hippocrates-et-corpus-hippocraticum.de-morbis-iiii 1.22
22 . Τοῖσι δὲ ταῦτα τὰ νουσήματα ἔχουσι καὶ ὅσα τοιαῦτα , διαφέρει ἐς τὸ εὐπετεστέρως τε ἀπαλλάσσειν καὶ δυσπετεστέρως ἀνήρ τε γυναικὸς , καὶ νεώτερος γεραιτέρου , καὶ γυνὴ νεωτέρη παλαιοτέρης , καὶ πρὸς τούτοισιν ἡ ὥρη τοῦ ἔτεος , ἐν ᾗ ἂν νοσέωσι , καὶ ἢν ἐξ ἑτέρης νούσου νοσέωσιν , ἢ μὴ ἐξ ἑτέρης · διαφέρει δὲ καὶ πάθημα παθήματος μέζον τε καὶ ἔλασσον , καὶ χρὼς χρωτὸς , καὶ θεραπείη θεραπείης . Τούτων δὲ οὕτω διαφερόντων , ἀνάγκη διαφέρειν καὶ τὸν χρόνον , καὶ τοῖσι μὲν πλέω γίνεσθαι , τοῖσι δὲ ἐλάσσω , καὶ ἀπόλλυσθαι ἢ μὴ , καὶ τοῖσι μὲν παραμόνιμά τε εἶναι καὶ μέζω , τοῖσι δὲ ἐλάσσω τε καὶ ὀλιγοχρόνια , τοῖσι δὲ παραμένειν ἐς τὸ γῆρας τὰ νουσήματα καὶ συναποθνήσκειν , τοὺς δὲ ἀπόλλυσθαι δι’ ὀλίγου ὑπ’ αὐτῶν . Καὶ ὁκόσοι μὲν νεώτεροι πάσχουσί τι τούτων , ὅσα εἴρηται ἀπὸ πόνων παθήματα γίνεσθαι , πάσχουσι πλέω τε καὶ ἰσχυρότερα καὶ ἀλγέουσι μᾶλλον τῶν ἄλλων , καὶ παραυτίκα ἔκδηλα αὐτοῖσιν , ὥστε ἢ πτύσαι αἷμα ἢ ἐμέσαι , τὰ δὲ καὶ γινόμενα λανθάνει αὐτοὺς ὑπὸ εὐεξίης τοῦ σώματος · οἱ δὲ γεραίτεροι πάσχουσι μὲν ὀλιγάκις , καὶ ὅταν πάθωσιν , ἀσθενέστερα πάσχουσιν , ἅτε ἀσθενέστεροι ἐόντες , καὶ ἐπαΐουσι μᾶλλον , καὶ ἐπιμελέονται μᾶλλον τῶν παθημάτων . Γίνεται οὖν τὴν ἀρχὴν τὸ παράπαν ἧσσον τῷ γεραιτέρῳ ἢ τῷ νεωτέρῳ · καὶ ὁκόταν γένηται , τῷ μὲν γεραιτέρῳ ἀσθενέστερα γίνεται , τῷ δὲ νεωτέρῳ ἰσχυρότερα . Καὶ τῷ μὲν νεωτέρῳ , ἅτε τοῦ σώματος τόνον τε ἔχοντος καὶ ξηρασίην , καὶ τὴν σάρκα πυκνήν τε καὶ ἰσχυρὴν καὶ πρὸς τοῖσιν ὀστέοισι προσκαθημένην , καὶ περὶ αὐτὴν τοῦ δέρματος περιτεταμένου , ὁκόταν τι πονέσῃ πλέον τοῦ εἰωθότος , μᾶλλον καὶ ἐξαίφνης , σπασμοί τε γίνονται ἰσχυροὶ , καὶ ῥήγματα πολλά τε καὶ παντοῖα τῶν φλεβῶν καὶ τῶν σαρκῶν · καὶ τούτων τὰ μὲν παραυτίκα ἔκδηλα γίνεται , τὰ δ’ ὕστερον χρόνῳ ἀναφαίνεται . Τοῖσι δὲ γεραιτέροισι τόνος ἰσχυρὸς οὐκ ἔνι , αἵ τε σάρκες περὶ τὰ ὀστέα περιῤῥέουσι , καὶ τὸ δέρμα περὶ τὰς σάρκας , καὶ αὐτὴ ἡ σὰρξ ἀραιή τε καὶ ἀσθενής · καὶ οὔτε τι ἂν πάθοι τοιοῦτον ὁμοίως ὡς καὶ ὁ νεώτερος , καὶ ἤν τι πάθῃ , πάσχει ἀσθενέα τε καὶ παραυτίκα ἔκδηλα . Τοσούτῳ μὲν ἐν τῇ ἀρχῇ τῶν παθημάτων δυσχερέστερον ἀπαλλάσσουσιν οἱ νεώτεροι τῶν γεραιτέρων . Ὁκόταν δὲ ἡ νοῦσος ἐμφανὴς γένηται , καὶ ἢ πῦος ἢ αἷμα πτύσωσιν ἢ ἀμφότερα , ὅσοι μὲν νεώτεροί εἰσιν , ἅτε τοῦ σώματος εὐτόνου τε ἐόντος καὶ πυκνοῦ , οὐ δύνανται ἀποκαθαίρεσθαι ὁμαλῶς ἀπὸ τῶν ἑλκέων τῶν ἐν τῇ ἄνω κοιλίῃ τὸ πῦον · ὅ τε γὰρ πλεύμων οὐ κάρτα ἕλκει ἐς τὰς ἀρτηρίας πυκνότερος ἐὼν , αἵ τε ἀρτηρίαι λεπταὶ καὶ στεγναὶ ἐοῦσαι οὐκ ἐνδέχονται τὸ πῦον , εἰ μὴ ὀλίγον τε καὶ ὀλιγάκις , ὥστε ἀνάγκη τὸ πῦος ἐν τῷ θώρηκί τε καὶ ἐπὶ τῶν ἑλκέων ἀθροίζεσθαί τε καὶ παχύνεσθαι . Τῷ δὲ ἀφηλικεστέρῳ ὅ τε πλεύμων ἀραιότερος καὶ κοιλότερος , καὶ αἱ ἀρτηρίαι εὐρύτεραι , ὥστε μὴ ἐγχρονίζειν τὸ πῦος ἐν τῇ κοιλίῃ καὶ ἐπὶ τῶν ἑλκέων , καὶ ὅ τι ἂν ἐπιγένηται , τοῦτο ἀνάγκη πᾶν ἀνασπᾶσθαι ἄνω ὑπὸ τοῦ πλεύμονος ἐς τὰς ἀρτηρίας , καὶ παραχρῆμα ἐκπτύεσθαι . Τῷ μὲν οὖν νεωτέρῳ , ἅτε τῶν παθημάτων ἰσχυροτέρων ἐόντων , καὶ τῆς καθάρσιος οὐ γινομένης κατὰ λόγον τοῦ πτύσματος , οἵ τε πυρετοὶ ὀξύτεροι καὶ πυκνότεροι γίνονται , καὶ ὀδύναι ἐμπίπτουσιν ὀξέαι αὐτοῦ τε τοῦ παθήματος καὶ τοῦ ἄλλου σώματος , ἅτε τῶν φλεβίων ἐντόνων τε ἐόντων καὶ ἐναίμων · ὅταν δὲ ταῦτα διαθερμανθῇ ὑφ’ ἑωυτῶν , ὀδύναι διαΐσσουσιν ἄλλοτε ἄλλῃ τῷ σώματος , καὶ οὗτοι μὲν διαφθείρονται ὡς τὰ πολλὰ δι’ ὀλίγου . Τοῖσι δὲ γεραιτέροισιν , ἅτε τῶν παθημάτων ἀσθενεστέρων ἐόντων , καὶ τοῦ πτύσματος ἀπ’ αὐτῶν καθαιρομένου , οἵ τε πυρετοὶ λεπτότεροι καὶ ὀλιγάκις γίνονται , καὶ ὀδύναι ἔνεισι μὲν , ἔνεισι δὲ λεπταί · καὶ παντάπασι μὲν τῶν παθημάτων τῶν τοιούτων οὐκ ἀπαλλάσσονται οὐδὲ οἱ γεραίτεροι , ἀλλ’ ἔχοντες αὐτὰ πουλὺν χρόνον καταφθείρονται , καὶ ἄλλοτε πῦον πτύουσιν , ἄλλοτε δὲ αἷμα , ἄλλοτε δὲ οὐδέτερον , τέλος δὲ συναποθνήσκει αὐτοῖσιν · ἀποθνήσκουσι δὲ μάλιστα οὕτως , ὅταν τι αὐτοὺς νόσημα τούτῳ , ᾧ ἂν ἔχωσι , παραπλήσιον καταλάβῃ , ὥστε ἔχειν καὶ τοῦτο , καὶ ὃ ἂν ἔχωσι νούσημα ἰσχυρότερον γίνεσθαι , καὶ ὡς τὰ πολλὰ διαφθείρονται . Ταῦτα δέ ἐστι τὰ μάλιστα ἐξεργαζόμενα τῶν νουσημάτων πλευρῖτίς τε καὶ περιπλευμονίη .
Lemmas: 22 . ὁ δέ οὗτος ὁ νόσημα ἔχω καί ὅσος τοιοῦτος , διαφέρω εἰς ὁ εὐπετής τε ἀπαλλάσσω καί δυσπετής ἀνήρ τε γυνή , καί νέος γεραιός , καί γυνή νέος παλαιός , καί πρός οὗτος ὁ ὥρα ὁ ἔτος , ἐν ὅς ἄν νοσέω , καί ἐάν ἐκ ἕτερος νόσος νοσέω , ἤ μή ἐκ ἕτερος · διαφέρω δέ καί πάθημα πάθημα μέγας τε καί ἐλαχύς , καί χρώς χρώς , καί θεραπεία θεραπεία . οὗτος δέ οὕτως διαφέρω , ἀνάγκη διαφέρω καί ὁ χρόνος , καί ὁ μέν πολύς γίγνομαι , ὁ δέ ἐλαχύς , καί ἀπόλλυμι ἤ μή , καί ὁ μέν παραμόνιμος τε εἰμί καί μέγας , ὁ δέ ἐλαχύς τε καί ὀλιγοχρόνιος , ὁ δέ παραμένω εἰς ὁ γῆρας ὁ νόσημα καί συναποθνῄσκω , ὁ δέ ἀπόλλυμι διά ὀλίγος ὑπό αὐτός . καί ὁπόσος μέν νέος πάσχω τις οὗτος , ὅσος λέγω ἀπό πόνος πάθημα γίγνομαι , πάσχω πολύς τε καί ἰσχυρός καί ἀλγέω μάλα ὁ ἄλλος , καί παραυτίκα ἔκδηλος αὐτός , ὥστε ἤ πτύω αἷμα ἤ ἐμέω , ὁ δέ καί γίγνομαι λανθάνω αὐτός ὑπό εὐεξία ὁ σῶμα · ὁ δέ γεραιός πάσχω μέν ὀλιγάκις , καί ὅταν πάσχω , ἀσθενής πάσχω , ἅτε ἀσθενής εἰμί , καί ἐπαίω μάλα , καί ἐπιμελέομαι μάλα ὁ πάθημα . γίγνομαι οὖν ὁ ἀρχή ὁ παράπαν ἥσσων ὁ γεραιός ἤ ὁ νέος · καί ὁπόταν γίγνομαι , ὁ μέν γεραιός ἀσθενής γίγνομαι , ὁ δέ νέος ἰσχυρός . καί ὁ μέν νέος , ἅτε ὁ σῶμα τόνος τε ἔχω καί ξηρασία , καί ὁ σάρξ πυκνός τε καί ἰσχυρός καί πρός ὁ ὀστέον προσκάθημαι , καί περί αὐτός ὁ δέρμα περιτείνω , ὁπόταν τις πονέω πολύς ὁ εἴωθα , μάλα καί ἐξαίφνης , σπασμός τε γίγνομαι ἰσχυρός , καί ῥῆγμα πολύς τε καί παντοῖος ὁ φλέψ καί ὁ σάρξ · καί οὗτος ὁ μέν παραυτίκα ἔκδηλος γίγνομαι , ὁ δέ ὕστερον χρόνος ἀναφαίνω . ὁ δέ γεραιός τόνος ἰσχυρός οὐ ἔνειμι , ὁ τε σάρξ περί ὁ ὀστέον περιρρέω , καί ὁ δέρμα περί ὁ σάρξ , καί αὐτός ὁ σάρξ ἀραιός τε καί ἀσθενής · καί οὔτε τις ἄν πάσχω τοιοῦτος ὅμοιος ὡς καί ὁ νέος , καί ἐάν τις πάσχω , πάσχω ἀσθενής τε καί παραυτίκα ἔκδηλος . τοσοῦτος μέν ἐν ὁ ἀρχή ὁ πάθημα δυσχερής ἀπαλλάσσω ὁ νέος ὁ γεραιός . Ὁπόταν δέ ὁ νόσος ἐμφανής γίγνομαι , καί ἤ πυός ἤ αἷμα πτύω ἤ ἀμφότερος , ὅσος μέν νέος εἰμί , ἅτε ὁ σῶμα εὔτονος τε εἰμί καί πυκνός , οὐ δύναμαι ἀποκαθαίρω ὁμαλής ἀπό ὁ ἕλκος ὁ ἐν ὁ ἄνω κοιλία ὁ πυός · ὁ τε γάρ πλεύμων οὐ κάρτα ἕλκω εἰς ὁ ἀρτηρία πυκνός εἰμί , ὁ τε ἀρτηρία λεπτός καί στεγνός εἰμί οὐ ἐνδέχομαι ὁ πυός , εἰ μή ὀλίγος τε καί ὀλιγάκις , ὥστε ἀνάγκη ὁ πυός ἐν ὁ θώραξ τε καί ἐπί ὁ ἕλκος ἀθροίζω τε καί παχύνω . ὁ δέ ἀφηλικής ὁ τε πλεύμων ἀραῖος καί κοῖλος , καί ὁ ἀρτηρία εὐρύς , ὥστε μή ἐγχρονίζω ὁ πυός ἐν ὁ κοιλία καί ἐπί ὁ ἕλκος , καί ὅς τις ἄν ἐπιγίγνομαι , οὗτος ἀνάγκη πᾶς ἀνασπάω ἄνω ὑπό ὁ πλεύμων εἰς ὁ ἀρτηρία , καί παραχρῆμα ἐκπτύω . ὁ μέν οὖν νέος , ἅτε ὁ πάθημα ἰσχυρός εἰμί , καί ὁ κάθαρσις οὐ γίγνομαι κατά λόγος ὁ πτύσμα , ὁ τε πυρετός ὀξύς καί πυκνός γίγνομαι , καί ὀδύνη ἐμπίπτω ὀξύς αὐτός τε ὁ πάθημα καί ὁ ἄλλος σῶμα , ἅτε ὁ φλέβιον ἔντονος τε εἰμί καί ἔναιμος · ὅταν δέ οὗτος διαθερμαίνω ὑπό ἑαυτοῦ , ὀδύνη διαίσσω ἄλλοτε ἄλλῃ ὁ σῶμα , καί οὗτος μέν διαφθείρω ὡς ὁ πολύς διά ὀλίγος . ὁ δέ γεραιός , ἅτε ὁ πάθημα ἀσθενής εἰμί , καί ὁ πτύσμα ἀπό αὐτός καθαίρω , ὁ τε πυρετός λεπτός καί ὀλιγάκις γίγνομαι , καί ὀδύνη ἔνειμι μέν , ἔνειμι δέ λεπτός · καί παντάπασι μέν ὁ πάθημα ὁ τοιοῦτος οὐ ἀπαλλάσσω οὐδέ ὁ γεραιός , ἀλλά ἔχω αὐτός πολύς χρόνος καταφθείρω , καί ἄλλοτε πυός πτύω , ἄλλοτε δέ αἷμα , ἄλλοτε δέ οὐδέτερος , τέλος δέ συναποθνῄσκω αὐτός · ἀποθνῄσκω δέ μάλα οὕτως , ὅταν τις αὐτός νόσημα οὗτος , ὅς ἄν ἔχω , παραπλήσιος καταλαμβάνω , ὥστε ἔχω καί οὗτος , καί ὅς ἄν ἔχω νόσημα ἰσχυρός γίγνομαι , καί ὡς ὁ πολύς διαφθείρω . οὗτος δέ εἰμί ὁ μάλα ἐξεργάζομαι ὁ νόσημα πλευρῖτις τε καί περιπλευμονία .