iamblichus-philosophy.protrepticus 6
VI . Ἐπεὶ δὲ ἀνθρώποις διαλεγόμεθα , ἀλλʼ οὐχὶ τοῖς τὴν θείαν μοῖραν τῆς ζωῆς πρόχειρον ἔχουσι , δεῖ συμμιγνύναι ταῖς τοιαύταις παρακλήσεσι τὰς πρὸς τὸν πολιτικὸν καὶ πρακτικὸν βίον προτροπάς . ὧδε οὖν λέγωμεν · τὰ ὑποκείμενα πρὸς τὸν βίον ἡμῖν , οἷον τὸ σῶμα καὶ τὰ περὶ τὸ σῶμα , καθάπερ ὄργανά τινα ὑπόκειται , τούτων δʼ ἐπικίνδυνός ἐστιν ἡ χρῆσις , καὶ πλέον θάτερον ἀπεργάζεται τοῖς μὴ δεόντως αὐτοῖς χριομένοις . δεῖ τοίνυν ὀρέγεσθαι τῆς ἐπιστήμης κτᾶσθαί τε αὐτὴν καὶ χρῆσθαι αὐτῇ προσηκόντως , διʼ ἧς πάντα ταῦτα εὖ θησόμεθα . φιλοσοφητέον ἄρα ἡμῖν , εἰ μέλλομεν ὀρθῶς πολιτεύσεσθαι καὶ τὸν ἑαυτῶν βίον διάξειν ὠφελίμως . ἔτι τοίνυν ἄλλαι μέν εἰσιν αἱ ποιοῦσαι ἕκαστον τῶν ἐν τῷ βίῳ πλεονεκτημάτων ἐπιστῆμαι , ἄλλαι δὲ αἰ χρώμεναι ταύταις , καὶ ἄλλαι μὲν αἱ ὑπηρετοῦσαι , ἕτεραι δὲ αἱ ἐπιτάττουσαι , ἐν αἷς ἐστιν ὡς ἂν ἡγεμονικωτέραις ὑπαρχούσαις τὸ κυρίως ὂν ἀγαθόν . εἰ τοίνυν μόνη ἡ τοῦ κρίνειν ἔχουσα τὴν ὀρθότητα καὶ ἡ τῷ λόγῳ χρωμένη καὶ ἡ τὸ ὅλον ἀγαθὸν θεωροῦσα , ἥτις ἐστὶ φιλοσοφία , χρῆσθαι πᾶσι καὶ ἐπιτάττειν κατὰ φύσιν δύναται , φιλοσοφητέον ἐκ παντὸς τρόπου , ὡς μόνης φιλοσοφίας τὴν ὀρθὴν κρίσιν καὶ τὴν ἀναμάρτητον ἐπιτακτικὴν φρόνησιν ἐν ἑαυτῇ περιετάττειν χούσης . ἔτι τοίνυν , ἐπεὶ τὰ δυνατὰ καὶ ὠφέλιμα πάντες αἱρούμεθα , παραδεικτέον ὡς τῷ φιλοσοφεῖν ἀμφότερα ταῦτα ὑπάρχει , καὶ ὅτι τὴν χαλεπότητα τῆς κτήσεως ὑποδεεστέραν ἔχει τοῦ μεγέθους τῆς ώφελείας · τὰ γὰρ ῥᾴω πάντες ἥδιον πονοῦμεν . ὅτι μὲν οὖν τὰς περὶ τῶν δικαίων καὶ τῶν συμφερόντων , ἔτι δὲ περὶ φύσεως τε καὶ τῆς ἄλλης ἀληθείας ἐπιστήμας δυνατοὶ λαβεῖν ἐσμεν , ῥᾴδιον ἐπιδεῖξαι . ἀεὶ γὰρ γνωριμώτερα τὰ πρότερα τῶν ὑστέρων καὶ τὰ βελτίω τὴν φύσιν τῶν χειρόνων . τῶν γὰρ ὡρισμένων καὶ τεταγμένων ἐπιστήμη μᾶλλόν ἐστιν ἢ τῶν ἐναντίων , ἔτι δὲ τῶν αἰτίων ἢ τῶν ἀποβαινόντων . ἔστι δʼ ὡρισμένα καὶ τεταγμένα τἀγαθὰ τῶν κακῶν μᾶλλον , ὥσπερ ἄνθρωπος ἐπιεικὴς ἀνθρώπου φαύλου · τὴν αὐτὴν γὰρ ἔχειν ἀναγκαῖον αὐτὰ πρὸς ἄλληλα διαφοράν . αἴτιά τε μᾶλλον τὰ πρότερα τῶν ὑστέρων · ἐκείνων γὰρ ἀναιρουμένων ἀναιρεῖται τὰ τὴν οὐσίαν ἐξ ἐκείνων ἔχοντα , μήκη μὲν ἀριθμῶν , ἐπίπεδα δὲ μηκῶν , στερεὰ δὲ ἐπιπέδων . ὥστε εἴπερ ψυχὴ μὲν σώματος ἄμεινον ( ἀρχικώτερον γὰρ τὴν φύσιν ἐστί ) , περὶ δὲ σῶμα τέχναι καὶ φρονήσεις εἰσὶν ἰατρική τε καὶ γυμναστική ( ταύτας γὰρ ἡμεῖς ἐπιστήμας τίθεμεν καὶ κεκτῆσθαί τινας αὐτάς φαμεν ) , δῆλον ὅτι καὶ περὶ ψυχὴν καὶ τὰς ψυχῆς ἀρετάς ἐστί τις ἐπιμέλεια καὶ τέχνη , καὶ δυνατοὶ λαβεῖν αὐτήν ἐσμεν , εἴπερ γε καὶ τῶν μετʼ ἀγνοίας πλείονος καὶ γνῶναι χαλεπωτέρων . ὁμοίως δὲ καὶ τῶν περὶ φύσεως · πολὺ γὰρ πρότερον ἀναγκαῖον τῶν αἰτίων καὶ τῶν στοιχείων εἶναι φρόνησιν ἢ τῶν ὑστέρων . οὐ γὰρ ταῦτα τῶν ἄκρων οὐδʼ ἐκ τούτων τὰ πρῶτα πέφυκεν , ἀλλʼ ἐξ ἐκείνων καὶ διʼ ἐκείνων τἆλλα γίγνεται καὶ συνίσταται φανερῶς . εἴτε γὰρ πῦρ εἴτ’ ἀὴρ εἴτε ἀριθμὸς εἴτε ἄλλαι τινὲς φύσεις αἰτίαι καὶ πρῶται τῶν ἄλλων , ἀδύνατον τῶν ἄλλων τι γιγνώσκειν ἐκείνας ἀγνοοῦντας · πῶς γὰρ ἄν τις ἢ λόγον γνωρίζοι συλλαβὰς ἀγνοῶν , ἢ ταύτας ἐπίσταιτο μηδὲν τῶν στοιχείων εἰδώς ; Ὅτι μὲν οὖν τῆς ἀληθείας καὶ τῆς περὶ ψυχὴν ἀρετῆς ἐστιν ἐπιστήμη καὶ διότι δυνατοὶ λαβεῖν αὐτάς ἐσμεν , ταῦτα ἡμῖν εἰρήσθω περὶ αὐτῶν · ὅτι δὲ μέγιστόν ἐστι τῶν ἀγαθῶν καὶ πάντων ὠφελιμώτατον τῶν ἄλλων , ἐκ τῶνδε δῆλον . πάντες γὰρ ὁμολογοῦμεν ὅτι δεῖ μὲν τὸν σπουδαιότατον ἄρχειν καὶ τὸν τὴν φύσιν κράτιστον , τὸν δὲ νόμον ἄρχοντα καὶ κύριον εἶναι μόνον · οὗτος δὲ φρόνησίς τις καὶ λόγος ἀπὸ φρονήσεως ἐστιν . ἔτι δὲ τίς ἡμῖν κανὼν ἢ τίς ὅρος ἀκριβέστερος τῶν ἀγαθῶν πλὴν ὁ φρόνιμος ; ὅσα γὰρ ἂν οὗτος ἕλοιτο κατὰ τὴν ἐπιστήμην αἱρούμενος , ταῦτʼ ἐστὶν ἀγαθά , καὶ κακὰ δὲ τὰ ἐναντία τούτοις . ἐπεὶ δὲ πάντες αἱροῦνται μάλιστα τὰ κατὰ τὰς οἰκείας ἕξεις ( τὸ μὲν γὰρ δικαίως ζῆν ὁ δίκαιος , τὸ δὲ κατὰ τὴν ἀνδρείαν ὁ τὴν ἀνδρείαν ἔχων , ὁ δὲ σώφρων τὸ σωφρονεῖν ὁμοίως ) , δῆλον ὅτι καὶ τὸ φρονεῖν ὁ φρόνιμος αἱρήσεται πάντων μάλιστα · τοῦτο γὰρ ἔργον ταύτης τῆς δυνάμεως . ὥστε φανερὸν ὅτι κατὰ τὴν κυριωτάτην κρίσιν κράτιστόν ἐστι τῶν ἀγαθῶν ἡ φρόνησις . οὐ δὴ δεῖ φεύγειν φιλοσοφίαν , εἴπερ ἐστὶν ἡ μὲν φιλοσοφία , καθάπερ οἰόμεθα , κτῆσίς τε καὶ χρῆσις σοφίας , ἡ δὲ σοφία τῶν μεγίστων ἀγαθῶν · οὐδὲ δεῖ χρημάτων μὲν ἕνεκα πλεῖν ἐφʼ Ἡρακλέους στήλας καὶ πολλάκις κινδυνεύειν , διὰ δὲ φρόνησιν μηδὲν πονεῖν μηδὲ δαπανᾶν . ἡ μὴν ἀνδραποδῶδές γε τοῦ ζῆν ἀλλὰ μὴ τοῦ ζῆν εὖ γλίχεσθαι , καὶ ταῖς τῶν πολλῶν αὐτὸν ἀκολουθεῖν δόξαις ἀλλὰ μὴ τοὺς πολλούς ἀξιοῦν ταῖς αὐτοῦ , καὶ τὰ μὲν χρήματα ζητεῖν τῶν δὲ καλῶν μηδεμίαν ἐπιμέλειαν ποιεῖσθαι τοπαράπαν . Καὶ περὶ μὲν ὡφελείας καὶ μεγέθους τοῦ πράγματος ἱκανῶς ἀποδεδεῖχθαι νομίζω , διότι δὲ πολλῷ ῥᾴστη τῶν ἄλλων ἀγαθῶν ἡ κτῆσις αὐτῆς , ἐκ τῶνδε πεισθείη τις ἄν . τὸ γὰρ μήτε μισθοῦ παρὰ τῶν ἀνθρώπων γινομένου τοῖς φιλοσοφοῦσι , διʼ ὃν συντόνως οὕτως ἂν διαπονήσειαν , πολύ τε προεμένους εἰς τὰς ἄλλας τέχνας ὅμως ἐξ ὀλίγου χρόνου θέοντας παρεληλυθέναι ταῖς ἀκριβείαις , σημεῖόν μοι δοκεῖ τῆς περὶ τὴν φιλοσοφίαν εἶναι ῥᾳστώνης . ἔτι δὲ τὸ πάντας φιλοχωρεῖν ἐπ᾿ αὐτῇ καὶ βούλεσθαι σχολάζειν ἀφεμένους τῶν ἄλλων ἀπάντων , οὐ μικρὸν τεκμήριον ὅτι μεθʼ ἡδονῆς ἡ προσεδρεία γίγνεται · πονεῖν γὰρ οὐδεὶς ἐθέλει πολὺν χρόνον . πρὸς δὲ τούτοις ἡ χρῆσις πλεῖστον διαφέρει πάντων · οὐδὲ γὰρ δέονται πρὸς τὴν ἐργασίαν ὀργάνων οὐδὲ τόπων , ἀλλʼ ὅπῃ τις ἂν θῇ τῆς οἰκουμένης τὴν διάνοιαν , ὁμοίως πανταχόθεν ὥσπερ παρούσης ἅπτεται τῆς ἀληθείας . οὐκοῦν ἀποδέδεικται καὶ ὅτι δυνατὸν καὶ διότι μέγιστον τῶν ἀγαθῶν καὶ κτήσασθαι ῥᾴδιον ἡ φιλοσοφία , ὥστε πάντων ἕνεκα προθύμως αὐτῆς ἀντιλαμβάνεσθαι ἄξιον .
Lemmas: VI . ἐπεί δέ ἄνθρωπος διαλέγω , ἀλλά οὐ ὁ ὁ θεῖος μοῖρα ὁ ζωή πρόχειρος ἔχω , δέω συμμείγνυμι ὁ τοιοῦτος παράκλησις ὁ πρός ὁ πολιτικός καί πρακτικός βίος προτροπή . ὧδε οὖν λέγω · ὁ ὑπόκειμαι πρός ὁ βίος ἐγώ , οἷος ὁ σῶμα καί ὁ περί ὁ σῶμα , καθά ὄργανον τις ὑπόκειμαι , οὗτος δέ ἐπικίνδυνος εἰμί ὁ χρῆσις , καί πολύς ἕτερος ἀπεργάζομαι ὁ μή δεόντως αὐτός χράω . δέω τοίνυν ὀρέγω ὁ ἐπιστήμη κτάομαι τε αὐτός καί χράω αὐτός προσηκόντως , διά ὅς πᾶς οὗτος εὖ τίθημι . φιλοσοφέω ἄρα ἐγώ , εἰ μέλλω ὀρθός πολιτεύω καί ὁ ἑαυτοῦ βίος διάγω ὠφέλιμος . ἔτι τοίνυν ἄλλος μέν εἰμί ὁ ποιέω ἕκαστος ὁ ἐν ὁ βίος πλεονέκτημα ἐπιστήμη , ἄλλος δέ ὁ χράω οὗτος , καί ἄλλος μέν ὁ ὑπηρετέω , ἕτερος δέ ὁ ἐπιτάσσω , ἐν ὅς εἰμί ὡς ἄν ἡγεμονικός ὑπάρχω ὁ κύριος εἰμί ἀγαθός . εἰ τοίνυν μόνος ὁ ὁ κρίνω ἔχω ὁ ὀρθότης καί ὁ ὁ λόγος χράω καί ὁ ὁ ὅλος ἀγαθός θεωρέω , ὅστις εἰμί φιλοσοφία , χράω πᾶς καί ἐπιτάσσω κατά φύσις δύναμαι , φιλοσοφέω ἐκ πᾶς τρόπος , ὡς μόνος φιλοσοφία ὁ ὀρθός κρίσις καί ὁ ἀναμάρτητος ἐπιτακτικός φρόνησις ἐν ἑαυτοῦ περιτάσσω χάω . ἔτι τοίνυν , ἐπεί ὁ δυνατός καί ὠφέλιμος πᾶς αἱρέω , παραδεικτέον ὡς ὁ φιλοσοφέω ἀμφότερος οὗτος ὑπάρχω , καί ὅτι ὁ χαλεπότης ὁ κτῆσις ὑποδεής ἔχω ὁ μέγεθος ὁ ὠφέλεια · ὁ γάρ ῥᾴδιος πᾶς ἡδύς πονέω . ὅτι μέν οὖν ὁ περί ὁ δίκαιος καί ὁ συμφέρω , ἔτι δέ περί φύσις τε καί ὁ ἄλλος ἀλήθεια ἐπιστήμη δυνατός λαμβάνω εἰμί , ῥᾴδιος ἐπιδείκνυμι . ἀεί γάρ γνώριμος ὁ πρότερος ὁ ὕστερος καί ὁ ἀγαθός ὁ φύσις ὁ κακός . ὁ γάρ ὁρίζω καί τάσσω ἐπιστήμη μάλα εἰμί ἤ ὁ ἐναντίος , ἔτι δέ ὁ αἴτιος ἤ ὁ ἀποβαίνω . εἰμί δέ ὁρίζω καί τάσσω ἀγαθός ὁ κακός μάλα , ὥσπερ ἄνθρωπος ἐπιεικής ἄνθρωπος φαῦλος · ὁ αὐτός γάρ ἔχω ἀναγκαῖος αὐτός πρός ἀλλήλων διαφορά . αἴτιος τε μάλα ὁ πρότερος ὁ ὕστερος · ἐκεῖνος γάρ ἀναιρέω ἀναιρέω ὁ ὁ οὐσία ἐκ ἐκεῖνος ἔχω , μῆκος μέν ἀριθμός , ἐπίπεδος δέ μῆκος , στερεός δέ ἐπίπεδος . ὥστε εἴπερ ψυχή μέν σῶμα ἀγαθός ( ἀρχικός γάρ ὁ φύσις εἰμί ) , περί δέ σῶμα τέχνη καί φρόνησις εἰμί ἰατρικός τε καί γυμναστικός ( οὗτος γάρ ἐγώ ἐπιστήμη τίθημι καί κτάομαι τις αὐτός φημί ) , δῆλος ὅτι καί περί ψυχή καί ὁ ψυχή ἀρετή εἰμί τις ἐπιμέλεια καί τέχνη , καί δυνατός λαμβάνω αὐτός εἰμί , εἴπερ γε καί ὁ μετά ἄγνοια πολύς καί γιγνώσκω χαλεπός . ὅμοιος δέ καί ὁ περί φύσις · πολύς γάρ πρότερος ἀναγκαῖος ὁ αἴτιος καί ὁ στοιχεῖον εἰμί φρόνησις ἤ ὁ ὕστερος . οὐ γάρ οὗτος ὁ ἄκρον οὐδέ ἐκ οὗτος ὁ πρῶτος φύω , ἀλλά ἐκ ἐκεῖνος καί διά ἐκεῖνος ἄλλος γίγνομαι καί συνίστημι φανερός . εἴτε γάρ πῦρ εἴτε ἀήρ εἴτε ἀριθμός εἴτε ἄλλος τις φύσις αἰτία καί πρῶτος ὁ ἄλλος , ἀδύνατος ὁ ἄλλος τις γιγνώσκω ἐκεῖνος ἀγνοέω · πῶς γάρ ἄν τις ἤ λόγος γνωρίζω συλλαβή ἀγνοέω , ἤ οὗτος ἐπίσταμαι μηδείς ὁ στοιχεῖον οἶδα ; ὅτι μέν οὖν ὁ ἀλήθεια καί ὁ περί ψυχή ἀρετή εἰμί ἐπιστήμη καί διότι δυνατός λαμβάνω αὐτός εἰμί , οὗτος ἐγώ λέγω περί αὐτός · ὅτι δέ μέγας εἰμί ὁ ἀγαθός καί πᾶς ὠφέλιμος ὁ ἄλλος , ἐκ ὅδε δῆλος . πᾶς γάρ ὁμολογέω ὅτι δέω μέν ὁ σπουδαῖος ἄρχω καί ὁ ὁ φύσις κρατύς , ὁ δέ νόμος ἄρχω καί κύριος εἰμί μόνος · οὗτος δέ φρόνησις τις καί λόγος ἀπό φρόνησις εἰμί . ἔτι δέ τίς ἐγώ κανών ἤ τίς ὅρος ἀκριβής ὁ ἀγαθός πλήν ὁ φρόνιμος ; ὅσος γάρ ἄν οὗτος αἱρέω κατά ὁ ἐπιστήμη αἱρέω , οὗτος εἰμί ἀγαθός , καί κακός δέ ὁ ἐναντίος οὗτος . ἐπεί δέ πᾶς αἱρέω μάλα ὁ κατά ὁ οἰκεῖος ἕξις ( ὁ μέν γάρ δίκαιος ζάω ὁ δίκαιος , ὁ δέ κατά ὁ ἀνδρεία ὁ ὁ ἀνδρεία ἔχω , ὁ δέ σώφρων ὁ σωφρονέω ὅμοιος ) , δῆλος ὅτι καί ὁ φρονέω ὁ φρόνιμος αἱρέω πᾶς μάλα · οὗτος γάρ ἔργον οὗτος ὁ δύναμις . ὥστε φανερός ὅτι κατά ὁ κύριος κρίσις κρατύς εἰμί ὁ ἀγαθός ὁ φρόνησις . οὐ δή δέω φεύγω φιλοσοφία , εἴπερ εἰμί ὁ μέν φιλοσοφία , καθά οἴομαι , κτῆσις τε καί χρῆσις σοφία , ὁ δέ σοφία ὁ μέγας ἀγαθός · οὐδέ δέω χρῆμα μέν ἕνεκα πλέω ἐπί Ἡρακλῆς στήλη καί πολλάκις κινδυνεύω , διά δέ φρόνησις μηδείς πονέω μηδέ δαπανάω . ἦ μήν ἀνδραποδώδης γε ὁ ζάω ἀλλά μή ὁ ζάω εὖ γλίχομαι , καί ὁ ὁ πολύς αὐτός ἀκολουθέω δόξα ἀλλά μή ὁ πολύς ἀξιόω ὁ ἑαυτοῦ , καί ὁ μέν χρῆμα ζητέω ὁ δέ καλός μηδείς ἐπιμέλεια ποιέω τοπάλαι . καί περί μέν ὠφέλεια καί μέγεθος ὁ πρᾶγμα ἱκανός ἀποδείκνυμι νομίζω , διότι δέ πολύς ῥᾴδιος ὁ ἄλλος ἀγαθός ὁ κτῆσις αὐτός , ἐκ ὅδε πείθω τις ἄν . ὁ γάρ μήτε μισθός παρά ὁ ἄνθρωπος γίγνομαι ὁ φιλοσοφέω , διά ὅς σύντονος οὕτως ἄν διαπονέω , πολύς τε προίημι εἰς ὁ ἄλλος τέχνη ὅμως ἐκ ὀλίγος χρόνος θέω παρέρχομαι ὁ ἀκρίβεια , σημεῖον ἐγώ δοκέω ὁ περί ὁ φιλοσοφία εἰμί ῥᾳστώνη . ἔτι δέ ὁ πᾶς φιλοχωρέω ἐπί αὐτός καί βούλομαι σχολάζω ἀφίημι ὁ ἄλλος ἅπας , οὐ μικρός τεκμήριον ὅτι μετά ἡδονή ὁ προσεδρεία γίγνομαι · πονέω γάρ οὐδείς ἐθέλω πολύς χρόνος . πρός δέ οὗτος ὁ χρῆσις πολύς διαφέρω πᾶς · οὐδέ γάρ δέω πρός ὁ ἐργασία ὄργανον οὐδέ τόπος , ἀλλά ὅπῃ τις ἄν τίθημι ὁ οἰκουμένη ὁ διάνοια , ὅμοιος πανταχόθεν ὥσπερ πάρειμι ἅπτω ὁ ἀλήθεια . οὐκοῦν ἀποδείκνυμι καί ὅτι δυνατός καί διότι μέγας ὁ ἀγαθός καί κτάομαι ῥᾴδιος ὁ φιλοσοφία , ὥστε πᾶς ἕνεκα πρόθυμος αὐτός ἀντιλαμβάνω ἄξιος .