hermogenes.peri-sta-sewn 3.8
Ἡ μετάθεσις τῆς αἰτίας πρὸς τὰ ἀπʼ ἀρχῆς ἄχρι τέλους γίγνεται · ἐκεῖνα δὲ ἤτοι ἐν λόγοις ἐστὶν ἢ ἐν ἔργοις ἢ ἐν πάθεσι . κἂν μὲν ἐν λόγοις ᾖ , κατὰ ῥητὸν καὶ διάνοιαν ἡ μετάθεσις τῆς αἰτίας εἰσάγεται , οἷον νέος πλούσιος νύκτωρ κωμάσας ἐπὶ τὸ δεσμωτήριον ἐβόησε ῾ θαρρεῖτε , ὦ δεσμῶται · οὐκ εἰς μακρὰν λυθήσεσθεʼ καὶ φεύγει τυραννίδος ἐπιθέσεως · ἐνταῦθα γάρ , ὁμολογῶν εἰρηκέναι , τίνι διανοίᾳ εἶπε , σκοπεῖν ἀξιοῖ . ─ Ἐὰν δὲ ἐν ἔργοις ᾖ τὰ ἀπʼ ἀρχῆς ἄχρι τέλους , ἡ μετάθεσις τῆς αἰτίας θετικῶς ἐξετάζεται , οἷον πεφώραταί τις ἐπʼ ἐρημίας θάπτων νεοσφαγὲς σῶμα καὶ φεύγει φόνου · θέσιν γὰρ περανεῖ , ἐρεῖ γὰρ ὅτι ῾ καλὸν τὸ τοὺς ἀτάφους θάπτεινʼ . ─ Ἐὰν δὲ ἐν πάθεσι , συγγνωμονικῶς ἡ μετάθεσις τῆς αἰτίας γίνεται , οἷον συνεχῶς εἰς τὴν ἀκρόπολιν νέος πλούσιος ἀφορῶν δακρύει καὶ φεύγει τυραννίδος ἐπιθέσεως · ῾ ἐλεήσαςʼ γάρ φησι ῾ τούς τυραννουμένους οὕτω διετέθην᾿ . Εἰδέναι δὲ δεῖ , ὅτι ταῦτα μὲν πάντα ἐν πᾶσι στοχασμοῖς εὑρίσκεται , πλεονάζει δὲ ἕκαστον ἐν τῷ οἰκείῳ . ─ Ἔτι ἡ μετάθεσις τῆς αἰτίας , ἂν μὲν ἀφʼ ὧν ἕτεροι πεποιήκασιν ἡ κρίσις γίνηται , ἔσται καὶ πεπλανημένη καὶ ἐναντία πως ἑαυτῇ , οἷον τρισαριστέως εἰκόνα ἔστησαν οἱ πολέμιοι , καὶ φεύγει προδοσίας · ἐρεῖ γὰρ θαυμάζοντας αὐτὸν ἐκείνους στῆσαι ἢ προτρέποντας τοὺς παρʼ αὐτοῖς ἢ ἐξιλεουμένους αὐτὸν ἢ ἄλλως φθόνον κινῆσαι βουλομένους · ταῦτα γὰρ πάντα εἶναι ἀληθῆ οὐ δύναται · διό φαμεν καὶ πεπλανημένα δεῖν χρώματα ἐν τῷ τοιούτῳ στοχασμῷ εὑρίσκεσθαι . ἐὰν δὲ ἀφʼ ὧν αὐτὸς πεποίηκε κρίνηται τις , ἢ ἕν τι ἐρεῖ ἢ καὶ πλείονα , ἀλλʼ ἀκόλουθά γε ἀλλήλοις , οἷον νύκτωρ τις μεταιτῶν λῃστείας φεύγει · ἐρεῖ γὰρ διὰ τοῦτο νύκτωρ , ὅτι αἰσχύνεται , καὶ ὅτι οὐ βούλεται δυσοιώνιστος εἶναι μεθʼ ἡμέραν προσαιτῶν τοῖς ἐντυγχάνουσι , καὶ ὅτι μᾶλλον τηνικαῦτα διδόασιν οἱ ἄνθρωποι ἀνειμένοι ἤδη τῇ γνώμῃ , καὶ εἴ τι τοιοῦτον · ταῦτα γὰρ πολλὰ ὄντα οὐκ ἐναντιοῦνται ἀλλήλοις .
Lemmas: ὁ μετάθεσις ὁ αἰτία πρός ὁ ἀπό ἀρχή ἄχρι τέλος γίγνομαι · ἐκεῖνος δέ ἤτοι ἐν λόγος εἰμί ἤ ἐν ἔργον ἤ ἐν πάθος . ἐάν μέν ἐν λόγος εἰμί , κατά ῥητός καί διάνοια ὁ μετάθεσις ὁ αἰτία εἰσάγω , οἷος νέος πλούσιος νύκτωρ κωμάζω ἐπί ὁ δεσμωτήριον βοάω ῾ θαρσέω , ὦ δεσμώτης · οὐ εἰς μακρός λύω καί φεύγω τυραννίς ἐπίθεσις · ἐνταῦθα γάρ , ὁμολογέω λέγω , τίς διάνοια λέγω , σκοπέω ἀξιόω . ─ ἐάν δέ ἐν ἔργον εἰμί ὁ ἀπό ἀρχή ἄχρι τέλος , ὁ μετάθεσις ὁ αἰτία θετικός ἐξετάζω , οἷος φωράω τις ἐπί ἐρημία θάπτω νεοσφαγής σῶμα καί φεύγω φόνος · θέσις γάρ περιανέω , λέγω γάρ ὅτι ῾ καλός ὁ ὁ ἄταφος θάπτω . ─ ἐάν δέ ἐν πάθος , συγγνωμονικός ὁ μετάθεσις ὁ αἰτία γίγνομαι , οἷος συνεχής εἰς ὁ ἀκρόπολις νέος πλούσιος ἀφοράω δακρύω καί φεύγω τυραννίς ἐπίθεσις · ῾ ἐλεέω γάρ φημί ῾ ὁ τυραννεύω οὕτως διατίθημι . οἶδα δέ δέω , ὅτι οὗτος μέν πᾶς ἐν πᾶς στοχασμός εὑρίσκω , πλεονάζω δέ ἕκαστος ἐν ὁ οἰκεῖος . ─ ἔτι ὁ μετάθεσις ὁ αἰτία , ἐάν μέν ἀπό ὅς ἕτερος ποιέω ὁ κρίσις γίγνομαι , εἰμί καί πλανάω καί ἐναντίος πως ἑαυτοῦ , οἷος τρισαριστεύς εἰκών ἵστημι ὁ πολέμιος , καί φεύγω προδοσία · λέγω γάρ θαυμάζω αὐτός ἐκεῖνος ἵστημι ἤ προσρέπω ὁ παρά αὐτός ἤ ἐξιλεόω αὐτός ἤ ἄλλος φθόνος κινέω βούλομαι · οὗτος γάρ πᾶς εἰμί ἀληθής οὐ δύναμαι · διό φημί καί πλανάω δέω χρῶμα ἐν ὁ τοιοῦτος στοχασμός εὑρίσκω . ἐάν δέ ἀπό ὅς αὐτός ποιέω κρίνω τις , ἤ εἷς τις λέγω ἤ καί πολύς , ἀλλά ἀκόλουθος γε ἀλλήλων , οἷος νύκτωρ τις μεταιτέω λῃστεία φεύγω · λέγω γάρ διά οὗτος νύκτωρ , ὅτι αἰσχύνω , καί ὅτι οὐ βούλομαι δυσοιώνιστος εἰμί μετά ἡμέρα προσαιτέω ὁ ἐντυγχάνω , καί ὅτι μάλα τηνικαῦτα δίδωμι ὁ ἄνθρωπος ἀνίημι ἤδη ὁ γνώμη , καί εἰ τις τοιοῦτος · οὗτος γάρ πολύς εἰμί οὐ ἐναντιόομαι ἀλλήλων .