joannes-chrysostomus.in-illud-isaiae-ego-dominus-deus-feci-lumen pg056_0180.1
μῆνες , ἣν αὐτὴν ἀσαφῆ καὶ συννεφιασμένην εἶναι νομίζες , τῇ ἐπαγωγῇ ταύτῃ διώρωσε τὴν ὑπόνοιαν . Ἐπὸν γὰρ , Καὶ μὴν ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης μόναι , ἐπήγγει . Μὴ ἀνακαλυπτόμενον , ὅτι ἐν Χριστῷ καταργεῖται . Τοῦτο αὐτό , φησίν , οὐκ ἀνακαλύφθη , ὅτι μέλλει ἐν Χριστῷ καταργηθῆσαι · οὐκ ἀνακαλύφθη ἵνα μὴ προσελθούσι τῇ πίστει · ὡς δὲ γε προσελθόν , καὶ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάριτος ἀπολαύσας , οὐκέτι μετὰ παραπεπτάσματος βλέπει τὸν νόμον , ἀλλὰ γυμνὴν αὐτοῦ καθορᾷ τὴν ὄψιν . Δεῖα δὲ νόμῳ , τὸ δυνηθῆναι διδάξαι , ὅτι ἐν Χριστῷ καταργεῖται , ἵνα καὶ τοῦτο μάθῃς . Εἶδες τοῦ νόμου τὴν ὄψιν ; Δεῖα δὲ ἔστιν ἀληθῶς ἐκεῖνον , ὅταν σε πρὸς τὸν Χριστὸν παιδαγωγήσαι δυνηθῇ παιδαγωγεῖν δὲ , ἐπειδὰν δεῖξῃ αὐτὸν καταργούμενον . Ἔστι καὶ ἄντεῖδεν [ 180 ] κατρία τοῖς αἱρετικοῖς ἡ κλῆτη γένουν . Εἰ γὰρ ἐναντίος ἦν ὁ νόμος καὶ πολέμος τοῦ Χριστοῦ , καὶ μὴ παρ’ ἐκεῖνον δοθεὶς , οὐκ ἂν Παῦλον δεῖξαι αὐτοῦ καλέσαι , τῷ δυνηθῆναι παιδεύσαι τοὺς προσήκοντας αὐτῷ , ὅτι διὰ Χριστοῦ καταργεῖται . Εἰ ποτὲ ἦν ὁ νόμος πάλιν , οὐκ ἂν τὸ κάλυμμα αὐτοῦ ἀφαιρεθῆναι , ἀλλὰ μένειν αὐτὸν καὶ μετὰ τὴν χάριν συννεφιασμένον . Εἰ δὲ τοῦτο τὸ χάριτος ἔργον , τὸ διορατισωτέρας ποιεῖν τοὺς προσὄντας πρὸς τὴν τοῦ νόμου κατάληψιν , ὥστε ἐκείνους τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἀφορμὰς πάσας λαμβάνειν τῆς πρὸς τὸν Χριστὸν πίστεως · τί μᾶλλον τοῦτον τεκμηριον τῆς τοῦ νόμου συγγενείας τῆς πρὸς τὴν χάριν εἶποι τις ἂν , ἀλλ’ ἢ ὅταν μὲν Χριστὸς ἀνοίγῃ τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν αὐτῷ προσήκοντων , ὥστε δυνηθῆναι καθεῖδεν τοῦ νόμου τὴν ἀγωγὴν , ἐκείνη δὲ φαίνεται καὶ γενομένη δήλη , παραπέμψαι μετὰ πολλῆς τῆς εὐχολίας · δυνηθῆναι τοὺς συνιέντας εἰς Χριστόν ; Ταῦτα γὰρ οὔτε τὸν Χριστὸν τῷ νόμῳ μαχομένον δείκνυσιν , οὔτε τὸν νόμον πολεμοῦντα τῷ Ἰησοῦ , ἀλλὰ κοινωνίαν δπᾶν , τὸν μὲν προοδοποιοῦντα τῇ μεγάλῃ ταύτῃ φιλοσοφίᾳ , τὸν δὲ ἐκείνους αὐτοὺς παραλαμβάνοντα καὶ πρὸς ἄκραν ἄγοντα κορυφὴν . Ὑπὲρ δὲ τοῦτων ἀπάντων εὐχαριστήσωμεν τῷ φιλανθρώπῳ Θεῷ , τῷ κατὰ τὸν προσήκοντα καιρὸν ἕκαστα οἰκονομοῦντι , καὶ πολυτρόπως τὰς ἡμετέρας πραγματευομένῳ σωτηρίας , καὶ τῆς αὐτοῦ φιλανθρωπίας καὶ τῆς τοσαύτῃς προνοίας ἀξίαν κατὰ δύναμιν ἐπιδείξωμεθα πολιτεῖαν , ἵνα καὶ τῶν μελλόντων ἐπιτύχωμεν ἀγαθῶν · ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν , χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ , δι’ οὗ καὶ μεθ’ οὗ τῷ Πατρὶ , διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος , δόξα , τιμὴ , κράτος , εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων . Ἀμήν . Ἔτι εἰς τὴν ἀσάφειαν τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης , καὶ εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν , καὶ περὶ τοῦ μὴ κατηρῆσθαι ἀλλήλων . α’ . Καίρει μὲν βουκολος , ἐπειδὰν εὐπαθῶσιν αὐτῷ καὶ συμφέγδων ἴπῳ τῶν βοῶν τὴν ἀγέλην · χαίρει δὲ καὶ γηπῶνος , θεωρῶν κομιδὴν τὰ λῆτα · ἀλλ’ οὔτε γηπῶνος ἐπὶ τοῖς λῆτοις , οὔτε βουκολος ἐπὶ ταῖς βοῦσιν οὕτως χαίρουσιν , ὡς ἐγὼ χαίρω νῦν καὶ ἀγαλλομαι , τὴν καλὴν ταύτην ἄλλην τῶν πνευματικῶν τούτων πραγμάτων πεπληρωμένην ὁρῶν . Ὅταν γὰρ εἰς ἀκολὰς τοσαύτας καὶ τοιαύτας σπαίρηται τῆς εὐσεβείας ὁ λόγος , ἀνάγκη ταχέως πολὺν καὶ ὀρμον βλαστῆσαι τῆς ὑπακοῆς τὸν ἀσπαχὺν . Καὶ γὰρ ὅταν τις εἰς βαθύτατον καὶ λιπαρὸν ἄρουραν σπλάνα τέμῃ , κἂν μὴ βαθὺς τῇ χειρὶ καταβάλῃ τὰ σπέρματα , πολλὴν δέξεται τὴν φορὰν , τῆς φύσεως τοῦ χωρίου τὴν ὀλιγότητα τῶν σπερμάτων διὰ τῆς οἰκείας δυνάμεως πλεοναζούσης · οὕτω καὶ ὅταν τις εἰς ψυχὰς σπαίρῃ καταπειθείς καὶ εὐλαβείας γεμούσας , κἂν ὀλίγα καταβάλῃ τὰ [ 181 ] τῆς διδασκαλίας σπέρματα , πλουσίον ὄψεται τὸν ἄμπελον , τῆς τῶν ἀκούντων σοφίας τὴν τοῦ λέγοντος πενίαν ἀποκρυπτοῦσης . Τοῦτο καὶ ἐπὶ τῆς ἀλείας γίνεται τῶν ἰχθύων . Κἂν γὰρ ἀπειροὶ τυγχάνωσιν ὄντες οἱ ἀλιεῖς , εἰς κάλπον ἀδὴ βάλοιεν τὰ δίχτυα πολλοὺς ἔχοντα τοὺς ἰχθύας , μάθους τῆς θάλας ἐπιτυγχάνουσι , τοῦ πλήθους τῶν συνεργούντων ἰχθύων συσκαλόντος ἐκεῖνον τὴν ἀπειρίαν . Εἰ δὲ ἐπὶ τῆς ἄγρας ἐκείνης τῶν ἀλιευομένων μαλλόντων ὁ πλήθος τοῦ παρηγουμένου πολλάκις παραμυθεῖται τὴν ἀμάθειαν , πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς ἀλείας ταύτης τῆς πνευματικῆς τοῦτο συμβήσεται . Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι μὲν οἱ ἄνθρωποι , ὅταν ἐμψύχοντα τὰ θήρατα , εὐθέως ἀποπλήττονται καὶ ἐξάλλονται · ὑμεῖς δὲ τὸ ἐναντῖον ποιεῖτε · ὅταν ἴδητε ἀναστάντα καὶ τὴν σαγηνὴν ἀπολύσαντα τῆς διδασκαλίας , οὐ μόνον οὐκ ἀποπλήττεται καὶ ἐξάλλεσθε , ἀλλὰ καὶ ἐνθερμῶς βαδίζετε πανταχόθεν συντρέχοντες , καὶ τὸν πλησίον ἕκαστος ὁδὼν καὶ ὀλβῶν , πρότερον αὐτὸν ἐπιστέψαι ἐμπηθῆσαι καὶ ἐμπαθεῖν εἰς τὰ δίχτυα . Διὰ τοῦτο οὐδέποτε κανὴν ἀνεστάσαμεν τὴν σαγηνὴν , οὐ διὰ τὴν ἡμετέραν ἐμπειρίαν , ἀλλὰ διὰ τὴν ὑμετέραν ἐπιθυμίαν . Ἰκανῶς μὲν οὖν ἡμᾶς καὶ πρῶην ἐστίασεν ἡ χρυσὸν δόκιμον καὶ καθαρὸν ῥέουσα γλῶττα , καὶ τῆγνὰ ἔχουσα μέλιτος ἐν τῷ στόματι , ἡ τοῦ μακαρίου , λέγω , Παύλου · μᾶλλον δὲ καὶ κηρίου παντὸς ἀποκρύπτουσα τὴν ἡδονὴν τῇ τῆς πνευματικῆς διδασκαλίας γλυκύτητι . Ἐπειδὴ δὲ κατὰ τὴν πρέπουσαν ὑμῖν φιλοσοφίαν οὐδὲ τὰ τοῦ προφήτου ἐμοῦ καὶ πνευματοῦντος ἀτιμάζετε , ἀλλὰ θαυμάζετε μὲν τὰ πολλὴν ἔχοντα ὑπάρσχην , προσέσεσθε δὲ καὶ τὰ τῆς ἡμετέρας εὐτέλειας ῥήματα , ἀνέστην μετὰ προθυμίας ἀποδῶσιν ὑμῖν τὸ δρῆγμα , ὃ πρῶην ὑπεσχόμην μὲν , οὐ κατέδελον δὲ , τοῦ μήκους τῆς διδασκαλίας ἐκκρούσαντος ἡμᾶς τοῦ τέλους . Τί οὖν ἦν τὸ δρῆγμα ἐκεῖνο ; Ἀνάγκη γὰρ ἀναμνήσαι ὑμᾶς τὴν ἀρχὴν τοῦ δανεισματος , ὥστε σαφεστέραν ὑμῖν ἀπὸ τῆς ὑποδείξεως γενέσθαι τὴν ἐξήγησιν . Ἐξήτησαμεν τότε , τίνος ἕνεκεν ἀσαφεστέρα τῆς Καινῆς ἡ Παλαιὰ Διαθήκη · τάχα γὰρ μέμνησθε · καὶ μίαν τῶν εἰρήχαμεν αἰτίαν , τὴν θνησιδιαν τῶν ἀκούντων , καὶ μάρτυρα παρηγάγεμεν τὸν Παῦλον λέγοντα , ὅτι δι’ αὐτὸ κάλυμμα ἐπὶ τῇ ἀναγνώσει τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης μένει μὴ ἀνακαλυπτόμενον , ὅτι ἐν Χριστῷ καταργεῖται . Ἐδείξαμεν ὅτι καθάπερ Μωϋσῆς εἶχε κάλυμμα ὁ νομοθέτης , οὕτω καὶ ὁ νόμος · εἶχε κάλυμμα , τὴν ἀσάφειαν · ἀλλ’ οὐκ τοῦ νομοθέτου ἐγκλημα , οὔτε τοῦ νόμου κατηγορία τὸ κάλυμμα , ἀλλὰ τῆς ἀσθενείας τῶν ἀκούντων . Οὐδὲ γὰρ δι’ ἐαυτὸν εἶχε κάλυμμα ὁ Μωϋσῆς , ἀλλ’ ἐπειδὴ οὐκ ἠδύνατο ὑπενεγκεῖν τὴν ὄψιν τοῦ προσώπου αὐτοῦ . Ὅτε γοῦν ἐπέστρεφε πρὸς Κύριον , περιηρείτο τὸ κάλυμμα . Οὕτω καὶ ὁ νόμος , ἐπεὶ οὐδὲν ἠδύνατο μαθεῖν τὰ τέλεια διδάγματα καὶ φιλοσοφίας γέμοντα , τὰ τε περὶ Χριστοῦ καὶ τῆς Καινῆς Διαθήκης ( πάντα γὰρ ἐκεῖνα ἀνεπείχιστο , καθάπερ ἐν θησαυρῷ , τῇ
Lemmas: μείς , ὅς αὐτός ἀσαφής καί συννεφιάζω εἰμί νομίζω , ὁ ἐπαγωγή οὗτος διορόω ὁ ὑπόνοια . ἔπειμι γάρ , καί μήv ἐκ ὁ ἀνάγνωσις ὁ Παλαιή διαθήκη μόνος , ἐπάγω . μή ἀνακαλύπτω , ὅτι ἐν Χριστός καταργέω . οὗτος αὐτός , φημί , οὐ ἀνακαλύπτω , ὅτι μέλλω ἐν Χριστός καταργέω · οὐ ἀνακαλύπτω ἵνα μή προσέρχομαι ὁ πίστις · ὡς δέ γε προσέρχομαι , καί ὁ ὁ ἅγιος πνεῦμα χάρις ἀπολαύω , οὐκέτι μετά παραπέτασμα βλέπω ὁ νόμος , ἀλλά γυμνός αὐτός καθοράω ὁ ὄψις . Δεῖα δέ νόμος , ὁ δύναμαι διδάσκω , ὅτι ἐν Χριστός καταργέω , ἵνα καί οὗτος μανθάνω . εἶδον ὁ νόμος ὁ ὄψις ; Δεῖα δέ εἰμί ἀληθής ἐκεῖνος , ὅταν σύ πρός ὁ Χριστός παιδαγωγέω δύναμαι παιδαγωγέω δέ , ἐπειδάν δείκνυμι αὐτός καταργέω . εἰμί καί ἀντιδίδωμι [ 180 ] κατρία ὁ αἱρετικός ὁ Κλήτη γίνομαι . εἰμί γάρ ἐναντίος εἰμί ὁ νόμος καί πόλεμος ὁ Χριστός , καί μή παρά ἐκεῖνος δίδωμι , οὐ εἄν Παῦλος δείκνυμι αὐτός καλέω , ὁ δύναμαι παιδεύω ὁ προσήκω αὐτός , ὅτι διά Χριστός καταργέω . εἰμί ποτέ εἰμί ὁ νόμος πάλιν , οὐ εἄν ὁ κάλυμμα αὐτός ἀφαιρέω , ἀλλά μένω αὐτός καί μετά ὁ χάρις συννεφιάζω . εἰμί δέ οὗτος ὁ χάρις ἔργον , ὁ διορατισωτέρας ποιέω ὁ πρόσειμι πρός ὁ ὁ νόμος κατάληψις , ὥστε ἐκεῖνος ὁ ἀρχή καί ὁ ἀφορμή πᾶς λαμβάνω ὁ πρός ὁ Χριστός πίστις · τίς μᾶλλον οὗτος τεκμήριον ὁ ὁ νόμος συγγένεια ὁ πρός ὁ χάρις εἶπος τις εἄν , ἀλλά ἢ ὅταν μέν Χριστός ἀνοίγω ὁ ὀφθαλμός ὁ αὐτός προσήκω , ὥστε δύναμαι καθίζω ὁ νόμος ὁ ἀγωγή , ἐκεῖνος δέ φαίνω καί γίγνομαι δῆλος , παραπέμπω μετά πολύς ὁ εὐκολία · δύναμαι ὁ συνίημι εἰς Χριστός ; οὗτος γάρ οὔτε ὁ Χριστός ὁ νόμος μάχομαι δείκνυμι , οὔτε ὁ νόμος πολεμέω ὁ Ἰησοῦς , ἀλλά κοινωνία δάπη , ὁ μέν προοδοποιέω ὁ μέγας οὗτος φιλοσοφία , ὁ δέ ἐκεῖνος αὐτός παραλαμβάνω καί πρός ἄκρος ἄγω κορυφή . ὑπέρ δέ τοῦτις ἀπαντάω εὐχαριστέω ὁ φιλάνθρωπον Θεός , ὁ κατά ὁ προσήκω καιρός ἕκαστος οἰκονομέω , καί πολύτροπος ὁ ἡμέτερος πραγματεύομαι σωτηρία , καί ὁ αὐτός φιλανθρωπία καί ὁ τοσοῦτος πρόνοια ἄξιος κατά δύναμις ἐπιδείκνυμι πολιτεία , ἵνα καί ὁ μέλλω ἐπιτυγχάνω ἀγαθός · ὅς γίγνομαι πᾶς ἐγώ ἐπιτυγχάνω , χάρις καί φιλανθρωπία ὁ κύριος ἐγώ Ἰησοῦς Χριστός , διά ὅς καί μετά ὅς ὁ πατήρ , διά ὁ ἅγιος πνεῦμα , δόξα , τιμή , κράτος , εἰς ὁ αἰών ὁ αἰών . ἀμήν . ἔτι εἰς ὁ ἀσάφεια ὁ Παλαιή διαθήκη , καί εἰς ὁ ὁ Θεός φιλανθρωπία , καί περί ὁ μή καταίρω ἀλλήλων . ὅς . Καῖρις μέν βουκόλος , ἐπειδάν εὐπαθέω αὐτός καί συμφέγδων ἶπος ὁ βοῦς ὁ ἀγέλη · χαίρω δέ καί γηπῶνος , θεωρός κομιδή ὁ λῄτη · ἀλλά οὔτε γηπῶνος ἐπί ὁ Λητοὶς , οὔτε βουκόλος ἐπί ὁ βοῦς οὕτως χαίρω , ὡς ἐγώ χαίρω νῦν καί ἀγάλλομαι , ὁ καλός οὗτος ἄλλος ὁ πνευματικός οὗτος πρᾶγμα πληρόω ὁράω . ὅταν γάρ εἰς ακολαας τοσοῦτος καί τοιοῦτος σπαίρω ὁ εὐσέβεια ὁ λόγος , ἀνάγκη ταχέως πολύς καί ὅρμος βλαστάνω ὁ ὑπακοή ὁ ἀσπαχὺν . καί γάρ ὅταν τις εἰς βαθύς καί λιπαρός ἄρουρα σπλάνα τέμνω , κἀν μή βαθύς ὁ χείρ καταβάλλω ὁ σπέρμα , πολύς δέχομαι ὁ φορά , ὁ φύσις ὁ χωρίον ὁ ὀλιγότης ὁ σπέρμα διά ὁ οἰκεῖος δύναμις πλεονάζω · οὗτος καί ὅταν τις εἰς ψυχή σπαίρω καταπείθω καί εὐλάβεια γέμω , κἀν ὀλίγος καταβάλλω ὁ [ 181 ] ὁ διδασκαλία σπέρμα , πλούσιος ὁράω ὁ ἄμπελος , ὁ ὁ ἀκέω σοφία ὁ ὁ λέγω πενία ἀποκρύπτω . οὗτος καί ἐπί ὁ ἀλεία γίγνομαι ὁ ἰχθύς . κἀν γάρ ἤπειρος τυγχάνω εἰμί ὁ ἁλιεύς , εἰς κάλπος ἀδήν βάλλω ὁ δίχτυ πολύς ἔχω ὁ ἰχθύς , μάθος ὁ Θαλῆς ἐπιτυγχάνω , ὁ πλῆθος ὁ συνεργέω ἰχθύς συσκέλλω ἐκεῖνος ὁ ἀπειρία . εἰμί δέ ἐπί ὁ ἄγρα ἐκεῖνος ὁ ἀλιεύω μαλλόντων ὁ πλήθος ὁ παρηγέομαι πολλάκις παραμυθέομαι ὁ ἀμάθεια , πολύς μᾶλλον ἐπί ὁ ἀλεία οὗτος ὁ πνευματικός οὗτος συμβαίνω . καί γάρ ἐκεῖνος μέν ὁ ἄνθρωπος , ὅταν ἐμψύχω ὁ θηρατής , εὐθύς ἀποπλήσσω καί ἐξάλλομαι · σύ δέ ὁ ἐναντίος ποιέω · ὅταν ὁράω ἀνίστημι καί ὁ σαγήνη ἀπολύω ὁ διδασκαλία , οὖον μόνος οὐ ἀποπλήσσω καί ἐξάλλομαι , ἀλλά καί ενθέρμως βαδίζω πανταχόθεν συντρέχω , καί ὁ πλησίος ἕκαστος ὀδούς καί ὄλβος , πρότερος αὐτός ἐπιστέφω ἐμπηθῆσαι καί ἐμπαθής εἰς ὁ δίχτυ . Ζεύς οὗτος οὐδέποτε κανή ἀνίστημι ὁ σαγήνη , οὖον διά ὁ ἡμέτερος ἐμπειρία , ἀλλά διά ὁ ὑμέτερος ἐπιθυμία . ἱκανῶς μέν οὖν ἐγώ καί πρώην εστιάζω ὁ χρυσός δόκιμος καί καθαρός ῥέω γλῶσσα , καί τάσσω ἔχω μέλι ἐν ὁ στόμα , ὁ ὁ μακάριος , λέγω , Παῦλος · μᾶλλον δέ καί κηρίον πᾶς ἀποκρύπτω ὁ ἡδονά ὁ ὁ πνευματικός διδασκαλία γλυκύτης . ἐπεί δέ κατά ὁ πρέπω σύ φιλοσοφία οὐδέ ὁ ὁ προφήτης ἐγώ καί πνευματόω ἀτιμάζω , ἀλλά θαυμάζω μέν ὁ πολύς ἔχω ὑπάρχω , πρόσειμι δέ καί ὁ ὁ ἡμέτερος ευτέλεια ῥῆμα , ἀνίστημι μετά προθυμία ἀποδίδωμι σύ ὁ δρῆγμα , ὅς πρώην ὑπισχνέομαι μέν , οὖον κατέδελον δέ , ὁ μῆκος ὁ διδασκαλία ἐκκρούω ἐγώ ὁ τέλος . τις οὖν εἰμί ὁ δρῆγμα ἐκεῖνος ; Ἀνάγκη γάρ ἀναμιμνήσκω σύ ὁ ἀρχή ὁ δανεισμός , ὥστε σαφής σύ ἀπό ὁ ὑπόδειξις γίγνομαι ὁ ἐξήγησις . ἐξαιτέω τότε , τίς ἕνεκα ἀσαφής ὁ Καινή ὁ Παλαιά διαθήκη · τάχα γάρ μιμνήσκω · καί εἷς ὁ ἔργω αἴτιος , ὁ θνησιδιος ὁ ἀκέω , καί μάρτυς παράγω ὁ Παῦλος λέγω , ὅτι διά αὐτός κάλυμμα ἐπί ὁ ἀναγιγνώσκω ὁ Παλαιή διαθήκη μένω μή ἀνακαλύπτω , ὅτι ἐν Χριστός καταργέω . δείκνυμι ὅτι καθάπερ Μωϋσῆς ἔχω κάλυμμα ὁ νομοθέτης , οὗτος καί ὁ νόμος · ἔχω κάλυμμα , ὁ ἀσάφεια · ἀλλά οὐ ὁ νομοθέτης ἔγκλημα , οὔτε ὁ νόμος κατηγορία ὁ κάλυμμα , ἀλλά ὁ ἀσθένεια ὁ ἀκέω . οὐδέ γάρ διά ἑαυτοῦ ἔχω κάλυμμα ὁ Μωϋσῆς , ἀλλά ἐπεί οὐ δύναμαι ὑποφέρω ὁ ὄψις ὁ πρόσωπον αὐτός . ὅτε γοῦν ἐπιστρέφω πρός κύριος , περιαιρέω ὁ κάλυμμα . οὕτως καί ὁ νόμος , ἐπεί οὐδείς δύναμαι μανθάνω ὁ τέλειος δίδαγμα καί φιλοσοφία γέμω , ὁ τε περί Χριστός καί ὁ Καινή διαθήκη ( πᾶς γάρ ἐκεῖνος ἀνεπείχιστο , καθάπερ ἐν θησαυρός , ὁ