joannes-chrysostomus.in-matthaeum-homiliae-1-90 pg57_0176.1
Ἵν γὰρ βλασφημίαι διὰ ῥημάτων , καὶ ἀρνήσεις διὰ ῥημάτων , καὶ λοιδορίαι , καὶ ὕβρεις , καὶ ἐπιωχρίαι , καὶ τὸ ψευδομαρτυρεῖν [ καὶ ἀνααιρεῖν ] . Μὴ τοίνυν ὅτι ῥῆμά ἐστι · ἄλλο ἴδης · ἄλλ’ εἰ μὴ πολὺν ἔχει τὸν κίνδυνον , τοῦτο ἐξέταξε . Ἡ ἀγνοεῖς , ὅτι ἐν τῷ τῆς ἔχθρας καιρῷ , τῆς ὀργῆς ἐκκαιομένης , καὶ τῆς ψυχῆς ἐμπυραμένης , καὶ τὸ μικρότατον μέγα φαίνεται , καὶ τὸ μὴ λίαν ὀβριστικὸν φορτικὸν εἶναι δοκεῖ ; Καὶ πολλάκις τὰ μικρὰ ταῦτα καὶ φόνον ἔσχε , καὶ πολλάκις ὀλοκληροὺς ἀνέτρεψεν . Ὅσπερ γὰρ , φίλας οὐσίας , καὶ τὰ ἐπαγὼθὶ κούφα · οὕτως , ἔχθρας ὑποκειμένης , καὶ τὰ μικρὰ ἀφόρητα φαίνεται · κἂν ἀπλῶς λεχθῇ , μετὰ πονηρᾶς ὑπονοίας εἰρήσθαι νομίζεται . Καὶ καθάπερ ἐπὶ πυρός , ἂν μὲν μικρὸς σπινθὴρ ἦ , κἂν μυρία [ 215 ] παρασκήπται · ξύλα , οὐ βαδίσει αὐτῶν ἐπιλαμβάνεται · ἂν δὲ σφοδρὰ καὶ ὑψηλὴ γένηται ἡ φλὸξ , οὐ ξύλων μόνον , ἀλλὰ καὶ λίθων καὶ πάσης ὕλης ἐπιπονούσης ὕλης ἀντέχει , καὶ δι’ ὧν εἴωθε σβέννυσθαι , διὰ τούτων ἀνάπτεται · μεῖζονος ( τινὲς γὰρ φασιν , ὅτι τὸ τινχαῦτα οὐχὶ ξύλα μόνον καὶ στουπεῖον καὶ τὰ ἄλλα τὰ καυστικά · ἄλλὰ καὶ ὕδωρ ἐξαχοντιζόμενον μᾶλλον αὐτῆς ἀναρρίπτεῖ τὴν δύναμιν ) · οὕτω δὲ καὶ ἐπὶ τῆς ὀργῆς · ὅπερ ἐν ψύξει τινι , τροφὴ γέγονεν εὐθὺς τῇ πονηρᾷ ταύτῃ πυρί . Ὅσπερ ἀπαντα προαναστελλοῦν ὁ Χριστός , τὸν μὲν ὀργιζόμενον εἰκὴ κατεδίκασε τῇ κρίσει ( διὰ τοῦτο καὶ εἴρηκεν , Ὁ ὀργιζόμενος ἄνθρωπος δίκαι τῇ κρίσει ) , τὸν δὲ λέγοντα , Ῥακά , τῷ συνεδρίῳ . Ἄλλ’ ὅπου ταῦτα μεγάλα · ἐνταῦθα γὰρ αὶ τιμωρία . Διὰ τοῦτο τῷ μωρῶν ὀνομαζόντι τὸ τῆς γενέως προσέθηκε πῦρ , νῦν πρώτων γενέως ὄνομα εἶπιν . Πρότερον γὰρ · περὶ βλασφηίας πολλὰ διαλεχθεῖς , τότε ταύτης ἐμνήσθη · δεῖξαι δὲ ἐκεῖνον μὲν τῆς αὐτοῦ φιλαθρωπίας καὶ γνώμης ἐστίν , αὐτὴ δὲ τῆς ἡμετέρας βραδυμίας . Καὶ ὅρα πῶς κατὰ μυστὴν προθεῖσι ἐν ταῖς τιμωρίαις , μονογυλὴ ἀπολογούμενος σοι , καὶ δεῖξαι δὲ αὐτὸς μὲν οὐδὲν βούλεται τοιούτων ἀπειλεῖν , ἡμεῖς δὲ αὐτὸν εἰς τὰς τοιαύτας ἔχουσι ἀποφάσεις . Σκόπει γὰρ · Εἶπον , φησί · Μὴ ὀργίζεσθαι · μᾶλλον , ἐπεὶ ἔνοχος εἶ τῇ κρίσει . Κατεφρόνησας τοῦ προτέρου . Ὅρα τί ἐτεκεν ἡ ὀργή · εἰς ὕβριν σε εὐθὺς ἐξήγαγε · Ῥακά γὰρ ἐκάλεσας τὸν ἀδελφόν . Πάλιν ἔθρυκα ἑτέραν τιμωρίαν , τὸ συνέδριον . Ἄν καὶ ταύτην παρίδῃς ἐπὶ τὸ χαλπωτέρονον προελθῇς , οὐχὲτι σε τοῖς συμμέτροις τούτοις τιμωρούμαι , ἀλλὰ τῇ τῆς γενέως ἀδανάτῃ κολάσει , ἵνα μὴ λοιπὸν καὶ πρὸς φρόν ἀποπηδήσης . Οὐ γὰρ ἐστιν , οὐχ ἔστιν οὐδὲν ὕβρεως ἀφορητότερον , καὶ ὁ μάλιστα δυνατὰ δάκνειν ἀνθρώπου ψυχήν . Ὅταν δὲ καὶ αὐτὸ τὸ ῥῆμα τῆς ὕβρεως πλῆκτικώτερον ἦ , διπλὴ γίνεται ἡ πυρά . Μὴ τοίνυν τὸ τυχὸν νομίζεις εἶναι τὸ καλεῖσαι μωρόν . Ὅταν γὰρ ἡ ψυχὴ τῶν ἀλόγων διεστηκάμεν , καὶ ψυχὴ μάλιστα ἐσμεν ἀνθρώποι , τῇ νῷ καὶ τῇ συνέσει , τοῦτο ἀφελὴ τὸν ἀδελφόν , πάσης αὐτὸν ἀπεστέρησας τῆς εὐγενείας . Μὴ δὴ τοῖς ῥήμασιν ἀπλῶς προσέχωμεν , ἀλλ’ ἐπὶ τῶν πραγμάτων αὐτῶν γενομένου καὶ τοῦ πάθους , λογισώμεθα ὅσην ἐργάζεται τὸ ῥῆμα τοῦτο πληγήν , καὶ εἰς ὅσον προθεῖσι κακόν . Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος οὐ τοὺς μοιχούς μόνον καὶ τοὺς μαλακούς , ἀλλὰ καὶ τοὺς λοιδορούς τῆς βασιλείας ἐξέβαλε · καὶ μᾶλα εἰκότως . Ὁ γὰρ ὕβριστὴς τὸ τῆς ἀγάπης καλὸν λυμαίνεται , καὶ μυρίους τὸν πᾶσιν ὁν περιβάλλει δεινός , καὶ διψυχείας ἀπεχθείας ἐργάζεται , καὶ τὰ τοῦ Χριστοῦ διατρίβει μέλη , καὶ τὴν τῷ Θεῷ ποθεινὴν εἰρήνην καθ’ ἑκάστην ἀπειλαίνει τὴν ἡμέραν , πολλὴν τῷ διαβόλῳ διὰ τῶν ὀβρεῶν διδοὺς τὴν εὐρυχωρίαν , καὶ ἰχυρότερον ἐκεῖνον ποιῶν . Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς τὰς νεῦρα τῆς εἰρήνης δυναμένας [ 216 ] ἐκκόπτει , τοῦτον τὸν νόμον εἰσάγων . Καὶ γὰρ πολὺς αὐτῷ τῆς ἀγάπης ὁ λόγος . Ἡ γὰρ τῶν ἀγαθῶν μήτηρ ἀπάντων , καὶ τὸ τῶν μαθητῶν γνῶρισμα , καὶ τὰ πάντα συνέχουσα τὰ καθ’ ἡμᾶς , αὕτη μάλιστα πάντων ἐστίν . Εἰκότως οὖν τὰς βίζας τῆς λυμαινόμενης αὐτῆς ἀπεχθείας καὶ τὰς πηγὰς μετὰ πολλῆς ἀναίρεῖ τῆς σφοδρότητος . Μὴ τοίνυν ὑπεροψίας τινος εἶναι νόμιζε τὰ λεγόμενα , ἀλλ’ ἀνύψωσας καὶ ἐξ αὐτῶν κατορθούμενα , θαύμασον τὸν νόμον τοῦτον τῆν ἡμερότητι . Οὐδὲν γὰρ ἡ τῷ Θεῷ περιπλούστατον , ὡς τὸ ἡνωθῆναι καὶ συνδεδεῖσθαι ἡμᾶς ἀλλήλοις . Διὰ τοῦτο καὶ δι’ ἑαυτοῦ καὶ διὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ , καὶ τῶν ἐν τῇ Καθνῇ καὶ τῶν ἐν τῇ Παλαιᾷ , πολὺν ὑπὲρ τῆς ἐντολῆς ταύτης ποιεῖται τὸν λόγον , καὶ σφοδρόν · ἐστὶν ἐκδικος καὶ τιμωρὸς τῶν τῷ πράγματι καταφρονούντων . Καὶ γὰρ οὕτω οὕτω τὴν πονηρίαν εἰσάγει πᾶσαν καὶ βίον , ὡς ἡ τῆς ἀγάπης ἀναίρεσις . Διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγεν · Ὅταν πληθυνθῇ ἡ ἀνομία , ψυχρησεται ἡ ἀγάπη τῶν πολλῶν . Οὕτως ὁ Κάιν ἀδελφοκτονὸν ἐγένετο , οὕτως ὁ Ἠσαῦ , οὕτως ὁ τοῦ Ἰωσὴφ ἀδελφοί · οὕτω τὰ μυρία εἰσεχώμασε κακὰ , ταύτης διασπώμενης . Διὰ δὴ τοῦτο καὶ αὐτὸς τὰ λυμαινόμενα ταύτην μετὰ πολλῆς πάντων ἀναίρεῖ τῆς ἀχριείας .
Lemmas: ἵνα γάρ βλασφημία διά ῥῆμα , καί ἄρνησις διά ῥῆμα , καί λοιδορία , καί ὕβρις , καί επιωχρια , καί ὁ ψευδομαρτυρέω [ καί ἀναιρέω ] . μή τοίνυν ὅτι ῥῆμα εἰμί · ἄλλος ἴδη · ἄλλος εἰμί μή πολύς ἔχω ὁ κίνδυνος , οὗτος ἐκτάσσω . ὁ ἀγνοέω , ὅτι ἐν ὁ ὁ ἔχθρα καιρός , ὁ ὀργή ἐκκαίω , καί ὁ Ψυχή ἐμπυραμένης , καί ὁ μικρός μέγας φαίνω , καί ὁ μή λίαν ὀβριστικὸν φορτικός εἰμί δοκέω ; καί πολλάκις ὁ μικρός οὗτος καί φόνος ἔχω , καί πολλάκις ολόκληρος ἀνατρέπω . ὅσπερ γάρ , φίλος οὐσία , καί ὁ ἐπάγω κοῦφος · οὕτως , ἔχθρα ὑπόκειμαι , καί ὁ μικρός ἀφόρητος φαίνω · κἀν ἀπλόος λέγω , μετά πονηρός ὑπόνοια εἴρω νομίζω . καί καθάπερ ἐπί πῦρ , εἄν μέν μικρός σπινθήρ εἰμί , κἀν μυρίος [ 215 ] παρασκήπτω · ξύλον , οὖον βάδισις αὐτός ἐπιλαμβάνω · εἄν δέ σφοδρός καί ὑψηλός γίγνομαι ὁ φλόξ , οὖον ξύλον μόνος , ἀλλά καί λίθος καί πᾶς ὕλη ἐπιπονέω ὕλη ἀντέχω , καί διά ὅς εἴωθα σβέννυμι , διά οὗτος ἀνάπτω · μείζων ( τις γάρ φημί , ὅτι ὁ τινχαῦτα οὐ ξύλον μόνος καί στουπής καί ὁ ἄλλος ὁ καυστικός · ἀλλά καί ὕδωρ ἐξακοντίζω μᾶλλον αὐτός ἀναρρίπτω ὁ δύναμις ) · οὗτος δέ καί ἐπί ὁ ὀργή · ὅσπερ ἐν ψύχω τις , τροφή γίγνομαι εὐθύς ὁ πονηρός οὗτος πῦρ . ὅσπερ ἅπας προαναστέλλω ὁ Χριστός , ὁ μέν ὀργίζω εἰκῇ καταδικάζω ὁ κρίσις ( διά οὗτος καί εἴρω , ὁ ὀργίζω ἄνθρωπος δίκη ὁ κρίσις ) , ὁ δέ λέγω , ῥακά , ὁ συνέδριον . ἄλλος ὅπου οὗτος μέγας · ἐνταῦθα γάρ ὅς τιμωρία . Ζεύς οὗτος ὁ μωρός ὀνομάζω ὁ ὁ γενής προστίθημι πῦρ , νῦν πρῶτος γενής ὄνομα εἶπον . Πρότερος γάρ · περί βλασφηίας πολύς διαλέγω , τότε οὗτος μιμνήσκω · δείκνυμι δέ ἐκεῖνος μέν ὁ αὐτός φιλαθρωπίας καί γνώμη εἰμί , αὐτός δέ ὁ ἡμέτερος βραδυεις . καί ὁράω πῶς κατά μύστης προτίθημι ἐν ὁ τιμωρία , μονογυλὴ ἀπολογέομαι σύ , καί δείκνυμι δέ αὐτός μέν οὐδείς βούλομαι τοιοῦτος ἀπειλέω , ἐγώ δέ αὐτός εἰς ὁ τοιοῦτος ἔχω ἀπόφασις . σκοπάω γάρ · εἶπον , φημί · μή ὀργίζω · μᾶλλον , ἐπεί ἔνοχος εἰμί ὁ κρίσις . καταφρονέω ὁ πρότερος . Ὅρας τίς τίκτω ὁ ὀργή · εἰς ὕβρις σύ εὐθύς ἐξάγω · ῥακά γάρ καλέω ὁ ἀδελφός . πάλιν ἔθρυκα ἕτερος τιμωρία , ὁ συνέδριον . ἄν καί οὗτος παροράω ἐπί ὁ χαλπωτέρονον προέρχομαι , οὐχὲτι σύ ὁ σύμμετρος οὗτος τιμωρέω , ἀλλά ὁ ὁ γενής ἀδανάτῃ κολάζω , ἵνα μή λοιπός καί πρός φρόν ἀποπηδάω . οὖον γάρ εἰμί , οὐ εἰμί οὐδείς ὕβρις ἀφόρητος , καί ὁ μάλιστα δυνατός δάκνω ἄνθρωπος Ψυχή . ὅταν δέ καί αὐτός ὁ ῥῆμα ὁ ὕβρις πληκτικός εἰμί , διπλόος γίγνομαι ὁ πυρά . μή τοίνυν ὁ τυγχάνω νομίζω εἰμί ὁ καλεῖμαι μωρός . ὅταν γάρ ὁ ψυχή ὁ ἄλογος διΐστημι , καί ψυχή μάλιστα εἰμί ἄνθρωπος , ὁ νάω καί ὁ σύνεσις , οὗτος ἀφαιρέω ὁ ἀδελφός , πᾶς αὐτός ἀποστερέω ὁ εὐγένεια . μή δή ὁ ῥῆμα ἀπλόος προσέχω , ἀλλά ἐπί ὁ πρᾶγμα αὐτός γίγνομαι καί ὁ πάθος , λογίζομαι ὅσος ἐργάζομαι ὁ ῥῆμα οὗτος πληγή , καί εἰς ὅσος προτίθημι κακός . Ζεύς οὗτος καί ὁ Παῦλος οὖον ὁ μοιχός μόνος καί ὁ μαλακός , ἀλλά καί ὁ λοίδορος ὁ βασίλεια ἐκβάλλω · καί μῆλον εἰκότως . ὁ γάρ ὑβριστής ὁ ὁ ἀγάπη καλός λυμαίνομαι , καί μυρίος ὁ πᾶς εἰμί περιβάλλω δεινός , καί διψυχεια ἀπέχθεια ἐργάζομαι , καί ὁ ὁ Χριστός διατρίβω μέλος , καί ὁ ὁ Θεός ποθεινός εἰρήνη κατά ἕκαστος ἀπειλαίνει ὁ ἡμέρα , πολύς ὁ διάβολος διά ὁ ὅρος δίδωμι ὁ εὐρυχωρία , καί ιχυροτερος ἐκεῖνος ποιέω . Ζεύς οὗτος καί ὁ Χριστός ὁ νεῦρον ὁ εἰρήνη δύναμαι [ 216 ] ἐκκόπτω , οὗτος ὁ νόμος εἰσάγω . καί γάρ πολύς αὐτός ὁ ἀγάπη ὁ λόγος . ὁ γάρ ὁ ἀγαθός μήτηρ ἀπαντάω , καί ὁ ὁ μαθητής γνώρισμα , καί ὁ πᾶς συνέχω ὁ κατά ἐγώ , οὗτος μάλιστα πᾶς εἰμί . εἰκότως οὖν ὁ βίζα ὁ λυμαίνω αὐτός ἀπέχθεια καί ὁ πηγή μετά πολύς ἀναιρέω ὁ σφοδρότης . μή τοίνυν ὑπεροψία τις εἰμί νομίζω ὁ λέγω , ἀλλά ἀνυψόω καί ἐκ αὐτός κατορθόω , θαυμάζω ὁ νόμος οὗτος ὁ ἡμερότης . οὐδείς γάρ ὁ ὁ Θεός περιπλέω , ὡς ὁ ἡνωθῆναι καί συνδέω ἐγώ ἀλλήλων . Ζεύς οὗτος καί διά ἑαυτοῦ καί διά ὁ μαθητής αὐτός , καί ὁ ἐν ὁ Καθνῇ καί ὁ ἐν ὁ Παλαιή , πολύς ὑπέρ ὁ ἐντολή οὗτος ποιέω ὁ λόγος , καί σφοδρός · εἰμί ἔκδικος καί τιμωρός ὁ ὁ πρᾶγμα καταφρονέω . καί γάρ οὗτος οὗτος ὁ πονηρία εἰσάγω πᾶς καί βίος , ὡς ὁ ὁ ἀγάπη ἀναίρεσις . Ζεύς οὗτος καί λέγω · ὅταν πληθύνω ὁ ἀνομία , ψυχραω ὁ ἀγάπη ὁ πολύς . οὕτως ὁ Κάϊς ἀδελφοκτόνος γίγνομαι , οὕτως ὁ Ἡσαῦ , οὕτως ὁ ὁ Ἰωσήφ ἀδελφός · οὗτος ὁ μυρίος εἰσέχω κακός , οὗτος διασπάω . Ζεύς δή οὗτος καί αὐτός ὁ λυμαίνομαι οὗτος μετά πολύς πᾶς ἀναιρέω ὁ αχριεαω .