joannes-chrysostomus.in-epistulam-ad-colossenses-homiliae-1-12 5.3
γ . Ὁρᾷς ὅτι διὰ τοῦτο εἶπον , φησί , ταῦτα , ἵνα μὴ παρὰ ἀνθρώπων ζητῆτε . Παραλογίζηται , φησίν , ἐν πιθανολογίᾳ . Τί γάρ , εἰ πιθανῶς λέγει ; Εἰ γὰρ τῇ σαρκὶ ἄπειμι , ἀλλὰ τῷ πνεύματι σὺν ὑμῖν εἰμι . Τὸ ἀκόλουθον τοῦτο ἦν εἰπεῖν · Εἰ γὰρ καὶ τῇ σαρκὶ ἄπειμι , ἀλλ’ ὅμως οἶδα τοὺς ἀπατεῶνας · νῦν δὲ εἰς ἐγκώμιον κατέληξε . Χαίρων καὶ βλέπων ὑμῶν τὴν τάξιν καὶ τὸ στερέωμα τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως ὑμῶν . Τὴν τάξιν , τὴν εὐταξίαν , φησί . Καὶ στερέωμα τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως . Ταῦτα ἐγκωμίων μᾶλλόν ἐστι . Καὶ οὐκ εἶπε , τὴν πίστιν , ἀλλά , Τὸ στερέωμα , καθάπερ πρὸς στρατιώτας εὐτάκτως ἑστῶτας καὶ βεβαίως . Τὸ στεῤῥὸν οὐκ ἀπάτη , οὐ πειρασμὸς διασαλεύει . Οὐ μόνον , φησίν , οὐ πεπτώκατε , ἀλλ’ οὐδὲ τὴν τάξιν ὑμῶν συνέχεέ τις . Ἐπέστησεν ἑαυτὸν αὐτοῖς , ἵνα ὡς παρόντα φοβῶνται · ἡ γὰρ τάξις οὕτω φυλάττεται . Ἀπὸ τοῦ στερεώματος τὸ πεπυκνωμένον · οὕτω γὰρ γίνεται στερέωμα , ὅτε πολλὰ συναγαγὼν συγκολλήσεις πυκνῶς καὶ ἀδιασπάστως · τότε στερέωμα γίνεται , οἷον ἐπὶ τοίχου . Τοῦτο δὲ τῆς ἀγάπης ἔργον ἐστί · τοὺς γὰρ καθ’ ἑαυτοὺς ὄντας , ὅταν ἀκριβῶς συγκολλήσῃ καὶ συνάψῃ , στεῤῥοὺς ἐργάζεται . Καὶ ἡ πίστις πάλιν τὸ αὐτὸ ποιεῖ , ὅταν μὴ ἀφῇ λογισμοὺς ἐπεισελθεῖν . Ὥσπερ γὰρ οἱ λογισμοὶ διαιροῦσι καὶ σαλεύουσι , οὕτως ἡ πίστις στερεοῖ καὶ παγῆναι ποιεῖ . Ἐπειδὴ γὰρ μείζονα ἢ κατὰ ἀνθρώπινον λογισμὸν εὐηργέτησεν ἡμᾶς ὁ θεός , εἰκότως τὴν πίστιν ἐπεισήγαγεν . Οὐκ ἔστι γὰρ εἶναι στεῤῥὸν τὸν λογισμοὺς ἀπαιτοῦντα . Ἰδοὺ γὰρ τὰ σεμνὰ ἡμῶν πάντα πῶς ἔρημα λογισμῶν , καὶ πίστεως ἔχεται μόνης . Οὐκ ἔστιν οὐδαμοῦ ὁ θεός , καὶ πανταχοῦ ἐστι . Τί τούτου ἀλογώτερον ; Ἕκαστον καθ’ ἑαυτὸ ἀπορίας γέμει . Οὐ γὰρ δὴ ἐν τόπῳ ἐστίν , οὐδὲ τόπος ἐστί τις ἐν ᾧ ἐστιν . Οὐκ ἐγένετο , οὐχ ἑαυτὸν ἐποίησεν , οὐκ ἤρξατο τοῦ εἶναι . Ποῖος ταῦτα λογισμὸς καταδέξεται , ἂν μὴ πίστις ᾖ ; ἢ οὐχὶ κατάγελως εἶναι δοκεῖ , καὶ αἰνίγματος μᾶλλον οὐκ ἔχει τέλος ; Τὸ μὲν οὖν ἄναρχον αὐτοῦ καὶ ἀγέννητον καὶ ἀπερίγραφον καὶ ἄπειρον , οὕτως ἄπορον · τὸ δὲ ἀσώματον ἴδωμεν , μήποτε λογισμῷ ἐξετάσαι δυνώμεθα . Ἀσώματός ἐστιν ὁ θεός . Τί ἐστιν ἀσώματος ; Ῥῆμα ψιλὸν μόνον · ἡ γὰρ ἔννοια οὐδὲν ἐδέξατο , οὐδὲ ἐνετύπωσεν ἑαυτῇ · κἂν γὰρ ἀνατυπώσῃ , εἰς φύσιν ἔρχεται , καὶ τὰ τοῦ σώματος ποιητικά . Ὥστε λέγει μὲν τὸ στόμα , οὐκ οἶδε δὲ ἡ διάνοια τί λέγει , ἢ ἓν μόνον , ὅτι οὐκ ἔστι σῶμα · τοῦτο μόνον οἶδε . Καὶ τί λέγω ἐπὶ θεοῦ ; ἐπὶ γὰρ ψυχῆς τί ἐστι τὸ ἀσώματον , τῆς γενομένης , τῆς ἐγκεκλεισμένης , τῆς περιγραφομένης ; εἰπέ , δεῖξον . Ἀλλ’ οὐκ ἂν ἔχοις . Ἀήρ ἐστιν ; Ἀλλ’ ὁ ἀὴρ σῶμα , εἰ καὶ μὴ ναστόν , καὶ πολλαχόθεν δῆλον ὅτι σῶμά ἐστι χαῦνον . Πῦρ δέ ; Ἀλλὰ τὸ πῦρ σῶμά ἐστιν , ἡ δὲ ἐνέργεια . τῆς ψυχῆς ἀσώματον . Διὰ τί ; Ὅτι πανταχοῦ διήκει . Εἰ δὲ αὐτὴ σῶμά ἐστιν , ἐν τόπῳ τὸ ἀσώματον · οὐκοῦν καὶ περιγράφεται · τὸ δὲ περιγραφόμενον , ἐν σχήματί ἐστι , τὰ δὲ σχήματα ἀπὸ γραμμῆς , αἱ δὲ γραμμαὶ σωμάτων . Πάλιν τὸ ἀσχημάτιστον ποίαν ἔννοιαν ἔχει ; Οὐ σχῆμα ἔχει , οὐκ εἶδος , οὐ τύπον . Ὁρᾷς πῶς ἰλιγγιᾷ ἡ διάνοια ; Πάλιν ἄδεκτος ἡ φύσις κακῶν ἐκείνη · ἀλλὰ καὶ ἑκών ἐστιν ἀγαθός · οὐκοῦν δεκτική . Ἀλλ’ οὐκ ἔστιν εἰπεῖν · μὴ γένοιτο . Πάλιν θέλων εἰς τὸ εἶναι παρήχθη , ἢ μὴ θέλων ; Ἀλλ’ οὐδὲ τοῦτο ἔστιν εἰπεῖν . Πάλιν περιγράφει τὴν οἰκουμένην , ἢ οὔ ; Εἰ μὲν γὰρ μὴ περιγράφει , αὐτὸς περιγράφεται · εἰ δὲ περιγράφει , ἄπειρός ἐστι τῇ φύσει . Πάλιν ἑαυτὸν περιγράφει ; Ἀλλ’ εἰ περιγράφει ἑαυτόν , ἄρα οὐκ ἄναρχος ἑαυτῷ , ἀλλ’ ἡμῖν · οὐκοῦν οὐ φύσει ἄναρχος . Πανταχοῦ τὰ ἐναντία δεῖ δοῦναι . Ὁρᾷς τὸν ζόφον ὅσος , καὶ ὅτι πανταχοῦ πίστεως δεῖ ; Αὕτη ἐστὶν ἡ στεῤῥά . Ἀλλ’ , εἰ βούλεσθε , ἐπὶ τὰ τούτων ἐλάττω ἔλθωμεν . Ἔχει ἐνέργειαν ἐκείνη ἡ οὐσία . Καὶ τί ἐστιν ἐνέργεια ἐπ’ αὐτοῦ ; ἆρα κίνησίς τις ; Οὐκοῦν οὐκ ἄτρεπτος · τὸ γὰρ κινούμενον οὐκ ἄτρεπτον · ἐξ ἀκινησίας γὰρ κινεῖται . Ἀλλ’ ὅμως κινεῖται , καὶ οὐδέποτε ἵσταται . Ποίαν δὲ κίνησιν , εἰπέ μοι ; παρὰ γὰρ ἡμῖν ἑπτά τινές εἰσιν , ἡ κάτω , ἡ ἄνω , ἡ ἐντός , ἡ ἐκτός , ἡ δεξιά , ἡ ἀριστερά , ἡ κυκλοφορικῶς · ἢ εἰ μὴ τοῦτο , αὔξησις , μείωσις , γένεσις , φθορά , ἀλλοίωσις . Ἀλλ’ οὐδεμίαν τούτων κινεῖται , ἀλλ’ οἵαν ὁ νοῦς κίνησιν κινεῖται ; Ἀλλ’ οὐδὲ τοῦτο · μὴ γένοιτο · πολλὰ γὰρ καὶ ἀτόπως ὁ νοῦς κινεῖται . Τὸ θέλειν ἐστὶ τὸ ἐνεργεῖν ; πάντας δὲ ἀνθρώπους θέλει ἀγαθοὺς εἶναι καὶ σωθῆναι · πῶς οὐ γίνεται ; Ἀλλ’ ἕτερον τὸ θέλειν , ἄλλο δὲ τὸ ἐνεργεῖν ; Οὐκοῦν οὐκ ἀρκεῖ πρὸς ἐνέργειαν τὸ θέλειν · πῶς οὖν λέγει ἡ Γραφή , Πάντα , ὅσα ἠθέλησεν , ἐποίησε ; καὶ πάλιν ὁ λεπρός φησι τῷ Χριστῷ · Ἐὰν θέλῃς , δύνασαί με καθαρίσαι ; Βούλεσθε καὶ ἄλλο εἴπω ; πῶς ἐξ οὐκ ὄντων τὰ ὄντα γέγονε ; πῶς εἰς τὸ μηδὲν ἀναλύεται ; τί ἀνώτερον τοῦ οὐρανοῦ ; κἀκείνου δὲ πάλιν τί ; κἀκείνου τί ; καὶ μετ’ ἐκεῖνο τί ; καὶ τοῦτο ἐπ’ ἄπειρον . Τί κατώτερον τῆς γῆς ; θάλαττα · καὶ μετὰ ταύτην τί ; καὶ μετ’ ἐκεῖνο πάλιν τί ; Ἀλλ’ εἰς τὰ δεξιά , εἰς τὰ ἀριστερά , οὐχ ἡ αὐτὴ ἀπορία ;
Lemmas: γ . ὁράω ὅτι διά οὗτος εἶπον , φημί , οὗτος , ἵνα μή παρά ἄνθρωπος ζητέω . παραλογίζομαι , φημί , ἐν πιθανολογία . τις γάρ , εἰμί πιθανός λέγω ; εἰμί γάρ ὁ σάρξ ἄπειμι , ἀλλά ὁ πνεῦμα σύν σύ εἰμί . ὁ ἀκόλουθος οὗτος εἰμί εἶπον · εἰμί γάρ καί ὁ σάρξ ἄπειμι , ἀλλά ὅμως οἶδα ὁ ἀπατεών · νῦν δέ εἰς ἐγκώμιον καταλήγω . Χαίρων καί βλέπω σύ ὁ τάξις καί ὁ στερέωμα ὁ εἰς Χριστός πίστις σύ . ὁ τάξις , ὁ εὐταξία , φημί . καί στερέωμα ὁ εἰς Χριστός πίστις . οὗτος ἐγκώμιον μάλα εἰμί . καί οὐ εἶπον , ὁ πίστις , ἀλλά , ὁ στερέωμα , καθάπερ πρός στρατιώτης εὔτακτος ἵστημι καί βεβαίως . ὁ στερρός οὐ ἀπάτη , οὖον πειρασμός διασαλεύω . οὖον μόνος , φημί , οὖον πίπτω , ἀλλά οὐδέ ὁ τάξις σύ συγχέω τις . ἐφίστημι ἑαυτοῦ αὐτός , ἵνα ὡς πάρειμι φοβέω · ὁ γάρ τάξις οὗτος φυλάσσω . ἀπό ὁ στερέωμα ὁ πυκνόω · οὗτος γάρ γίγνομαι στερέωμα , ὅτε πολύς συνάγω συγκόλλησις πυκνός καί ἀδιασπάστως · τότε στερέωμα γίγνομαι , οἷος ἐπί τοῖχος . οὗτος δέ ὁ ἀγάπη ἔργον εἰμί · ὁ γάρ κατά ἑαυτοῦ εἰμί , ὅταν ἀκριβῶς συγκόλληση καί συνάπτω , στερρός ἐργάζομαι . καί ὁ πίστις πάλιν ὁ αὐτός ποιέω , ὅταν μή ἀφίημι λογισμός ἐπεισέρχομαι . ὥσπερ γάρ ὁ λογισμός διαιρέω καί σαλεύω , οὕτως ὁ πίστις στερεόω καί πήγνυμι ποιέω . ἐπεί γάρ μείζων ἢ κατά ἀνθρώπινος λογισμός εὐεργετέω ἐγώ ὁ θεός , εἰκότως ὁ πίστις ἐπεισάγω . οὐ εἰμί γάρ εἰμί στερρός ὁ λογισμός ἀπαιτέω . ἰδέ γάρ ὁ σεμνός ἐγώ πᾶς πῶς ἐρῆμος λογισμός , καί πίστις ἔχω μόνος . οὐ εἰμί οὐδαμοῦ ὁ θεός , καί πανταχοῦ εἰμί . τις οὗτος ἄλογος ; ἕκαστος κατά ἑαυτοῦ ἀπορία γέμω . οὖον γάρ δή ἐν τόπος εἰμί , οὐδέ τόπος εἰμί τις ἐν ὅς εἰμί . οὐ γίγνομαι , οὐ ἑαυτοῦ ποιέω , οὐ ἄρχω ὁ εἰμί . ποῖος οὗτος λογισμός καταδέχομαι , εἄν μή πίστις εἰμί ; ἢ οὐ κατάγελως εἰμί δοκέω , καί αἴνιγμα μᾶλλον οὐ ἔχω τέλος ; ὁ μέν οὖν ἄναρχος αὐτός καί ἀγέννητος καί ἀπερίγραφος καί ἤπειρος , οὕτως ἄπορος · ὁ δέ ἀσώματος ὁράω , μήποτε λογισμός ἐξετάζω δύναμαι . ἀσώματος εἰμί ὁ θεός . τις εἰμί ἀσώματος ; ῥῆμα ψιλός μόνος · ὁ γάρ ἔννοια οὐδείς δέχομαι , οὐδέ ἐντυπόω ἑαυτοῦ · κἀν γάρ ανατύπωση , εἰς φύσις ἔρχομαι , καί ὁ ὁ σῶμα ποιητικός . ὥστε λέγω μέν ὁ στόμα , οὐ οἶδα δέ ὁ διάνοια τίς λέγω , ἢ εἷς μόνος , ὅτι οὐ εἰμί σῶμα · οὗτος μόνος οἶδα . καί τίς λέγω ἐπί θεός ; ἐπί γάρ Ψυχή τίς εἰμί ὁ ἀσώματος , ὁ γίγνομαι , ὁ ἐγκλείω , ὁ περιγράφω ; εἶπον , δείκνυμι . ἀλλά οὐ εἄν ἔχω . ἀήρ εἰμί ; ἀλλά ὁ ἀήρ σῶμα , εἰμί καί μή ναστός , καί πολλαχόθεν δῆλος ὅτι σῶμα εἰμί χαῦνος . πῦρ δέ ; ἀλλά ὁ πῦρ σῶμα εἰμί , ὁ δέ ἐνέργεια . ὁ Ψυχή ἀσώματος . Ζεύς τίς ; ὅτι2 πανταχοῦ διήκω . εἰμί δέ αὐτός σῶμα εἰμί , ἐν τόπος ὁ ἀσώματος · οὐκοῦν καί περιγράφω · ὁ δέ περιγράφω , ἐν σχῆμα εἰμί , ὁ δέ σχῆμα ἀπό γραμμή , ὁ δέ γραμμή σῶμα . πάλιν ὁ ἀσχημάτιστος ποῖος ἔννοια ἔχω ; οὖον σχῆμα ἔχω , οὐ εἶδος , οὖον τύπος . ὁράω πῶς ἰλιγγιάω ὁ διάνοια ; πάλιν ἄδεκτος ὁ φύσις κακός ἐκεῖνος · ἀλλά καί ἑκών εἰμί ἀγαθός · οὐκοῦν δεκτικός . ἀλλά οὐ εἰμί εἶπον · μή γίγνομαι . πάλιν ἐθέλω εἰς ὁ εἰμί παράγω , ἢ μή ἐθέλω ; ἀλλά οὐδέ οὗτος εἰμί εἶπον . πάλιν περιγράφω ὁ οἰκέω , ἢ οὖον ; εἰμί μέν γάρ μή περιγράφω , αὐτός περιγράφω · εἰμί δέ περιγράφω , ἄπειρος εἰμί ὁ φύσις . πάλιν ἑαυτοῦ περιγράφω ; ἀλλά εἰμί περιγράφω ἑαυτοῦ , ἄρα οὐ ἄναρχος ἑαυτοῦ , ἀλλά ἐγώ · οὐκοῦν οὖον φύσις ἄναρχος . πανταχοῦ ὁ ἐναντίος δεῖ δίδωμι . ὁράω ὁ ζόφος ὅσος , καί ὅτι πανταχοῦ πίστις δεῖ ; Ἄτη εἰμί ὁ στερρός . ἀλλά , εἰμί βούλομαι , ἐπί ὁ οὗτος μικρός ἔρχομαι . ἔχις ἐνέργεια ἐκεῖνος ὁ οὐσία . καί τίς εἰμί ἐνέργεια ἐπί αὐτός ; ἆρα κίνησις τις ; οὐκοῦν οὐ ἄτρεπτος · ὁ γάρ κινέω οὐ ἄτρεπτος · ἐκ ἀκινησία γάρ κινέω . ἀλλά ὅμως κινέω , καί οὐδέποτε ἵστημι . Ποίας δέ κίνησις , εἶπον ἐγώ ; παρά γάρ ἐγώ ἑπτά τις εἰμί , ὁ κάτω , ὁ ἄνω , ὁ ἐντός , ὁ ἐκτός , ὁ δεξιός , ὁ ἀριστερός , ὁ κυκλοφορικός · ἢ εἰμί μή οὗτος , αὔξησις , μείωσις , γένεσις , φθορά , ἀλλοίωσις . ἀλλά οὐδείς οὗτος κινέω , ἀλλά οἷος ὁ νόος κίνησις κινέω ; ἀλλά οὐδέ οὗτος · μή γίγνομαι · πολύς γάρ καί ἄτοπος ὁ νόος κινέω . ὁ ἐθέλω εἰμί ὁ ἐνεργέω ; πᾶς δέ ἄνθρωπος ἐθέλω ἀγαθός εἰμί καί σῴζω · πῶς οὖον γίγνομαι ; ἀλλά ἕτερος ὁ ἐθέλω , ἄλλος δέ ὁ ἐνεργέω ; οὐκοῦν οὐ ἀρκέω πρός ἐνέργεια ὁ ἐθέλω · πῶς οὖν λέγω ὁ γραφή , Πάν , ὅσος ἐθέλω , ποιέω ; καί πάλιν ὁ λεπρός φημί ὁ Χριστός · ἐάν ἐθέλω , δύναμαι ἐγώ καθαρίζω ; βούλομαι καί ἄλλος εἶπον ; πῶς ἐκ οὐ εἰμί ὁ εἰμί γίγνομαι ; πῶς εἰς ὁ μηδείς ἀναλύω ; τίς ἀνώτερος ὁ οὐρανός ; ἐκεῖνος δέ πάλιν τίς ; ἐκεῖνος τίς ; καί μετά ἐκεῖνος τίς ; καί οὗτος ἐπί ἤπειρος . τις κατώτερος ὁ γῆ ; θάλασσα · καί μετά οὗτος τίς ; καί μετά ἐκεῖνος πάλιν τίς ; ἀλλά εἰς ὁ δεξιός , εἰς ὁ ἀριστερός , οὐ ὁ αὐτός ἀπορία ;