hermogenes.progymnasmata-dub 3
3 Χρεία ἐστὶν ἀπομνημόνευμα λόγου τινὸς ἢ πράξεως ἢ συναμφοτέρου σύντομον ἔχον δήλωσιν , ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον χρησίμου τινὸς ἕνεκα . Τῶν δὲ χρειῶν αἳ μέν εἰσι λογικαί , αἳ δὲ πρακτικαί , αἳ δὲ μικταί · λογικαὶ μέν , αἷς λόγος ἔνεστι μόνον , οἷον Πλάτων ἔφησε τὰς Μούσας ἐν ταῖς ψυχαῖς τῶν εὐφυῶν οἰκεῖνʼ · πρακτικαὶ δέ , ἐν αἷς πρᾶξις μόνον , οἶον ῾Διογένης ἰδὼν μειράκιον ἀτακτοῦν τὸν παιδαγωγὸν ἐτύπτησεʼ . μικταὶ δὲ αἰ μῖξιν ἔχουσαι λόγου καὶ πράξεως , οἶον ῾ Διογένης ἰδὼν μειράκιον ἀτακτοῦν τὸν παιδαγωγὸν ἐτύπτησε λέγων · τί γὰρ τοιαῦτα ἐπαίδευες;᾿ Διαφέρει δὲ χρεία ἀπομνημονεύματος μάλιστα τῷ μέτρῳ · τὰ μὲν γὰρ ἀπομνημονεύματα καὶ διὰ μακροτέρων ἂν γένοιτο , τὴν δὲ χρείαν σύντομον εἶναι δεῖ . γνώμης δὲ διαφέρει τῷ τὴν μὲν ἐν ἀποφάνσει ψιλῇ λέγεσθαι , τὴν δὲ χρείαν πολλάκις καὶ κατὰ ἐρώτησιν καὶ κατὰ ἀπόκρισιν · καὶ πάλιν τῷ τὴν μὲν χρείαν καὶ ἐν πράξεσιν εἶναι , τὴν δὲ γνώμην ἐν λόγοις μόνον · καὶ πάλιν τῷ τὴν μὲν χρείαν τὸ πεποιηκὸς πρόσωπον ἔχειν ἢ εἰρηκός , τὴν δὲ γνώμην ἄνευ προσώπου λέγεαθαι . Λέγεται δὲ περὶ διαφορᾶς χρειῶν πλεῖστα παρὰ τοῖς παλαιοῖς , ὅτι αἳ μὲν αὐτῶν εἰσιν ἀποφαντικαί , αἳ δὲ ἐρωτηματικαί , αἳ δὲ πυσματικαί . Ἀλλὰ νῦν ἐπὶ τὸ συνέχον χωρῶμεν , τοῦτο δέ ἐστιν ἡ ἐργασία . ἐργασία τοίνυν οὕτως ἔστω . πρῶτον ἐγκώμιον διὰ βραχέων τοῦ εἰπόντος ἢ πράξαντος , εἶτα αὐτῆς τῆς χρείας παράφρασις , εἶτα ἡ αἰτία , οἷον ῾Ἰσοκράτης ἔφησε τῆς παιδείας τὴν μὲν ῥίζαν εἶναι πικρὰν τὸν δὲ καρπὸν γλυκύνʼ . ἔπαινος ῾ Ἰσκράτης σοφὸς ἦν᾿ , καὶ πλατυνεῖς ἡρέμα τὸ χωρίον . εἶθʼ ἡ χρεία ῾ εἶπε τόδε᾿ , καὶ οὐ θήσεις αὐτὴν ψιλὴν ἀλλὰ πλατύνων τὴν ἑρμηνείαν . εἶτα ἡ αἰτία ῾ τὰ γὰρ μέγιστα τῶν πραγμάτων ἐκ πόνων φιλεῖ κατορθοῦσθαι , κατορθωθέντα δὲ τὴν ἡδονὴν φέρει᾿ . εἶτα κατὰ τὸ ἐναντίον ῾ τὰ μὲν γὰρ τυχόντα τῶν πραγμάτων οὐ δεῖται πόνων καὶ τὸ τέλος ἀηδέστατον ἔχει , τὰ σπουδαῖα δὲ τοὐναντίον᾿ . εἶτα ἐπ παραβολῆς ῾ ὥσπερ γὰρ τοὺς γεωργούς δεῖ πονήσαντας περὶ τὴν γῆν κομίζεσθαι τοὺς καρπούς , οὕτω καὶ περὶ τοὺς λόγους᾿ . εἶτα ἐκ παραδείγματος ῾Δημοσθένης καθείρξας ἑαυτὸν ἐν οἰκήματι καὶ πολλὰ μοχθήσας ὕστερον ἐκομίζετο τοὺς καρπούς , στεφάνους καὶ ἀναρρήσεις᾿ . ἔστι δὲ καὶ ἐκ κρίσεως ἐπιχειρῆσαι , οἷον ῾Ἡσίοδος μὲν γὰρ ἔφη τῶς δʼ ἀρετῆς ἱδρῶτα θεοὶ προπάροιθεν ἔθηκαν , ἄλλος δὲ ποιητής φησι τῶν πόνων πωλοῦσιν ἡμῖν πάντα τἀγάθ᾿ οἱ θεοί.᾿ ἐν δὲ τῷ τέλει παράκλησιν προσθήσεις , ὅτι χρὴ πείθεσθαι τῷ εἰρηκότι ἢ πεποιηκότι . — Τοσαῦτα πρὸς τὸ παρόν · τὴν δὲ τελεωτέραν διδασκαλίαν ὕστερον εἴσῃ .
Lemmas: 3 χρεία εἰμί ἀπομνημόνευμα λόγος τις ἤ πρᾶξις ἤ συναμφότεροι σύντομος ἔχω δήλωσις , ὡς ἐπί ὁ πολύς χρήσιμος τις ἕνεκα . ὁ δέ χρεώ ὁ μέν εἰμί λογικός , ὁ δέ πρακτικός , ὁ δέ μικτός · λογικός μέν , ὅς λόγος ἔνειμι μόνος , οἷος Πλάτων φημί ὁ Μοῦσα ἐν ὁ ψυχή ὁ εὐφυής οἰκέω · πρακτικός δέ , ἐν ὅς πρᾶξις μόνος , οἷος ῾Διογένης ὁράω μειράκιον ἀτακτέω ὁ παιδαγωγός τυπτέω . μικτός δέ ὁ μίξις ἔχω λόγος καί πρᾶξις , οἷος ῾ Διογένης ὁράω μειράκιον ἀτακτέω ὁ παιδαγωγός τύπτω λέγω · τίς γάρ τοιοῦτος παιδεύω διαφέρω δέ χρεία ἀπομνημόνευμα μάλα ὁ μέτρον · ὁ μέν γάρ ἀπομνημόνευμα καί διά μακρός ἄν γίγνομαι , ὁ δέ χρεία σύντομος εἰμί δέω . γνώμη δέ διαφέρω ὁ ὁ μέν ἐν ἀπόφανσις ψιλός λέγω , ὁ δέ χρεία πολλάκις καί κατά ἐρώτησις καί κατά ἀπόκρισις · καί πάλιν ὁ ὁ μέν χρεία καί ἐν πρᾶξις εἰμί , ὁ δέ γνώμη ἐν λόγος μόνος · καί πάλιν ὁ ὁ μέν χρεία ὁ ποιέω πρόσωπον ἔχω ἤ λέγω , ὁ δέ γνώμη ἄνευ πρόσωπον λέγω . λέγω δέ περί διαφορά χρεώ πολύς παρά ὁ παλαιός , ὅτι ὁ μέν αὐτός εἰμί ἀποφαντικός , ὁ δέ ἐρωτηματικός , ὁ δέ πυσματικός . ἀλλά νῦν ἐπί ὁ συνέχω χωρέω , οὗτος δέ εἰμί ὁ ἐργασία . ἐργασία τοίνυν οὕτως εἰμί . πρῶτος ἐγκώμιον διά βραχύς ὁ λέγω ἤ πράσσω , εἶτα αὐτός ὁ χρεία παράφρασις , εἶτα ὁ αἰτία , οἷος ῾Ἰσοκράτης φημί ὁ παιδεία ὁ μέν ῥίζα εἰμί πικρός ὁ δέ καρπός γλυκύνω . ἔπαινος ῾ Ἰσκράτης σοφός ἀπτήν , καί πλατύνω ἠρέμα ὁ χωρίον . εἶτα ὁ χρεία ῾ λέγω τόδε , καί οὐ τίθημι αὐτός ψιλός ἀλλά πλατύνω ὁ ἑρμηνεία . εἶτα ὁ αἰτία ῾ ὁ γάρ μέγας ὁ πρᾶγμα ἐκ πόνος φιλέω κατορθόω , κατορθόω δέ ὁ ἡδονή φέρω . εἶτα κατά ὁ ἐναντίος ῾ ὁ μέν γάρ τυγχάνω ὁ πρᾶγμα οὐ δέω πόνος καί ὁ τέλος ἀηδής ἔχω , ὁ σπουδαῖος δέ τοὐναντίον . εἶτα ἔπος παραβολή ῾ ὥσπερ γάρ ὁ γεωργός δέω πονέω περί ὁ γῆ κομίζω ὁ καρπός , οὕτως καί περί ὁ λόγος . εἶτα ἐκ παράδειγμα Δημοσθένης κατείργω ἑαυτοῦ ἐν οἴκημα καί πολύς μοχθέω ὕστερον κομίζω ὁ καρπός , στέφανος καί ἀνάρρησις . εἰμί δέ καί ἐκ κρίσις ἐπιχειρέω , οἷος ῾Ἡσίοδος μέν γάρ φημί σῶς δέ ἀρετή ἱδρώς θεός προπάροιθε τίθημι , ἄλλος δέ ποιητής φημί ὁ πόνος πωλέω ἐγώ πᾶς ἀγαθός ὁ θεός ἐν δέ ὁ τέλος παράκλησις προστίθημι , ὅτι χρή πείθω ὁ λέγω ἤ ποιέω . — τοσοῦτος πρός ὁ πάρειμι · ὁ δέ τέλειος διδασκαλία ὕστερον οἶδα .