hippocrates-et-corpus-hippocraticum.epistulae 16
16 . Ἱπποκράτης Κρατεύᾳ χαίρειν . Ἐπίσταμαί σε ῥιζοτόμον ἄριστον , ὦ ἑταῖρε , καὶ διὰ τεὴν ἄσκησιν καὶ διὰ προγόνων κλέος , ὡς μηδὲν ἀποδεῖν σε δυνάμει τοῦ προπάτορος Κρατεύα . Νῦν οὖν , εἰ καί ποτε ἄλλοτε , βοτανολόγησον ὁκόσα τε καὶ ὁκοῖα δύνασαι , ἀναγκαίη γὰρ ἐπείγει , καὶ διάπεμψαί μοι ταῦτα , ἐπ’ ἄνδρα ὅλῃ πόλει ἰσοστάσιον , Ἀβδηρίτην μὲν , ἀλλὰ Δημόκριτον · νοσέειν γάρ φασιν αὐτὸν καὶ καθάρσιος μάλα χρῄζειν ἐντὸς μανίης ἐόντα . Μὴ χρησαίμεθα μέντοι τοῖσι φαρμάκοισιν , ὥσπερ καὶ πέπεισμαι · ἀλλ’ ὅμως εὐτρεπίσασθαι χρὴ πανταχόθεν . Τὸ δὲ χρῆμα τῶν βοτανῶν παρὰ σοὶ πολλάκις ἐθαύμασα , ὡς καὶ τὴν τῶν ὅλων φύσιν τε καὶ διάταξιν καὶ τὸ ἱερώτατων γῆς ἵδρυμα , ἐξ ἧς ζῶα καὶ φυτὰ καὶ τροφαὶ καὶ φάρμακα καὶ τύχη καὶ ὁ πλοῦτος αὐτὸς ἀναφύεται · οὐδὲ γὰρ ἂν εἶχεν οἷ ἐπιβῇ ἡ φιλαργυρίη , οὐδ’ ἂν Ἀβδηρῖταί με νῦν δέκα ταλάντοις ἐδελέαζον , ἀντὶ ἰητροῦ μισθωτὸν ἐλέγχοντες . Εἴθε δὲ ἠδύνασο , Κράτευα , τῆς φιλαργυρίης τὴν πικρὴν ῥίζην ἐκκόψαι , ὡς μηδὲν λείψανον αὐτῆς ἀφεῖναι , εὖ ἴσθι ὡς ἐκαθήραμεν ἂν τῶν ἀνθρώπων μετὰ τῶν σωμάτων καὶ τὰς ψυχὰς νοσεούσας . Ἀλλὰ ταῦτα μὲν εὐχαὶ , σὺ δ’ ἡμῖν τὸ παρεὸν μάλιστα τὰς ὀρεινὰς καὶ ὑψηλολόφους βοτάνας ῥιζοτόμει · στερεώτεραι γὰρ τῶν ὑδρηλοτέρων εἰσὶν καὶ δριμύτεραι μᾶλλον διὰ τὴν τῆς γῆς πυκνότητα καὶ τὴν λεπτότητα τοῦ ἠέρος · ὅ τι γὰρ ἕλκουσιν ἐμψυχότερόν ἐστι . Πειρήθητι δ’ ὅμως καὶ τὰς παρὰ λίμναις ἑλείους πεφυκυίας ἀνθολογῆσαι , καὶ τὰς παραποταμίους ἢ κρηνίτιδας ἢ πιδακίτιδας παρ’ ἡμῖν καλεομένας , ἃς δὴ ἀσθενέας καὶ ἀτόνους καὶ γλυκυχύλους εἶναι πέπεισμαι . Πάντα δὲ ὁκόσα χυλοί τε καὶ ὀποὶ ῥέοντες , ἐν ὑαλίνοισιν ἀγγείοισι φερέσθωσαν · ὁκόσα δ’ αὖ φύλλα ἢ ἄνθεα ἢ ῥίζαι , ἐν κώθωσι καινοῖσι περιεσφηκωμένοισιν , ὅκως μὴ διαῤῥιπιζόμενα τῇσι πνοῇσιν ἐκλίπῃ τὸν τόνον τῆς φαρμακείης , ὥσπερ λειποψυχήσαντα · ἀλλ’ εὐθὺς ἡμῖν ταῦτα πέμψον . Καὶ γὰρ ἡ ὥρη τοῦ ἔτεος ἁρμόδιος , καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς λεγομένης μανίης ἐπείγει · τέχνης δὲ πάσης μὲν ἀλλότριον ἀναβολὴ , ἰητρικῆς δὲ καὶ πάνυ , ἐν ᾗ ψυχῆς κίνδυνος ἡ ὑπέρθεσις · ψυχαὶ δὲ τῶν θεραπειῶν οἱ καιροὶ , ὧν ἡ παραφυλακὴ τὸ τέλος . Ἔλπομαι μὲν οὖν ὑγιέα εἶναι τὸν Δημόκριτον καὶ δίχα ἰήσιος · εἰ δ’ ἄρα τι σφάλμα φύσιος ἢ καιροῦ ἢ ἄλλη τις αἰτίη γένοιτο , πολλὰ γὰρ ἡμέας θνητοὺς ἐόντας λάθοι , ἅτε μὴ πάγχυ δι’ ἀτρεκίης εὐτονέοντας , ἐπὶ τὸ ἄδηλον πᾶσαν χρεὼν δύναμιν ἠθροῖσθαι . Οὐ γὰρ ἀρκέεται ὁ κινδυνεύων οἷς δυνάμεθα , ἀλλ’ ἐπιθυμεῖ καὶ ἃ μὴ δυνάμεθα · καὶ σχεδὸν ἀεὶ πρὸς δύο στρατευόμεθα τέλεα , τὸ μὲν ἀνθρώπου , τὸ δὲ τέχνης , ὧν τὸ μὲν ἄδηλον , τὸ δὲ τῆς ἐπιστήμης ὥρισται . Δεῖ δὲ ἐν ἀμφοτέροισι τουτέοισι καὶ τύχης · τὸ γὰρ ἀτέκμαρτον ἐν τῇσι καθάρσεσι δι’ εὐλαβείης ἰατέον · καὶ γὰρ καὶ στομάχου κάκωσιν ὑφορώμεθα , καὶ ξυμμετρίην φαρμακείης πρὸς ἀγνοουμένην φύσιν στοχαζόμεθα · οὐ γὰρ ἡ αὐτὴ καὶ μία φύσις ἁπάντων , ἕτερον δ’ αἰεὶ πρὸς ἑωυτὴν ὁρίζουσα οἰκειοῖ , ἐνίοτε δὲ τὸ πᾶν ἀπώλεσεν . Καὶ ταῖσι βοτάναισι πολλὰ τῶν ἑρπετῶν ἐνιοβόλησε , καὶ περιχανόντα τῇ ἐντὸς αὔρῃ κάκωσιν ἀντ’ ἀλεξήσιος αὐτῇσι προσέπνευσεν , καὶ τούτου ἄγνοια ἔσται , εἰ μή τις ἄρα κηλὶς ἢ σπίλος ἢ ὀδμὴ θηριώδης καὶ ἀπηνὴς τοῦ γενομένου ξύμβολον φανείη · εἶθ’ ἡ τέχνη διὰ τὸ ξύμπτωμα τῆς τύχης τῆς κατορθώσιος ἀφήμαρτε . Βεβαιότεραι δ’ αἰεὶ αἱ δι’ ἐλλεβόρων διὰ τοῦτο καθάρσιές εἰσιν , αἷς καὶ Μελάμπους ἐπὶ τῶν Προίτου θυγατέρων καὶ Ἀντικυρεὺς ἐφ’ Ἡρακλέους ἱστορέονται κεχρῆσθαι . Μὴ χρησαίμεθα δὲ ἡμεῖς ἐπὶ Δημοκρίτεω μηδενὶ τουτέων , ἀλλᾲ γένοιτο ἐκείνῳ τῶν δραστικωτάτων καὶ ἰητρικωτάτων φαρμάκων σοφίη τέλος . Ἔῤῥωσο .
Lemmas: 16 . Ἱπποκράτης Κρατεύας χαίρω . ἐπίσταμαι σύ ῥιζοτόμος ἀγαθός , ὦ ἑταῖρος , καί διά τεός ἄσκησις καί διά πρόγονος κλέος , ὡς μηδείς ἀποδέω σύ δύναμις ὁ προπάτωρ Κρατεύας . νῦν οὖν , εἰ καί ποτέ ἄλλοτε , βοτανολογέω ὁπόσος τε καί ὁποῖος δύναμαι , ἀνάγκη γάρ ἐπείγω , καί διαπέμπω ἐγώ οὗτος , ἐπί ἀνήρ ὅλος πόλις ἰσοστάσιος , Ἀβδηρίτης μέν , ἀλλά Δημόκριτος · νοσέω γάρ φημί αὐτός καί κάθαρσις μάλα χρῄζω ἐντός μανία εἰμί . μή χράω μέντοι ὁ φάρμακον , ὥσπερ καί πείθω · ἀλλά ὅμως εὐτρεπίζω χρή πανταχόθεν . ὁ δέ χρῆμα ὁ βοτάνη παρά σύ πολλάκις θαυμάζω , ὡς καί ὁ ὁ ὅλος φύσις τε καί διάταξις καί ὁ ἱέρων γῆ ἵδρυμα , ἐκ ὅς ζῷον καί φυτόν καί τροφή καί φάρμακον καί τύχη καί ὁ πλοῦτος αὐτός ἀναφύω · οὐδέ γάρ ἄν ἔχω οἷ ἐπιβαίνω ὁ φιλαργυρία , οὐδέ ἄν Ἀβδηρίτης ἐγώ νῦν δέκα τάλαντον δελεάζω , ἀντί ἰατρός μισθωτός ἐλέγχω . εἴθε δέ ἐδύναμαι , Κρατεύας , ὁ φιλαργυρία ὁ πικρός ῥίζα ἐκκόπτω , ὡς μηδείς λείψανον αὐτός ἀφίημι , εὖ οἶδα ὡς καθαίρω ἄν ὁ ἄνθρωπος μετά ὁ σῶμα καί ὁ ψυχή νοσέω . ἀλλά οὗτος μέν εὐχή , σύ δέ ἐγώ ὁ πάρειμι μάλα ὁ ὀρεινός καί ὑψηλόλοφος βοτάνη ῥιζοτομέω · στερεός γάρ ὁ ὑδρηλός εἰμί καί δριμύς μάλα διά ὁ ὁ γῆ πυκνότης καί ὁ λεπτότης ὁ ἀήρ · ὅς τις γάρ ἕλκω ἔμψυχος εἰμί . πειράω δέ ὅμως καί ὁ παρά λίμνη ἕλειος φύω ἀνθολογέω , καί ὁ παραποτάμιος ἤ κρηνῖτις ἤ πιδακῖτις παρά ἐγώ καλέω , ὅς δή ἀσθενής καί ἄτονος καί γλυκύχυλος εἰμί πείθω . πᾶς δέ ὁπόσος χυλός τε καί ὀπός ῥέω , ἐν ὑάλινος ἀγγεῖον φέρω · ὁπόσος δέ αὖ φύλλον ἤ ἄνθος ἤ ῥίζα , ἐν κώθων καινός περισφηκόω , ὅπως μή διαρριπίζω ὁ πνοή ἐκλείπω ὁ τόνος ὁ φαρμακεία , ὥσπερ λιποψυχέω · ἀλλά εὐθύς ἐγώ οὗτος πέμπω . καί γάρ ὁ ὥρα ὁ ἔτος ἁρμόδιος , καί ὁ ἀνάγκη ὁ λέγω μανία ἐπείγω · τέχνη δέ πᾶς μέν ἀλλότριος ἀναβολή , ἰατρικός δέ καί πάνυ , ἐν ὅς ψυχή κίνδυνος ὁ ὑπέρθεσις · ψυχή δέ ὁ θεραπεία ὁ καιρός , ὅς ὁ παραφυλακή ὁ τέλος . ἔλπω μέν οὖν ὑγιής εἰμί ὁ Δημόκριτος καί δίχα ἴασις · εἰ δέ ἄρα τις σφάλμα φύσις ἤ καιρός ἤ ἄλλος τις αἰτία γίγνομαι , πολύς γάρ ἐγώ θνητός εἰμί λανθάνω , ἅτε μή πάγχυ διά ἀτρεκία εὐτονέω , ἐπί ὁ ἄδηλος πᾶς χρεών δύναμις ἀθροίζω . οὐ γάρ ἀρκέω ὁ κινδυνεύω ὅς δύναμαι , ἀλλά ἐπιθυμέω καί ὅς μή δύναμαι · καί σχεδόν ἀεί πρός δύο στρατεύω τέλειος , ὁ μέν ἄνθρωπος , ὁ δέ τέχνη , ὅς ὁ μέν ἄδηλος , ὁ δέ ὁ ἐπιστήμη ὁρίζω . δέω δέ ἐν ἀμφότερος οὗτος καί τύχη · ὁ γάρ ἀτέκμαρτος ἐν ὁ κάθαρσις διά εὐλάβεια ἰατέον · καί γάρ καί στόμαχος κάκωσις ὑφοράω , καί συμμετρία φαρμακεία πρός ἀγνοέω φύσις στοχάζομαι · οὐ γάρ ὁ αὐτός καί εἷς φύσις ἅπας , ἕτερος δέ ἀεί πρός ἑαυτοῦ ὁρίζω οἰκειόω , ἐνίοτε δέ ὁ πᾶς ἀπόλλυμι . καί ὁ βοτάνη πολύς ὁ ἑρπετόν ἐνιοβολέω , καί περιχάσκω ὁ ἐντός αὔρα κάκωσις ἀντί ἀλέξησις αὐτός προσπνέω , καί οὗτος ἄγνοια εἰμί , εἰ μή τις ἄρα κηλίς ἤ σπίλος ἤ ὀσμή θηριώδης καί ἀπηνής ὁ γίγνομαι σύμβολος φαίνω · εἶτα ὁ τέχνη διά ὁ σύμπτωμα ὁ τύχη ὁ κατόρθωσις ἀφαμαρτάνω . βέβαιος δέ ἀεί ὁ διά ἑλλέβορος διά οὗτος κάθαρσις εἰμί , ὅς καί Μελάμπους ἐπί ὁ Προῖτος θυγάτηρ καί Ἀντικυρεύς ἐπί Ἡρακλῆς ἱστορέω χράω . μή χράω δέ ἐγώ ἐπί Δημοκρίτης μηδείς οὗτος , ἀλλά γίγνομαι ἐκεῖνος ὁ δραστικός καί ἰατρικός φάρμακον σοφία τέλος . ῥώννυμι .