joannes-chrysostomus.in-matthaeum-homiliae-1-90 pg58_0251.3
αἱ . Αὐταὶ παραβολαὶ τῇ προτέρας ἰοίκασι τῇ τοῦ πιστοῦ δούλου , καὶ τοῦ ἀγνώμονος καὶ τὰ δεσποτικὰ κατεδήχετο 30 . Τέσσαρες γὰρ εἰσιν αἱ πᾶσαι περὶ τῶν αὐτῶν διαφόρων ἡμῖν παραίνουσαι · λέγω δὲ τῆς περὶ τὴν ἐλεημοσύνην σπουδῆς , [ 751 ] καὶ τοῦ διὰ πάντων , ὧν ἀνδυνώμεθα 31 , τὸν πλησίον ὠφελεῖν , ὡς οὐχ ἕνδυν σωθῆναι ἕτερος . Ἀλλ᾽ ἐνταῦθα μὲν περὶ πάσης ὠφελείας λέγει καθολικώτερον , ἢν εἰς τὸν πλησίον ἐπιδείξαιμι χρή · ἐπὶ δὲ τῶν παρόντων περὶ ἐλεημοσύνης ἰδίως τῆς ἕν χρήμασι λέγει , καὶ σφοδρότερον ἢ ἐπὶ τῆς προτέρας παραβολῆς . Ἐκεῖ μὲν γὰρ τὸν τύπτοντα , καὶ μεδύοντα , καὶ τὰ δεσποτικὰ σκορπίζοντα καὶ ἀπολλύντα κολάζει · ἐνταῦθα δὲ καὶ τὸν οὐχ ὠφελοῦντα , οὐδὲ δαψιλῶς τοῖς δεομένοις τὰ ὄντα κενούνα . Εἶχον μὲν γὰρ ἔλαιον , οὐ δαψιλῆς δέ · διὸ καὶ κολάζονται . Τίνος δὲ ἕνεκεν ἐπὶ τοῦ προσώπου τῶν παρθένων ταύτην προάγει τὴν παραβολήν , καὶ οὐχ ἁπλῶς οἱδὴποτε 32 ὑποτίθεται πρόσωπον ; Μεγάλα περὶ παρθενίας διελέχθω εἰπὼν · Εἰσὶν εὐνούχοι , οἵτινες εὐνούχισαν ἑαυτοὺς διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν · καὶ , Ὁ δυνάμενος χωρεῖν , χωρεῖτα . Οὐδε 33 καὶ τοὺς πολλοὺς τῶν ἀνθρώπων μεγάλην περὶ αὐτῆς δόξαν ἔχοντας . Καὶ γὰρ εἰσὶ φύσει τὸ πρᾶγμα μέγα , καὶ δείκνυται 34 ἐξ ὧν οὐτε ἐν τῇ Παλαιᾷ ὑπὸ τῶν παλαιῶν καὶ ἁγίων ἀνδρῶν ἐκείνων κατηφρόθη , καὶ ἐν τῇ Καινῇ δὲ οὐχ ἤλθεν εἰς ἀνάγκην νόμου . Οὐ γὰρ ἐπέταξε τοῦτο , ἀλλὰ τὴν προαίρεσιν τῶν ἀκούοντων 35 ἐπῆρεσε . Διὸ καὶ Παῦλος φησι · Περὶ δὲ τῶν παρθένων ἐπιταγὴν Κυρίου οὐκ ἔχω . Ἐπειδὴ μὲν γὰρ τὸν κατεροθοῦντα , οὐχ ἀναγκάζω δὲ τὸν μὴ βουλομένον , οὐδὲ ἐπιτάγμα τὸ πρᾶγμα ποιοῦ . Ἐπεὶ οὖν καὶ μέγα τὸ πρᾶγμα ἢν , καὶ μεγάλην παρὰ πολλοῖς δόξαν εἶχεν , ἵνα μὴ τις τοῦτο κατορθῶν , ὡς τὸ πᾶν κατωρθωκὸς διακέχται 37 , καὶ τῶν λοιπῶν ἀμελῇ , τίθησι ταύτην τὴν παραβολήν , ἵκανὴν πεῖσαι , οὐ παρθενίας , κλὴν τὰ ἄλλα πάντα ἔχει 38 , τῶν ἀπὸ τῆς ἐλεημοσύνης · καλῶν ἕργων οὖσα , μετὰ τῶν πρῶτων ἐκβάλλεται · καὶ τὸν ἀπάνθρωπον 39 καὶ τὸν ἀνέλεήμονα ἵστησι μετ᾽ αὐτῶν . Καὶ μάλαι εἰκότως · ὁ μὲν γὰρ σωματικὸν ἕρωτος ἡττήθη , αἱ 40 δὲ χρημάτων . Οὐκ ἔστι δὲ ἴσον σωματικὸν ἕρως καὶ χρημάτων · ἀλλ᾽ ὁ τῶν σωματικῶν δριμύτερος τε πολλῷ καὶ τυραννικώτερος . Ὅσφ οὖν ἀνθενέστερος ὁ ἀνταγωνιστής , τοσοῦτω ἀσυνωστοὶ μᾶλλον αὶ νιχηθήσεται . Διὰ τοῦτο δὴ καὶ μωρὰς αὐτὰς καλεῖ , ὅτι τὸν μειζόνα ὠμοσίασα · τῶν , διὰ τὸν ἕλαττονα τὸ πᾶν προδώκων . Λαμπάδας δὲ ἐνταῦθα φησιν αὐτὸ τὸ τῆς παρθενίας χάρισμα , τὸ καθαρὸν τῆς ἀγνότητος · ἔλαιον δὲ , τὴν φιλανθρωπίαν , τὴν ἐλεημοσύνην , τὴν περὶ τοὺς δεμένους βοηθίαν . Χρονίζοντος δὲ τοῦ νυμφίου , ἐνύσταξαν πᾶσαι , καὶ ἐκάθευδον . Δείκνυσιν 41 οὐχ ὀλίγον τὸν χρόνον ἐσόμενον πάλιν τὸν μεταξὺ , τοὺς μαθητὰς ἀπάγων τοῦ προσδοκᾶν αὐτίκα μᾶλα φανείσθαι τὴν βασιλείαν αὐτοῦ . Καὶ γὰρ τοῦτο ἡλπίζον · διὰ τοῦτο καὶ συνεχῶς αὐτοὺς ἀνακαλεῖ · τὴς ἕλπίδος ταύτης . Μετὰ δὲ τοῦτο 42 κάκεῖνο ἐμφαίνει , ὅτι ὕπνος ὁ θάνατός ἐστιν . Ἐκάθευδον γὰρ , φησίν . Περὶ δὲ μέσας νύκτας κραυγὴ γέγονεν 43 . Ἦτοι τῇ παραβολῇ ἐπέμεινεν , ἢ πάλιν δείκνυσιν , ὅτι ἐν νυκτὶ ἡ ἀνάστασις [ 752 ] γίνεται . Τὴν δὲ κραυγὴν καὶ ὁ Παῦλος ἐνδείκνυται , λέγων · Ἔν κελεύσματι , ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου , ἐν τῇ σαράτῃ σάλπιγγι καταβήσεται ἀπ᾽ οὐρανοῦ . Καὶ τί βούλονται αἱ σάλπιγγες ; τί δὲ ἡ κραυγὴ λέγει ; Ὁ νυμφίος ἕρχεται . Ἐπεὶ οὖν ἐξώρησαν τὰς λαμπάδας , λέγουσιν αἱ μωραὶ ταῖς φρονίμοις · Δότε ἡμῖν ἐκ τοῦ ἐλαίου ὑμῶν . Πάλιν αὐτὰς μωρὰς καλεῖ , δείκνυς ὅτι οὐδὲν μωρότερον τῶν ἐνταῦθα χρηματιζόντων , καὶ γυμνῶν ἀπόντων ἕκεις , ἕνθα μάλιστα φιλανθρωπίας ἡμῖν χρεία , ἕνθα πολλοῦ τοῦ ἐλαίου 44 . Οὐ ταύτη δὲ μόνον μωραὶ , ἀλλ᾽ ὅτι καὶ προσεδέξαντο ἐκεῖθεν λήψεσθαι , καὶ ἀκαίρως ἐξῆτισαν · καίτοιγε οὐδὲν ἐκείνων φιλανθρωπότερον ἢν τῶν παρθένων , αἱ διὰ τοῦτο μάλιστα εὐδοκιμοῦσαι . Καὶ οὐδὲ τὸ πᾶν ζητοῦσι · Δότε γὰρ ἡμῖν , φησίν , ἐκ τοῦ ἐλαίου ὑμῶν · καὶ τὸ ἀναγκαῖον τῆς χρείας ἐπιδείκνυσιναι · σβέννυνται γὰρ , φησίν , αἱ λαμπάδες ἡμῶν . Ἀλλὰ καὶ οὕτως ἀπέτυχον · καὶ οὔτε ἡ φιλανθρωπία τῶν αἰτουμένων , οὔτε τὸ εὐχολον τῆς αἰτήσεως , οὔτε τὸ ἀναγκαῖον καὶ χρεῖώδες · ἐποίησεν αὐτὰς ἐπιτυχεῖν . Ἀλλὰ τί δὴ ἐντεῦθεν μαθάνομεν ; Ὅτι οὐδεὶς ἡμῶν ἕχει , τῶν ἐκ τῶν ἕργων προδοθέντων , δυνάσθαι · δυνήσεται · οὐχ ἐπειδὴ οὐ βούλεται , ἀλλ᾽ ἐπειδὴ οὐ δύναται . Καὶ γὰρ καὶ αὐταὶ ἐπὶ τὸ ἀδύνατον καταφεύγουσι . Τοῦτο καὶ ὁ μακάριος Ἀβραὰμ ἐδήλωσεν εἰπὼν , ὅτι · Χάρισμα μέγα 45 ἐστὶ μεταξὺ ὑμῶν καὶ ἡμῶν , ὥστε μηδὲ βουλομένων ἐξεῖναι διαβῆναι . Πορευθεὶς δὲ πρὸς τοὺς πιωλοῦντας , καὶ ἀγοράσατε . Καὶ τίνες οἱ πωλοῦντες ; Οἱ πένητες . Καὶ ποῦ οὗτοι ; Ἐνταῦθα · καὶ τότε ζητήσαι ἕχρη , οὐχ ἐν τῷ καιρῷ ἕκείνῳ .
Lemmas: ὁ . αὐτός παραβολή ὁ πρότερος οἰκέω ὁ ὁ πιστός δοῦλος , καί ὁ ἀγνώμων καί ὁ δεσποτικός καταδέχομαι 30 . τέσσαρες γάρ εἰμί ὁ πᾶς περί ὁ αὐτός διάφορος ἐγώ παραινέω · λέγω δέ ὁ περί ὁ ἐλεημοσύνη σπουδή , [ 751 ] καί ὁ διά πᾶς , ὅς ἀναδύνω 31 , ὁ πλησίος ὠφελέω , ὡς οὐ ἐνδύω σῴζω ἕτερος . ἀλλά ἐνταῦθα μέν περί πᾶς ὠφέλεια λέγω καθολικός , εἄν εἰς ὁ πλησίος ἐπιδείκνυμι χρή · ἐπί δέ ὁ πάρειμι περί ἐλεημοσύνη ἰδίως ὁ εἷς χρῆμα λέγω , καί σφοδρός ἢ ἐπί ὁ πρότερος παραβολή . ἐκεῖ μέν γάρ ὁ τύπτω , καί μεδυειμι , καί ὁ δεσποτικός σκορπίζω καί ἀπόλλυμι κολάζω · ἐνταῦθα δέ καί ὁ οὐ ὠφελέω , οὐδέ δαψιλής ὁ δήω ὁ εἰμί κενόω . ἔχω μέν γάρ ἔλαιον , οὖον δαψιλής δέ · διό καί κολάζω . τίς δέ ἕνεκα ἐπί ὁ πρόσωπον ὁ παρθένος οὗτος προάγω ὁ παραβολή , καί οὐ ἁπλόος οἱδὴποτε 32 ὑποτίθημι πρόσωπον ; Μεγάλα περί παρθενίη διαλέγω εἶπον · εἰμί εὐνοῦχος , ὅστις εὐνουχίζω ἑαυτοῦ διά ὁ βασίλειος ὁ οὐρανός · καί , ὁ δύναμαι χωρέω , χωρέω . οὐ 33 καί ὁ πολύς ὁ ἄνθρωπος μέγας περί αὐτός δόξα ἔχω . καί γάρ εἰμί φύσις ὁ πρᾶγμα μέγας , καί δείκνυμι 34 ἐκ ὅς οὐ ἐν ὁ Παλαιή ὑπό ὁ παλαιός καί ἅγιος ἀνήρ ἐκεῖνος καταφράζω , καί ἐν ὁ Καινεύς δέ οὐ ἔρχομαι εἰς ἀνάγκη νόμος . οὖον γάρ ἐπιτάσσω οὗτος , ἀλλά ὁ προαίρεσις ὁ ἀκούω 35 ἐπαίρω . Διὸ καί Παῦλος φημί · περι δέ ὁ παρθένος ἐπιταγή κύριος οὐ ἔχω . ἐπεί μέν γάρ ὁ κατείρω , οὐ ἀναγκάζω δέ ὁ μή βούλομαι , οὐδέ ἐπίταγμα ὁ πρᾶγμα ποιέω . ἐπεί οὖν καί μέγας ὁ πρᾶγμα εἄν , καί μέγας παρά πολύς δόξα ἔχω , ἵνα μή τις οὗτος κατορθόω , ὡς ὁ πᾶς κατορθόω διαχέω 37 , καί ὁ λοιπός ἀμελέω , τίθημι οὗτος ὁ παραβολή , ἱκανός πείθω , οὖον παρθενίη , κλῆς ὁ ἄλλος πᾶς ἔχω 38 , ὁ ἀπό ὁ ἐλεημοσύνη · καλός ἔργον εἰμί , μετά ὁ πρῶτος ἐκβάλλω · καί ὁ ἀπάνθρωπος 39 καί ὁ ανελεήμων ἵστημι μετά αὐτός . καί μάλη εἰκότως · ὁ μέν γάρ σωματικός Ἔρως ἡσσάομαι , ὁ 40 δέ χρῆμα . οὐ εἰμί δέ ἴσος σωματικός Ἔρως καί χρῆμα · ἀλλά ὁ ὁ σωματικός δριμύς τε πολύς καί τυραννικός . Ὅς οὖν ἀνθενέστερος ὁ ἀνταγωνιστής , τοσοῦτος ἀσυνωστοὶ μᾶλλον ὅς νικάω . Ζεύς οὗτος δή καί μωρός αὐτός καλέω , ὅτι ὁ μείζων ὠμοσίασα · ὁ , διά ὁ μικρός ὁ πᾶς προδίδωμι . Λαμπάδας δέ ἐνταῦθα φημί αὐτός ὁ ὁ παρθενίη χάρισμα , ὁ καθαρός ὁ ἁγνότης · ἔλαιον δέ , ὁ φιλανθρωπία , ὁ ἐλεημοσύνη , ὁ περί ὁ δεμένος βοήθιος . χρονίζω δέ ὁ νυμφίος , νυστάζω πᾶς , καί καθεύδω . δείκνυμι 41 οὐ ὀλίγος ὁ χρόνος εἰμί πάλιν ὁ μεταξύ , ὁ μαθητής ἀπάγω ὁ προσδοκάω αὐτίκα μῆλον φαίνω ὁ βασίλειος αὐτός . καί γάρ οὗτος ἐλπίζω · διά οὗτος καί συνεχῶς αὐτός ἀνακαλέω · σής ἐλπίς οὗτος . μετά δέ οὗτος 42 ἐκεῖνος ἐμφαίνω , ὅτι ὕπνος ὁ θάνατος εἰμί . καθεύδω γάρ , φημί . περι δέ μέσος νύξ κραυγή γίγνομαι 43 . ἦ ὁ παραβολή ἐπιμένω , ἢ πάλιν δείκνυμι , ὅτι ἐν νύξ ὁ ἀνάστασις [ 752 ] γίγνομαι . ὁ δέ κραυγή καί ὁ Παῦλος ἐνδείκνυμι , λέγω · ἐν κέλευσμα , ἐν φωνή ἀρχάγγελος , ἐν ὁ σάρατος σάλπιγξ καταβαίνω ἀπό οὐρανός . καί τίς βούλομαι ὁ σάλπιγξ ; τίς δέ ὁ κραυγή λέγω ; ὁ νυμφίος ἔρχομαι . ἐπεί οὖν ἐξοράω ὁ λαμπάς , λέγω ὁ μωρός ὁ φρόνιμος · δίδωμι ἐγώ ἐκ ὁ ἔλαιον σύ . πάλιν αὐτός μωρός καλέω , δείκνυμι ὅτι οὐδείς μωρός ὁ ἐνταῦθα χρηματίζω , καί γυμνός ἄπειμι ἔκω , ἔνθα μάλιστα φιλανθρωπία ἐγώ χρεία , ἔνθα πολύς ὁ ἔλαιον 44 . οὖον οὗτος δέ μόνος μωρός , ἀλλά ὅτι καί προσδέχομαι ἐκεῖθεν λαμβάνω , καί ἄκαιρος εξητισαω · καίτοι οὐδείς ἐκεῖνος φιλάνθρωπος εἄν ὁ παρθένος , ὁ διά οὗτος μάλιστα εὐδοκιμέω . καί οὐδέ ὁ πᾶς ζητέω · δίδωμι γάρ ἐγώ , φημί , ἐκ ὁ ἔλαιον σύ · καί ὁ ἀναγκαῖος ὁ χρεία ἐπιδείκνυμι · σβέννυμι γάρ , φημί , ὁ λαμπάς ἐγώ . ἀλλά καί οὕτως ἀποτυγχάνω · καί οὔτε ὁ φιλανθρωπία ὁ αἰτέω , οὔτε ὁ ευχολος ὁ αἴτησις , οὔτε ὁ ἀναγκαῖος καί χρειώδης · ποιέω αὐτός ἐπιτυγχάνω . ἀλλά τίς δή ἐντεῦθεν μανθάνω ; ὅτι2 οὐδείς ἐγώ ἕχω , ὁ ἐκ ὁ ἔργον προδίδωμι , δυέναμαι · δύναμαι · οὐ ἐπεί οὖον βούλομαι , ἀλλά ἐπεί οὖον δύναμαι . καί γάρ καί αὐτός ἐπί ὁ ἀδύνατος καταφεύγω . οὗτος καί ὁ μακάριος Ἀβραάμ δηλόω εἶπον , ὅτι · Χάρισμα μέγας 45 εἰμί μεταξύ σύ καί ἐγώ , ὥστε μηδέ βούλομαι ἔξεστι διαβαίνω . πορεύω δέ πρός ὁ πιωλοῦντας , καί ἀγοράζω . καί τίς ὁ πωλέω ; ὁ πένης . καί ποῦ οὗτος ; ἐνταῦθα · καί τότε ζητέω χράω , οὐ ἐν ὁ καιρός ἐκεῖνος .