hippocrates-et-corpus-hippocraticum.de-diaeta-iiv 2.66
66 . Περὶ δὲ κόπων τῶν ἔν τοῖσι σώμασιν ἐγγινομένων ὧδε ἔχει · οἱ μὲν ἀγύμναστοι τῶν ἀνθρώπων ἀπὸ παντὸς κοπιῶσι πόνου · οὐδὲν γὰρ τοῦ σώματος διαπεπόνηται πρὸς οὐδένα πόνον · τὰ δὲ γεγυμνασμένα τῶν σωμάτων ὑπὸ τῶν ἀνεθίστων πόνων κοπιᾷ · τὰ δὲ καὶ ὑπὸ τῶν συνήθων γυμνασίων κοπιᾷ , ὑπερβολῇ χρησάμενα . Τὰ μὲν οὖν εἴδεα τῶν κόπων τοιαῦτά ἐστιν · ἡ δὲ δύναμις αὐτέων ὧδε ἔχει · οἱ μὲν γὰρ ἀγύμναστοι ὑγρὴν τὴν σάρκα ἔχοντες , ὁκόταν πονήσωσι , θερμαινομένου τοῦ σώματος , σύντηξιν πολλὴν ἀφιᾶσιν · ὅ τι μὲν οὖν ἂν ἐξιδρώσῃ ἢ ξὺν τῷ πνεύματι ἀποκαθαρθῇ , οὐ παρέχει πόνον ἄλλον ἢ τῷ κενωθέντι τοῦ σώματος παρὰ τὸ ἔθος · ὅ τι δ’ ἂν ἐμμείνῃ τῆς συντήξιος , οὐ μόνον τῷ κενωθέντι τοῦ σώματος παρὰ τὸ ἔθος παρέχει πόνον , ἀλλὰ καὶ τῷ δεξαμένῳ τὸ ὑγρόν · οὐ γάρ ἐστι ξύντροφον τῷ σώματι , ἀλλὰ πολέμιον . Ἐς μὲν δὴ τὰ ἄσαρκα τῶν σωμάτων οὐ ξυνίσταται ὁμοίως , ἐς δὲ τὰ σαρκώδεα , ὥστε τούτοισι πόνον παρέχειν ἕως ἂν ἐξέλθῃ . Ἅτε δὴ οὐκ ἔχον περίοδον , ἀτρεμίζον ἐκθερμαίνεται αὐτό τε καὶ τὰ προσπίπτοντα · ἢν μὲν οὖν πουλὺ γένηται τὸ ἀποκριθὲν , ἐκράτησε καὶ τοῦ ὑγιαίνοντος , ὥστε συνεκθερμανθῆναι ὅλον τὸ σῶμα , καὶ ἐνεποίησε πυρετὸν ἰσχυρόν . Θερμανθέντος γὰρ τοῦ αἵματος καὶ ἐπισπασθέντος , ταχείην ἐποίησε τὴν περίοδον τὰ ἐν τῷ σώματι , καὶ τό τε ἄλλο σῶμα καθαίρεται ὑπὸ τοῦ πνεύματος , καὶ τὸ συνεστηκὸς θερμαινόμενον λεπτύνεταί τε καὶ ξυνεξωθέεται ἐκ τῆς σαρκὸς ἔξω ἐπὶ τὸ δέρμα , ὅπερ ἱδρὼς καλέεται θερμός . Τούτου δ’ ἀποκριθέντος , τό τε αἷμα καθίσταται ἐς τὴν κατὰ φύσιν σύστασιν , καὶ ὁ πυρετὸς ἀνίησι , καὶ ὁ κόπος παύεται μάλιστα τριταῖος . Χρὴ δὲ τὸν τοιοῦτον κόπον ὧδε θεραπεύειν · πυρίῃσι καὶ λουτροῖσι θερμοῖσι διαλύοντα τὸ ξυνεστηκὸς καὶ περιπάτοισι μὴ βιαίοισιν , ὡς ἀποκαθαίρωνται , καὶ ὀλιγοσιτίῃσι καὶ ἰσχνασίῃσι συνιστάναι τῆς σαρκὸς τὴν κένωσιν , καὶ τρίβεσθαι τῷ ἐλαίῳ ἡσυχῇ πουλὺν χρόνον , ὅκως μὴ βιαίως διαθερμαίνωνται · καὶ τοῖσι χρίσμασι τοῖσιν ἱδρωτικοῖσι καὶ μαλακτικοῖσι χρίεσθαι καὶ μαλακευνεῖν ξυμφέρει . Τοῖσι δὲ γυμναζομένοισιν ὑπὸ τῶν ἀνεθίστων πόνων διὰ τάδε γίνεται ὁ κόπος · ὅ τι ἂν μὴ πεπονήκῃ τὸ σῶμα , ὑγρὴν ἀνάγκη τὴν σάρκα εἶναι πρὸς τοῦτον τὸν τόπον , πρὸς ὃν μὴ εἴθισται πονέειν , ὥσπερ ἀγυμνάστων πρὸς ἕκαστα · τὴν μὲν οὖν σάρκα ξυντήκεσθαι ἀνάγκη καὶ ἀποκρίνεσθαι καὶ συνίστασθαι ὥσπερ τῷ προτέρῳ . Ξυμφέρει δὲ θεραπεύεσθαι ὧδε · τοῖσι μὲν γυμνασίοισι χρῆσθαι τοῖσι συνήθεσιν , ὅκως τὸ ξυνεστηκὸς θερμαινόμενον λεπτύνηται καὶ ἀποκαθαίρηται , καὶ τὸ ἄλλο σῶμα μὴ ὑγραίνηται , μηδ’ ἀγύμναστον γίνηται . Τοῖσι δὲ λουτροῖσι τοῖσι θερμοῖσι ξυμφέρει καὶ τοῦτον χρέεσθαι , καὶ τῇ τρίψει ὁμοίως ὡς καὶ τὸν πρόσθεν . Τῆς δὲ πυριήσιος οὐδὲν δέεται · οἱ πόνοι γὰρ ἱκανοὶ θερμαίνοντες λεπτύνειν καὶ ἀποκαθαίρειν τὸ συστάν . Οἱ δὲ ἀπὸ τῶν συνήθων γυμνασίων κόποι τόνδε τὸν τρόπον γίνονται · ἀπὸ μὲν συμμέτρου πόνου κόπος οὐ γίγνεται · ὁκόταν δὲ πλείων τοῦ καιροῦ πόνος ᾖ , ὑπερεξήρηνε τὴν σάρκα · κενωθεῖσα δὲ τοῦ ὑγροῦ , θερμαίνεται καὶ ἀλγέει καὶ φρίσσει καὶ ἐς πυρετὸν καθίσταται μακρότερον , ἢν μή τις ἐκθεραπεύσῃ ὀρθῶς . Χρὴ δὲ πρῶτον μὲν αὐτὸν τῷ λουτρῷ μὴ σφόδρα πολλῷ μηδὲ θερμῷ ἄγαν λούεσθαι , εἶτα πίσαι αὐτὸν ἐκ τοῦ λουτροῦ μαλακὸν οἶνον , καὶ δειπνεῖν ὡς πλεῖστα καὶ παντοδαπὰ σιτία , καὶ ποτῷ ὑδαρεῖ , οἴνῳ δὲ μαλακῷ χρέεσθαι πολλῷ , εἶτ’ ἐνδιατρῖψαι πλέω χρόνον μέχρις ἂν αἱ φλέβες πληρωθεῖσαι ἀρθῶσιν · εἶτα ἐξεμεέτω , καὶ ἐξαναστάντα ὀλίγον καθεύδειν μαλακῶς · εἶτα προσάγειν ἡσυχῇ τοῖσι σιτίοισι καὶ τοῖσι πόνοισι τοῖσι συνήθεσιν ἐς ἡμέρας ἓξ , ἐν ταύτῃσι δὲ καταστῆσαι ἐς τὸ σύνηθες καὶ σίτου καὶ ποτοῦ . Δύναμιν δὲ ἔχει ἡ θεραπηΐη τοιήνδε · ἀνεξηρασμένον τὸ σῶμα ἐς ὑπερβολὴν ἐξυγρῆναι δύναται ἄτερ ὑπερβολῆς · εἰ μὲν οὖν δυνατὸν ἦν , τὴν ὑπερβολὴν τοῦ πόνου γνόντα ὁκόση τίς ἐστι , τοῦ σίτου τῇ ξυμμετρίῃ ἀκέσασθαι , εὖ ἂν εἶχεν οὕτω · νῦν δὲ τὸ μὲν ἀδύνατον , τὸ δὲ ῥᾴδιον · ἐξηρασμένον γὰρ τὸ σῶμα , σίτων ἐμπεσόντων παντοδαπῶν , ἕλκει τὸ ξυμφέρον αὐτὸ ἑωυτῷ ἕκαστον τοῦ σώματος ἑκάστου σίτου , πληρωθὲν δὲ καὶ ὑγρανθὲν , κενωθείσης τῆς κοιλίης ὑπὸ τοῦ ἐμέτου , ἀφίησι πάλιν τὴν ὑπερβολήν · ἡ δὲ κοιλίη κενὴ ἐοῦσα ἀντισπᾷ . Τὸ μὲν οὖν ὑπερβάλλον ὑγρὸν ἐξερεύγεται ἡ σὰρξ , τὸ δὲ σύμμετρον οὐκ ἀφίησιν , ἢν μὴ διὰ βίης ἢ πόνων ἢ φαρμάκων ἢ ἄλλης τινὸς ἀντισπάσιος . Τῇ δὲ προσαγωγῇ χρησάμενος καταστήσεις τὸ σῶμα ἐς τὴν ἀρχαίην δίαιταν ἡσυχῇ .
Lemmas: 66 . περί δέ κόπος ὁ ἐν ὁ σῶμα ἐγγίγνομαι ὧδε ἔχω · ὁ μέν ἀγύμναστος ὁ ἄνθρωπος ἀπό πᾶς κοπιάω πόνος · οὐδείς γάρ ὁ σῶμα διαπονέω πρός οὐδείς πόνος · ὁ δέ γυμνάζω ὁ σῶμα ὑπό ὁ ἀνέθιστος πόνος κοπιάω · ὁ δέ καί ὑπό ὁ συνήθης γυμνάσιον κοπιάω , ὑπερβολή χράω . ὁ μέν οὖν εἶδος ὁ κόπος τοιοῦτος εἰμί · ὁ δέ δύναμις αὐτός ὧδε ἔχω · ὁ μέν γάρ ἀγύμναστος ὑγρός ὁ σάρξ ἔχω , ὁπόταν πονέω , θερμαίνω ὁ σῶμα , σύντηξις πολύς ἀφίημι · ὅς τις μέν οὖν ἄν ἐξιδρόω ἤ σύν ὁ πνεῦμα ἀποκαθαίρω , οὐ παρέχω πόνος ἄλλος ἤ ὁ κενόω ὁ σῶμα παρά ὁ ἔθος · ὅς τις δέ ἄν ἐμμένω ὁ σύντηξις , οὐ μόνος ὁ κενόω ὁ σῶμα παρά ὁ ἔθος παρέχω πόνος , ἀλλά καί ὁ δείκνυμι ὁ ὑγρός · οὐ γάρ εἰμί σύντροφος ὁ σῶμα , ἀλλά πολέμιος . εἰς μέν δή ὁ ἄσαρκος ὁ σῶμα οὐ συνίστημι ὅμοιος , εἰς δέ ὁ σαρκώδης , ὥστε οὗτος πόνος παρέχω ἕως ἄν ἐξέρχομαι . ἅτε δή οὐ ἔχω περίοδος , ἀτρεμίζω ἐκθερμαίνω αὐτός τε καί ὁ προσπίπτω · ἐάν μέν οὖν πολύς γίγνομαι ὁ ἀποκρίνω , κρατέω καί ὁ ὑγιαίνω , ὥστε συνεκθερμαίνω ὅλος ὁ σῶμα , καί ἐμποιέω πυρετός ἰσχυρός . θερμαίνω γάρ ὁ αἷμα καί ἐπισπάω , ταχεῖος ποιέω ὁ περίοδος ὁ ἐν ὁ σῶμα , καί ὁ τε ἄλλος σῶμα καθαίρω ὑπό ὁ πνεῦμα , καί ὁ συνίστημι θερμαίνω λεπτύνω τε καί συνεξωθέω ἐκ ὁ σάρξ ἔξω ἐπί ὁ δέρμα , ὅς ἱδρώς καλέω θερμός . οὗτος δέ ἀποκρίνω , ὁ τε αἷμα καθίστημι εἰς ὁ κατά φύσις σύστασις , καί ὁ πυρετός ἀνίημι , καί ὁ κόπος παύω μάλα τριταῖος . χρή δέ ὁ τοιοῦτος κόπος ὧδε θεραπεύω · πυρία καί λουτρόν θερμός διαλύω ὁ συνίστημι καί περίπατος μή βίαιος , ὡς ἀποκαθαίρω , καί ὀλιγοσιτία καί ἰσχνασία συνίστημι ὁ σάρξ ὁ κένωσις , καί τρίβω ὁ ἔλαιον ἡσυχῇ πολύς χρόνος , ὅπως μή βίαιος διαθερμαίνω · καί ὁ χρῖσμα ὁ ἱδρωτικός καί μαλακτικός χρίω καί μαλακευνέω συμφέρω . ὁ δέ γυμνάζω ὑπό ὁ ἀνέθιστος πόνος διά ὅδε γίγνομαι ὁ κόπος · ὅς τις ἄν μή πονέω ὁ σῶμα , ὑγρός ἀνάγκη ὁ σάρξ εἰμί πρός οὗτος ὁ τόπος , πρός ὅς μή ἐθίζω πονέω , ὥσπερ ἀγύμναστος πρός ἕκαστος · ὁ μέν οὖν σάρξ συντήκω ἀνάγκη καί ἀποκρίνω καί συνίστημι ὥσπερ ὁ πρότερος . συμφέρω δέ θεραπεύω ὧδε · ὁ μέν γυμνάσιον χράω ὁ συνήθης , ὅπως ὁ συνίστημι θερμαίνω λεπτύνω καί ἀποκαθαίρω , καί ὁ ἄλλος σῶμα μή ὑγραίνω , μηδέ ἀγύμναστος γίγνομαι . ὁ δέ λουτρόν ὁ θερμός συμφέρω καί οὗτος χράω , καί ὁ τρῖψις ὅμοιος ὡς καί ὁ πρόσθεν . ὁ δέ πυρίασις οὐδείς δέω · ὁ πόνος γάρ ἱκανός θερμαίνω λεπτύνω καί ἀποκαθαίρω ὁ συνίστημι . ὁ δέ ἀπό ὁ συνήθης γυμνάσιον κόπος ὅδε ὁ τρόπος γίγνομαι · ἀπό μέν σύμμετρος πόνος κόπος οὐ γίγνομαι · ὁπόταν δέ πολύς ὁ καιρός πόνος εἰμί , ὑπερξηραίνω ὁ σάρξ · κενόω δέ ὁ ὑγρός , θερμαίνω καί ἀλγέω καί φρίσσω καί εἰς πυρετός καθίστημι μακρός , ἐάν μή τις ἐκθεραπεύω ὀρθός . χρή δέ πρῶτος μέν αὐτός ὁ λουτρόν μή σφόδρα πολύς μηδέ θερμός ἄγαν λούω , εἶτα πιπίσκω αὐτός ἐκ ὁ λουτρόν μαλακός οἶνος , καί δειπνέω ὡς πολύς καί παντοδαπός σιτίον , καί ποτός ὑδαρής , οἶνος δέ μαλακός χράω πολύς , εἶτα ἐνδιατρίβω πολύς χρόνος μέχρι ἄν ὁ φλέψ πληρόω ἀείρω · εἶτα ἐξεμέω , καί ἐξανίστημι ὀλίγος καθεύδω μαλακός · εἶτα προσάγω ἡσυχῇ ὁ σιτίον καί ὁ πόνος ὁ συνήθης εἰς ἡμέρα ἕξ , ἐν οὗτος δέ καθίστημι εἰς ὁ συνήθης καί σῖτος καί ποτός . δύναμις δέ ἔχω ὁ θεραπεία τοιόσδε · ἀναξηραίνω ὁ σῶμα εἰς ὑπερβολή ἐξυγραίνω δύναμαι ἄτερ ὑπερβολή · εἰ μέν οὖν δυνατός εἰμί , ὁ ὑπερβολή ὁ πόνος γιγνώσκω ὁπόσος τις εἰμί , ὁ σῖτος ὁ συμμετρία ἀκέομαι , εὖ ἄν ἔχω οὕτως · νῦν δέ ὁ μέν ἀδύνατος , ὁ δέ ῥᾴδιος · ξηραίνω γάρ ὁ σῶμα , σῖτος ἐμπίπτω παντοδαπής , ἕλκω ὁ συμφέρω αὐτός ἑαυτοῦ ἕκαστος ὁ σῶμα ἕκαστος σῖτος , πληρόω δέ καί ὑγραίνω , κενόω ὁ κοιλία ὑπό ὁ ἔμετος , ἀφίημι πάλιν ὁ ὑπερβολή · ὁ δέ κοιλία κενός εἰμί ἀντισπάω . ὁ μέν οὖν ὑπερβάλλω ὑγρός ἐξερεύγομαι ὁ σάρξ , ὁ δέ σύμμετρος οὐ ἀφίημι , ἐάν μή διά βία ἤ πόνος ἤ φάρμακον ἤ ἄλλος τις ἀντίσπασις . ὁ δέ προσαγωγή χράω καθίστημι ὁ σῶμα εἰς ὁ ἀρχαῖος δίαιτα ἡσυχῇ .