heron.pneumatica 1.10
Κατασκευάζεται δὲ καὶ σφαῖρα κοίλη ἢ ἕτερον ἀγγεῖον , εἰς ὅ ἐγχυθὲν ὑγρὸν ἀναπιέζεται εἰς τὸ ὕψος αὐτόματον καὶ μετὰ βίας πολλῆς , ὥστε πᾶν κενωθῆναι , καίτοι τῆς φορᾶς αὐτῷ γιγνομένης παρὰ φύσιν εἰς τὸ ἄνω μέρος · ἔστι δὲ ἡ κατασκευὴ τοιαύτη . Ἔστω σφαῖρα χωροῦσα ὡς κοτύλας ἔξ , τὸ τεῦχος ἔχουσα τοῦ ἐλάσματος στερεόν , ὥστε ὑπομένειν τὴν μέλλουσαν τοῦ ἀέρος πίλησιν γενέσθαι · ἔστω δὲ αὕτη ἡ ΑΒ κειμένη ἐπί τινος ὑποσπειρίου τοῦ Γ · τρυπηθείσης δὲ αὐτῆς κατὰ τὸ ἄνω μέρος σωλὴν διώσθω ὁ ∠Ε ἀπέχων ἀπὸ τοῦ κατὰ διάμετρον τόπου τοῦ τρυπήματος πήματος ὅσον ὕδατος διάρρυσιν , ὑπερέχων δὲ εἰς τὸ ἄνω μέρος τῆς σφαίρας βραχὺ καὶ συνεστεγνωμένος κατὰ τὸ τρύπημα τῷ τεύχει τῆς σφαίρας . σχιζέσθω δὲ τὸ ἄνω στόμιον αὐτοῦ εἰς δύο σωλῆνας τοὺς ∠Η , ∠Ζ , οἷς ἐπικολλάσθωσαν ἕτεροι σωλῆνες δύο πλάγιοι οἷ ΗΘΚΛ , ΖΜΝΞ συντετρημένοι τοῖς ∠Η , ∠Ζ · ἕτερος δὲ ὁ ΠΟ συνεσμηρίσθω τοῖς ΗΘΚΛ , ΖΜΝΞ τετρυπημένος καὶ οὗτος κατὰ τὰ ἐν τοῖς ΗΘΚΛ , ΖΜΝΞ τρυπήματα καὶ ἔχων σωληνάριον προκείμενον ὄρθιον τὸ ΡΣ συντετρημένον αὐτῷ καὶ εἰς μικρὸν συνηγμένον στόμιον κατὰ τὸ Σ . ἐὰν οὖν ἐπιλαβόμενοι τοῦ ΣΡ σωλῆνος ἐπιστρέφωμεν τὸν ΠΟ σωλῆνα , ἀποκλεισθήσεται τὰ κατάλληλα κείμενα τρυπήματα , ὥστε τὸ μέλλον ἀναπιέζεσθαι ὑγρὸν μηκέτι ἔχειν | διέξοδον . καθείσθω δὲ καὶ ἕτερος σωλὴν ἐν τῇ σφαίρᾳ ὁ ΤΥΦ διά τινος τρυπήματος ἐπιπεφραγμένος τὸ κάτω στόμιον τὸ Φ , ἐκ δὲ τῶν πλαγίων τρύπημα ἔχων στρογγύλον τὸ Χ παρὰ τὸν πυθμένα , ᾧ προσκείσθω κλειδίον τὸ καλούμενον παρὰ Ῥωμαίοις ἀσσάριον , οὗ τὴν κατασκευὴν ἑξῆς ἐροῦμεν · ἕτερος δὲ σωλὴν ὁ ΨΩ καθείσθω συνεσμηρισμένος τῷ ΥΦΤ ἐὰν οὖν ἀνασπάσαντες τὸν ΨΩ σωλῆνα ἐγχέωμεν εἰς τὸν ΤΥΦ σωλῆνα ὑγρόν , εἰσελεύσεται εἰς τὸ τεῦχος τῆς σφαίρας διὰ τοῦ X τρυπήματος ἀνοιγομένου τοῦ κλειδίου εἰς τὸ ἔσω μέρος , τοῦ ἀέρος ἐκχωροῦντος διὰ τῶν ἐν τῷ ΟΠ σωλῆνι εἰρημένων τρυπημάτων καὶ κειμένων κατὰ τὰ ἐν τοῖς ΗΘΚΛ , ΖΜΝΞ σωλῆσι τρυπήματα . ὅταν οὖν διʼ ἡμίσους γένηται ἡ σφαῖρα τοῦ ὑγροῦ , ἐγκλίνωμεν τὸ ΣΡ σωληνίδιον , ὥστε παραλλάξαι τὰ κατάλληλα κείμενα τρυπήματα · εἶτα καθιέντες τὸν ΨΩ σωλῆνα ἐκθλίβωμεν διʼ αὐτοῦ τὸν ἐν τῷ ΤΥΦ σωλῆνι ἐναπειλημμένον ἀέρα τε καὶ ὑγρόν , ὃς δὴ χωρήσει εἰς τὸ τεῦχος τῆς σφαίρας διὰ τοῦ κλειδίου μετὰ βίας διὰ τὸ τὴν σφαῖραν πλήρη εἶναι ἀέρος τε καὶ ὑγροῦ . γίνεται οὖν ἡ εἴσκρισις κατὰ πίλησιν τοῦ ἀέρος συνερχομένου εἰς τὰ παρεμπεπλεγμένα μεταξὺ αὐτοῦ κενά · πάλιν ἀνασπάσαντες τὸν ΨΩ σωλῆνα , ὥστε πληρωθῆναι τὸν ΤΥΦ σωλῆνα ἀέρος , πάλιν καθέντες τὸν ΨΩ σωλῆνα εἰσκρινοῦμεν ἐν τῇ σφαίρᾳ τὸν εἰρημένον ἀέρα . καὶ τοῦτο πλεονάκις ποιοῦντες ἕξομεν ἐν τῇ σφαίρᾳ πολὺν πεπιλημένον ἀέρα · ὅτι γὰρ ὁ εἰσκρινόμενος ἀὴρ ἀνασπασθέντος τοῦ ἐμβολέως οὐ παρεξέρχεται , φανερὸν διὰ τὸ τὸ κλειδίον ὑπʼ αὐτοῦ ἔσωθεν θλιβόμενον ἀποκεκλεῖσθαι . ἐὰν οὖν ἀναστρέψωμεν πάλιν τὸ ΡΣ σωληνίδιον , ὥστε ὀρθὸν γενέσθαι καὶ τὰ τρυπήματα κατάλληλα κεῖσθαι , τότε ἀναπτυσθήσεται τὸ ὑγρόν , τοῦ πεπιλημένου ἀέρος χεομένου εἰς τὸν ἴδιον ὄγκον καὶ θλίβοντος τὸ ὑγρὸν τὸ ὑποκείμενον . ἐὰν οὖν πλείων ᾖ ὁ πεπιλημένος ἀήρ , πᾶν ἐξελάσει τὸ ὑγρόν , ὥστε καὶ τὸν ὑπερπλεονάζοντα σὺν τῷ ὑγρῷ ἐκκρουσθῆναι ἀέρα .
Lemmas: κατασκευάζω δέ καί σφαῖρα κοῖλος ἤ ἕτερος ἀγγεῖον , εἰς ὅς ἐγχύνω ὑγρός ἀναπιέζω εἰς ὁ ὕψος αὐτόματος καί μετά βία πολύς , ὥστε πᾶς κενόω , καίτοι ὁ φορά αὐτός γίγνομαι παρά φύσις εἰς ὁ ἄνω μέρος · εἰμί δέ ὁ κατασκευή τοιοῦτος . εἰμί σφαῖρα χωρέω ὡς κοτύλη ἐκ , ὁ τεῦχος ἔχω ὁ ἔλασμα στερεός , ὥστε ὑπομένω ὁ μέλλω ὁ ἀήρ πίλησις γίγνομαι · εἰμί δέ οὗτος ὁ ΑΒ κεῖμαι ἐπί τις ὑποσπείριον ὁ Γ · τρυπάω δέ αὐτός κατά ὁ ἄνω μέρος σωλήν διωθέω ὁ ∠Ε ἀπέχω ἀπό ὁ κατά διάμετρος τόπος ὁ τρύπημα πῆμα ὅσος ὕδωρ διάρρυσις , ὑπερέχω δέ εἰς ὁ ἄνω μέρος ὁ σφαῖρα βραχύς καί συστεγνόω κατά ὁ τρύπημα ὁ τεῦχος ὁ σφαῖρα . σχίζω δέ ὁ ἄνω στόμιον αὐτός εἰς δύο σωλήν ὁ ∠Η , ∠Ζ , ὅς ἐπικολλάω ἕτερος σωλήν δύο πλάγιος ὁ ΗΘΚΛ , ΖΜΝΞ συντετραίνω ὁ ∠Η , ∠Ζ · ἕτερος δέ ὁ ΠΟ συσμηρίζω ὁ ΗΘΚΛ , ΖΜΝΞ τρυπάω καί οὗτος κατά ὁ ἐν ὁ ΗΘΚΛ , ΖΜΝΞ τρύπημα καί ἔχω σωληνάριον πρόκειμαι ὄρθιος ὁ ΡΣ συντετραίνω αὐτός καί εἰς μικρός σύνειμι στόμιον κατά ὁ Σ . ἐάν οὖν ἐπιλαμβάνω ὁ ΣΡ σωλήν ἐπιστρέφω ὁ ΠΟ σωλήν , ἀποκλείω ὁ κατάλληλος κεῖμαι τρύπημα , ὥστε ὁ μέλλω ἀναπιέζω ὑγρός μηκέτι ἔχω | διέξοδος . καθέζομαι δέ καί ἕτερος σωλήν ἐν ὁ σφαῖρα ὁ ΤΥΦ διά τις τρύπημα ἐπιφράσσω ὁ κάτω στόμιον ὁ Φ , ἐκ δέ ὁ πλάγιον τρύπημα ἔχω στρογγύλος ὁ Χ παρά ὁ πυθμήν , ὅς πρόσκειμαι κλειδίον ὁ καλέω παρά Ῥωμαῖος ἀσσάριον , ὅς ὁ κατασκευή ἑξῆς λέγω · ἕτερος δέ σωλήν ὁ ΨΩ καθέζομαι συσμηρίζω ὁ ΥΦΤ ἐάν οὖν ἀνασπάω ὁ ΨΩ σωλήν ἐγχύνω εἰς ὁ ΤΥΦ σωλήν ὑγρός , εἰσέρχομαι εἰς ὁ τεῦχος ὁ σφαῖρα διά ὁ X τρύπημα ἀνοίγνυμι ὁ κλειδίον εἰς ὁ ἔσω μέρος , ὁ ἀήρ ἐκχωρέω διά ὁ ἐν ὁ ΟΠ σωλήν λέγω τρύπημα καί κεῖμαι κατά ὁ ἐν ὁ ΗΘΚΛ , ΖΜΝΞ σωλήν τρύπημα . ὅταν οὖν διά ἥμισυς γίγνομαι ὁ σφαῖρα ὁ ὑγρός , ἐγκλίνω ὁ ΣΡ σωληνίδιον , ὥστε παραλλάσσω ὁ κατάλληλος κεῖμαι τρύπημα · εἶτα καθίημι ὁ ΨΩ σωλήν ἐκθλίβω διά αὐτός ὁ ἐν ὁ ΤΥΦ σωλήν ἐναπολαμβάνω ἀήρ τε καί ὑγρός , ὅς δή χωρέω εἰς ὁ τεῦχος ὁ σφαῖρα διά ὁ κλειδίον μετά βία διά ὁ ὁ σφαῖρα πλήρης εἰμί ἀήρ τε καί ὑγρός . γίγνομαι οὖν ὁ εἴσκρισις κατά πίλησις ὁ ἀήρ συνέρχομαι εἰς ὁ παρεμπλέκω μεταξύ αὐτός κενός · πάλιν ἀνασπάω ὁ ΨΩ σωλήν , ὥστε πληρόω ὁ ΤΥΦ σωλήν ἀήρ , πάλιν καθίημι ὁ ΨΩ σωλήν εἰσκρίνω ἐν ὁ σφαῖρα ὁ λέγω ἀήρ . καί οὗτος πλεονάκις ποιέω ἔχω ἐν ὁ σφαῖρα πολύς πιλέω ἀήρ · ὅτι γάρ ὁ εἰσκρίνω ἀήρ ἀνασπάω ὁ ἐμβολεύς οὐ παρεξέρχομαι , φανερός διά ὁ ὁ κλειδίον ὑπό αὐτός ἔσωθεν θλίβω ἀποκλείω . ἐάν οὖν ἀναστρέφω πάλιν ὁ ΡΣ σωληνίδιον , ὥστε ὀρθός γίγνομαι καί ὁ τρύπημα κατάλληλος κεῖμαι , τότε ἀναπτύω ὁ ὑγρός , ὁ πιλέω ἀήρ χάω εἰς ὁ ἴδιος ὄγκος καί θλίβω ὁ ὑγρός ὁ ὑπόκειμαι . ἐάν οὖν πολύς εἰμί ὁ πιλέω ἀήρ , πᾶς ἐξελαύνω ὁ ὑγρός , ὥστε καί ὁ ὑπερπλεονάζω σύν ὁ ὑγρός ἐκκρούω ἀήρ .