joannes-chrysostomus.in-epistulam-ad-colossenses-homiliae-1-12 7.4
δ . Τοῦ τοίνυν τούτοις εἰδέναι χάριν τῆς τιμῆς οὐ βέλτιον τὸ μὴ τιμᾶσθαι ; Καὶ χωρὶς δὲ τούτου , ὅτι ἀτιμίας γέμει τὸ πλουτεῖν , ἐγὼ σαφῶς ἀποδεῖξαι πειράσομαι . Τὴν ψυχὴν αἰσχρὰν ἐργάζεται · τί δὲ τούτου ἀτιμότερον ; Εἰπὲ γάρ μοι , εἰ τὸ σῶμα ὡραῖον ἦν , καὶ πάντας νικῶν τῷ κάλλει , ὁ δὲ πλοῦτος προσελθὼν ἐπηγγέλλετο ποιήσειν αἰσχρόν , καὶ ἀντὶ μὲν ὑγιοῦς νοσῶδες , ἀντὶ δὲ κατεσταλμένου φλεγμαῖνον , καὶ πάντα τὰ μέλη ὑδέρου πληρώσας ἐξώγκωσε μὲν τὴν ὄψιν , καὶ πάντοθεν ἐποίησεν οἰδαίνειν , ἐξώγκωσε δὲ πόδας καὶ τῶν δοκῶν βαρυτέρους ἐποίησεν , ἐξώγκωσε δὲ γαστέρα καὶ παντὸς πίθου μείζονα εἰργάσατο , καὶ μετὰ τοῦτο οὐδὲ τοῖς βουλομένοις θεραπεύειν ἐπηγγέλλετο συγχωρήσειν ( τοῦτο γὰρ ἡ ἐξουσία ) , ἀλλὰ τοσαύτην δώσειν ἐλευθερίαν , ὥστε ἄν τις προσείη ἀπάγων τῶν βλαπτόντων κολάσειν αὐτόν · ἆρα ἦν ἄν τι τούτου ὠμότερον , εἰπέ μοι ; Οὐκοῦν τὸ πλουτεῖν , ὅταν τὴν ψυχὴν ταῦτα ἐργάζηται , πῶς ἂν εἴη καλόν ; Ἀλλ’ ἡ ἐξουσία αὐτῆς τῆς νόσου χαλεπωτέρα · τὸ γὰρ νοσοῦντα μηδὲ νόμοις ἰατρῶν πείθεσθαι , τοῦ νοσεῖν χαλεπώτερον · ὅπερ ὁ πλοῦτος ἔχει , πανταχόθεν φλεγμαίνειν ποιῶν τὴν ψυχήν , καὶ τοὺς ἰατροὺς προσιέναι κωλύων . Ὥστε διὰ τὴν ἐξουσίαν μὴ μακαρίζωμεν τούτους , ἀλλ’ ἐλεῶμεν . Οὐδὲ γὰρ ὑδερικὸν ἰδὼν κατακείμενον , καὶ μηδένα κωλύοντα ἐμφορεῖσθαι πομάτων , ὅσωνπερ ἤθελε , καὶ κρεῶν τῶν βλαπτόντων , ἐμακάρισα ἂν αὐτὸν διὰ τὴν ἐξουσίαν . Οὐ γὰρ πανταχοῦ ἡ ἐξουσία καλόν , ὥσπερ οὖν οὐδὲ αἱ τιμαί · καὶ γὰρ καὶ αὗται φρονήματος πληροῦσι πολλοῦ . Εἰ δὲ τὸ σῶμα οὐκ ἂν εἴλου μετὰ πλούτου ταύτην δέξασθαι τὴν νόσον , πῶς τὴν ψυχὴν περιορᾷς , οὐχὶ τοῦτο μόνον , ἀλλὰ καὶ ἑτέραν κόλασιν δεχομένην ; Καὶ γὰρ πυρετοῖς πάντοθεν φλέγεται καὶ φλεγμοναῖς , καὶ τὸν πυρετὸν ἐκεῖνον οὐδεὶς σβέσαι δύναται · οὐ γὰρ ἀφίησιν ὁ πλοῦτος , ἅπερ ἐστὶν ἐλαττώματα , ταῦτα πείσας εἶναι πλεονεκτήματα · οἷον , τὸ μηδενὸς ἀνέχεσθαι , καὶ ἐξουσίᾳ πάντα ποιεῖν . Οὐ γὰρ εὑρήσει τις ἄλλην ψυχὴν τοσούτων γέμουσαν ἐπιθυμιῶν καὶ οὕτως ἀτόπων , ὡς τὰς τῶν βουλομένων πλουτεῖν . Πόσας γὰρ ληρωδίας οὐχ ὑπογράφουσιν ἑαυτοῖς ; Μᾶλλον τῶν τοὺς ἱπποκενταύρους ἀναπλαττόντων καὶ τὰς χιμαίρας καὶ τοὺς δρακοντόποδας καὶ τὰς Σκύλλας καὶ τὰ τέρατα , ἴδοι τις ἂν αὐτοὺς ἀναπλάττοντας . Κἂν θελήσῃς αὐτῶν μίαν ἐπιθυμίαν ἀναπλάσαι , οὐδὲν οὔτε σκύλλα οὔτε χίμαιρα οὔτε ἱπποκένταυρος φανήσονται πρὸς τὴν τερατωδίαν ἐκείνην , ἀλλ’ εὑρήσεις πάντα ὁμοῦ ἔχουσαν τὰ θηρία . Καὶ τάχα μέ τις οἰήσεται ἐν πλούτῳ γεγενῆσθαι πολλῷ οὕτως ἐπαληθεύοντα τοῖς γινομένοις . Λέγεταί τις · πρότερον γὰρ ἀπὸ τῶν παρὰ τοῖς Ἕλλησιν ᾀδομένων τὸν λόγον πιστώσομαι · λέγεταί τις παρ’ αὐτοῖς βασιλεὺς τοσοῦτον ἐνυβρίσαι τῇ τρυφῇ , ὥστε πλάτανον ποιῆσαι χρυσῆν , καὶ οὐρανὸν ἄνωθεν , καὶ οὕτω καθίσαι , καὶ ταῦτα ἐπιστρατεύων ἀνθρώποις πολεμεῖν μεμαθηκόσιν . Ἆρα οὐχ ἱπποκενταύρων αὕτη ἡ ἐπιθυμία ; ἆρα οὐ Σκύλλης ; Ἕτερος πάλιν εἰς βοῦν ξύλινον ἐνέβαλε τοὺς ἀνθρώπους . Ἆρα οὐ Σκύλλα τοῦτο ; Τέως δὲ τῶν πρότερον ἐξ ἀνδρὸς γυναῖκα ἐποίησε τὸν βασιλέα , τὸν στρατιώτην · ἀπὸ γυναικός , τί εἴπω ; θηρίον ἄλογον , καὶ ἔτι τούτου χεῖρον . Τὰ γὰρ θηρία ὑπὸ δένδρων ἂν ᾖ , ἀνέχονται τῆς φύσεως , καὶ πλέον οὐδὲν ἐπιζητοῦσιν · οὗτος δὲ καὶ τῶν θηρίων τὴν φύσιν ὑπερηκόντισεν . Ἆρα τί γένοιτ’ ἂν τῶν πλουτούντων ἀνοητότερον ; Τοῦτο δὲ ἀπὸ τῆς πλεονεξίας τῶν ἐπιθυμιῶν γίνεται . Ἆρα οὐχὶ πολλοὶ θαυμάζουσιν αὐτόν ; Τοιγάρτοι τοῦ γέλωτος κοινωνοῦσιν αὐτῷ . Τοῦτο οὐ τὸν πλοῦτον ἐδείκνυ , ἀλλὰ τὴν ἄνοιαν . Πόσῳ τῆς χρυσῆς ἐκείνης πλατάνου ἡ τῆς γῆς βελτίων ; τὰ γὰρ κατὰ φύσιν τῶν παρὰ φύσιν ἡδίω . Τί δέ σοι ὁ χρυσοῦς οὐρανὸς ἐβούλετο , ἀνόητε ; Ὁρᾷς πῶς μαινομένους ὁ πλοῦτος ποιεῖ ὁ πολύς ; πῶς φλεγμαίνει ; Οἶμαι αὐτὸν καὶ τὴν θάλατταν ἀγνοεῖν , καὶ τάχα βαδίζειν βούλεσθαι ἐπ’ αὐτῆς . Ἆρα οὐ χίμαιρα ταῦτα ; ἆρα οὐχ ἱπποκένταυρος ; Ἀλλ’ εἰσὶ καὶ νῦν τινες οἳ οὐδὲ ἐκείνου ἀποδέουσιν , ἀλλὰ πολλῷ ἀνοητότεροι τυγχάνουσιν ὄντες . Τί γάρ , εἰπέ μοι , τῆς χρυσῆς πλατάνου διαφέρουσι κατὰ ἄνοιαν οἱ κεράμια ποιοῦντες χρυσᾶ καὶ χύτρας καὶ ἀλάβαστρα ; Τί δὲ αἱ γυναῖκες ( αἰσχύνομαι μὲν οὖν , πλὴν ἀναγκαῖον εἰπεῖν ) , ἀμίδας ἀργυρᾶς ποιοῦσαι ; Ὑμᾶς αἰσχύνεσθαι τὰς ταῦτα ποιούσας ἔδει . Τοῦ Χριστοῦ λιμώττοντος , σὺ οὕτω τρυφᾷς ; μᾶλλον δὲ ἀνοηταίνεις ; ποίαν αὗται κόλασιν οὐ τίσουσιν ; Ἔτι οὖν ἐρωτᾷς , διὰ τί λῃσταί , διὰ τί ἀνδροφόνοι , διὰ τί τὰ κακά , οὕτως ὑμᾶς τοῦ διαβόλου παρασύραντος ; Τὸ μὲν γὰρ πινάκια ἔχειν ἀργυρᾶ , οὐδὲ τοῦτο μὲν κατὰ φιλόσοφον ψυχήν , ἀλλὰ τρυφῆς τὸ πᾶν · τὸ δὲ καὶ σκεύη ἀκάθαρτα ποιεῖν ἐξ ἀργύρου , ἆρα τρυφῆς ; ἀλλ’ οὐκ ἂν εἴποιμι τρυφῆς , ἀλλ’ ἀνοίας · ἀλλ’ οὐδὲ τοῦτο , ἀλλὰ μανίας , μᾶλλον δὲ καὶ μανίας χεῖρον .
Lemmas: δ . ὁ τοίνυν οὗτος οἶδα χάρις ὁ τιμή οὖον ἀγαθός ὁ μή τιμάω ; καί Χωρὶς δέ οὗτος , ὅτι ἀτιμία γέμω ὁ πλουτέω , ἐγώ σαφῶς ἀποδείκνυμι πειράζω . ὁ ψυχή αἰσχρός ἐργάζομαι · τίς δέ οὗτος ἄτιμος ; εἶπον γάρ ἐγώ , εἰμί ὁ σῶμα ὡραῖος εἰμί , καί πᾶς Νίκη ὁ κάλλος , ὁ δέ πλοῦτος προσέρχομαι ἐπαγγέλλω ποιέω αἰσχρός , καί ἀντί μέν ὑγιής νοσώδης , ἀντί δέ κατεσταλμένος φλεγμαίνω , καί πᾶς ὁ μέλος ὕδερος πληρόω ἐξογκόω μέν ὁ ὄψις , καί πάντοθεν ποιέω οἰδάνω , ἐξογκόω δέ πούς καί ὁ δοκέω βαρύς ποιέω , ἐξογκόω δέ γαστήρ καί πᾶς πίθος μείζων ἐργάζομαι , καί μετά οὗτος οὐδέ ὁ βούλομαι θεραπεύω ἐπαγγέλλω συγχωρέω ( οὗτος γάρ ὁ ἐξουσία ) , ἀλλά τοσοῦτος δίδωμι ἐλευθερία , ὥστε ἄν τις πρόσειμι ἀπάγω ὁ βλάπτω κολάζω αὐτός · ἆρα εἰμί ἄν τίς οὗτος ὠμός , εἶπον ἐγώ ; οὐκοῦν ὁ πλουτέω , ὅταν ὁ ψυχή οὗτος ἐργάζομαι , πῶς εἄν εἰμί καλός ; ἀλλά ὁ ἐξουσία αὐτός ὁ νόσος χαλεπός · ὁ γάρ νοσέω μηδέ νόμος ἰατρός πείθω , ὁ νοσέω χαλεπός · ὅσπερ ὁ πλοῦτος ἔχω , πανταχόθεν φλεγμαίνω ποιέω ὁ Ψυχή , καί ὁ ἰατρός πρόσειμι κωλύω . ὥστε διά ὁ ἐξουσία μή μακαρίζω οὗτος , ἀλλά ἐλεέω . οὐδέ γάρ ὑδερικός εἶδον κατάκειμαι , καί μηδείς κωλύω ἐμφορέω πόμα , ὁσώνπηρ ἐθέλω , καί κρέας ὁ βλάπτω , μακαρίζω εἄν αὐτός διά ὁ ἐξουσία . οὖον γάρ πανταχοῦ ὁ ἐξουσία καλός , ὥσπερ οὖν οὐδέ ὁ τιμή · καί γάρ καί οὗτος φρόνημα πληρόω πολύς . εἰμί δέ ὁ σῶμα οὐ εἄν εἴλω μετά πλοῦτος οὗτος δέχομαι ὁ νόσος , πῶς ὁ ψυχή περιοράω , οὐ οὗτος μόνος , ἀλλά καί ἕτερος κόλασις δέχομαι ; καί γάρ πυρετός πάντοθεν φλέγω καί φλεγμονή , καί ὁ πυρετός ἐκεῖνος οὐδείς σβέννυμι δύναμαι · οὖον γάρ ἀφίημι ὁ πλοῦτος , ὅσπερ εἰμί ἐλάττωμα , οὗτος πείθω εἰμί πλεονέκτημα · οἷος , ὁ μηδείς ἀνέχω , καί ἐξουσία πᾶς ποιέω . οὖον γάρ εὑρίσκω τις ἄλλος ψυχή τοσοῦτος γέμω ἐπιθυμία καί οὕτως ἄτοπος , ὡς ὁ ὁ βούλομαι πλουτέω . πόσος γάρ ληρωδίας οὐ ὑπογράφω ἑαυτοῦ ; μᾶλλος ὁ ὁ ἱπποκένταυρος ἀναπλάσσω καί ὁ χίμαιρα καί ὁ δρακοντόπους καί ὁ Σκύλλας καί ὁ τέρας , ὁράω τις εἄν αὐτός ἀναπλάσσω . κἀν ἐθέλω αὐτός εἷς ἐπιθυμία ἀναπλάσσω , οὐδείς οὔτε Σκύλλα οὔτε χίμαιρα οὔτε ἱπποκένταυρος φαίνω πρός ὁ τερατωδία ἐκεῖνος , ἀλλά εὑρίσκω πᾶς ὁμοῦ ἔχω ὁ θηρίον . καί τάχα ἐγώ τις οἴομαι ἐν πλοῦτος γίγνομαι πολύς οὕτως ἐπαληθεύω ὁ γίγνομαι . λέγω τις · πρότερος γάρ ἀπό ὁ παρά ὁ Ἕλλην ἀείδω ὁ λόγος πιστόω · λέγω3 τις παρά αὐτός βασιλεύς τοσοῦτος ἐνυβρίζω ὁ τρυφή , ὥστε πλάτανος ποιέω χρύσεος , καί οὐρανός ἄνωθεν , καί οὗτος καθίζω , καί οὗτος ἐπιστρατεύω ἄνθρωπος πολεμέω μανθάνω . ἆρα οὐ ἱπποκένταυρος οὗτος ὁ ἐπιθυμία ; ἆρα οὖον Σκύλλα ; ἕτερος πάλιν εἰς βοῦς ξύλινος ἐμβάλλω ὁ ἄνθρωπος . ἆρα οὖον Σκύλλα οὗτος ; Τέως δέ ὁ πρότερος ἐκ ἀνήρ γυνή ποιέω ὁ βασιλεύς , ὁ στρατιώτης · ἀπό γυνή , τίς εἶπον ; θηρίον ἄλογος , καί ἔτι οὗτος χείρων . ὁ γάρ θηρίον ὑπό δένδρον εἄν εἰμί , ἀνέχω ὁ φύσις , καί πλέω οὐδείς ἐπιζητέω · οὗτος δέ καί ὁ θηρίον ὁ φύσις ὑπερακοντίζω . ἆρα τίς γίγνομαι εἄν ὁ πλουτέω ἀνόητος ; οὗτος δέ ἀπό ὁ πλεονεξία ὁ ἐπιθυμία γίγνομαι . ἆρα οὐ πολύς θαυμάζω αὐτός ; τοιγάρ ὁ γέλως κοινωνέω αὐτός . οὗτος οὖον ὁ πλοῦτος δείκνυμι , ἀλλά ὁ ἄνοια . πόσος ὁ χρύσεος ἐκεῖνος πλάτανος ὁ ὁ γῆ ἀγαθός ; ὁ γάρ κατά φύσις ὁ παρά φύσις ἡδύς . τις δέ σύ ὁ χρύσεος οὐρανός βούλομαι , ἀνόητος ; ὁράω πῶς μαίνομαι ὁ πλοῦτος ποιέω ὁ πολύς ; πῶς φλεγμαίνω ; οἴμη αὐτός καί ὁ θάλασσα ἀγνοέω , καί τάχα βαδίζω βούλομαι ἐπί αὐτός . ἆρα οὖον χίμαιρα οὗτος ; ἆρα οὐ ἱπποκένταυρος ; ἀλλά εἰμί καί νῦν τις ἕ οὐδέ ἐκεῖνος ἀποδέω , ἀλλά πολύς ἀνόητος τυγχάνω εἰμί . τις γάρ , εἶπον ἐγώ , ὁ χρύσεος πλάτανος διαφέρω κατά ἄνοια ὁ κεράμιον ποιέω χρύσεος καί χύτρα καί ἀλάβαστος ; τις δέ ὁ γυνή ( αἰσχύνω μέν οὖν , πλήν ἀναγκαῖος εἶπον ) , ἀμίς ἀργύρεος ποιέω ; ὑμός αἰσχύνω ὁ οὗτος ποιέω ἐσθίω . ὁ Χριστός λιμώσσω , σύ οὗτος τρυφάω ; μᾶλλον δέ ἀνοηταίνω ; ποῖος οὗτος κόλασις οὖον τίνω ; ἔτι οὖν ἐρωτάω , διά τίς λῃστής , διά τίς ἀνδροφόνος , διά τίς ὁ κακός , οὕτως σύ ὁ διάβολος παρασύρω ; ὁ μέν γάρ πινάκιον ἔχω ἀργύρεος , οὐδέ οὗτος μέν κατά φιλόσοφος Ψυχή , ἀλλά τρυφή ὁ πᾶς · ὁ δέ καί σκεῦος ἀκάθαρτος ποιέω ἐκ ἄργυρος , ἆρα τρυφή ; ἀλλά οὐ εἄν εἶπον τρυφή , ἀλλά ἄνοια · ἀλλά οὐδέ οὗτος , ἀλλά μανία , μᾶλλον δέ καί μανία χείρων .