joannes-chrysostomus.eclogae-ixlviii-ex-diversis-homiliis-sp pg063_0784.4
Ἐπειδὴ μεγάλη τις ἐξ ἀρχῆς ἐμελλε δίδεσθαι χάρις , ἀγαπητέ , τοῖς ἀνθρώποις , βουλόμενος ὁ Θεὸς μὴ χάριτι τοῦτο ποιῆσαι , ἀλλ' ὡς ὀφειλὴν παρασχεῖν , παρασκευάζει πρῶτον ἀνθρώπων τὸν υἱὸν τὸν ἑαυτοῦ ἐπιδόναι ὑπὲρ τοῦ προστάγματος τοῦ Θεοῦ , ἵνα μὴδὲν δόξῃ μέγα ποιεῖν τὸν ἑαυτοῦ ἐπιδούς Υἱόν , εἰ γε ἄνθρωπος πρὸ αὐτοῦ τοῦτο ἐποίησεν · ἵνα μὴ χάριτι μόνον νομισθῇ τοῦτο ποιεῖν , ἀλλὰ καὶ ὀφειλῇ . Οὗς γὰρ ἂν φιλήμεν , καὶ τοῦτο αὐτοῖς χαριζέσθαι βουλώμεθα , τὸ δοκεῖν παρ' αὐτῶν τι πρότερον λαβόντας μικρόν , οὕτως αὐτοῖς τὸ πᾶν διδόναι , καὶ καυχώμεθα ἐπὶ τῇ λήψει μᾶλλον , ἢ ἐπὶ τῇ δόσει , καὶ οὐ λέγομεν , Τόδε ἐδώκωμεν αὐτῷ , ἀλλὰ , Τόδε ἐλάβομεν παρ' αὐτοῦ . Οὕτω αὐτὸς , φησὶ , καὶ ἐν παραβολῇ ἐχρημάτισε , τοιαύτης , ὡς ἐν αἰνίγματι ( ὅπερ γὰρ παραβολὴ ἢν ὁ κριὸς τοῦ Ἰσαάκ ) , ἢ ὡς ἐν τύπῳ . Ἐπειδὴ γὰρ ἀπηρίτιστο ἡ θυσία , καὶ ἔφαχτο ὁ Ἰσαάκ τῇ προαιρέσει , διὰ τοῦτο αὐτὸν χαρίζεται τῷ πατριἀρχῇ . Ὁρᾷς ὅτι ὁ δεῖ λέγω , τοῦτο καὶ νῦν δείκνυσιν · ὅταν παραπτήσωμεν ἡμῶν τὴν διάνοιαν ἀπηρισμένην , καὶ δείξωμεν ὅτι ὑπερορώμεν τῶν γηγίνων πραγμάτων , τότε ἡμῖν καὶ τὰ γήνια χαρίζεται , πρότερον δὲ οὐ , ἵνα μὴ τὸ λαβεῖν ἡμᾶς προσιδεμένους ἐπὶ προσάδη . Λῦε , φησὶ , σαυτὸν τῆς δουλείας , καὶ τότε λάβε , ἵνα μὴχέτι ὡς δοῦλος λάβῃς , ἀλλ' ὡς δεσπότης . Καταφρόνησον πλοῦτου , καὶ ἔσῃ πλούσιος · καταφρόνησον δόξης , καὶ ἔσῃ ἐνδοξος · καταφρόνησον τῆς τιμωρίας τῶν ἐχθρῶν , καὶ τότε αὐτὴν ἐπιτεῦξῃ · καταφρόνησον ἀνέσεως , καὶ τότε αὐτὴν λήψῃ · ἵνα λαβὼν μὴ ὡς δέσμιος λάβῃς , μηδ' ὡς δοῦλος , ἀλλ' ὡς ἐλεύθερος . Καθίστη γὰρ ἐπὶ τῶν παίδων τῶν μικρῶν , ὅταν μὲν ἐπιθυμῇ τὸ παιδίον παιδικῶν ἀθυρμάτων , μετὰ πολλῆς σπουδῆς ἐκεῖνα κρύπτωμεν , οἷον , σφαῖραν , καὶ ὅσα τοιαῦτα , ἵνα μὴ ἐμποδίζηται τῶν ἀναγκαίων · ὅταν δὲ αὐτὸν καταφρονήσῃ καὶ μὴχέτι ἐπιθυμῇ , ἀδεῶς αὐτὰ μεταδιδάμεν , εἰδότες ὡς οὐδεμία βλάβη λοιπὸν αὐτῷ ἐντεῦθεν γίνεται , τῆς ἐπιθυμίας ἐκείνης οὐκέτι ἰσχυούσης · ἀπάγειν αὐτὸν τῶν ἀναγκαίων · οὕτω καὶ ὁ Θεός , ὅταν ἤδη μὴχέτι ἐπιθυμῶντας τῶν ἐνταῦθα λοιπὸν , ἀφήσιν αὐτοὺς κεχρήσθαι · ὡς γὰρ ἐλεύθεροι καὶ ἄνδρες αὐτὰ ἔχομεν , οὐχ ὡς παῖδες . Ὅτι γὰρ ἐὰν καταφρονήσῃς τῆς ἐπιθυμίας τῶν ἐχθρῶν , τότε ἐπιτεῦξῃ , ἀκούε τὶ φησιν · Ἐὰν σαυτὸ ὁ ἐχθρὸς σου , ψάμω σε αὐτόν , καὶ ἐὰν διψῇ , πότιζε αὐτόν · καὶ ἐπήγχει · Τοῦτο γὰρ ποιοῦν ἀνθρακα πυρὸς σωρεύσεις ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ . Καὶ πάλιν δεῖ , ἐὰν καταφρονήσῃς τοῦ πλοῦτου , τότε αὐτοῦ ἐπιτεῦξῃ , ἀκούε τοῦ Χριστοῦ λέγοντος · Οὐχ ὅστις ὁς ἀφῆκε πατέρα , ἢ μητέρα , ἢ οἰκίας , ἢ ἀδελφούς , ὁς οὐχὶ εκατονταπλασίονα λήψεται , καὶ ζωὴν αἰώνιον ἐκπορνομήσει . Καὶ δεῖ , ἐὰν καταφρονήσῃς δόξης , τότε αὐτῆς ἐπιτεῦξῃ , ἀκούε πάλιν αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ λέγοντος · Ὁ θέλων ἐν ὑμῖν εἶναι πρῶτος , ἔστω ὑμῶν διάκονος · καὶ πάλιν , Ὁς γὰρ ἂν ταπεινώσῃ [ 746 ] ἑαυτόν , οὗτος ὑψωθήσεται . Τί λέγεις ; ἐὰν ποιῶ τὸν ἐχθρόν , τότε αὐτὸν κολάζω ; ἐὰν ἀφῶ τὰ ὑπάρχοντα , τότε αὐτὰ ἔχω ; ἐὰν ταπεινώσω ἑαυτόν , τότε ὑψηλός ἔσομαι ; Ναί , φησὶ · τοιαύτη γὰρ ἡ ἐμὴ δύναμις , διὰ τῶν ἐναντίων τὰ ἐναντία παρέχει . Εὐπορὸς εἰμὶ καὶ εὐμήχανος · μὴ δείσῃς · τῷ ἐμῷ θελήματι ἡ τῶν πραγμάτων ἀκολουθεῖ φύσις , οὐχ ἐγὼ τῇ φύσει · ἔσομαι · ἐγὼ πάντα ἐργάζομαι , οὐχ ὑπ' ἐκείνων · ἔσομαι · διὸ καὶ μεταπλάττειν καὶ μεταρρυθμίζειν αὐτὰ βούλομαι . Καὶ τί θαυμάζεις ἐν τούτοις ; τὸ αὐτὸ γὰρ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ἅπασιν εὑρήσεις . Ἐὰν ἀδικήσῃς , ἡδικήσῃς · ἐὰν ἀδικηθῇς , τότε οὐχ ἡδικήσῃς . Ἐὰν ἀμύνη , τότε οὐχ ἡμύνη , ἀλλὰ σαυτὸν ἡμύνη · Ὁ γὰρ ἀμασῶν τὴν ἀδελφίαν , φησὶ , μισεῖ τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν . Ὁρᾷς ὅτι οὐχ ἡδικήσας , ἀλλ' ἀδίκεις ; Διὰ τοῦτο καὶ Παῦλός φησι · Διὰ τί οὐχὶ μᾶλλον ἀδικεῖσθαι ; Εἰδὼς ὅτι οὐχ ἐστὶν τοῦτο ἀδικεῖσθαι · Ὅταν ὑβρίσῃς , τότε ὑβρίσθῃς · καὶ τοῦτο ἐκ μέρους ἔασιν ἐν πολλοῖ , ὡς ὅταν λέγωσι πρὸς ἀλλήλους , ἔγωμεν ἐντεῦθεν , μὴ ὑβρίσῃς σαυτόν . Διὰ τί ; Ὅτι πολὺ τὸ μέσον σοῦ κακχαίνου · ὅσα γὰρ ἂν ὑβρίσῃς , ἐκείνος δέξεται ἡγήται . Τοῦτο ἐπὶ πάντων εἰνώμεν , καὶ γεννώμεθα ὑψηλότεροι τῶν ὑβρεων . Πῶς , ἐγὼ λέγω . Ἄν πρὸς αὐτὸν τὸν τὴν ἀσωργίαν ἔχοντα μάχην ἔχωμεν , τῷ ὑβρίζειν αὐτὸν μᾶς αὐτοὺς ὑβρίζειν ἡγοῦμεθα · τοῦ γὰρ πλυνέσθαι δεῖοι ἡγοῦμεθα . Τί λέγεις , εἴπέ μοι ; τῶν οὐρανῶν πολίτης εἰμὶ , καὶ τὴν ἀνω φιλοσοφίαν ἔχω , μετὰ τοῦ γήνια φρονεῖντος πλύνειν σαυτόν ; Κἂν γὰρ μυρία χρήματα κέκτηται , κἂν ἐν δυναστείᾳ ἢ , οὕτω οὐδε τὸ καλὸν τὸ σόν . Μὴ ὑβρίσῃς σαυτόν , ἐκείνου ὑβρίζων · σαυτοῦ φείσαι , μὴ ἐκείνου · σαυτὸν τίμησον , μὴ ἐκείνου . Οὐχὶ παροιμία τοιαύτη ἐστίν , ὁ τιμῶν , ἑαυτὸν τιμᾷ ; Εἰκῶς · οὐ γὰρ ἐκείνον τιμᾷ , ἀλλ' ἑαυτόν . Ἄκουε σοφοῦ τινος λέγοντος · Ποίησον τῇ ψυχῇ σου τιμὴν κατὰ τὴν ἀξίαν αὐτῆς . Κατὰ τὴν ἀξίαν αὐτῆς , τί ἐστιν ; Εἰ ἀπλεονέκτητος , φησὶ , μὴ πλεονεκτήσῃς , εἰ ὑβρις , μὴ ὑβρίσῃς . Εἴπέ μοι , παρακαλῶ , εἰ τις πέντε πηλὸν ἐρρίμμενον ἀπὸ τῆς αὐλῆς ἔλαβε τῆς σῆς , ἆρα ἂν ὑπὲρ τούτου δικαστήριον συνεκρότησας ; οδαμῶς . Διὰ τί ; Ἵνα μὴ ὑβρίσῃς σαυτόν , ἵνα μὴ πάντες σου καταγνώσι . Τοῦτο καὶ νῦν γίνεται . Πέντε γὰρ ἐστιν ὁ πλούσιος , καὶ σὺν πλουτεί , τοσοῦτο πέντε γίνεται τῷ δυνάσει πενίας . Πηλός ἐστιν ὁ χρυσὸς ἐν αὐλῇ ἐρρίμμενος , οὐχ ἐν τῇ οἰκίᾳ σου κείμενος ; ἢ γὰρ οἰκία σου οὐρανός ἐστιν . Ὑπὲρ τούτου οὖν συγχροτήσεις δικαστήριον ; καὶ οὐ καταγνῶσονται σοι οἱ ἄνω πολῖται ; οὐχ ἐκβαλοῦσί σε τῆς ἐκείνων πατρίδος ; τὸν οὕτω ταπεινόν , τὸν οὕτως ἀτελεῖ , ὡς ὑπὲρ ὀλίγου πηλοῦ μάχεσθαι αἱρεῖσθαι ; Εἰ γὰρ ὁ κόσμος ἦν σός , εἰτα αὐτὸν τὸς ἔλαβεν , ἐπιστέφανον ἔχῃν ; Οὐχ οὕτως δεκάκις τὴν οἰκουμένην ἐὰν θῇς , καὶ ἐκατοντάκις , καὶ μυριάκις , καὶ δὲ τοσοῦτον , οὐδὲ πρὸς τὸ πολλοστὸν τῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἐστιν ἀγαθῶν ; Ὁ τοίνυν τὰ ἐνταῦθα θαυμάζων , ἐκεῖνα ὑβρίσεν , εἰ γε δσον αὐτὰ ἀξία σπουδῆς ἡγεῖται , τοσοῦτον ἐκείνων ἀπολιμπάνεται , μᾶλλον δὲ
Lemmas: ἐπεί μέγας τις ἐκ ἀρχή μέλλω δίδωμι χάρις , ἀγαπητός , ὁ ἄνθρωπος , βούλομαι ὁ θεός μή χάρις οὗτος ποιέω , ἀλλά ὡς ὀφειλή παρέχω , παρασκευάζω πρῶτος ἄνθρωπος ὁ υἱός ὁ ἑαυτοῦ ἐπιδονέω ὑπέρ ὁ πρόσταγμα ὁ Θεός , ἵνα μηδείς δόξα μέγας ποιέω ὁ ἑαυτοῦ ἐπιδίδωμι υἱός , εἰμί γε ἄνθρωπος πρό αὐτός οὗτος ποιέω · ἵνα μή χάρις μόνος νομίζω οὗτος ποιέω , ἀλλά καί οφειλή . ὗς γάρ εἄν φιλέω , καί οὗτος αὐτός χαρίζομαι βούλομαι , ὁ δοκέω παρά αὐτός τίς πρότερος λαμβάνω μικρός , οὕτως αὐτός ὁ πᾶς δίδωμι , καί καυχάομαι ἐπί ὁ λαμβάνω μᾶλλον , ἢ ἐπί ὁ δόσις , καί οὖον λέγω , Τόδε δίδωμι αὐτός , ἀλλά , Τόδε λαμβάνω παρά αὐτός . οὕτως αὐτός , φημί , καί ἐν παραβολή χρηματίζω , τοιοῦτος , ὡς ἐν αἴνιγμα ( ὅσπερ γάρ παραβολή εἄν ὁ κριός ὁ Ἰσαάκ ) , ἢ ὡς ἐν τύπος . ἐπεί γάρ ἀπηρίτιστο ὁ θυσία , καί ἔφαχτο ὁ Ἰσαάκ ὁ προαίρεσις , διά οὗτος αὐτός χαρίζομαι ὁ πατριάρχης . ὁράω ὅτι ὁ δεῖ λέγω , οὗτος καί νῦν δείκνυμι · ὅταν παραπτήσωμεν ἐγώ ὁ διάνοια ἀπηρισμένην , καί δείκνυμι ὅτι ὑπεροράω ὁ γηγιναω πρᾶγμα , τότε ἐγώ καί ὁ γήνια χαρίζομαι , πρότερος δέ οὖον , ἵνα μή ὁ λαμβάνω ἐγώ προσδέω ἐπί προσᾴδω . λύω , φημί , σαυτοῦ ὁ δουλεία , καί τότε λαμβάνω , ἵνα μῆχος ὡς δοῦλος λαμβάνω , ἀλλά ὡς δεσπότης . καταφρονέω πλοῦτος , καί εἰμί πλούσιος · καταφρονέω δόξα , καί εἰμί ἔνδοξος · καταφρονέω ὁ τιμωρία ὁ ἐχθρός , καί τότε αὐτός ἐπιτυγχάνω · καταφρονέω ἄνεσις , καί τότε αὐτός λαμβάνω · ἵνα λαμβάνω μή ὡς δέσμιος λαμβάνω , μηδέ ὡς δοῦλος , ἀλλά ὡς ἐλεύθερος . καθίστημι γάρ ἐπί ὁ παῖς ὁ μικρός , ὅταν μέν ἐπιθυμέω ὁ παιδίον παιδικός ἄθυρμα , μετά πολύς σπουδή ἐκεῖνος κρύπτω , οἷος , σφαῖρα , καί ὅσος τοιοῦτος , ἵνα μή ἐμποδίζω ὁ ἀναγκαῖος · ὅταν δέ αὐτός καταφρονέω καί μῆχος ἐπιθυμέω , ἀδεῶς αὐτός μεταδίδω , οἶδα ὡς οὐδείς βλάβη λοιπός αὐτός ἐντεῦθεν γίγνομαι , ὁ ἐπιθυμία ἐκεῖνος οὐκέτι ἰσχύω · ἀπάγω αὐτός ὁ ἀναγκαῖος · οὗτος καί ὁ Θεός , ὅταν ἤδη μῆχος επιθυμώ ὁ ἐνταῦθα λοιπός , ἀφίημι αὐτός χράομαι · ὡς γάρ ἐλεύθερος καί ἀνήρ αὐτός ἔχω , οὐ ὡς παῖς . ὅτι2 γάρ ἐάν καταφρονέω ὁ ἐπιθυμία ὁ ἐχθρός , τότε ἐπιτυγχάνω , ἀκούω τίς φημί · ἐάν σαυτός ὁ ἐχθρός σύ , Ψαμῶ σύ αὐτός , καί ἐάν διψάω , ποτίζω αὐτός · καί ἔπειμι · οὗτος γάρ ποιέω ἄνθραξ πυρός σωρεύω ἐπί ὁ κεφαλή αὐτός . καί πάλιν δεῖ , ἐάν καταφρονέω ὁ πλοῦτος , τότε αὐτός ἐπιτυγχάνω , ἀκούω ὁ Χριστός λέγω · οὐχ ὅστις ὅς ἀφίημι πατήρ , ἢ μήτηρ , ἢ οἰκίον , ἢ ἀδελφός , ὅς οὐ ἑκατονταπλασίων λαμβάνω , καί ζωή αἰώνιος εκπορνομηδομαι . καί δεῖ , ἐάν καταφρονέω δόξα , τότε αὐτός ἐπιτυγχάνω , ἀκούω πάλιν αὐτός ὁ Χριστός λέγω · ὁ ἐθέλω ἐν σύ εἰμί πρῶτος , ἵστημι σύ διάκονος · καί πάλιν , ὅς γάρ εἄν ταπεινόω [ 746 ] ἑαυτοῦ , οὗτος ὑψόω . τις λέγω ; ἐάν ποιέω ὁ ἐχθρός , τότε αὐτός κολάζω ; ἐάν ἀφίημι ὁ ὑπάρχω , τότε αὐτός ἔχω ; ἐάν ταπεινόω ἑαυτοῦ , τότε ὑψηλός εἰμί ; Ναίς , φημί · τοιοῦτος γάρ ὁ ἐμός δύναμις , διά ὁ ἐναντίος ὁ ἐναντίος παρέχω . Εὔπορος εἰμί καί Εὐμήχανος · μή δείδω · ὁ ἐμός θέλημα ὁ ὁ πρᾶγμα ἀκολουθέω φύσις , οὐ ἐγώ ὁ φύσις · εἰμί · ἐγώ πᾶς ἐργάζομαι , οὐ ὑπό ἐκεῖνος · εἰμί · διό καί μεταπλάσσω καί μεταρρυθμίζω αὐτός βούλομαι . καί τίς θαυμάζω ἐν οὗτος ; ὁ αὐτός γάρ καί ἐν ὁ ἄλλος ἅπας εὑρίσκω . ἐάν ἀδικέω , ἀδικέω · ἐάν ἀδικέω , τότε οὐ ἀδικέω . ἐάν ἀμύνη , τότε οὐ ἀμύνω , ἀλλά σαυτοῦ ἀμύνω · ὁ γάρ ἀμάω ὁ ἀδελφία , φημί , μισέω ὁ ἑαυτοῦ Ψυχή . ὁράω ὅτι οὐ ἀδικέω , ἀλλά ἀδικέω ; Ζεύς οὗτος καί Παῦλος φημί · Ζεύς τίς οὐ μᾶλλον ἀδικέω ; εἰδώς ὅτι οὐ εἰμί οὗτος ἀδικέω · ὅταν ὑβρίζω , τότε ὑβρίζω · καί οὗτος ἐκ μέρος εἰμί ἐν πολύς , ὡς ὅταν λέγω πρός ἀλλήλων , ἐγώ ἐντεῦθεν , μή ὑβρίζω σεαυτοῦ . Ζεύς τίς ; ὅτι2 πολύς ὁ μέσος σύ κακχαινοος · ὅσος γάρ εἄν ὑβρίζω , ἐκείνος δέχομαι ἡγέομαι . οὗτος ἐπί πᾶς εἵνω , καί γεννάω ὑψηλός ὁ ὕβρις . Πῶς , ἐγώ λέγω . ἄν πρός αὐτός ὁ ὁ ἀσωργίαν ἔχω μάχη ἔχω , ὁ ὑβρίζω αὐτός μᾶς αὐτός ὑβρίζω ἡγέομαι · ὁ γάρ πλύνω δείδω ἡγέομαι . τις λέγω , εἶπον ἐγώ ; ὁ οὐρανός πολίτης εἰμί , καί ὁ ἄνω φιλοσοφία ἔχω , μετά ὁ γήνια φρονέω πλύνω σεαυτοῦ ; κἀν γάρ μυρίος χρῆμα κτάομαι , κἀν ἐν δυναστεία ἢ , οὗτος οὐ ὁ καλός ὁ σός . μή ὑβρίζω σεαυτοῦ , ἐκεῖνος ὑβρίζω · σεαυτοῦ φείδομαι , μή ἐκεῖνος · σαυτοῦ τιμάω , μή ἐκεῖνος . οὐ παροιμία τοιοῦτος εἰμί , ὁ τιμή , ἑαυτοῦ τιμάω ; ἵημι · οὖον γάρ ἐκεῖνος τιμάω , ἀλλά ἑαυτοῦ . Ἄκουος σοφός τις λέγω · Ποίησος ὁ Ψυχή σύ τιμή κατά ὁ ἄξιος αὐτός . κατά ὁ ἄξιος αὐτός , τίς εἰμί ; εἰμί ἀπλεονέκτητος , φημί , μή πλεονεκτέω , εἰμί ὕβρις , μή ὑβρίζω . εἶπον ἐγώ , παρακαλέω , εἰμί τις πέντε πηλός ῥίπτω ἀπό ὁ αὐλή λαμβάνω ὁ σός , ἆρα εἄν ὑπέρ οὗτος δικαστήριον συγκροτέω ; οδαμῶς . Ζεύς τίς ; ἵνα μή ὑβρίζω σεαυτοῦ , ἵνα μή πᾶς σύ κατάγνωσις . οὗτος καί νῦν γίγνομαι . Πέντε γάρ εἰμί ὁ πλούσιος , καί σύν πλοῦτος , τοσοῦτος πέντε γίγνομαι ὁ δύνασις πενία . Πηλός εἰμί ὁ χρυσός ἐν αὐλή ῥίπτω , οὐ ἐν ὁ οἰκίον σύ κεῖμαι ; ἢ γάρ οἰκίον σύ οὐρανός εἰμί . ὑπέρ οὗτος οὖν συγκρότησις δικαστήριον ; καί οὖον καταγνοέω σύ ὁ ἄνω πολίτης ; οὐ ἐκβάλλω σύ ὁ ἐκεῖνος πατρίς ; ὁ οὗτος ταπεινός , ὁ οὕτως ἀτελής , ὡς ὑπέρ ὀλίγος πηλός μάχομαι αἱρέω ; εἰμί γάρ ὁ κόσμος εἰμί σός , εἶτα αὐτός τός λαμβάνω , ἐπιστέφω ἔχω ; οὐχ οὕτως δέκα ὁ οἰκέω ἐάν τίθημι , καί ἑκατοντάκις , καί μυριάκις , καί δέ τοσοῦτος , οὐδέ πρός ὁ πολλοστός ὁ ἐν ὁ οὐρανός εἰμί ἀγαθός ; ὁ τοίνυν ὁ ἐνταῦθα θαυμάζω , ἐκεῖνος ὑβρίζω , εἰμί γε δίδωμι αὐτός ἄξιος σπουδή ἡγέομαι , τοσοῦτος ἐκεῖνος ἀπολείπω , μᾶλλον δέ