hermogenes.peri-sta-sewn 2.3
Ἂν μέντοι φανερὸν καὶ τέλειον τὸ κρινόμενον , ἡ ζήτησις περὶ τὴν ποιότητα τοῦ πράγματος ἵσταται , οἷον εἰ δίκαιον , εἰ νόμιμον , εἰ συμφέρον ἤ τι τῶν τούτοις ἐναντίων . καὶ ὄνομα μὲν γενικὸν τούτῳ ποιότης , ἤτοι δὲ περί τι πρᾶγμα ἔχει τὴν ζήτησιν ἢ περὶ ῥητόν · κἂν μὲν περὶ ῥητόν , νομικὴν ποιεῖ τὴν στάσιν , περὶ ὧν ὕστερον ἐροῦμεν , ἂν δὲ περὶ πρᾶγμα , λογικήν . — Διαιρήσεις δὲ καὶ τοῦτο δίχα · ἢ γὰρ περὶ μέλλοντος πράγματος ἔχει τὴν ζήτησιν ἢ περί τινος ἤδη γεγονότος · κἂν μὲν περὶ μέλλοντος , ἔσται πραγματική · πραγματικὴ γάρ ἐστιν ἀμφισβήτησις περὶ πράγματος μέλλοντος , εἰ δεῖ γενέσθαι τόδε τι ἢ μὴ γενέσθαι , δοῦναι ἢ μὴ δοῦναι , οἷον βουλεύονται Ἀθηναῖοι , εἰ χρὴ θάπτειν τοὺς ἐν Μαραθῶνι πεσόντας τῶν βαρβάρων . — Ἂν μέντοι πεπραγμένον ᾖ περὶ οὗ ἡ κρίσις ἤδη , κοινὸν μὲν ὄνομα τούτῳ δικαιολογία , ὥσπερ ἐκείνῳ ποιότης . πάλιν δʼ αὖ καὶ τοῦτο διαιρήσεις δίχα · ἢ γὰρ ἐρεῖ τι πεποιηκέναι ὡς ἀδίκημα ὁ φεύγων καὶ κατά τι κεκωλυμένον ἢ οὔ · κἂν μὲν μηδαμῶς φάσκῃ κεκωλῦσθαι τὸ πεπραγμένον , ἀντίληψιν ποιεῖ · ἔστι γὰρ ἀντίλχψις ἀνευθύνου πράγματος εἶναι δοκοῦντος ὡς ὑπευθύνου κατηγορία , οἷον γεωργὸς φιλοσοφοῦντα τὸν υἱὸν ἀποκηρύσσει . — Ἐὰν δὲ ὁμολογῇ τι πεποιηκέναι ὡς ἀδίκημα , ὄνομα μὲν πάλιν γενικὸν τούτῳ ἀντίθε σις , διαιρήσομεν δὲ οὕτω καὶ τοῦτο · ἤτοι γὰρ εἰς ἑαυτὸν ἀναδέχεται πᾶν ὁ φεύγων τὸ γεγονὸς ἢ εἴς τι τῶν ἔξωθεν αὐτὸ μεθίστησι · κἂν μὲν εἰς ἑαυτὸν ἀναδέχηται , ποιεῖ ἀντίστασιν · γίνεται γὰρ ἀντίστασις , ὅταν ὁμολογῶν ὁ φεύγων πεποιηκέναι τι ὡς ἀδίκημα ἀνθιστᾷ ἕτερόν τι εὐεργέτημα διʼ αὐτοῦ τοῦ ἀδικήματος πεπραγμένον . ἂν δὲ εἴς τι τῶν ἔξωθεν , ἤτοι εἰς αὐτὸν τὸν παθόντα ἢ εἰς ἄλλο τι · κἂν μὲν εἰς τὸν παθόντα , ποιεῖ ἀντέγκλημα · γίνεται γὰρ ἀντέγκλημα , ὅταν ὁμολογῶν ὁ φεύγων πεποιηκέναι τι ὡς ἀδίκημα ἀντεγκαλῇ τῷ πεπονθότι ὡς ἀξίῳ παθεῖν , ἃ πέπονθεν . ἂν δὲ εἰς ἕτερόν τι μεθιστᾷ , πάλιν διαιρετέον · ἢ γὰρ εἰς ὑπεύθυνόν τι δυνάμενον γενέσθαι πρᾶγμα ἢ πρόσωπον μεθίστησι τὸ ἔγκλημα ὁμολογῶν τι πεποιηκέναι ὡς ἀδίκημα καὶ ποιεῖ μετάστασιν , ἢ εἰς οὐ δυνάμενον ὑπεύθυνον γενέσθαι , ἀνεύθυνον δὲ πάντῃ , καὶ πεποίηκε συγγνώμη ν . μεταστάσεως μὲν παράδειγμα ὁ πρεσβευτής , ὃν εἴσω τριάκοντα ἡμερῶν δέον ἐξιέναι λαβόντα παρὰ τοῦ ταμίου χιλίας δραχμὰς εἰς ἐφόδιον , μὴ λαβὼν καὶ διὰ τοῦτο μὴ ἐξελθών , εἶτα κρινόμενος · συγγνώμης δὲ παράδειγμα οἱ δέκα στρατηγοὶ οἱ διὰ τὸν χειμῶνα μὴ ἀνελόμενοι τὰ σώματα καὶ κρινόμενοι . εἰ δέ τις ἡμῖν τι περὶ τούτων ἀμφισβητεῖ , συγγνώμης λέγω καί μεταστάσεως , ἀκριβέστερον ἐν τῷ περὶ ἀντιθέσεως λελέξεται .
Lemmas: ἐάν μέντοι φανερός καί τέλειος ὁ κρίνω , ὁ ζήτησις περί ὁ ποιότης ὁ πρᾶγμα ἵστημι , οἷος εἰ δίκαιος , εἰ νόμιμος , εἰ συμφέρω ἤ τις ὁ οὗτος ἐναντίος . καί ὄνομα μέν γενικός οὗτος ποιότης , ἤτοι δέ περί τις πρᾶγμα ἔχω ὁ ζήτησις ἤ περί ῥητός · ἐάν μέν περί ῥητός , νομικός ποιέω ὁ στάσις , περί ὅς ὕστερον λέγω , ἐάν δέ περί πρᾶγμα , λογικός . — διαιρέω δέ καί οὗτος δίχα · ἤ γάρ περί μέλλω πρᾶγμα ἔχω ὁ ζήτησις ἤ περί τις ἤδη γίγνομαι · ἐάν μέν περί μέλλω , εἰμί πραγματικός · πραγματικός γάρ εἰμί ἀμφισβήτησις περί πρᾶγμα μέλλω , εἰ δέω γίγνομαι ὅδε τις ἤ μή γίγνομαι , δίδωμι ἤ μή δίδωμι , οἷος βουλεύω Ἀθηναῖος , εἰ χρή θάπτω ὁ ἐν Μαραθών πίπτω ὁ βάρβαρος . — ἐάν μέντοι πράσσω εἰμί περί ὅς ὁ κρίσις ἤδη , κοινός μέν ὄνομα οὗτος δικαιολογία , ὥσπερ ἐκεῖνος ποιότης . πάλιν δέ αὖ καί οὗτος διαιρέω δίχα · ἤ γάρ λέγω τις ποιέω ὡς ἀδίκημα ὁ φεύγω καί κατά τις κωλύω ἤ οὐ · ἐάν μέν μηδαμῶς φάσκω κωλύω ὁ πράσσω , ἀντίληψις ποιέω · εἰμί γάρ ἀντίλχψις ἀνεύθυνος πρᾶγμα εἰμί δοκέω ὡς ὑπεύθυνος κατηγορία , οἷος γεωργός φιλοσοφέω ὁ υἱός ἀποκηρύσσω . — ἐάν δέ ὁμολογέω τις ποιέω ὡς ἀδίκημα , ὄνομα μέν πάλιν γενικός οὗτος ἀνατίθημι τις , διαιρέω δέ οὕτως καί οὗτος · ἤτοι γάρ εἰς ἑαυτοῦ ἀναδέχομαι πᾶς ὁ φεύγω ὁ γίγνομαι ἤ εἰς τις ὁ ἔξωθεν αὐτός μεθίστημι · ἐάν μέν εἰς ἑαυτοῦ ἀναδέχομαι , ποιέω ἀντίστασις · γίγνομαι γάρ ἀντίστασις , ὅταν ὁμολογέω ὁ φεύγω ποιέω τις ὡς ἀδίκημα ἀνθίστημι ἕτερος τις εὐεργέτημα διά αὐτός ὁ ἀδίκημα πράσσω . ἐάν δέ εἰς τις ὁ ἔξωθεν , ἤτοι εἰς αὐτός ὁ πάσχω ἤ εἰς ἄλλος τις · ἐάν μέν εἰς ὁ πάσχω , ποιέω ἀντέγκλημα · γίγνομαι γάρ ἀντέγκλημα , ὅταν ὁμολογέω ὁ φεύγω ποιέω τις ὡς ἀδίκημα ἀντεγκαλέω ὁ πάσχω ὡς ἄξιος πάσχω , ὅς πάσχω . ἐάν δέ εἰς ἕτερος τις μεθίστημι , πάλιν διαιρετέον · ἤ γάρ εἰς ὑπεύθυνος τις δύναμαι γίγνομαι πρᾶγμα ἤ πρόσωπον μεθίστημι ὁ ἔγκλημα ὁμολογέω τις ποιέω ὡς ἀδίκημα καί ποιέω μετάστασις , ἤ εἰς οὐ δύναμαι ὑπεύθυνος γίγνομαι , ἀνεύθυνος δέ πάντῃ , καί ποιέω συγγνώμη ν . μετάστασις μέν παράδειγμα ὁ πρεσβευτής , ὅς εἴσω τριάκοντα ἡμέρα δέω ἐξέρχομαι λαμβάνω παρά ὁ τάμιας χίλιοι δραχμή εἰς ἐφόδιον , μή λαμβάνω καί διά οὗτος μή ἐξέρχομαι , εἶτα κρίνω · συγγνώμη δέ παράδειγμα ὁ δέκα στρατηγός ὁ διά ὁ χειμών μή ἀναιρέω ὁ σῶμα καί κρίνω . εἰ δέ τις ἐγώ τις περί οὗτος ἀμφισβητέω , συγγνώμη λέγω καί μετάστασις , ἀκριβής ἐν ὁ περί ἀντίθεσις λέγω .