joannes-chrysostomus.in-matthaeum-homiliae-1-90 pg57_0367.2
137 Καὶ μεταβὼν ἐκεῖθεν , ἦλθεν εἰς τὴν συναγωγὴν αὐτῶν · καὶ ἰδοὺ ἄνθρωπος ¹¹ τῇ χειρᾷ ἔχων ξηράν . α' . Πάλιν ἐν σαββάτῳ θεραπεύει , ὑπὲρ τῶν παρὰ τῶν μαθητῶν γεγενημένων ἀπολογοῦμενος . Καὶ οἱ μὲν ἄλλοι εὐαγγελισταὶ φασιν , ὅτι ἔστησε τὸν ἄνθρωπον μέσῳ , καὶ ἠρώτησεν αὐτούς , εἰ ἔξεστι τοῖς σάββασιν ἀγαθοποιῆσαι . Θεά τὴν εὐσπλαγχνίαν τοῦ Δεσπότου ¹² . Ἔστησεν αὐτὸν μέσῳ , ἵνα τῇ ὄψει αὐτοὺς ἐπικαμψῃ · ἵνα κατακλασθῆντες τῇ θέᾳ τὴν πονηρίαν ἐκβάλωσι , καὶ τὸν ἄνθρωπον αἰδεσθέντες , παύσωνται τῆς θρημβίας . Ἄλλ' οἱ ἀπίσασοι καὶ μισάνθρωποι μᾶλλον αἰροῦνται τοῦ Χριστοῦ βλάψαι τὴν δόξαν , ἢ τοῦτον ἰδεῖν σωζόμενον , ἐκτερόθεν ἐνδεικνύμενοι τὴν πονηρίαν , καὶ τῷ πολέμει τῷ Χριστῷ , καὶ τῇ μετὰ φιλονεικίας τοσούτης , ὡς καὶ ταῖς ἑτέραις εὐεργεσίαις ἐπιρρεξέαι . Οἱ μὲν οὖν ἄλλοι εὐαγγελισταὶ φασιν , ὅτι αὐτὸς ἠρώτησεν · οὗτος δέ , ὅτι ἠρωτήθη . Καὶ ἐπιρρώψαν αὐτόν , φησί , λέγοντες , εἰ ἔξεστι τοῖς σάββασιν θεραπεύειν , ἵνα κατηγορήσωσιν αὐτοῦ . Εἰκὸς δὲ ἀμφότερα γεγενηθαι . Μῖσοι γάρ ὄντες , καὶ εἰδότες ὅτι ἥξει πάντως ἐπὶ τὴν ἰατρείαν , τῇ πύσει προκαταλαβεῖν αὐτὸν ἐπευδον , προοδωκόντες ταύτῃ καλῦσαι ¹³ . Διὸ καὶ ἠρώτων , Εἰ ἔξεστι τοῖς σάββασιν θεραπεύσαι ; οὐχ ἵνα μάθωσιν , ἀλλ' ἵνα κατηγορήσωσι . Καίτοις ἤκει · τὸ ἔργον , εἴ γε ἐδούλοντο κατηγορεῖν · ἀλλὰ καὶ διὰ ῥημάτων ἤθελον λαβὴν εὑρεῖν , ἀφθόνων ἑαυτοῖς λημμάτων προπαρασκευάζοντες . Ὁ δὲ φιλόθρωπος καὶ τοῦτο ποιεῖ , καὶ ἀποκρίνεται , παιδεύων ¹⁴ τὴν οἰκεῖαν ἡμερότητα , καὶ εἰς αὐτοὺς περιτρέπων τὸ πᾶν , καὶ δείκνυσιν αὐτῶν τὴν ἀπανθρωπίαν . Καὶ ἴστησι τὸν ἄνθρωπον μέσῳ · οὐχὶ δεοικῶς αὐτούς , ἀλλ' ὡφελῆσαι σπεύδων , καὶ εἰς ἕλεον ἐμβαλεῖν . Ὡς δὲ οὐδὲ οὕτως ἐπέκαμψε , τότε ἐλυπηθη , φησί , καὶ ὠργίσθη αὐτοῖς διὰ τὴν πώρωσιν τῆς καρδίας αὐτῶν , καὶ φησί · Τίς ἐστιν ἐξ ὑμῶν ἄνθρωπος , ὃς ἔξει πρόβατον ἕν , καὶ ἐμπεσὲ τοῦτο τοῖς σάββασιν εἰς βόθυνον , οὐχὶ κρατήσει αὐτὸ καὶ ἐγερεῖ ; Πῶς οὖν διαφέρει ἄνθρωπος προβάτου ; Ὥστε ἔξεστι τοῖς σάββασιν καλῶς ποιεῖν . Ἴνα γὰρ μὴ ἑγὼ σὺν ἀναχωννῃς , μηδὲ παραδῶσιν πάλιν γλαχεν , συλλογίζεται αὐτούς · διὰ τοῦ παραδείγματος τούτου . Σὺ δέ μοι σκόπει , πῶς ποικίλως καὶ καταλλήλως πανταχοῦ τὰς ἀπολογίας ἐπάγει τὰς περὶ τῆς λύσεως τοῦ σαββάτου . Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ τυφλοῦ οὐδὲ ἀπολογεῖται αὐτοῖς , ὅτε τὸν πλῶν ἐποίησε · καίτοι · τότε ἐνεκάλουν , ἀλλ' ἤρκει τῆς δημοργίας [ 138 ] ὁ τρόπος δεῖξαι τοῦ νόμου τὸν Δεσπότην . Ἐπὶ δὲ τοῦ παραλύτου ¹⁵ , ἵνικα τὴν κλίνην ἐβάστασε , καὶ ἐνεκάλουν , νῦν μὲν ὡς Θεός , νῦν δὲ ὡς ἄνθρωπος ἀπολογεῖται · ὡς ἄνθρωπος μὲν , σταν λέγῃ . Εἰ περιτομὴν λαμβάνει ἄνθρωπος ἐν σαββάτῳ , ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος ( καὶ οὕς εἴπεν , Ἴνα ὡφελθῇ ἄνθρωπος ) , ἐμοὶ χολάζετε , ὅτι ὅλον ἄνθρωπον ὠνὴ ἐποίησα ; ὡς δὲ Θεός , ὅταν λέγῃ · Ὁ Πατὴρ μου ὡς ἄρτι ἐργάζεται , κἀγὼ ἐργάζομαι . Ὑπὲρ δὲ τῶν μαθητῶν ἐγκαλούμενος · ἔλεγεν · Οὐκ ἀνέγνωτε τί ἐποίησεν Δαυὶδ , ὅτε ἐπεῖρασεν , αὐτὸς ¹⁶ καὶ οἱ μετ' αὐτοῦ ; πῶς εἰσῆλθεν εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ , καὶ τοὺς ἄρτους τῆς προθέσεως ἔφαγε ; Καὶ τοὺς ἱερεῖς εἰς μέσον παράγει . Καὶ ἐνταῦθα πάλιν , ὅτι Ἔξεστιν ¹⁷ ἐν σαββάτῳ ἀγαθοποιεῖν , ἢ κακοποιεῖν ; Τίς ἐξ ὑμῶν ἔξει πρόβατον ἕν ; Ἦτοι γὰρ αὐτῶν τὸ φιλοχρήματον , ὅτι τοῦτο μᾶλλον ἦσαν ἢ φιλόθρωποι . Καίτοι ὁ ἄλιος Εὐαγγελιστὴς φησιν , ὅτι καὶ περιεβλέψατο ταῦτα ἐρωτῶν , ὥστε καὶ τῷ ῥηματὶ αὐτοὺς ἐπισπάσασθαι · ἀλλ' οὐδὲ οὕτως ἐγένοντο βελτίοι . Καίτοι ἐνταῦθα φθίγεται μόνον , ἀλλογοῦ δὲ πολλογοῦ καὶ χειρᾶς ἐπιτιθεῖς θεραπεύει . Ἄλλ' ὅμως οὐδὲν αὐτοὺς τούτων ἐποίησε πράους · ἀλλ' ὁ μὲν ἄνθρωπος ἐθεραπεύετο , ἐκεῖνοι δὲ διὰ τῆς ὑγείας τῆς τοῦτο χειροὺς ἐγένοντο . Αὐτὸς μὲν γὰρ ἐδούλετο πρὸ ἐκείνου θεραπεύσαι ἐκείνους , καὶ μυρίους ἐκίνησε τρόπους ἰατρείας , καὶ δι' ὧν ἐμπροσθεν ἐποίησε , καὶ δι' ὧν εἴπεν · ἐπειδὴ δὲ ἄνιατα λοιπὸν ἐνόουν , ἐπὶ τὸ ἔργον ἔχωρσεν . Τότε λέγει τῷ ἀνθρώπῳ · Ἐκτείνον τὴν χεῖρά σου . Καὶ ἐξέτεινε , καὶ ἀποκατεστάθη ὁμοίως , ὡς ἡ ἄλλη . Τί οὖν ἐκεῖνοι ; Ἔξῆλθον , φησί , καὶ συμβουλεύονται ¹⁸ , ἵνα ἀνελῶσιν αὐτόν . Οἱ γὰρ Φαρισαῖοι , φησίν , ἐξελθόντες συμβούλιον ἐλαβον κατ' αὐτοῦ , ὅπως αὐτὸν ἀπολέσωσιν . Οὐδὲν ἀδικηθέντες · ἀνελεῖν ἐπεχείρουν . β . Τοσούτου ἡ βασκανία κακόν . Οὐδὲ γὰρ τοῖς ἄλλοτριοῖς μόνον , ἀλλὰ καὶ τοῖς οἰκείοις ἀεὶ πολεμεῖ . Ὁ δὲ Μᾶρκος φησίν , ὅτι μετὰ τῶν Ἡρῳδιανῶν τοῦτο ἐδουλεύσαντο . Τί οὖν ὁ ἡμερος ; καὶ πρὸς ; Ἀνεχώρησε ταῦτα μαθὼν . Ὁ δὲ Ἰησοῦς γνοὺς τὰς συζητήσεις αὐτῶν , ἀνεχώρησε , φησίν , ἐκεῖθεν . Πῶ τοίνυν εἰσὶν οἱ λέγοντες , ὅτι σημεία γίνεσθαι δεῖ ; Διὰ γὰρ τούτων ἐδείξεν , ὅτι ἡ ἀγνώμων ψυχὴ ¹⁹ οὐδὲ ἐντεῦθεν πειθεται , καὶ ἐδηλώσατο ὅτι καὶ τοῖς μαθηταῖς εἰκὴ ἐνεκάλουν . Ἐκεῖνο μέντοι παρατηρητὴν χρή , ὅτι μάλιστα πρὸς τὰς τῶν πλῆθους ἀγριαίνουσι εὐεργεσίας · καὶ ὅταν ἰδωσὶ τινὰ τῷ νοσηματι τῆς καρδίας ἀπαλλαττόμενον , τότε καὶ ἐγκαλοῦσι καὶ ἐχθριούσιν . Καὶ γὰρ ὅτε τὴν πώρην ἁψὼν ἐμελε , διεβάλλον αὐτόν · καὶ ὅτε μετὰ τελωνῶν ἔφαγε · καὶ νῦν πάλιν , ἐπειδὴ τὴν χεῖρα ἀποκατεστάσατοσαν εἶδον . Σὺ δέ μοι σκόπει , πῶς [ 139 ] οὐδὲ τῆς πρὸς τοὺς ἀρρώστους κ.δεμονία ; ἀρίσταται , καὶ τὸν ἐκείνων παραμυθεῖται φόβον . Καὶ ἡκολούθησαν αὐτῷ ὄχλοι πολλοί , καὶ ἐθεράπευσεν αὐτοὺς πάντας · καὶ ἐπετίμησε τοῖς θεραπευθεῖσιν , ἵνα μηδενὶ φανερόν αὐτὸν ποιήσωσιν . Οἱ μὲν γὰρ ²⁰ ὄχλοι πανταχοῦ καὶ θαυμάζουσι καὶ ἀκολουθοῦσιν · ἐκεῖνοι δὲ τῆς πονηρίας οὐκ ἀρίσταται . Εἰτα ἵνα μὴ θορυβηθῇ ἐπὶ τοῖς γινομένοις , καὶ τῷ παραδείγματος τῆς ἐκείνων μανίας , εἰσάγει καὶ τὸν προφήτην ταῦτα προαναφωνοῦντα . Τοσαύτη γὰρ ἦν τῶν προφητῶν ἡ ἀκρίβεια , ὡς μηδὲ ταῦτα παραλιπεῖν , ἀλλὰ καὶ τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ καὶ τὰς μεταβάσεις προφητεύειν , καὶ τὴν γνώμην μεθ' ἧς ταῦτα ἐποίησε · ἵνὰ μάθῃ , ὅτι πάντα Πνεύματι ἐφθέγγοντο . Εἰ γὰρ τὰ ἀνθρώπων ἀπώρθρα ἀδύνατον εἶδέναι , πολλῷ μᾶλλον τοῦ Χριστοῦ τὸν σκοπὸν ἀδύνατον ἦν μαθεῖν , μὴ τοῦ Πνεύματος ἀποκαλύψαντος . Τί οὖν ὁ προφήτης φησίν ; Ἐπήγαγεν ²¹ γοῦν Ὦσεως πληρωθῆ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου λέγοντος · Ἴδου ὁ Παὶς μου , ὃν ἠρέτισα , ὁ ἀγαπητός μου , εἰς ὃν εὐδόκησεν ἡ ψυχή μου . Θήσω τὸ Πνεῦμά μου ἐπ'
Lemmas: 137 καί μεταβαίνω ἐκεῖθεν , ἔρχομαι εἰς ὁ συναγωγή αὐτός · καί ἰδού ἄνθρωπος ¹¹ ὁ χείρ ἔχω ξηρός . ὅς . πάλιν ἐν σάββατον θεραπεύω , ὑπέρ ὁ παρά ὁ μαθητής γίγνομαι ἀπολογέομαι . καί ὁ μέν ἄλλος εὐαγγελιστής φημί , ὅτι ἵστημι ὁ ἄνθρωπος μέσος , καί ἐρωτάω αὐτός , εἰμί ἔξεστι ὁ σάββατον ἀγαθοποιέω . Θεά ὁ εὐσπλαγχνία ὁ δεσπότης ¹² . ἵστημι αὐτός μέσος , ἵνα ὁ ὁράω αὐτός ἐπικάμπτω · ἵνα κατακλάω ὁ θέα ὁ πονηρία ἐκβάλλω , καί ὁ ἄνθρωπος αἰδέομαι , παύω ὁ θρημβίας . ἄλλος ὁ ἀπίσασοι καί μισάνθρωπος μᾶλλον αἱρέω ὁ Χριστός βλάπτω ὁ δόξα , ἢ οὗτος ὁράω σῴζω , ἐκτερόθεν ἐνδείκνυμι ὁ πονηρία , καί ὁ πολεμέω ὁ Χριστός , καί ὁ μετά φιλονεικία τοσούτη , ὡς καί ὁ ἕτερος εὐεργεσία ἐπιρρέζω . ὁ μέν οὖν ἄλλος εὐαγγελιστής φημί , ὅτι αὐτός ἐρωτάω · οὗτος δέ , ὅτι ἐρωτάω . καί ἐπιρρώψαν αὐτός , φημί , λέγω , εἰμί ἔξεστι ὁ σάββατον θεραπεύω , ἵνα κατηγορέω αὐτός . εἰκώς δέ ἀμφότερος γίγνομαι . μισέω γάρ εἰμί , καί οἶδα ὅτι ἥκω πάντως ἐπί ὁ ἰατρεία , ὁ πύθω προκαταλαμβάνω αὐτός ἐφοράω , προδίδωμι οὗτος καλέω ¹³ . Διὸ καί ἐρωτάω , εἰμί ἔξεστι ὁ σάββατον θεραπεύω ; οὐ ἵνα μανθάνω , ἀλλά ἵνα κατηγορέω . Καίτοι ἥκω · ὁ ἔργον , εἰμί γε δουλόω κατηγορέω · ἀλλά καί διά ῥῆμα ἐθέλω λαβή εὑρίσκω , ἄφθονος ἑαυτοῦ λῆμμα προπαρασκευάζω . ὁ δέ φιλόθρωπος καί οὗτος ποιέω , καί ἀποκρίνω , παιδεύω ¹⁴ ὁ οἰκεῖος ἡμερότης , καί εἰς αὐτός περιτρέπω ὁ πᾶς , καί δείκνυμι αὐτός ὁ ἀπανθρωπία . καί ἵστημι ὁ ἄνθρωπος μέσος · οὐ δεῦκος αὐτός , ἀλλά ὠφελέω σπεύδω , καί εἰς ἔλεος ἐμβάλλω . ὡς δέ οὐδέ οὕτως ἐπικάμπτω , τότε λυπέω , φημί , καί ὀργίζω αὐτός διά ὁ πώρωσις ὁ Καρδία αὐτός , καί φημί · Τῖς εἰμί ἐκ σύ ἄνθρωπος , ὅς ἔξειμι πρόβατον εἷς , καί ἐμπίπτω οὗτος ὁ σάββατον εἰς βόθυνος , οὐ κρατέω αὐτός καί ἐγείρω ; Πῶς οὖν διαφέρω ἄνθρωπος πρόβατον ; ὥστε ἔξεστι ὁ σάββατον καλῶς ποιέω . ἵνα γάρ μή ἑγώ σύν ἀναχώννυμι , μηδέ παραδίδωμι πάλιν γλαχεν , συλλογίζομαι αὐτός · διά ὁ παράδειγμα οὗτος . σύ δέ ἐγώ σκοπέω , πῶς ποικίλως καί κατάλληλος πανταχοῦ ὁ ἀπολογία ἐπάγω ὁ περί ὁ λύσις ὁ σάββατον . ἐπί μέν γάρ ὁ τυφλός οὐδέ ἀπολογέομαι αὐτός , ὅτε ὁ πλόος ποιέω · καίτοι · τότε ἐγκαλέω , ἀλλά ἀρκέω ὁ δημοργίας [ 138 ] ὁ τρόπος δείκνυμι ὁ νόμος ὁ δεσπότης . ἐπί δέ ὁ παράλυτος ¹⁵ , ἵνικα ὁ κλίνη βαστάζω , καί ἐγκαλέω , νῦν μέν ὡς Θεός , νῦν δέ ὡς ἄνθρωπος ἀπολογέομαι · ὡς ἄνθρωπος μέν , ἵστημι λέγω . εἰμί περιτομή λαμβάνω ἄνθρωπος ἐν σάββατον , ἵνα μή λύω ὁ νόμος ( καί ὅς εἶπον , ἵνα ὁράω ἄνθρωπος ) , ἐγώ χολαζω , ὅτι ὅλος ἄνθρωπος ὠνή ποιέω ; ὡς δέ Θεός , ὅταν λέγω · ὁ πατήρ ἐγώ ὡς ἄρτι ἐργάζομαι , ἐγώ ἐργάζομαι . ὑπέρ δέ ὁ μαθητής ἐγκαλέω · λέγω · οὐ ἀναγιγνώσκω τίς ποιέω Δαυίδ , ὅτε πειράζω , αὐτός ¹⁶ καί ὁ μετά αὐτός ; πῶς εἰσέρχομαι εἰς ὁ οἶκος ὁ Θεός , καί ὁ ἄρτος ὁ πρόθεσις ἐσθίω ; καί ὁ ἱερεύς εἰς μέσος παράγω . καί ἐνταῦθα πάλιν , ὅτι ἔξεστι ¹⁷ ἐν σάββατον ἀγαθοποιέω , ἢ κακοποιέω ; Τῖς ἐκ σύ ἔξειμι πρόβατον εἷς ; ἦ γάρ αὐτός ὁ φιλοχρήματος , ὅτι οὗτος μᾶλλον εἰμί ἢ φιλόθρωποι . καίτοι ὁ Ἄλιος εὐαγγελιστής φημί , ὅτι καί περιβλέπω οὗτος ἐρωτάω , ὥστε καί ὁ ῥῆμα αὐτός ἐπισπάω · ἀλλά οὐδέ οὕτως γίγνομαι βελτιόω . καίτοι ἐνταῦθα φθίω μόνος , ἄλογος δέ πολλογοῦ καί Χειρᾶς ἐπιτίθημι θεραπεύω . ἄλλος ὅμως οὐδείς αὐτός οὗτος ποιέω πρᾶος · ἀλλά ὁ μέν ἄνθρωπος θεραπεύω , ἐκεῖνος δέ διά ὁ ὑγεία ὁ οὗτος χείρων γίγνομαι . αὐτός μέν γάρ δουλόω πρό ἐκεῖνος θεραπεύω ἐκεῖνος , καί μυρίος κινέω τρόπος ἰατρεία , καί διά ὅς ἔμπροσθεν ποιέω , καί διά ὅς εἶπον · ἐπεί δέ ανίατος λοιπός νοέω , ἐπί ὁ ἔργον χωρέω . τότε λέγω ὁ ἄνθρωπος · ἐκτείνω ὁ χείρ σύ . καί ἐκτείνω , καί ἀποκαθίστημι ὁμοίως , ὡς ὁ ἄλλος . τις οὖν ἐκεῖνος ; ἐξέρχομαι , φημί , καί συμβουλεύω ¹⁸ , ἵνα ἀναιρέω αὐτός . ὁ γάρ Φαρισαῖος , φημί , ἐξέρχομαι συμβούλιον λαμβάνω κατά αὐτός , ὅπως αὐτός ἀπόλλυμι . οὐδείς ἀδικέω · ἀναιρέω ἐπιχειρέω . Β . τοσοῦτος ὁ βασκανία κακός . οὐδέ γάρ ὁ ἀλλότριος μόνος , ἀλλά καί ὁ οἰκέω ἀεί πολεμέω . ὁ δέ Μᾶρκος φημί , ὅτι μετά ὁ Ἡρωδιανός οὗτος δουλεύω . τις οὖν ὁ ἥμερος ; καί πρός ; ἀναχωρέω οὗτος μανθάνω . ὁ δέ Ἰησοῦς γιγνώσκω ὁ συζήτησις αὐτός , ἀναχωρέω , φημί , ἐκεῖθεν . πῶ τοίνυν εἰμί ὁ λέγω , ὅτι σημεῖον γίγνομαι δεῖ ; Ζεύς γάρ οὗτος δείκνυμι , ὅτι ὁ ἀγνώμων ψυχή ¹⁹ οὐδέ ἐντεῦθεν πείθω , καί δηλόω ὅτι καί ὁ μαθητής εἰκῇ ἐγκαλέω . ἐκεῖνος μέντοι παρατηρητής χρή , ὅτι μάλιστα πρός ὁ ὁ πλῆθος ἀγριαίνω εὐεργεσία · καί ὅταν ὁράω τις ὁ νόσημα ὁ Καρδία ἀπαλλάσσω , τότε καί ἐγκαλέω καί εχθριειμι . καί γάρ ὅτε ὁ πώρη άψη μέλω , διαβάλλω αὐτός · καί ὅτε μετά τελώνης ἐσθίω · καί νῦν πάλιν , ἐπεί ὁ χείρ ἀποκαθίστημι εἶδον . σύ δέ ἐγώ σκοπέω , πῶς [ 139 ] οὐδέ ὁ πρός ὁ ἄρρωστος κ.δεμονία ; ἀριστάω , καί ὁ ἐκεῖνος παραμυθέομαι φόβος . καί ἀκολουθέω αὐτός ὄχλος πολύς , καί θεραπεύω αὐτός πᾶς · καί ἐπιτιμάω ὁ θεραπεύω , ἵνα μηδείς φανερός αὐτός ποιέω . ὁ μέν γάρ ²⁰ ὄχλος πανταχοῦ καί θαυμάζω καί ἀκολουθέω · ἐκεῖνος δέ ὁ πονηρία οὐ ἀριστάω . εἶτα ἵνα μή θορυβέω ἐπί ὁ γίγνομαι , καί ὁ παράδειγμα ὁ ἐκεῖνος μανία , εἰσάγω καί ὁ προφήτης οὗτος προαναφωνέω . τοσοῦτος γάρ εἰμί ὁ προφήτης ὁ ἀκρίβεια , ὡς μηδέ οὗτος παραλείπω , ἀλλά καί ὁ ὁδός αὐτός καί ὁ μετάβασις προφητεύω , καί ὁ γνώμη μετά ὅς οὗτος ποιέω · ἵνα μανθάνω , ὅτι πᾶς πνεῦμα φθέγγομαι . εἰμί γάρ ὁ ἄνθρωπος ἀπώρθρα ἀδύνατος οἶδα , πολύς μᾶλλον ὁ Χριστός ὁ σκοπός ἀδύνατος εἰμί μανθάνω , μή ὁ πνεῦμα ἀποκαλύπτω . τις οὖν ὁ προφήτης φημί ; ἐπάγω ²¹ γοῦν ὠσμός πληρόω ὁ ἐρώ ὑπό Ἠσαΐας ὁ προφήτης λέγω · ὁράω ὁ Παῖς ἐγώ , ὅς ἀρετίζω , ὁ ἀγαπητός ἐγώ , εἰς ὅς εὐδοκέω ὁ ψυχή ἐγώ . τίθημι ὁ πνεῦμα ἐγώ ἐπί