joannes-chrysostomus.eclogae-ixlviii-ex-diversis-homiliis-sp pg063_0584.4
Οὐδὲν οὖτω μερίζει καὶ διασπᾷ ἡμᾶς ἀπ’ ἀλλήλων εἰωθεν , ὡς φθόνος καὶ βασκανία , τὸ χαλεπὸν τοῦτο νόσημα καὶ πάσης ἀπεστηρημένον συγγνώμης , καὶ τῆς τῶν κακῶν βίης , τῆς φιλαργυρίας , κατὰ πολὺ χαλεπώτερον . Ὁ μὲν γὰρ φιλάργυρος τότε ἵδεται , ὅταν αὐτὸς λάβῃ · ὁ δὲ βάσκανος τότε ἵδεται , ὅταν ἕτερος μὴ λάβῃ , εὐεργεσίαν οἰκείαν νομίζων τὴν ἑτέρων κακοπραγίαν · οὐ τί γένοιτ’ ἂν μανικώτερον ; Τῶν γὰρ οἰκείων κακῶν ἀμείλων , ἐπὶ τοὺς ἀλλοτρίους τήκεταὶ καλοῖς , ἄδατον ἐαυτῷ κατασκευάζων τὸν οὐρανὸν , καὶ πρὸ τοῦ οὐρανοῦ δὲ καὶ τὸν παρόντα βίον ἀδίωτον . Οὐδὲ γὰρ οὕτω ξύλον καὶ ἕριον σὴς ἐγκαθῆμενος καὶ σκώληξ διατρώγειν εἰώθεν , ὡς ὁ τῆς βασκανίας πυρετὸς αὐτὰ κατεσθίει τὰ ὀστὰ τῶν βασκανιῶντων , καὶ τῆς ψυχῆς τὴν σωφροσύνην λυμαίνεται . Οὐχ ἂν τις ἀμάρτοι , καὶ θηρίων καὶ δαιμόνων χείρων τοὺς βασκαινοῦντας προσειπῶν . Τὰ μὲν γὰρ ἡ τροφὴς δεόμενα , ἢ πρότερον ὑφ’ ἡμῶν παραγευθὲντα , τότε καθ’ ἡμῶν καθορίζεται · οὕτω δὲ καὶ εὐεργετηθέντες πολλάκις τὰ τῶν ἀδικούντων τοὺς εὐεργέτας διέσπχαν . Καὶ οἱ μὲν δαίμονες πρὸς μὲν ἡμᾶς ἀσπονδον ἔχουσιν ἔχθραν , τοὺς δὲ ὁμογενεῖς οὐχ ἐπιβουλεύουσιν · οὕτω δὲ οὐδὲ τὰς κοινωνίας αἰδοῦνται τῆς φύσεως , οὐδὲ τῆς οἰκείας φείδονται σωτηρίας , ἀλλὰ πρὸ τῶν φθονουμένων τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς κολάζουσι , θορύβου πάντων καὶ ἀθυμίας πληρούσινες αὐτὰς εἴκῃ καὶ μαθόν . Τοιούτον ἡ βασκανία , ἧς οὐχ ἂν γένοιτο χαχία χειρων . Ὁ μὲν γὰρ μοιχὸς καὶ ἄνθην χαρποῦται τινα , καὶ ἐν βραχεῖ χρόνῳ τὴν ἁμαρτίαν ἀπαρτίζει τὴν ἑαυτοῦ · ὁ δὲ βάσκανος πρὸ τοῦ φθονουμένου ἑαυτὸν κολάζει καὶ τιμωρεῖται , καὶ οὐδέποτε παύσεται τῆς ἁμαρτίας , [ 544 ] ἀλλ’ ἐν τῷ πράττειν αὐτὴν ἐστι διηνεκῶς . Καθάπερ γὰρ χοῖρος βορβόρῳ , καὶ δαίμων βλάδῃ χαίρει τῇ ἡμετέρᾳ , οὕτω καὶ οὗτος τοῦ τοῦ πλησίον χαίρει κακοῖς · χὰν γένηται τὸ ἀπθὲς , τότε ἀναπαύεται καὶ ἀναπνεῖ , τὰς ἀλλοτρίας συμφοράς οἰκείας εὐθὺμίας ἡγοῦμενος , καὶ οἰκεῖα κακὰ τὰ τῶν ἄλλων ἀγαθὰ . Καὶ καθάπερ οἱ κάναθροι τρέφονται κόπρῳ , οὕτω καὶ οὗτοι ταῖς ἑτέραις δυσημερίαις , κοινοὶ τινες ἐχθροὶ καὶ πολέμιοι τῆς φύσεως ὄντες . Καὶ οἱ μὲν ἄλλοι ἄλογον σφαττόμενον ἐλεοῦσιν · οὗτοι δὲ ἀνθρώπων ὁρώντες εὐεργετούμενον , ἐχθρινοῦνται αὐτῷ τρέμουσι καὶ ὠχριῶσι . Καὶ τί ταύτης τῆς μανίας χειρον γένοιτ’ ἂν ; Τί ὠχριεῖς , εἰπὶ μοι , καὶ τρέμεις , καὶ περιδῆς ; Ἔστηκας ; τί γέγονε δεινόν ; ὅτι λαμπρὸς ὁ ἀδελφὸς καὶ περιφανεὴς καὶ εὐδόκιμος ; Οὐκοῦν στεφανοῦσθαι σε δεῖ καὶ χαίρειν καὶ τὸν Θεὸν δοξάζειν , ὅτι τὸ μέλος τὸ σύνδρῆς λαμπρὸν καὶ περιφανές . Ἄλλ’ ἄλγεις ὅτι ὁ Θεὸς δοξάζεται ; Ὅρα ποῦ ὁ πόλεμος τείνει . Οὐχὶ τοῦτό με λυπεῖ , φησίν , ἀλλὰ δι’ ἐμοῦ τὸν Θεὸν ἐδουλόμην δεδόξασθαι . Οὐκοῦν χαῖρε εὐδοκιμοῦντος τοῦ ἀδελφοῦ , καὶ δοξάζεσθαι διὰ σοῦ πάλιν ὁ Θεός . Εἰ γὰρ καὶ πολέμιος ἦν καὶ ἐχθρός , ὁ δὲ Θεὸς δι’ αὐτοῦ ἐδοξάζετο , φίλον ἔδει ποιήσασθαι διὰ τοῦτο · σὺ δὲ τὸν φίλον ἐχθρὸν ποιεῖς , ἐπειδὴ ὁ Θεὸς δοξάζεται δι’ αὐτῆς · εὐδοκιμησέως ἐκείνου . Καὶ πῶς ἂν ἐτέρως τὸν πρὸς Χριστὸν ἐπεδείξω πόλεμον ; Διὰ τοῦτο , χὰν σημεῖά τις ποιήχῃν παρθεναὶν , χὰν νεύσται , χὰν χαμευλίαν ἐπιδείξηται , καὶ πρὸς τοὺς ἀγγέλους διὰ ταύτης φθάση τῆς ἀρετῆς , τῷ δὲ τῆς βασκανίας ὑποκείμενος ἡ πάθει , πάντων ἐστὶν ἐναγώτερος . Εἰ γὰρ τὸ φιλεῖν τοὺς φιλούντας οὐδὲν ἡμᾶς πλέον ἔχειν ἀφίσει τῶν ἐθνικῶν · ὁ τοὺς φιλοῦσι βασκαίνων , παυτὸ στήσεται · Καὶ γὰρ τοῦ πολέμιον χειρὸν ἐστι τὸ βασκαίνειν . Ὁ μὲν γὰρ πολεμίων , τῆς αἰτίας λυθεῖσης , δι’ ἣν ὁ πόλεμος , καὶ τὴν ἔχθραν κατεῖκυσεν · ὁ δὲ βάσκανος οὐδέποτε ἂν γένοιτο φίλος . Καὶ ὁ μὲν φανερὰν τὴν μάχην ἐπιδείχνυται , ὁ δὲ συνεχοιασμένην · καὶ ὁ μὲν αἰτίαν ἔχει πολλάκις εἰπεῖν εὐλόγον τοῦ πολέμου , ὁ δὲ οὐδὲν ἑτέρον ἢ μανίαν καὶ γνώμην σατανικὴν . Καὶ ὡσπερὸ ἀδικῶν οὐχ ἀδικεῖ , ἀλλ’ ἀδικεῖται · οὕτω καὶ ὁ τῷ πλησίῳ ἐπιβουλεύων , ἑαυτὸν ἀναίρει . Καὶ ὡσπερ , εἰ ἀδικοῦμεν τοὺς πλήσιον , ἑαυτοὺς ἀδικοῦμεν , οὕτως εὖ ποιούντες αὐτοὺς , ἑαυτοὺς εὖ ποιοῦμεν . Ὁ γὰρ κακὸς ἄκουσιν ψευδῆ , οὐ μόνον οὐχ ἠδικηται , ἀλλὰ καὶ μισθὸν ἔχει μεγίστον . Οὐ γὰρ ὁ πάσχων , ἀλλ’ ὁ δράν κακῶς , οὕτως ἐστὶν ὁ τῆς τιμωρίας ἀξιος , ἂν μὴ παράσχῃ λαθὼς τῆς κακηγορίας εὐλόγους ἐκείνους . Καὶ ὡσπερ ἀμήχανον παρὰ πάντων ἄκουσιν καλῶς τὸν ἐνάρετον , οὕτως ἀμήχανον παρὰ πάντων ἄκουσιν κακῶς , ἂν μὴ πολλάς πολυλαχόσιν αὐτὸς ἑαυτῷ παράσχῃ τὰς ἀφορμὰς . Αἱ δημιοσὶα δὲ γινόμεναι χακηγορίαι πολλάκις ἰταμίας καὶ ἀναίσχυντοτέρας τοὺς ἀνθρώπους ποιοῦσιν . Ἐως μέν γὰρ ἂν ἑωσιν οἱ πολλοὶ τῶν ἁμαρτανόντων , μετ’ δυνατὸν αὐτοὺς λαβεῖν , ἐπανελθεῖν ῥάδιως αἰροῦνται · ὅταν δὲ τὴν παρὰ τῶν πολλῶν ἀπόλυσιν δόξαν , εἰς ἀπόγνωσιν τε ἐμπιπτούσι , καὶ εἰς ἀναίσχυντον ἐπαλυσθαισιν . Ἄλλ’ ἠδικήθης τὴ παρ’ αὐτοῦ · τί τοίνυν καὶ σαυτὸν ἀδὶκεῖς ; Ὁ γὰρ ἀμυνόμενος καλῶ ἑαυτοῦ τὸν εἰρος ὠλεῖ . Εἰ τοίνυν βούλει καὶ σαυτὸν [ 545 ] εὐεργετήσει · χάκαίνων ἀμύνεσθαι , εἰπὶ καλῶς τὸν ἠδικήσας · ἂν δὲ κακῶς εἴπης , οὐ πιστευθῆσῃ , τῆς ἔχθρας τὴν ὑποψίαν δεχόμενος . Ἡ γὰρ ἔχθρα προσαπαντῶσα ταῖς τῶν ἀδικοῦντων διανοίαις , οὐχ ἀφίησιν αὐτῶν ἐπισθῆναι ταῖς ἀκοαῖς τὰ λεγόμενα . Μὴ τοίνυν λέγε κακῶς , ἵνα μὴ καὶ σαυτὸν μολύνῃς · μηδὲ βορβόρον ὑφαίνειν
Lemmas: οὐδείς οὗτος μερίζω καί διασπάω ἐγώ ἀπό ἀλλήλων εἴωθα , ὡς φθόνος καί βασκανία , ὁ χαλεπός οὗτος νόσημα καί πᾶς ἀφίστημι συγγνώμη , καί ὁ ὁ κακός βίαιος , ὁ φιλαργυρία , κατά πολύς χαλεπός . ὁ μέν γάρ φιλάργυρος τότε ὁράω , ὅταν αὐτός λαμβάνω · ὁ δέ βάσκανος τότε ὁράω , ὅταν ἕτερος μή λαμβάνω , εὐεργεσία οἰκεῖος νομίζω ὁ ἕτερος κακοπραγία · οὖον τίς γίγνομαι εἄν μανικός ; ὁ γάρ οἰκέω κακός αμειλαω , ἐπί ὁ ἀλλότριος τήκω καλός , ἀείδω αὐτός κατασκευάζω ὁ οὐρανός , καί πρό ὁ οὐρανός δέ καί ὁ πάρειμι βίος αδιωτος . οὐδέ γάρ οὗτος ξύλον καί ἔριον σής ἐγκάθημαι καί σκώληξ διατρώγω εἴωθα , ὡς ὁ ὁ βασκανία πυρετός αὐτός κατεσθίω ὁ ὁστόν ὁ βασκανία , καί ὁ Ψυχή ὁ σωφροσύνη λυμαίνομαι . οὐχ εἄν τις ἁμαρτάνω , καί θηρίον καί δαίμων χείρων ὁ βασκαίνω προσεῖπον . ὁ μέν γάρ ὁ τροφή δήω , ἢ πρότερος ὑπό ἐγώ παραγεύω , τότε κατά ἐγώ καθορίζω · οὗτος δέ καί εὐεργετέω πολλάκις ὁ ὁ ἀδικέω ὁ εὐεργέτης διασπάω . καί ὁ μέν δαίμων πρός μέν ἐγώ ἄσπονδος ἔχω ἔχθρα , ὁ δέ ὁμογενής οὐ ἐπιβουλεύω · οὗτος δέ οὐδέ ὁ κοινωνία αἰδέομαι ὁ φύσις , οὐδέ ὁ οἰκεῖος φείδομαι σωτηρία , ἀλλά πρό ὁ φθονέω ὁ ἑαυτοῦ ψυχή κολάζω , θόρυβος πᾶς καί ἀθυμία πληρόω αὐτός εἴκω καί μανθάνω . τοιοῦτος ὁ βασκανία , ὅς οὐ εἄν γίγνομαι Χῖος χείρων . ὁ μέν γάρ μοιχός καί Ἄνθην χαρπουος τις , καί ἐν βραχύς χρόνος ὁ ἁμαρτία ἀπαρτίζω ὁ ἑαυτοῦ · ὁ δέ βάσκανος πρό ὁ φθονέω ἑαυτοῦ κολάζω καί τιμωρέω , καί οὐδέποτε παύω ὁ ἁμαρτία , [ 544 ] ἀλλά ἐν ὁ πράσσω αὐτός εἰμί διηνεκής . καθά γάρ χοῖρος βόρβορος , καί δαίμων βλάζω χαίρω ὁ ἡμέτερος , οὗτος καί οὗτος ὁ ὁ πλησίος χαίρω κακός · χήν γίγνομαι ὁ ἀποτίθημι , τότε ἀναπαύω καί ἀναπνέω , ὁ ἀλλότριος συμφορά οἰκεῖος εὐθυμία ἡγέομαι , καί οἰκεῖος κακός ὁ ὁ ἄλλος ἀγαθός . καί καθάπερ ὁ κάναθρον τρέφω κόπρος , οὗτος καί οὗτος ὁ ἕτερος δυσημερία , κοινός τις ἐχθρός καί πολέμιος ὁ φύσις εἰμί . καί ὁ μέν ἄλλος ἄλογος σφάζω ἐλεέω · οὗτος δέ ἄνθρωπος ὁράω εὐεργετέω , εχθρινεομαι αὐτός τρέμω καί ὠχριῶ . καί τίς οὗτος ὁ μανία χείρων γίγνομαι εἄν ; τις ὠχριέω , ἶψ ἐγώ , καί τρέμω , καί περιδέω ; ἵστημι ; τίς γίγνομαι δεινός ; ὅτι λαμπρός ὁ ἀδελφός καί περιφανής καί Εὐδόκιμος ; οὐκοῦν στεφανόω σύ δεῖ καί χαίρω καί ὁ θεός δοξάζω , ὅτι ὁ μέλος ὁ σύνδρῆς λαμπρός καί περιφανής . ἄλλος ἀλγέω ὅτι ὁ θεός δοξάζω ; Ὅρας ποῦ ὁ πόλεμος τείνω . οὐ οὗτος ἐγώ λυπέω , φημί , ἀλλά διά ἐγώ ὁ θεός δουλόω δοξάζω . οὐκοῦν χαίρω εὐδοκιμέω ὁ ἀδελφός , καί δοξάζω διά σύ πάλιν ὁ Θεός . εἰμί γάρ καί πολέμιος εἰμί καί ἐχθρός , ὁ δέ θεός διά αὐτός δοξάζω , φίλος ἐσθίω ποιέω διά οὗτος · σύ δέ ὁ φίλος ἐχθρός ποιέω , ἐπεί ὁ θεός δοξάζω διά αὐτός · εὐδοκίμησις ἐκεῖνος . καί πῶς εἄν ἑτέρως ὁ πρός Χριστός ἐπιδείκνυμι πόλεμος ; Ζεύς οὗτος , χήν σημεῖον τις ποιηχη παρθένη , χήν νεύω , χήν χαμευλίαν ἐπιδείκνυμι , καί πρός ὁ ἄγγελος διά οὗτος φθάνω ὁ ἀρετή , ὁ δέ ὁ βασκανία ὑπόκειμαι ὁ πάθος , πᾶς εἰμί ἐναγώτερος . εἰμί γάρ ὁ φιλέω ὁ φιλέω οὐδείς ἐγώ πλέω ἔχω ἀφίημι ὁ ἐθνικός · ὁ ὁ φιλέω βασκαίνω , παυτὸ ἵστημι · καί γάρ ὁ πολέμιος χείρων εἰμί ὁ βασκαίνω . ὁ μέν γάρ πολέμιος , ὁ αἴτιος λύω , διά ὅς ὁ πόλεμος , καί ὁ ἔχθρα κατεικυνεω · ὁ δέ βάσκανος οὐδέποτε εἄν γίγνομαι φίλος . καί ὁ μέν φανερός ὁ μάχη ἐπιδείκνυμι , ὁ δέ συνεχοιασμενος · καί ὁ μέν αἴτιος ἔχω πολλάκις εἶπον εὔλογος ὁ πόλεμος , ὁ δέ οὐδείς ἕτερος ἢ μανία καί γνώμη σατανικός . καί ὡσπερὸ ἀδικέω οὐ ἀδικέω , ἀλλά ἀδικέω · οὗτος καί ὁ ὁ πλησίος ἐπιβουλεύω , ἑαυτοῦ ἀναιρέω . καί ὡς , εἰμί ἀδικέω ὁ πλησίος , ἑαυτοῦ ἀδικέω , οὕτως εὕω ποιέω αὐτός , ἑαυτοῦ εὕω ποιέω . ὁ γάρ κακός ἄκων ψευδής , οὖον μόνος οὐ ἀδικέω , ἀλλά καί μισθός ἔχω μέγας . οὖον γάρ ὁ πάσχω , ἀλλά ὁ δράω κακῶς , οὕτως εἰμί ὁ ὁ τιμωρία Ἀξιός , εἄν μή παρέχω λανθάνω ὁ κακηγορία εὔλογος ἐκεῖνος . καί ὡς ἀμήχανος παρά πᾶς ἄκων καλῶς ὁ ἐνάρετος , οὕτως ἀμήχανος παρά πᾶς ἄκων κακῶς , εἄν μή πολύς πολυλαχόσιν αὐτός ἑαυτοῦ παρέχω ὁ ἀφορμή . ὁ δημιοσιος δέ γίγνομαι κακηγορία πολλάκις ἰταμία καί ἀναίσχυντος ὁ ἄνθρωπος ποιέω . ἠώς μέν γάρ εἄν εἰμί ὁ πολύς ὁ ἁμαρτάνω , μετά δυνατός αὐτός λαμβάνω , ἐπανέρχομαι ῥᾳδίως αἱρέω · ὅταν δέ ὁ παρά ὁ πολύς ἀπόλυσις δόξα , εἰς ἀπόγνωσις τε ἐμπίπτω , καί εἰς ἀναίσχυντος ἐπαλυσθαισιν . ἄλλος ἀδικέω ὅς παρά αὐτός · τίς τοίνυν καί σαυτοῦ ἀδικέω ; ὁ γάρ ἀμύνω καλέω ἑαυτοῦ ὁ εἶρος ὄλλυμι . εἰμί τοίνυν βούλομαι καί σαυτοῦ [ 545 ] εὐεργετέω · χάκη ἀμύνω , ἶψ καλῶς ὁ ἀδικέω · εἄν δέ κακῶς εἶπον , οὖον πιστεύω , ὁ ἔχθρα ὁ ὑποψία δέχομαι . ὁ γάρ ἔχθρα προσαπαντάω ὁ ὁ ἀδικέω διάνοια , οὐ ἀφίημι αὐτός ἐφίημι ὁ ἀκοή ὁ λέγω . μή τοίνυν λέγω κακῶς , ἵνα μή καί σαυτοῦ μολύνω · μηδέ βόρβορος ὑφαίνω