hippocrates-et-corpus-hippocraticum.de-natura-hominis 9
9 . Εἰδέναι δὲ χρὴ καὶ τάδε πρὸς ἐκείνοισιν , ὅτι ὁκόσα πλησμονὴ τίκτει νουσήματα , κένωσις ἰῆται , ὁκόσα δὲ ἀπὸ κενώσιος γίνεται νουσήματα , πλησμονὴ ἰῆται , ὁκόσα δὲ ἀπὸ ταλαιπωρίης γίνεται , ἀνάπαυσις ἰῆται , ὁκόσα δ’ ὑπ’ ἀργίης τίκτεται , ταλαιπωρίη ἰῆται . Τὸ δὲ ξύμπαν γνῶναι , δεῖ τὸν ἰητρὸν ἐναντίον ἵστασθαι τοῖσι καθεστεῶσι καὶ νουσήμασι καὶ εἴδεσι καὶ ὥρῃσι καὶ ἡλικίῃσι , καὶ τὰ ξυντείνοντα λύειν , καὶ τὰ λελυμένα ξυντείνειν · οὕτω γὰρ ἂν μάλιστα τὸ κάμνον ἀναπαύοιτο , ἥ τε ἴησις τοῦτό μοι δοκέει εἶναι . Αἱ δὲ νοῦσοι γίνονται , αἱ μὲν ἀπὸ τῶν διαιτημάτων , αἱ δὲ ἀπὸ τοῦ πνεύματος , ὃ ἐσαγόμενοι ζῶμεν . Τὴν δὲ διάγνωσιν χρὴ ἑκατέρου ὧδε ποιέεσθαι · ὁκόταν μὲν ὑπὸ νουσήματος ἑνὸς πολλοὶ ἄνθρωποι ἁλίσκωνται κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον , τὴν αἰτίην χρὴ ἀνατιθέναι τουτέῳ ὅ τι κοινότατόν ἐστι καὶ μάλιστα αὐτέῳ πάντες χρεώμεθα · ἔστι δὲ τοῦτο ὃ ἀναπνέομεν . Φανερὸν γὰρ δὴ ὅτι τά γε διαιτήματα ἑκάστου ἡμέων οὐκ αἴτιά ἐστιν , ὅτε ἅπτεται πάντων ἡ νοῦσος ἑξῆς καὶ τῶν νεωτέρων καὶ τῶν πρεσβυτέρων , καὶ γυναικῶν καὶ ἀνδρῶν ὁμοίως , καὶ τῶν θωρησσομένων καὶ τῶν ὑδροποτεόντων , καὶ τῶν μάζαν ἐσθιόντων καὶ τῶν ἄρτον σιτευμένων , καὶ τῶν πολλὰ ταλαιπωρεόντων καὶ τῶν ὀλίγα · οὐκ ἂν οὖν τά γε διαιτήματα αἴτια εἴη , ὁκόταν διαιτεύμενοι πάντας τρόπους οἱ ἄνθρωποι ἁλίσκωνται ὑπὸ τῆς αὐτέης νούσου . Ὁκόταν δὲ αἱ νοῦσοι γίνωνται παντοδαπαὶ κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον , δῆλον ὅτι τὰ διαιτήματά ἐστιν αἴτια ἕκαστα ἑκάστοισι , καὶ τὴν θεραπείην χρὴ ποιέεσθαι ἐναντιούμενον τῇ προφάσει τῆς νούσου , ὥσπερ μοι πέφρασται καὶ ἑτέρωθι , καὶ τῇ τῶν διαιτημάτων μεταβολῇ . Δῆλον γὰρ ὅτι οἷσί γε χρέεσθαι εἴωθεν ὥνθρωπος διαιτήμασιν , οὐκ ἐπιτήδειά οἵ ἐστιν ἢ πάντα , ἢ τὰ πλείω , ἢ ἕν γέ τι αὐτέων · ἃ δεῖ καταμαθόντα μεταβάλλειν , καὶ σκεψάμενον τοῦ ἀνθρώπου τὴν φύσιν τήν τε ἡλικίην καὶ τὸ εἶδος καὶ τὴν ὥρην τοῦ ἔτεος καὶ τῆς νούσου τὸν τρόπον , τὴν θεραπείην ποιέεσθαι , ποτὲ μὲν ἀφαιρέοντα , ποτὲ δὲ προστιθέντα , ὥσπερ μοι καὶ πάλαι εἴρηται , πρὸς ἕκαστα τῶν ἡλικιέων καὶ τῶν ὡρέων καὶ τῶν εἰδέων καὶ τῶν νούσων ἔν τε τῇσι φαρμακείῃσι προτρέπεσθαι καὶ ἐν τοῖσι διαιτήμασιν . Ὁκόταν δὲ νουσήματος ἑνὸς ἐπιδημίη καθεστήκῃ , δῆλον ὅτι οὐ τὰ διαιτήματα αἴτιά ἐστιν , ἀλλ’ ὃ ἀναπνέομεν , τοῦτο αἴτιόν ἐστι , καὶ δῆλον ὅτι τοῦτο νοσηρήν τινα ἀπόκρισιν ἔχον ἀνίει . Τοῦτον οὖν χρὴ τὸν χρόνον τὰς παραινέσιας ποιέεσθαι τοῖσιν ἀνθρώποισι τοιάσδε · τὰ μὲν διαιτήματα μὴ μεταβάλλειν , ὅτι γε οὐκ αἴτιά ἐστι τῆς νούσου , τὸ δὲ σῶμα ὁρῆν , ὅκως ἔσται ὡς ἀογκότατον καὶ ἀσθενέστατον , τῶν τε σιτίων ἀφαιρέοντα καὶ τῶν ποτῶν , οἷσιν εἰώθει χρέεσθαι , κατ’ ὀλίγον ( ἢν γὰρ μεταβάλλῃ ταχέως τὴν δίαιταν , κίνδυνος καὶ ἀπὸ τῆς μεταβολῆς νεώτερόν τι γενέσθαι ἐν τῷ σώματι , ἀλλὰ χρὴ τοῖσι μὲν διαιτήμασιν οὕτω χρέεσθαι , ὅτε γε φαίνεται μηδὲν ἀδικέοντα τὸν ἄνθρωπον ) · τοῦ δὲ πνεύματος ὅκως ἡ ῥύσις ὡς ἐλαχίστη ἐς τὸ στόμα ἐσίῃ καὶ ὡς ξενωτάτη ἔσται , προμηθέεσθαι , τῶν τε χωρίων τοὺς τόπους μεταβάλλοντα ἐς δύναμιν , ἐν οἷσιν ἂν ἡ νοῦσος καθεστήκῃ , καὶ τὰ σώματα λεπτύνοντα · οὕτω γὰρ ἂν ἥκιστα πολλοῦ τε καὶ πυκνοῦ πνεύματος χρῄζοιεν οἱ ἄνθρωποι .
Lemmas: 9 . οἶδα δέ χρή καί ὅδε πρός ἐκεῖνος , ὅτι ὁπόσος πλησμονή τίκτω νόσημα , κένωσις ἰάομαι , ὁπόσος δέ ἀπό κένωσις γίγνομαι νόσημα , πλησμονή ἰάομαι , ὁπόσος δέ ἀπό ταλαιπωρία γίγνομαι , ἀνάπαυσις ἰάομαι , ὁπόσος δέ ὑπό ἀργία τίκτω , ταλαιπωρία ἰάομαι . ὁ δέ σύμπας γιγνώσκω , δέω ὁ ἰατρός ἐναντίος ἵστημι ὁ καθίστημι καί νόσημα καί εἶδος καί ὥρα καί ἡλικία , καί ὁ συντείνω λύω , καί ὁ λύω συντείνω · οὕτως γάρ ἄν μάλα ὁ κάμνω ἀναπαύω , ὁ τε ἴεσις οὗτος ἐγώ δοκέω εἰμί . ὁ δέ νόσος γίγνομαι , ὁ μέν ἀπό ὁ διαίτημα , ὁ δέ ἀπό ὁ πνεῦμα , ὅς εἰσάγω ζάω . ὁ δέ διάγνωσις χρή ἑκάτερος ὧδε ποιέω · ὁπόταν μέν ὑπό νόσημα εἷς πολύς ἄνθρωπος ἁλίσκομαι κατά ὁ αὐτός χρόνος , ὁ αἰτία χρή ἀνατίθημι τούτεος ὅς τις κοινός εἰμί καί μάλα αὐτός πᾶς χράω · εἰμί δέ οὗτος ὅς ἀναπνέω . φανερός γάρ δή ὅτι ὁ γε διαίτημα ἕκαστος ἐγώ οὐ αἴτιος εἰμί , ὅτε ἅπτω πᾶς ὁ νόσος ἑξῆς καί ὁ νέος καί ὁ πρέσβυς , καί γυνή καί ἀνήρ ὅμοιος , καί ὁ θωρήσσω καί ὁ ὑδροποτέω , καί ὁ μάζα ἐσθίω καί ὁ ἄρτος σιτέω , καί ὁ πολύς ταλαιπωρέω καί ὁ ὀλίγος · οὐ ἄν οὖν ὁ γε διαίτημα αἴτιος εἰμί , ὁπόταν διαιτέω πᾶς τρόπος ὁ ἄνθρωπος ἁλίσκομαι ὑπό ὁ αὐτε͂οι νόσος . Ὁπόταν δέ ὁ νόσος γίγνομαι παντοδαπός κατά ὁ αὐτός χρόνος , δῆλος ὅτι ὁ διαίτημα εἰμί αἴτιος ἕκαστος ἕκαστος , καί ὁ θεραπεία χρή ποιέω ἐναντιόομαι ὁ πρόφασις ὁ νόσος , ὥσπερ ἐγώ φράζω καί ἑτέρωθι , καί ὁ ὁ διαίτημα μεταβολή . δῆλος γάρ ὅτι ὅς γε χράω εἴωθα ἄνθρωπος διαίτημα , οὐ ἐπιτήδειος ἕ εἰμί ἤ πᾶς , ἤ ὁ πολύς , ἤ εἷς γε τις αὐτός · ὅς δέω καταμανθάνω μεταβάλλω , καί σκοπέω ὁ ἄνθρωπος ὁ φύσις ὁ τε ἡλικία καί ὁ εἶδος καί ὁ ὥρα ὁ ἔτος καί ὁ νόσος ὁ τρόπος , ὁ θεραπεία ποιέω , ποτέ μέν ἀφαιρέω , ποτέ δέ προστίθημι , ὥσπερ ἐγώ καί πάλαι λέγω , πρός ἕκαστος ὁ ἡλικία καί ὁ ὥρα καί ὁ εἶδος καί ὁ νόσος ἐν τε ὁ φαρμακεία προτρέπω καί ἐν ὁ διαίτημα . Ὁπόταν δέ νόσημα εἷς ἐπιδημία καθίστημι , δῆλος ὅτι οὐ ὁ διαίτημα αἴτιος εἰμί , ἀλλά ὅς ἀναπνέω , οὗτος αἴτιος εἰμί , καί δῆλος ὅτι οὗτος νοσηρός τις ἀπόκρισις ἔχω ἀνίημι . οὗτος οὖν χρή ὁ χρόνος ὁ παραίνεσις ποιέω ὁ ἄνθρωπος τοιόσδε · ὁ μέν διαίτημα μή μεταβάλλω , ὅτι γε οὐ αἴτιος εἰμί ὁ νόσος , ὁ δέ σῶμα ὁράω , ὅπως εἰμί ὡς ἄογκος καί ἀσθενής , ὁ τε σιτίον ἀφαιρέω καί ὁ ποτόν , ὅς εἴωθα χράω , κατά ὀλίγος ( ἐάν γάρ μεταβάλλω ταχύς ὁ δίαιτα , κίνδυνος καί ἀπό ὁ μεταβολή νέος τις γίγνομαι ἐν ὁ σῶμα , ἀλλά χρή ὁ μέν διαίτημα οὕτως χράω , ὅτε γε φαίνω μηδείς ἀδικέω ὁ ἄνθρωπος ) · ὁ δέ πνεῦμα ὅπως ὁ ῥύσις ὡς ἐλαχύς εἰς ὁ στόμα εἰσέρχομαι καί ὡς ξένος εἰμί , προμηθέομαι , ὁ τε χωρίον ὁ τόπος μεταβάλλω εἰς δύναμις , ἐν ὅς ἄν ὁ νόσος καθίστημι , καί ὁ σῶμα λεπτύνω · οὕτως γάρ ἄν ἦκα πολύς τε καί πυκνός πνεῦμα χρῄζω ὁ ἄνθρωπος .