joannes-chrysostomus.in-matthaeum-homiliae-1-90 pg57_0079.1
κατὰ τὴν οἰκουμένην οἰκοῦσι , καὶ εἰς τοσοῦτον πλάτοι γῆς ἐκκεχυμένοι : ἅπαντι ἐγγὺς εἶναι δοκεῖ . Πῶς οὖν ὁ ἀσπὴρ , εἴπέ μοι , τόπον οὕτω στενὸν φάντης καὶ καλὸς ἔδειξεν , εἰ μὴ τὸ ὑψηλὸν ἐκεῖνο ἀφεῖς κάτω κατέβη , καὶ ὑπὲρ αὐτῆς ὕστη τῆς κεφαλῆς τοῦ παιδίου ; Ὃπερ οὖν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς ἀντιτιμῶμενος ἔλεγεν : Ἰδοὺ ὁ ἀσπὴρ προῆγεν αὐτοὺς , ὡς ἐλθὼν ὧστε ἐπάρει οὐ ἦν τὸ παιδίον . Ὄρῃς δὶ ὧν δεικνύται οὐ τῶν πολλῶν εἰς ὧν οὕτως ὁ ἀσπὴρ , οὐδὲ κατὰ τὴν ἀκολουθίαν τῆς ἔξω γενέσεως δεικνύς [ 89 ] αὐτόν ; γ' . Καὶ τίνος ἕνεκεν ἐφάνη ; Ὦστε καθιεῖσθαι τῆς Ἰουδαίων ἀναστάσεως , καὶ πᾶσαν αὐτοῖς ἀποκλεῖσαι ἀπολογίας ἀφορμὴν ἀγνοουνοῦσιν . Ἐπεὶδὴ γὰρ ὁ παραγεγνόμενος , τὴν μὲν παλαιὰν ἀναπαύειν ἐμελλε πολιτείαν , τὴν δὲ οἰκουμένην εἰς τὴν αὐτοῦ προσκύνησιν καλεῖν , καὶ ἐν γῇ καὶ ἐν θαλάττῃ προσκυνεῖσθαι πᾶση , ἐκ προοιμίων εὐθέως τοῖς ἔθνεσιν ἀνοίγει τὴν θύραν , διὰ τῶν ἀλλοτρίων τοὺς οἰκείους παιδεύσαι θέλων . Ἐπεὶδὴ γὰρ τῶν προφητῶν συνεχῶς ἀκούντες λέγοντων περὶ τῆς αὐτοῦ παρουσίας , οὐ σφόδρα προσεῖχον , ἐποίησε καὶ βαρβάρους ἐλθεῖν ἀπὸ τῆς μακρᾶς , τὸν παρ' αὐτοῖς βασιλέα ἐπιζητοῦντας , καὶ παρὰ Περσικῆς πρώτης φωνῆς μαθησάμενοι , ἀ παρὰ τῶν προφητῶν μαθεῖν οὐκ ἠθέλησαν · ἵνα , ἂν μὲν εὐγνώμονοι , μεγίστην ἔχουσι τοῦ πεισθῆναι πρόφασιν · ἂν δὲ φιλονεικοῦσι , πᾶσης ὡς ἀπεστερημένοι λοιπὸν ἀπολογίας . Τί γὰρ ἂν ἔχοιεν εἰπεῖν , μὴ δεξάμενοι τὸν Χριστὸν μετὰ τοὺς τοιούτους προφήτας , ὅταν ἴδωσι μάγους ἀπὸ δέξως ἑνὸς ἀστρου τοῦτον δεξάμενους , καὶ προσκυνήσαντας τὸν φανέντα ; Ὃπερ οὖν ἐπὶ τῶν Νινευιτῶν ἐποίησε , πέμψας τὸν Ἰωνᾶν , καὶ ὅπερ ἐπὶ τῆς Σαμαρειτῶν καὶ τῆς Χαναναίας , τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν μάγων . Διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγεν · Ἄνδρες Νινευῖται ἀναστήσονται , καὶ κατακρινούσι · καὶ , Βασίλισσα νότου ἀναστήσεται , καὶ κατακρινεῖ τὴν γενεὰν ταύτην · ὅτι ἐκεῖνοι μὲν τοῖς ἐλάττοσιν ἐπίστευσαν , οὗτοι δὲ οὐδὲ τοῖς μείζοσι . Καὶ τίνος ἕνεκεν διὰ τοιαύτης αὐτοὺς εἴλκυσεν δέξως ; φησίν . Ἄλλὰ πῶς ἔχῃ ; Προφήτας πέμψαι ; Ἄλλ' οὐκ ἂν οἱ μάγοι προφητῶν ἠθέλησαν . Ἄλλὰ φωνὴν ἀνωθεν ἀφεῖναι ; Ἄλλ' οὐκ ἂν προσἔσχον . Ἄλλ' ἄγγελον ἀποστεῖλαι ; Ἄλλὰ καὶ τοῦτον ἂν παρέδραμον . Διὰ δὴ τοῦτο πάντα ἐκεῖνα ἀφεῖς ὁ Θεός , διὰ τῶν συνήθων αὐτοὺς καλεῖ , σφόδρα συγκαταβαίνων , καὶ [ 90 ] δείκνυσι ἀστρου μέγα καὶ ἐξήλαγμένον , ὥστε καὶ τῷ μεγέθει καὶ τῷ κάλλει τῆς δέξως αὐτοὺς ἐκπλῆξαι , καὶ τῷ τρόπῳ τῆς πορείας . Ταῦτα καὶ ὁ Παῦλος μιμούμενος ἀπὸ βωμοῦ τοῖς Ἕλλησι διαλέγεται , καὶ ποιητῶν παράγει μαρτυρίας εἰς μέσον · καὶ μετὰ περιτομῆς τοῖς Ἰουδαίοις δημογνορεῖ , καὶ ἀπὸ θυσίων πρὸς τοὺς ἐν νόμῳ ζῶντας τὴν ἀρχὴν ποιεῖται τῆς διδασκαλίας . Ἐπεὶδὴ γὰρ ἕκαστω τὰ συνήθη φίλα , καὶ ὁ Θεὸς καὶ οἱ παρ' αὐτῷ πεμφθέντες ἄνθρωποι πρὸς τὴν τῆς οἰκουμένης σωτηρίαν οὕτω τὰ πράγματα μεταχειρίζονται . Μὴ τοίνυν ἀνάξιον εἶναι νομίζεις αὐτοῦ , τοῦ ἀτερέως αὐτοὺς καλέσαι · ἐπεὶ οὕτω καὶ τὰ Ἰουδαϊκὰ πάντα διαβαλεῖς , καὶ τὰς θυσίας , καὶ τοὺς καθαρμοὺς , καὶ τὰς νεομηνίας , καὶ τὴν κιβωτὸν , καὶ τὸν ναὸν δὲ αὐτόν . Καὶ γὰρ ἐξ Ἑλληνικῆς ταῦτα παχύπνοος ἔλαβε τὴν ἀρχήν . Ἄλλ' ὅμως ὁ Θεὸς διὰ τὴν τῶν πλανηθέντων σωτηρίαν ἠθέλησε διὰ τούτων θεραπεύσθαι , δι' ὧν οἱ ἔξωθεν δαίμονες ἐθεράπευον , μικρὸν παραλλάξας αὐτά · ἵνα αὐτοὺς κατὰ μικρὸν τῆς συνήθειας ἀποσπάσας ἐπὶ τὴν ὑψηλὴν ἀγάγῃ φιλοσοφίαν . Ὃ δὴ καὶ ἐπὶ τῶν μάγων ἐποίησε , δι' ἑνὸς ἀστρου καλέσαι αὐτοὺς ἀνασώμενος , ἵνα λοιπὸν ὑψηλοτέρους ἐργάσθαι . Ἐπεὶ οὖν ἤγαγε καὶ ἐχειραγώγησε , καὶ πρὸς τὸν φάντην ἔστησεν , οὐκέτι δι' ἀστρου , ἀλλὰ δι' ἀγγέλου λοιπὸν αὐτοῖς διαλέγεται , οὕτω κατὰ μικρὸν βελτίους ἐγένοντο . Τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν Ἀσχαλωνιτῶν καὶ Γαζαίων ἐποίησε . Καὶ γὰρ αὶ πέντε πόλεις ἐκεῖναι , ἐπεὶδὴ τῆς κιβωτοῦ παραγενομένης ἐπλήγησαν καίριαν πληγήν , καὶ ἀπαλλαγὴν οὐδεμίαν εὕρισκον τῶν ἐπικειμένων κακῶν , τοὺς μάντεις καλέσαντες , καὶ ἐκκλησίαν συναγαγόντες , ἐζήτουν λύσιν εὑρεῖν τῆς θελητοῦ πληγῆς ἐκείνης . Ἐπεὶ τῶν μάντεων [ 91 ] εἰπόντων , ὅτι δαμάλις ἀδαμάστους καὶ πρωτοτοκοῦσας ὑποζεύξαι τῇ κιβωτῷ χρή , καὶ μηδενὸς χειραγωγούντος ἀφεῖναι βαδίζειν · οὕτω γὰρ ἔσται κατάδηλον , εἰτε θεληταὶ ἢ ἡ πληγή , εἰτε ἐκ περιφοράς τινος ἡ νόσος ( ἂν μὲν γὰρ , φησίν , τὸν ζυγὸν ὑπὸ τῆς ἀπειρίας συντριψῶσιν , ἢ πρὸς τὰς δαμάλις μυκησάμεναι ἐπιστραφῶσιν , συντυχία τὸ γεγεννημένον ἐστίν · ἂν δὲ ὀρθὰ βαδίσωσι , καὶ οὔτε πρὸς τὸν μυκηθμὸν τῶν παιδίων πάσχουσι τι , οὔτε ὑπὸ τῆς ἀγνοίας τῆς κατὰ τὴν ὁδόν , πλανηθῶσιν , εὐδηλον ὅτι ἡ τοῦ Θεοῦ χεὶρ ἐστιν ἡ ἀφάμικτον τῶν πόλεων τούτων ) · ἐπεὶ οὖν ταῦτα τῶν μάντεων εἰπόντων , ἐπεῖσθησαν οἱ τὰς πόλεις οἰκοῦντες ἐκεῖναι , καὶ ἐποίησαν ὡς ἐκελεύσθησαν , καὶ ὁ Θεὸς τῇ τῶν μάντεων ἡκολούθησε γνώμῃ , συγκαταβαίνων πάλιν , καὶ οὐκ ἐνόμισεν ἀνάξιον εἶναι αὐτοῦ τῶν μάντεων τὴν πρόρρησιν εἰς ἔργον ἐξαγαγεῖν , καὶ ποιῆσαι πιστοὺς εἶναι δοκεῖν , ἐν οἷς τότε εἴρηκται . Καὶ γὰρ πιστοὺς τὸ κατορθούμενον ἦν , τῷ καὶ αὐτοὺς τοὺς ἐναντίους μαρτυρήσαι τῇ τοῦ Θεοῦ δυνάμει , καὶ τὴν περὶ αὐτοῦ ψῆφον τούτων διδασκαλίους ἐξενεγκεῖν . Καὶ ἕτερα δὲ πολλά τοιαῦτα ἴδοι τις ἐν οἰκονομοῦντα τὸν Θεόν . Καὶ γὰρ καὶ τὸ ἐπὶ τῆς ἐγγαστριμύθου τοῦτο προσεῖχε τῆς οἰκονομίας τῷ τρόπῳ , ὅ καὶ ὑμεῖς λοιπὸν ἀπὸ τῶν εἰρημένων ἐπιλύσαι δυνήσεσθε . Τοῦ μὲν οὖν ἀστέρος ἕνεκεν παρὰ μὲν ἡμῶν ταῦτα εἴρηται , παρὰ δὲ ὑμῶν καὶ πλείονα λεχθῆναι δύναται · Ἄν · Δίδου γὰρ , φησίν , σοφὸν ἀφορμήν , καὶ σοφώτερος ἔσται . δ' . Δεῖ δὲ λοιπὸν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν τῶν ἀναγνωσθέντων ἐλθεῖν . Τίς δὲ ἡ ἀρχή ; Τοῦ δὲ Ἰησοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλέεμ τῆς Ἰουδαίας , ἐν ἡμέραις Ἡρῴδου τοῦ βασιλέως , ἰδοὺ μάγοι ἀπὸ ἀνατολῶν ἔρχονται εἰς Ἱεροσόλυμα . Μάγοι μὲν ἀστέρος κατάρχοιτος ἡκολούθησαν · οὗτοι δὲ οὐδὲ προφητῶν ἐντυχόντων ἐπίστευσαν . Τίνος δὲ ἕνεκεν ἡμῖν καὶ τὸν χρόνον λέγει , καὶ τὸν τόπον , Ἐν Βηθλέεμ εἰπόν , καὶ Ἐν ταῖς ἡμέραις Ἡρῴδου τοῦ βασιλέως ; τίνος δὲ
Lemmas: κατά ὁ οἰκέω οἰκέω , καί εἰς τοσοῦτος πλάτος γῆ ἐκχέω : ἅπας ἐγγύς εἰμί δοκέω . Πῶς οὖν ὁ ἀσπὴρ , εἶπον ἐγώ , τόπος οὗτος στενός φάντης καί καλός δείκνυμι , εἰμί μή ὁ ὑψηλός ἐκεῖνος ἀφίημι κάτω καταβαίνω , καί ὑπέρ αὐτός ὕστη ὁ κεφαλή ὁ παιδίον ; ὅπερ οὖν καί ὁ εὐαγγελιστής ἀντιτιμάω λέγω : ἰδέ ὁ ἀσπὴρ προάγω αὐτός , ὡς ἔρχομαι ὥστε ἐπαίρω οὖον εἰμί ὁ παιδίον . ὄρνυμι δί ὅς δείκνυμι οὖον ὁ πολύς εἰς ὅς οὕτως ὁ ἀσπὴρ , οὐδέ κατά ὁ ἀκολουθία ὁ ἔξω γένεσις δείκνυμι [ 89 ] αὐτός ; γε . καί τίς ἕνεκα φαίνω ; ὥστε καθίζω ὁ Ἰουδαῖος ἀνάστασις , καί πᾶς αὐτός ἀποκλείω ἀπολογία ἀφορμή ἀγνοέω . ἐπειδή γάρ ὁ παράγω , ὁ μέν παλαιός ἀναπαύω μέλλω πολιτεία , ὁ δέ οἰκέω εἰς ὁ αὐτός προσκύνησις καλέω , καί ἐν γῆ καί ἐν θάλασσα προσκυνέω πᾶς , ἐκ προοίμιον εὐθύς ὁ ἔθνος ἀνοίγω ὁ θύρα , διά ὁ ἀλλότριος ὁ οἰκεῖος παιδεύω ἐθέλω . ἐπειδή γάρ ὁ προφήτης συνεχῶς ἀκούω λέγω περί ὁ αὐτός παρουσία , οὖον σφόδρα προσέχω , ποιέω καί βάρβαρος ἔρχομαι ἀπό ὁ μακρός , ὁ παρά αὐτός βασιλεύς ἐπιζητέω , καί παρά Περσική πρῶτος φωνή μανθάνω , ὅς παρά ὁ προφήτης μανθάνω οὐ ἐθέλω · ἵνα , εἄν μέν εὐγνωμονέω , μέγας ἔχω ὁ πείθω πρόφασις · εἄν δέ φιλονεικέω , πᾶς ὡς ἀποστερέω λοιπός ἀπολογία . τις γάρ εἄν ἔχω εἶπον , μή δέχομαι ὁ Χριστός μετά ὁ τοιοῦτος προφήτης , ὅταν ὁράω μάγος ἀπό δέχομαι εἷς ἄστρον οὗτος δέχομαι , καί προσκυνέω ὁ φαίνω ; ὅπερ οὖν ἐπί ὁ Νινευίτης ποιέω , πέμπω ὁ Ἰωνᾶς , καί ὅσπερ ἐπί ὁ Σαμαρείτης καί ὁ Χαναναῖος , οὗτος καί ἐπί ὁ μάγος . Ζεύς οὗτος καί λέγω · ἀνήρ Νινευῖται ἀνίστημι , καί κατακρίνω · καί , Βασίλισσα νότος ἀνίστημι , καί κατακρίνω ὁ γενεά οὗτος · ὅτι ἐκεῖνος μέν ὁ μικρός πιστεύω , οὗτος δέ οὐδέ ὁ μείζων . καί τίς ἕνεκα διά τοιοῦτος αὐτός ἕλκω δέχομαι ; φημί . ἀλλά πῶς ἔχω ; Προφήτης πέμπω ; ἄλλος οὐ εἄν ὁ μάγος προφήτης ἐθέλω . ἀλλά φωνή ἄνωθεν ἀφίημι ; ἄλλος οὐ εἄν προσέχω . ἄλλος ἄγγελος ἀποστέλλω ; ἀλλά καί οὗτος εἄν παρατρέχω . Ζεύς δή οὗτος πᾶς ἐκεῖνος ἀφίημι ὁ Θεός , διά ὁ συνήθης αὐτός καλέω , σφόδρα συγκαταβαίνω , καί [ 90 ] δείκνυμι ἄστρον μέγας καί ἐξήλαγμένον , ὥστε καί ὁ μέγεθος καί ὁ κάλλος ὁ δέχομαι αὐτός ἐκπλήσσω , καί ὁ τρόπος ὁ πορεία . οὗτος καί ὁ Παῦλος μιμέομαι ἀπό βωμός ὁ Ἕλλην διαλέγω , καί ποιητής παράγω μαρτυρία εἰς μέσος · καί μετά περιτομή ὁ Ἰουδαῖος δημογνορεω , καί ἀπό θυσία πρός ὁ ἐν νόμος ζῶ ὁ ἀρχή ποιέω ὁ διδασκαλία . ἐπειδή γάρ ἕκαστος ὁ συνήθης φίλος , καί ὁ θεός καί ὁ παρά αὐτός πέμπω ἄνθρωπος πρός ὁ ὁ οἰκέω σωτηρία οὗτος ὁ πρᾶγμα μεταχειρίζω . μή τοίνυν ἀνάξιος εἰμί νομίζω αὐτός , ὁ ἀτερέως αὐτός καλέω · ἐπεί οὗτος καί ὁ Ἰουδαικός πᾶς διαβάλλω , καί ὁ θυσία , καί ὁ καθαρμός , καί ὁ νεομηνία , καί ὁ κιβωτός , καί ὁ ναός δέ αὐτός . καί γάρ ἐκ Ἑλληνικός οὗτος παχύπνοος λαμβάνω ὁ ἀρχή . ἄλλος ὅμως ὁ θεός διά ὁ ὁ πλανάω σωτηρία ἐθέλω διά οὗτος θεραπεύω , διά ὅς ὁ ἔξωθεν δαίμων θεραπεύω , μικρός παραλλάσσω αὐτός · ἵνα αὐτός κατά μικρός ὁ συνήθεια ἀποσπάω ἐπί ὁ ὑψηλός ἄγω φιλοσοφία . ὅς δή καί ἐπί ὁ μάγος ποιέω , διά εἷς ἄστρον καλέω αὐτός ἀνίημι , ἵνα λοιπός ὑψηλός ἐργάζομαι . ἐπεί οὖν ἄγω καί χειραγωγώ , καί πρός ὁ φαντός ἵστημι , οὐκέτι διά ἄστρον , ἀλλά διά ἄγγελος λοιπός αὐτός διαλέγω , οὗτος κατά μικρός ἀγαθός γίγνομαι . οὗτος καί ἐπί ὁ ασχαλωνιος καί Γαζαῖος ποιέω . καί γάρ ὅς πέντε πόλις ἐκεῖνος , ἐπειδή ὁ κιβωτός παραγίγνομαι πλήσσω καίριος πληγή , καί ἀπαλλαγή οὐδείς εὑρίσκω ὁ ἐπίκειμαι κακός , ὁ μάντις καλέω , καί ἐκκλησία συνάγω , ζητέω λύσις εὑρίσκω ὁ θελητής πληγή ἐκεῖνος . ἐπεί ὁ μάντις [ 91 ] εἶπον , ὅτι δάμαλις ἀδάμαστος καί πρωτοτοκέω ὑποζεύγνυμι ὁ κιβωτός χρή , καί μηδείς χειραγωγέω ἀφίημι βαδίζω · οὗτος γάρ εἰμί κατάδηλος , εἴτε θελητής ἢ ὁ πληγή , εἴτε ἐκ περιφορά τις ὁ νόσος ( εἄν μέν γάρ , φημί , ὁ ζυγόν ὑπό ὁ ἀπειρία συντρίβω , ἢ πρός ὁ δάμαλις μυκάομαι ἐπιστρέφω , συντυχία ὁ γεννάω εἰμί · εἄν δέ ὀρθός βαδίζω , καί οὔτε πρός ὁ μυκηθμός ὁ παιδίον πάσχω τίς , οὔτε ὑπό ὁ ἄγνοια ὁ κατά ὁ ὁδός , πλανάω , ευδηλος ὅτι ὁ ὁ Θεός χείρ εἰμί ὁ αφαμικτω ὁ πόλις οὗτος ) · ἐπεί οὖν οὗτος ὁ μάντις εἶπον , πείθω ὁ ὁ πόλις οἰκέω ἐκεῖνος , καί ποιέω ὡς κελεύω , καί ὁ θεός ὁ ὁ μάντις ἀκολουθέω γνώμη , συγκαταβαίνω πάλιν , καί οὐ νομίζω ἀνάξιος εἰμί αὐτός ὁ μάντις ὁ πρόρρησις εἰς ἔργον ἐξάγω , καί ποιέω πιστός εἰμί δοκέω , ἐν ὅς τότε λέγω . καί γάρ πιστός ὁ κατορθόω εἰμί , ὁ καί αὐτός ὁ ἐναντίος μαρτυρέω ὁ ὁ Θεός δύναμις , καί ὁ περί αὐτός ψῆφος οὗτος διδάσκαλος ἐκφέρω . καί ἕτερος δέ πολύς τοιοῦτος ὁράω τις ἐν οἰκονομέω ὁ Θεός . καί γάρ καί ὁ ἐπί ὁ ἐγγαστρίμυθος οὗτος προσέχω ὁ οἰκονομία ὁ τρόπος , ὅς καί σύ λοιπός ἀπό ὁ εἴρω ἐπιλύω δύναμαι . ὁ μέν οὖν ἀστήρ ἕνεκα παρά μέν ἐγώ οὗτος εἴρω , παρά δέ σύ καί πλείων λέγω δύναμαι · ἄν · Δίδης γάρ , φημί , σοφός ἀφορμή , καί σοφός εἰμί . δέ . Δεύς δέ λοιπός ἐπί ὁ ἀρχή ὁ ἀναγιγνώσκω ἔρχομαι . Τῖς δέ ὁ ἀρχή ; ὁ δέ Ἰησοῦς γεννάω ἐν Βηθλέεμ ὁ Ἰουδαῖος , ἐν ἡμέρα Ἡρῴδης ὁ βασιλεύς , ἰδού μάγος ἀπό ἀνατολή ἔρχομαι εἰς Ἱερουσαλήμ . Μάγος μέν ἀστήρ κατάρχω ἀκολουθέω · οὗτος δέ οὐδέ προφήτης ἐντυγχάνω πιστεύω . τίς δέ ἕνεκα ἐγώ καί ὁ χρόνος λέγω , καί ὁ τόπος , ἐν Βηθλέεμ εἶπον , καί ἐν ὁ ἡμέρα Ἡρῴδης ὁ βασιλεύς ; τίς δέ