joannes-chrysostomus.in-joannem-homiliae-1-88 pg059_0185.3
α' . Τοῦ Πνεύματος τὴν χάριν ἡ Γραφὴ ποτὲ μὲν πῦρ , ποτὲ δὲ ὕδωρ καλεῖ , δείκνυσα ὅτι οὐκ οὐσία ἐστὶ ταῦτα παραστατικὰ τὰ ὀνόματα , ἀλλ' ἐνέργειαι . Οὐδὲ γὰρ ἐκ διαφόρων συνῆσθηκεν οὐσίαν ὁ Πνεῦμα , ἀφορτὸν τε καὶ μονοειδὲς ἔν . Τὸ μὲν οὖν ὁ Ἰωάννης ὁπλ.ἰ . οὕτω λέγων · Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί · τὸ δὲ ὁ Χριστὸς ὁ , Ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ρεύσουσιν ὕδατος ζῶντος . Τοῦτο δὲ εἶπε περὶ τοῦ Πνεύματος , φησίν , οὗ ἐμελλον λαμβάνειν . Οὕτω καὶ τῇ γυναικὶ διαλεγόμενος , ὕδωρ καλεῖ τὸ Πνεῦμα · Ὦς γὰρ ἂν πλῆ ἀπὸ τοῦ ὕδατος , οὐ ἐγὼ δώσω αὐτῷ , οὐ [ 184 ] μὴ διψήσει εἰς τὸν αἰῶνα . Οὕτω δὲ τὸ Πνεῦμα καλεῖ , διὰ μὲν τῆς τοῦ πυρὸς προσηγορίας , τὴν διεγερμένον ταῖς θερμαῖς τῆς χάριτος , καὶ δαπανητικὸν ἀμαρτημάτων αἰνιττόμενος · διὰ δὲ τῆς τοῦ ὕδατος , τὸν τε καθαρόν τὸν ἐξ αὐτοῦ , καὶ τὴν πολλὴν παραμυχὴν ταῖς ὑποδεχομέναις αὐτὴ διανοίας ἐμψύχαι δ . Εἰκῶς . Ὡσπερ γὰρ τινὰ παραδείσον παντοίους δένδρους κομῶντα καρποφοροῦνς τε καὶ ἀειθαλέαν , οὕτω τὴν πρόθυμον κατασκευάζει ψυχήν , οὔτε ἀθυμίαν , οὔτε σατανικὴν συγχωροῦσα ἐπιβουλὴς αἰσθέσθαι , ἀτε ράδιως σθενοῦντα τοῦ Πονηροῦ πάντα τὰ πεπυρωμένα βέλη . Σὺ δὲ μοι σκάψει τοῦ Χριστοῦ τὴν σοφίαν , πῶς ἕρμα ἀνάγει ε τὸ γύναιον . Οὐ γὰρ ἐκ πρώτης εἶπεν · Εἰ ἤδεις τίς ἦν ὁ λέγων σοι , Δός μοι πιεῖν · ἀλλ' ὅτι αὐτὴ πρῶτην ἀφώρμησεν Ἰουδαίων αὐτὸν καλέσαι , καὶ ὑπὸ ἔγκλημα ἤγαγεν , ἀποκρουόμενος τὴν κατηγορίαν , τόδε τοῦτο λέγει . Εἰπὼν δέ , Εἰ ἤδεις τίς ἦν ὁ λέγων σοι , Δός μοι πιεῖν , σὺ ἂν ἠτήσας αὐτόν · καὶ ἀναγκάσας τὴν μεγάλην ἐπαγγελιάσθαι μνησθῆναι τοῦ πατριάρχου , οὕτω διδύσι διαλέξθαι τῇ γυναικί . Εἶτα ἀνταπαγγούσης ἐκείνης , Μὴ σὺ μεῖζων εἶ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἰακώβ ; οὐκ εἶπεν , Ναί , μεῖζων εἰμί · ἔδοξε γὰρ ἂν κομπάζειν μόνον , τῆς ἀποδείξεως μηδέπω φαινομένης · δι' ὧν δὲ λέγει , τοῦτο κατασκευάζει . Καὶ γὰρ οὐχ ἀπλῶς εἶπεν , Δώσω σοι ὕδωρ · ἀλλὰ πρότερον ἀνελὼν τοῦ Ἰακώβ , τότε ἐπαίρει τὸ ἐκείνου , ἀπὸ τῆς τῶν διδομένων φύσεως , τὸ μέσον τῶν προσώπων , ὅσον καὶ τὸ διάφορον τῶν διδόντων ἡ , παραστήσας βουλομένως , καὶ τὴν ὑπεροχὴν τὴν πρὸς τὸν πατριάρχην . Εἰ γὰρ θαυμάζεις , φησί , τὸν Ἰακώβ , ὅτι τοῦτο ἔδωκε τὸ ὕδωρ , ἂν πολὺ τοῦτο βέλτιον δῶ σοι , τὶ ἐρεῖς ; Προλαβοῦσα μεῖζον ὁμολόγησας εἶναι με τοῦ Ἰακώβ , τῷ ἀνθυπενεγκεῖν καὶ εἰπεῖν , Μὴ μεῖζων εἶ σὺ τοῦ Ἰακώβ , ὅτι ἐπαγγέλη βέλτιον ὕδωρ διδόναι · ἂν λάβῃς ἐκεῖνο τὸ ὕδωρ , πάντως ὁμολογήσεις μεῖζονα εἶναι με . Ὦρξ χρείαν ἀδέκαστον τῆς γυναικός , ἀπὸ τῶν πραγμάτων δ ψηφισομένης καὶ τῷ πατριάρχῃ καὶ τῷ Χριστῷ · Ἄλλ' οὐκ Ἰουδαῖοι οὕτως · ἀλλὰ καὶ δαιμόνας ὁρῶντες ἐκβάλλοντα αὐτόν , οὐ μόνον τοῦ πατρι-άρχου οὐκ ἔλεγον μεῖζονα , ἀλλὰ καὶ δαιμονιῶνα ἐκάλουν . Ἡ δὲ γυνὴ οὐχ οὕτως , ἀλλ' ἐντεῦθεν φέρει τὴν ψυχρόν , ὅθεν ὁ Χριστὸς βούλεται , ἀπὸ τῆς τῶν ἔργων ἀποδείξεως . Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ἐντεῦθεν διχάζει , οὕτω λέγων . Εἰ μὴ ποιοῦ τὰ ἔργα τοῦ Πατρὸς μου , μὴ πιστεύσατέ μοι · εἰ δὲ ποιοῦ , κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε , τοῖς ἔργοις πιστεύσατε . Οὕτω καὶ ἡ γυνὴ τῇ πίστει προσάγεται . Διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς ἀκούσας , Μὴ μεῖζων εἶ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἰακώβ ; τὸν Ἰακώβ ἀφεῖς , περὶ τοῦ ὕδατος διαλέγεται λέγων · Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου , διψήσει πάλιν · καὶ τὴν σύγκρισιν οὐκ ἀπὸ κατηγορίας , ἀλλ' ἐξ ὑπεροχῆς ποιεῖται . Οὐ γὰρ λέγει , ὅτι τὸ ὕδωρ τοῦτο οὐδὲν ἐστιν , οὐδ' ὅτι εὐτέλες καὶ οὐχὶ ἀγαθόν · ἀλλ' ὅπερ καὶ ἡ φύσις μαρτυρεῖ , τοῦτο τίθησι · Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου , διψήσει πάλιν · ὁς δ' ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος , οὐ ἐγὼ δώσω αὐτῷ , οὐ μὴ διψήσει εἰς [ 18 : ] τὸν αἰῶνα . Ἦκουσεν ὕδωρ ζῶν ἡ γυνὴ πρὸ τούτου , ἀλλ' οὐκ ἐνῆσεν . Ἐπειδὴ γὰρ καὶ ὕδωρ ζῶν τὸ ἀένανον καὶ διαπαντὸς ἡ ἀναδιδύχων λέγεται , τῶν κρουνῶν οὐ διακοπτομένων , τοῦτο ἐνόμισε ἡ γυνὴ λέγεσθαι . Διὰ δὲ τοῦτο σαφέστερον αὐτῇ λοιπὸν ὁ ἔλεγε καθίστας , καὶ ἀπὸ συγχρίσεως τὴν ὑπεροχὴν ποιούμενος , ἐπήγαγε λέγων · Ὦς δ' ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος , οὐ ἐγὼ δώσω αὐτῷ , οὐ μὴ διψήσει εἰς τὸν αἰῶνα · διὰ τοῦτο , ὡσπερ ἔφη , δείκνυσι τὴν ὑπεροχὴν , καὶ διὰ τῶν ἐξῆς εἰρημένων · τούτων γὰρ οὐδὲν ἔχει τὸ αἰσθητὸν ὕδωρ . Τίνα δὲ ἐστὶ τὰ ἐξῆς ; Γενήσεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον . Ὡσπερ γὰρ ὁ πηγὴν ἔνδον ἔχων ἀποκειμένην , οὐκ ἂν ἀλοίῃ διψῆ ποτέ · οὕτως οὐδὲ ὁ τὸ ὕδωρ τοῦτο ἔχων . Καὶ ἐπίστευσεν εὐθέως ἡ γυνή , πολὺ τοῦ Νικοδήμου συνευτερέτα φανείσα · οὐ συνευτερέτα δὲ μόνον , ἀλλὰ καὶ ἀνδρειοτέρα . Ἐκεῖνος μὲν γὰρ μυρίων τοιούτων ἀκούων , οὐτε ἄλλον τινὰ ἐπὶ τοῦτο ἐκάλεσεν , οὔτε αὐτὸς ἐπαρθήσαστο · αὕτη δὲ ἀποστολικὰ ἐπιδείκνυται πράγματα . πάντας εὐαγγελιζομένη καὶ καλούσα πρὸς τὸν Ἰησοῦν , καὶ πολλὴν ὁλολορὸν ἔλκουσα ἔξω πρὸς αὐτόν . Κάκείνος μὲν ἀκούσας , ἔλεγε · Πῶς δύναται ταῦτα γενέσθαι ; καὶ τοῦ Χριστοῦ θέντος παραδείγμα σαφὲς τὸ τοῦ ἀνέμου , οὐδὲ οὕτω τὸν λόγον κατεδέξατο · ἡ γυνὴ δὲ οὐχ οὕτως , ἀλλὰ τὸ μὲν πρώτων ἠπόρει , ὕστερον δὲ οὐ μετὰ κατασκευῆς δεξαμένη τὸν λόγον , ἀλλ' ἐν ἀποφάσει τάζει , ἐπὶ τῇ λήψει εὐθέως ἐπείγεται . Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν ὁ Χριστός · Γενήσεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον · εὐθέως φησὶν ἡ γυνή · Δός μοι τοῦτο τὸ ὕδωρ , ἵνα μὴ διψῶ , μηδὲ ἐρχομαι ἐνθάδε ἀντλεῖν .
Lemmas: ὅς . ὁ πνεῦμα ὁ χάρις ὁ γραφή ποτέ μέν πῦρ , ποτέ δέ ὕδωρ καλέω , δείκνυμι ὅτι οὐ οὐσία εἰμί οὗτος παραστατικός ὁ ὄνομα , ἀλλά ἐνέργεια . οὐδέ γάρ ἐκ διάφορος συνίστημι οὐσία ὁ πνεῦμα , ἄφορτος τε καί μονοειδής ἐν . ὁ μέν οὖν ὁ Ἰωάννης ὁπλέω . οὗτος λέγω · αὐτός σύ βαπτίζω ἐν πνεῦμα ἅγιος καί πῦρ · ὁ δέ ὁ Χριστός ὁ , Ποταμός ἐκ ὁ κοιλία αὐτός ῥέω ὕδωρ ζῶ . οὗτος δέ εἶπον περί ὁ πνεῦμα , φημί , ὅς μέλλω λαμβάνω . οὕτως καί ὁ γυνή διαλέγω , ὕδωρ καλέω ὁ πνεῦμα · οὖς γάρ εἄν Πλῆ ἀπό ὁ ὕδωρ , οὖον ἐγώ δίδωμι αὐτός , οὖον [ 184 ] μή διψάω εἰς ὁ αἰών . οὕτως δέ ὁ πνεῦμα καλέω , διά μέν ὁ ὁ πυρός προσηγορία , ὁ διεγείρω ὁ θερμός ὁ χάρις , καί δαπανητικός ἁμάρτημα αἰνίσσομαι · διά δέ ὁ ὁ ὕδωρ , ὁ τε καθαρός ὁ ἐκ αὐτός , καί ὁ πολύς παραμυχὴν ὁ ὑποδέχομαι αὐτός διάνοια ἐμψύχω δ . ἵημι . ὡς γάρ τις παράδεισος παντοῖος δένδρον κομάω καρποφορέω τε καί ἀειθαλής , οὗτος ὁ πρόθυμος κατασκευάζω Ψυχή , οὔτε ἀθυμία , οὔτε σατανικός συγχωρέω επιβουλή αἰσθάνομαι , ἅτε ῥᾳδίως σθενέω ὁ πονηρός πᾶς ὁ πυρόω βέλος . σύ δέ ἐγώ σκάπτω ὁ Χριστός ὁ σοφία , πῶς ἕρμα ἀνάγω ε ὁ γύναιον . οὖον γάρ ἐκ πρῶτος εἶπον · εἰμί οἶδα τίς εἰμί ὁ λέγω σύ , δίδωμι ἐγώ πίνω · ἀλλά ὅτι αὐτός πρῶτος ἀφορμάω Ἰουδαῖος αὐτός καλέω , καί ὑπό ἔγκλημα ἄγω , ἀποκρούω ὁ κατηγορία , ὅδε οὗτος λέγω . εἶπον δέ , εἰμί οἶδα τίς εἰμί ὁ λέγω σύ , δίδωμι ἐγώ πίνω , σύ εἄν αἰτέω αὐτός · καί ἀναγκάζω ὁ μέγας ἐπαγγέλλω μιμνήσκω ὁ πατριάρχης , οὗτος δίδυμι διαλέγω ὁ γυνή . εἶτα ἀνταπάγω ἐκεῖνος , μή σύ μείζων εἰμί ὁ πατήρ ἐγώ Ἰακώβ ; οὐ εἶπον , Ναίς , μείζων εἰμί · δοκέω γάρ εἄν κομπάζω μόνος , ὁ ἀπόδειξις μηδέπω φαίνω · διά ὅς δέ λέγω , οὗτος κατασκευάζω . καί γάρ οὐ ἀπλόος εἶπον , δίδωμι σύ ὕδωρ · ἀλλά πρότερος ἀναιρέω ὁ Ἰακώβ , τότε ἐπαίρω ὁ ἐκεῖνος , ἀπό ὁ ὁ δίδωμι φύσις , ὁ μέσος ὁ πρόσωπον , ὅσος καί ὁ διάφορος ὁ δίδωμι ὁ , παρίστημι βούλομαι , καί ὁ ὑπεροχή ὁ πρός ὁ πατριάρχης . εἰμί γάρ θαυμάζω , φημί , ὁ Ἰακώβ , ὅτι οὗτος δίδωμι ὁ ὕδωρ , εἄν πολύς οὗτος ἀγαθός δήω σύ , τίς εἴρω ; προλαμβάνω μείζων ὁμολογέω εἰμί ἐγώ ὁ Ἰακώβ , ὁ ἀνθυποφέρω καί εἶπον , μή μείζων εἰμί σύ ὁ Ἰακώβ , ὅτι ἐπαγγέλλω ἀγαθός ὕδωρ δίδωμι · εἄν λαμβάνω ἐκεῖνος ὁ ὕδωρ , πάντως ὁμολογέω μείζων εἰμί ἐγώ . Ἄρξ χρεία ἀδέκαστος ὁ γυνή , ἀπό ὁ πρᾶγμα δ ψηφίζω καί ὁ πατριάρχης καί ὁ Χριστός · ἄλλος οὐ Ἰουδαῖος οὕτως · ἀλλά καί δαίμων ὁράω ἐκβάλλω αὐτός , οὖον μόνος ὁ πατρι-άρχης οὐ λέγω μείζων , ἀλλά καί δαιμονιάω καλέω . ὁ δέ γυνή οὐ οὕτως , ἀλλά ἐντεῦθεν φέρω ὁ ψυχρός , ὅθεν ὁ Χριστός βούλομαι , ἀπό ὁ ὁ ἔργον ἀπόδειξις . καί γάρ καί αὐτός ἐντεῦθεν διχάζω , οὗτος λέγω . εἰμί μή ποιέω ὁ ἔργον ὁ πατήρ ἐγώ , μή πιστεύω ἐγώ · εἰμί δέ ποιέω , κἀν ἐγώ μή πιστεύω , ὁ ἔργον πιστεύω . οὕτως καί ὁ γυνή ὁ πίστις προσάγω . Ζεύς οὗτος καί αὐτός ἀκούω , μή μείζων εἰμί ὁ πατήρ ἐγώ Ἰακώβ ; ὁ Ἰακώβ ἀφίημι , περί ὁ ὕδωρ διαλέγω λέγω · Πᾶς ὁ πίνω ἐκ ὁ ὕδωρ οὗτος , διψάω πάλιν · καί ὁ σύγκρισις οὐ ἀπό κατηγορία , ἀλλά ἐκ ὑπεροχή ποιέω . οὖον γάρ λέγω , ὅτι ὁ ὕδωρ οὗτος οὐδείς εἰμί , οὐδέ ὅτι εὐτελής καί οὐ ἀγαθός · ἀλλά ὅσπερ καί ὁ φύσις μαρτυρέω , οὗτος τίθημι · Πᾶς ὁ πίνω ἐκ ὁ ὕδωρ οὗτος , διψάω πάλιν · ὅς δέ εἄν πίνω ἐκ ὁ ὕδωρ , οὖον ἐγώ δίδωμι αὐτός , οὖον μή διψάω εἰς [ 18 : ] ὁ αἰών . ἀκούω ὕδωρ ζῶ ὁ γυνή πρό οὗτος , ἀλλά οὐ νέος . ἐπεί γάρ καί ὕδωρ ζῶ ὁ ἀναίνομαι καί διαπαντός ὁ αναδιδυχοω λέγω , ὁ κρουνός οὖον διακόπτω , οὗτος νομίζω ὁ γυνή λέγω . Ζεύς δέ οὗτος σαφής αὐτός λοιπός ὁ λέγω καθίστημι , καί ἀπό σύγχρισις ὁ ὑπεροχή ποιέω , ἐπάγω λέγω · οὖς δέ εἄν πίνω ἐκ ὁ ὕδωρ , οὖον ἐγώ δίδωμι αὐτός , οὖον μή διψάω εἰς ὁ αἰών · διά οὗτος , ὡς φημί , δείκνυμι ὁ ὑπεροχή , καί διά ὁ ἑξῆς εἴρω · οὗτος γάρ οὐδείς ἔχω ὁ αἰσθητός ὕδωρ . τίς δέ εἰμί ὁ ἑξῆς ; γίγνομαι ἐν αὐτός πηγή ὕδωρ αλλομενω εἰς ζωή αἰώνιος . ὡς γάρ ὁ πηγή ἔνδον ἔχω ἀπόκειμαι , οὐ εἄν ἀλέω διψάω ποτός · οὕτως οὐδέ ὁ ὁ ὕδωρ οὗτος ἔχω . καί πιστεύω εὐθύς ὁ γυνή , πολύς ὁ Νικόδημος συνευτερέτα φαίνω · οὖον συνευτερέτα δέ μόνος , ἀλλά καί ἀνδρεῖος . ἐκεῖνος μέν γάρ μυρίος τοιοῦτος ἀκούω , οὐ ἄλλος τις ἐπί οὗτος καλέω , οὔτε αὐτός παρατίθημι · οὗτος δέ ἀποστολικός ἐπιδείκνυμι πρᾶγμα . πᾶς εὐαγγελίζω καί καλέω πρός ὁ Ἰησοῦς , καί πολύς ὁλολορὸν ἕλκω ἔξω πρός αὐτός . κενός μέν ἀκούω , λέγω · Πῶς δύναμαι οὗτος γίγνομαι ; καί ὁ Χριστός θέω παράδειγμα σαφής ὁ ὁ ἄνεμος , οὐδέ οὗτος ὁ λόγος καταδέχομαι · ὁ γυνή δέ οὐ οὕτως , ἀλλά ὁ μέν πρῶτος ἀπορέω , ὕστερος δέ οὖον μετά κατασκευή δέχομαι ὁ λόγος , ἀλλά ἐν ἀπόφασις τάζω , ἐπί ὁ λαμβάνω εὐθύς ἐπείγω . ἐπεί γάρ εἶπον ὁ Χριστός · γίγνομαι ἐν αὐτός πηγή ὕδωρ αλλομενω εἰς ζωή αἰώνιος · εὐθύς φημί ὁ γυνή · δίδωμι ἐγώ οὗτος ὁ ὕδωρ , ἵνα μή διψάω , μηδέ ἔρχομαι ἐνθάδε ἀντλέω .