joannes-chrysostomus.pg048 pg048_0193.2
δ . Ἐννόησον γὰρ πόσον μὲν ὀρῶν ὄγκον , πόσα δὲ ἀνθρώπων ἔθνη , πόσα δὲ ὑψη καὶ πλήθη φυτῶν , πόσας δὲ πόλεις , καὶ πόσα οἰκοδομημάτων μεγέθη , καὶ πόσα τετραπόδων , θηρίων , ἑρπετῶν πλήθη παντοδαπῶν 457 ἐπὶ τῶν νύτων φέρει τῶν ἑαυτῆς . Ἄλλ’ ὅμως τὴν τοιαύτην καὶ τοσαύτην οὕτως εὐκόλως ἐποίησεν , ὡς καὶ τὸν προφήτην , μηδὲ παράδειγμα τῆς εὐκολίας δυνάμενον εὑρεῖν , εἰπεῖν , ὅτι τὴν γῆν ἐποίησεν ὡς οὐδέν . Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἧκκει τὰ μεγέθη καὶ τὰ κάλλη τῶν ὁρωμένων τοῦ δημιουργοῦ παραστήσαι τὴν δύναμιν , ἀλλὰ πολλῷ τῷ μέτρῳ ἐλείπετο τοῦ μεγέθους καὶ τῆς ἰσχύος τοῦ πεποιηκότος αὐτὰ ἀπάσης , εὑρόν ἕτερον οἱ προφήται τρόπον , δι’ οὗ κατὰ δύναμιν τὴν ἑαυτῶν λόγουσαν παραδηλώσαι τι πλέον ἡμῖν περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως . Ποῖον δὴ τούτων ; Τὸ μὴ τὰ μεγέθη προθεῖναι τῶν κτισμάτων μόνον , ἀλλὰ καὶ τὸν τρόπον τῆς δημιουργίας εἰπεῖν , ἵν’ ἐκατέρωθεν , καὶ ἐκ τοῦ μεγέθους τῶν γεγεννημένων , καὶ ἐκ τῆς κατὰ τὴν δημιουργίαν εὐκολίας , δυνηθῶμεν ἀξίαν τινα κατὰ δύναμιν τὴν ἡμετέραν ἐννοιαν λαβεῖν περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως . Μὴ τοίνυν τὸ μέγεθος ἐξέταζε μόνον τῶν γεγεννημένων , ἀλλὰ καὶ τὴν εὐκολίαν τοῦ πεποιηκότος . Οὐχ ἐπὶ γῆς δὲ τοῦτο ἐνδεικνύναι μόνον , ἀλλὰ καὶ ἐπ’ αὐτῆς τῆς φύσεως τῶν ἀνθρώπων · νῦν μὲν γὰρ φησιν , Ὁ κατέχωρ τὸν τύρον τῆς γῆς , καὶ τοὺς κατοικοῦντας ἐν αὐτῇ ὡσεὶ ἀκρίδας · νῦν δὲ φησι , Ἄς σταγὼν ἀπὸ θαλάσσης πάντα τὰ ἔθνη ἐναντίον αὐτοῦ . Μὴ ἀπλῶς παρέλθῃς τὸν λόγον , ἀλλ’ ἀνάπτυξον τὸ εἰρημένον καλῶς καὶ ἐξέτασον · ἀναλοῦσαι πάντα τὰ ἔθνη , Σύρους , Κίλικας , Καππαδόκας , Βιθυνούς , τοὺς τὸν Εὐξεινον πόντον οἰκοῦντας , Θρᾷκην , Μακεδονίαν , τὴν Ἑλλάδα πᾶσαν , τοὺς ἐν ταῖς νήσοις , τοὺς ἐν τῇ Ἰταλίᾳ , τοὺς ὑπὲρ τὴν καθ’ ἡμᾶς οἰκουμένην , τοὺς ἐν ταῖς νήσοις ταῖς Βρετταννικαῖς , Σαουρόκους , Ἰνδοὺς , τοὺς τὴν τῶν Περσῶν οἰκοῦντας γῆν , τὰ ἄλλα τὰ ἄπειρα γένη καὶ φύλα , ὧν οὔτε τὰ ὀνόματα ἴσμεν · ἀλλὰ πάντα ταῦτα τὰ ἔθνη , Ἄς σταγὼν , φησιν , ἀπὸ θαλάσσης ἐναντίον αὐτοῦ . Πόσον μέγας εἶ τῆς σταγόνος ταύτης , εἴπέ μοι , ὅτι περιεργάξη τὸν Θεόν , ἢ πάντα τὰ ἔθνη ὡς σταγὼν ἀπὸ θαλάσσης ; Καὶ τί χρὴ λέγειν περὶ οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ θαλάσσης καὶ ἀνθρώπων φύσεως ; Ἀναβλέψον ὑπὲρ τὸν οὐρανὸν τῷ λόγῳ , καὶ ἐπὶ τοὺς ἀγγέλους ἐλθόμεν . Ἴστε γὰρ δήπου τοῦτο , ὅτι τῆς κτίσεως τῆς ὁρωμένης ταύτης εἰς ἄγγελοις μόνος ἀντίρροπος ἐστιν · μᾶλλον δὲ καὶ πολλῷ τιμιώτερος . Εἰ γὰρ ἀνθρώπου δικαιου ἀξίος οὐχ ἂν εἴη πᾶς ὁ κόσμος , καθὼς ὁ Παῦλος δείκνυσι λέγων , Ὁν οὐχ ἦν ἀξιος ὁ κόσμος οὗτος · πολλῷ μᾶλλον ἄγγελοι οὐχ ἂν γενοῖντο ποτε ἀξιοὶ πολλῷ γὰρ τῶν δικαίων ἄγγελοι μεῖζονες . Ἄλλ’ ὅμως μυρίαι μυριάδες εἰσὶν ἀγγέλων ἄνω , καὶ χιλίαι χιλιάδες εἰσὶν ἀρχαγγέλων , καὶ θρόνοι , κυριότητες , ἀρχαί , καὶ ἐξουσίαι , ἄπειροι δὴμοι ἀσωμάτων δυνάμεων , καὶ φύλα ἀμύθητα , καὶ ταύτας ἀπάσας τὰς δυνάμεις μετὰ τοσαύτης εὐκολίας ἐποίησε , μεθ’ ὧσης οὐδεὶς λόγος παραστήσαι δύναται . Ἥρκεσε γὰρ αὐτῷ τὸ θελήσαι πρὸς ἅπαντα , καὶ καθάπερ ἡμῖν ἡ βούλησις οὐ παρέχει χάματον , οὕτως οὐδ’ ἐκεῖνον τὸ δημιουργῆσαι · τοσαύτας καὶ τῃλικαύτας δυνάμεις . Καὶ τοῦτο ὁ προφήτης ἐμφαίνων ἔλεγεν · Πάντα ὅσα ἠθέλησεν ἐποίησεν ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐν τῇ γῇ . Ὄρᾷς ὅτι οὐ πρὸς δημιουργίαν τῶν ἐν τῇ γῇ 458 μόνον , ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν κτίσιν τῶν ἄνω δυνάμεων ἤρκεσεν ἡ θέλησις αὐτοῦ μόνη ; Ταῦτα οὖν ἀκούων οὐ θρηνεῖς σαυτὸν , εἴπέ μοι , καὶ κατορύττεις πρὸς τοσούτον ἀπονοίας ἀρδελίας , ὅτι διὰ δοξάζειν χρή μόνον καὶ προσκυνεῖν , τοῦτον ὡς ἐν τῶν εὐτελεστάτων πραγμάτων περιεργάξησθαι φιλονεικεῖς καὶ πολυπραγμονεῖς ; Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ὁ πολλῆς σοφίας ἐμπεπλησμένος ὁρῶν τὴν ἀσύγκριτον ὑπεροχὴν τοῦ Θεοῦ , καὶ τὴν εὐτέλειαν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως , πρὸς τοὺς περιεργαζομένους αὐτοῦ τὰς οἰκονομίας ἀγανακτῶν , καὶ μετὰ πολλῆς δυσχεραίνων τῆς σφοδρότητος ἔλεγεν · Μενοῦν γε , ὦ ἄνθρωπε , σὺ τίς εἶ ὁ ἀνταποκριόμενος τῷ Θεῷ ; Τίς εἶ ; ἐννόησον σου τὴν φύσιν πρῶτον · οὐδὲν γὰρ εὑρεῖν δύναμενον παραστήσαι σου τὴν εὐτέλειαν .
Lemmas: δ . ἐννοέω γάρ πόσος μέν ὄρος ὄγκος , πόσος δέ ἄνθρωπος ἔθνος , πόσος δέ ὕψος καί πλῆθος φυτός , πόσος δέ πόλις , καί πόσος οἰκοδόμημα μέγεθος , καί πόσος τετράπους , θηρίον , ἑρπετόν πλῆθος παντοδαπής 457 ἐπί ὁ νύτων φέρω ὁ ἑαυτοῦ . ἄλλος ὅμως ὁ τοιοῦτος καί τοσοῦτος οὕτως εὐκόλως ποιέω , ὡς καί ὁ προφήτης , μηδέ παράδειγμα ὁ εὐκολία δύναμαι εὑρίσκω , εἶπον , ὅτι ὁ γῆ ποιέω ὡς οὐδείς . ἐπεί γάρ οὐ ἥκω ὁ μέγεθος καί ὁ κάλλος ὁ ὁράω ὁ δημιουργός παρίστημι ὁ δύναμις , ἀλλά πολύς ὁ μέτρον λείπω ὁ μέγεθος καί ὁ ἰσχύς ὁ ποιέω αὐτός ἀπασάω , εὑρίσκω ἕτερος ὁ προφήτης τρόπος , διά ὅς κατά δύναμις ὁ ἑαυτοῦ λογουω παραδηλόω τίς πλέω ἐγώ περί ὁ ὁ Θεός δύναμις . Ποῖον δή οὗτος ; ὁ μή ὁ μέγεθος προτίθημι ὁ κτίσμα μόνος , ἀλλά καί ὁ τρόπος ὁ δημιουργία εἶπον , ἵνα ἑκατέρωθεν , καί ἐκ ὁ μέγεθος ὁ γεννάω , καί ἐκ ὁ κατά ὁ δημιουργία εὐκολία , δύναμαι ἄξιος τις κατά δύναμις ὁ ἡμέτερος ἔννοια λαμβάνω περί ὁ ὁ Θεός δύναμις . μή τοίνυν ὁ μέγεθος ἐξετάζω μόνος ὁ γεννάω , ἀλλά καί ὁ εὐκολία ὁ ποιέω . οὐχ ἐπί γῆ δέ οὗτος ἐνδείκνυμι μόνος , ἀλλά καί ἐπί αὐτός ὁ φύσις ὁ ἄνθρωπος · νῦν μέν γάρ φημί , ὁ καταχωρέω ὁ Τύρος ὁ γῆ , καί ὁ κατοικέω ἐν αὐτός ὡσεί ἀκρίς · νῦν δέ φημί , ἄς σταγών ἀπό θάλασσα πᾶς ὁ ἔθνος ἐναντίος αὐτός . μή ἀπλόος παρέρχομαι ὁ λόγος , ἀλλά ἀναπτύσσω ὁ εἴρω καλῶς καί ἐξετάζω · ἀναλίσκω πᾶς ὁ ἔθνος , Σύρος , Κίλιξ , Καππαδόκαι , Βιθυνός , ὁ ὁ Εὔξεινος πόντος οἰκέω , Θρᾴκη , Μακεδονία , ὁ Ἑλλάς πᾶς , ὁ ἐν ὁ νῆσος , ὁ ἐν ὁ Ἰταλία , ὁ ὑπέρ ὁ κατά ἐγώ οἰκέω , ὁ ἐν ὁ νῆσος ὁ Βρεττανικός , σαουροκα , Ἰνδός , ὁ ὁ ὁ Πέρσης οἰκέω γῆ , ὁ ἄλλος ὁ ἤπειρος γένος καί φῦλον , ὅς οὔτε ὁ ὄνομα οἶδα · ἀλλά πᾶς οὗτος ὁ ἔθνος , ἄς σταγών , φημί , ἀπό θάλασσα ἐναντίος αὐτός . πόσος μέγας εἰμί ὁ σταγών οὗτος , εἶπον ἐγώ , ὅτι περιεργάζομαι ὁ Θεός , ἢ πᾶς ὁ ἔθνος ὡς σταγών ἀπό θάλασσα ; καί τίς χρή λέγω περί οὐρανός καί γῆ καί θάλασσα καί ἄνθρωπος φύσις ; ἀναβλέπω ὑπέρ ὁ οὐρανός ὁ λόγος , καί ἐπί ὁ ἄγγελος έρχομαι . οἶδα γάρ δήπου οὗτος , ὅτι ὁ κτίσις ὁ ὁράω οὗτος εἰς ἄγγελος μόνος ἀντίρροπος εἰμί · μᾶλλον δέ καί πολύς τίμιος . εἰμί γάρ ἄνθρωπος Δίκαιος Ἀξιός οὐ εἄν εἰμί πᾶς ὁ κόσμος , καθώς ὁ Παῦλος δείκνυμι λέγω , εἰμί οὐ εἰμί Ἀξιός ὁ κόσμος οὗτος · πολύς μᾶλλον ἄγγελος οὐ εἄν γίγνομαι ποτός ἀξιόω πολύς γάρ ὁ Δίκαιος ἄγγελος μείζων . ἄλλος ὅμως μυρίος μυριάς εἰμί ἄγγελος ἄνω , καί χίλιοι χιλιάς εἰμί ἀρχάγγελος , καί Θρόνοι , κυριότης , ἀρχή , καί ἐξουσία , ἤπειρος δῆμος ἀσώματος δύναμις , καί φῦλον ἀμύθητος , καί οὗτος ἅπας ὁ δύναμις μετά τοσοῦτος εὐκολία ποιέω , μετά ὠθέω οὐδείς λόγος παρίστημι δύναμαι . ἀρκέω γάρ αὐτός ὁ ἐθέλω πρός ἅπας , καί καθάπερ ἐγώ ὁ βούλησις οὖον παρέχω χάμα , οὕτως οὐδέ ἐκεῖνος ὁ δημιουργέω · τοσοῦτος καί τηλικόσδε δύναμις . καί οὗτος ὁ προφήτης ἐμφαίνω λέγω · Πάν ὅσος ἐθέλω ποιέω ἐν ὁ οὐρανός καί ἐν ὁ γῆ . ὁράω ὅτι οὖον πρός δημιουργία ὁ ἐν ὁ γῆ 458 μόνος , ἀλλά καί πρός ὁ κτίσις ὁ ἄνω δύναμις ἀρκέω ὁ θέλησις αὐτός μόνος ; οὗτος οὖν ἀκούω οὖον θρηνέω σαυτοῦ , εἶπον ἐγώ , καί κατορύσσω πρός τοσοῦτος ἀπόνοια ἀρδελίας , ὅτι διά δοξάζω χρή μόνος καί προσκυνέω , οὗτος ὡς ἐν ὁ εὐτελής πρᾶγμα περιεργάζομαι φιλονεικέω καί πολυπραγμονέω ; Ζεύς οὗτος καί ὁ Παῦλος ὁ πολύς σοφία ἐμπίμπλημι ὁράω ὁ ἀσύγκριτος ὑπεροχή ὁ Θεός , καί ὁ εὐτέλεια ὁ ἀνθρώπινος φύσις , πρός ὁ περιεργάζομαι αὐτός ὁ οἰκονομία ἀγανακτέω , καί μετά πολύς δυσχεραίνω ὁ σφοδρότης λέγω · Μένω γε , εἰμί ἄνθρωπος , σύ τίς εἰμί ὁ ἀνταποκρίνομαι ὁ Θεός ; Τῖς εἰμί ; ἐννοέω σύ ὁ φύσις πρῶτος · οὐδείς γάρ εὑρίσκω δύναμαι παρίστημι σύ ὁ εὐτέλεια .