iamblichus-philosophy.protrepticus 8
VIII . Οὐ χεῖρον δʼ ἔτι καὶ ἀπὸ τῶν κοινῶν ἐννοιῶν ὑπομνῆσαι τὸ προκείμενον , ἀπὸ τῶν ἐναργῶς πᾶσι φαινομένων . παντὶ δὴ οὖν τοῦτό γε πρόδηλον , ὡς οὐδεὶς ἂν ἕλοιτο ζῆν ἔχων τὴν μεγίστην ἀπʼ ἀνθρώπων οὐσίαν καὶ δύναμιν , ἐξεστηκὼς μέντοι τοῦ φρονεῖν καὶ μαινόμενος , οὐδʼ εἰ μέλλοι τὰς νεανικωτάτας ἡδονὰς ζώειν χαίρων , ὥσπερ ἔνιοι τῶν παραφρονούντων διάγουσιν . οὐκοῦν ἀφροσύνην , ὡς ἔοικε , μάλιστα πάντες φεύγουσιν . ἐναντίον δὲ φρόνησις ἀφροσύνῃ , τῶν δʼ ἐναντίων ἑκάτερον τὸ μὲν φευκτόν ἐστι τὸ δὲ αἱρετόν . ὥσπερ οὖν τὸ κάμνειν φευκτόν , οὕτως αἱρετὸν ἡμῖν τὸ ὑγιαίνειν . φρόνησις οὖν , ὡς ἔοικε , καὶ κατὰ τοῦτον τὸν λόγον φαίνεται τὸ πάντων αἱρετώτατον οὐ διʼ ἕτερόν τι τῶν συμβαινόντων , ὡς μαρτυροῦσιν αἰ κοιναὶ ἔννοιαι . εἰ γὰρ καὶ πάντα τις ἔχοι , διεφθαρμένος δὲ εἴη καὶ νοσῶν τῷ φρονοῦντι , οὐχ αἱρετὸς ὁ βίος · οὐδὲν γὰρ ὄφελος οὐδὲ τῶν ἄλλων ἀγαθῶν . ὥστε πάντες καθόσον αἰσθάνονται τοῦ φρονεῖν καὶ γεύεσθαι δύνανται τούτου τοῦ πράγματος , οὐδὲν οἴονται τἆλλα εἶναι , καὶ διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν οὔτʼ ἂν μεθύων οὔτε παιδίον οὐδʼ ἄν εἷς ἡμῶν ὑπομείνειεν εἶναι διὰ τέλους τὸν βίον . διὰ δὴ τοῦτο καὶ τὸ καθεύδειν ἥδιστον μὲν οὐχ αἱρετὸν δέ , κἂν ὑποθώμεθα πάσας τῷ καθεύδοντι παρούσας τὰς ἡδονάς , διότι τὰ μὲν καθʼ ὕπνον φαντάσματα ψευδῆ , τὰ δʼ ἐγρηγορόσιν ἀληθῆ . διαφέρει γὰρ οὐδενὶ τῶν ἄλλων τὸ καθεύδειν καὶ τὸ ἐγρηγορέναι πλὴν τῷ τὴν ψυχὴν τότε μὲν πολλάκις ἀληθεύειν , καθεύδοντος δὲ ἀεὶ διεψεῦσθαι · τὸ γὰρ τῶν ἐνυπνίων εἴδωλόν ἐστι καὶ ψεῦδος ἅπαν . Καὶ τὸ φεύγειν δὲ τὸν θάνατον τοὺς πολλοὺς δείκνυσι τὴν φιλομάθειαν τῆς ψυχῆς . φεύγει γὰρ ἃ μὴ γιγνώσκει , τὸ σκοτῶδες καὶ τὸ μὴ δῆλον , φύσει δὲ διώκει τὸ φανερὸν καὶ τὸ γνωστόν . διὸ καὶ μάλιστα τούς αἰτίους ἡμῖν τοῦ τὸν ἥλιον ἰδεῖν καὶ τὸ φῶς , αὐτούς φαμεν δεῖν τιμᾶν ὑπερβαλλόντως καὶ σέβεσθαι πατέρα καὶ μητέρα ὡς μεγίστων ἀγαθῶν αἰτίους · αἴτιοι δέ εἰσιν , ὡς ἔοικε , τοῦ φρονῆσαί τι καὶ ἰδεῖν . διὰ τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο καὶ χαίρομεν τοῖς συνήθεσι καὶ πράγμασι καὶ ἀνθρώποις , καὶ φίλους τούτους καλοῦμεν τοὺς γνωρίμους . δηλοῖ οὖν ταῦτα σαφῶς ὅτι τὸ γνωστὸν καὶ τὸ φανερὸν καὶ τὸ δῆλον ἀγαπητόν ἐστιν · εἰ δὲ τὸ γνωστὸν καὶ τὸ σαφές , δῆλον ὅτι καὶ τὸ γιγνώσκειν ἀναγκαῖον καὶ τὸ φρονεῖν ὁμοίως . Πρὸς δὴ τούτοις , ὥσπερ ἐπὶ τῆς οὐσίας οὐχ ἡ αὐτὴ κτῆσις ἕνεκα τοῦ ζῆν καὶ τοῦ ζῆν εὐδαιμόνως τοῖς ἀνθρώποις , οὕτως καὶ ἐπὶ φρονήσεως οὐ τῆς αὐτῆς οἶμαι δεόμεθα πρός τε τὸ ζῆν μόνον καὶ πρὸς τὸ ζῆν καλῶς . τοῖς μὲν οὖν πολλοῖς πολλὴ συγγνώμη τοῦτο πράττειν ( εὔχονται μὲν γὰρ εὐδαιμονεῖν , ἀγαπῶσι δὲ κἂν μόνον δύνωνται ζῆν ) , ὅστις δὲ οἴεται μὴ πάντα τρόπον ὑπομένειν αὐτὸ δεῖν , καταγέλαστον ἤδη τὸ μὴ πάντα πόνον ὑπομένειν καὶ πᾶσαν σπουδὴν σπουδάζειν ὅπως κτήσηται ταύτην τὴν φρόνησιν ἥτις γνώσεται τὴν ἀλήθειαν . Γνοίη δʼ ἄν τις τὸ αὐτὸ καὶ ἀπὸ τούτων , εἰ θεωρήσειεν ὑπʼ αὐγὰς τὸν ἀνθρώπειον βίον . εὑρήσει γὰρ τὰ δοκοῦντα εἶναι μεγάλα τοῖς ἀνθρώποις πάντα ὄντα σκιαγραφίαν . ὅθεν καὶ λέγεται καλῶς τὸ μηδὲν εἶναι τὸν ἄνθρωπον καὶ τὸ μηδὲν εἶναι βέβαιον τῶν ἀνθρωπίνων . ἰσχύς τε γὰρ καὶ μέγεθος καὶ κάλλος γέλως ἐστὶ καὶ οὐδενὸς ἄξια , κάλλος τε παρὰ τὸ μηδὲν ὁρᾶν ἀκριβὲς δοκεῖ εἶναι τοιοῦτον . εἰ γάρ τις ἐδύνατο βλέπειν ὀξὺ καθάπερ τὸν Λυγκέα φασίν , ὅς διὰ τῶν τοίχων ἐώρα καὶ τῶν δένδρων , πότʼ ἄν ἔδοξεν εἶναί τινα τὴν ὄψιν ἀνεκτόν , ὁρῶν ἐξ οἵων συνέστηκε κακῶν ; τιμαὶ δὲ καὶ δόξαι τὰ ζηλούμενα μᾶλλον τῶν λοιπῶν ἀδιηγήτου γέμει φλυαρίας · τῷ γὰρ καθορῶντι τῶν ἀιδίων τι ἠλίθιον περὶ ταῦτα σπουδάζειν . τί δʼ ἐστὶ μακρὸν ἢ τί πολυχρόνιον τῶν ἀνθρωπίνων ; ἀλλὰ διὰ τὴν ἡμετέραν ἀσθένειαν , οἶμαι , καὶ βίου βραχύτητα καὶ τοῦτο φαίνεται πολύ . τίς ἂν οὖν εἰς ταῦτα βλέπων οἴοιτο εὐδαίμων εἶναι καὶ μακάριος , οἵ πρῶτον εὐθὺς φύσει συνέσταμεν , καθάπερ φασὶν οἱ τὰς τελετὰς λέγοντες , ὥσπερ ἂν ἐπὶ τιμωρίᾳ πάντες ; τοῦτο γὰρ θείως οἱ ἀρχαιότεροι λέγουσι τὸ φάναι διδόναι τὴν ψυχὴν τιμωρίαν καὶ ζῆν ἡμᾶς ἐπὶ κολάσει μεγάλων τινῶν ἁμαρτημάτων . πάνυ γὰρ ἡ σύζευξις τοιούτῳ τινὶ ἔοικε πρὸς τὸ σῶμα τῆς ψυχῆς . ὥσπερ γὰρ τοὺς ἐν τῇ Τυρρηνίᾳ φασὶ βασανίζειν πολλάκις τοὺς ἁλισκομένους προσδεσμεύοντας κατʼ ἀντικρὺ τοῖς ζῶσι νεκροὺς ἀντιπροσώπους ἕκαστον πρὸς ἕκαστον μέρος προσαρμόττοντας , οὕτως ἔοικεν ἡ ψυχὴ διατετάσθαι καὶ προσκεκολλῆσθαι πᾶσι τοῖς αἰσθητικοῖς τοῦ σώματος μέλεσιν . οὐδὲν οὖν θεῖον ἢ μακάριον ὑπάρχει τοῖς ἀνθρώποις , πλὴν ἐκεῖνό γε μόνον ἄξιον σπουδῆς , ὅσον ἐστὶν ἐν ἡμῖν νοῦ καὶ φρονήσεως · τοῦτο γὰρ μόνον ἔοικεν εἶναι τῶν ἡμετέρων ἀθάνατον καὶ μόνον θεῖον . καὶ παρὰ τὸ τῆς τοιαύτης δυνάμεως δύνασθαι κοινωνεῖν , καίπερ ὢν ὁ βίος ἄθλιος φύσει καὶ χαλεπός , ὅμως οὕτως ᾠκονόμηται χαριέντως , ὥστε δοκεῖν πρὸς τὰ ἄλλα θεὸν εἶναι τὸν ἄνθρωπον . ῾ ὁ νοῦς γὰρ ἡμῶν ὁ θεόςʼ , εἴτε Ἑρμότιμος εἴτε Ἀναξαγόρας εἶπε τοῦτο , καὶ ὅτι ‘ὁ θνητὸς αἰὼν μέρος ἔχει θεοῦ τινοςʼ . ἢ φιλοσοφητέον οὖν ἢ χαίρειν εἰποῦσι τῷ ζῆν ἀπιτέον ἐντεῦθεν , ὡς τὰ ἄλλα γε πάντα φλυαρία τις ἔοικεν εἶναι πολλὴ καὶ λῆρος . Οὕτως ἄν τις τὰς ἀπὸ τῶν κοινῶν ἐννοιῶν ἐφόδους συγκεφαλαιώσαιτο δεόντως εἰς προτροπὴν τοῦ δεῖν φιλοσοφεῖν θεωρητικῶς καὶ ζῆν ὅτι μάλιστα τὸν κατʼ ἐπιστήμην καὶ τὸν τοῦ νοῦ βίον .
Lemmas: VIII . οὐ κακός δέ ἔτι καί ἀπό ὁ κοινός ἔννοια ὑπομιμνῄσκω ὁ πρόκειμαι , ἀπό ὁ ἐναργής πᾶς φαίνω . πᾶς δή οὖν οὗτος γε πρόδηλος , ὡς οὐδείς ἄν αἱρέω ζάω ἔχω ὁ μέγας ἀπό ἄνθρωπος οὐσία καί δύναμις , ἐξίστημι μέντοι ὁ φρονέω καί μαίνομαι , οὐδέ εἰ μέλλω ὁ νεανικός ἡδονή ζάω χαίρω , ὥσπερ ἔνιοι ὁ παραφρονέω διάγω . οὐκοῦν ἀφροσύνη , ὡς ἔοικα , μάλα πᾶς φεύγω . ἐναντίος δέ φρόνησις ἀφροσύνη , ὁ δέ ἐναντίος ἑκάτερος ὁ μέν φευκτός εἰμί ὁ δέ αἱρετός . ὥσπερ οὖν ὁ κάμνω φευκτός , οὕτως αἱρετός ἐγώ ὁ ὑγιαίνω . φρόνησις οὖν , ὡς ἔοικα , καί κατά οὗτος ὁ λόγος φαίνω ὁ πᾶς αἱρετός οὐ διά ἕτερος τις ὁ συμβαίνω , ὡς μαρτυρέω ὁ κοινός ἔννοια . εἰ γάρ καί πᾶς τις ἔχω , διαφθείρω δέ εἰμί καί νοσέω ὁ φρονέω , οὐ αἱρετός ὁ βίος · οὐδείς γάρ ὄφελος οὐδέ ὁ ἄλλος ἀγαθός . ὥστε πᾶς καθόσον αἰσθάνομαι ὁ φρονέω καί γεύω δύναμαι οὗτος ὁ πρᾶγμα , οὐδείς οἴομαι ἄλλος εἰμί , καί διά οὗτος ὁ αἰτία οὔτε ἄν μεθύω οὔτε παιδίον οὐδέ ἄν εἷς ἐγώ ὑπομένω εἰμί διά τέλος ὁ βίος . διά δή οὗτος καί ὁ καθεύδω ἡδύς μέν οὐ αἱρετός δέ , ἐάν ὑποτίθημι πᾶς ὁ καθεύδω πάρειμι ὁ ἡδονή , διότι ὁ μέν κατά ὕπνος φάντασμα ψευδής , ὁ δέ ἐγείρω ἀληθής . διαφέρω γάρ οὐδείς ὁ ἄλλος ὁ καθεύδω καί ὁ ἐγείρω πλήν ὁ ὁ ψυχή τότε μέν πολλάκις ἀληθεύω , καθεύδω δέ ἀεί διαψεύδω · ὁ γάρ ὁ ἐνύπνιον εἴδωλον εἰμί καί ψεῦδος ἅπας . καί ὁ φεύγω δέ ὁ θάνατος ὁ πολύς δείκνυμι ὁ φιλομάθεια ὁ ψυχή . φεύγω γάρ ὅς μή γιγνώσκω , ὁ σκοτώδης καί ὁ μή δῆλος , φύσις δέ διώκω ὁ φανερός καί ὁ γνωστός . διό καί μάλα ὁ αἴτιος ἐγώ ὁ ὁ ἥλιος ὁράω καί ὁ φάος , αὐτός φημί δέω τιμάω ὑπερβαλλόντως καί σέβω πατήρ καί μήτηρ ὡς μέγας ἀγαθός αἴτιος · αἴτιος δέ εἰμί , ὡς ἔοικα , ὁ φρονέω τις καί ὁράω . διά ὁ αὐτός δέ οὗτος καί χαίρω ὁ συνήθης καί πρᾶγμα καί ἄνθρωπος , καί φίλος οὗτος καλέω ὁ γνώριμος . δηλόω οὖν οὗτος σαφής ὅτι ὁ γνωστός καί ὁ φανερός καί ὁ δῆλος ἀγαπητός εἰμί · εἰ δέ ὁ γνωστός καί ὁ σαφής , δῆλος ὅτι καί ὁ γιγνώσκω ἀναγκαῖος καί ὁ φρονέω ὅμοιος . πρός δή οὗτος , ὥσπερ ἐπί ὁ οὐσία οὐ ὁ αὐτός κτῆσις ἕνεκα ὁ ζάω καί ὁ ζάω εὐδαίμων ὁ ἄνθρωπος , οὕτως καί ἐπί φρόνησις οὐ ὁ αὐτός οἴομαι δέω πρός τε ὁ ζάω μόνος καί πρός ὁ ζάω καλός . ὁ μέν οὖν πολύς πολύς συγγνώμη οὗτος πράσσω ( εὔχομαι μέν γάρ εὐδαιμονέω , ἀγαπάω δέ ἐάν μόνος δύναμαι ζάω ) , ὅστις δέ οἴομαι μή πᾶς τρόπος ὑπομένω αὐτός δέω , καταγέλαστος ἤδη ὁ μή πᾶς πόνος ὑπομένω καί πᾶς σπουδή σπουδάζω ὅπως κτάομαι οὗτος ὁ φρόνησις ὅστις γιγνώσκω ὁ ἀλήθεια . γιγνώσκω δέ ἄν τις ὁ αὐτός καί ἀπό οὗτος , εἰ θεωρέω ὑπό αὐγή ὁ ἀνθρώπειος βίος . εὑρίσκω γάρ ὁ δοκέω εἰμί μέγας ὁ ἄνθρωπος πᾶς εἰμί σκιαγραφία . ὅθεν καί λέγω καλός ὁ μηδείς εἰμί ὁ ἄνθρωπος καί ὁ μηδείς εἰμί βέβαιος ὁ ἀνθρώπινος . ἰσχύς τε γάρ καί μέγεθος καί κάλλος γέλως εἰμί καί οὐδείς ἄξιος , κάλλος τε παρά ὁ μηδείς ὁράω ἀκριβής δοκέω εἰμί τοιοῦτος . εἰ γάρ τις δύναμαι βλέπω ὀξύς καθά ὁ Λυγκεύς φημί , ὅς διά ὁ τοῖχος ὁράω καί ὁ δένδρον , πότε ἄν δοκέω εἰμί τις ὁ ὄψις ἀνεκτός , ὁράω ἐκ οἷος συνίστημι κακός ; τιμή δέ καί δόξα ὁ ζηλέω μάλα ὁ λοιπός ἀδιήγητος γέμω φλυαρία · ὁ γάρ καθοράω ὁ ἀίδιος τις ἠλίθιος περί οὗτος σπουδάζω . τίς δέ εἰμί μακρός ἤ τίς πολυχρόνιος ὁ ἀνθρώπινος ; ἀλλά διά ὁ ἡμέτερος ἀσθένεια , οἴομαι , καί βίος βραχύτης καί οὗτος φαίνω πολύς . τίς ἄν οὖν εἰς οὗτος βλέπω οἴομαι εὐδαίμων εἰμί καί μακάριος , ὅς πρῶτος εὐθύς φύσις συνίστημι , καθά φημί ὁ ὁ τελετή λέγω , ὥσπερ ἄν ἐπί τιμωρία πᾶς ; οὗτος γάρ θεῖος ὁ ἀρχαῖος λέγω ὁ φημί δίδωμι ὁ ψυχή τιμωρία καί ζάω ἐγώ ἐπί κόλασις μέγας τις ἁμάρτημα . πάνυ γάρ ὁ σύζευξις τοιοῦτος τις ἔοικα πρός ὁ σῶμα ὁ ψυχή . ὥσπερ γάρ ὁ ἐν ὁ Τυρρηνία φημί βασανίζω πολλάκις ὁ ἁλίσκομαι προσδεσμεύω κατά ἀντικρύ ὁ ζάω νεκρός ἀντιπρόσωπος ἕκαστος πρός ἕκαστος μέρος προσαρμόζω , οὕτως ἔοικα ὁ ψυχή διατείνω καί προσκολλάω πᾶς ὁ αἰσθητικός ὁ σῶμα μέλος . οὐδείς οὖν θεῖος ἤ μακάριος ὑπάρχω ὁ ἄνθρωπος , πλήν ἐκεῖνος γε μόνος ἄξιος σπουδή , ὅσος εἰμί ἐν ἐγώ νόος καί φρόνησις · οὗτος γάρ μόνος ἔοικα εἰμί ὁ ἡμέτερος ἀθάνατος καί μόνος θεῖος . καί παρά ὁ ὁ τοιοῦτος δύναμις δύναμαι κοινωνέω , καίπερ εἰμί ὁ βίος ἄθλιος φύσις καί χαλεπός , ὅμως οὕτως οἰκονομέω χαρίεις , ὥστε δοκέω πρός ὁ ἄλλος θεός εἰμί ὁ ἄνθρωπος . ῾ ὁ νόος γάρ ἐγώ ὁ θεός , εἴτε Ἑρμότιμος εἴτε Ἀναξαγόρας λέγω οὗτος , καί ὅτι ὁ θνητός αἰών μέρος ἔχω θεός τινοςʼ . ἤ φιλοσοφέω οὖν ἤ χαίρω λέγω ὁ ζάω ἀπέρχομαι ἐντεῦθεν , ὡς ὁ ἄλλος γε πᾶς φλυαρία τις ἔοικα εἰμί πολύς καί λῆρος . οὕτως ἄν τις ὁ ἀπό ὁ κοινός ἔννοια ἔφοδος συγκεφαλαιόω δεόντως εἰς προτροπή ὁ δέω φιλοσοφέω θεωρητικός καί ζάω ὅτι μάλα ὁ κατά ἐπιστήμη καί ὁ ὁ νόος βίος .