heron.de-automatis 1.26
XXVI Ταῦτα μὲν οὖν οὕτω γίνεται . κλεισθέντος δὲ καὶ ἀνοιχθέντος τοῦ πίνακός φαμεν μηδὲν φαίνεσθαι πλὴν ἀέρος καὶ θαλάσσης γεγραμμένων καὶ μετὰ ταῦτα παραπλεῖν τὰς ναῦς . Ποιήσομεν οὖν καὶ τὰ περὶ τὸν πλοῦν οὕτως . ἐξ ἑκατέρου μέρους τῶν θυρῶν παρὰ τοὺς στροφεῖς ἕξει ὁ πίναξ τόπους κενοὺς καταπεφραγμένους ἐκ τοῦ κατὰ πρόσθεν ἰδίως ἀπεργαζομένους οἷον παραστάδων . ἐν δὲ τοῖς κενώμασι τούτοις ὑποπεφραγμένα σανίδια ἐπιτίθεται κανόνια ἔχοντα μέσα τετράγωνα ἰσόπλευρα εἰργασμένα καὶ ὀρθά , ὧν αἱ γωνίαι ἔσονται καταδεδεμέναι . ἔσονται δὲ ταῦτα ἐλάτινα , ἵνα μὴ λεπτὰ ὄντα διαστρέφωνται . καὶ κάτωθεν μὲν αὐτῶν ἔσται προσκείμενα πυρηνίδια χαλκᾶ ἔντορνα , οἷς ὑποκείσονται ἐμπυελίδια , ἵνα ὦσιν εὔστροφα , ἄνωθεν δὲ στρογγύλα ἐργασθέντα καὶ λεῖα . καὶ ἄνωθεν τῆς πλευρᾶς τοῦ πλινθίου τρυπηθείσης διωθήσεται , ὥστε μὴ σφίγγειν μήτε λίαν εὔλυτον εἶναι ὡς στρέφεσθαι . τούτων γενομένων δεῖ χάρτην λαβόντα λεπτότατον τῶν βασιλικῶν καλουμένων ἀποτεμεῖν αὐτοῦ τὸ μῆκος , ἡλίκον ἂν περιέχῃ ὕψος τὸ τοῦ πίνακος ἔδαφος ἕως τῶν ὀθονίων τῶν συνειλημένων καὶ ἀποτεμνόντων τὸν ὀμφαλὸν τοῦ χάρτου προσκολλῆσαι αὐτὸν πρὸς τὸν κανόνα τὸν ἐκ δεξιῶν τοῦ πίνακος , ὥστε ἀντὶ τοῦ ὀμφαλοῦ τὸν κανόνα προσκεκολλῆσθαι , καὶ οὕτως ὑποστρέφοντα τὸ ὑπερέχον τοῦ πίνακος περιει λεῖν τὸν χάρτην περὶ τὸν κανόνα κεκλεισμένου τοῦ πίνακος . δεῖ δὲ ὑποκολλῆσαι ὑπὸ τὴν ἀρχὴν τοῦ χάρτου κανόνα σφόδρα λεπτὸν εἰργασμένον . ἔστω οὖν τὸ εἰλημένον παρὰ τὴν παραστάδα κεκρυμμένον , ὥστε ἀνεῳγμένου τοῦ πίνακος μὴ ὁρᾶσθαι . ἐναρτῶ οὖν σπάρτους λεπτὰς | εἰς τὸ κανόνιον τὸ πρὸς τῇ ἀρχῇ τοῦ χάρτου προσκεκολλημένον κάτωθεν παρὰ τὸ παραστάδιον τοῦ πίνακος , ἄλλην δὲ ἄνωθεν παρὰ τὸ ὑπερθύριον καὶ ἀποδίδωμι εἰς τὸν ἄλλον κανόνα τὸν ἐν τοῖς εὐωνύμοις μέρεσιν . οὐκοῦν ἐὰν περιάγωμεν τὸν κανόνα , ἐπισπάσεται τὰς σπάρτους · ἐπειληθήσονται γὰρ αἱ σπάρτοι ἐξηρτημέναι εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ χάρτου , καὶ · ἀκολουθήσει ὁ χάρτης . κεκλεισμένου οὖν τοῦ πίνακος ἕως τοσούτου ἐπιστρεφέσθω , ἕως ἂν ἐπικαλυφθῇ ὅλον τὸ ἔδαφος τῷ χάρτῃ . ἔσται δὲ οὗτος ἀέρα καὶ θάλασσαν ἔχων γεγραμμένα . ἵνα οὖν αὐτόματος παραγένηται ὁ χάρτης καὶ τῆς λείας βαρέως ἐπισπωμένης ταχεῖα παραγωγὴ γίνηται πρὸς τὸ πολὺ πλῆθος τῶν πλοίων παραπλεῦσαι , δεῖ προμηχανήσασθαι ταῦτα . Ἔστω γὰρ κατὰ τὸ ὄπισθεν μέρος φαινόμενος ὁ πίναξ ὁ ΑΒΓ∠ , καὶ τοῦ κανόνος , περὶ ὃν ἑλίσσεται ὁ χάρτης , τὸ ὑπεράνω μέρος ἐξελίκτραν τετορνευμένην τὴν ΖΗ , καὶ πρὸς τὸν πίνακα ἐπάνω τῶν ὑσπληγγίων καὶ τῶν ἀστερίσκων τῶν τὰ χερία κινούντων ἀποσπάσας μικρὸν περιτίθημι τύμπανον τὸ ΘΚ . ἐχέτω δὲ τὸ τύμπανον κατὰ κουρὰν μέρος κύκλῳ τετορνευμένον τρόχιλον . καὶ περὶ τὸν ἄξονα τοῦ τυμπάνου ἄλλον περιτίθημι ἄξονα μικρὸν προσαραρότα τῷ ἄξονι τὸν Μ , ὅπως συμφυῆ ὡς ἅμα στραφήσεται μείζονι τυμπάνῳ . περιειλήσας οὖν σπάρτον περὶ τὴν ΗΖ ἐξελίκτραν , ὅση μέλλει ἐξελίσσειν τὸν χάρτην , ὃν ἀποδίδωμι περὶ ἕτερον τροχίλον τῷ πρώτῳ τυμπάνῳ τὸν Μ περιειλῶ τὴν εἰς τὴν λείαν ἀποδεδομένην σπάρτον · ἔστω δὲ ἡ Ν . δῆλον οὖν ὅτι μικρὸν τῆς σπάρτου ἑλκυσθείσης ὑπὸ τῆς λείας πολὺ μέρος τοῦ χάρτου καὶ ταχὺ ἐπειληθήσεται . ἄξων δέ , ἐν ᾠ ἔχει τὸ τύμπανον , τὸ ΝΞ . χρὴ δὲ τοὺς ἀστερίσκους καὶ τὸ τύμπανον ἀνεμποδίστως κινεῖσθαι .
Lemmas: XXVI οὗτος μέν οὖν οὕτως γίγνομαι . κλείω δέ καί ἀνοίγνυμι ὁ πίναξ φημί μηδείς φαίνω πλήν ἀήρ καί θάλασσα γράφω καί μετά οὗτος παραπλέω ὁ ναῦς . ποιέω οὖν καί ὁ περί ὁ πλόος οὕτως . ἐκ ἑκάτερος μέρος ὁ θύρα παρά ὁ στροφεύς ἔχω ὁ πίναξ τόπος κενός καταφράσσω ἐκ ὁ κατά πρόσθεν ἴδιος ἀπεργάζομαι οἷος παραστάς . ἐν δέ ὁ κένωμα οὗτος ὑποφράσσω σανίδιον ἐπιτίθημι κανόνιον ἔχω μέσος τετράγωνος ἰσόπλευρος ἐργάζομαι καί ὀρθός , ὅς ὁ γωνία εἰμί καταδέω . εἰμί δέ οὗτος ἐλάτινος , ἵνα μή λεπτός εἰμί διαστρέφω . καί κάτωθεν μέν αὐτός εἰμί πρόσκειμαι πυρηνίδιον χάλκεος ἔντορνος , ὅς ὑπόκειμαι ἐμπυελίδιον , ἵνα εἰμί εὔστροφος , ἄνωθεν δέ στρογγύλος ἐργάζομαι καί λεῖος . καί ἄνωθεν ὁ πλευρά ὁ πλινθίον τρυπάω διωθέω , ὥστε μή σφίγγω μήτε λίαν εὔλυτος εἰμί ὡς στρέφω . οὗτος γίγνομαι δέω χάρτης λαμβάνω λεπτός ὁ βασιλικός καλέω ἀποτέμνω αὐτός ὁ μῆκος , ἡλίκος ἄν περιέχω ὕψος ὁ ὁ πίναξ ἔδαφος ἕως ὁ ὀθόνιον ὁ συνειλέω καί ἀποτέμνω ὁ ὀμφαλός ὁ χάρτης προσκολλάω αὐτός πρός ὁ κανών ὁ ἐκ δεξιός ὁ πίναξ , ὥστε ἀντί ὁ ὀμφαλός ὁ κανών προσκολλάω , καί οὕτως ὑποστρέφω ὁ ὑπερέχω ὁ πίναξ περίειμι λείν ὁ χάρτης περί ὁ κανών κλείω ὁ πίναξ . δέω δέ ὑποκολλάω ὑπό ὁ ἀρχή ὁ χάρτης κανών σφόδρα λεπτός ἐργάζομαι . εἰμί οὖν ὁ εἴλω παρά ὁ παραστάς κρύπτω , ὥστε ἀνοίγνυμι ὁ πίναξ μή ὁράω . ἐναρτάω οὖν σπάρτος λεπτός | εἰς ὁ κανόνιον ὁ πρός ὁ ἀρχή ὁ χάρτης προσκολλάω κάτωθεν παρά ὁ παραστάδιον ὁ πίναξ , ἄλλος δέ ἄνωθεν παρά ὁ ὑπερθύριον καί ἀποδίδωμι εἰς ὁ ἄλλος κανών ὁ ἐν ὁ εὐώνυμος μέρος . οὐκοῦν ἐάν περιάγω ὁ κανών , ἐπισπάω ὁ σπάρτος · ἐπειλέω γάρ ὁ σπάρτος ἐξαρτάω εἰς ὁ ἀρχή ὁ χάρτης , καί · ἀκολουθέω ὁ χάρτης . κλείω οὖν ὁ πίναξ ἕως τοσοῦτος ἐπιστρέφω , ἕως ἄν ἐπικαλύπτω ὅλος ὁ ἔδαφος ὁ χάρτης . εἰμί δέ οὗτος ἀήρ καί θάλασσα ἔχω γράφω . ἵνα οὖν αὐτόματος παραγίγνομαι ὁ χάρτης καί ὁ λεία βαρύς ἐπισπάω ταχύς παραγωγή γίγνομαι πρός ὁ πολύς πλῆθος ὁ πλοῖον παραπλέω , δέω προμηχανάομαι οὗτος . εἰμί γάρ κατά ὁ ὄπισθεν μέρος φαίνω ὁ πίναξ ὁ ΑΒΓ , καί ὁ κανών , περί ὅς ἑλίσσω ὁ χάρτης , ὁ ὑπεράνω μέρος ἐξελίκτρα τορνεύω ὁ ΖΗ , καί πρός ὁ πίναξ ἐπάνω ὁ ὑσπλήγγιον καί ὁ ἀστερίσκος ὁ ὁ χερίον κινέω ἀποσπάω μικρός περιτίθημι τύμπανον ὁ ΘΚ . ἔχω δέ ὁ τύμπανον κατά κουρά μέρος κύκλος τορνεύω τροχίλος . καί περί ὁ ἄξων ὁ τύμπανον ἄλλος περιτίθημι ἄξων μικρός προσαραρίσκω ὁ ἄξων ὁ Μ , ὅπως συμφυής ὡς ἅμα στρέφω μέγας τύμπανον . περιειλέω οὖν σπάρτος περί ὁ ΗΖ ἐξελίκτρα , ὅσος μέλλω ἐξελίσσω ὁ χάρτης , ὅς ἀποδίδωμι περί ἕτερος τροχίλος ὁ πρότερος τύμπανον ὁ Μ περιειλέω ὁ εἰς ὁ λεία ἀποδίδωμι σπάρτος · εἰμί δέ ὁ Ν . δῆλος οὖν ὅτι μικρός ὁ σπάρτος ἕλκω ὑπό ὁ λεία πολύς μέρος ὁ χάρτης καί ταχύς ἐπειλέω . ἄξων δέ , ἐν ὅς ἔχω ὁ τύμπανον , ὁ ΝΞ . χρή δέ ὁ ἀστερίσκος καί ὁ τύμπανον ἀνεμπόδιστος κινέω .