hippocrates-et-corpus-hippocraticum.de-diaeta-in-morbis-acutis 5
5 . Τάς δὲ πτισάνας χρὴ ἐκ κριθέων τε ὡς βελτίστων εἶναι καὶ κάλλιστα ἡψῆσθαι , καὶ ἄλλως ἢν μὴ τῷ χυλῷ μούνῳ μέλλῃς χρέεσθαι . Μετὰ γὰρ τῆς ἄλλης ἀρετῆς τῆς πτισάνης τὸ ὀλισθηρὸν τὴν κριθὴν καταπινομένην ποιέει μὴ βλάπτειν · οὐδαμοῦ γὰρ προσίσχει , οὐδὲ μένει κατὰ τὴν τοῦ θώρηκος ἴξιν . Ὀλισθηροτάτη τε καὶ ἀδιψοτάτη καὶ εὐπεπτοτάτη καὶ ἀσθενεστάτη ἐστὶν ἡ κάλλιστα ἑφθὴ , ὧν πάντων δεῖ . Ἢν οὖν μὴ προστιμωρήσῃ τις ὁκόσων δέεται αὐτάρκης εἶναι δ τρόπος τῆς τοιαύτης πτισανοῤῥοφίης , πολλαχῆ βεβλάψεται . Ὁκόσοισι γὰρ σῖτος αὐτίκα ἐγκατακέκλεισται , ἢν μή τις ὑποκενώσας τὸ ῥόφημα δώῃ , τὴν ὀδύνην ἐνεοῦσαν προσπαροξύνειεν ἂν , καὶ μὴ ἐνεοῦσαν εὐθὺς ἐμποιήσειεν ἂν , καὶ πνεῦμα πυκνότερον γένοιτ᾿ ἄν · κακὸν δὲ τοῦτό ἐστιν · ξηραντικὸν γὰρ πλεύμονος , καὶ κοπῶδες ὑποχονδρίων καὶ ἤτρου καὶ φρενῶν . Τοῦτο δὲ , ἢν ἔτι τῆς ὀδύνης τοῦ πλευροῦ ξυνεχέος ἐούσης , καὶ πρὸς τὰ θερμάσματα μὴ χαλώσης , καὶ τοῦ πτυέλου μὴ ἀνιόντος , ἀλλὰ καταγλισχραινομένου ἀσαπέως , ἢν μὴ λύσῃ τις τὴν ὀδύνην , ἢ κοιλίην μαλθάξας , ἢ φλέβα ταμὼν , ὁκότερον ἂν τουτέων ξυμφέρῃ , τὰς δὲ πτισάνας ἢν οὕτως ἔχουσι διδῷ , ταχέες οἱ θάνατοι τῶν τοιουτέων γίγνονται . Διὰ ταύτας οὖν τὰς προφάσιας καὶ ἑτέρας τοιαύτας ἔτι μᾶλλον , οἱ ὅλῃσι τῇσι πτισάνῃσι χρεόμενοι , ἑβδομαῖοι καὶ ὀλιγημερώτεροι θνήσκουσιν · οἱ μέν τοι καὶ τὴν γνώμην βλαβέντες , οἱ δὲ ὑπὸ τῆς ὀρθοπνοίης τε καὶ τοῦ ῥέγχεος ἀποπνιγέντες . Μάλα δὲ τοὺς τοιουτέους οἱ ἀρχαῖοι βλητοὺς ἐνόμιζον εἶναι διὰ τόδε μάλιστα · οὐχ ἥκιστα δὲ , ὅτι καὶ ἀποθανόντων αὐτέων ἡ πλευρὴ πελιὴ εὑρίσκεται ἴκελόν τι πληγῇ . Αἴτιον δὲ τουτέου τόδε ἐστὶν , ὅτι , πρὶν λυθῆναι τὴν ὀδύνην , θνήσκουσιν · ταχέως γὰρ πνευματίαι γίγνονται · ὑπὸ δὲ τοῦ πολλοῦ καὶ πυκνοῦ πνεύματος , ὡς ἤδη εἴρηται , καταγλισχραινόμενον τὸ πτύελον ἀπέπτως κωλύει τὴν ἐπάνοδον γίγνεσθαι , ἀλλὰ τὴν ῥέγξιν ποιέει ἐνισχόμενον ἐν τοῖσι βρογχίοισι τοῦ πλεύμονος . Καὶ ὁκόταν ἐς ταὐτὸ ἔλθῃ , θανατῶδες ἤδη ὡς ἐπιτοπουλὺ ἐστίν · καὶ γὰρ αὐτὸ τὸ πτύελον ἐνισχόμενον κωλύει μὲν τὸ πνεῦμα ἔσω φέρεσθαι , ἀναγκάζει δὲ ταχέως ἔξω φέρεσθαι · καὶ οὕτως ἐς τὸ κακὸν ἀλλήλοισι τιμωρέουσι · τό τε γὰρ πτύελον ἐνισχόμενον πυκνὸν τὸ πνεῦμα ποιέει , τό τε πνεῦμα πυκνὸν ἐὸν ἐπιγλισχραίνει τὸ πτύελον , καὶ κωλύει ἀπολισθαίνειν . Καταλαμβάνει δὲ ταῦτα , οὐ μοῦνον ἢν πτισάνῃ ἀκαίρως χρέωνται , ἀλλὰ πουλὺ μᾶλλον ἤν τι ἄλλο φάγωσιν ἢ πίωσι πτισάνης ἀνεπιτηδειότερον .
Lemmas: 5 . ὁ δέ πτισάνη χρή ἐκ κριθή τε ὡς ἀγαθός εἰμί καί καλός ἑψέω , καί ἄλλος ἐάν μή ὁ χυλός μόνος μέλλω χράω . μετά γάρ ὁ ἄλλος ἀρετή ὁ πτισάνη ὁ ὀλισθηρός ὁ κριθή καταπίνω ποιέω μή βλάπτω · οὐδαμοῦ γάρ προσίσχω , οὐδέ μένω κατά ὁ ὁ θώραξ ἵξις . ὀλισθήεις τε καί ἄδιψος καί εὔπεπτος καί ἀσθενής εἰμί ὁ καλός ἑφθός , ὅς πᾶς δέω . ἐάν οὖν μή προστιμωρέω τις ὁπόσος δέω αὐτάρκης εἰμί δ τρόπος ὁ τοιοῦτος πτισανορροφία , πολλαχῆ βλάπτω . ὁπόσος γάρ σῖτος αὐτίκα ἐγκατακλείω , ἐάν μή τις ὑποκενόω ὁ ῥόφημα δίδωμι , ὁ ὀδύνη ἔνειμι προσπαροξύνω ἄν , καί μή ἔνειμι εὐθύς ἐμποιέω ἄν , καί πνεῦμα πυκνός γίγνομαι ἄν · κακός δέ οὗτος εἰμί · ξηραντικός γάρ πλεύμων , καί κοπώδης ὑποχόνδριος καί ἦτρον καί φρήν . οὗτος δέ , ἐάν ἔτι ὁ ὀδύνη ὁ πλευρόν συνεχής εἰμί , καί πρός ὁ θέρμασμα μή χαλάω , καί ὁ πτύελος μή ἀνέρχομαι , ἀλλά καταγλισχραίνω ἀσαπής , ἐάν μή λύω τις ὁ ὀδύνη , ἤ κοιλία μαλθάσσω , ἤ φλέψ τέμνω , ὁπότερος ἄν οὗτος συμφέρω , ὁ δέ πτισάνη ἐάν οὕτως ἔχω δίδωμι , ταχύς ὁ θάνατος ὁ τοιοῦτος γίγνομαι . διά οὗτος οὖν ὁ πρόφασις καί ἕτερος τοιοῦτος ἔτι μάλα , ὁ ὅλος ὁ πτισάνη χράω , ἑβδομαῖος καί ὀλιγήμερος θνῄσκω · ὁ μέν τοι καί ὁ γνώμη βλάπτω , ὁ δέ ὑπό ὁ ὀρθόπνοια τε καί ὁ ῥέγχος ἀποπνίγω . μάλα δέ ὁ τοιούτεος ὁ ἀρχαῖος βλητός νομίζω εἰμί διά ὅδε μάλα · οὐ ἦκα δέ , ὅτι καί ἀποθνῄσκω αὐτός ὁ πλευρά πελιός εὑρίσκω ἴκελος τις πληγή . αἴτιος δέ οὗτος ὅδε εἰμί , ὅτι , πρίν λύω ὁ ὀδύνη , θνῄσκω · ταχύς γάρ πνευματίας γίγνομαι · ὑπό δέ ὁ πολύς καί πυκνός πνεῦμα , ὡς ἤδη λέγω , καταγλισχραίνω ὁ πτύελον ἄπεπτος κωλύω ὁ ἐπάνοδος γίγνομαι , ἀλλά ὁ ῥέγξις ποιέω ἐνίσχω ἐν ὁ ῥογχίον ὁ πλεύμων . καί ὁπόταν εἰς αὐτός ἔρχομαι , θανατώδης ἤδη ὡς ἐπιτοπουλὺ εἰμί · καί γάρ αὐτός ὁ πτύελον ἐνίσχω κωλύω μέν ὁ πνεῦμα ἔσω φέρω , ἀναγκάζω δέ ταχύς ἔξω φέρω · καί οὕτως εἰς ὁ κακός ἀλλήλων τιμωρέω · ὁ τε γάρ πτύελον ἐνίσχω πυκνός ὁ πνεῦμα ποιέω , ὁ τε πνεῦμα πυκνός εἰμί ἐπιγλισχραίνω ὁ πτύελον , καί κωλύω ἀπολισθάνω . καταλαμβάνω δέ οὗτος , οὐ μόνος ἐάν πτισάνη ἄκαιρος χράω , ἀλλά πολύς μάλα ἐάν τις ἄλλος ἐσθίω ἤ πίνω πτισάνη ἀνεπιτήδειος .