joannes-chrysostomus.in-epistulam-ad-colossenses-homiliae-1-12 1.3
γ . Πολλαὶ προφάσεις εἰσὶν αἱ φιλίας ποιοῦσαι · καὶ τέως τὰς μὲν αἰσχρὰς παρήσομεν · οὐδεὶς γὰρ ἡμῖν ὑπὲρ ἐκείνων ἀντερεῖ , ὡς πονηρῶν οὐσῶν · ἀλλ’ , εἰ βούλεσθε , τὰς φυσικὰς καὶ τὰς βιωτικὰς εἰς μέσον παραγάγωμεν . Βιωτικαὶ μὲν οὖν εἰσιν αὗται · οἷον εὖ ἔπαθέ τις , ἀπὸ προγόνων ἐκτήσατο φίλον , ἐκοινώνησε τραπέζης ἢ ἀποδημίας , ἢ γείτων ἐστί · καλαὶ καὶ αὗται · ἢ ὁμότεχνος γέγονεν · αὕτη μὲν οὖν οὐκ ἔστιν εἰλικρινής · ἔχει γάρ τινα καὶ ζῆλον καὶ βασκανίαν . Αἱ δὲ φυσικαί , οἷον πατρὸς πρὸς υἱόν , υἱοῦ πρὸς πατέρα , ἀδελφοῦ πρὸς ἀδελφόν , πρὸς ἔγγονον πάππου , μητρὸς πρὸς τέκνα · εἰ δὲ βούλεσθε , προσθῶμεν καὶ τὴν τῆς γυναικὸς πρὸς ἄνδρα · καὶ γὰρ πᾶσαι αἱ γαμικαί εἰσι βιωτικαὶ καὶ γήϊναι . Αὗται μὲν οὖν ἐκείνων εἶναι δοκοῦσι σφοδρότεραι · δοκοῦσι δέ , εἶπον , διὰ τὸ πολλάκις ὑπ’ ἐκείνων ἡττηθῆναι . Καὶ γὰρ φίλοι ἀλλαχοῦ γνησιώτερον ἐφάνησαν ἀδελφῶν διακείμενοι , καὶ υἱῶν πρὸς πατέρας · καὶ ὁ μὲν γεννηθεὶς οὐκ ἐβοήθησεν , ὁ δὲ μὴ γνοὺς αὐτόν , παρέστη καὶ ἐβοήθησεν . Ἡ δὲ πνευματικὴ ἀγάπη πασῶν ἐστιν ἀνωτέρα , καθάπερ τις βασίλισσα τῶν ἰδίων κρατοῦσα , καὶ λαμπρὸν ἔχει τὸ σχῆμα · οὐδὲν γὰρ γήϊον αὐτὴν τίκτει , καθάπερ ἐκείνην , οὐ συνήθεια , οὐκ εὐεργεσία , οὐ φύσις , οὐ χρόνος , ἀλλ’ ἄνωθεν κάτεισιν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ . Καὶ τί θαυμάζεις , εἰ εὐεργεσίας οὐ δεῖται πρὸς τὸ συνεστάναι , ὅπου γε οὐδὲ τῷ κακῶς παθεῖν ἀνατρέπεται ; Ὅτι δὲ αὕτη μείζων ἐκείνης ἐστίν , ἄκουσον Παύλου λέγοντος · Ηὐχόμην ἀνάθεμα εἶναι αὐτὸς ἐγὼ ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μου . Τίς ἂν τοῦτο ηὔξατο πατήρ , ὥστε ἐν κακοῖς εἶναι ; Καὶ πάλιν , Τὸ ἀναλῦσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι πολλῷ μᾶλλον κρεῖσσον · τὸ δὲ ἐπιμεῖναι ἐν τῇ σαρκὶ ἀναγκαιότερον δι’ ὑμᾶς . Ποία μήτηρ ταῦτα ἂν ἕλοιτο εἰπεῖν , ὥστε τὰ αὐτῆς παριδεῖν ; Καὶ πάλιν ἄκουε αὐτοῦ λέγοντος · Ἀπορφανισθέντες γὰρ ἀφ’ ὑμῶν πρὸς καιρὸν ὥρας , προσώπῳ , οὐ καρδίᾳ . Καὶ ἐνταῦθα μὲν ὁ πατὴρ ὑβρισθεὶς ἔλυσε τὴν φιλίαν , ἐκεῖ δὲ οὐκέτι , ἀλλὰ πρὸς τοὺς λιθάζοντας ἀπῄει εὐεργετήσων αὐτούς . Οὐδὲν γάρ , οὐδὲν οὕτως ἰσχυρόν , ὡς ὁ τοῦ πνεύματος δεσμός . Ὁ μὲν γὰρ διὰ τὸ παθεῖν εὖ φίλος γενόμενος , ἂν μὴ διηνεκῶς τοῦτο γίνηται , ἔσται ἐχθρός · ὁ ἀπὸ συνηθείας ἀδιάσπαστος ὢν , πάλιν τῆς συνηθείας διακοπείσης , ἔσβεσε τὴν φιλίαν . Ἡ γυνὴ πάλιν , ἂν μάχη γένηται , ἀφῆκε τὸν ἄνδρα , καὶ τὸν πόθον ἔλυσεν · ὁ υἱός , ἂν ἐπιπολὺ ζῶντα τὸν πατέρα ἴδοι , καὶ βαρύνεται . Ἐπὶ δὲ τοῦ πνεύματος τούτων οὐκ ἔστιν οὐδέν · οὐδενὶ γὰρ τούτων λύεται , ἐπεὶ μηδὲ ἐκ τούτων συνέστη · οὔτε χρόνος , οὔτε μῆκος ὁδοῦ , οὔτε τὸ κακῶς παθεῖν , οὔτε τὸ κακῶς ἀκοῦσαι , οὐ θυμός , οὐχ ὕβρις , οὐκ ἄλλο οὐδὲν ἐπεισέρχεται , οὐδὲ δύναται αὐτὴν διαλῦσαι . Καὶ ἵνα μάθῃς , ἐλιθάζετο ὁ Μωϋσῆς , καὶ ὑπὲρ αὐτῶν ἠξίου . Τίς ἂν τοῦτο εἰργάσατο πατὴρ ὑπὲρ τοῦ λιθάσαντος , ἀλλ’ οὐχὶ καὶ αὐτὸν ἂν κατέλευσε ; Ταύτας δὴ μεταδιώκωμεν τὰς φιλίας τὰς ἀπὸ τοῦ πνεύματος · ἰσχυραὶ γάρ εἰσι καὶ δυσδιάλυτοι · μὴ τὰς ἀπὸ τῶν τραπεζῶν · ἐκεῖ γὰρ καὶ κωλυόμεθα ταύτας εἰσάγειν . Ἄκουσον γὰρ τοῦ Χριστοῦ λέγοντος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ · Μὴ καλέσῃς τοὺς φίλους σου , μηδὲ τοὺς γείτονάς σου , ἐὰν ποιήσῃς δοχήν , ἀλλὰ τοὺς χωλοὺς , τοὺς ἀναπήρους · εἰκότως · πολὺς γὰρ ὁ ὑπὲρ τούτων μισθός . Ἀλλ’ οὐ δύνασαι , οὐδὲ ἀνέχῃ μετὰ χωλῶν καὶ τυφλῶν ἑστιᾶσθαι , ἀλλὰ βαρὺ καὶ φορτικὸν ἡγῇ τοῦτο , καὶ παραιτῇ ; Μάλιστα μὲν οὖν οὐκ ἔδει , πλὴν ἀλλ’ οὐκ ἔστιν ἀνάγκη · κἂν μὴ συγκαθίσῃς αὐτοὺς μετὰ σοῦ , τὰ ἐδέσματα αὐτοῖς ἀπόστειλον τὰ ἀπὸ τῆς τραπέζης . Καὶ γὰρ ὁ φίλους καλῶν , οὐδὲν μέγα ἐποίησεν · ἀπέλαβε γὰρ ἐνταῦθα τὸν μισθόν · ὁ δὲ ἀνάπηρον καλῶν καὶ πένητα , ἔχει τὸν θεὸν ὀφειλέτην . Μὴ τοίνυν ἀσχάλλωμεν , ὅταν μὴ ἐνταῦθα ἀπολάβωμεν , ἀλλ’ ὅταν ἐνταῦθα ἀπολάβωμεν · ἐκεῖ γὰρ οὐκέτι ἀποληψόμεθα . Ὁμοίως , ἂν ἄνθρωπος ἀποδῷ , θεὸς οὐκ ἀποδίδωσιν · ἂν οὗτος μὴ ἀποδῷ , τότε ἀποδώσει θεός . Μὴ τοίνυν ἐκείνους ζητῶμεν εὐεργετεῖν τοὺς ἀνταποδοῦναι ἡμῖν δυναμένους , μηδὲ ἐπὶ τοιαύταις αὐτοὺς ἐλπίσιν εὐεργετῶμεν · ψυχρὰ αὕτη ἡ διάνοια . Τὸν φίλον ἂν καλέσῃς , μέχρι τῆς ἑσπέρας ἡ χάρις · διὰ τοῦτο τῶν καταβαλλομένων ταχύτερον ἢ τῶν καιρῶν δαπανᾶται φιλία · τὸν μέντοι πένητα καὶ ἀνάπηρον ἂν καλέσῃς , οὐδέποτε ἀπολεῖται ἡ χάρις · τὸν γὰρ πάντοτε μνημονεύοντα θεόν , καὶ οὐδέποτε ἐπιλανθανόμενον , ἔχεις αὐτὸν ὀφειλέτην . Πόσης δὲ καὶ βλακείας , εἰπέ μοι , τὸ μὴ δύνασθαι πένησι συγκαθέζεσθαι ; Τί λέγεις ; Ἀκάθαρτός ἐστι , φησί , καὶ ῥυπαρός . Καὶ λοῦσον αὐτόν , καὶ ἀνάγαγε ἐπὶ τράπεζαν τὴν σήν . Ἀλλ’ ἱμάτια ἔχει ἐῤῥυπωμένα ; Καὶ ἄμειψον , καὶ δὸς καθαρὰν στολήν .
Lemmas: γ . πολλή πρόφασις εἰμί ὁ φίλιος ποιέω · καί τέως ὁ μέν αἰσχρός παρίημι · οὐδείς γάρ ἐγώ ὑπέρ ἐκεῖνος ἀντιλέγω , ὡς πονηρός εἰμί · ἀλλά , εἰμί βούλομαι , ὁ φυσικός καί ὁ βιωτικός εἰς μέσος παράγω . βιωτικός μέν οὖν εἰμί οὗτος · οἷος εὕω πάσχω τις , ἀπό πρόγονος κτάομαι φίλος , κοινωνέω τράπεζα ἢ ἀποδημία , ἢ γείτων εἰμί · κάλαις καί οὗτος · ἢ ὁμότεχνος γίγνομαι · οὗτος μέν οὖν οὐ εἰμί εἰλικρινής · ἔχω γάρ τις καί ζῆλος καί βασκανία . ὁ δέ φυσικός , οἷος πατήρ πρός υἱός , υἱός πρός πατήρ , ἀδελφός πρός ἀδελφός , πρός ἔγγονος πάππος , μήτηρ πρός τέκνον · εἰμί δέ βούλομαι , προστίθημι καί ὁ ὁ γυνή πρός ἀνήρ · καί γάρ πᾶς ὁ γαμικός εἰμί βιωτικός καί γήινος . οὗτος μέν οὖν ἐκεῖνος εἰμί δοκέω σφοδρός · δοκέω δέ , εἶπον , διά ὁ πολλάκις ὑπό ἐκεῖνος ἡσσάομαι . καί γάρ φίλος ἀλλαχοῦ γνήσιος φαίνω ἀδελφός διάκειμαι , καί υἱός πρός πατήρ · καί ὁ μέν γεννάω οὐ βοηθέω , ὁ δέ μή γιγνώσκω αὐτός , παρίστημι καί βοηθέω . ὁ δέ πνευματικός ἀγάπη πᾶς εἰμί ἀνώτερος , καθάπερ τις βασίλισσα ὁ ἴδιος κρατέω , καί λαμπρός ἔχω ὁ σχῆμα · οὐδείς γάρ γήϊον αὐτός τίκτω , καθάπερ ἐκεῖνος , οὖον συνήθεια , οὐ εὐεργεσία , οὖον φύσις , οὖον χρόνος , ἀλλά ἄνωθεν κατέρχομαι ἐκ ὁ οὐρανός . καί τίς θαυμάζω , εἰμί εὐεργεσία οὖον δήω πρός ὁ συνίστημι , ὅπου γε οὐδέ ὁ κακῶς πάσχω ἀνατρέπω ; ὅτι2 δέ οὗτος μείζων ἐκεῖνος εἰμί , ἀκούω Παῦλος λέγω · εὔχομαι ἀνάθεμα εἰμί αὐτός ἐγώ ἀπό ὁ Χριστός ὑπέρ ὁ ἀδελφός ἐγώ . Τῖς εἄν οὗτος εὔχομαι πατήρ , ὥστε ἐν κακός εἰμί ; καί πάλιν , ὁ ἀναλύω καί σύν Χριστός εἰμί πολύς μᾶλλον κρατύς · ὁ δέ ἐπιμένω ἐν ὁ σάρξ ἀναγκαῖος διά σύ . Ποία μήτηρ οὗτος εἄν αἱρέω εἶπον , ὥστε ὁ αὐτός παρεῖδον ; καί πάλιν ἀκούω αὐτός λέγω · ἀπορφανίζω γάρ ἀπό σύ πρός καιρός ὥρα , πρόσωπον , οὖον Καρδία . καί ἐνταῦθα μέν ὁ πατήρ ὑβρίζω λύω ὁ φίλιος , ἐκεῖ δέ οὐκέτι , ἀλλά πρός ὁ λιθάζω ἄπειμι εὐεργετέω αὐτός . οὐδείς γάρ , οὐδείς οὕτως ἰσχυρός , ὡς ὁ ὁ πνεῦμα δεσμός . ὁ μέν γάρ διά ὁ πάσχω εὕω φίλος γίγνομαι , εἄν μή διηνεκής οὗτος γίγνομαι , εἰμί ἐχθρός · ὁ ἀπό συνήθεια ἀδιάσπαστος εἰμί , πάλιν ὁ συνήθεια διακόπτω , σβέννυμι ὁ φίλιος . ὁ γυνή πάλιν , εἄν μάχη γίγνομαι , ἀφίημι ὁ ἀνήρ , καί ὁ πόθος λύω · ὁ υἱός , εἄν ἐπιπολύ ζῶ ὁ πατήρ ὁράω , καί βαρύνω . ἐπί δέ ὁ πνεῦμα οὗτος οὐ εἰμί οὐδείς · οὐδείς γάρ οὗτος λύω , ἐπεί μηδέ ἐκ οὗτος συνίστημι · οὔτε χρόνος , οὔτε μῆκος ὁδός , οὔτε ὁ κακῶς πάσχω , οὔτε ὁ κακῶς ἀκούω , οὖον θυμός , οὐ ὕβρις , οὐ ἄλλος οὐδείς ἐπεισέρχομαι , οὐδέ δύναμαι αὐτός διαλύω . καί ἵνα μανθάνω , λιθάζω ὁ Μωϋσῆς , καί ὑπέρ αὐτός ἀξιόω . Τῖς εἄν οὗτος ἐργάζομαι πατήρ ὑπέρ ὁ λιθάζω , ἀλλά οὐ καί αὐτός εἄν καταλεύω ; οὗτος δή μεταδιώκω ὁ φίλιος ὁ ἀπό ὁ πνεῦμα · ἰσχυρός γάρ εἰμί καί δυσδιάλυτος · μή ὁ ἀπό ὁ τράπεζα · ἐκεῖ γάρ καί κωλύω οὗτος εἰσάγω . ἀκούω γάρ ὁ Χριστός λέγω ἐν ὁ Εὐαγγέλιος · μή καλέω ὁ φίλος σύ , μηδέ ὁ γείτων σύ , ἐάν ποιέω δοχή , ἀλλά ὁ χωλός , ὁ ἀνάπηρος · εἰκότως · πολύς γάρ ὁ ὑπέρ οὗτος μισθός . ἀλλά οὖον δύναμαι , οὐδέ ἀνέχω μετά χωλός καί τυφλός ἑστιάω , ἀλλά βαρύς καί φορτικός ἡγέομαι οὗτος , καί παραιτέομαι ; μάλιστα μέν οὖν οὐ ἐσθίω , πλήν ἀλλά οὐ εἰμί ἀνάγκη · κἀν μή συγκαθίζω αὐτός μετά σύ , ὁ ἔδεσμα αὐτός ἀποστέλλω ὁ ἀπό ὁ τράπεζα . καί γάρ ὁ φίλος καλός , οὐδείς μέγας ποιέω · ἀπολαμβάνω γάρ ἐνταῦθα ὁ μισθός · ὁ δέ ἀνάπηρος καλός καί πένης , ἔχω ὁ θεός ὀφειλέτης . μή τοίνυν ἀσχάλλω , ὅταν μή ἐνταῦθα ἀπολαμβάνω , ἀλλά ὅταν ἐνταῦθα ἀπολαμβάνω · ἐκεῖ γάρ οὐκέτι ἀπολαμβάνω . ὅμοιος , εἄν ἄνθρωπος πωλέω , θεός οὐ ἀποδίδωμι · εἄν οὗτος μή πωλέω , τότε πωλέω θεός . μή τοίνυν ἐκεῖνος ζητέω εὐεργετέω ὁ ἀνταποδίδωμι ἐγώ δύναμαι , μηδέ ἐπί τοιοῦτος αὐτός ἐλπίς εὐεργετέω · ψυχρός οὗτος ὁ διάνοια . ὁ φίλος εἄν καλέω , μέχρι ὁ ἑσπέρα ὁ χάρις · διά οὗτος ὁ καταβάλλω ταχύς ἢ ὁ καιρός δαπανάω φίλιος · ὁ μέντοι πένης καί ἀνάπηρος εἄν καλέω , οὐδέποτε ἀπόλλυμι ὁ χάρις · ὁ γάρ πάντοτε μνημονεύω θεός , καί οὐδέποτε ἐπιλανθάνομαι , ἔχω αὐτός ὀφειλέτης . Πόσις δέ καί βλακεία , εἶπον ἐγώ , ὁ μή δύναμαι πένης συγκαθέζομαι ; τις λέγω ; ἀκάθαρτος εἰμί , φημί , καί ῥυπαρός . καί λούω αὐτός , καί ἀνάγω ἐπί τράπεζα ὁ σός . ἀλλά ἱμάτιον ἔχω ἐῤῥυπωμένα ; καί ἀμείβω , καί δίδωμι καθαρός στολή .