joannes-chrysostomus.in-matthaeum-homiliae-1-90 pg57_0196.2
δ’ Εἰ δὲ τις ἀκριβῶς ἐξετάσῃ , καὶ τούτων οὐτὼν ἑτέρα ὄφεται προσθήκην πολλῇ μείζονα τούτων . Οὐδὲ γὰρ ὁπλῶς ἐκέλευσεν ἀγαπᾶν , ἀλλὰ καὶ εὐχεσθαι . Εἶδες ὅσους ἀνέστη βαθμούς , καὶ πῶς εἰς αὐτὴν ἡμᾶς τὴν χορωθίαν ἔστησε τῆς ἀρετῆς ; Σκοπεῖ δὲ ἀνωθεν ἀριθμῶν . Πρῶτός ἐστι βαθμός , μὴ ἀρκεῖν ἀδικίας · δεύτερος , μετὰ τὸ ἀρᾶσθαι 2 , τοὺς ἴσους ἀμύνασθαι 3 · τρίτος , μὴ δράσαι τὸν ἐπιτρεζόντα ταῦτα ἄ ἐπαθεν , ἀλλ’ ἠτυχάσαι · τέταρτος , τὸ καὶ παρασχεῖν ἑαυτὸν εἰς τὸ παθεῖν κακῶς · πέμπτος , τὸ καὶ πολὺν παρασχεῖν ἢ ἔχειν · βούλεται δὲ ποιήσας · ἕκτος , τὸ μὴ μισῆσαι τὸν ταῦτα ἐργασάμενον 4 · ἕδδομος , τὸ καὶ ἀγαπῆσαι · ὁγδοος , τὸ καὶ εὐεργετῆσαι · ἕνατος , τὸ καὶ τὸν Θεὸν ὑπὲρ αὐτοῦ παρακαλεῖν . Εἶδες ὕψος φιλοσοφίας ; Διὰ τοῦτο καὶ λαμπρὸν τὸ ἐπαῖλον ἔχει . Ἐπειδὴ γὰρ μέγα ἦν τὸ ἐπίταγμα , καὶ νεανικὴν δεξαμένου ψυχῆς , καὶ πολλῆς τῆς σπουδῆς , [ 239 ] καὶ μισθὸν αὐτῷ τῆσδε τοιοῦτον , οἷον οὐδενὶ τῶν προτέρον . Οὐ γὰρ γῆς ἐνταῦθα μέμνηται , καθάπερ ἐπὶ τῶν πρῶτων · οὐδὲ παρακαλέσας καὶ ἐλεῶν , καθάπερ ἐπὶ τῶν πενθούντων καὶ ἐλεημόνων · οὔτε βασιλείας · οὐρανῶν · ἀλλ’ ὁ πάντων τούτων ἡν φρικωδέστερον , τὸ γενέσθαι ὁμοίους τῷ Θεῷ , ὡς ἀνθρώπου γενέσθαι εἰκός . Ὅπως γὰρ γένησθε 5 , φησίν , ὁμοιοι τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν οὐρανοῖς . Σὺ δὲ μοι παρατῆρη , πῶς οὐδὲ ἐνταῦθα , οὐδὲ ἐν τοῖς ἐμπροσθεν Πατέρα ἑαυτοῦ καλεῖ · ἀλλ’ ἔχει μὲν Θεὸν καὶ βασιλέα μέγαν , ὅτε περὶ τῶν ὀργῶν διελέχθη · ἐνταῦθα δὲ Πατέρα αὐτῶν . Ποιεῖ δὲ τοῦτο , τῷ προσθήκῃ καὶ τῶν περὶ τούτων τῶν λόγων . Εἶτα καὶ προσάγειν 6 τὴν ὁμοιότητα , φησίν , ὅτι Τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνατέλλει ἐπὶ σοντροὺς καὶ ἀγαθούς , καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους . Καὶ γὰρ αὐτός · οὐ μόνον οὐ μισεῖ , φησίν , ἀλλὰ καὶ εὐεργετεῖ τοὺς ὑβρίζοντας . Καίτοιγε οὐδαμοῦ τὸ 7 γινόμενον Ἰσὼν , οὐ μόνον διὰ τὴν τῆς εὐεργεσίας ὑπεροχὴν , ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν τῆς ἀξίας ὑπεροχὴν . Σὺ μὲν γὰρ παρὰ τοῦ ὁμοβούλου καταφρονῆ , ἐκεῖνος δὲ παρὰ τοῦ δοῦλου καὶ μυρία εὐεργετηθὲντος · καὶ σὺ μὲν ῥήματα χαριζῆ εὐχόμενος ὑπὲρ αὐτοῦ , αὐτὸς δὲ πράγματα πολὺ μεγάλα καὶ θαυμαστά , τὸν ἥλιον ἀνάπτων , καὶ τοὺς ἐτησίους ὑμβροὺς διδοὺς . Ἀλλ’ ὅμως καὶ οὕτω δίδωμι Ἰσὼν εἶναι , ὡς ἀνθρώπων ἐγχειρεῖν εἶναι . Μὴ τοίνυν μίσει τὴν ποιούσαν κακῶς , τοιοῦτον δὲ σοι προφέρον ἀγαθῶν , καὶ εἰς τοσαύτην ἀγνοίαν σε τιμήν · μὴ καταρῶ τῇ ἐπιπράξοντι · ἐπεὶ τὸ μὲν πόνον ὑπέστης , τοῦ δὲ καρποῦ ἀπεστερήθης · καὶ τὴν μὲν ζημίαν ὀφεις , τὸν δὲ μισθὸν ἀπολεῖς · ὅπερ ἐσχάτης ἐστὶν ἀνοίας , τὴν χαλεπώτερον ὑπομείναντας , τὸ ἐλαττον τοῦτο μὴ φέρειν . Καὶ πῶς ἐνι τοῦτο γενέσθαι ; ἡφσί . Θεὸν ἰδὼν ἀνθρώπων γενόμενον , καὶ τοσοῦτον καταβάντα , καὶ τοσαῦτα παθόντα διὰ σὲ . Ἐρωτᾷς ἐτι καὶ ἀμφιβάλλεις , τῶς δυνατὸν τοῖς ὁμοβούλοις ἀφεῖναι τὰς ἀδικίας ; Οὐχ ἀκούεις αὐτοῦ ἐν τῷ σταυρῷ λέγοντος ; “ Ἄφεσ αὐτοῖς · οἱ γὰρ οἴδασι τί ποιοῦσιν . Οὐχ ἀκούεις Παύλου λέγοντος , ὅτι Ὁ ἀναβὰς ἄνω καὶ καθήμενος ἐν δεξιᾷ ἐνετυχάνει ὑπὲρ ἡμῶν , Οὐχ ὁρᾷς ὅτι καὶ μετὰ τὸν σταυρὸν καὶ μετὰ τὴν ἀνάληψιν , τοῖς ἀνηρηκόσιν Ἰουδαίοις ἐπεμελε 8 τοὺς ἀποστόλους τὰ μυρία ὄντα ἀγαθά , καὶ ταῦτα μυρία μέλλοντας παρ’ αὐτῶν πάσχειν δεινά ; Ἀλλὰ σὺ μεγάλα ἰδίκησαι ; Καὶ τί τοιοῦτον πέπονθας , οἷον ὁ οὐς Δεσπότης , δεσμοῦμενος , μαστιζόμενος , βαπτίζομενος , παρὰ οἴχετῶν ἐμπυθούμενος , θάνατον ὑπομένει , καὶ θάνατον τὸν 9 θανάτων ἀπάντων ἀφοχίωτον , μετὰ μυρίας 10 εὐεργεσίας ; Εἰ δὲ καὶ μεγάλα ἡδίκησαι , καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα εὐεργετῆσον , ἵνα καὶ σαυτὸν λαμπρότερον ποιήσῃς τὸν στέφανον , καὶ τὸν ἀδελφὸν τῆς ἐσχάτης ἀπαλλάξῃς ἀρρωστίας . Ἐπεὶ καὶ οἱ 11 Ἰατροί , ὅταν λακτιζόμενοι καὶ ὑβριζόμενοι παρὰ τῶν [ 240 ] μαινομένων , τότε μάλιστα αὐτοὺς ἐλεοῦσι , καὶ παρασκευάζονται πρὸς τὸ ἐκεῖνων διόρθωσιν , εἰδότες ὅτι τῆς ὑπεροχῆς τοῦ νοσήματος ἡ ὑβρις ἐστίν . Καὶ οὐ τοίνυν ταύτην περὶ τῶν ἐπιβουλευόντων ἔχει τὴν γνώμην , καὶ οὕτω χέρεσιν τοὺς ἀδίκους ; ἐκεῖνοι γὰρ εἰσι μάλιστα οἱ νοσοῦντες καὶ τὴν βίαν ὑπομένοντες ἀπασαν 12 . Ἀπαλλάξον τοίνυν αὐτὸν τῆς χαλεπῆς ταύτης ἐπιπρείας , καὶ δὲ ἀφεῖναι τὴν ὀργήν , καὶ δαιμόνος ἐλευθερώσων χαλεπὸν τοῦ θυμοῦ . Καὶ γὰρ δαιμονιῶντας 13 ἐὰν ἴδωμεν , δακρύομεν , οὐχὶ καὶ αὐτοὶ 14 σπουδαζόμεν δαιμόνων . Τοῦτο καὶ νῦν ποιῶμεν ἐπὶ τῶν ὀργιζομένων · καὶ γὰρ ἐκεῖνοι εὐκαινοὶ ὁ θυμοῦμενοι · μᾶλλον δὲ κἀκεῖνοι εἰσὶν ἀθλιώτεροι , μετὰ αἰσθήσεως μαινομένοι . Διὸ καὶ ἀσύγγνωστος αὐτῶν ἡ παραπληξία .
Lemmas: δέ εἰμί δέ τις ἀκριβῶς ἐξετάζω , καί οὗτος οὐτάω ἕτερος ὁράω προσθήκη πολύς μείζων οὗτος . οὐδέ γάρ ὁπλή κελεύω ἀγαπάω , ἀλλά καί εὔχομαι . εἶδον ὅσος ἀνίστημι βαθμός , καί πῶς εἰς αὐτός ἐγώ ὁ χορωθίαν ἵστημι ὁ ἀρετή ; σκοπέω δέ ἄνωθεν ἀριθμός . Πρότερος εἰμί βαθμός , μή ἀρκέω ἀδικία · δύο , μετά ὁ ἀράομαι 2 , ὁ ἴσος ἀμύνω 3 · τρίτος , μή δράω ὁ ἐπιτρέπω οὗτος ὅς πάσχω , ἀλλά ἀτυχέω · τέταρτος , ὁ καί παρέχω ἑαυτοῦ εἰς ὁ πάσχω κακῶς · πέμπτος , ὁ καί πολύς παρέχω ἢ ἔχω · βούλομαι δέ ποιέω · ἕκτος , ὁ μή μισέω ὁ οὗτος ἐργάζομαι 4 · ἕδδομος , ὁ καί ἀγαπάω · ὄγδοος , ὁ καί εὐεργετέω · ἔνατος , ὁ καί ὁ θεός ὑπέρ αὐτός παρακαλέω . εἶδον ὕψος φιλοσοφία ; Ζεύς οὗτος καί λαμπρός ὁ ἐπαῖλον ἔχω . ἐπεί γάρ μέγας εἰμί ὁ ἐπίταγμα , καί νεανικός δέχομαι Ψυχή , καί πολύς ὁ σπουδή , [ 239 ] καί μισθός αὐτός ὅδε τοιοῦτος , οἷος οὐδείς ὁ πρότερος . οὖον γάρ γῆ ἐνταῦθα μιμνήσκω , καθάπερ ἐπί ὁ πρῶτος · οὐδέ παρακαλέω καί ἐλεέω , καθάπερ ἐπί ὁ πενθέω καί ἐλεήμων · οὔτε βασίλεια · οὐρανός · ἀλλά ὁ πᾶς οὗτος ἐάν φρικώδης , ὁ γίγνομαι ὅμοιος ὁ Θεός , ὡς ἄνθρωπος γίγνομαι εἰκός . ὅπως γάρ γίγνομαι 5 , φημί , ὁμοιόω ὁ πατήρ σύ ὁ ἐν οὐρανός . σύ δέ ἐγώ παρατηρέω , πῶς οὐδέ ἐνταῦθα , οὐδέ ἐν ὁ ἔμπροσθεν πατήρ ἑαυτοῦ καλέω · ἀλλά ἔχω μέν θεός καί βασιλεύς μέγας , ὅτε περί ὁ ὀργάω διαλέγω · ἐνταῦθα δέ πατήρ αὐτός . ποιός δέ οὗτος , ὁ προσθήκη καί ὁ περί οὗτος ὁ λόγος . εἶτα καί προσάγω 6 ὁ ὁμοιότης , φημί , ὅτι ὁ ἥλιος αὐτός ἀνατέλλω ἐπί σοντροὺς καί ἀγαθός , καί βρέχω ἐπί Δίκαιος καί ἄδικος . καί γάρ αὐτός · οὖον μόνος οὖον μισέω , φημί , ἀλλά καί εὐεργετέω ὁ ὑβρίζω . καίτοι οὐδαμοῦ ὁ 7 γίγνομαι Ἴσος , οὖον μόνος διά ὁ ὁ εὐεργεσία ὑπεροχή , ἀλλά καί διά ὁ ὁ ἄξιος ὑπεροχή . σύ μέν γάρ παρά ὁ ὁμοβουλέω καταφρονέω , ἐκεῖνος δέ παρά ὁ δοῦλος καί μυρίος εὐεργετέω · καί σύ μέν ῥῆμα χαρίζομαι εὔχομαι ὑπέρ αὐτός , αὐτός δέ πρᾶγμα πολύς μέγας καί θαυμαστός , ὁ ἥλιος ἀνάπτω , καί ὁ ἐτήσιος ὑμβροὺς δίδωμι . ἀλλά ὅμως καί οὗτος δίδωμι Ἴσος εἰμί , ὡς ἄνθρωπος ἐγχειρέω εἰμί . μή τοίνυν μισέω ὁ ποιέω κακῶς , τοιοῦτος δέ σύ προφέρω ἀγαθός , καί εἰς τοσοῦτος ἄγνοια σύ τιμή · μή καταίρω ὁ ἐπιπράξοντι · ἐπεί ὁ μέν πόνος ὑφίστημι , ὁ δέ καρπός ἀποστερέω · καί ὁ μέν ζημία ὄφις , ὁ δέ μισθός ἀπόλλυμι · ὅσπερ ἔσχατος εἰμί ἄνοια , ὁ χαλεπός ὑπομένω , ὁ μικρός οὗτος μή φέρω . καί πῶς ἐνι οὗτος γίγνομαι ; ἡφσί . θεός εἶδον ἄνθρωπος γίγνομαι , καί τοσοῦτος καταβαίνω , καί τοσοῦτος πάθος διά σύ . ἐρωτάω ἔτι καί ἀμφιβάλλω , Τῶς δυνατός ὁ ὁμοβουλέω ἀφίημι ὁ ἀδικία ; οὐχ ἀκούω αὐτός ἐν ὁ σταυρός λέγω ; “ ἄφες αὐτός · ὁ γάρ οἶδα τίς ποιέω . οὐχ ἀκούω Παῦλος λέγω , ὅτι ὁ ἀναβαίνω ἄνω καί κάθημαι ἐν δεξιός ἐντυγχάνω ὑπέρ ἐγώ , οὐχ ὁράω ὅτι καί μετά ὁ σταυρός καί μετά ὁ ἀνάληψις , ὁ ἀναλέγω Ἰουδαῖος ἐπιμελέομαι 8 ὁ ἀπόστολος ὁ μυρίος εἰμί ἀγαθός , καί οὗτος μυρίος μέλλω παρά αὐτός πάσχω δεινός ; ἀλλά σύ μέγας ὁράω ; καί τίς τοιοῦτος πάσχω , οἷος ὁ οὖς Δεσπότης , δεσμέω , μαστίζω , βαπτίζω , παρά οἴχω εμπυθεω , θάνατος ὑπομένω , καί θάνατος ὁ 9 θάνατος ἀπαντάω αφοχιοω , μετά μυρίος 10 εὐεργεσία ; εἰμί δέ καί μέγας ἀδικέω , καί διά οὗτος μάλιστα εὐεργετέω , ἵνα καί σαυτοῦ λαμπρός ποιέω ὁ στέφανος , καί ὁ ἀδελφός ὁ ἔσχατος ἀπαλλάσσω ἀρρωστία . ἐπεί καί ὁ 11 Ἰατρός , ὅταν λακτίζω καί ὑβρίζω παρά ὁ [ 240 ] μαίνομαι , τότε μάλιστα αὐτός ἐλεέω , καί παρασκευάζω πρός ὁ ἐκεῖνος διόρθωσις , οἶδα ὅτι ὁ ὑπεροχή ὁ νόσημα ὁ ὕβρις εἰμί . καί οὖον τοίνυν οὗτος περί ὁ ἐπιβουλεύω ἔχω ὁ γνώμη , καί οὗτος χείρ ὁ ἄδικος ; ἐκεῖνος γάρ εἰμί μάλιστα ὁ νοσέω καί ὁ βία ὑπομένω ἅπας 12 . ἀπαλλάσσω τοίνυν αὐτός ὁ χαλεπός οὗτος ἐπιπρείας , καί δέ ἀφίημι ὁ ὀργή , καί δαίμων ἐλευθερόω χαλεπός ὁ θυμός . καί γάρ δαιμονιάω 13 ἐάν ὁράω , δάκρυ , οὐ καί αὐτός 14 σπουδάζω δαίμων . οὗτος καί νῦν ποιέω ἐπί ὁ ὀργίζω · καί γάρ ἐκεῖνος ευκαινος ὁ θυμόω · μᾶλλον δέ ἐκεῖνος εἰμί ἄθλιος , μετά αἴσθησις μαίνομαι . Διὸ καί ἀσύγγνωστος αὐτός ὁ παραπληξία .