joannes-chrysostomus.expositiones-in-psalmos pg055_0065.1
πύχη δὲ διδάσκει ἀμφοτέροις δίχην , ἀλλ’ οὗτοι χαλαιπωτέροι . Καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ Παῦλος ἔλεγεν · Ἀθετήσας τις νόμους Μωϋσέως , χωρὶς οἰκειομένων ἐπὶ δυσὶν ἢ τοιούτῳ μάρτυσιν ἀπορήσεις . Πόσῳ , δοκεῖτε , χειρόνως ἀξιωθήσεσθε τιμωρίας ὁ τὸν ὕβριν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας , καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης κοινὸν ἡγησάμενος ; Ὅταν δὲ εἴπη , Πόσῳ , δοκεῖτε , χειρόνως ἀξιωθήσεσθε τιμωρίας , ἐπιτεταγμένη δείκνυαι τὴν κόλασιν . Ἡμαρτον οἱ πρὸ τοῦ νόμου , καὶ οἱ ἐν τῷ νόμῳ . Πάλιν οἱ πρότεροι ἡμερωτέραν διδάσκει δίχην . Καὶ τοῦτο δηλῶν ἔλεγεν · Ὅσοι γὰρ ἄνθρωποι ἥμαρτον , ἄνθρωποι καὶ ἀπολοῦνται . Τῷ , Ἀνθρώποι , οὐχὶ χαλεπωτέρον , ἀλλ’ ἡμερώτερον . Καὶ ὅσοι ἐν νόμῳ ἥμαρτον , διὰ νόμου κριθήσονται . Τί δὲ ποτε ; Ὅτι οἱ μὲν τὴν φύσιν ἔχουσι κατήγορον · οἱ δὲ μετὰ τῆς φύσεως καὶ τὸν νόμον · καὶ ὅσω πλείονος ἀξιάσανται τῆς διδασκαλίας , τοσούτῳ μεῖζονα ὑποστήσονται κόλασιν . Πάλιν καὶ ἀπὸ τῶν ἀξιωμάτων τὸ αὐτὸ ἔστιν ἰδεῖν συμβαῖνον , καὶ δηλῶν , ἀπὸ τῆς ὁυσίας . Ὑπὲρ παντὸς γοῦν τοῦ λαοῦ προσφέρετο ὑπερέχετο θυσία ἁμαρτιῶν , ὡς τὸ ἱερέως μόνου · δηλοῦντος τοῦ λόγου , ὅτι ὅσω μεῖζον τὸ ἀξίωμα , τοσούτῳ χαλεπωτέρα καὶ ἡ κόλασις ἐν οἷς ἁμαρτάνουσιν . Διὰ δὲ τοῦτο [ 42 ] ἡ μὲν ἀπλῶς · πορνεύσασα ἀνηρεῖτο · ἡ δὲ τοῦ ἱερέως θυγάτρῳ κατακαίετο . Ἐστι καὶ ἐτέρωθεν ἰδεῖν συγγνώμην καὶ ἄπεισιν τιμωρίας γινομένην · οὖν , ὅταν τις ἁμαρτῶν , ἐνταῦθα διὰ δίχην , ἕτερος δὲ τρυφῆς ἀπολαύση . Ὁ μὲν γὰρ μεῖζονα ἔχει , ὁ δὲ ἐλάττονα ὑποστήσεται τιμωρίαν , ἐὰν μὴ ἐνταῦθα πάντα ἀπολύσεται . Καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ Χριστὸς εἴαζει τὸν Ἀβραὰμ λέγοντα τῷ πλουσίῳ · Ἀπέλαβες τὰ ἀγαθὰ σου , οὗτος δὲ τὰ κακά · καὶ νῦν οὗτος παρακαλειται , σὺ δὲ ὀδυνᾶσαι . Ἀλλ’ οὗτος μὲν ὀλιγὸν ἀπέθετο τὴν τιμωρίαν , δι’ ὃ ἐπαθε κακῶς · ἕτεροι δὲ οὐχ ὀλιγὸν , ἀλλ’ ἐκ μέρους · διὸ καὶ ἡμερώτερον κολάζονται . Ἰδοὺ δ’ ἄν τις καὶ ἀπὸ συνεισῆς ἐπεσταμένης καὶ ἀπὸ ἀρελίας διαφθορὰς γινόμενην ὁρᾷ , ὅταν λέγῃ · Ὁ δοῦλος ὁ εἰδὼς τὸ θέλημα τοῦ κυρίου αὐτοῦ , καὶ μὴ ποιήσας , δαρήσεται πολλάκις · ὁ δὲ μὴ εἰδὼς , μηδὲ ποιήσας , δαρήσεται ὀλίγας . Καὶ πολλὰ ἕτερα εὑροῖ τις ἄν τὰ ποιούνα διαφορὰν κολάσεως , καὶ διαφορὰν ἐλέους καὶ φιλανθρωπίας . Σκόπει δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ πρωτοπλαστοῦ . Ἡμαρτεν ἡ Εὔα , ἥμαρτε καὶ ὁ Ἀδὰμ , καὶ τὸ ἁμάρτημα ἐν . Ἀμφοτέροι γὰρ ἔφαγον ἀπὸ τοῦ ξύλου , οὐχ ἁμφοτέροι δὲ τὴν αὐτὴν ἔδωσαν δίχην . Ἐσφαλέν ὁ Κάϊν , καὶ ἔσφαλεν ὁ Ἀβραὰμ · καὶ ὁ μὲν ἠλείφθη , ὁ δὲ ἐκολάσθη . Συνέλεξε τις ἐν σαββάτῳ ξύλα , καὶ οὐδεμιᾶς ἔτυχε συγγνώμης · ὁ Δαυὶδ ἐφόνευσε καὶ ἐμοίχευσεν , καὶ ἀπέλαυσεν φιλανθρωπίας . Ἐνδιατρίβων τοίνυν τῷ ζητήματι · πολλῷ γὰρ βελτίον ταῦτα ἀναζητεῖν , ἢ σιωπᾶσαι καὶ συλλογίζεσθαι ἐν ἀγροῖς προσελθεῖν . Οὐ γὰρ τὸ εὑρεῖν μόνον τὰ τοιαῦτα , ἀλλὰ καὶ τὸ ζητεῖν μέγα κέρδος ἐστίν , κἂν μὴ εὑρώμεν . Ἀναγκασθῶμεθα γὰρ ἐν τούτοις ἀπασχολεῖσθαι , καὶ τὸν καιρὸν πάντα ἐν αὐτοῖς δαπανᾶν . Τίνος οὖν ἐνεκεν ( δεῖ γὰρ ἐπὶ τὸν πρότερον ἀναβαίνειν λόγον ) , μοσχοποιεῖσθαι ἀπάντων τῶν Ἰουδαίων , οἱ μὲν ἐκολάζοντο , οἱ δὲ οὐκ ἐκολάζοντο ; Ὅτι οἱ μὲν μετενόησαν , καὶ τὴν φύσιν αὐτὴν ἠγνόησαν , διὰ τὴν εὐλάβειαν τοὺς οἰκείους κατασφάξαντες · οἱ δὲ ἐνέμειναν . Ὅστε τὸ μὲν ἁμάρτημα ἴσον · τὰ δὲ μετὰ ταῦτα οὐχ ἴσα . Τίνος δὲ ἐνεκεν καὶ ἐπὶ τοῦ Ἀδὰμ καὶ τῆς Εὔας οὐχ ἡ αὐτὴ τιμωρία , ἐπὶ καὶ αὐτὴ ἡ ἁμαρτία ; Ὅτι οὐχ ἴσον τὸ ὑπὸ γυναικὸς ἀπατηθῆναι , καὶ ὑπὸ ἄνδρος . Διόπερ ἐκεῖνο ἀπάτην ὁ Παῦλος ἐκάλεσε , λέγων · Ὁ Ἀδὰμ οὐκ ἠπατήθη , ἡ δὲ γυνὴ ἀπατηθεῖσα ἐν παραβάσει ἦλθεν . Τίνος δὲ ἐνεκεν καὶ ἡ τῆς ξύλα συλλέξας οὐχ ἔτυχε φιλανθρωπίας ; Ὅτι πολλῆς παρανομίας ἦν , τὸ ἐν προαιρέσει εὐθέως παραβῆναι τὸ πρόσταγμα , καὶ ἴδει καὶ τοῖς ἄλλοις φόβον ἐντεῦθεν πολύν . Τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν Σαπφείρας καὶ Ἀνανίου γέγονε . Καὶ ἡμεῖς τοίνυν ὅταν ἁμαρτάνωμεν , σκοπῶμεν εἰ ἀξίοι ἐλέους ἐσμέν , εἰ ἐποιήσαμεν τι ὥστε ἐλεηθῆναι , εἰ μετενοήσαμεν , εἰ βελτίους ἐγενόμεθα , εἰ ἀπέστημεν . Καὶ γὰρ τὸ τὸν μετανοήσαντα σωθῆναι , ἐξ ἐλέους ἐστὶ σωθῆναι . Οὕτω γοῦν καὶ οὗτος ἀξίου ἐντεῦθεν σωθῆναι , ἀπὸ τῶν διαρκῶν , ἀπὸ τῶν ὀργῶν . Λοῦσον γὰρ , φησί , καθ’ ἑκάστην νύκτα τὴν κλίνην μου · ἐν δάκρυσι μου τὴν στρωμνὴν μου βρέξω . Τοιαύτην , ἀπὸ τῆς κατανύξεως . Ἐταράχθη τὰ ὀστὰ μου , καὶ ἡ ψυχή μου ἐταράχθη σφόδρα . Οὐχ εὐθέως αὐτὰ λέγει , ἀλλ’ ἐπὶ τὸ εὐλαβὲς τῆς φύσεως καταφεύγει , λέγων · Ἐλέησόν με , Κύριε , ὅτι ἀσθερής εἰμι . Οὕτως εἶπε , δείκνυς ὅτι οὐχ ἀρκεῖ μόνον τοῦτο · εἰ γὰρ ἄρκει , πάντες ἄν ἐντεῦθεν ἐσώθημεν · πάντες γὰρ ἐσμέν ἀνθρώποι .
Lemmas: πύχος δέ διδάσκω ἀμφότερος διχάω , ἀλλά οὗτος χαλεπός . καί οὗτος δηλόω ὁ Παῦλος λέγω · ἀθετέω τις νόμος Μωϋσῆς , Χωρὶς οἰκειόω ἐπί δύο ἢ τοιοῦτος μάρτυς ἀπορέω . πόσος , δοκέω , χειρόνως ἀξιόω τιμωρία ὁ ὁ ὕβρις ὁ Θεός καταπατέω , καί ὁ αἷμα ὁ διαθήκη κοινός ἡγέομαι ; ὅταν δέ εἶπον , πόσος , δοκέω , χειρόνως ἀξιόω τιμωρία , ἐπιτάσσω δείκνυμι ὁ κόλασις . ἁμαρτάνω ὁ πρό ὁ νόμος , καί ὁ ἐν ὁ νόμος . πάλιν ὁ πρότερος ἥμερος διδάσκω διχάω . καί οὗτος δηλόω λέγω · ὅσος γάρ Ἄνθρωπος ἁμαρτάνω , ἄνθρωπος καί ἀπόλλυμι . ὁ , Ἄνθρωπος , οὐ χαλεπός , ἀλλά ἥμερος . καί ὅσος ἐν νόμος ἁμαρτάνω , διά νόμος κρίνω . τις δέ ποτός ; ὅτι2 ὁ μέν ὁ φύσις ἔχω κατήγορος · ὁ δέ μετά ὁ φύσις καί ὁ νόμος · καί ὅσος πλείων ἀξιάζω ὁ διδασκαλία , τοσοῦτος μείζων ὑφίστημι κόλασις . πάλιν καί ἀπό ὁ ἀξίωμα ὁ αὐτός εἰμί ὁράω συμβαίνω , καί δηλόω , ἀπό ὁ οὐσία . ὑπέρ πᾶς γοῦν ὁ λαός προσφέρω ὑπερέχω θυσία ἁμαρτία , ὡς ὁ ἱερεύς μόνος · δηλόω ὁ λόγος , ὅτι ὅσος μείζων ὁ ἀξίωμα , τοσοῦτος χαλεπός καί ὁ κόλασις ἐν ὅς ἁμαρτάνω . Ζεύς δέ οὗτος [ 42 ] ὁ μέν ἀπλόος · πορνεύω ἀναιρέω · ὁ δέ ὁ ἱερεύς θυγάτρῳ κατακαίω . εἰμί καί ἑτέρωθεν ὁράω συγγνώμη καί ἄπειμι τιμωρία γίγνομαι · οὖν , ὅταν τις ἁμαρτέω , ἐνταῦθα διά διχάω , ἕτερος δέ τρυφή ἀπολαύω . ὁ μέν γάρ μείζων ἔχω , ὁ δέ μικρός ὑφίστημι τιμωρία , ἐάν μή ἐνταῦθα πᾶς ἀπολύω . καί οὗτος δηλόω ὁ Χριστός εἰάζω ὁ Ἀβραάμ λέγω ὁ πλούσιος · ἀπολαμβάνω ὁ ἀγαθός σύ , οὗτος δέ ὁ κακός · καί νῦν οὗτος παρακαλέω , σύ δέ ὀδυνάω . ἀλλά οὗτος μέν ὀλίγος ἀποτίθημι ὁ τιμωρία , διά ὅς πάσχω κακῶς · ἕτερος δέ οὐ ὀλίγος , ἀλλά ἐκ μέρος · διό καί ἥμερος κολάζω . ἰδέ δέ ἄν τις καί ἀπό συνείσειμι ἐφίστημι καί ἀπό ἀρελίας διαφθορά γίγνομαι ὁράω , ὅταν λέγω · ὁ δοῦλος ὁ εἰδοί ὁ θέλημα ὁ κύριος αὐτός , καί μή ποιέω , δέρω πολλάκις · ὁ δέ μή εἰδοί , μηδέ ποιέω , δέρω ὀλίγος . καί πολύς ἕτερος εὑρίσκω τις ἄν ὁ ποιέω διαφορά κόλασις , καί διαφορά ἔλεος καί φιλανθρωπία . σκοπάω δέ καί ἐπί ὁ πρωτόπλαστος . ἁμαρτάνω ὁ Εὔα , ἁμαρτάνω καί ὁ Ἀδάμ , καί ὁ ἁμάρτημα ἐν . Ἀμφότερος γάρ ἔφαγον ἀπό ὁ ξύλον , οὐ ἀμφότερος δέ ὁ αὐτός δίνω διχάω . σφάλλω ὁ Κάϊν , καί σφάλλω ὁ Ἀβραάμ · καί ὁ μέν ἀλείφω , ὁ δέ κολάζω . συλλέγω τις ἐν σάββατον ξύλον , καί οὐδείς τυγχάνω συγγνώμη · ὁ Δαυίδ φονεύω καί μοιχεύω , καί ἀπολαύω φιλανθρωπία . ἐνδιατρίβω τοίνυν ὁ ζήτημα · πολύς γάρ βελτίων οὗτος ἀναζητέω , ἢ σιωπάω καί συλλογίζομαι ἐν ἀγρός προσέρχομαι . οὖον γάρ ὁ εὑρίσκω μόνος ὁ τοιοῦτος , ἀλλά καί ὁ ζητέω μέγας κέρδος εἰμί , κἀν μή εὑρίσκω . Ἀναγκάζω γάρ ἐν οὗτος ἀπασχολέω , καί ὁ καιρός πᾶς ἐν αὐτός δαπανάω . τίς οὖν ἕνεκα ( δεῖ γάρ ἐπί ὁ πρότερος ἀναβαίνω λόγος ) , μοσχοποιέω ἀπαντάω ὁ Ἰουδαῖος , ὁ μέν κολάζω , ὁ δέ οὐ κολάζω ; ὅτι2 ὁ μέν μετανοέω , καί ὁ φύσις αὐτός ἀγνοέω , διά ὁ εὐλάβεια ὁ οἰκεῖος κατασφάζω · ὁ δέ ἐμμένω . ὅστε ὁ μέν ἁμάρτημα ἴσος · ὁ δέ μετά οὗτος οὐ ἴσος . τίς δέ ἕνεκα καί ἐπί ὁ Ἀδάμ καί ὁ Εὔα οὐ ὁ αὐτός τιμωρία , ἐπί καί αὐτός ὁ ἁμαρτία ; ὅτι2 οὐ ἴσος ὁ ὑπό γυνή ἀπατάω , καί ὑπό Ἄνδρος . διόπερ ἐκεῖνος ἀπάτη ὁ Παῦλος καλέω , λέγω · ὁ Ἀδάμ οὐ ἀπατάω , ὁ δέ γυνή ἀπατάω ἐν παράβασις ἔρχομαι . τίς δέ ἕνεκα καί ὁ ὁ ξύλον συλλέγω οὐ τυγχάνω φιλανθρωπία ; ὅτι2 πολύς παρανομία εἰμί , ὁ ἐν προαίρεσις εὐθύς παραβαίνω ὁ πρόσταγμα , καί ἶδος καί ὁ ἄλλος φόβος ἐντεῦθεν πολύς . οὗτος καί ἐπί ὁ Σαπφείρα καί Ἀνανίας γίγνομαι . καί ἐγώ τοίνυν ὅταν ἁμαρτάνω , σκοπέω εἰμί ἄξιος ἔλεος εἰμί , εἰμί ποιέω τίς ὥστε ἐλεέω , εἰμί μετανοέω , εἰμί ἀγαθός γίγνομαι , εἰμί ἀφίστημι . καί γάρ ὁ ὁ μετανοέω σῴζω , ἐκ ἔλεος εἰμί σῴζω . οὕτως γοῦν καί οὗτος ἄξιος ἐντεῦθεν σῴζω , ἀπό ὁ διαρκής , ἀπό ὁ ὀργάω . Λοῦσος γάρ , φημί , κατά ἕκαστος νύξ ὁ κλίνη ἐγώ · ἐν δάκρυ ἐγώ ὁ στρωμνή ἐγώ βρέχω . τοιοῦτος , ἀπό ὁ κατάνυξις . ταράσσω ὁ ὁστόν ἐγώ , καί ὁ ψυχή ἐγώ ταράσσω σφόδρα . οὐχ εὐθύς αὐτός λέγω , ἀλλά ἐπί ὁ εὐλαβής ὁ φύσις καταφεύγω , λέγω · ἐλεάω ἐγώ , κύριος , ὅτι ἀσθερής εἰμί . οὕτως εἶπον , δείκνυμι ὅτι οὐ ἀρκέω μόνος οὗτος · εἰμί γάρ ἀρκέω , πᾶς ἄν ἐντεῦθεν σῴζω · πᾶς γάρ εἰμί ἄνθρωπος .