hermogenes.progymnasmata-dub 10
Ἔκφρασίς ἐστι λόγος περιηγηματικός , ὥς φασιν , ἐναργὴς καὶ ὑπ᾿ ὄψιν ἄγων τὸ δηλούμενον . Γίνονται δὲ ἐκφράσεις προσώπων τε καὶ πραγμάτων καὶ καιρῶν καὶ τόπων καὶ χρόνων καὶ πολλῶν ἑτέρων · προσώπων μέν , ὡς παρʼ Ὁμήρῳ « φολκὸς ἔην , χωλὸς δʼ ἕτερον πόδα » · πραγμάτων δὲ οἷον ἔκφρασις πεζομαχίας καὶ ναυμαχίας · καιρῶν δὲ οἷον εἰρήνης , πολέμου · τόπων δὲ οἷον λιμένων , αἰγιαλῶν , πόλεων · χρόνων δὲ οἷον ἔαρος , θέρους , ἑορτῆς . — Γένοιτο δʼ ἄν τις καὶ μικτὴ ἔκφρασις , ὡς παρὰ τῷ Θουκυδίδῃ ἡ νυκτομαχία · ἡ μὲν γὰρ νύξ καιρός τις , ἡ δὲ μάχη πρᾶξις . Ἐπιχειρήσομεν δὲ τὰ μὲν πράγματα ἐκφράζοντες ἀπὸ τῶν προγεγονότων καὶ ἐν αὐτοῖς γινομένων καὶ ἐπισυμβαινόντων · οἷον εἰ πολέμου λέγοιμεν ἔκφρασιν , πρῶτον μὲν τὰ πρὸ τοῦ πολέμου ἐροῦμεν , τὰς στρατολογίας , τὰ ἀναλώματα , τοὺς φόβους , εἶτα τὰς συμβολάς , τὰς σφαγάς , τοὺς θανάτους , εἶτα τὸ τρόπαιον , εἶτα τοὺς παιᾶνας τῶν νενικηκότων , τῶν δὲ τὰ δάκρυα , τὴν δουλείαν . — Ἐὰν δὲ τόπους ἐκφράζωμεν ἢ χρόνους ἢ πρόσωπα , ἕξομέν τινα καὶ ἐκ τῆς διηγήσεως καὶ ἐκ τοῦ καλοῦ ἢ χρησίμου ἢ παραδόξου λόγον . Ἀρεταὶ δὲ ἐκφράσεως μάλιστα μὲν σαφήνεια καὶ ἐνάργεια · δεῖ γὰρ τὴν ἑρμηνείαν διὰ τῆς ἀκοῆς σχεδὸν τὴν ὄψιν μηχανᾶσθαι . ἔτι μέντοι συνεξομοιοῦσθαι τὰ τῆς φράσεως ὀφείλει τοῖς πράγμασιν · ἂν ἀνθηρὸν τὸ πρᾶγμα , ἔστω καὶ ἡ λέξις τοιαύτη , ἂν αὐχμηρὸν τὸ πρᾶγμα , ἔστω καὶ ἡ λέξις παραπλησία . Ἰστέον δέ , ὡς τῶν ἀκριβεστέρων τινὲς οὐκ ἔθηκαν τὴν ἔκφρασιν εἰς γύμνασμα ὡς προειλημμένην καὶ ἐν μύθῳ καὶ ἐν διηγήματι καὶ ἐν τόπῳ κοινῷ καὶ ἐν ἐγκωμίῳ · καὶ γὰρ ἐκεῖ , φασίν , ἐκφράζομεν καὶ τόπους καὶ ποταμοὺς καὶ πράγματα καὶ πρόσωπα . ἀλλʼ ὅμως , ἐπειδή τινες οὐ φαῦλοι καὶ ταύτην ἐγκατηρίθμησαν τοῖς γυμνάσμασιν , οἷς ἠκολουθήσαμεν καὶ ἡμεῖς ῥᾳθυμίας ἔγκλημα φεύγοντες .
Lemmas: ἔκφρασις εἰμί λόγος περιηγηματικός , ὡς φημί , ἐναργής καί ὑπό ὄψις ἄγω ὁ δηλέομαι . γίγνομαι δέ ἔκφρασις πρόσωπον τε καί πρᾶγμα καί καιρός καί τόπος καί χρόνος καί πολύς ἕτερος · πρόσωπον μέν , ὡς παρά Ὅμηρος « φολκός εἰμί , χωλός δέ ἕτερος πούς » · πρᾶγμα δέ οἷος ἔκφρασις πεζομαχία καί ναυμαχία · καιρός δέ οἷος εἰρήνη , πόλεμος · τόπος δέ οἷος λιμήν , αἰγιαλός , πόλις · χρόνος δέ οἷος ἔαρ , θέρος , ἑορτή . — γίγνομαι δέ ἄν τις καί μικτός ἔκφρασις , ὡς παρά ὁ Θουκυδίδης ὁ νυκτομαχία · ὁ μέν γάρ νύξ καιρός τις , ὁ δέ μάχη πρᾶξις . ἐπιχειρέω δέ ὁ μέν πρᾶγμα ἐκφράζω ἀπό ὁ προγίγνομαι καί ἐν αὐτός γίγνομαι καί ἐπισυμβαίνω · οἷον εἰ πόλεμος λέγω ἔκφρασις , πρῶτος μέν ὁ πρό ὁ πόλεμος λέγω , ὁ στρατολογία , ὁ ἀνάλωμα , ὁ φόβος , εἶτα ὁ συμβολή , ὁ σφαγή , ὁ θάνατος , εἶτα ὁ τρόπαιον , εἶτα ὁ παιάν ὁ νικάω , ὁ δέ ὁ δάκρυον , ὁ δουλεία . — ἐάν δέ τόπος ἐκφράζω ἤ χρόνος ἤ πρόσωπον , ἔχω τις καί ἐκ ὁ διήγησις καί ἐκ ὁ καλός ἤ χρήσιμος ἤ παράδοξος λόγος . ἀρετή δέ ἔκφρασις μάλα μέν σαφήνεια καί ἐνάργεια · δέω γάρ ὁ ἑρμηνεία διά ὁ ἀκοή σχεδόν ὁ ὄψις μηχανάομαι . ἔτι μέντοι συνεξομοιόω ὁ ὁ φράσις ὀφείλω ὁ πρᾶγμα · ἐάν ἀνθηρός ὁ πρᾶγμα , εἰμί καί ὁ λέξις τοιοῦτος , ἐάν αὐχμηρός ὁ πρᾶγμα , εἰμί καί ὁ λέξις παραπλήσιος . οἶδα δέ , ὡς ὁ ἀκριβής τις οὐ τίθημι ὁ ἔκφρασις εἰς γύμνασμα ὡς προλαμβάνω καί ἐν μῦθος καί ἐν διήγημα καί ἐν τόπος κοινός καί ἐν ἐγκώμιος · καί γάρ ἐκεῖ , φημί , ἐκφράζω καί τόπος καί ποταμός καί πρᾶγμα καί πρόσωπον . ἀλλά ὅμως , ἐπειδή τις οὐ φαῦλος καί οὗτος ἐγκαταριθμέω ὁ γύμνασμα , ὅς ἀκολουθέω καί ἐγώ ῥαθυμία ἔγκλημα φεύγω .