hippocrates-et-corpus-hippocraticum.de-prisca-medicina 22
δεῖν δέ μοι δοκεῖ καὶ ταῦτα εἰδέναι , ὅσα τῷ ἀνθρώπῳ παθήματα ἀπὸ δυναμίων γίνεται καὶ ὅσα ἀπὸ σχημάτων . λέγω δέ τι τοιοῦτον , δύναμιν μὲν εἶναι τῶν χυμῶν τὰς ἀκρότητάς τε καὶ ἰσχύν , σχήματα δὲ λέγω ὅσα ἔνεστιν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ , τὰ μὲν κοῖλά τε καὶ ἐξ εὐρέος ἐς στενὸν συνηγμένα , τὰ δὲ καὶ ἐκπεπταμένα , τὰ δὲ στερεά τε καὶ στρογγύλα , τὰ δὲ πλατέα τε καὶ ἐπικρεμάμενα , τὰ δὲ διατεταμένα , τὰ δὲ μακρά , τὰ δὲ πυκνά , τὰ δὲ μανά τε καὶ τεθηλότα , τὰ δὲ σπογγοειδέα τε καὶ ἀραιά . τοῦτο μὲν οὖν , ἑλκύσαι ἐφʼ ἑωυτὸ καὶ ἐπισπάσασθαι ὑγρότητα ἐκ τοῦ ἄλλου σώματος , πότερον τὰ κοῖλά τε καὶ ἐκπεπταμένα ἢ τὰ στερεά τε καὶ στρογγύλα ἢ τὰ κοῖλά τε καὶ ἐς στενὸν ἐξ εὐρέος συνηγμένα δύναιτο ἂν μάλιστα ; οἶμαι μὲν τὰ τοιαῦτα , τὰ ἐς στενὸν συνηγμένα ἐκ κοίλου τε καὶ εὐρέος . καταμανθάνειν δὲ δεῖ ταῦτα ἔξωθεν ἐκ τῶν φανερῶν . τοῦτο μὲν γάρ , τῷ στόματι κεχηνὼς ὑγρὸν οὐδὲν ἀνασπάσεις · προμυλλήνας δὲ καὶ συστείλας , πιέσας τε τὰ χείλεα καὶ ἔπειτεν αὐλὸν προσθέμενος ῥηϊδίως ἀνασπάσαις ἂν ὅ τι ἐθέλοις . τοῦτο δέ , αἱ σικύαι προσβαλλόμεναι ἐξ εὐρέος ἐς στενώτερον συνηγμέναι πρὸς τοῦτο τετέχνηνται , πρὸς τὸ ἕλκειν ἐκ τῆς σαρκὸς καὶ ἐπισπᾶσθαι , ἄλλα τε πολλὰ τοιουτότροπα . τῶν δὲ ἔσω φύσει τοῦ ἀνθρώπου σχῆμα τοιοῦτον κύστις τε καὶ κεφαλή , καὶ ὑστέρη γυναιξίν · καὶ φανερῶς ταῦτα μάλιστα ἕλκει καὶ πλήρεά ἐστιν ἐπάκτου ὑγρότητος αἰεί . τὰ δὲ κοῖλα καὶ ἐκπεπταμένα ἐπεσρυεῖσαν μὲν ὑγρότητα μάλιστα δέξαιτο πάντων , ἐπισπάσαιτο δʼ ἂν οὐχ ὁμοίως . τὰ δέ γε στερεὰ καὶ στρογγύλα οὔτʼ ἂν ἐπισπάσαιτο οὔτʼ ἂν ἐπες ρυεῖσαν δέξαιτο · περιολισθάνοι τε γὰρ καὶ οὐκ ἔχοι ἕδρην , ἐφʼ ἧς μένοι . τὰ δὲ σπογγοειδέα τε καὶ ἀραιά , οἷον σπλήν τε καὶ πνεύμων καὶ μαζοί , προσκαθεζόμενα μάλιστα ἀναπίνοι καὶ σκληρυνθείη ἂν καὶ αὐξηθείη ὑγρότητος προσγενομένης ταῦτα μάλιστα . οὐ γὰρ ἂν ὥσπερ ἐν κοιλίῃ , ἐν ᾗ τὸ ὑγρόν , ἔξω τε περιέχει αὐτὴ ἡ κοιλίη , ἐξαλίζοιτʼ ἂν καθʼ ἑκάστην ἡμέρην , ἀλλʼ ὅταν πίῃ καὶ δέξηται αὐτὸ ἐς ἑωυτὸ τὸ ὑγρόν , τὰ κενὰ καὶ ἀραιὰ ἐπληρώθη καὶ τὰ σμικρὰ πάντῃ καὶ ἀντὶ μαλθακοῦ τε καὶ ἀραιοῦ σκληρός τε καὶ πυκνὸς ἐγένετο καὶ οὔτʼ ἐκπέσσει οὔτʼ ἀφίησι . ταῦτα δὲ πάσχει διὰ τὴν φύσιν τοῦ σχήματος . ὅσα δὲ φῦσάν τε καὶ ἀνειλήματα ἀπεργάζεται ἐν τῷ σώματι , προσήκει ἐν μὲν τοῖσι κοίλοισι καὶ εὐρυχώροισι , οἷον κοιλίῃ τε καὶ θώρηκι , ψόφον τε καὶ πάταγον ἐμποιεῖν . ὅτε γὰρ ἂν μὴ ἀποπληρώσῃ οὕτως ὥστε στῆναι , ἀλλʼ ἔχῃ μεταβολάς τε καὶ κινήσιας , ἀνάγκη ὑπʼ αὐτῶν ψόφον καὶ καταφανέας κινήσιας γίνεσθαι . ὅσα δὲ σαρκώδεά τε καὶ μαλθακά , ἐν τοῖσι τοιούτοισι νάρκη τε καὶ πληρώματα οἷα ἐν τοῖσι ἀποπληγεῖσι γίνεται . ὅταν δʼ ἐγκυρήσῃ πλατεῖ τε καὶ ἀντικειμένῳ , καὶ πρὸς αὐτὸ ἀντιπέσῃ , καὶ φύσει τοῦτο τύχῃ ἐὸν μήτε ἰσχυρόν , ὥστε δύνασθαι ἀνέχεσθαι τὴν βίην καὶ μηδὲν κακὸν παθεῖν , μήτε μαλθακόν τε καὶ ἀραιόν , ὥστʼ ἐκδέξασθαί τε καὶ ὑπεῖξαι , ἁπαλὸν δὲ καὶ τεθηλὸς καὶ ἔναιμον καὶ πυκνόν , οἷον ἧπαρ , διὰ μὲν τὴν πυκνότητα καὶ πλατύτητα ἀνθέστηκέ τε καὶ οὐχ ὑπείκει , φῦσα δʼ ἐπισχομένη αὔξεταί τε καὶ ἰσχυροτέρη γίνεται καὶ ὁρμᾷ μάλιστα πρὸς τὸ ἀντιπαῖον . διὰ δὲ τὴν ἁπαλότητα καὶ τὴν ἐναιμότητα οὐ δύναται ἄνευ πόνων εἶναι , καὶ διὰ ταύτας τὰς προφάσιας ὀδύναι τε ὀξύταται καὶ πυκνόταται πρὸς τοῦτο τὸ χωρίον γίνονται ἐμπυήματά τε καὶ φύματα πλεῖστα . γίνεται δὲ καὶ ὑπὸ φρένας ἰσχυρῶς , ἧσσον δὲ πολλόν . διάτασις μὲν γὰρ φρενῶν πλατείη καὶ ἀντικειμένη , φύσις δὲ νευρωδεστέρη τε καὶ ἰσχυροτέρη , διὸ ἧσσον ἐπώδυνά ἐστιν . γίνεται δὲ καὶ περὶ ταῦτα καὶ πόνοι καὶ φύματα .
Lemmas: δέω δέ ἐγώ δοκέω καί οὗτος οἶδα , ὅσος ὁ ἄνθρωπος πάθημα ἀπό δύναμια γίγνομαι καί ὅσος ἀπό σχῆμα . λέγω δέ τίς τοιοῦτος , δύναμις μέν εἰμί ὁ χυμός ὁ ἀκρότης τε καί ἰσχύς , σχῆμα δέ λέγω ὅσος ἔνειμι ἐν ὁ ἄνθρωπος , ὁ μέν κοῖλος τε καί ἐκ εὐρύς εἰς στενός συνάγω , ὁ δέ καί ἐκπετάννυμι , ὁ δέ στερεός τε καί στρογγύλος , ὁ δέ πλατύς τε καί ἐπικρεμάννυμι , ὁ δέ διατείνω , ὁ δέ μακρός , ὁ δέ πυκνός , ὁ δέ μανός τε καί θάλλω , ὁ δέ σπογγοειδής τε καί ἀραιός . οὗτος μέν οὖν , ἕλκω ἐπί ἑαυτοῦ καί ἐπισπάω ὑγρότης ἐκ ὁ ἄλλος σῶμα , πότερος ὁ κοῖλος τε καί ἐκπετάννυμι ἤ ὁ στερεός τε καί στρογγύλος ἤ ὁ κοῖλος τε καί εἰς στενός ἐκ εὐρύς συνάγω δύναμαι ἄν μάλα ; οἴομαι μέν ὁ τοιοῦτος , ὁ εἰς στενός συνάγω ἐκ κοῖλος τε καί εὐρύς . καταμανθάνω δέ δέω οὗτος ἔξωθεν ἐκ ὁ φανερός . οὗτος μέν γάρ , ὁ στόμα χάσκω ὑγρός οὐδείς ανασπώ · προμυλλαίνω δέ καί συστέλλω , πιέζω τε ὁ χεῖλος καί ἔπειτα αὐλός προστίθημι ῥᾴδιος ἀνασπάω ἄν ὅς τις ἐθέλω . οὗτος δέ , ὁ σικύα προσβάλλω ἐκ εὐρύς εἰς στενός συνάγω πρός οὗτος τεχνάομαι , πρός ὁ ἕλκω ἐκ ὁ σάρξ καί ἐπισπάω , ἄλλος τε πολύς τοιουτότροπος . ὁ δέ ἔσω φύσις ὁ ἄνθρωπος σχῆμα τοιοῦτος κύστις τε καί κεφαλή , καί ὑστέρα γυνή · καί φανερός οὗτος μάλα ἕλκω καί πλήρης εἰμί ἐπακτός ὑγρότης ἀεί . ὁ δέ κοῖλος καί ἐκπετάννυμι επεσρυιημι μέν ὑγρότης μάλα δέχομαι πᾶς , ἐπισπάω δέ ἄν οὐ ὅμοιος . ὁ δέ γε στερεός καί στρογγύλος οὔτε ἄν ἐπισπάω οὔτε ἄν ἕπω ῥέω δέχομαι · περιολισθάνω τε γάρ καί οὐ ἔχω ἕδρα , ἐπί ὅς μένω . ὁ δέ σπογγοειδής τε καί ἀραιός , οἷος σπλήν τε καί πνεύμων καί μαστός , προσκαθέζομαι μάλα ἀναπίνω καί σκληρύνω ἄν καί αὐξάνω ὑγρότης προσγίγνομαι οὗτος μάλα . οὐ γάρ ἄν ὥσπερ ἐν κοιλία , ἐν ὅς ὁ ὑγρός , ἔξω τε περιέχω οὗτος ὁ κοιλία , ἐξαλίζω ἄν κατά ἕκαστος ἡμέρα , ἀλλά ὅταν πίνω καί δέχομαι αὐτός εἰς ἑαυτοῦ ὁ ὑγρός , ὁ κενός καί ἀραιός πληρόω καί ὁ μικρός πάντῃ καί ἀντί μαλθακός τε καί ἀραιός σκληρός τε καί πυκνός γίγνομαι καί οὔτε ἐκπέσσω οὔτε ἀφίημι . οὗτος δέ πάσχω διά ὁ φύσις ὁ σχῆμα . ὅσος δέ φῦσα τε καί ἀνείλημα ἀπεργάζομαι ἐν ὁ σῶμα , προσήκω ἐν μέν ὁ κοῖλος καί εὐρύχωρος , οἷος κοιλία τε καί θώραξ , ψόφος τε καί πάταγος ἐμποιέω . ὅτε γάρ ἄν μή ἀποπληρόω οὕτως ὥστε ἵστημι , ἀλλά ἔχω μεταβολή τε καί κίνησις , ἀνάγκη ὑπό αὐτός ψόφος καί καταφανής κίνησις γίγνομαι . ὅσος δέ σαρκώδης τε καί μαλθακός , ἐν ὁ τοιοῦτος νάρκη τε καί πλήρωμα οἷος ἐν ὁ ἀποπλήσσω γίγνομαι . ὅταν δέ ἐγκύρησις πλατύς τε καί ἀντίκειμαι , καί πρός αὐτός ἀντιπίπτω , καί φύσις οὗτος τυγχάνω εἰμί μήτε ἰσχυρός , ὥστε δύναμαι ἀνέχω ὁ βίαιος καί μηδείς κακός πάσχω , μήτε μαλθακός τε καί ἀραιός , ὥστε ἐκδέχομαι τε καί ὑπείκω , ἁπαλός δέ καί θάλλω καί ἔναιμος καί πυκνός , οἷος ἧπαρ , διά μέν ὁ πυκνότης καί πλατύτης ἀνθίστημι τε καί οὐ ὑπείκω , φῦσα δέ ἐπέχω αὐξάνω τε καί ἰσχυρός γίγνομαι καί ὁρμάω μάλα πρός ὁ ἀντιπαίω . διά δέ ὁ ἁπαλότης καί ὁ ἐναιμότης οὐ δύναμαι ἄνευ πόνος εἰμί , καί διά οὗτος ὁ πρόφασις ὀδύνη τε ὀξύς καί πυκνός πρός οὗτος ὁ χωρίον γίγνομαι ἐμπύημα τε καί φῦμα πολύς . γίγνομαι δέ καί ὑπό φρήν ἰσχυρός , ἥσσων δέ πολύς . διάτασις μέν γάρ φρήν πολατύς καί ἀντίκειμαι , φύσις δέ νευρώδης τε καί ἰσχυρός , διό ἥσσων ἐπώδυνος εἰμί . γίγνομαι δέ καί περί οὗτος καί πόνος καί φῦμα .