί αἰσθητήριον ἀλλά μεταξύ , ἐσθίω χρόνος ἐγώ πρός ὁ ἀντίληψις ὁ ἁπτός διά ὁ παχύτης ὁ σάρξ , εἰμί μή τις ἐπί ὁ ἄλλος ὁ διάστημα αἰτιάομαι . ἀλλά ἐπί ὁ ὀσμή καί σύνεγγυς εἰμί ὁ θυμίαμα ὅμως χρόνος τις δήω πρός ὁ ἀντίληψις . ἀλλά ὅμως εἰμί καί αἰσθητήριον ὁ σάρξ εἰμί , ἀλλά καί μεταξύ , ὥσπερ καί ἐπί ὁ ἄλλος αἰσθητήριον · ὁ μέν γάρ κύριος αἰσθητήριον ὁ πνεῦμα εἰμί · καί ἐπί ὁ ὀφθαλμός δέ ὁ κρυσταλλοειδής καί ὁ λοιπάς ὑγρός καί ὁ χιτών ὡς μέν πρός ὁ πνεῦμα μεταξύ εἰμί , ὡς δέ πρός ἀήρ καί ὁ ἄλλος αἰσθητήριον . ἀλλά ἐνταῦθα μέν οὗτος μᾶλλον αἰσθητήριον ἢ μεταξύ · ἐπί δέ ὁ ἁφή ὁ σάρξ μᾶλλον μεταξύ ἢ αἰσθητήριον διά ὁ πρόσυλος καί γεώδης . οἰκεῖος γάρ μᾶλλον ὁ πνεῦμα ὁ ὁρατικός αἰσθητήριον ἢ ὁ σάρξ . οὗτος καί ὁ ὁ Ἀριστοτέλης δόξα . ἰστέον δέ ὅτι ὁ Θεμίστιος καί ἄλλος τίθημι κατασκευή δείκνυμι ὅτι οὐ εἰμί ὁ σάρξ αἰσθητήριον . ὁ μέν γάρ αἰσθητήριον , φημί , ὁ ἐναντίος εἰμί κριτικός · κρίνω γάρ ὁ ὄψις ὁ λευκός ὁ μέλας κιός ὁ γεῦσις ὁ γλυκύς καί ὁ πικρός , ὁ ἀκοή ὁ ὀξύς καί οὐκέτι , βαρύς φθόγγος , ὁ δέ ἁφή ἀντίκειμαι ὁ τε κοῦφος καί ὁ βαρύς μέν βαρύς κρίνω ὁ πίλησις αὐτός καί ὤθησις γίγνομαι , ὁ δέ κοῦφος ἀκοή · διότι μηδέ πάσχω ὑπό αὐτός . λέγω οὖν ὅτι ὥσπερ ἐπί ὁ ἀλλος λέγω ὅτι ἀντιλαμβάνω οὖον μόνος ὁ ἴδιος αἰσθητής , ἀλλά καί ὁ στέρησις ἀντιλαμβάνω γάρ ὁ μέν ὄψις ὁ σκότος , σιγή δέ ὁ ἀκοή · ἀντιλαμβάνω δέ οὗτος λέγω οὖον κατά κατάφασις , ἀλλά κατά ἀπόφασις ὁ μηδείς πάσχω ) οὗτος φημί καί ὁ κουφότης ἀντιλαμβάνω ὁ ἁφή κατά ἀπόφασις , ἐπεί ὁ αὐτός λόγος εἴρω μηδέ ὁ ἄλλος ὁ ἀντίκειμαι ἀντιληπτικός εἰμί · οὖον γάρ πάσχω ὁ ὄψις ὑπό ὁ σκότος οὐδέ ὁ ἀκοή ὑπό ὁ σιγή · ἀντίκειμαι δέ φάος μέν σκότος , ψόφος δέ ἤτοι ὁ φωνή ὁ σιγή * * ὁπότε ψυχρός καί θερμός ἀντιλαμβάνω , ξηρός καί ὑγρός , τραχύς καί λεῖος , ἐναντίος εἰμί . ὅτι δέ εἷς τε εἰμί ὁ ἁπτικός αἰσθητήριον , καί οὗτος οὐ ἄλλος τίς ἢ ὁ σάρξ , δείκνυμι ἔνειμι ὁ τρόπος οὗτος · καί τέως ὅτι εἷς εἰμί αἰσθητήριον δείκνυμι ὁ τρόπος οὗτος . ὁποῖος γάρ δήποτε ὁ ἁπτός , οἷος θερμός , κατά οἷος δήποτε μόριον ὁ σῶμα προσάγω , πάντως ἴσχω αὐτός ἀντίληψις . ὁμοίως ψυχρός τε καί ξηρός καί ὑγρός καί ὁ λοιπάς πᾶς . ὥστε εἰμί ἕκαστος αἰσθητής κατά οἰόνους μόριον ὁ σάρξ ἀντιλαμβάνω , δῆλος δήπου ὅτι οὐ εἰμί πλείων αἰσθητήριον · χωρίζω γάρ ἄν εἰμί ὁ τόπος . εἰμί δέ οὗτος , οὖον πᾶς μόριον ὁ σάρξ προσάγω ὁ αὐτός αἰσθητός ἀντιληπτός γίγνομαι . δῆλος γάρ ὅτι τίθημι κατά τις μόριον ὁ σάρξ εἰμί οὐ ὑπόκειμαι ὁ ἀντιληπτικός αὐτός αἰσθητήριον , οὐδείς ἄν ἑαυτοῦ παρέχω ἀντίληψις , ὥσπερ οὖν ὄπισθεν ὁ ὁρατής εἰμί οὐ ἀντιλαμβάνω · οὐδέ γάρ εἰμί περιφύομαι ἐγώ ὁ ἀήρ κατά ὁ ὑπόθεσις καί κρύπτω ὁ ὁρατικός τε καί ἀκουστικός καί ὀσφραντικός αἰσθητήριον , ἐν πᾶς μόριον ὁ περιφύζω ἀήρ τίθημι ὁ ὁρατός ἄν εἰμί γάρ τίθημι πρός ὁ μόριον ὁ κατά εὐθύς2 ὁ ἀκουστικός πόρος , οὐ ἄν ὁράω · καίτοι εἰμί ὁ ἀκουστός κατά ὁ αὐτός τόπος τίθημι , μᾶλλον εἄν ἀκούω · ὁμοίως καί ὁ ὀσφραντός μᾶλλον ἄν παρέχω ἀντίληψις κατά εὐθύς2 ὁ οσφραντικός πόρος τίθημι · ὥστε οὗτος διακρίνω ἄν καί τότε ὁ διάφορος αἰσθητήριον , καί διά οὗτος ὁ διάφορος αἴσθησις . ὥστε εἰμί καί νῦν πλείων ἁπτικός αἰσθητήριον περιφύομαι ὁ σάρξ καλύπτω , διά τίς κατά πᾶς μόριον πᾶς ἁπτός αἰσθάνομαι ; καίτοι εἰμί καί ἐπί ὁ ἄλλος τρεῖς περιφύομαι ὁ ἀήρ πᾶς αἰσθάνομαι , ἐπί ὁ ἁφή γε οὗτος συμβαίνω οὐ ὀφείλω διά ὁ μή ὁ πόρρωθεν , ἀλλά ὁ ἐγγύθεν ὁ ἁφή ἀντιλαμβάνω . ὅτι μέν οὖν οὖον πλείων ὁ ἁπτικός αἰσθητήριον , ἐντεῦθεν δῆλος . ὅτι δέ οὐδέ ἄλλος τίς εἰμί παρά ὁ σάρξ ὁ ἁπτικός αἰσθητήριον , δῆλος ἐντεῦθεν . εἰμί γάρ μεταξύ εἰμί ὁ ἀήρ , ὅς δέ αἰσθητήριον εἰμί τίς μεταξύ , ἐπί οὗτος εἰμί ἐπί αὐτός τίθημι ὁ αἰσθητήριον ὁ αἰσθητός , οὐδείς ἑαυτοῦ παρέχω ἀντίληψις , δῆλος δή ἐντεῦθεν ἄν ὁ αὐτός συμβαίνω . νῦν δέ εἰμί τις κατά βραχύς ἀφαιρέω ὁ σάρξ , εἰμί τε ἐπί ὁ λοιπός ἐπιτίθημι ἢ θερμός ἢ σκληρός ἢ ἄλλος τίς τοιοῦτος , πάντως αἰσθάνομαι , καί πάλιν εἰμί κά̓κες ἄλλος τίς μόριον ἀφαιρέω , καί μέχρι αὐτός ὁ ὀστέον . ὥστε εἰμί οὗτος ἀληθής , δῆλος ὅτι ὁ σάρξ εἰμί ὁ ἁπτικός | αἰσθητήριον . εἰμί γάρ ἄλλος τίς εἰμί ἐντός , ἐσθίω κατά μικρός n 2v ἀφαιρέω ὁ σάρξ φθάνω ποτέ εἰς ὁ αἰσθητήριον , ὅς ἐπιτίθημι ὁ αἰσθητής οὐκέτι συναίσθησις γίγνομαι . ὅτι δέ καί εἷς εἰμί ὁ αἰσθάνομαι . τιμή δύναμις καί οὖον πολύς , ἐντεῦθεν ἄν συλλογίζομαι , εἰμί γε πᾶς αἰσθητικός δύναμις ἴδιος τίς αἰσθητήριον ἀφορίζω ὁ φύσις . ὁ γάρ λέγω ὅτι ὁ γλῶσσα γευστικός τε εἰμί καί ἁπτικός γελοῖος · ὁ γάρ ἁπτικός αἴσθησις οὐ ὁ γλῶσσα μόνος ἔχω , ἄλλος ὅλος διά ὅλος ὁ σῶμα , καί εἴρω ὁ αἰτία , ὅτι ἐκ οὗτος συνίστημι , θερμός ψυχρός , ξηρός ὑγρός . τίς οὖν μᾶλλον ἐπί ὁ γλῶσσα ἄμφω συμβαίνω ἢ ἐπί ὀφθαλμός καί ἀκοή καί ὁ οσφραντικός πόρος ; καί γάρ καί οὗτος ἅμα καί τοιοῦτος τε καί ἁπτικός . ὁ δέ ὁ γευστικός ἅπτω αἰσθάνομαι , ὥσπερ ὁ ἁπτικός , δοκέω τίς ἐξαίρω ἔχω παρά ὁ ἄλλος , ἐπεί ὅς γε , ὡς εἶπον , οὐδείς ἰδιάζον ἔχω παρά ὁ λοιπός . καί δῆλος εἰμί ὅτι οὐδέ οὗτος ἰσχυρός ὁ λόγος ὁ λέγω δήω ἐπί ὁ ἁφή ὁ μεταξύ εἰμί , ἵνα συμφωνέω πρός ὁ ἄλλος αἴσθησις . πέντε γάρ εἰμί ὁ αἴσθησις ὁ μέν δύο , ὄψις καί ἀκοή , ὁ προσωτέρω ἀντιλαμβάνω , ὁ δέ δύο , ἁφή καί γεῦσις , ὁ ἐγγύς · αὐτός γάρ δεῖ θιγγάνω ὁ αἰσθητήριον , εἰμί γε δείκνυμι ὅτι αἰσθητήριον ὁ σάρξ · ὁ δέ λοιπός ὁ ὄσφρησις μέσος λαγχάνω τάξις , οὔτε ὁ πάνυ πόρρω ἀντιλαμβάνω οὔτε μήv ὁ ] αὐτός ὁ αἰσθητήριον ἅπτω ὁ ὀσφραντός . ὥστε μᾶλλον οὗτος ἔχω ὁ ἁφή καί ὁ γεῦσις , ὥσπερ νῦν ἔχω , συμφωνία τις καί τάξις σῴζω ἐπί ὁ αἴσθησις . εἰμί μέν γάρ ὁ τέσσαρες ὁμοίως ὁ ἔξωθεν ἀντιλαμβάνω , ἔχω ἄν πως πιθανότης ὁ λέγω διά τίς μή καί ὁ λοιπός ; εἰμί δέ οὕτως ἔχω , ἀλλά ὁ μέν γλῶσσα ἅπτω , ὁ δέ ὄσφρησις ὁ πάνυ σύνεγγυς καί σχεδόν ὁ ἅπτω , τίς ὁ ἀνάγκη ὁ καί ἁφή διά ὁ μεταξύ ἀντιλαμβάνω ; ὁ γάρ λέγω ὅτι καί ὁ γεῦσις ἁφή τίς εἰμί οὐ ἀληθής · διά τίς γάρ μή ὁ ἁφή γεῦσις ; ἐναργής γάρ διακρίνω ὁ τε αἰσθητήριον ὁ τε δύναμις . εἰμί δέ διότι ἅπτω γεύω , διά οὗτος ἁφή , οὗτος εἄν εἶπον τις καί ὁ ἀκοή ὄψις καί ὁ ὄψις ἀκοή · ἄμφω γάρ διά ὁ μεταξύ . ὁ δέ ὁ ἁπτός αἰσθάνομαι , ὡς εἶπον , κοινός πᾶς ὁ σῶμα . λείπω οὖν ζητέω , μήποτε ὁ λόγος ἐκεῖνος ἀληθής εἰμί ὁ λέγω ὅτι πᾶς αἴσθησις περί ὅς ἔχω ἀντίθεσις αἰσθητής καί περί εἷς τίς καί κοινός γένος ὁ προσεχής , ὄψις μέν περί λευκός καί μέλας καί ὁ μεταξύ καί ὁ κοινός οὗτος γένος ὁ χρῶμα , ἀκοή περί ὁ ὀξύς καί βαρύς καί ὁ κοινός γένος ὁ ψόφος , γεῦσις περί ὁ γλυκύς καί πικρός καί ὁ μεταξύ καί ὁ κοινός οὗτος γένος ὁ χυμός , ὁ δέ ὄσφρησις ὡς ἀμυδρός οὔτε ὁ εἶδος διακρίνω οὔτε ὁ γένος , διά ὁ μηδέ ὁ εἶδος διακρίνω , ἐναργής δέ ἐπί ὁ ἁφή πολύς ἀντίθεσις , ὡς εἴρω , καί οὐδέ ὑπό τίς κοινός καί προσεχής ἀνάγω γένος . δείκνυμι δέ καί ὅτι οὐ εἰμί ἐπί ὁ ἄλλος ὁ ὅμοιος · ὁ γάρ μέγας καί μικρός ὁ ἐπί ψόφος καί ὁ τραχύς καί λεῖος εἰμί ἐπί πᾶς αἰσθητής κατά ἀναλογία . τοιοῦτος γάρ εἰμί ἐπί μέν ὁρατής ὁ σφοδρός καί κατακορής μέλας καί ὁ ἀμυδρός , ἐπί γεῦσις ὁ σφόδρα γλυκύς καί κακός γλυκύς , ὁμοίως καί ἐπί ὀσφραντός · ὁ τε τραχύς καί λεῖος ἐπί ὁ ἀκοή εἰμί ὁ λυπέω τε καί ἦδον εἰμί , ὁ αὐτός δέ οὗτος ἐπί πᾶς αἴσθησις εἰμί . δῆλος δήπου ὅτι οὖον καλῶς λαμβάνω οὗτος παρά Ἀριστοτέλης · οὗτος μέν γάρ πᾶς αἰσθητός παρακολουθέω , οὖον διαφορά αἰσθητής ποιέω . ὡς γάρ αὐτός ἐν ὁ πέμπτος ὁ φυσικός δείκνυμι , ὅσπερ πᾶς ὁ γένος παρακολουθέω , οὗτος οὖον ποιέω εἶδος διαφορά . ἔχω δέ ἐπί λέξις ὁ ἐν ὁ φυσικός οὕτως “ διό οὐ εἶδος κίνησις τάχος καί βραδυτής , ὅτι πᾶς ἀκολουθέω ὁ διάφορος κατά εἶδος . ὥστε οὐδέ βαρύτης καί κουφότης ὁ εἰς ὁ αὐτός , οἷος γῆ πρός ἑαυτοῦ καί πυρός πρός αὐτός . λέγω γάρ ἄλλος ἄλλος γῆ βαρύς ἢ κοῦφος , ἀλλά οὖον ποιέω οὗτος διαφορά γῆ . πᾶς γάρ γῆ ἄλλος μέν εἰμί βαρύς , ἄλλος δέ καί κοῦφος · ὁμοίως καί πῦρ πυρός κοῦφος ἢ βαρύς . διό οὖον διαφέρω πῦρ πυρός οὗτος ἢ γῆ γῆ , γῆ δέ πῦρ · οὔτε γάρ ὁ ἐν ὁ πῦρ κουφότης τις γῆ παρακολουθέω οὔτε ὁ ἐν ὁ γῆ βαρύτης τις πῦρ . καί πᾶς δέ κίνησις ἄλλος μέν εἰμί ταχύς , ἄλλος δέ βραδύς . ὥστε εἰμί καί ὁ αἰσθητός πᾶς παρακολουθέω , οὖον λέγω μόνος ἀκουστός ἀλλά πᾶς ἁπλόος , ὁ ἄλλος ἄλλος 〈 μᾶλλον 〉 ἐπιτείνω ἔχω ὁ οἰκεῖος ποιότης ἢ ἀνίημι , ὅσπερ λαμβάνω ὁ Ἀριστοτέλης μέγας καί μικρός , ὁμοίως καί ὁ οἶδα ἢ λυπέω , κατά ὅς λαμβάνω ὁ τραχύς καί λεῖος ἐπί ὁ ἀκοή , οὐ ἄρα αἰσθητής διαφορά ὁ τοιοῦτος ποιέω , ἐπεί μηδέ τάχος καί βραδυτής διαφορά ποιέω κίνησις . ὁπότε δέ καί ἐπί εἷς μόνος αἴσθησις οὗτος συμβαίνω , οὐδέ οὕτως διαφορά ποιέω αἰσθητής . ὁ γάρ μέγας καί μικρός πᾶς ψόφος παρακολουθέω , ὁμοίως καί ὁ τραχύς καί λεῖος · οὐ ἄρα διαφορά ψόφος ὁ τοιοῦτος . οὖον πᾶς δέ Απτή ποιότης παρακολουθέω τραχύτης καί λειότης ἢ ὁ κραῦρος καί γλίσχρος · ἀλλά οὐδέ αὐτός ὁ συστατικός ὁ σῶμα ποιότης , θερμότης , ψυχρότης , ξηρότης , ὑγρότης ἀλλήλων παρακολουθέω , ὡς ὁ ψόφος ὁ μέγεθος ἢ ὁ μικρότης , ἀλλά διάφορος εἰμί καί ἐξαλλάσσω κατά εἶδος συμπλέκω εἰς σύστασις ὁ σῶμα . ἐκεῖ δέ ὁ ποσός ὁ φωνή εἰμί ὁ μέγας καί μικρός , καί ὁ ποιέω ὁ τραχύς καί λεῖος , οὖον μήv ποιότης . ἄλλως τε ὁμολογέω ὡς οὗτος διαφέρω ὁ ἁφή ὁ ἄλλος · εἰμί δέ οὗτος ποιέω μή εἷς εἰμί αἴσθησις ὁ ἁφή ἀλλά πλείων , ζητητέος . μήποτε δέ ὥσπερ δοκέω μέν μόνος ὁ ὄφις κατά ἐκπομπή ποιέω ὁ ἀντίληψις ὁ ὁρατής , μηδείς ἄλλος ὑπονοέω τοιοῦτος τίς ποιέω , οὗτος καί ὁ ἁφή ἔχω τίς ἐξαίρω πέτομαι ὁ πλείων ἀντίθεσις ἀντιλαμβάνω . ὅλως δέ ὁ λέγω ὅτι πλείων ἀντιλαμβάνω ἐφίστημι μέν εἰμί ὁ ἐξαίρετος αὐτός παρά ὁ ἄλλος , οὖον μήv ἔτι ] ἤδη διά οὗτος ἀνάγκη καί μή εἷς αὐτός ἵημι ἀλλά | πλείων . εἰμί γάρ διά οὗτος πλείων , ἐπεί ὅλως ἔχω τις διαφορά πρός ὁ ἄλλος , διά τίς μή μᾶλλον εἷς ἐκ ὁ εἷς εἰμί ὁ αἰσθητήριον ; περί γάρ ὁ γλῶσσα ἀπολογίζομαι ὅτι οὐ ὡς γλῶσσα απτικός εἰμί , ἀλλά ὅς πᾶς ὁ σῶμα τοιοῦτος εἰμί · καί ὁ ὀπτικός γοῦν αἰσθητήριον καί ὁ λοιπάς ἅμα καί ἁπτικός εἰμί . ὥστε οὐδείς ἐναργής τεκμήριον οὐδέ πιθανός τις λόγος δείκνυμι ὁ ἁφή μή εἷς εἰμί αἴσθησις ἀλλά πλείων . περι δέ ὁ ἁπτός καί περί ἁφή ὁ αὐτός λόγος . ποῖος ; ὅτι ἀπό ὁ ἀντίκειμαι ἀρκτέος , ὅτι ἐνταῦθα διά ὁ μεταξύ ἀντίληψις , ὅτι ἐνταῦθα περί εἷς γένος καί εἷς ἀντίθεσις ὁ ἐνέργεια ὁ ἁφή , ὅσος γε ἐκ ὁ πρός ὁ λοιπάς ἀκολουθία . εἰμί γάρ ὁ ἁφή μή εἷς εἰμί αἴσθησις ἀλλά πλείων , ἀναγκαῖος καί ὁ 〈 ἁπτός 〉 αἰσθητός πλείων εἰμί . ὁ γάρ σύνδεσμος αἴτιος σημαίνω ἀπόδοσις ποιέω ὁ ὅλος ὁ ῥητός διάνοια τοιοῦτος · ἐπεί περί ἁφή καί περί ἁπτός ὁ αὐτός εἰμί λόγος ὡς γάρ εἄν ἔχω ὁ ἁπτός , οὕτως ἀνάγκη καί ὁ ἁφή ἔχω , καί ἔμπαλιν ) , ἐκ ἀνάγκη δήπου , εἴτε πλείων ἄγω ὁ ἁπτός , πολύς εἰμί καί ὁ ἀπό ὅς , εἴτε ὁ ἁφή πλείων , καί ὁ ἁπτός πλείων εἰμί , εἴπερ ὁ αὐτός λόγος ἐπί ἀμφότερος . δυνατός δέ ὁ γάρ σύνδεσμος μή πρός ὁ προερέω ἀποδίδωμι , ἀλλά πρός ὁ ὁ ἐπάγω διάνοια . εἰμί δέ σαφής ὁ διάνοια ὁ ῥητός ὁ τάξις παραμείβω τοῖος · ἔχω δέ ἀπορία πότερος πλείων εἰμί ἢ εἷς · εἰμί γάρ ὁ ἁπτός αἰσθητός πλείων εἰμί , ἀναγκαῖος καί ὁ ἁφή μή εἷς αἴσθησις εἰμί , ἀλλά πλείων . ἴσως δέ καί ὡς ἀντιστρέφω ὁ λόγος ἀδιάφορος χράω · ἐσθίω γάρ , ὡς εἶπον , οὕτως εἶπον ὅτι εἰμί ὁ ἁπτός πλείων , καί ὁ ἁφή πλείων , ἵνα ἐκ ὁ ὁμολογέω ὁ ἄδηλος κατασκευάζω · νῦν δέ ἐναντίος εἶπον ἰάομαι ὁ ἁφή πλείων , καί ὁ ἁπτός δυνατός δέ , ὡς εἶπον , καί ὑπερβιβάζω ὁ λέξις . προτίθημι οὖν ἐντεῦθεν ἀπορητικός ὁ εἴρω ἐγώ ἐν ὁ προθεωρία δύο πρόβλημα δείκνυμι , πότερος εἷς εἰμί ὁ ἁπτικός αἴσθησις ἢ πλείων , καί πότερος ὁ σάρξ εἰμί ὁ αἰσθητήριον ὁ ἁπτός , ὡς ὁ ὄψις ὁ ὁρατής , καί ἐν ὁ ἄλλος ζῷον ὁ οὐ ἔχω σάρξ ἀνάλογος δέ ] τίς ὁ σάρξ εἰμί γάρ τις ὁ ζῷον , ὁ οὐ ἔχω μέν σάρξ , ἀνάλογος δέ τίς ὁ σάρξ , ὥσπερ ὁ ἔντομα , μύρμηξ καί μυῖα καί ὁ ὅμοιος ) ἢ οὐ εἰμί μέν ὁ σάρξ ὁ αἰσθητήριον , οὐδέ ὁ οὗτος ἀνάλογος , ἀλλά αὐτός μέν εἰμί μεταξύ διά ὅς ὁ αἴσθησις , ὥσπερ εἰμί καί ἐπί ὁ ἄλλος αἴσθησις ὁ μεταξύ ὁ τε αἰσθητής καί ὁ αἰσθητήριον , ὁ δέ κύριος καί πρῶτος αἰσθάνομαι ὁ ἁπτός ἄλλος τίς εἰμί ἔνδον ὁ σάρξ ἀνάλογος ἐν ] ὁ ἄλλος αἰσθητήριον . p . 422b23 Πᾶς τε γάρ αἴσθησις εἷς ἐναντίωσις εἰμί δοκέω . ἐντεῦθεν ὁ πρῶτος ἐπιχείρημα ὅτι οὖον εἷς αἴσθησις ὁ ἁφή . εἰμί γάρ πᾶς αἴσθησις εἷς ἐναντίωσις εἰμί κριτικός , ὁ δέ ἁφή πλείων , ἀνάγκη ἄρα , ὅσος εἰμί ὁ ἐναντίωσις ὅς ἀντιλαμβάνω ὁ ἁφή , τοσοῦτος εἰμί καί ὁ ἁπτικός αἴσθησις . p . 422b27 ἔχις δέ τις λύσις πρός γε οὗτος ὁ ἀρία . σαλεύω διά οὗτος ὁ πρότερος ἐπιχείρημα , ὅτι οὖον μόνος ὁ ἁφή περί πλείων ἀντίθεσις ἔχω , ἀλλά καί ὁ λοιπός . προεῖπον δέ ἤδη ὅτι ὁ τραχύς καί λεῖος ἐπί φωνή καί λευκός καί μέλας κατά ἀναλογία λέγω , καί ὅτι ὁ μέγας καί ὁ μικρός ὁ ἐν ψόφος οὐ εἰμί ὁ αὐτός ὁ ἐπί ὁ μέγεθος , ὡς λέγω μέγας γραμμή ἢ μέγας σῶμα . ἐπί δέ χρῶμα μέγας μέν καί μικρός οὖον λέγω , τραχύς μέντοι καί λεῖος , καί σφοδρός καί ἀμυδρός . ὁμοίως οὐδέ ὀσμή μέγας καί μικρός λέγω , ἀλλά γλυκύς καί πικρός , καί δριμύς καί βαρύς . δῆλος οὖν ὅτι καί ἐνταῦθα οὖον κατά ἀναλογία ὁ μέγας καί ὁ μικρός λέγω , ἀλλά ἐπί μόνος ὁ ψόφος , διότι ὁ μέγας καί ὁ μικρός ὁ συνεχής ποσός εἰμί , καί ὁ μακρός καί ὁ βραχύς . ὥσπερ ἐν μακρός καί βραχύς ψόφος λέγω ὁ ἐν πλείων ἢ μικρός παράτασις χρόνος γίγνομαι , διότι ὁ χρόνος συνεχής ποσός , οὕτως ἐπεί ἐν κινέω ἀήρ ὁ ψόφος , ὁ δέ κίνησις πάλιν συνεχής ποσός , ὁ ἐν μέγας ἢ μικρός κινέω γίγνομαι ψόφος ἢ μικρός ἢ μέγας λέγω . ἐπεί οὖν ὁ μέν ψόφος πάντως μετά κίνησις , λέγω δή ὁ κατά τόπος , οὗτος δέ ὁ ποσός , οὐδείς δέ ὁ ἄλλος δήω ὁ κτάομαι τόπος κίνησις ὑπόκειμαι , εἰκότως οὖον σῴζω ἐπί ἐκεῖνος ὁ ὁ μέγας καί μικρός ἀναλογία . p . 422b32 ἀλλά τίς ὁ εἷς ὁ ὑπόκειμαι , ὥσπερ ἀκοή ψόφος , οὗτος ὁ ἁφή , οὐ εἰμί ἔνδηλος . ὁ δύο ἐπιχείρημα ὅτι οὖον εἷς ὁ αἴσθησις . πᾶς γάρ αἴσθησις περί εἷς τίς γένος ἔχω , ὄψις χρῶμα , ἀκοή ψόφος , γεῦσις χυμός , ὄσφρησις ὀσμή · ὁ μέντοι ὁ ἁφή ὑποπίπτω οὐ ἔχω εἷς κοινός γένος . δοκέω δέ εἄν μηδέ ὁ ὄψις περί εἷς τίς γένος καταγίγνομαι , εἰμί γε αὐτός προεῖπον ὅτι ὁρατός εἰμί χρῶμα τε καί ὅς λόγος μέν εἰμί εἶπον , ἀνώνυμος δέ τυγχάνω εἰμί . λέγω δέ ὅτι καί οὗτος ὑπό ὁ χρῶμα ἀνακτέον · εἰμί γάρ ὁ ὅλος οὗτος λαμπρός χρῶμα . p . 422b34 πότερος δέ εἰμί ὁ αἰσθητήριον ἐντός ἢ οὖον , ἀλλά εὐθύς ὁ σάρξ , οὐδείς δοκέω σημεῖον εἰμί ὁ γίγνομαι ὁ αἴσθησις ἅμα θιγγάνω . | ὅς παρά ἐγώ ἐν ὁ προθεωρία εἴρω ὑποθετικός συλλογισμός οὐ εἰμί ἄντικρυς ἐν ὁ ῥητός εὑρίσκω , ἀλλά ἐκ ὅς ὁ τε πρόσληψις αὐτός καί ὁ συνάπτω ἀνασκευάζω , δύναμις καί ὁ συλλογισμός ἐν οὗτος ἐν-περιέχω . τίς δέ εἰμί ὁ συλλογισμός ; εἰμί ὁ αἰσθητήριον ὁ ἁφή εἷς , οὗτος δέ εἰμί ὁ σάρξ , ἀνάγκη καί ὁ αἴσθησις εἷς εἰμί · ἀλλά μήv εἷς ὁ αἰσθητήριον ὁ σάρξ · καί ὁ ἁφή ἄρα εἷς αἴσθησις . ἀνασκευάζω οὖν ὅτι ὅστε εἰμί ὁ αἰσθητήριον εἷς εἰμί , εἷς ἀνάγκη εἰμί ὁ αἴσθησις , ὥσπερ ἔχω ἐπί ὁ γλῶσσα εἷς γάρ εἰμί αἰσθητήριον δύο αἴσθησις , ἁφή τε καί γεῦσις ) καί ὅτι ὅλως ὁ σάρξ οὐ εἰμί αἰσθητήριον . ἀλλά ἐγώ μήν ἐν ὁ προθεωρία πρότερος ἐκτίθημι ὅς ὁ ἀνασκευή , δύο δέ ὁ ὁ πρόσληψις , ἵνα συνεχής ποιέω ὁ λόγος ὁ κατασκευάζω ὅτι ὁ σάρξ οὐ εἰμί αἰσθητήριον , ἀλλά μεταξύ . αὐτός μέντοι οὖον οὗτος χράομαι ὁ τάξις · ἀλλά ἐπεί , ὡς εἶπον , ὁ τε δύο ὁ πρόβλημα καί ὁ ἀνασκευή ὁ πρόσληψις ὁ ὑποθετικός συλλογισμός εἷς εἰμί καί ὁ αὐτός , λέγω δή ὅτι ὁ σάρξ οὐ εἰμί αἰσθητήριον , πρότερος ὁ δύο ὁ ἐπιχείρημα , διά ὅς δείκνυμι μή εἰμί ὁ σάρξ αἰσθητήριον , τίθημι , εἶτα ἐφεξῆς ὁ συνάπτω ὁ συλλογισμός διελέγχω καί ὁ πρόσληψις ἐν οὗτος ὁ ὁ δύο πρόβλημα κατασκευή . δύναμις δέ δήπου καί ὁ εἴρω παρά ἐγώ ὑποθετικός συλλογισμός τίθημι · μή κεῖμαι γάρ αὐτόθεν ὁ συλλογισμός παρά ὁ Ἀριστοτέλης , ἐκ ὁ εἴρω συλλογίζομαι ὁ ἐξηγητής ὡς τοιοῦτος εἰμί τις συλλογισμός διελέγχω . πότερος δέ εἰμί ὁ αἰσθητήριον ἐντός ἢ οὖον , ἀλλά εὐθύς ὁ σάρξ , οὐδείς δοκέω σημεῖον ὁ γίγνομαι ὁ αἴσθησις ἅμα θιγγάνω . ὁ τρεῖς ἐπιχείρημα , διά ὅς δείκνυμι ὅτι οὐ εἰμί ὁ σάρξ αἰσθητήριον , ὁ εἷς διά οὗτος τίθημι , οὗτος δέ εἰμί ὁ διελέγχω ὁ ἐπιχείρημα διά ὅς δοκέω δείκνυμι αἰσθητήριον εἰμί ὁ σάρξ , λέγω δή ὁ ὁ άχρονος ἀντίληψις . οὗτος οὖν , φημί , οὐ ἱκανός σημεῖον εἰς ὁ εἰμί ὁ σάρξ αἰσθητήριον , ὁπότε κἀν διά ὑμήν ὁ ἁπτός θιγγάνω , ἄχρονος αὐτός ἀντιλαμβάνω , καίτοι οὐ εἰμί ὁ ὑμήν ἐκεῖνος αἰσθητήριον , μεταξύ δέ εἰμί ὁ τε σάρξ καί ὁ αἰσθητής . τίς οὖν κωλύω καί ὁ σάρξ τοιοῦτος τίς εἰμί . p . 423a6 Διὸ ὁ τοιοῦτος μόριον ὁ σῶμα ἔοικα οὕτως ἔχω ὥσπερ εἰμί κύκλος ἐγώ περιφύομαι ὁ ἀήρ , καί ὁ ἑξῆς . ὁ δύο λόγος κατασκευάζω ὁ σάρξ αἰσθητήριον ἐκ ὁ μηδείς φαίνω ἄλλος τίς παρά οὗτος , διά ὅς ὁ ἁπτός ἀντιλαμβάνω . οὗτος οὖν διελέγχω ὅτι ἔοικα οὗτος εἰμί ὁ σάρξ , οἷος ἄν συμβαίνω , εἰμί ὁ ἀήρ ἡμεῖς περιφύομαι κύκλος καί συμφυής γίγνομαι ἐγώ οἷος παχύνω . ὥσπερ οὖν εἰμί οὗτος συμβαίνω , διά ὁ καλύπτω ὁ αἰσθητήριον , διά εἷς δέ καί ὁ αὐτός ἀήρ καί ἀκούω καί ὁράω καί ὀσφραίνομαι , δοκέω εἷς εἰμί ὁ αἰσθητήριον πᾶς ὁ εἴρω , ὁρατής , ἀκουστής , ὀσφραντός , ὁ συμφύω ἐγώ ἀήρ , καί μηδέ εἰμί ὅλως ἄλλος τίς αἰσθητήριον παρά αὐτός μηδέ γάρ φαίνω ἐγώ ἕτερος τίς ) , ὅσπερ νῦν διελέγχω διά ὁ διακρίνω σαφῶς ὁ αἰσθητήριον , οὗτος νῦν οἰητέον ἐπί ὁ σάρξ συμβαίνω περιφύω ἐγώ καί κρύπτω ὁ ἁπτικός αἰσθητήριον . ὥστε οὖον παρά ὁ μή φαίνω ἕτερος τίς παρά ὁ σάρξ , διά ὅς ὁ ἁπτός ἀντιλαμβάνω , ἤδη οὗτος ἱκανός εἰς ἔλεγχος νομιστέος ὁ εἰμί ὁ σάρξ αἰσθητήριον . δύναμαι δέ οὗτος ὁ ἐπιχείρημα καί ὁ συνάπτω ὁ συλλογισμός ἔλεγχος εἰμί . ἐφεξῆς γοῦν οὗτος καί ὁ εἴρω παρά ἐγώ ὁ συνάπτω ἔλεγχος τίθημι ὁ Ἀριστοτέλης καί συνεχής ποιέω ὁ νῦν ἐπιχείρημα καί ἀρτάω αὐτός . ἵνα δέ οὗτος δείκνυμι , λέγω δή ὅτι καί διά ὁ πρόκειμαι ῥῆσις ὁ συνάπτω ὁ συλλογισμός διελέγχω , ἄνωθεν ὁ λέξις ὁ πρόκειμαι καί ἐκτίθημι καί ἐξηγέομαι . διό ὁ τοιοῦτος μόριον ὁ σῶμα ἔοικα οὕτως ἔχω , ὥσπερ εἰμί κύκλος ἐγώ περιφύομαι ὁ ἀήρ · δοκέω εἄν ἢ ] εἷς τις αἰσθάνομαι καί ψόφος καί χρῶμα καί ὀσμή , καί εἷς τις αἴσθησις εἰμί ὄψις , ἀκοή , ὄσφρησις . δείκνυμι μή εἰμί ὁ σάρξ αἰσθητήριον διά ὅς ὁ ὑπόνοια διά ὅς δοκέω ἵημι αἰσθητήριον ἐλέγχω , ὁ ἄχρονος λέγω ὁ ἀντίληψις , καταλιμπάνω δέ ὁ οὗτος μέν εἰμί ὁ μεταξύ σῶμα συμφυής , ἔνδοθεν δέ εἰμί ὁ ἁπτικός αἰσθητήριον , οὗτος ὁ δόξα χράω ὁ συνάπτω ὁ ὑποθετικός συλλογισμός ἔλεγχος , δείκνυμι ὅτι οὐ ἀνάγκη εἷς εἰμί ὁ ἁπτικός δύναμις , ἐπεί διά εἷς καί ὁ αὐτός γίγνομαι ὁ σάρξ ὁ ὁ ἁπτός ἀντίληψις . εἰμί γάρ , φημί , ὁ περιχέω ἐγώ ἀήρ συμφυής ἐγώ γίγνομαι παχύνω , ὥστε ἀποκρύπτω ὁ αἰσθητήριον , ἐπεί διά αὐτός ὁράω καί ἀκούω καί ὀσφραίνομαι , δοκέω εἄν ἐγώ ὁ τρεῖς αἴσθησις οὗτος εἷς εἰμί , διά ὁ διά εἷς μέν ὁ ἀήρ ὁ τε ὁρατής καί ἀκουστής καί ὀσφραντός ἀντιλαμβάνω - νω , ἀποκρύπτω δέ ὁ κριτικός οὗτος αἰσθητήριον . ὥσπερ οὖν εἰμί καί διά εἷς γίγνομαι ὁ ἀντίληψις συμφυής ἐγώ εἰμί , οὖον παρά οὗτος εἷς εἄν εἰμί ὅς τε ὄψις καί ὁ ἀκοή καί ὁ ὄφρησις ἀλλά πλείων , διά ὁ πλείων καί ὁ αἰσθητός εἰμί , χρῶμα , ψόφος καί ὀσμή , οὕτως οὐδέ ἐπεί ὁ σάρξ ἐγώ προσφύω εἷς εἰμί , διά ὅς πᾶς ὁ ἁπτός ἐναντίωσις πλείων εἰμί ἀντιλαμβάνω , εἷς ὅς εἰμί ὁ ἁπτικός αἴσθησις ἀλλά πολύς διά ὁ ὁ αἰσθητής ἑτερότης . ἐπί μέν γάρ ὁ ἄλλος αἴσθησις ὁ χωρίζω ἐγώ ὁ μεταξύ διά ὅς ὁ ἀντίληψις ὁ αἰσθητής , ὁ ἀήρ λέγω , διά-ὁρίζω δέ καί ὁ ὄργανον αὐτός ἀπό ἀλλήλων , φανερός εἰμί | αὐτός ὁ ἑτερότης · ἐπί δέ ὁ σάρξ διά ὁ προσφύω ἐγώ αὐτός μεταξύ εἰμί , ἄδηλος εἰμί πολύς ὁ ἁφή , τῆ μέντοι ὁ ἁπτός ἑτερότης διαγιγνώσκω ὁ ὁ αἴσθησις ὁ ἁπτικός πλῆθος . μήποτε δέ καί ὁ πρόκειμαι ἐπιχείρημα ἔτι ὁ πρόσληψις ὁ συλλογισμός εἰμί ἀνασκευαστικός ὅσπερ καί μάλα εἰμί ἀληθής · βούλομαι γάρ καί διά οὗτος δείκνυμι ὅτι οὐ , ἐπεί διά εἷς ὁ σάρξ ὁ ὁ ἁπτός ἀντίληψις , ἤδη καί ὁ ἁπτικός αἰσθητήριον εἷς . μήποτε γάρ ὁ μέν σάρξ συμφύω εἰμί μεταξύ , ἔσωθεν δέ ὁ αἰσθητήριον πλείων εἰμί , ὡς ἐπί ὁ ὑπόδειγμα . p . 423a12 ἐς ἀήρ μέν γάρ ὁ ὕδωρ ἀδύνατος συνίστημι ἔμψυχος σῶμα · δεῖ γάρ στερεός εἰμί . Ο αἴτιος εἶπον βούλομαι , τίς ἕνεκα διά ὅς μέν ὁ ἁφή γίγνομαι , προσφύω ἐγώ , ὁ σάρξ λέγω , οὐκέτι δέ καί ὁ ἀήρ καί ὁ ὕδωρ , διά ὅς ὁ εἴρω αἴσθησις ἀντιλαμβάνω , συμφύω ἐγώ , ἀλλά ἔξωθεν εἰμί . διότι γάρ , φημί , ἀδύνατος εἰμί ὁ ἔμψυχος σῶμα καί ἐν γῆ μέλλω βιοτεύω ἐκ εἷς ὁ ἁπλόος συνίστημι ἢ ὕδωρ ἢ ἀήρ δεῖ γάρ ἕκαστος ὁμοιόω μάλιστα ὁ ἔνθα διατρίβω μέλλω ) , διά οὗτος δέ ὁ ὁ εἴρω αἴσθησις ἀντίληψις , ἀήρ λέγω καί ὕδωρ , εἰκότως οὐ εἰμί ἐγώ οὗτος συμφύω . καί γάρ ὁ ὁ οὖς ἀγκατῳκοδομημένος ἀήρ οὖον συμφύω εἰμί , ἀλλά ἀχώριστος . ἐπεί δέ ὁ ἁφή διά σάρξ ἔχω ὁ ἀντίληψις , καί οὗτος εἰμί αὐτός ὁ μεταξύ , τοιοῦτος δέ καί ὁ ὁ ζῷον σῶμα στερεός καί μικτός , εἰκότως ἄρα προσφύω ἐγώ , καί διά οὗτος ὁ αἴτιος διά προσφύω ἐγώ σῶμα ὁ μεταξύ ὁ ἀντίληψις ὁ ἁφή γίγνομαι . p . 423a15 ὥστε ἀναγκαῖος ὁ σῶμα εἰμί ὁ μεταξύ ὁ ἁπτικός προσφύω , καί ὁ ἑξῆς . οὐκέτι γάρ κωλύω προσφύω ὡς ὁ ἄλλος ὁ μή δύναμαι τοιοῦτος εἰμί ὁ σῶμα ὁ ζῷον , ὡς εἰμί γε δύναμαι , ἀναγκαῖος εἰμί ἐκεῖνος προσφύω . εἰμί γάρ καί ἐκ τοιοῦτος αὐτός συνίστημι καί διά ὁ τοιοῦτος ὁ ὁ αἰσθητής ἀντίληψις , τίς κωλύω διά ὁ οἰκεῖος ὁράω καί μή δήω ὁ ἀλλότριος ; ἐπεί οὖν ὁ ὁ ἁπτός ἀντίληψις διά σάρξ , ὡς μεταξύ οὗτος , διά ὅς γίγνομαι ὁ ὁ ἁπτός ἀντίληψις · ὁ ἀναγκαῖος γάρ καί σύντομος ὁ φύσις στοχάζομαι . διά οὗτος οὖν , ἐπεί εὑρίσκω ἐν ὁ μόριον ὁ ζῷον ὁ σάρξ , διά ὅς φύω ὁ ἁπτός ἀντιληπτός εἰμί , οὗτος χράω καί οὐ δήω ἕτερος τις ἔξωθεν μεταξύ . p . 423a17 Δῆλος δέ ὅτι πλείων ὁ ἐπί ὁ γλῶσσα ἁφή · γάρ ὁ ἁπτός αἰσθάνομαι κατά ὁ αὐτός μόριον καί χυμός . ὁράω ὅπως , ὡς λέγω , καί ὁ πρό οὗτος ἔλεγχος εἰμί ὁ συνάπτω ὁ ὑποθετικός συλλογισμός , λέγω δή ὅτι οὐ ἀνάγκη , εἰμί διά εἷς τις αἰσθάνομαι , ἤδη καί ὁ αἴσθησις εἷς εἰμί . ὡς γάρ οὗτος προδείκνυμι διά ὁ προλαμβάνω ὅτι ἐνδέχομαι εἷς εἰμί ὁ ἁπτικός αἰσθητήριον ὁ σάρξ ὁ αἴσθησις πλείων εἰμί , ἐκ ὁ ὑποτίθημι οὗτος συμβαίνω περί ὁ σάρξ . ὅσπερ ἄν συμβαίνω , εἰμί συμφύω ἐγώ ὁ ἀήρ εἰμί , διά ὅς ὁράω τε καί ἀκούω καί ὀσφραίνομαι , οὕτως ἐπάγω ὁ δηλόω δέ ὅτι πλείων ὁ ἐπί ὁ γλῶσσα ἁφή . ἐπεί γάρ οὐ ἐκ αὐτός ὁ πρᾶγμα ὁ δεῖξις προέρχομαι , ἀλλά διά ὑπόθεσις συνάγω ὁ ἐνδέχομαι διά εἷς μέν γίγνομαι ὁ ὁ αἰσθητής ἀντίληψις , μή εἷς δέ ὁ αἰσθητικός δύναμις , ὅτι οὐ ἀδύνατος ὁ ὑπόθεσις , ἐπί αὐτός ὁ πρᾶγμα αὐτός ] πιστόω , λέγω δή ἐπί ὁ ἁφή ὁ ἐπί γλῶσσα . ἰδού γοῦν ὁ γλῶσσα καί γεύστης καί ἁπτός εἰμί αἰσθητήριον , ἀλλά ὅμως ἕτερος εἰμί ὁ γευστικός δύναμις ὁ ἁπτικός . οὐ ἄρα ἀληθής ὁ λόγος ὁ λέγω , εἰμί εἷς εἰμί ὁ αἰσθητήριον , ἀνάγκη καί ὁ αἴσθησις εἷς εἰμί · ὅτι γάρ ἕτερος εἰμί ὁ ἁφή παρά ὁ γεῦσις , πρόδηλος , ὅτι ἐν ὁ λοιπός σῶμα ἁφή μέν εἰμί , γεῦσις δέ οὖον , ὁ δέ γλῶσσα καί πᾶς ὁ ἁπτός ἀντιλαμβάνω καί πρός οὗτος χυμός . p . 423a21 ἀπορέω δέ ἄν τις , εἰμί πᾶς σῶμα βάθος ἔχω . ἐντεῦθεν ὁ τρίτος ἐπιχείρημα ὁ δείκνυμι ὅτι ὁ σάρξ οὐ εἰμί αἰσθητήριον ἀλλά μεταξύ . εἰμί δέ οὗτος τοιοῦτος . ἔνστασις , ὡς ἤδη εἶπον , προσφέρω ὁ αἰσθητήριον εἰμί ὁ σάρξ βούλομαι καί λύω αὐτός καί πάλιν ὁ λύσις ἔλεγχος . ὁ δέ ἔνστασις , ὅτι εἰμί ἐπί ὁ αἰσθητήριον ὁ ἄλλος διά τις μεταξύ ὁ ἀντίληψις , ὁ δέ σάρξ ὁ ἅπτω ὁ ἁπτός ἀντιλαμβάνω , ἔοικα μή εἰμί αἰσθητήριον . δείκνυμι | οὖν ὅτι οὐδέ ὁ σάρξ ἅπτω ὁ ἁπτός , ἀλλά εἰμί τίς μεταξύ . εἰμί γάρ πᾶς σῶμα , φημί , βάθος ἔχω , οὗτος δέ εἰμί ὁ τρίτος μέγεθος ἀντί ὁ ὁ τρίτος διάστασις · πρῶτος γάρ διάστασις ὁ μῆκος , δύο ὁ πλάτος , τρίτος ὁ βάθος ) , ὅς ἄρα εἰμί μεταξύ τίς σῶμα . ἀνάγκη βάθος ἀλλότριος εἰμί οὗτος μεταξύ , ὁπόσος ἄν εἰμί καί ὁπηλίκος . ὅς δέ εἰμί τίς βάθος μεταξύ ἀλλότριος , ἀδύνατος οὗτος ἅπτω ἀλλήλων . ὅσος δέ ἀλλότριος ὑγρότης ἔχω ἐπιπολή σῶμα τίς ἔχω περιχέω · ὅσος ἄρα ἐν ὕδωρ ἅπτω ἀλλήλων , ἅτε δή βρέχω εἰμί ἔχω τίς μεταξύ σῶμα καί ἀλλήλων οὐ ἅπτω . ὥσπερ δέ ὁ ἐν ὕδωρ ἅπτω ἀλλήλων , οὗτος καί ὁ ἐν ἀήρ · καί ὁ ἐν ἀήρ ἄρα ἅπτω εἰμί τις μεταξύ ἀήρ . λανθάνω δέ διά ὁ μικρότης , ἐπεί καί ὁ ἐν ὕδωρ ἅπτω ἀλλήλων λανθάνω ἄν , ὅτι εἰμί μεταξύ τίς ὕδωρ , ἀλλά οὖον διά οὗτος εἶπον ἄν μή εἰμί αὐτός τίς μεταξύ . ἀπορέω δέ ἄν τις , εἰμί πᾶς σῶμα βάθος ἔχω . ἀσύντακτος δοκέω ὁ χωρίον · εἶπον γάρ ἀπορέω δέ ἄν τις , οὐ ἐπάγω τίς ἀπορέω . εἰμί δέ ὁ ἀπορία αὐτός κατωτέρω · δεῖ γάρ ἐπισυνάπτω ὁ εἰμί διερός διερός ἅπτω · οὗτος γάρ , φημί , ἀπορέω , εἰμί ὁ διερός ἅπτω ἀλλήλων καί μή εἰμί τίς μεταξύ ἀλλότριος σῶμα . καί δείκνυμι ὅτι εἰμί ὁ ὑγρός , οὗτος δέ σῶμα . ὁ δέ ὑγρός οὐ εἰμί ἄνευ σῶμα οὐδέ ὁ διερός . ὑγρός μέν εἰμί ὁ συμφύω ἔχω ὑγρότης , ὡς ὁ ὕδωρ , διερός δέ ὁ ἀλλότριος , ὡς ὁ πηλός . ὁ δέ ὑγρός ἐν σῶμα ἔχω ὁ εἰμί . οὐκοῦν ἀνάγκη ὁ μέν ὑγρός ὕδωρ εἰμί , ὁ δέ διερός μετέχω ὕδωρ . ἐπεί οὖν ὁ ἅπτω ἀλλήλων ἐν ὕδωρ οὐ ἔχω ξηρός ὁ ἐπιφάνεια , πᾶς δέ ὑγρός μετά σῶμα , εἰμί ἄρα τίς αὐτός μεταξύ σῶμα , καί οὐ ἅπτω ἀλλήλων . οὕτως οὖν καί ὁ ἐν ἀήρ , εἰμί καί μᾶλλον λανθάνω ὁ ἀήρ ὁ ὕδωρ μεταξύ εἰμί , ὁπότε καί ὁ ἐν ὕδωρ ἅπτω λανθάνω ἄν , εἰμί εἰμί τίς μεταξύ αὐτός . λανθάνω δέ μᾶλλον ἡμέτερος ὁ ἐν ὁ ἀήρ καί ὁ ἐν ὁ ὕδωρ ζῷον , εἰμί διερός διερός ἅπτω . καί πρός ὁ προσεχής , ὅτι ὁ ἐν ὕδωρ ζῷον καί ὁ ἐν ἀήρ λανθάνω ἐγώ , εἰμί ἅπτω ἀλλήλων , διερός εἰμί ὁ ὅς ἅπτω , τουτέστι ὁ ἐπιφάνεια · διά γάρ ὁ συνέχεια ὁ πρός ὁ ὕδωρ ἢ ὁ ἀήρ οὐ εἰμί ἔνδηλος . δείκνυμι δέ οὗτος ὅτι εἰμί ἐν ὕδωρ βρέχω ὁ δάκτυλος ἅπτω , μετά ὁ χωρίζω ἔτι σῴζω ὁ ὑγρότης . ἀλλά εἰμί καί λανθάνω ἐγώ , ἀλλά οὖν ὁ λόγος ἔλεγχος ἐκ ὁ συμβαίνω ἐπί ὁ βρέχω ἔχω ὁ σάρξ καί οὕτως ἅπτω · ὁράω γάρ μετά ὁ χωρισμός ἔτι ὑγρός εἰμί ὁ σάρξ . καί εἰμί παχυμερής εἰμί ὁ ὕδωρ ὅμως διά ὁ ὑγρότης οὐ ἐκθλίβω , ἀλλά ἐνιζάνω ὁ σάρξ , πολύς μᾶλλον ὁ ἀήρ λεπτομερής εἰμί ἀδύνατος καθάπαξ ἐκθλίβω ὑπό ὁ ἅπτω . τίς οὖν ; εἰμί οὗτος οὕτως ἔχω καί ἀληθής οὗτος ὁ λόγος , συμβαίνω μηδείς μηδείς ὁ στερεός σῶμα ἅπτω , εἰμί γε πᾶς ὁ ἅπτω ἀλλήλων ἢ ἐν ἀήρ ἅπτω ἢ ἐν ὕδωρ . συμβαίνω οὖν ὁ στερεός σῶμα μόνος ἅπτω ὁ ὑγρός , στερεός δέ στερεός μηδέποτε ἅπτω . εἰμί δέ πρός οὗτος εἶπον ὅτι ὅταν βρέχω ὁ δάκτυλος ἢ ἄλλος τίς ὁ σῶμα μόριον ἅπτω ἕτερος τις στερεός , μανός εἰμί καί μαλακός ὁ σάρξ διαδέχομαι ἐν ὁ πίλησις εἰς ὁ ἐνυπάρχω πόρος ἤτοι ὁ ἐν αὐτός κοίλωμα ὁ ὑγρός , καί εἰς ἑαυτοῦ δέ διά ὁ μανότης , καί οὗτος μετά ὁ χωρίζω συμβαίνω πάλιν φαίνω ὁ ὑγρότης . συμβαίνω οὖν ἀκριβῶς ὅλος ἅπτω ὁ σάρξ , ἀλλά ἐκεῖνος ὁ κοίλωμα ἐν ὅς συρρέω ὁ ὑγρός μή ἅπτω ἕτερος τις · μετά γοῦν ὁ διΐστημι χέω πάλιν ὁ ἐν ἐκεῖνος ὑγρός καί πληρόω ὁ ἐπιφάνεια · συμβαίνω δέ καί ἐν ἄδηλος πόρος ὠθέω ὁ ὑγρός γίγνομαι , ὅσπερ πάλιν μετά ὁ βία χέω περί ὁ ἐπιφάνεια , ἐπεί ὅς γε , ἐάν σκληρός πάνυ καί λεῖος σῶμα λαμβάνω , οἷος ὑάλινος ὁ χάλκεος στιλβόω ἀκριβῶς ἢ σιδήρεος καί οὕτως σχηματίζω , ὥστε ἐπιτίθημι ἀλλήλων ἐφαρμόζω ἀκριβῶς ὁ ἐπιφάνεια , ὡς μηδέ ὁ τυγχάνω καταλιμπάνειν μεταξύ κενός χώρα , εἶτα βρέχω οὗτος ἐπιτίθημι ἀλλήλων καί πίλησις , ὡς ἅπτω αὐτός ἀκριβῶς , εἶτα διΐστημι , οὐ ἄν οἴομαι εὑρίσκω οὐδέ ὁ τυγχάνω ἐν αὐτός ὑγρότης · οὐδέ γάρ φύω ὁ ὕδωρ ὁ στερεός ἀντιβαίνω σῶμα . εὔλογος οὖν πιλέω ἐκεῖνος ὁ ὕδωρ μή φύζω ἀντιβαίνω στερεός σῶμα μήτε δέ χώρα μηδείς μεταξύ εἰμί , μήτε φανερός μήτε ἄδηλος , ἐν ὅς δεῖ χωρέω ὁ ὕδωρ , ἐκθλίβω αὐτός καί ἐκχωρέω , καί πολύς μᾶλλον ὁ ἀήρ , εὐκίνητος τε εἰμί καί ἥκιστος ἀντιβατικός καί πᾶς σῶμα ὑποχωρέω φύω . ἄλλως τε οὐδέ ἀνάγκη πάντως ὁ ἅπτω διά τις ἅπτω μεταξύ . εἰμί γάρ ἀνάγκη ὁ ἅπτω διά τις μέσος ἅπτω ἀλλήλων , ἐπί ἤπειρος ἀνάγκη οὗτος συμβαίνω . εἰμί γάρ καί ὁ ἀήρ καί ὁ ὕδωρ ἁπτός αἰσθάνομαι γοῦν αὐτός ψυχρός ἢ θερμός εἰμί ) , ὁπηνίκα ἅπτω ὁ ὕδωρ , πότερον εἰμί τίς μεταξύ ἐγώ τε καί ὁ ἀήρ ἢ ὁ ὕδωρ , ἢ οὐ εἰμί ; εἰμί μέν οὖν μή εἰμί * * * πάλιν περί ἐκεῖνος ὁ αὐτός λόγος , εἴτε εἰμί τίς μεταξύ αὐτός τε καί ἐγώ εἴτε μή , καί οὗτος ἐπί ἤπειρος . οὐ ἄρα ἀνάγκη ὁ ἅπτω διά τις μέσος ἅπτω ἀλλήλων . ὅλως δέ ὁ κύριος ἅπτω ἀνάγκη μή ἔχω τίς μεταξύ , ἐπεί οὐδέ ἄν ἅπτω λέγω ἀλλήλων , εἰμί γε ἅπτω οὗτος λέγω , ὡς αὐτός ἐν ὁ E ὁ φυσικός ὁρίζω , ὅς ἅμα ὁ ἔσχατος , ἅμα δέ οὐ εἰμί ὅς εἰμί τίς μεταξύ ὁ διείργω . ὅτι δέ οὐ ἀνάγκη ὁ ἐν ὁ ἀήρ ἅπτω μεταξύ τίς ἔχω ἀήρ , μανθάνω ἄν καί ἐντεῦθεν · ὁ γάρ μαλακός ὁ σῶμα , οἷος σάρξ ἤ τίς τοιοῦτος , εἰμί τις βίαιος ὁ δάκτυλος ὠθέω , εἴκω ὡς ἐξίστημι ὁ οἰκεῖος θέσις · καί τίς λέγω ὁ μαλακός ; ἐνδέχομαι βρέχω ἔχω ὁ χείρ ὠθέω λίθος ἧ τίς τοιοῦτος . εἰμί γοῦν μή ἀμέσως θιγγάνω ὁ | χείρ οὕτως ὠθέω , ἀλλά διά ὁ μεταξύ σῶμα , λέγω δή ὁ ὑγρός , συμβαίνω οὕτως διά αὐτός ὠθέω ὥσπερ διά ὁ βακτηρία ὁ θύρα . πῶς οὖν οὐ ἄτοπος στερεός σῶμα ὑπό ῥυτόν καί πᾶς εἴκω λέγω ὠθέω ; ἴσως τις εἴρω ὅτι οὕτως ὠθέω διά μέσος ὁ ὑγρότης ὁ ἐν ὁ χείρ , ὥσπερ κἀν εἰμί ὑμήν τις περιτείνω ὁ χείρ ἢ ἱμάτιον οὕτως ὠθέω . καί τίς λέγω ; αὐτός ὁ σάρξ μαλακός εἰμί , ἀλλά ὅμως διά ὁ μή αὐτός κατά ἑαυτοῦ ὠθέω , ἀλλά μετά ὁ ὀστέον διά μέσος αὐτός ὠθέω , καί ὁ σκληρός ὠθέω δύναμαι . λέγω ἐν πρός οὗτος ὅτι ὁ μέν σάρξ συνεχής τε εἰμί ἑαυτοῦ καί οὖον σκεδαστής , ἔτι δέ καί συμφύω ὁ ὀστέον οὖον διαρρέω οὐδέ διαπίπτω ἐν ὁ ὠθέω , εἰμί καί φαίνω ὁ εἰμί καί αὐτός εἴκω παρά ἑκάτερος διό κἀν εἰμί πολύς βία τις χράω , ῥήγνυμι , οὖον μείς γε ὁμοίως , ὁ καί αὐτός μή σκεδαστός εἰμί καί ὁ περιτείνω καί οἷος συμφύω ὁ αὐτός ὁ σάρξ ὑπομένω ) · ὁ δέ ὕδωρ καί ὁ ἀήρ σκεδαστής εἰμί καί εὔθρυπτος καί ἐπί ὁ τυγχάνω βία ὑποχωρέω καί ἀντιπεριίστημι ὁ ὠθέω . μανθάνω δέ εἄν ἐντεῦθεν · ὁ κενός ἀμφορεύς δῆλος δήπου ὡς ἀήρ εἰμί πλήρης · ὅταν οὖν οὗτος ὕδωρ πληρόω , πᾶς ὁ ἀήρ ὑπεξίσταμαι , ὡς μηδέ ὁ βραχύς αὐτός καταλείπω . ἀμελέω γοῦν εἰμί τίς λείπω , διά ὁ μή φύω ὑφίστημι ὁ ὕδωρ πομφόλυξ ποιέω ἐν ὁ ὕδωρ καί οὗτος ῥήγνυμι προσχωρέω ὁ οἰκεῖος ὁλότης . εἰμί τοίνυν ὁ οὕτως μαλακός καί ῥυτόν ὕδωρ καί σχεδόν ὅμοιος οὖον φύω ὑπό ἵστημι οὐδέ ὁ πίλησις αὐτός ὑπομένω , πόσος μᾶλλον στερεός τίνω καί ἀντίτυπος σῶμα ἀντιβαίνω ἀλλήλων μεταξύ ἀπολείπω οὐ δύναμαι ὁ μηδέ κώνωψ ὁρμή ὑπομένω , ἀλλά ἅπαξ ὑποχωρέω ; ὥστε ἀδύνατος μεταξύ ὁ ἅπτω ἀπολείπω ὕδωρ τίς ἢ ἀήρ , εἰμί μή τις ἄγω μεταξύ χώρα ἀφανής ὁ φανερός , κατά ὅς οὐ ἐφαρμόζω ἀλλήλων ὁ ἅπτω · οὐδέ γάρ οὕτως εἰμί ὁ σῶμα διαπλάσσω ὁ ἐπιφάνεια , ὡς ἀκριβῶς ὅλος ὅλος ἐφαρμόζω . ὥστε ἐν ὁ διάλειμμα ὁ ὑγρότης απομένω , ὅστις μετά ὁ διΐστημι ἀλλήλων ὁ ἅπτω χέω πάλιν πληρόω ὁ ἐπιφάνεια , καί μάλιστα εἰμί μαλακός εἰμί ὁ ἅπτω καί ὠθέω , ἢ ἄμφω ἢ ἕτερος . πιλέω γάρ ὁ σάρξ , ὅς μᾶλλον πιλέω δύναμαι , ἐν ὁ κοιλότης συρρέω ὁ ὑγρότης · ἐπειδάν οὖν διΐστημι ἅπτω , ἐπανέρχομαι ὁ σάρξ εἰς ὁ οἰκεῖος θέσις , καί οὕτως ἐν εἷς ἐπίπεδος γίγνομαι ὁ ὑγρότης περιχέω καί εἰς ὁ λοιπάς μόριον · p . 423b1 πότερος οὖν πᾶς ὁμοίως εἰμί ὁ αἴσθησις ἢ ἄλλος ἄλλως ; δείκνυμι ὅτι οὔτε ἐν ὕδωρ οὔτε ἐν ἀήρ ἅπτω ἀλλήλων ὁ ἐν οὗτος ἅπτω δοκέω , διά ὁ εἰμί μεταξύ οὗτος ἢ ἀήρ ἢ ὕδωρ , ὥσπερ λῆμμα οὗτος χράω μέτειμι ἐπί ὁ πρόκειμαι . οὗτος δέ εἰμί ὁ δείκνυμι ὅτι καί ἐπί ὁ ἁφή σῴζω ὁ αὐτός ἀναλογία ὁ ἄλλος αἴσθησις , λέγω δή ὁ διά ὁ μεταξύ καί ἐπί ὁ ἁφή γίγνομαι ὁ ἀντίληψις . οὗτος γάρ δοκέω δείκνυμι μή εἰμί ὁ σάρξ αἰσθητήριον , διά ὁ μή σῴζω ὁ αὐτός ἀναλογία , ὅστις εἰμί καί ἐπί ὁ ἄλλος αἴσθησις . οὐ εἰμί οὖν , φημί , διάφορος ὁ ὁ αἰσθητήριον ἀντίληψις , ὥσπερ νῦν δοκέω . δοκέω γάρ γεῦσις μέν καί ἁφή αὐτός ὁ αἰσθητήριον ἅπτω ὁ αἰσθητής οὕτως αὐτός ἀντιλαμβάνω , ὁ δέ λοιπός οὐ οὕτως , πόρρωθεν δέ εἰμί ἀλλήλων ὁ τε αἰσθητής καί ὁ αἰσθητήριον , οὗτος διά ὁ μεταξύ ἀντιλαμβάνω . οὗτος οὖν , φημί , οὐ εἰμί ἀληθής , ἀλλά καί ἐπί ὁ ἁφή εἰμί τίς μεταξύ ὥσπερ καί ἐπί ὁ ἄλλος . ἀλλά ἐπί μέν ἀκοή καί ὄψις καί ὄσφρησις πολύς ὁ μεταξύ διό ἐπίδηλος εἰμί καί οὖον λανθάνω ) , ἐπί δέ γεῦσις καί ἁφή ὀλίγος , διό καί λανθάνω . εἰμί γάρ οὕτως ἔχω ὁ ἐν ὁ ἀήρ ἅπτω ὥσπερ καί ὁ ἐν ὁ ὕδωρ , ἐκεῖνος δέ ὑγρός εἰμί ὁ ἄκρος οὕτως ἅπτω , καί ὁ ἐν ὁ ἀήρ ἄρα οὐ ἀμέσως ἅπτω ἀλλήλων . ἀλλά ἐπεί ὀλίγος ὁ ἐναπολαμβάνω μεταξύ ἀήρ , εἰκότως λανθάνω καί οὐδέ εἰμί δοκέω . καί οὖον θαυμαστός γε , εἰμί λανθάνω , ὁπότε κἀν εἰμί ὑμήν ἐγώ περιτείνω ἅπτω , δοκέω εἄν ἀμέσως ἅπτω , λανθάνω ἐκεῖνος ὁ μικρότης καί οὐ εἰμί ἐνδηλόω ὅτι διείργω διά ἑαυτοῦ μέσος ὁ ἅπτω . οὕτως οὖν καί νῦν λανθάνω ἐγώ διά ὁ μικρότης διείργω ὁ ἀήρ καί μή ἐάω ἀμέσως ἅπτω ὁ ἁπτός . ἀλλά εἰμί καί λανθάνω ὁ αἴσθησις , ἀλλά ὁ λόγος ἔλεγχος ἐκ ὁ συμβαίνω | ἐπί ὁ ἐν ὕδωρ ἅπτω καί βρέχω ἔχω ὁ σάρξ . p . 423b12 ἀλλά διαφέρω ὁ ἁπτός ὁ ὁρατής καί ψοφητικός , καί ὁ ἑξῆς . εἶπον ὅτι κοινός ἐπί πᾶς ὁ αἴσθησις ὁ διά τις μεταξύ γίγνομαι ὁ ἀντίληψις , λέγω νῦν πῇ διαφέρω γεῦσις τε καί ἁφή ὁ λοιπός . ὁ μέν γάρ ἄλλος , φημί , αἴσθησις οὐ ὑπό αὐτός πρῶτος πάσχω ὁ αἰσθητής , ἀλλά ὁ μεταξύ πρῶτος πάσχω ὑπό ὁ n 5v αἰσθητής οὗτος ὁ αἰσθητήριον ὑπό ὁ μεταξύ πάσχω · καί γάρ ὁ χράω - μάτη κινητικός λέγω εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια διαφανής καί ὁ ψόφος κινητικός ὁ διηχής , ὁμοίως καί ὁ ὀσμή ὁ δίοσμος · ἐπί δέ ὁ ἁφή καί ὁ γεῦσις οὖον ὁ μεταξύ πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής πρῶτος οὗτος διαδίδωμι εἰς ἐγώ διά ὁ μεταξύ ὁ πάθος αὐτός ποιέω εἰς ἐγώ , ἀλλά ἅμα σύν ὁ μεταξύ πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής · ὁ γάρ ἁπτός ἅμα καί ὁ μεταξύ καί ὁ αἰσθητήριον διατίθημι . ἐναργής δέ χράομαι εἰς πίστις οὗτος παράδειγμα · ὁ γάρ ὑπό δόρυ ἢ λίθος ὁ τις τοιοῦτος διά ἀσπίς πλήσσω ἅμα ὁ ἀσπίς καί αὐτός ὑπό ὁ δόρυ ἢ ὁ λίθος τιτρώσκω , ἀλλά οὐ ὑπό μέν ὁ ἀσπίς αὐτός , ὁ δέ ἀσπίς ὑπό ὁ δόρυ , ἀλλά μετά οὗτος καί αὐτός · οὗτος γάρ ὁ ἅμα δηλωτικός . ὥσπερ γάρ ὁ ὑγρός ὁ χυμός δέχομαι αὐτός αἰσθητός γίγνομαι ὁ δέχομαι ὁ χυμός ἐν ἑαυτοῦ , διό οὖον διά αὐτός αἰσθάνομαι ὁ χυμός , ἀλλά σύν αὐτός πάσχω ὑπό ὁ χυμός , οὕτως καί ὁ ἁπτός ὁ διά ὁ μεταξύ αἴσθησις γίγνομαι αὐτός πάσχω ὁμοίως ὁ αἰσθητήριον . οὐ οὕτως δέ καί ὁ ὄψις ἀντιλαμβάνω ὁ χρῶμα , ὁ χρώζω ὁ ἀήρ , ἀλλά διά οὗτος μέσος . ἀλλά διαφέρω ὁ ἁπτός ὁ ὁρατής καί ψοφητικός , καί ὁ ἑξῆς . ἐπεί δείκνυμι ὁ λόγος ὁ ὁ σάρξ αἰσθητήριον ἵημι βούλομαι , ἐλέγχω δέ ὁ μή σῴζω ἐπί ὁ ἁφή ὁ ὁμοιότης ὁ πρός ὁ ἄλλος αἴσθησις , ὅτι εἰμί καί ἐπί ὁ ἁφή ὁ μεταξύ , ὥσπερ καί ἐπί ὁ ἄλλος . καί οὐ ἀμέσως ὁ σάρξ ὁ ἁπτός προσπελάζω , οὗτος δέ πάλιν ἀντιπίπτω ὁ λόγος ὁ μή σῴζω μηκέτι ὁ ἁφή ἰδιότης καί σημασία οὖον γάρ ἅπτω ἀλλήλων ὁ διά τις μεταξύ εἰμί διείργω · οὗτος γοῦν καί ἁφή καλέω , ὁ ὁ μέν ἰλλάς μή ἀμέσως ὑπό ὁ αἰσθητής πάσχω , ἀλλά ὑπό μέν ὁ αἰσθητής ὁ μεταξύ , ὑπό δέ οὗτος ὁ αἴσθησις , ὁ δέ ἁφή ὑπό αὐτός ὁ ἁπτός ἀμέσως πάσχω ) οὗτος οὖν ὁ ἀντιπίπτω ὥσπερ ἐπιλύω οὗτος ἐπάγω , ὅτι εἰμί καί εἰμί ὁ μεταξύ καί ἐπί ὁ ἁφή , ὥσπερ καί ἐπί ὁ ἄλλος , ἀλλά οὖν οὐ ἀπόλλυμι διά οὗτος ὁ ὁ αἴσθησις ὁ ἁπτικός ἴδιος . πάσχω γάρ ὁ αἴσθησις οὐ ὑπό ὁ μεταξύ , ὥσπερ ὁ ἄλλος , ἀλλά ὑπό αὐτός ὁ αἰσθητής σύν ὁ μεταξύ · ὥστε καί ὁ ὁμοιότης ὁ πρός ὁ ἄλλος αἰσθητός σῴζω καί ἐπί ὁ ἁφή , ὁ εἰμί καί ἐπί οὗτος ὁ μεταξύ , καί ὁ ἴδιος ὁ ἁφή οὐ ἀπόλλυμι . αὐτός γάρ ὁ μεταξύ ποιόω καί ὕλη γίγνομαι ὁ θερμός ἢ ψυχρός ἢ ὑγρός ἢ ξηρός , καί σύν αὐτός ὁ αἰσθητήριον , ὅσπερ ἐπί ὁ ἄλλος οὐ γίγνομαι · μόνος γάρ ὁ ἐνέργεια ὁ αἰσθητής δέχομαι ὁ αἴσθησις . ἰστέον δέ ὅτι οὐδέ ὁ ἁπτικός αἰσθητήριον ὑπό πᾶς αἴσθησις ποιόω · οὐδέ γάρ ὅταν ἀντιλαμβάνω βαρύς καί κοῦφος , γλίσχρος καί κραῦρος , τραχύς καί λεῖος , τοιοῦτος γίγνομαι ὁ σάρξ , ἀλλά μόνος γνωστικός ὁ εἶδος αὐτός δέχομαι . ἐπεί δέ , ὡς πολλάκις εἴρω , πᾶς σῶμα ἐκ ὁ σύγκρασις ὁ ὑγρός καί ξηρός , θερμός τε καί ψυχρός συνίστημι , διά οὗτος καί ὁπηνίκα πάσχω ὑπό οὗτος , ὡς μέν αἴσθησις ἀντιλαμβάνω αὐτός καί γιγνώσκω αὐτός , ὡς μέντοι φυσικός σῶμα πάσχω ὑλικός ὑπό αὐτός . καί ἐντεῦθεν δέ εἰμί συλλογίζομαι ὅτι οὗτος μόνος δύο ἀντίθεσις εἰμί , ἐκ ὅς συνίστημι πᾶς σῶμα φυσικός , ὅτι μόνος ποιέω ὁ πάσχω ὑπό αὐτός αἰσθητήριον καί οὐσιωδῶς ἐν αὐτός ἐγγίγνομαι , βαρύτης δέ καί κουφότης , καίτοι πᾶς σῶμα παρακολουθέω πᾶς γάρ γενητός σῶμα ἢ βαρύς εἰμί ἢ κοῦφος ) , ὅμως ὁπηνίκα δράω εἰς ὁ ἁφή , οὖον μεταβάλλω ὁ σάρξ εἰς ὁ ἑαυτοῦ ἰδιότης ὥσπερ θερμότης καί ὑγρότης καί ψῦξις καί ξηρότης . p . 423b17 ὅλος δέ ἔοικα ὁ σάρξ καί ὁ γλῶσσα , ὡς ὁ ἀήρ καί ὁ ὕδωρ πρός ὁ ὄψις καί ὁ ἀκοή καί ὁ ὄσφρησις ἔχω , οὕτως ἔχω πρός ὁ αἰσθητήριον ὥσπερ ἐκεῖνος ἕκαστος . ἀπορέω μήποτε καί ἐπί ὁ ἁφή καί ἐπί ὁ γεῦσις εἰμί τίς ὁ μεταξύ ὁ τε σάρξ καί ὁ ἁπτός ὥσπερ καί ἐπί ὁ ἄλλος αἴσθησις , ὡς ἐκ οὗτος ὁ αὐτός ἀναλογία φυλάσσω καί ἐπί ὁ ἁφή , ὥστε εἰμί ὁ σάρξ αἰσθητήριον , ἐντεῦθεν δέ πάλιν εἰς ὁ ἐναντίος ἐπιχειρέω ὅτι οὐ εἰμί αἰσθητήριον οὔτε ὁ σάρξ οὔτε ὁ γλῶσσα . κατασκευάζω δέ οὗτος , ὥσπερ ἤδη εἶπον , ἐκ ὁ ἀναλογία ὁ πρός ὁ ἄλλος αἰσθητήριον . συλλογίζομαι δέ οὗτος ἐν δύο σχῆμα οὕτως · ἐπί ὁ αἰσθητήριον ἐπιτίθημι ὁ αἰσθητός οὖον ποιέω αἴσθησις , ἐπί δέ ὁ σάρξ καί ὁ γλῶσσα ἐπιτίθημι ποιέω αἴσθησις · οὐ ἄρα ὁ σάρξ καί ὁ γλῶσσα αἰσθητήριον . καίτοι ἐπιτίθημι ὁ λευκός σῶμα ἐπί ὄμμα ἀνάγκη πάντως εἰμί τίς μεταξύ , οἷος εἰμί καί ἐπί ὁ ἁφή , ἀλλά ὅμως οὐ ἀντιλαμβάνω , διότι δεῖ τοσόσδε μεταξύ . εἰμί τοίνυν δεῖ ὁ αὐτός ἀναλογία ἐπί πᾶς ὁ αἴσθησις φυλάσσω , ἐπί δέ ὁ ἄλλος ἐπιτίθημι ὁ αἰσθητήριον ὁ αἰσθητής οὖον γίγνομαι αὐτός ἀντίληψις , ἐπί δέ ὁ σάρξ ἐπιτίθημι ὁ κωδᾶς γίγνομαι , ἔοικα μή εἰμί αἰσθητήριον ἀλλά μεταξύ . οὐκοῦν εἰμί δεῖ εἰμί τίς αἰσθητήριον ὁ τε ἁφή καί ὁ γεῦσις , ὥσπερ ἐπί ὁ ἄλλος ὀφθαλμός , ἀκοή , ὄσφρησις εἰμί γάρ ὁ μέν ἀκουστικός δύναμις αἰσθητήριον ὁ μῆνιγξ , ὁ δέ ὀσφραντικός ὁ μαστοειδής ἀπόφυσις ὁ ἐγκέφαλος ) , ἀνάγκη ἄρα ἐντός εἰμί ὁ σάρξ ὁ γευστικός καί ἁπτικός αἰσθητήριον . ὁ γάρ πνεῦμα κοινός εἰμί πᾶς αἰσθητήριον · καί γάρ ὁ κοινός αἴσθησις ἐν οὗτος . μέχρι μέν οὖν ὁ ἐνταῦθα ἐπί ἑκάτερος προέρχομαι ὁ ἐπιχείρησις ὁ Ἀριστοτέλης . ὡς δέ ἤδη εἶπον , ὁ ὅλος αὐτός διάνοια ἐκλέγω τις ἐκ ὁ εἴρω εἴρω ὅτι καί μεταξύ καί αἰσθητήριον βούλομαι εἰμί ὁ σάρξ διά ὁ εἴρω λόγος . οὐ ἀνάγκη δέ πάντως ὁ αὐτός ἀναλογία ἐπί πᾶς ὁ αἴσθησις ἀπαιτέω , ἐπεί εἰμί μεταξύ ὁ σάρξ , ἐσθίω ὁ ἀνάλογος φυλάσσω ἐπί πᾶς ὁ αἴσθησις , καί ὥσπερ ὁ ἄλλος ὁ μεταξύ διά ὅς ὁ αἴσθησις οὐ αἰσθάνομαι , οὕτως ἐνδέω μηδέ ὁ σάρξ αἰσθάνομαι , εἰμί διά οὗτος μέσος ὁ ἁφή γίγνομαι . οὐ ἄρα δεῖ ὁ αὐτός ἀναλογία ἐπί πᾶς φυλάσσω . p . 423b26 ἁπτός μέν οὖν εἰμί ὁ διαφορά ὁ σῶμα , ὅς σῶμα . ἀπορέω περί ὁ ἁφή ἀναλαμβάνω ὁ λόγος καί ζητέω τίς ποτός εἰμί ὁ ἁπτός , καί οὗτος ὁ εἶδος απαριθμώ , ὥσπερ καί ἐπί ὁ ἄλλος ποιέω . λέγω δέ οὖν ὅτι ἁπτός εἰμί ὁ διαφορά ὁ σῶμα , ὅς σῶμα , διαφορά δηλονότι ὁ συστατικός . ζητέω δέ καί ἐν ὁ περι γένεσις καί φθορά οὗτος γάρ φημί ὁ περί ὁ στοιχεῖον ) , τίς εἄν ἄγω κοινῶς πᾶς σῶμα ὁ συστατικός ποιότης , καί εἶπον ὅτι οὔτε ὁ χρῶμα οὔτε ὁ χυμός ἵημι ὁ τοιοῦτος οὐδείς , διότι ζητέω ὁ κοινός ἀρχή , οὗτος δέ οὐ ἐπί πᾶς διήκω . εἰμί γάρ καί ἀχρωμάτιστος σῶμα , ὡς ὁ ἀήρ , καί ἄχυμος , ὡς αὐτός τε οὗτος καί ἕτερος πλείων , κατά δέ ὁ ἰατρός καί ὁ ὕδωρ . κοινός δέ ἀρχή ὁ σῶμα ὁ ἁπτός ποιότης , διότι πᾶς σῶμα εὐθύς καί ἁπτός εἰμί . ἀλλά ὁ ἁπτός ἀπαριθμέω πλείων ἀντίθεσις πᾶς ἀνάγω ὑπό ὁ ὁ θερμός καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός , καί δείκνυμι οὗτος κοινός εἰμί ὁ σῶμα ἀρχή , κατά ὅς καί ὁ στοιχεῖον εἰδοποιέω . προστίθημι δέ καί ὁ ὅς σῶμα εἰκότως . οὖον γάρ ὅς σῶμα εἰμί ὁ χρώζω χρῴζω · εἰμί γάρ οὗτος , πᾶς σῶμα ἐσθίω χρῴζω · νῦν δέ οὐ ἔχω οὕτως . ἀλλά οὐδέ ὁ εὐώδης οὐδέ ὁ ἔγχυμα οὐδέ ὁ ψοφητικός , τίς , ὅς σῶμα εἰμί , τοιοῦτος εἰμί · εἰμί γάρ εἰμί οὗτος , πᾶς σῶμα εὐθύς ἐσθίω καί οὗτος ὁ ποιότης ἔχω · νῦν δέ οὐ εἰμί . ὁ δέ ὁ θερμός καί ὁ ψυχρός , ξηρός τε καί ὑγρός ἀντίθεσις ἐπί πᾶς ὁ σῶμα διήκω · πᾶς γάρ σῶμα εὐθύς ἢ ξηρός ἢ ὑγρός εἰμί , ἢ θερμός ἢ ψυχρός . ὥστε καλῶς εἴρω οὗτος μόνος ὁ ποιότης ὁ ἀντίθεσις συστατικός εἰμί διαφορά ὁ σῶμα . τίς οὖν ; οὐ καί ὁ βαρύς καί ὁ κοῦφος ἐπί πᾶς διαιρέω ὁ σῶμα ; σῶμα δέ νῦν ὁ γενητός δηλονότι . ἀλλά λέγω ὅτι μάλιστα μέν ὁ βαρύς καί ὁ κοῦφος ἁπτός εἰμί ποιότης καί ἀνάγω ὑπό ὁ εἴρω , ὡς ἐν ὁ περι γένεσις δείκνυμι · ἔπειτα δέ πᾶς σῶμα ἐν ὁ οἰκεῖος ὁλότης εἰμί οὔτε βαρύς εἰμί οὔτε κοῦφος , βαρύς δέ ἢ κοῦφος τότε γίγνομαι , ὅταν ἐξίστημι ὁ οἰκεῖος ὁλότης . ἐπεί οὖν οὐδείς εἰμί ἀεί ἐν ὁ παρά φύσις , ὅταν ὁ πῦρ παρά φύσις κάτω γίγνομαι , ἐπείγω ὁ κατά φύσις τόπος καταλαμβάνω , καί διά οὗτος κινέω ἐπί ὁ ἄνω , ὁ δέ ἐπί ὁ ἄνω κινέω κοῦφος λέγω · ὁμοίως καί ὁ βῶλος παρά φύσις ἄνω γίγνομαι ἐπείγω ἐπί ὁ ἴδιος τόπος κινέω ἐπί ὁ κάτω , ὁ δέ ἐπί ὁ κάτω κινέω βαρύς λέγω . εἰμί δέ ὁ σῶμα ἐν ὁ κατά φύσις εἰμί τόπος οὔτε ἐπί ὁ ἄνω οὔτε ἐπί ὁ κάτω κινέω , οὐδέ βαρύς ἄν εἰμί οὐδέ κοῦφος . ἄλλως τε θερμότης μέν καί ψυχρότης , ξηρότης καί ὑγρότης δραστικός καί παθητικός εἰμί διαφορά , κουφότης δέ καί βαρύτης οὐκέτι · ἐκεῖνος δέ δεῖ εἰς ὁ ὁ στοιχεῖον γένεσις τε καί σύστασις . p . 423b31 ὁ γάρ αἰσθάνομαι πάσχω τίς εἰμί . ὁράω ὁ ἁπτικός δύναμις ὅσπερ ὁ ἁπτός , οὗτος αὐτός κατασκευάζω . καθόλου γάρ , φημί , ὁ αἰσθάνομαι πάσχω τίς εἰμί , ὡς εἴρω · κεῖμαι δέ ἐγώ ὅτι ὁ πάσχω πῇ μέν αὐτός εἰμί ὁ ποιέω , πῇ δέ οὖον αὐτός , δύναμις μέν αὐτός , ἐνέργεια δέ οὖον αὐτός · πάσχω μέν γάρ οὖον αὐτός , πάσχω δέ αὐτός . εἰμί δέ πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής γίγνομαι αὐτός ὅμοιος , δύναμις ἄρα εἰμί πρίν πάσχω ὅσπερ ὁ αἰσθητός . p . 424a2 Διὸ ὁ ὁμοίως θερμός ἢ ψυχρός ἢ σκληρός ἢ μαλακός οὐ αἰσθάνομαι , ἀλλά ὁ ὑπερβολή . ἐπεί γάρ ὁ αἰσθητήριον σῶμα , πᾶς δέ σῶμα ἁπτός , ὁ δέ ἁπτικός πάσχω ὑπό ὁ ἁπτός γίγνομαι ὅμοιος αὐτός ἐνέργεια , οὐδείς δέ ὑπό ὅς ὁμοιόω πάσχω οὐδέ γάρ αἰσθάνομαι τίς ὁ ὁμοίως κεράννυμι ἁπτός ) , ὥστε εἰμί ὁ ὅμοιος μή ἀντιλαμβάνω , ὁ ὑπερβολή καί ὁ ἔνδεια εἰμί εἄν ὁ ἀντίληψις . ὡς ὁ αἴσθησις μεσότης τις εἰμί ὁ ἐν ὁ αἰσθητός ἐναντίωσις , καί διά οὗτος κρίνω ὁ αἰσθητής . αἴσθησις νῦν ὁ αἰσθητήριον λέγω , μεσότης δέ εἶπον ὁ αἴσθησις ἤτοι ὁ ἁφή περί οὗτος γάρ νῦν ὁ λόγος ) ἢ καί πᾶς · πᾶς γάρ ἐν μέσος εἰμί ὁ ἐναντίωσις ὅς εἰμί ἕκαστος κριτικός , οὕτως δέ εἰμί ἐν μέσος , ὁ ἑκάτερος ὁ ἐναντίος δύναμαι ὁ λόγος δέχομαι . οὖον γάρ ἁπλόος ὁ ἐν μηδέτερος ὁ | ἐναντίος εἰμί ἐν μέσος ἤδη κύριος ὁ γάρ ἄχρεος πῶς εἄν λέγω μέλας καί λευκός μέσος ; ) ἀλλά ὡς εἶπον , καθό δύναμαι ἑκάτερος ὁ ἐναντίος ὁ λόγος δέχομαι . ὁμοίως δέ καί ὁ ἄψοφος καί ὁ ἄοσμος καί ὁ ἄχυμος . οὖον γάρ ὥσπερ ἐπί ὁ ἁφή ἀνάγκη ὁ αἰσθητήριον κατά ἐνέργεια μέσος κεράννυμι ὁ ἐναντίωσις ὁ ἁπτός , οὗτος καί ἐπί ὁ ἄλλος αἰσθητήριον ὁ ἐν μεσότης πείθω - ὠθέω ὁ ἐναντίωσις οὕτως αὐτός αἰσθητικός εἰμί · οὖον γάρ ὁ σῶμα ὁ φυσικός κατά ἐκεῖνος ὁ ποιότης ὁ εἰμί , ἀλλά κατά ὁ ἁπτός . διό ὁ ἁφή ὁ εἰμί μεσότης · ἔχω γάρ μεταξύ ποιότης τις ὁ ἄκρος · ὁ δέ μή ἐν μίξις ὁ ἄκρος ἀλλά ἐν ἀπουσία πῶς ἄν μέσος ἐκεῖνος εἰμί , εἰμί μή κατά ὁ εἴρω λόγος , ὁ δύναμαι ὁ ἐναντίος ὁ λόγος δέχομαι ; γίγνομαι γάρ πρός ἑκάτερος αὐτός ἕτερος ὁ ἄκρος . πῶς ὁ μέσος γίγνομαι ὁ ὑπερβολή κριτικός δείκνυμι . ὁ γάρ ἐν μεσότης τίνω εἰμί πρός ἑκάτερος ὁ ἄκρος ἕτερος πως εἰμί · πρός μέν γάρ ὁ ὑπερβάλλω ὁ οἰκεῖος αὐτός θερμότης ψυχρός , πρός δέ ὁ ὁ ψυχρότης ὑπερβάλλω θερμός . οὗτος δέ δύναμις ὅμοιος εἰμί ὁ ἐναντίος καί οὐ ἐνέργεια , καί πάσχω ὑπό αὐτός οὐ ὡς ὑπό ὅμοιος , ἀλλά ὡς ὑπό ἀνόμοιος · ὑπό μέν γάρ ὁ θερμός ὡς ψυχρός , ὑπό δέ ὁ ψυχρός ὡς θερμός . οὗτος δέ ἰδίως ἄν εἰμί περί ὁ ἁφή εἴρω . p . 424a10 ἔτι δέ ὥσπερ ὁ ὁρατής καί ὁ ἀόρατος εἰμί πως ὁ ὄψις , ὁμοίως δέ καί ὁ λοιπός ὁ ἀντίκειμαι , οὗτος καί ὁ ἁφή ὁ ἁπτός καί ὁ ἀνάπτω . ὥσπερ εἶπον καί ἐπί ὁ ἄλλος αἴσθησις ὅτι κριτικός εἰμί οὖον μόνος ὁ ἴδιος αἰσθητής , ἀλλά καί ὁ στέρησις , οὗτος καί ἐπί ὁ ἁφή λέγω ὅτι καί ὁ ἁπτός κρίνω καί ὁ ἀναπτή . ἀλλά ἐπί μέν ἐκεῖνος εἰμί ὁ κύριος στέρησις , ὡς ἐπί ὁ ὄψις ὁ σκότος καί ἐπί ὁ ἀκοή ὁ σιγή καί ὁ ὄσφρησις καί γεῦσις ὁ ἄοσμος τε καί ἄχυμος · ἐπί δέ ὁ ἁπτός οὐδείς εἰμί σῶμα καθάπαξ ἄναπτος , ἐπειδή ὡς εἴρω , ὅτι ὁ ἁπτός ποιότης συστατικός εἰμί ὁ σῶμα , ἀλλά ἀναπτή φημί εἰμί ἢ ὁ φθαρτικός διά ὑπερβολή ἢ ὁ ἠρέμα ἁπτός · τοιοῦτος δέ εἄν εἰμί ὁ μή πολύς ἀφίστημι ὁ αἰσθητήριον κατά ὁ ἁπτός ποιότης , ἀλλά ἐγγύς ὅμοιος καί οὗτος ἠρέμα ἁπτός εἰμί , ὁ ὁ ὅμοιος ὑπό ὁ ὁμοιόω ἀπαθής εἰμί . τοιοῦτος δέ εἰμί ὁ ἀήρ · διό ὁ ὑπερβολή αὐτός αἰσθάνομαι , λέγω δή ὅταν ἄγαν ψύχω ἢ ὅταν ἄγαν θερμαίνω · ἐκβαίνω γάρ λοιπός ὁ ὁμοιότης ὁ πρός ὁ αἰσθητήριον , καί λοιπός ὡς ἐναντίος ὑπό ἐναντίος πάσχω · ὅτε δέ ἐν συμμετρία εἰμί , σχεδόν οὐδέ αἰσθάνομαι ὁ ἐν αὐτός ποιότης . δυνατός δέ ἐνταῦθα ἄναπτος ἢ ὁ μή φύω ὅλως ἁφή ὑποπίπτω ἐξακούω , ἢ ] ὡς ὁ χρῶμα ἢ ὁ ψόφος , ἢ ὁ ἀμυδρός ἢ ὁ βλαβερός . p . 424a17 Κάθολος δέ περί πᾶς αἴσθησις δεῖ λαμβάνω ὅτι ὁ μέν αἴσθησις εἰμί ὁ δεκτικός ὁ αἰσθητής εἶδος ἄνευ ὁ ὕλη . ὁράω ἴδιος περί ἕκαστος αἴσθησις καί ὁ ἴδιος αἰσθητής ἕκαστος βούλομαι νῦν περί πᾶς κοινῶς εἶπον καί διορίζω , περί ὅς ἀσαφής ἐν ὁ περί ἕκαστος λόγος εἶπον . οἷος λέγω ἐν ἕκαστος ὅτι ὁ αἴσθησις δύναμις εἰμί ὅσπερ ὁ αἰσθητός ἄγω εἰς ἐνέργεια ὑπό αὐτός · καί γάρ εἰμί ὅσπερ ἐκεῖνος . πῶς οὖν ὁ αἴσθησις πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής καί ἐξομοιόω αὐτός , νῦν λέγω . οὗτος γάρ , φημί , γίγνομαι ὅσπερ ὁ αἰσθητός , οὖον λευκός γίγνομαι ἢ γλυκύς , ἀλλά ὁ εἶδος ὁ αἰσθητής ἄνευ ὁ ὕλη δέχομαι , τουτέστι γνωστικός ὁ λόγος αὐτός καθαρός ἀπομάσσω . καθόλου γάρ οὐδείς πάσχω ὑπό τις ὁ ὕλη ὁ ὁ ποιέω δέχομαι , ἀλλά ὁ εἶδος ὁ ἐν αὐτός , ὥσπερ καί ὁ κηρός ὁ ἐν ὁ χρυσός σφραγίς , οὖον ὁ χρυσός . οὖον γάρ καθό χρύσεος ὁ ἀργύρεος ὁ σφραγίς ὁμοιόω αὐτός , ἀλλά καθό τοιόσδε εἶδος ἔχω . εἰμί γάρ καθό χρύσεος ἢ σίδηρος ὁ σφραγίς , ὁμοιόω αὐτός ὁ κῆρ , γένεσις ἄν εἰμί καί φθορά , γένεσις μέν χρυσός ἢ σίδηρος , φθορά δέ κῆρ . οὕτως οὖν καί ὁ αἴσθησις δέχομαι ὁ ἐν ὁ μέλι ὁ γλυκύτης εἶδος , οὖον καθό μέλι εἰμί , ἀλλά καθό ἔχω τοιόσδε γλυκύτης εἶδος . διαφέρω δέ εἄν ὁ αἰσθάνομαι ὁ πάσχω ἁπλόος , μή αἰσθάνομαι δέ , ὅτι οὗτος οὗτος δέχομαι ὥστε γνωρίζω καί κρίνω ὁ ἐν αὐτός γίγνομαι εἶδος , ἐκεῖνος πάσχω μέν , οὖον γνωρίζω δέ , οἷος εἰμί ὁ τε κάτοπτρον καί ὁ ἐκμαγεῖον καί ὁ ὅμοιος οὗτος . ὁ μέν οὖν κάτοπτρον καί ὁ ἐκμαγεῖον διαφέρω ὁ αἴσθησις ὁ μή δύναμαι κρίνω ὁ πάθος ὁ ἐν αὐτός γίγνομαι . διαφέρω δέ αὐτός τε οὗτος καί ὁ αἴσθησις ὁ λοιπός , διότι εἰμί καί πάσχω ὁ φυσικός πᾶς σῶμα πάσχω γάρ ὑπό θερμότης καί ψυχρότης λευκότης τε καί ὁ παραπλήσιος ) , ἀλλά οὖν ὅτι οὗτος μέν ὑπό ὁ ποιέω κατά ὁ συναμφότεροι ποιέω οὗτος πάσχω · ὁ γάρ πῦρ οὖον κατά εἶδος μόνος δράω εἰς ὁ ἀήρ καί θερμαίνω αὐτός , ἀλλά κατά ὁ συναμφότεροι · ὡς γάρ σῶμα δράω εἰς αὐτός σαφής δέ τεκμήριον ὁ ἐπί ὁ εὐωδία τε καί δυσωδία · μετά γάρ ὁ ὑπόκειμαι δράω εἰς ὁ ἀήρ καί εἰς ὁ ἱμάτιον ὁ εὐωδία , ἐγκαταμίγνυμι αὐτός οὐσία τις ἀπό ὁ εὐώδης σῶμα . ὁμοίως καί | ὁ χρωννύμενα ὁ ἱμάτιον πάσχω . καί ὁ χυμός δέ δράω εἰς ὁ σῶμα · ἄλλως γοῦν ὑπό ὁ γλυκύς ὕδωρ διατίθημι ὁ λούω ὁ σῶμα καί ἄλλως ὑπό ὁ ἁλμυρός , ὄα τις ἐγκαταμίγνυμι μετά ὁ χυμός . καί ὁ λίθος δέ ὁ οἰκοδόμος , ὅς ἄν ἰσχυρός εἰμί βούλομαι , προβρέχω ἐπί χρόνος γλυκύς ὕδωρ οὗτος παραλαμβάνω εἰς ὁ οἰκοδομία . φαίνω δέ καί ὁ ὁ θάλασσα ἅλμη διαβιβρώσκω ὁ πέτρα ) · ὁ μέν οὖν ἄψυχος καί καθόλου πᾶς σῶμα ὅς σῶμα εἰμί πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής ποιότης , ὁ τε δράω κατά ὁ συναμφότεροι δράω , καί ὁ πάσχω κατά συναμφότεροι πάσχω · ὁ μέντοι αἴσθησις οὔτε ὑπό ὁ συναμφότεροι πάσχω , ἀλλά ὑπό μόνος ὁ εἶδος , ὥσπερ καί ὁ κηρός ὑπό ὁ σφραγίς , οὔτε αὐτός κατά ὁ συναμφότεροι πάσχω οὖον γάρ δή χρωννυος ὁ αἰσθητήριον ἢ εὐώδης γίγνομαι ) , ἀλλά κατά μόνος ὁ εἶδος , λέγω δέ αὐτός ὁ αἰσθητικός δύναμις . ἐπεί καί ὁ σῶμα πάσχω ὑπό ὁ θερμότης , πάσχω δέ καί ὁ ἁπτικός αἴσθησις , ἀλλά οὖον ὁ αὐτός πάθος · ἀλλά ὁ μέν αἴσθησις ὑπό μόνος ὁ εἶδος ὁ θερμός πάσχω γνωστικός , ὁ δέ αἰσθητήριον ὁ σάρξ ὡς ὕλη κατά ὁ συναμφότεροι , ὑπόκειμαι αὐτός γίγνομαι ὁ θερμότης καί ὑπό ὁ θερμαίνω ὅλος ὡς ὅλος πάσχω . καί οὐδείς γε θαυμαστός , εἰμί ὑπό ὁ αἰσθητής ἄλλως μέν πάσχω ὁ αἴσθησις , ἄλλως δέ ὁ αἰσθητήριον καί ὅλως ὁ σῶμα · ἄλλος γάρ αὐτός εἰμί ὁ χρῶμα εἰμί ἢ χυμός ἢ ψόφος ἢ θερμός ἢ ψυχρός , καί ἄλλος ὁ αἰσθητός εἰμί . διό χρῶμα μέν εἰμί καί χυμός καί ψόφος καί ὁ λοιπάς καί αἴσθησις μή εἰμί , αἰσθητός δέ οὐ εἰμί , εἰμί μή αἴσθησις εἰμί ἀντιλαμβάνω αὐτός . εἰς μέν οὖν ὁ αἴσθησις ὡς αἰσθητός ποιέω , εἰς δέ ὁ σῶμα οὐκέτι ὡς αἰσθητής , ἀλλά ὡς χρῶμα ἢ χυμός καί καθό ἕκαστος εἶδος τίς ἔχω καί οὐσία , ὅλος εἰς ὅλος ἐνεργέω , καί ὁ πάσχω ὅλος ὑπό ὅλος πάσχω . p . 424a24 αἰσθητήριον δέ πρῶτος ἐν ὅς ὁ τοιοῦτος δύναμις . εἶπον περί αἴσθησις λέγω καί περί ὁ αἰσθητήριον . πρῶτος δέ εἶπον αἰσθητήριον ἐν ὅς ὁ αἰσθητικός δύναμις ὁ ὑπόκειμαι ὁ ἄλογος Ψυχή πνεῦμα · ἐν οὗτος γάρ πρῶτος ὁ αἴσθησις ἔχω ὁ εἰμί . ἐπεί αἰσθητήριον γε καί ὀφθαλμός καί οὖς καί ῥίς , ἀλλά οὖον πρῶτος · οὖον γάρ εἰμί ἐν οὗτος ὁ αἰσθητικός ψυχή , ἀλλά διά οὗτος ὁ πάθος ἐπί ἐκεῖνος ἀναπέμπω . εἰμί μέν οὖν αὐτός , ὁ δέ εἰμί ἕτερος . ὁ αἴσθησις , φημί , τουτέστιν ὁ δύναμις ὁ αἰσθητικός , καί ὁ αἰσθητήριον ἐν ὅς πρῶτος ὁ δύναμις αὐτός ἱδρύω , αὐτός μέν εἰμί ὁ ἀριθμός οὖον γάρ εἰμί αὐτός κατά ἑαυτοῦ ὁ αἴσθησις ἄνευ ὁ ὑπόκειμαι , τουτέστι ὁ πνεῦμα , ὅσπερ πρότερος εἰμί αἰσθητήριον ) , εἷς οὖν οὗτος ὁ ὑπόκειμαι , ὡς εἷς ἄνθρωπος φημί καί εἷς ναῦς ὁ ὕλη μετά ὁ οἰκεῖος εἶδος , ὁ ὅλος συντίθημι εἷς λέγω , ὁ μέντοι οὐσία δύο εἰμί · ἄλλος γάρ αἴσθησις καί ἄλλος ὁ ὑπόκειμαι αὐτός · ὁ μέν γάρ ἀσώματος καί ἀμεγέθης , ὁ δέ ὑπόκειμαι αὐτός σῶμα καί Μεγέθιος , καί αἰσθητικός λέγω οὖον καθό ἔχω μέγεθος , ἀλλά καθό ἔχω αἴσθησις . p . 424a28 Φανερός δέ ἐκ οὗτος καί διά τίς ποτός ὁ αἰσθητής ὁ ὑπερβολή φθείρω ὁ αἰσθητήριον . δείκνυμι ὅτι ὁ αἰσθητήριον καθό αἰσθητήριον ἐν λόγος τις καί συμμετρία εἰμί καθό γάρ ἔχω ὁ αἰσθητικός δύναμις , λόγος αὐτός εἰμί καί εἶδος , κατά οὗτος ἔχω ὁ αἰσθητήριον εἰμί ) ἐκ οὗτος φημί δῆλος εἰμί ὁ αἴτιος ὁ ὁ ὁ αἰσθητής ὑπερβολή φθείρω ὁ αἰσθητήριον . εἰμί γάρ καθό αἰσθητήριον εἰμί , ἐν συμμετρία τις καί μεσότης εἰμί , ὡς ἤδη εἶπον τοῖος γάρ κεράννυμι ὁ αἰσθητήριον ἐπιτήδειος γίγνομαι πρός ὁ ὁ αἴσθησις ὑποδοχή ) , ἔτι δέ ὁ αἰσθητήριον κινέω ὑπό ὁ αἰσθητής οὗτος γίγνομαι ὁ αἰσθητής ὁ αἴσθησις , εἰκότως ἄρα καί ὁ ἄμετρος κίνησις ὁ αἰσθητήριον ὑπό ὁ αἰσθητής φθείρω αὐτός ὁ συμμετρία · φθείρω δέ ὁ συμμετρία ἀνεπιτήδειος γίγνομαι εἰς ὁ στέγω ὁ αἰσθητικός δύναμις . δύο γάρ πάθος πάσχω ὁ αἰσθητήριον , εἷς μέν ὡς ἁπλόος σῶμα , ἕτερος δέ ὡς αἰσθητήριον . ὡς μέν οὖν σῶμα ὑπό σῶμα πάσχω , ὡς δέ αἰσθητήριον ὑπό ὁ ὁ αἰσθητής ἐνέργεια · ) οἷος ὁ ὄμμα ὡς μέν αἰσθητήριον πάσχω συγκρίνω ἢ διακρίνω ὑπό ὁ ὁ χρῶμα ἐνέργεια , ὡς δέ σῶμα πάσχω ὑπό πῦρ , εἰμί τυγχάνω , θερμαίνω · καί ὁ ἀκοή ὁμοίως ὡς μέν αἰσθητήριον πάσχω ὑπό ὁ ψόφος , ὡς δέ σῶμα ὑπό ὁ σφοδρός ὁ ἀήρ κίνησις . οὖον αὐτός μέν γάρ ψόφος καί κίνησις ἀήρ , οὐ ἄνευ μέντοι κίνησις ἀήρ ὁ ψόφος · ἐν οὖν ὁ μέγας ψόφος μέγας γίγνομαι ὁ κίνησις , ὁ πίλησις ὁ κίνησις βλάπτω ὁ ἀκουστικός αἰσθητήριον ὡς σῶμα . πῶς δέ ὑπό ὁ βίαιος πληγή λύω ὁ λόγος ὁ αἰσθητήριον ὑπό ὁ αἰσθητής , δείκνυμι ὁ παράθεσις ὁ ἁρμόζω · καί γάρ ἐπί οὗτος ὁ ἐν ὁ χορδή συμφωνία , μεσότης τις καί εἶδος εἰμί ὁ τοιοῦτος ὁ χορδή παράθεσις , ἐκ ὁ ποιός ἐπίτασις καί ἄνεσις λύω καί φθείρω , εἰμί καί μή ὁ χορδή φθείρω · ὁμοίως κἀν εἰμί σφοδρός ὁ χορδή κρούω · ὁ γάρ ὑπερβολή φθαρτικός ὁ ἐν συμμετρία τις καί μεσότης ὁ εἰμί ἔχω . λόγος δέ οὖον ὁ ἁρμονία ὁ σύγκειμαι λέγω · οὕτως γάρ ἁρμονία λέγω εἄν ὁ Ψυχή , οὗτος δέ ἀναιρέω ἐν ὁ πρῶτος λόγος · ἀλλά λόγος ὁ εἶδος λέγω ὁ ἐπιγίγνομαι ὁ τοιοῦτος σύνθεσις τε καί συμμετρία , ὅς λύω καί ὁ εἶδος φθείρω ἐκ ἀνάγκη . διαφέρω δέ ἄν ὁ ἁρμονία ὁ χορδή καί ὁ αἰσθητικός δύναμις ἐν ὁ ὁ αἰσθητήριον συμμετρία ὁ ὁ μέν ἁρμονία εἰμί αὐτός ὁ συμμετρία , ὅστις ὑπό ὁ ὑπερβολή καί ἐπί ὁ ἐπίτασις ὁ χορδή λύω , ὁ δέ αἴσθησις ὁ ἐπί ὁ τοιόσδε συμμετρία δύναμις , ὅστις καίτοι ἄλλος εἰμί ὁ συμμετρία φθείρω συμφθείρω · ἐκεῖνος γάρ τίς εἰμί καί ἐν ἐκεῖνος · εἶδος γάρ οὗτος εἰμί . p . 424a32 καί διά τίς ποτός ὁ φυτόν οὐ αἰσθάνομαι , ἔχω τίς μόριον ψυχικός καί πάσχω ὑπό ὁ ἁπτός · καί γάρ ψύχω καί θερμαίνω . εἶπον ὅτι ἐκ ὁ εἴρω περί τε ὁ αἴσθησις καί ὁ αἰσθητήριον φανερός γίγνομαι ὁ αἴτιος ὁ ὁ ὑπερβολή ὁ αἰσθητής φθείρω ὁ αἰσθητήριον , διότι ἐν μεσότης εἰμί , ὁ δέ μεσότης ὑπό ὁ ὑπερβολή φθείρω , ἐκ ὁ αὐτός οὗτος φημί εἰμί φανερός καί διά τίς ποτός ὁ φυτόν οὐ αἰσθάνομαι , καίτοι ὁ φυτικός μόριον ὁ Ψυχή ἔχω τρέφω γοῦν καί αὐξάνω καί γεννάω ὅμοιος ἑαυτοῦ ) καί ἔτι πάσχω ὑπό ὁ ἁπτός · θερμαίνω οὖν καί ψύχω . αἴτιος οὖν οὗτος ὁ μή ἔχω αὐτός μόριον ὁ ἐν μεσότης εἰμί ὁ ἁπτός , καί ἔτι δύναμις καίω ἀρχή ἐν οὗτος δεκτικός ὁ εἶδος ὁ ἐν ὁ αἰσθητός ἄνευ ὁ ὕλη · οὐδέ γάρ ὁ ὁπωσοῦν ἔμψυχος εἰμί ὁ αἰσθάνομαι , ἀλλά ὁ ἔχω ὁ τοιοῦτος δύναμις . μεσότης δέ λέγω ὁ αἰσθητήριον ἢ διά ὁ ὁ μεσότης ὁ αἰσθητής ἀντιλαμβάνω καί βλάπτω ὑπό ὁ ὑπερβολή καί ὁ ἔνδεια , ἢ μεσότης διά ὁ ἐν μεταίχμιον εἰμί ὁ αἰσθητής καί ὁ αἴσθησις . ἀλλά πάσχω μετά ὁ ὕλη · τουτέστιν εἰμί καί πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής , οὐ οὗτος πάσχω ὥσπερ ὁ αἰσθητικός κατά ὁ εἶδος πάσχω καί οὖον κατά ὁ ὕλη , ἀλλά πάσχω μετά ὁ ὕλη , τουτέστιν ὑλικός καί σωματικός . ὁ γάρ ὑπόκειμαι αὐτός ὕλη ὑπό ὁ αἰσθητής πάσχω ἐν ἑαυτοῦ δέχομαι ὁ πάθος ὁ αἰσθητής , ὕλη αὐτός γίγνομαι καί ὡς ὕλη αὐτός δέχομαι εἰς ἑαυτοῦ , ὡσεί καί ἄψυχος εἰμί . ὁ γάρ μετά ὁ ὕλη σημαντικός εἰμί ὁ ὡς ὕλη πάσχω αὐτός · πάσχω δέ ὡς ὕλη ὁ εἰδοποιέω ὁ πάθος ὅς πάσχω . τις μέν οὗτος ὁ πάσχω μετά ὁ ὕλη ἐκδέχομαι ἀντί ὁ κατά ὁ ἴδιος ὕλη πάσχω τρέπω καί μεταβάλλω . τίς δέ ; ὁ πάσχω μετά ὁ ὕλη ὁ ὁ αἰσθητής ὕλη φημί , ὅτι ὁ μέν αἴσθησις , ὅσπερ ἤδη φθάνω εἶπον , πάσχω ὑπό ὁ εἶδος μόνος ὁ αἰσθητής , ὄψις μέν ὑπό ὁ χρῶμα , οὖον μέντοι ὑπό ὁ ψίμυθος ἢ ἔριον ἢ ὅτι πρός ἄν εἰμί ὁ ὑπόκειμαι ὁ χρῶμα · ὁμοίως καί ἐπί ὁ ἄλλος · ὁ μέντοι ἄψυχος πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής οὐ ὑπό ὁ εἶδος αὐτός πάσχω μόνος , ἀλλά ὑπό ὁ συναμφότεροι . ὁ γάρ ἐγκαταμίγνυμι ὁ μέν εἰμί τυγχάνω ὁ ὕδωρ , οὗτος γλυκύς γίγνομαι · ὁμοίως ὁ ἀτμός ὁ ἱμάτιον προσιζάνω εὐώδης αὐτός ποιέω . ὡσαύτως δέ καί ὁ χρῶμα ποιέω εἰς ὁ σῶμα , οἷος ὁ βάπτω · ἐμμίγνυμι γάρ μετά ὁ ἴδιος ὕλη ὁ ἱμάτιον · ὁμοίως καί ὁ ψόφος ῥήγνυμι ὁ ξύλον ὁ ὠθέω ὁ ὑπόκειμαι ἀήρ οὗτος ποιέω . δοκέω δέ μόνος ἐπί θερμός καί ψυχρός οὗτος μή συμβαίνω · μόνος γάρ ὁ θερμότης παρατίθημι ὁ πυρός ἀλλοιόω ὁ ὑπόκειμαι , οἷος ὁ ἀήρ · καί ἐπί ψῦξις ὡσαύτως · παράκειμαι γάρ ὁ κρύσταλλος ψύχω οὐ ἐμμίγνυμι αὐτός ὁ οὐσία ὁ ψύχω , ἀλλά ποιότης μόνος ἀλλοιόω . οὗτος δέ διότι οὗτος μόνος ὁ ποιότης ὁ ποιητικός αἴτιος ἔχω ὁ γένεσις καί ὁ φθορά , φθορά δέ καί γένεσις ὁ τροπή ὁ ὑπόκειμαι οὐσία γίγνομαι φύω . p . 424b3 ἀπορέω δέ ἄν τις , εἰμί πάσχω ἄν τίς ὑπό ὀσμή ὁ ἀδύνατος ὀσφραίνω , ἢ ὑπό χρῶμα ὁ μή δύναμαι ὁράω . ὁράω ὅτι ὁ ἄψυχος καίπερ αἴσθησις οὐ ἔχω πάσχω ὑπό ὁ ἁπτός ποιότης , πάσχω δέ σωματικός καί ὑλικός , ζητέω ἐπί οὗτος εἰκός εἰμί καί ὑπό ὁ ἄλλος ποιότης οἷος τε τίς πάσχω ὁ αἴσθησις ἀμοιρέω . p . 424b5 εἰμί δέ ὁ ὀσφραντός ὀσμή . ἐντεῦθεν ὁ ἀπορία ἐπιλύω καί δείκνυμι ὅτι οὐδείς πάσχω ὁ μή ἔχω αἴσθησις ὑπό ὁ αἰσθητής . εἰμί γάρ ὁ ὀσφραντός φημί , οὐδείς ἄλλος εἰμί ἢ ὀσμή , καί ὁ γευστός οὐδείς ἄλλος ἢ χυμός εἰμί τίς γάρ γεῦσις ποιέω , χυμός εἰμί , καί εἰμί τίς ὄσφρησις , ὀσμή · ὁμοίως καί ἐπί ὁ ἄλλος ) ὁ δέ ὀσμή οὐδείς ἄλλος εἰμί ἢ ὀσφραίνομαι πρός αὐτός γάρ καί εἰμί καί λέγω , ὁμοίως δέ καί ὁ γευστός πρός ὁ γεῦσις καί ὁ ὁρατός πρός ὄψις , καί ἐπί ὁ λοιπός ὁμοίως ) , οὐδείς ἄν πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής ποιότης ὡς αἰσθητής ὁ μή ἔχω αἴσθησις οὐδέ ὁ ἀδύνατος , ἀλλά ὅς αἰσθητικός ἕκαστος . καί αὐτός , φημί , ὁ δυνατός πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής οὖον καίω ἄλλος τίς πάσχω ὑπό αὐτός ἢ καθό αἰσθητικός εἰμί , οἷος ὁ ὀφθαλμός παθητός μέν εἰμί καί κατά ἄλλος τρόπος , ἀλλά ὑπό ὁ ὁρατής οὐ εἄν ἄλλως πάσχω ὁ καθό ὁρατικός εἰμί . ὥστε εἰμί ὁ πάθος ὁ ὑπό ὁ αἰσθητής ποιότης οὖον κατά ἄλλος τίς γίγνομαι ὑπό αὐτός ἢ καθό αἰσθητικός εἰμί ὁ πάσχω , ὅς ἄρα μή εἰμί αἰσθητικός , οὐ εἄν πείθω ὑπό αὐτός . δύναμαι δέ ἴσως καί | οὗτος ὁ ῥητός νοέω , ὅτι οὐδέ ὁ δυνατός πάσχω τίς ὑπό ὁ αἰσθητής πάσχω ἄν ὑπό αὐτός κατά ἄλλος τίς ἢ κατά ἐκεῖνος , κατά ὅς εἰμί αἰσθητικός . οἷος ὁ ὀφθαλμός παθητικός εἰς ὑπό αἰσθητής , ἀλλά ὑπό ὁ αἰσθητής οὐ ἄλλος ἢ καθό φύω πάσχω · οὖον γάρ εἄν πάσχω ὁ ὀφθαλμός ὑπό ἀκουστής , ἀλλά ὑπό ὁρατής μόνος , οὐδέ ὁ ἀκοή ὑπό ὀσφραντός ἀλλά ὑπό ἀκουστής μόνος . πολύς οὖν μᾶλλον ὁ μηδέ ὅλως φύω πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής οὐ πάσχω ἄν τίς υπ’αυος . p . 424b9 ἅμα δέ δῆλος καί οὕτως · οὔτε γάρ φάος καί σκότος οὔτε ψόφος οὔτε ὀσμή οὐδείς ποιέω ὁ σῶμα , ἀλλά ἐν ὅς εἰμί . οὖον μόνος , φημί , ἐκ ὁ ἀκόλουθος οὗτος δῆλος εἰμί ὅτι οὐδείς πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής , καθό αἰσθητής , ὁ μή ἔχω αἴσθησις ὁ γάρ αἴσθησις πρός αἰσθητός , καί ὁ αἰσθητός πρός ὁ αἴσθησις ) , ἀλλά καί ἐκ αὐτός ὁ ἐνάργεια οὗτος δῆλος εἰμί . οὐδείς γάρ , φημί , οὔτε ὁ φάος καί ὁ σκότος , τουτέστι ὁ ὁρατός καί διά ὅς ὁ ὁρατός ὁράω , καθό εἰμί ὁρατής , ποιέω εἰς ὁ σῶμα ὁ μή ἔχω ὄψις · οὖον γάρ ἀντιλαμβάνω αὐτός ὡς ὁρατής ὁ μή ἔχω ὄψις · ἀλλά οὔτε ὁ ἀκουστός οὔτε ὁ ὀσφραντός ποιέω , καθό τοιοῦτος εἰμί , εἰς ὁ μή ἀκουστικός μηδέ ὀσφραντικός . εἶτα ἐπεί δοκέω τις σῶμα ὁ μή αἰσθητικός πάσχω ὑπό ψόφος διίστημι γάρ τις σῶμα ὑπό βροντή , ξύλον καί λίθος καί ὁ τοιοῦτος ) , πάσχω δέ καί ὑπό ὁ φωτίζω ἀήρ θερμαίνω ὑπό αὐτός , καί ὁ ἀήρ δέ εὐώδης γίγνομαι ὑπό ὀσμή , λέγω πρός οὗτος ὅτι οὐ ὑπό ὁ βροντή , ὅς ἀκουστός , πάσχω ὁ ῥήγνυμι ὑπό αὐτός σῶμα , ἀλλά ὑπό ὁ ἀήρ ὁ ψοφέω κινέω βίαιος πλήσσω διίστημι , καθό πλήσσω , οὐ ὑπό ὁ ψόφος , ὅς ψόφος εἰμί καί ἀκουστός . οὗτος γάρ σημαίνω διά ὁ εἶπον ἀλλά ἐν ὅς εἰμί , τουτέστιν ὑπό ὁ ὑπόκειμαι ὁ ψόφος ὑπόκειμαι δέ αὐτός ὁ ἀήρ ) ὑπό οὗτος πάσχω ὁ διιστάω ὑπό βροντή . ὁμοίως ἔχω καί ἐπί ὁ ἄλλος . θερμαίνω γάρ ὁ ἄψυχος ὑπό ὁ φωτίζω ἀήρ οὐ ὅς φωτίζω , οὐδέ ὑπό ὁ φάος , ἀλλά ὑπό αὐτός ὁ ἀήρ , ὅς θερμός εἰμί , διακρίνω ὑπό αὐτός . πάσχω δέ καί ὑπό ὁ ὀσμή καί ὁ ἀήρ καί ὁ λοιπός , οὐ ὅς ὀσφραντός ὁ ὀσμή , ἀλλά κατά ὁ ὑπόκειμαι αὐτός , συνανακιρνάω ὁ οὐσία ὁ ἀτμός αὐτός , ἐν ὅς ὁ ὀσμή , ὡς ἐπί ὁ μελίκρατον . p . 424b12 ἀλλά ὁ ἁπτός καί ὁ χυμός ποιέω · εἰμί γάρ μή , ὑπό τίς εἄν πάσχω ὁ ἄψυχος καί ἀλλοιόω ; εἶπον ὅτι οὖον πάσχω ὁ μή ἔχω αἴσθησις ὑπό ὁ αἰσθητής , καί δείκνυμι ἐπί χρῶμα καί ψόφος καί ὀσμή , ἐνταῦθα φημί ὅτι εἰμί καί μή ὁ ἄλλος αἰσθητός ποιέω εἰς ὁ ἀναίσθητος , ὁ ἁπτός γοῦν καί γευστός ποιέω · θερμαίνω γάρ ὁ σῶμα καί ψύχω , ξηραίνω τε καί ὑγραίνω ὑπό ὁ ἁπτός ποιότης πᾶς ὁ σῶμα , ἀλλά οὐ ὅς αἰσθητικός εἰμί , ἀλλά ὅς σῶμα ἁπλόος . εἰμί γάρ μή πάσχω , φημί , ὑπό ὁ ἁπτός καί γεύστης ποιότης , ὑπό τίς ἄν πάσχω ; κινδυνεύω οὖν ἀπαθής αὐτός εἰμί καί ἀναλλοίωτος , ὅσπερ ἄτοπος . εἰμί γάρ μήτε ὑπό ὁ ἄλλος ποιότης πάσχω μήτε ὑπό ὁ ἁπτός καί γεύστης , οὐ ἔχω ἄλλος τίς ὑπό ὅς πείθω · πάντῃ ἄρα ἀπαθής εἰμί . p . 424b14 ἆρα οὖν ἐκεῖνος ποιέω ; ἢ οὖον πᾶς σῶμα παθητικός ὑπό ὀσμή καί ψόφος · καί ὁ πάσχω ἀόριστος . εἶπον ὅτι ὑπό ὁ ἁπτός ποιότης πάσχω ὁ σῶμα καί ὑπό ὁ γεύστης , ζητέω εἰμί καί ὑπό ὁ ἄλλος αἰσθητής πάσχω ὁ σῶμα , οὐ αἰσθητικός δέ , ὥσπερ οὐδέ ὑπό ὁ ἁπτός καί γεύστης , καί φημί ὅτι οὖον πᾶς παθητικός εἰμί ὑπό ὀσμή ἢ ψόφος ὁ σῶμα , ἀντί ὁ παθητός . ὥστε οὖον πᾶς πάσχω ὑπό οὗτος , ὥσπερ ὑπό ὁ ἁπτός · ὑπό γάρ οὗτος πᾶς ἐμπαθής σῶμα πάσχω · ἀλλά εἰμί ὁ ὑπό οὗτος πάσχω ὑγρός , ὡς ὁ ἀήρ καί ὁ ὕδωρ · τοιοῦτος γάρ ὁ ὑπό χρῶμα καί ψόφος καί ὀσμή πάσχω τε καί κινέω . οὖον δοκέω δέ πάσχω , φημί , ὅτι ἀόριστος εἰμί καί ὑγρός οὖον τηρέω ὁ πάθος ὁ ψόφος ἢ ὁ ὁ ὀσμή ἢ ὁ ὁ χρῶμα · ἴδιος γάρ ὁ ἀόριστος ὁ τε ἐπί ἑαυτοῦ μή μένω διά ὁ μή ἔχω οἰκέω σχῆμα καί διά ὁ εὔτρεπτος . ὑπό χρῶμα μέν οὖν καί ψόφος ὁ ὑγρός καί ἀόριστος πάσχω , ὑπό δέ ὀσμή οὖον μόνος οὗτος , ἀλλά καί στερεός τις εὐώδης γίγνομαι πάθος · ἀλλά ἰήιος ὁ ἀήρ ὁ ταχέως διατίθημι τε καί ὁ διάθεσις ἀποβάλλω . καί ἄλλως ὁ ὑπόκειμαι ὁ ὀσμή , φημί δή ὁ ἀτμός , ὅταν ἐγκαταμίγνυμι ὁ σῶμα ὥσπερ ὁ ἔγχυμος ὑγρός , οἷος ὁ μέλι , λεπτομερής εἰμί καί εὐδιαφόρητος ταχύς διαλύω καί ἀφίημι ὁ ἐν ὅς γίγνομαι · οὗτος δέ διαφορέω καί ὁ ὀσμή συναπόλλυμι . ὥστε κἀν ὁ δέχομαι ὁ ὀσμή μή εὐαλλοίωτος εἰμί , οἷος ὁ ἱμάτιον , ἀλλά οὖν διά ὁ ὁ ἀτμός ἀσθένεια οὐ ἐπί πολύς μένω ὁ πάθος . οὗτος δέ εἄν διαφέρω ὁ πάθος ὁ ἐν ὁ αἴσθησις γίγνομαι · φυλάσσω γάρ ὁ αἴσθησις ὁ γίγνομαι πάθος · οὖον γάρ ἀπορρέω ὁ γνῶσις ὁ εἶδος . δυνατός δέ καί ἐπί πᾶς ὁ αἰσθητής ἐκτείνω ὁ λόγος καί ὁ ἀόριστος οὕτως ἀκούω , ὥστε καί οὗτος διακρίνω ὁ πάθος ὁ γίγνομαι ὑπό ὁ αἰσθητής εἰς τε ὁ αἴσθησις καί εἰς ὁ σῶμα . ὁ μέν γάρ εἰς ὁ σῶμα γίγνομαι πάθος ἀόριστος εἰμί , οὔτε ἀθρόος γίγνομαι οὔτε ὁ αὐτός μένω · ὅσος γάρ πλησιάζω ὁ θερμός ὁ σῶμα , τοσοῦτος θερμαίνω · ὁ δέ αἴσθησις ἅμα ὁ προσβάλλω ὁ αἰσθητός ὅς ἔχω γνῶσις καί ὁ πάθος δέ ἀεί ὁ αὐτός ἴσχω ἀνεπίτατος καί ἀνάνετον . ἀπό ὅς γάρ ὁ ἁπτικός αἴσθησις ὁ θερμός γιγνώσκω , κἀν ἐπί πολύς μένω , οὐδείς πλέω γιγνώσκω · ὁ μέντοι σῶμα οὖον ὁ αὐτός πάσχω πάθος ὑπό ὁ θερμός , ἀλλά | ἄλλοτε ἄλλος κατά ὁ μᾶλλον n 8v καί κακός ἐπιτείνω ἢ ἀνίημι . μήποτε οὖν καί οὗτος δηλόω αὐτός ὁ ἀόριστος . p . 424b16 τις οὖν εἰμί ὁ ὀσμάομαι παρά ὁ πάσχω ; ἢ ὁ μέν ὀσμάομαι αἰσθάνομαι , ὁ δέ ἀήρ ταχέως αἰσθητός γίγνομαι . δείκνυμι ὅτι πάσχω ὑπό ὁ αἰσθητής καί ὁ μή αἴσθησις ἔχω ὑπό γάρ ὁ χρῶμα ὁ κατά ἐνέργεια διαφανής καί ὑπό ὁ ὀσμή καί ὁ ψόφος ἀήρ ) ζητέω εἰκότως , ἐπεί καί ὁ αἰσθητικός ὑπό οὗτος πάσχω , τίς διαφέρω ὁ αἰσθητικός ὁ μή αἰσθητικός , πάσχω δέ ὑπό ὁ αἰσθητής · δοκέω γάρ ὁμοίως ἀμφότερος ὑπό αὐτός πάσχω . ἐπιλύω οὖν οὗτος ὁ ἀπορία φημί ἢ ὁ μέν ὀσμάομαι αἰσθάνομαι - νω εἰμί , ὁ δέ ἀήρ ταχέως αἰσθητός γίγνομαι . οὖον γάρ ἀρκέω πρός ὁ αἰσθάνομαι ὁ δύναμαι ὁ εἶδος Χωρὶς ὁ ὕλη δέχομαι , ἀλλά καί δύναμις δεῖ ψυχικός , ὅστις οὐ ἐν πᾶς εἰμί ὁ ὁ εἶδος ὁ αἰσθητής Χωρὶς ὁ ὕλη δέχομαι . οὖον γάρ εἰμί τίς ὑπό τις πάσχω αἰσθητής , ἤδη καί αἰσθάνομαι , ἐπεί εἰμί εἄν καί ὁ ὕδωρ καί ὁ ἀήρ καί ὁ κάτοπτρον αἰσθάνομαι , ἀλλά δεῖ καί δύναμις τοιοῦτος ὁ κρίνω δύναμαι ὁ πάθος ὁ ὑπό ὁ αἰσθητής γίγνομαι , ὅστις οὐ ἐν πᾶς σῶμα εἰμί , ἀλλά ἐν ὁ φυσικός ὀργανικός , ὡς δείκνυμι , καί οὐδέ οὗτος πᾶς , ἀλλά ἐν οὗτος ὁ μέρος αὐτός ὁ διά ὁ ποιός συμμετρία τε καί εὐκρασία δέχομαι οὗτος ὁ δύναμις δύναμαι . πῶς οὖν οὖον λύω ὁ ὁ αἰσθητός πρός ὁ αἴσθησις εἰμί καί ὁ αἴσθησις πρός ὁ αἰσθητής , εἰμί γε μή μόνος ὁ αἴσθησις ἔχω ὑπό ὁ αἰσθητής πάσχω , ἀλλά καί ὁ μή ἔχω ; ἢ ὅτι ἕκαστος ὁ αἰσθητής οὖον αὐτός εἰμί ὁ εἰμί ὅδε καί αἰσθητός εἰμί . οὔτε γάρ ὁ χρῶμα ὁ εἰμί χρῶμα αὐτός εἰμί καί ὁ ὁρατός εἰμί , ἀλλά ὁ μέν οὐσία ὁ χρῶμα ἄλλος , εἰμί γε πέρας ὁ διαφανής ὅς διαφανής , ὁ δέ ὁρατός αὐτός συμβαίνω · καθό γάρ κινητικός εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια διαφανής , κατά οὗτος εἰμί ὁρατός . ὁμοίως καί ἐπί ὁ ἄλλος . ὡς μέν οὖν αἰσθητός ὁ αἴσθησις ἔχω διατίθημι μόνος , ὡς δέ οὗτος , ὅς ποτός εἰμί εἰμί αἰσθητής , ἄλλος τις εἰμί ἄλλος γάρ ὁ αἰσθητός εἰμί καί χρῶμα εἰμί ) κατά οὗτος οὐδείς κωλύω καί ἄλλος τις αὐτός εἰμί ποιητικός . ὑπό γάρ ὁ εὐωδία ὡς μέν αἰσθητής οὐδείς ἄλλος πείθω παρά ὁ ὄσφρησις , ὡς δέ ὑπό ὀσμή ἁπλόος καί εὐώδης καί ὁ ἀήρ πάσχω ἄψυχος εἰμί · ὁμοίως καί ἐπί ὁ ἄλλος . πάσχω γάρ ἕκαστος ὁ ἄψυχος ὑπό ὁ αἰσθητής οὐ ὡς αἰσθάνομαι , ἀλλά ὡς καί αὐτός γίγνομαι αἰσθητός κατά ὅς ὑπό αὐτός πάσχω πάθος · κατά γάρ ὁ οὐσία αὐτός ὁ πάθος ὑπομένω καί μεταβάλλω . ὁ μέν γάρ ἄψυχος ὑπό ὁ οὐσία ὁ αἰσθητής , οὖον καθό αἰσθητής εἰμί , πάσχω καί αὐτός αἰσθητός γίγνομαι συνεξομοιόω αὐτός , ὁ δέ ἔμψυχος ὑπό ὁ ἐνέργεια αὐτός πάσχω κατά ἐνέργεια γίγνομαι αἰσθητικός .