joannes-chrysostomus.ad-populum-antiochenum-homiliae-1-21 pg049_0113.2
ἀποπτήξαι · πῶς ἄν τὰ μὴτε λογισμοῦ μὴτε αἰσθησέως τινος μετέχοντα στοιχεία , καὶ φύσει πολέμια ἀλλήλοις ὄντα καὶ ἐχθρὰ συνήλθε καὶ συνέβη , καὶ μετ’ ἀλλήλων ἕμεινεν , εἰ μὴ δύναμὶς τις ἡν ἀρρήτος , ἡ καὶ συνάγουσα , καὶ μετὰ τὸ συναγαγεῖν διαπαντὸς μετὰ τοῦ δεσμοῦ τούτου κατέχουσα ; γ’ . Οὐχ ὅρῃς πῶς τοῦτο τὸ σῶμα τῆς ψυχῆς ἀποσταῖς , διαρρεῖ , καὶ μαραίνεται , καὶ ἀπόλλυται , καὶ πρὸς τὴν οἰκείαν ἕκαστον τῶν στοιχείων ἐπανέρχεται λέξιν ; Τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦδε ἐγένετο ἐν τοῦ κόσμου , εἰ κατέλιπεν αὐτὸν ἕρμην τῆς οἰκείας προνοίας ἡ διαπαντὸς αὐτὸν κυβερνώσα δύναμις . Εἰ γὰρ πλοῖον ἄνευ κυβερνήτου οὐ συνίσταται , ἀλλὰ καταποντίζεται εὐθέως , ὁ κόσμος πῶς ἄν συνέστη ἐπὶ τοσούτον χρόνον μεγάλως αὐτὸν κυβερνῶντος ; Καὶ ἵνα μηδὲν εἴπω πλέον , νόμισον εἶναι πλοῖον τὸν κόσμον , [ 109 ] τρωπὶν ὑποκείσθαι τὴν γῆν , ἰστία τὸν οὐρανόν , ἐπιβάτας τοὺς ἀνθρώπους , κάλαγον τὴν ὑποκειμένην ἀδύσον · πῶς οὖν ἐπὶ τοσούτω χρόνῳ δ ναυάγιον οὐχ ἐγένετο ; ἕασον γοῦν πλοῖον μὲν ἕμέραν χωρὶς κυβερνήτου καὶ ναυτῶν , καὶ ἕχει καταποντιζόμενον εὐθέως · ἀλλ’ ὁ κόσμος οὐδὲν τοιούτον ἕκαδε πεντακισχλῖα καὶ πολλὰ πλείονα λοιπὸν ἕτη ἕχει . Καὶ τί λέγω πλοῖον ; καλύβην μικρὰν ἐπήγαγὼ τὴν ἐν ταῖς ἀμπελῖσι , καὶ τοῦ καρποῦ συναρθεῖντος ἀφήκην ἕραμον , καὶ οὐδὲ δύο πολλάκις ἡμέρας διαμένει , ἀλλὰ διαλύεται καὶ καταπίπτει ταχέως . Εἴτα καλύβη μὲν οὐχ ἐν σταθῇ χωρὶς τοῦ προνοοῦντος , δριμωτάτη δὲ τοσούτων οὕτω χαλόν καὶ θαυμαστῶν , καὶ νόμοι νυκτὸς καὶ ἡμέρας , καὶ οὐρανὸν ἐνλλαγμένα γορείαι , καὶ φύσεως δρέμας ποικίλος τῇς καὶ παντοδαπὸς ἐν γῇ καὶ θαλάττῃ , καὶ ἀέρι , καὶ οὐρανῷ , καὶ φυτοῖς , καὶ ζῴοις πετομένοις , νηχομένοις , βαδίζουσι , ἕρπουσι , καὶ ἐν τῷ πάντων ἐκείνῳ κυριωτέρῳ τῶν ἀνθρώπων γένει , πῶς ἄν δέριμεν ἐπὶ τοσούτον διαπτόμενον χρόνον χωρὶς προνοίας τινός ; Μετὰ γὰρ τῶν εἰρημένων ἐπελθὲ μοι τοὺς λειμῶνας τὸν λόγον , τοὺς παραδείσους , τὰ γένῃ τῶν ἕκων , τὰς βοτάνας · ἀπάσας , τὰς χρείας · αὐτῶν , τὴν εὐωδίαν , τὰ σχήματα , τὴν ὕσιν , τὰ ὀνόματα μόνον · τὰ δένδρα τὰ ἕγκαρπα , τὰ ἀκαρπα · τῶν μεταλλίων τὴν φύσιν · τῶν ζῴων τῶν ἐν θαλάττῃ , τῶν ἐν τῇ γῇ , τῶν νηχτινῶν , τῶν ἀεροπόρων · τὰ δρη , τὰς νάπας , τοὺς δρυμοὺς , τὸν κάτω λειμῶνα , τὸν ἄνω λειμῶνα ( καὶ γὰρ ἐν τῇ γῇ λειμῶν καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ λειμῶν ) , τὰ ποικίλα τῶν ἀστρων ἄθη , κάτω ρόδα , ἄνω ἱρίς . Βούλει καὶ ἐπὶ τῶν ὀρνίθων σα δεῖξω λειμῶνα ; κατάμαθε τοῦ ταύι · τὸ πῶμα τὸ ποικίλον καὶ πᾶσαν ὑπερβαῖνον βαφήν , τοὺς πορφυρίζοντας στραθούς . Ἐννόησον μοι τὸ κάλλος τοῦ οὐρανοῦ πῶσον ἕχει χρόνον καὶ οὐχ ἡμαυρώθη , ἀλλ’ ὡσπερ σήμερον κατασκευασθείς , οὕτως ἕστιν ἀποστίβων καὶ λαμπρός · τῆς γῆς τὴν δύναμιν , πῶς οὐχ ἕτράνωσεν αὐτῆς ἡ γαστρὶ τοσούτον τίκτουσα χρόνον . Ἐννόησον μοι τὰς πηγὰς πῶς ἀναβλύζουσι , καὶ οὐχ ἐπέλιπον ἐξ οὐ γεγόναι διηνεκῶς · βρῦουσι καὶ ἡμέραν καὶ νύκτα πᾶσαν · ἐννόησον μοι τὴν θάλατταν , πόσους δεχομένη ποταμοὺς οὐχ ὑπερβῆ τὸ μέτρον . Ἄλλὰ μέχρι τίνος διώχομεν ἀλήχῃτα ; Ἄξοι ἐγὼ ἕκάστου τῶν εἰρημένων λέγειν · Ὦς ἐμμελιρῦθῃ τὰ ἕργα σου , Κύριε · πάντα σοφία ἐποησας . Ἄλλὰ τίς ὁ σοφὸς τῶν ἀπίστων λόγος , ὅταν ἄπαντα ταῦτα διέλθωμεν πρὸς αὐτούς , τὸ μέγεθος , τὸ κάλλος τῆς κτίσως , τὴν βαρύτητα , τὴν ἀρρύθμιν τὴν ἐν ἀτασίᾳ ; Αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο μάλιστα ἕστιν ἐγκλημα , φησίν , ὅτι οὕτω
Lemmas: ἀποπτήσσω · πῶς ἄν ὁ μήτε λογισμός μήτε αἴσθησις τις μετέχω στοιχεῖον , καί φύσις πολέμιος ἀλλήλων εἰμί καί ἐχθρός συνέρχομαι καί συμβαίνω , καί μετά ἀλλήλων μένω , εἰμί μή δύναμις τις ἐάν ἄρρητος , ὁ καί συνάγω , καί μετά ὁ συνάγω διαπαντός μετά ὁ δεσμός οὗτος κατέχω ; γε . οὐχ ὄρνυμι πῶς οὗτος ὁ σῶμα ὁ Ψυχή ἀφίστημι , διαρρέω , καί μαραίνω , καί ἀπόλλυμι , καί πρός ὁ οἰκεῖος ἕκαστος ὁ στοιχεῖον ἐπανέρχομαι λέξις ; ὁ αὐτός δέ οὗτος καί ἐπί ὅδε γίγνομαι ἐν ὁ κόσμος , εἰμί καταλείπω αὐτός Ἑρμῆς ὁ οἰκεῖος πρόνοια ὁ διαπαντός αὐτός κυβερνάω δύναμις . εἰμί γάρ πλοῖον ἄνευ κυβερνήτης οὖον συνίστημι , ἀλλά καταποντίζω εὐθύς , ὁ κόσμος πῶς ἄν συνίστημι ἐπί τοσοῦτος χρόνος μέγας αὐτός κυβερνάω ; καί ἵνα μηδείς εἶπον πλέω , νομίζω εἰμί πλοῖον ὁ κόσμος , [ 109 ] τρόπις ὑπόκειμαι ὁ γῆ , ἱστίον ὁ οὐρανός , ἐπιβάτης ὁ ἄνθρωπος , κάλαγον ὁ ὑπόκειμαι αδυσος · πῶς οὖν ἐπί τοσοῦτος χρόνος δ ναυάγιον οὐ γίγνομαι ; ἐάω γοῦν πλοῖον μέν μέρα Χωρὶς κυβερνήτης καί ναύτης , καί ἕχω καταποντίζω εὐθύς · ἀλλά ὁ κόσμος οὐδείς τοιοῦτος ἕκατι πεντακισχλῖα καί πολύς πλείων λοιπός ἔτος ἕχω . καί τίς λέγω πλοῖον ; καλύβη μικρός ἐπάγω ὁ ἐν ὁ ἀμπελίς , καί ὁ καρπός συναίρω ἀφίημι ἕραμον , καί οὐδέ δύο πολλάκις ἡμέρα διαμένω , ἀλλά διαλύω καί καταπίπτω ταχέως . εἴτα̅ καλύβη μέν οὐ ἐν ἵστημι Χωρὶς ὁ προνοέω , δρίμος δέ τοσοῦτος οὗτος χαλός καί θαυμαστός , καί νόμος νύξ καί ἡμέρα , καί οὐρανός ἐνλλαγμένα γορειη , καί φύσις δρέμας ποικίλος ὅς καί παντοδαπός ἐν γῆ καί θάλασσα , καί ἀήρ , καί οὐρανός , καί φυτός , καί ζῷον πέτομαι , νήχω , βαδίζω , ἕρπω , καί ἐν ὁ πᾶς ἐκεῖνος κύριος ὁ ἄνθρωπος γένος , πῶς ἄν δέρω ἐπί τοσοῦτος διάπτω χρόνος Χωρὶς πρόνοια τις ; μετά γάρ ὁ εἴρω ἐπέρχομαι ἐγώ ὁ λειμών ὁ λόγος , ὁ παράδεισος , ὁ γίγνομαι ὁ ἑκών , ὁ βοτάνη · ἅπας , ὁ χρεία · αὐτός , ὁ εὐωδία , ὁ σχῆμα , ὁ κάτ-ηλυς , ὁ ὄνομα μόνος · ὁ δένδρον ὁ ἔγκαρπος , ὁ ἄκαρπος · ὁ Μεταλλίων ὁ φύσις · ὁ ζῷον ὁ ἐν θάλασσα , ὁ ἐν ὁ γῆ , ὁ νηχτιναω , ὁ ἀεροπόρος · ὁ δρης , ὁ νάπη , ὁ δρυμός , ὁ κάτω λειμών , ὁ ἄνω λειμών ( καί γάρ ἐν ὁ γῆ λειμών καί ἐν ὁ οὐρανός λειμών ) , ὁ ποικίλος ὁ ἄστρον Άθης , κάτω ῥόδον , ἄνω ἶρις . βούλομαι καί ἐπί ὁ ὄρνις σός δείκνυμι λειμών ; καταμανθάνω ὁ ταῦ · ὁ πῶμα ὁ ποικίλος καί πᾶς ὑπερβαίνω βαφή , ὁ πορφυρίζω στρατός . ἐννοέω ἐγώ ὁ κάλλος ὁ οὐρανός πίπτω ἕχω χρόνος καί οὐ ἀμαυρόω , ἀλλά ὡς σήμερον κατασκευάζω , οὕτως ἕστiν αποστιβη καί λαμπρός · ὁ γῆ ὁ δύναμις , πῶς οὐ τρανόω αὐτός ὁ γαστήρ τοσοῦτος τίκτω χρόνος . ἐννοέω ἐγώ ὁ πηγή πῶς ἀναβλύζω , καί οὐ ἐπιλείπω ἐκ οὖον γονεύς διηνεκής · βρύω καί ἡμέρα καί νύξ πᾶς · ἐννοέω ἐγώ ὁ θάλασσα , πόσος δέχομαι ποταμός οὐ ὑπερβαίνω ὁ μέτρον . ἀλλά μέχρι τίς διώκω ἀλήχῃτα ; ἄγω ἐγώ ἕκαστος ὁ εἴρω λέγω · οὖς ἐμμελιρῦθῃ ὁ ἔργον σύ , κύριος · πᾶς σοφία ποιέω . ἀλλά τίς ὁ σοφός ὁ ἄπιστος λόγος , ὅταν ἅπας οὗτος διέρχομαι πρός αὐτός , ὁ μέγεθος , ὁ κάλλος ὁ κτίζω , ὁ βαρύτης , ὁ ἀρρυθμέω ὁ ἐν ἀτασίᾳ ; αὐτός μέν οὖν οὗτος μάλιστα ἕστiν ἔγκλημα , φημί , ὅτι οὗτος