heron.mechanicorum-fragmenta 2.5
Τὰ μὲν οὖν προειρημένα ὄργανα φανερὰς καὶ αὐτοτελεῖς ἔχει τὰς κατασκευὰς πολλαχοῦ ἐν ταῖς χρείαις φαινομένας , ὁ δὲ κοχλίας ἔχει τι περίεργον περί τε τὴν κατασκευὴν καὶ τὴν χρῆσιν . ὁτὲ μὲν γὰρ αὐτὸς καθʼ αὑτὸν μόνος ἐνεργεῖ , ὁτὲ δὲ καὶ προσλαμβάνων ἔτι | δύναμιν , πλὴν ὅτι οὐδέν ἕτερόν ἐστιν ἢ σφὴν εἰλημένος , ἀπολειπόμενος τῆς πληγῆς , διὰ μοχλοῦ δὲ καὶ τὴν κίνησιν ποιούμενος . τοῦτο δʼ ἔσται δῆλον ἐκ τῶν μελλόντων λέγεσθαι . φύσις μὲν οὖν ὑπάρχει . τῆς περὶ αὐτὸν πραγματείας τοιαύτη . ἐὰν κυλίνδρου πλευρὰ φέρηται κατὰ τῆς τοῦ κυλίνδρου ἐπιφανείας , πρὸς δὲ τῷ πέρατι ταύτης σημεῖόν τι ἅμα κατὰ αὐτῆς τῆς πλευρᾶς φέρηται , καὶ ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ ἥ τε πλευρὰ μίαν ἀποκατάστασιν ποιήσηται καὶ τὸ σημεῖον τὸ πᾶν τῆς πλευρᾶς διεξέλθῃ , ἡ γενομένη ὑπὸ τοῦ σημείου ἐν τῇ κυλινδρικῇ ἐπιφανείᾳ γραμμὴ ἕλιξ ἐστίν , ἣν δὴ κοχλίαν καλοῦσιν . καταγράφεται δὲ ἐν τῷ κυλίνδρῳ οὕτως · ἐὰν ἐν ἐπιπέδῳ δύο εὐθείας ἐκθώμεθα ὀρθὰς ἀλλήλαις , ὧν ἡ μὲν μία ἴση ἐστὶν τῇ τοῦ εἰρημένου κυλίνδρου πλευρᾷ , ἡ δὲ ἑτέρα τῇ τοῦ κύκλου περιφερείᾳ , ὅς ἐστιν βάσις τοῦ κυλίνδρου , καὶ ἐπὶ τὰ πέρατα τῶν εἰρημένων εὐθειῶν ἐπιζεύξωμεν εὐθεῖαν ὑποτείνουσαν τὴν ὀρθὴν γωνίαν , τεθῇ δὲ ἡ ἴση τῇ τοῦ κυλίνδρου πλευρᾷ ἐπὶ τὴν τοῦ κυλίνδρου πλευράν , ἡ δὲ ἑτέρα τῶν περὶ τὴν ὀρθὴν ἐπειληθῇ κατὰ τῆς τοῦ κύκλου περιφερείας , εἰληθήσεται καὶ ἡ ὑπὲρ δὲ τὸν κοχλίαν κανόνα διατιθέντες παράλληλον αὐτῷ σωλῆνα ἔχοντα μέσον ἐν τῇ ἄνω ἐπιφανείᾳ ἐναρμόζουσιν εἰς τοῦτον τὸν σωλῆνα τὸν εἰρημένον τύλον , ὥστε τὸ μὲν ἕτερον ἄκρον τοῦ τύλου ἐν μὲν τῷ τοῦ κοχλίου σωλῆνι , τὸ δὲ ἕτερον ἐν τῷ εἰρημένῳ ἑτέρῳ σωλῆνι τῷ ἐν τῷ κανόνι . ὅταν οὖν βούλωνται φορτίον κινεῖν διὰ τούτου τοῦ ὀργάνου , ὅπλον λαβόντες τούτου τὴν μὲν μίαν ἀρχὴν ἐξάπτουσιν ἐκ τοῦ φορτίου , τὴν δὲ ἑτέραν ἐκ τοῦ προειρημένου τύλου καὶ τρημάτων ὄντων τῇ κεφαλῇ τοῦ κοχλίου σκυτάλας ἐμβαλόντες κατάγουσιν , καὶ οὕτως ὑπὸ τῆς ἕλικος ὁ τύλος παραγόμενος ἐν τῷ σωλῆνι ἐπισπᾶται τὸ ὅπλον διʼ οὗ καὶ τὸ φορτίον . ἔξεστιν δὲ ἀντὶ τῶν σκυταλῶν χειρολάβην τινὰ περιθεῖναι τῷ ἄκρῳ τοῦ κοχλίου ὑπερέχοντι εἰς τὸ ἐκτὸς τοῦ διαπήγματος καὶ οὕτως στρέφοντα τὸν κοχλίαν ἐπισπᾶσθαι τὸ φορτίον . ἡ δʼ ἐν τῷ κοχλίᾳ ἕλιξ ὁτὲ μὲν τετράγωνος γίνεται , ὁτὲ δὲ φακοειδής , τετράγωνος μέν , ὅταν ὁ ἐν αὐτῷ σωλὴν ὀρθὰς ἔχῃ τὰς ἐντομάς , φακοειδὴς δέ , ὅταν λοξὰς καὶ εἰς μίαν συναγο|μένας γραμμήν . καλεῖται δὲ ὁ μὲν τετράγωνος , ὁ δὲ φακωτός .
Lemmas: ὁ μέν οὖν προλέγω ὄργανον φανερός καί αὐτοτελής ἔχω ὁ κατασκευή πολλαχοῦ ἐν ὁ χρεία φαίνω , ὁ δέ κοχλίας ἔχω τις περίεργος περί τε ὁ κατασκευή καί ὁ χρῆσις . ὅτε μέν γάρ αὐτός κατά ἑαυτοῦ μόνος ἐνεργέω , ὅτε δέ καί προσλαμβάνω ἔτι | δύναμις , πλήν ὅτι οὐδείς ἕτερος εἰμί ἤ σφήν εἴλω , ἀπολείπω ὁ πληγή , διά μοχλός δέ καί ὁ κίνησις ποιέω . οὗτος δέ εἰμί δῆλος ἐκ ὁ μέλλω λέγω . φύσις μέν οὖν ὑπάρχω . ὁ περί αὐτός πραγματεία τοιοῦτος . ἐάν κύλινδρος πλευρόν φέρω κατά ὁ ὁ κύλινδρος ἐπιφάνεια , πρός δέ ὁ πέρας οὗτος σημεῖον τις ἅμα κατά αὐτός ὁ πλευρά φέρω , καί ἐν ὁ αὐτός χρόνος ὁ τε πλευρόν εἷς ἀποκατάστασις ποιέω καί ὁ σημεῖον ὁ πᾶς ὁ πλευρά διεξέρχομαι , ὁ γίγνομαι ὑπό ὁ σημεῖον ἐν ὁ κυλινδρικός ἐπιφάνεια γραμμή ἕλιξ εἰμί , ὅς δή κοχλίας καλέω . καταγράφω δέ ἐν ὁ κύλινδρος οὕτως · ἐάν ἐν ἐπίπεδος δύο εὐθεῖα ἐκτίθημι ὀρθός ἀλλήλων , ὅς ὁ μέν εἷς ἴσος εἰμί ὁ ὁ λέγω κύλινδρος πλευρά , ὁ δέ ἕτερος ὁ ὁ κύκλος περιφέρεια , ὅς εἰμί βάσις ὁ κύλινδρος , καί ἐπί ὁ πέρας ὁ λέγω εὐθεῖα ἐπιζεύγνυμι εὐθεῖα ὑποτείνω ὁ ὀρθός γωνία , τίθημι δέ ὁ ἴσος ὁ ὁ κύλινδρος πλευρά ἐπί ὁ ὁ κύλινδρος πλευρά , ὁ δέ ἕτερος ὁ περί ὁ ὀρθός ἐπειλέω κατά ὁ ὁ κύκλος περιφέρεια , εἴλω καί ὁ ὑπέρ δέ ὁ κοχλίας κανών διατίθημι παράλληλος αὐτός σωλήν ἔχω μέσος ἐν ὁ ἄνω ἐπιφάνεια ἐναρμόζω εἰς οὗτος ὁ σωλήν ὁ λέγω τύλος , ὥστε ὁ μέν ἕτερος ἄκρος ὁ τύλος ἐν μέν ὁ ὁ κοχλίον σωλήν , ὁ δέ ἕτερος ἐν ὁ λέγω ἕτερος σωλήν ὁ ἐν ὁ κανών . ὅταν οὖν βούλομαι φορτίον κινέω διά οὗτος ὁ ὄργανον , ὅπλον λαμβάνω οὗτος ὁ μέν εἷς ἀρχή ἐξάπτω ἐκ ὁ φορτίον , ὁ δέ ἕτερος ἐκ ὁ προλέγω τύλος καί τρῆμα εἰμί ὁ κεφαλή ὁ κοχλίον σκυτάλη ἐμβάλλω κατάγω , καί οὕτως ὑπό ὁ ἕλιξ ὁ τύλος παράγω ἐν ὁ σωλήν ἐπισπάω ὁ ὅπλον διά ὅς καί ὁ φορτίον . ἔξεστι δέ ἀντί ὁ σκυτάλη χειρολάβη τις περιτίθημι ὁ ἄκρον ὁ κοχλίον ὑπερέχω εἰς ὁ ἐκτός ὁ διάπηγμα καί οὕτως στρέφω ὁ κοχλίας ἐπισπάω ὁ φορτίον . ὁ δέ ἐν ὁ κοχλίας ἕλιξ ὅτε μέν τετράγωνος γίγνομαι , ὅτε δέ φακοειδής , τετράγωνος μέν , ὅταν ὁ ἐν αὐτός σωλήν ὀρθός ἔχω ὁ ἐντομή , φακοειδής δέ , ὅταν λοξός καί εἰς εἷς συνάγω γραμμή . καλέω δέ ὁ μέν τετράγωνος , ὁ δέ φακωτός .