iamblichus-philosophy.protrepticus 11
XI . Ὅτι τοίνυν τοῖς ἑλομένοις τὸν κατὰ νοῦν βίον καὶ τὸ ζῆν ἡδέως μάλιστα ὑπάρχει , δῆλον ἄν γένοιτο ἐντεῦθεν . φαίνεται διττῶς λέγεσθαι τὸ ζῆν , τὸ μὲν κατὰ δύναμιν τὸ δὲ κατʼ ἐνέργειαν · ὁρῶντα γὰρ εἶναί φαμεν ὅσα τε ἔχει τῶν ζῴων ὄψιν καὶ δυνατὰ πέφυκεν ἰδεῖν , κἂν μύοντα τυγχάνῃ , καὶ τὰ χρώμενα τῇ δυνάμει καὶ προσβάλλοντα τὴν ὄψιν . ὁμοίως δὲ καὶ τὸ ἐπίστασθαι καὶ τὸ γιγνώσκειν , ἕν μὲν τὸ χρῆσθαι καὶ θεωρεῖν λέγομεν , ἕν δὲ τὸ κεκτῆσθαι τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἐπιστήμην ἔχειν . εἰ τοίνυν τῷ μὲν αἰσθάνεσθαι τὸ ζῆν διακρίνομεν καὶ τὸ μὴ ζῆν , τὸ δʼ αἰσθάνεσθαι διττόν , κυρίως μὲν τὸ χρῆσθαι ταῖς αἰσθήσεσιν ἄλλως δὲ τὸ δύνασθαι ( διόπερ φαμὲν αἰσθάνεσθαι καὶ τὸν καθεύδοντα λέγοντες , ὡς ἔοικε ) , δῆλον ὅτι καὶ τὸ ζῆν ἀκολουθήσει διττῶς λεγόμενον · τὸν μὲν γὰρ ἐγρηγορότα φατέον ζῆν ἀληθῶς καὶ κυρίως , τὸν δὲ καθεύδοντα διὰ τὸ δύνασθαι μεταβάλλειν εἰς ταύτην τὴν κίνησιν , καθʼ ἢν λέγομεν ἐγρηγορέναι τε καὶ τῶν πραγμάτων αἰσθάνεσθαί τινος . διὰ τοῦτο καὶ εἰς τοῦτο βλέποντες , ὅταν οὖν λέγηταί τι ταὐτὸν ἑκάτερον δυοῖν ὄντοιν , δὲ θάτερον λεγόμενον ἢ τὸ ποιεῖν ἢ τὸ πάσχειν , τούτῳ μᾶλλον ἀποδώσομεν ὑπάρχειν τὸ λεχθέν , οἷον ἐπίστασθαι μὲν μᾶλλον τὸν χρώμενον τοῦ τὴν ἐπιστήμην ἔχοντος , ὁρᾶν δὲ τὸν προσβάλλοντα τὴν ὄψιν τοῦ δυναμένου προσβάλλειν . οὐ γὰρ μόνον τὸ μᾶλλον λέγομεν καθʼ ὑπεροχὴν ὧν ἄν εἶς ᾖ λόγος , ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ πρότερον εἶναι τὸ δὲ ὕστερον , οἷον τὴν ὑγείαν τῶν ὑγιεινῶν μᾶλλον ἀγαθὸν εἶναί φαμεν , καὶ τὸ καθʼ αὐτὸ τὴν φύσιν αἱρετὸν τοῦ ποιητικοῦ . καίτοι τόν γε λόγον ὁρῶμεν ὡς οὐχ ἐστι κατηγορούμενος ἀμφοῖν , ὅτι ἀγαθὸν ἑκάτερον ἐπί τε τῶν ὠφελίμων καὶ τῆς ἀρετῆς . καὶ ζῆν ἄρα μᾶλλον φατέον τὸν ἐγρηγορότα τοῦ καθεύδοντος καὶ τὸν ἐνεργοῦντα τῇ ψυχῇ τοῦ μόνον ἔχοντος · διὰ γὰρ ἐκεῖνον καὶ τοῦτον ζῆν φαμεν , ὅτι τοιοῦτός ἐστιν οἷος ἐκεῖνος πάσχειν ἢ ποιεῖν . οὐκοῦν τό γε χρῆσθαι παντὶ τοῦτʼ ἐστίν , ὅταν εἰ μὲν ἑνὸς ἡ δύναμίς ἐστι , τοῦτο αὐτὸ πράττῃ τις , εἰ δὲ πλειόνων τὸν ἀριθμόν , ὅ ἂν τούτων τὸ βέλτιστον , οἷον αὐλοῖς , ἤτοι μόνον ὅταν αὐλῇ χρῆταί τις ἢ μάλιστα · ἴσως γὰρ ἐπὶ τούτῳ καὶ τὰ τῶν ἄλλων . οὐκοῦν καὶ μᾶλλον χρῆσθαι τὸν ὀρθῶς χρώμενον φατέον · τὸ γὰρ ἐφʼ ᾧ καὶ ὣς πέφυκεν ὑπάρχειν τῷ χρωμένῳ καλῶς καὶ ἀκριβῶς . ἔστι δὴ καὶ ψυχῆς ἤτοι μόνον ἢ μάλιστα πάντων ἔργον τὸ διανοεῖσθαί τε καὶ λογίζεσθαι . ἁπλοῦν ἄρα ἤδη τοῦτο καὶ παντὶ συλλογίζεσθαι ῥᾴδιον ὅτι ζῇ μᾶλλον ὁ διανοούμενος ὀρθῶς καὶ μάλιστα πάντων ὁ μάλιστα ἀληθεύων , οὗτος δέ ἐστιν ὁ φρονῶν καὶ θεωρῶν κατὰ τὴν ἀκριβεστάτην ἐπιστήμην · καὶ τό γε τελέως ζῆν τότε καὶ τούτοις ἀποδοτέον , τοῖς φρονοῦσι καὶ τοῖς φρονίμοις . εἰ δὲ τὸ ζῆν ἐστι τῷ ζῴῳ γε ταὐτὸν παντὶ ὅπερ εἶναι , δῆλον ὅτι κἂν εἴη γε μάλιστα καὶ κυριώτατα πάντων ὁ φρόνιμος , καὶ τότε μάλιστα τοῦ χρόνου παντὸς ὅταν ἐνεργῇ καὶ τυγχάνῃ θεωρῶν τὸ μάλιστα τῶν ὄντων γνώριμον . ἀλλὰ μὴν ἥ γε τελεία ἐνέργεια καὶ ἀκώλυτος ἐν ἑαυτῇ ἔχει τὸ χαίρειν , ὥστε ἂν εἴη ἡ θεωρητικὴ ἐνέργεια πασῶν ἡδίστη . ἔτι τοίνυν ἕτερόν ἐστιν τὸ ἡδόμενον πίνειν καὶ τὸ ἡδέως πίνειν · οὐδὲν γὰρ κωλύει μὴ διψῶντά τινα μηδὲ οἵῳ χαίρει πόματι προσφερόμενον πίνοντα χαίρειν , μὴ τῷ πίνειν ἀλλὰ τῷ συμβαίνειν ἅμα θεωρεῖν ἢ θεωρεῖσθαι καθήμενον . οὐκοῦν τοῦτον ἥδεσθαι μὲν καὶ ἡδόμενον πίνειν φήσομεν , ἀλλʼ οὐ τῷ πίνειν οὐδὲ ἡδέως πίνειν . οὐκοῦν οὕτως καὶ βάδισιν καὶ καθέδραν καὶ μάθησιν καὶ πᾶσαν κίνησιν ἐροῦμεν ἡδεῖαν ἢ λυπηράν , οὐχ ὅσων συμβαίνει λυπεῖσθαι παρουσῶν ἡμᾶς ἢ χαίρειν , ἀλλʼ ὧν τῇ παρουσίᾳ καὶ λυπούμεθα πάντες καὶ χαίρομεν . καὶ ζωὴν οὖν ἡδεῖαν ὁμοίως ἐροῦμεν , ἧς ἡ παρουσία τοῖς ἔχουσιν ἡθεῖα , καὶ ζῆν ἡδέως οὐ πάντας ὅσοις ζῶσι συμβαίνει χαίρειν , ἀλλʼ οἷς αὐτὸ τὸ ζῆν ἡδὺ καὶ χαίρουσι τὴν ἀπὸ ζωῆς ἡδονήν . οὐκοῦν τὸ ζῆν ἀποδίδομεν τῷ μὲν ἐγρηγορότι μᾶλλον ἢ τῷ καθεύδοντι , τῷ φρονοῦντι δὲ ἢ τῷ ἄφρονι μᾶλλον , τὴν δʼ ἀπὸ ζωῆς ἡδονὴν τὴν ἀπὸ τῆς χρήσεως γιγνομένην φαμὲν εἶναι τῆς ψυχῆς · τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ζῆν ἀληθῶς . εἰ τοίνυν καὶ πολλαὶ ψυχῆς εἰσι χρήσεις , ἀλλὰ κυριωτάτη γε πασῶν ἡ τοῦ φρονεῖν ὅ τι μάλιστα . δῆλον τοίνυν ὅτι καὶ τὴν γιγνομένην ἀπὸ τοῦ φρονεῖν καὶ θεωρεῖν ἡδονὴν ἢ μόνην ἢ μάλιστα ἀναγκαῖον ἀπὸ τοῦ ζῆν εἶναι . τὸ ζῆν ἄρα ἡδέως καὶ τὸ χαίρειν ὡς ἀληθῶς ἤτοι μόνοις ἢ μάλιστα ὑπάρχει τοῖς φιλοσόφοις . ἡ γὰρ τῶν ἀληθεστάτων νοήσεων ἐνέργεια καὶ ἀπὸ τῶν μάλιστα ὄντων πληρουμένη καὶ στέγουσα ἀεὶ μονίμως τὴν ἐνδιδομένην τελειότητα , αὕτη πασῶν ἐστι καὶ πρὸς εὐφροσύνην ἀνυσιμωτάτη . ὥστε καὶ διʼ αὐτὸ τὸ χαίρειν τὰς ἀληθεῖς καὶ ἀγαθὰς ἡδονὰς φιλοσοφητέον ἐστὶ τοῖς νοῦν ἔχουσιν .
Lemmas: XI . ὅτι τοίνυν ὁ αἱρέω ὁ κατά νόος βίος καί ὁ ζάω ἡδύς μάλα ὑπάρχω , δῆλος ἄν γίγνομαι ἐντεῦθεν . φαίνω δισσός λέγω ὁ ζάω , ὁ μέν κατά δύναμις ὁ δέ κατά ἐνέργεια · ὁράω γάρ εἰμί φημί ὅσος τε ἔχω ὁ ζῷον ὄψις καί δυνατός φύω ὁράω , ἐάν μύω τυγχάνω , καί ὁ χράω ὁ δύναμις καί προσβάλλω ὁ ὄψις . ὅμοιος δέ καί ὁ ἐπίσταμαι καί ὁ γιγνώσκω , εἷς μέν ὁ χράω καί θεωρέω λέγω , εἷς δέ ὁ κτάομαι ὁ δύναμις καί ὁ ἐπιστήμη ἔχω . εἰ τοίνυν ὁ μέν αἰσθάνομαι ὁ ζάω διακρίνω καί ὁ μή ζάω , ὁ δέ αἰσθάνομαι δισσός , κύριος μέν ὁ χράω ὁ αἴσθησις ἄλλος δέ ὁ δύναμαι ( διόπερ φημί αἰσθάνομαι καί ὁ καθεύδω λέγω , ὡς ἔοικα ) , δῆλος ὅτι καί ὁ ζάω ἀκολουθέω δισσός λέγω · ὁ μέν γάρ ἐγείρω φημί ζάω ἀληθής καί κύριος , ὁ δέ καθεύδω διά ὁ δύναμαι μεταβάλλω εἰς οὗτος ὁ κίνησις , κατά ὅς λέγω ἐγείρω τε καί ὁ πρᾶγμα αἰσθάνομαι τις . διά οὗτος καί εἰς οὗτος βλέπω , ὅταν οὖν λέγω τις αὐτός ἑκάτερος δύο εἰμί , δέ ἕτερος λέγω ἤ ὁ ποιέω ἤ ὁ πάσχω , οὗτος μάλα ἀποδίδωμι ὑπάρχω ὁ λέγω , οἷος ἐπίσταμαι μέν μάλα ὁ χράω ὁ ὁ ἐπιστήμη ἔχω , ὁράω δέ ὁ προσβάλλω ὁ ὄψις ὁ δύναμαι προσβάλλω . οὐ γάρ μόνος ὁ μάλα λέγω κατά ὑπεροχή ὅς ἄν εἷς εἰμί λόγος , ἀλλά καί κατά ὁ πρότερος εἰμί ὁ δέ ὕστερον , οἷος ὁ ὑγεία ὁ ὑγιεινός μάλα ἀγαθός εἰμί φημί , καί ὁ κατά ἑαυτοῦ ὁ φύσις αἱρετός ὁ ποιητικός . καίτοι ὁ γε λόγος ὁράω ὡς οὐ εἰμί κατηγορέω ἄμφω , ὅτι ἀγαθός ἑκάτερος ἐπί τε ὁ ὠφέλιμος καί ὁ ἀρετή . καί ζάω ἄρα μάλα φημί ὁ ἐγείρω ὁ καθεύδω καί ὁ ἐνεργέω ὁ ψυχή ὁ μόνος ἔχω · διά γάρ ἐκεῖνος καί οὗτος ζάω φημί , ὅτι τοιοῦτος εἰμί οἷος ἐκεῖνος πάσχω ἤ ποιέω . οὐκοῦν ὁ γε χράω πᾶς οὗτος εἰμί , ὅταν εἰ μέν εἷς ὁ δύναμις εἰμί , οὗτος αὐτός πράσσω τις , εἰ δέ πολύς ὁ ἀριθμός , ὅς ἄν οὗτος ὁ ἀγαθός , οἷος αὐλός , ἤτοι μόνος ὅταν αὐλή χράω τις ἤ μάλα · ἴσως γάρ ἐπί οὗτος καί ὁ ὁ ἄλλος . οὐκοῦν καί μάλα χράω ὁ ὀρθός χράω φημί · ὁ γάρ ἐπί ὅς καί ὡς φύω ὑπάρχω ὁ χράω καλός καί ἀκριβής . εἰμί δή καί ψυχή ἤτοι μόνος ἤ μάλα πᾶς ἔργον ὁ διανοέω τε καί λογίζομαι . ἁπλόος ἄρα ἤδη οὗτος καί πᾶς συλλογίζομαι ῥᾴδιος ὅτι ζάω μάλα ὁ διανοέω ὀρθός καί μάλα πᾶς ὁ μάλα ἀληθεύω , οὗτος δέ εἰμί ὁ φρονέω καί θεωρέω κατά ὁ ἀκριβής ἐπιστήμη · καί ὁ γε τέλειος ζάω τότε καί οὗτος ἀποδοτέος , ὁ φρονέω καί ὁ φρόνιμος . εἰ δέ ὁ ζάω εἰμί ὁ ζῷον γε αὐτός πᾶς ὅς εἰμί , δῆλος ὅτι ἄν εἰμί γε μάλα καί κύριος πᾶς ὁ φρόνιμος , καί τότε μάλα ὁ χρόνος πᾶς ὅταν ἐνεργέω καί τυγχάνω θεωρέω ὁ μάλα ὁ εἰμί γνώριμος . ἀλλά μήν ὁ γε τέλειος ἐνέργεια καί ἀκώλυτος ἐν ἑαυτοῦ ἔχω ὁ χαίρω , ὥστε ἄν εἰμί ὁ θεωρητικός ἐνέργεια πᾶς ἡδύς . ἔτι τοίνυν ἕτερος εἰμί ὁ ἥδομαι πίνω καί ὁ ἡδύς πίνω · οὐδείς γάρ κωλύω μή διψάω τις μηδέ οἷος χαίρω πόμα προσφέρω πίνω χαίρω , μή ὁ πίνω ἀλλά ὁ συμβαίνω ἅμα θεωρέω ἤ θεωρέω κάθημαι . οὐκοῦν οὗτος ἥδομαι μέν καί ἥδομαι πίνω φημί , ἀλλά οὐ ὁ πίνω οὐδέ ἡδύς πίνω . οὐκοῦν οὕτως καί βάδισις καί καθέδρα καί μάθησις καί πᾶς κίνησις λέγω ἡδύς ἤ λυπηρός , οὐ ὅσος συμβαίνω λυπέω πάρειμι ἐγώ ἤ χαίρω , ἀλλά ὅς ὁ παρουσία καί λυπέω πᾶς καί χαίρω . καί ζωή οὖν ἡδύς ὅμοιος λέγω , ὅς ὁ παρουσία ὁ ἔχω ἠθεῖος , καί ζάω ἡδύς οὐ πᾶς ὅσος ζάω συμβαίνω χαίρω , ἀλλά ὅς αὐτός ὁ ζάω ἡδύς καί χαίρω ὁ ἀπό ζωή ἡδονή . οὐκοῦν ὁ ζάω ἀποδίδωμι ὁ μέν ἐγείρω μάλα ἤ ὁ καθεύδω , ὁ φρονέω δέ ἤ ὁ ἄφρων μάλα , ὁ δέ ἀπό ζωή ἡδονή ὁ ἀπό ὁ χρῆσις γίγνομαι φημί εἰμί ὁ ψυχή · οὗτος γάρ εἰμί ὁ ζάω ἀληθής . εἰ τοίνυν καί πολύς ψυχή εἰμί χρῆσις , ἀλλά κύριος γε πᾶς ὁ ὁ φρονέω ὅς τις μάλα . δῆλος τοίνυν ὅτι καί ὁ γίγνομαι ἀπό ὁ φρονέω καί θεωρέω ἡδονή ἤ μόνος ἤ μάλα ἀναγκαῖος ἀπό ὁ ζάω εἰμί . ὁ ζάω ἄρα ἡδύς καί ὁ χαίρω ὡς ἀληθής ἤτοι μόνος ἤ μάλα ὑπάρχω ὁ φιλόσοφος . ὁ γάρ ὁ ἀληθής νόησις ἐνέργεια καί ἀπό ὁ μάλα εἰμί πληρόω καί στέγω ἀεί μόνιμος ὁ ἐνδίδωμι τελειότης , οὗτος πᾶς εἰμί καί πρός εὐφροσύνη ἀνύσιμος . ὥστε καί διά αὐτός ὁ χαίρω ὁ ἀληθής καί ἀγαθός ἡδονή φιλοσοφέω εἰμί ὁ νόος ἔχω .