joannes-chrysostomus.in-matthaeum-homiliae-1-90 pg57_0151.2
α' . Ὅρα τὸ ἀφύλιστον καὶ ἀκίμπαστον . Οὐ γὰρ περιήγεν αὐτοὺς μεθ' ἑαυτοῦ , ἀλλ' ὅτε μὲν θεραπεύσαι ἔδει , αὐτὸς περιήει πανταχοῦ , καὶ πόλεις καὶ χώρας ἐπισκοποῦμενος · ὅτε δὲ πολὺς ὄχλος γέγονεν , ἐν ἐνὶ καθέζεται χωρίῳ · καὶ οὐχ ἐν πόλει καὶ ἀγορᾷ μέσῃ , ἀλλ' ἐν ὄρει καὶ ἐρήμῳ , παιδεύων ἡμᾶς μηδὲν πρὸς ἐπίδειξιν ποιεῖν , καὶ τῶν ἐν μέσῳ θορύβων ἀπαλλάττεσθαι , καὶ μάλιστα ὅταν φιλοσοφεῖν δῆ , καὶ περὶ ἀναγκαίων διαλέγεσθαι πραγμάτων . Ἀναβὰς δὲ αὐτὸς καὶ καθίσαντος , προσῆλθον οἱ μαθηταί . Εἶδες αὐτῶν τὴν ἐπίδοσιν τῆς ἀρετῆς , καὶ πῶς ἄθρων βελτίους ἐγένοντο ; Οἱ μὲν γὰρ πολλοί , τῶν θαυμάτων ἦσαν θεαταί · οὗτοι δὲ καὶ ἀκούσαι τὶ λοιπὸν ἐπεθύμουν μέγα καὶ ὑψηλόν · ὅπερ οὖν αὐτὸν καὶ εἰς τὴν διδασκαλίαν ἐνέβαλε , καὶ τῶν λόγων ἔρασθαι τούτων ἐποίησεν . Οὐδὲ γὰρ σώματα ἐθεράπευσεν μόνον , ἀλλὰ καὶ ψυχὰς διώρθω , καὶ πάλιν ἀπὸ τῆς τούτων ἐπιμελείας · ἐπὶ τὴν ἐκείνων μετέβαινεν θεραπείαν , ποικιλὼν τε ὡμοῦ τὴν ὠφελείαν , καὶ ἀναμιγνὺς τῇ τῶν λόγων διδασκαλίᾳ τὴν αὐτὴν τῶν ἔργων ἐπίδειξιν , καὶ τὰ ἀναγκαῖα τῶν ἀπρεπτικῶν ἐμφράττων στόματα , δι' ὧν ἐκατέρας οὐσίας ἐκρίθετο , [ 185 ] δεῖξνὺς ὅτι ὁλοκλήρου τοῦ ζῴου αὐτὸς ἐστι Δημιουργός . Διὸ καὶ πολλῆς ἐκείνῃ τῇ φύσει μετεδίδου προνοίας , νῦν μὲν ἐκείνην , νῦν δὲ ταύτην διορθοῦμενος . Ὁ δὲ καὶ τότε ἐποίησεν . Ἀνοίξας γὰρ , φησί , τὸ στόμα αὐτοῦ , ἐδίδασκεν αὐτούς . Καὶ τίνας ἐνεκεν πρόσκειται τὸ , Ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ ; Ἵνα μάθῃς ὅτι καὶ σιγῶν ἐπαίδευεν , οὐχὶ φθεγγόμενος μόνον , ἀλλὰ νῦν μὲν τὸ στόμα ἀνοίγων , νῦν δὲ τὴν ἀπὸ τῶν ἔργων ἀρίστης φωνήν . Ὅταν δὲ ἀκούσῃς , ὅτι Ἐδίδασκεν αὐτούς , μὴ τοὺς μαθητὰς αὐτὸν διδάσκεσθαι νόμιζε μόνον , ἀλλὰ καὶ δι' ἐκείνων ἅπαντας . Ἐπειδὴ γὰρ τὸ πλήθος δημώδες ἦν , ἐπὶ δὲ καὶ τῶν γαμάλ συρρομένων , τῶν μαθητῶν τὸν χορὸν ὑποστησάμενος , πρὸς ἐκείνους ποιεῖται τοὺς λόγους , ἐν τῇ πρὸς αὐτοὺς διαλέξει καὶ τοῖς λοιποῖς ἅπασιν , τοὺς σφόδρα ἀποδοῦσι τῶν λεγομένων , ἀνεπαχθῆ γίνεσθαι παρασκευάζων τῆς φιλοσοφίας τὴν διδασκαλίαν . Ὡπερ οὖν καὶ ὁ Λουκᾶς αἰνιττόμενος ἔλεγεν , ὅτι τὸν λόγον ἀπέστρεψε πρὸς αὐτοὺς · καὶ ὁ Ματθαῖος δὲ αὐτὸ τοῦτο δηλῶν ἔγραψεν , ὅτι Προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ , καὶ αὐτοὺς ἐδίδασκεν . Οὕτω γὰρ καὶ οἱ λοιποὶ προσέχον ἐμελλον προθυμότερον , ἢ εἰ πρὸς ἅπαντας ἀπετείνατο . Πᾶσιν οὖν ἄρχεται , καὶ ποία θεμελία τίθησι τῆς κανῆς πολιτείας ἡμῖν ; Ἀκούσωμεν μετὰ ἀκριβείας τῶν λεγομένων · εἴρηται μὲν γὰρ πρὸς ἐκείνους , ἔγραψεν δὲ καὶ διὰ μετὰ ταῦτα ἅπαντας . Διὰ δὲ τοῦτο προσέθηκε μὲν τοὺς μαθητὰς δημηγορῶν · οὐχ εἰς ἐκείνους δὲ περιορίσατο τὰ λεγόμενα , ἀλλ' ἀδιόριστως προσέταξεν τοὺς μακαρισμοὺς ἅπασιν . Οὐδὲ γὰρ εἶπε , Μακάριοι ἐστε ὑμεῖς , ἐὰν πτωχοὶ γένησθε , ἀλλὰ , Μακάριοι οἱ πτωχοί . Καίτοι καὶ εἰ ἐκείνους εἴρηκει , κοινὰ τὰ τῆς συμβουλῆς ἔμμελλε γίνεσθαι . Καὶ γὰρ ὅταν λέγῃ Ἰδοὺ μεθ' ὑμῶν εἰμὶ πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος · οὐ πρὸς ἐκεῖνους διαλέγεται μόνους , ἀλλὰ καὶ δι' ἐκείνων πρὸς τὴν οἰκουμένην ἅπασαν · καὶ ὅταν αὐτοὺς μακαρίσῃ διωχουμένους καὶ ἐλαυνομένους καὶ τὰ ἀνήκεστα πάσχοντας , οὐχ ἐκείνους μόνον , ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς τὰ αὐτὰ κατορθοῦσι πλέκει τὸν στέφανον . Πλὴν ἀλλ' ἵνα καὶ σαφέστερον τοῦτο γένηται , καὶ μάθῃς οἷ πρὸς σὲ ἔχει κοινωνίαν πολλὴν τὰ λεγόμενα , καὶ πρὸς τὴν φύσιν δὲ ἅπασαν τὴν ἀνθρωπίνην , εἰ τις βούλοιτο προσέχειν , ἀκούσον πῶς τῶν θαυμασίων τοῦτον ἄρχεται λόγον · Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι , ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν . Τί ἐστιν , Οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι ; Οἱ ταπεινοὶ καὶ συντετριμμένοι τῇ διάνοιᾳ . Πνεῦμα γὰρ ἐνταῦθα τὴν ψυχὴν καὶ τὴν προαίρεσιν εἴρηκεν . Ἐπειδὴ γὰρ εἰσι πολλοὶ ταπεινοί , οὐχ ἐκόντες , ἀλλ' ὑπὸ τῆς τῶν πραγμάτων ἀνάγκης βιαζόμενοι , ἀφεῖς ἐκείνους ( οὐδὲ γὰρ ἐν αὐτῷ τοῦτο ἐγκώμιον ) , τοὺς ἀπὸ προαιρέσεως ἑαυτοὺς ταπεινοῦντας καὶ καταστῆλλοντας μακαρίζει πρῶτους . Καὶ τίνας ἐνεκεν οὐχ εἶπεν , Οἱ ταπεινοί , ἀλλ' , Οἱ πτωχοί ; Ὅτι τοῦτο ἐκείνου πλῆν . Τοῦς γὰρ κατεστηκότας [ 186 ] ἐνταῦθα φησί , καὶ τρέμοντας τοῦ Θεοῦ τὰ ἐπιτάγματα , οὐς καὶ διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου σφόδρα ἀποδεχόμενος ὁ Θεός , ἔλεγεν · Ἐπὶ τίνα ἐκλιψόμεν , ἀλλ' ἢ ἐπὶ τὸν πρᾶον καὶ ἡσύχιον , καὶ τρέμοντα μου τοὺς λόγους ;
Lemmas: ὅς . Ὅρας ὁ αφυλας καί ἀκίμπαστον . οὖον γάρ περιάγω αὐτός μετά ἑαυτοῦ , ἀλλά ὅτε μέν θεραπεύω ἐσθίω , αὐτός περίειμι πανταχοῦ , καί πόλις καί χώρα ἐπισκοπέω · ὅτε δέ πολύς ὄχλος γίγνομαι , ἐν ἐν καθέζομαι χωρίον · καί οὐ ἐν πόλις καί ἀγορά μέσος , ἀλλά ἐν ὄρος καί ἐρῆμος , παιδεύω ἐγώ μηδείς πρός ἐπίδειξις ποιέω , καί ὁ ἐν μέσος θόρυβος ἀπαλλάσσω , καί μάλιστα ὅταν φιλοσοφέω δῆ , καί περί ἀναγκαῖος διαλέγω πρᾶγμα . ἀναβαίνω δέ αὐτός καί καθίζω , προσέρχομαι ὁ μαθητής . εἶδον αὐτός ὁ ἐπίδοσις ὁ ἀρετή , καί πῶς ἀθρέω ἀγαθός γίγνομαι ; ὁ μέν γάρ πολύς , ὁ θαῦμα εἰμί θεατής · οὗτος δέ καί ἀκούω τίς λοιπός ἐπιθυμέω μέγας καί ὑψηλός · ὅσπερ οὖν αὐτός καί εἰς ὁ διδασκαλία ἐμβάλλω , καί ὁ λόγος ἔραμαι οὗτος ποιέω . οὐδέ γάρ σῶμα θεραπεύω μόνος , ἀλλά καί ψυχή διορθόω , καί πάλιν ἀπό ὁ οὗτος ἐπιμέλεια · ἐπί ὁ ἐκεῖνος μεταβαίνω θεραπεία , ποικίλος τε ὠμός ὁ ὠφέλεια , καί ἀναμείγνυμι ὁ ὁ λόγος διδασκαλία ὁ αὐτός ὁ ἔργον ἐπίδειξις , καί ὁ ἀναγκαῖος ὁ απρεπτικως ἐμφράσσω στόμα , διά ὅς ἑκάτερος οὐσία κρίνω , [ 185 ] δείκνυμι ὅτι ὁλόκληρος ὁ ζῷον αὐτός εἰμί Δημιουργός . Διὸ καί πολύς ἐκεῖνος ὁ φύσις μεταδίδωμι πρόνοια , νῦν μέν ἐκεῖνος , νῦν δέ οὗτος διορθόω . ὁ δέ καί τότε ποιέω . ἀνοίγω γάρ , φημί , ὁ στόμα αὐτός , διδάσκω αὐτός . καί τίς ἕνεκα πρόσκειμαι ὁ , ἀνοίγω ὁ στόμα αὐτός ; ἵνα μανθάνω ὅτι καί σιγάω παιδεύω , οὐ φθέγγομαι μόνος , ἀλλά νῦν μέν ὁ στόμα ἀνοίγω , νῦν δέ ὁ ἀπό ὁ ἔργον ἀγαθός φωνή . ὅταν δέ ἀκούω , ὅτι διδάσκω αὐτός , μή ὁ μαθητής αὐτός διδάσκω νομίζω μόνος , ἀλλά καί διά ἐκεῖνος ἅπας . ἐπεί γάρ ὁ πλήθος δημώδης εἰμί , ἐπί δέ καί ὁ γαμάλ συρρέω , ὁ μαθητής ὁ χορός ὑφίστημι , πρός ἐκεῖνος ποιέω ὁ λόγος , ἐν ὁ πρός αὐτός διαλέγω καί ὁ λοιπός ἅπας , ὁ σφόδρα ἀποδέω ὁ λέγω , ἀνεπαχθής γίγνομαι παρασκευάζω ὁ φιλοσοφία ὁ διδασκαλία . ὅσπερ οὖν καί ὁ Λουκᾶς αἰνίσσομαι λέγω , ὅτι ὁ λόγος ἀποστρέφω πρός αὐτός · καί ὁ Ματθαῖος δέ αὐτός οὗτος δηλόω γράφω , ὅτι προσέρχομαι αὐτός ὁ μαθητής αὐτός , καί αὐτός διδάσκω . οὕτως γάρ καί ὁ λοιπός προσέχω μέλλω πρόθυμος , ἢ εἰμί πρός ἅπας ἀποτείνω . Πᾶσιν οὖν ἄρχω , καί ποῖος θεμέλιος τίθημι ὁ καίνω πολιτεία ἐγώ ; ἀκούω μετά ἀκρίβεια ὁ λέγω · εἴρω μέν γάρ πρός ἐκεῖνος , γράφω δέ καί διά μετά οὗτος ἅπας . Ζεύς δέ οὗτος προστίθημι μέν ὁ μαθητής δημηγορέω · οὐ εἰς ἐκεῖνος δέ περιορίζω ὁ λέγω , ἀλλά ἀδιορίστως προστάσσω ὁ μακαρισμός ἅπας . οὐδέ γάρ εἶπον , μακάριος εἰμί σύ , ἐάν πτωχός γίγνομαι , ἀλλά , μακάριος ὁ πτωχός . καίτοι καί εἰμί ἐκεῖνος εἴρω , κοινός ὁ ὁ συμβουλή μέλλω γίγνομαι . καί γάρ ὅταν λέγω ἰδέ μετά σύ εἰμί πᾶς ὁ ἡμέρα ἠώς ὁ συντέλεια ὁ αἰών · οὖον πρός ἐκεῖνος διαλέγω μόνος , ἀλλά καί διά ἐκεῖνος πρός ὁ οἰκέω ἅπας · καί ὅταν αὐτός μακαρίζω διώχνω καί ἐλαύνω καί ὁ ἀνήκεστος πάσχω , οὐ ἐκεῖνος μόνος , ἀλλά καί πᾶς ὁ ὁ αὐτός κατορθόω πλέκω ὁ στέφανος . πλήν ἀλλά ἵνα καί σαφής οὗτος γίγνομαι , καί μανθάνω οἷ πρός σύ ἔχω κοινωνία πολύς ὁ λέγω , καί πρός ὁ φύσις δέ ἅπας ὁ ἀνθρώπινος , εἰμί τις βούλομαι προσέχω , ἀκούω πῶς ὁ θαυμάσιος οὗτος ἄρχω λόγος · Μακάριος ὁ πτωχός ὁ πνεῦμα , ὅτι αὐτός εἰμί ὁ βασίλειος ὁ οὐρανός . τις εἰμί , ὁ πτωχός ὁ πνεῦμα ; ὁ ταπεινός καί συντρίβω ὁ διάνοια . πνεῦμα γάρ ἐνταῦθα ὁ ψυχή καί ὁ προαίρεσις εἴρω . ἐπεί γάρ εἰμί πολύς ταπεινός , οὐ ἑκών , ἀλλά ὑπό ὁ ὁ πρᾶγμα ἀνάγκη βιάζομαι , ἀφίημι ἐκεῖνος ( οὐδέ γάρ ἐν αὐτός οὗτος ἐγκώμιον ) , ὁ ἀπό προαίρεσις ἑαυτοῦ ταπεινόω καί καταστέλλω μακαρίζω πρῶτος . καί τίς ἕνεκα οὐ εἶπον , ὁ ταπεινός , ἀλλά , ὁ πτωχός ; ὅτι2 οὗτος ἐκεῖνος Πλῆν . ὁ γάρ καθίστημι [ 186 ] ἐνταῦθα φημί , καί τρέμω ὁ Θεός ὁ ἐπίταγμα , οὖς καί διά Ἠσαΐας ὁ προφήτης σφόδρα ἀποδέχομαι ὁ Θεός , λέγω · ἐπί τίς ἐκλείπω , ἀλλά ἢ ἐπί ὁ πρᾶος καί Ἡσύχιος , καί τρέμω ἐγώ ὁ λόγος ;