hermogenes.peri-i-dew-n-lo-gou 1.6.1
6 Ἔννοιαι τοίνυν εἰσὶ σεμναὶ μάλιστα μὲν αἱ περὶ θεῶν ὡς περὶ θεῶν λεγόμεναι · ἐπεὶ τὸ « ἦ ῥα καὶ ἀγκὰς ἔμαρπτε Κρόνου παῖς ἣν παράκοιτιν » καὶ ὅσα τοιαῦτα οὐχ ὡς περὶ θεῶν εἴρηται , διὸ πόρρω μοι δοκεῖ σεμνότητος εἶναι καὶ κατὰ τὴν ἔννοιαν , πλέον δὲ μετέχειν ἡδονῆς καὶ γλυκύτητος · ἀνθρωποπαθῶς γὰρ καὶ τὸ ὅλον εἰπεῖν ποιητικῶς λέλεκται , τὸ πλεῖστον δὲ ἡδονῆς ἡ ποίησις οἶμαι στοχάζεται . περὶ θεῶν δὲ ὡς περὶ θεῶν τὰ τοιαῦτα λέγεσθαί φημι , οἷον « ὰγαθὸς ἦν , ἀγαθῷ δὲ οὐδεὶς περὶ οὐδενὸς ἐγγίνεται φθόνος » καὶ πάλιν « βουληθεὶς γὰρ ὁ θεὸς ἀγαθὰ μὲν πάντα , φλαῦρον δὲ μηδὲν εἶναι κατὰ δύναμιν καὶ πάλιν « παραλαβὼν γὰρ ὁ θεὸς πᾶν , ὅσον ἦν ὁρατόν , οὐχ ἡσυχίαν ἄγον , ἀλλὰ κινούμενον πλημμελῶς καὶ ἀτάκτως » . καὶ ὅλως πολλὰς ἂν εὕροις τοιαύτας ἐννοίας παρὰ τῷ Πλάτωνι , καὶ γὰρ αὐταί εἰσιν ἐκ τοῦ Τμαίου · παρὰ μέντοι τοῖς ῥήτορσιν ἥκιστα , ἐπεὶ καὶ τὰ ἐν Δηλιακῷ Ὑπερίδου ποιητικῶς μᾶλλον καὶ μυθικῶς εἴρηται · τὸ δὲ αἴτιον οὐχὶ νῦν ἀνάγκη λέγειν . — Τὰς μέντοι μετά γε τὰς τοιαύτας οἷον δευτέραν ἢ τρίτην σεμνότητος ἐχούσας τάξιν ἐννοίας καὶ μάλα ἂν εὕροις παρὰ τῷ Δημοσθένει καὶ τινὰς αὐτῶν 〈 καὶ 〉 παρὰ τοῖς ἄλλοις . ἀλλὰ πρῶται μὲν ὅπερ ἔφην καὶ μάλιστά εἰσιν ἔννοιαι σεμναὶ αἱ περὶ θεῶν ὡς περὶ θεῶν λεγόμεναι , καθάπερ εἴρηται · δεύτεραι δὲ μετʼ ἐκείνας σεμναὶ αἱ περὶ τῶν θείων ὡς ὄντως πραγμάτων , οἶον ὡρῶν φύσεις εἰ ἐξετάζοι τις , ὅπως τε καὶ καθʼ ἃς αἰτίας γίνονται , καὶ τὴν τοῦ παντὸς περιφορὰν καὶ φύσιν ἢ κινήσεις γῆς ἢ θαλάττης εἰ ζητοίη τις , ὅπως γίνονται , ἢ σκηπτῶν φορὰς ἢ ὅλως τοιαῦτα . ταῦτα δὲ εἰ μὲν οὕτως ἐξετάζοιτο κατὰ τὰς αἰτίας , σεμνὸν μόνον , οὐ μὴν καὶ πολιτικὸν δύναται ποιεῖν τὸν λόγον · ποῦ γὰρ ἄν εἴη πολιτικὸν τὸ « ὁ ἥλιος ἀπελαυνόμενος τὴν χειμερινὴν ὥρην καὶ τὰ ἑξῆς εἰρημένα παρὰ τῷ Ἡροδότῳ ; ἢ πάλιν παρὰ τῷ Πλάτωνι τόδε , οἷον « ἥ γε τοῦ παντὸς περίοδος κυκλοτερὴς οὖσα καὶ τὰ γένη πάντα συμπεριειληφυῖα σφίγγει πάντῃ καὶ κενὴν χώραν οὐδεμίαν ἐᾷ λείπεσθαι · διὸ δὴ πῦρ μὲν εἰς πᾶν διελήλυθεν , ἀὴρ δὲ δεύτερον , ὡς λεπτότητι δεύτερον ἔφυ , καὶ τὰ ἄλλα ταύτῃ καὶ τὰ ἐξῆς ; ποῦ δʼ αὖ λόγου πολιτικοῦ τὸ ζητεῖν , ὅπως κινεῖται γῆ , καὶ ὅτι ἐπικλύσει ἢ ὑπονοστήσει ὕδατος , ἢ πάλιν περὶ σκηπτῶν φορᾶς ἢ τὰ τοιαῦτα ; ταῦτʼ οὖν ὅπερ ἔφην εἰ μὲν οὕτως ἐξετάζοιτο , σεμνὸν μόνον , οὐ μὴν πολιτικὸν ποιεῖ τὸν λόγον · διὸ καὶ μετὰ τὰς πρώτας σεμνότητος ἐννοίας εὐθύς εἰσιν αὗται δεύτεραι . εἰ μέντοι κατὰ ἔκφρασιν αὐτῶν τῶν γενομένων λέγοι τις αὐτά , ἀλλὰ μὴ τὰς αἰτίας ζητῶν , καθʼ ἃς γίνεται , πολιτικὸν ὁμοῦ καὶ σεμνὸν ποιεῖ τὸν λόγον , ὡς ὁ Ἀριστείδης ἀντιλέγων τῷ Καλλιξένῳ συμβουλεύοντι μὴ θάπτειν τούς δέκα στρατηγούς , ἐπειδὴ ἀνῃρέθησαν μιᾷ ψήφῳ · χειμῶνος γὰρ ἔκφρασιν πεποίηται εἰς ἀπολογίαν τὴν ὑπὲρ αὐτῶν , οἷον « σκηπτὸς ἦν , ὦ Καλλίξενε , σκηπτὸς ὁ ταῦτα κωλύσας οὔτε λόγῳ ῥητὸς οὔτε ἔργῳ φορητός · ἄρτι μὲν γὰρ συνιούσης τῆς ναυμαχίας ὤδινεν ἡ θάλασσα καὶ κατέβαινεν Ἑλλησπ΅οντίας λαμπρός καὶ τὰ ἐξῆς . — Τρίτη δὲ σεμνότητος ἐννοιῶν τάξις , εἰ περὶ πραγμάτων , ἃ δὴ φύσει μέν ἐστι θεῖα , τὸ πλεῖστον δʼ ἐν ἀνθρώποις θεωρεῖται , λέγοι τις , οἷον εἰ περὶ ψυχῆς , ὅτι ἀθάνατος , ἢ περὶ δικαιοσύνης ἢ σωφροσύνης ἢ τῶν τοιούτων διεξίοιμεν περὶ τοῦ βίου παντὸς ἢ τι νόμος ἢ τί φύσις ἢ τὰ τοιαῦτα · οἷον ὅτι « νόμος ἐστὶν εὕρημα μὲν καὶ δῶρον θεῶν καὶ τὰ ἑξῆς καὶ πάλιν ὅτι « ἔστιν ὁ μὲν νόμος κοινὸν καὶ τεταγμένον καὶ ταὐτὸν πᾶσιν , ἡ φύσις δὲ ἄτακτον καὶ κατʼ ἄνδρα ἴδίιν τοῦ ἔχοντος καὶ « πέρας μὲν γὰρ ἅπασιν ἀνθρώποις ἐστὶ τοῦ βίου θάνατος » καὶ « πᾶς ὁ τῶν ἀνθρώπων βίος φύσει καὶ νόμοις διοικεῖται » . ἀπλῶς δὲ εἰπεῖν πάντα , ὅσα ἐν τῷ καθόλου καὶ γενικῶς λέγεται , σεμνὰς ἔχει πως τὰς ἐννοίας , καὶ μάλιστα εἰ μένων ἐπὶ τοῦ καθόλου τις διὰ παντὸς αὐτὰ ἐργάζοιτο · εἰ γὰρ προσλάβοι τὸ κατʼ εἶδος , ἄλλο τι ποιεῖ , οἷον « πονηρόν , ὦ Ἀθηναῖοι , πονηρὸν ὁ συκοφάντης ἀεὶ καὶ πανταχόθεν βάσκανον καὶ φιλαίτιόν ἐστι · τοῦτο δὲ καὶ φύσει κίναδος τἀνθρώπιόν ἐστιν · ἕτερον γάρ τι πεποίηκε προσλαβὼν τὸ κατʼ εἶδος · ἐκ γὰρ τοῦ καθόλου καὶ τοῦ ἐπὶ μέρους συντεθέντων ὅ τε πολιτικὸς καὶ ὁ περιβεβλημένος λόγος , οὐ μὴν αὐτὸ τοῦτο εἰπεῖν ὁ σεμνὸς γίνεται — Τετάρτην γε μὴν σεμνότητος ἔχουσιν ἔννοιαι δύναμιν αἱ περὶ ἀνθρωπίνων μὲν κατὰ μόνας πραγμάτων , μεγάλων δὲ καὶ ἐνδόξων , οἷον τὰ περὶ τῆς ἐν Μαραθῶνι μάχης ἢ τῆς Πλαταιᾶσιν ἢ τῆς ἐν Σαλαμῖνι ναυμαχίας εἴ τις λέγοι καὶ τοῦ Ἄθω καὶ τοῦ Ἑλλησπόντου καὶ τῶν τοιούτων . εἰ δέ τι ταύταις καὶ μυθικὸν ὡς παρὰ τῷ Ἡροδότῳ σεμνὸν ἅμα ἡδονῇ ἕποιτο , οἷον Ἴακχος καὶ τὰ τοιαῦτα , ἑτέρου λόγου . Ἀλλʼ ἔννοιαι μὲν αὗται σεμνότητος .
Lemmas: 6 ἔννοια τοίνυν εἰμί σεμνός μάλα μέν ὁ περί θεός ὡς περί θεός λέγω · ἐπεί ὁ « ἠμί ἄρα καί ἀγκάς μάρπτω Κρόνος παῖς ὅς παράκοιτις » καί ὅσος τοιοῦτος οὐ ὡς περί θεός λέγω , διό πρόσω ἐγώ δοκέω σεμνότης εἰμί καί κατά ὁ ἔννοια , πολύς δέ μετέχω ἡδονή καί γλυκύτης · ἀνθρωποπαθής γάρ καί ὁ ὅλος λέγω ποιητικός λέγω , ὁ πολύς δέ ἡδονή ὁ ποίησις οἴομαι στοχάζομαι . περί θεός δέ ὡς περί θεός ὁ τοιοῦτος λέγω φημί , οἷος « ἀγαθός εἰμί , ἀγαθός δέ οὐδείς περί οὐδείς ἐγγίγνομαι φθόνος » καί πάλιν « βούλομαι γάρ ὁ θεός ἀγαθός μέν πᾶς , φλαῦρος δέ μηδείς εἰμί κατά δύναμις καί πάλιν « παραλαμβάνω γάρ ὁ θεός πᾶς , ὅσος εἰμί ὁρατός , οὐ ἡσυχία ἄγω , ἀλλά κινέω πλημμελής καί ἄτακτος » . καί ὅλος πολύς ἄν εὑρίσκω τοιοῦτος ἔννοια παρά ὁ Πλάτων , καί γάρ οὗτος εἰμί ἐκ ὁ Τμαίου · παρά μέντοι ὁ ῥήτωρ ἦκα , ἐπεί καί ὁ ἐν Δηλιακός Ὑπερίδης ποιητικός μάλα καί μυθικός λέγω · ὁ δέ αἴτιος οὐ νῦν ἀνάγκη λέγω . — ὁ μέντοι μετά γε ὁ τοιοῦτος οἷος δεύτερος ἤ τρίτος σεμνότης ἔχω τάξις ἔννοια καί μάλα ἄν εὑρίσκω παρά ὁ Δημοσθένης καί τις αὐτός 〈 καί 〉 παρά ὁ ἄλλος . ἀλλά πρῶτος μέν ὅς φημί καί μάλα εἰμί ἔννοια σεμνός ὁ περί θεός ὡς περί θεός λέγω , καθά λέγω · δεύτερος δέ μετά ἐκεῖνος σεμνός ὁ περί ὁ θεῖος ὡς ὄντως πρᾶγμα , οἷος ὥρα φύσις εἰ ἐξετάζω τις , ὅπως τε καί κατά ὅς αἰτία γίγνομαι , καί ὁ ὁ πᾶς περιφορά καί φύσις ἤ κίνησις γῆ ἤ θάλασσα εἰ ζητέω τις , ὅπως γίγνομαι , ἤ σκηπτός φορά ἤ ὅλος τοιοῦτος . οὗτος δέ εἰ μέν οὕτως ἐξετάζω κατά ὁ αἰτία , σεμνός μόνος , οὐ μήν καί πολιτικός δύναμαι ποιέω ὁ λόγος · ποῦ γάρ ἄν εἰμί πολιτικός ὁ « ὁ ἥλιος ἀπελαύνω ὁ χειμερινός ὥρα καί ὁ ἑξῆς λέγω παρά ὁ Ἡρόδοτος ; ἤ πάλιν παρά ὁ Πλάτων ὅδε , οἷος « ὁ γε ὁ πᾶς περίοδος κυκλοτερής εἰμί καί ὁ γένος πᾶς συμπεριλαμβάνω σφίγγω πάντῃ καί κενός χώρα οὐδείς ἐάω λείπω · διό δή πῦρ μέν εἰς πᾶς διέρχομαι , ἀήρ δέ δεύτερος , ὡς λεπτότης δεύτερος φύω , καί ὁ ἄλλος οὗτος καί ὁ ἑξῆς ; ποῦ δέ αὖ λόγος πολιτικός ὁ ζητέω , ὅπως κινέω γῆ , καί ὅτι ἐπικλύζω ἤ ὑπονοστέω ὕδωρ , ἤ πάλιν περί σκηπτός φορά ἤ ὁ τοιοῦτος ; οὗτος οὖν ὅς φημί εἰ μέν οὕτως ἐξετάζω , σεμνός μόνος , οὐ μήν πολιτικός ποιέω ὁ λόγος · διό καί μετά ὁ πρῶτος σεμνότης ἔννοια εὐθύς εἰμί οὗτος δεύτερος . εἰ μέντοι κατά ἔκφρασις αὐτός ὁ γίγνομαι λέγω τις αὐτός , ἀλλά μή ὁ αἰτία ζητέω , κατά ὅς γίγνομαι , πολιτικός ὁμοῦ καί σεμνός ποιέω ὁ λόγος , ὡς ὁ Ἀριστείδης ἀντιλέγω ὁ Καλλίξενος συμβουλεύω μή θάπτω ὁ δέκα στρατηγός , ἐπειδή ἀναιρέω εἷς ψῆφος · χειμών γάρ ἔκφρασις ποιέω εἰς ἀπολογία ὁ ὑπέρ αὐτός , οἷος « σκηπτός εἰμί , ὦ Καλλίξενος , σκηπτός ὁ οὗτος κωλύω οὔτε λόγος ῥητός οὔτε ἔργον φορητός · ἄρτι μέν γάρ συνέρχομαι ὁ ναυμαχία ὠδίνω ὁ θάλασσα καί καταβαίνω Ἑλλησποντίας λαμπρός καί ὁ ἑξῆς . — τρίτος δέ σεμνότης ἔννοια τάξις , εἰ περί πρᾶγμα , ὅς δή φύσις μέν εἰμί θεῖος , ὁ πολύς δέ ἐν ἄνθρωπος θεωρέω , λέγω τις , οἷος εἰ περί ψυχή , ὅτι ἀθάνατος , ἤ περί δικαιοσύνη ἤ σωφροσύνη ἤ ὁ τοιοῦτος διεξέρχομαι περί ὁ βίος πᾶς ἤ τίς νόμος ἤ τίς φύσις ἤ ὁ τοιοῦτος · οἷος ὅτι « νόμος εἰμί εὕρημα μέν καί δῶρον θεός καί ὁ ἑξῆς καί πάλιν ὅτι « εἰμί ὁ μέν νόμος κοινός καί τάσσω καί αὐτός πᾶς , ὁ φύσις δέ ἄτακτος καί κατά ἀνήρ ἴδις ὁ ἔχω καί « πέρας μέν γάρ ἅπας ἄνθρωπος εἰμί ὁ βίος θάνατος » καί « πᾶς ὁ ὁ ἄνθρωπος βίος φύσις καί νόμος διοικέω » . ἁπλῶς δέ λέγω πᾶς , ὅσος ἐν ὁ καθόλου καί γενικός λέγω , σεμνός ἔχω πως ὁ ἔννοια , καί μάλα εἰ μένω ἐπί ὁ καθόλου τις διά πᾶς αὐτός ἐργάζομαι · εἰ γάρ προσλαμβάνω ὁ κατά εἶδος , ἄλλος τις ποιέω , οἷος « πονηρός , ὦ Ἀθηναῖος , πονηρός ὁ συκοφάντης ἀεί καί πανταχόθεν βάσκανος καί φιλαίτιος εἰμί · οὗτος δέ καί φύσις κίναδος ἀνθρώπιον εἰμί · ἕτερος γάρ τις ποιέω προσλαμβάνω ὁ κατά εἶδος · ἐκ γάρ ὁ καθόλου καί ὁ ἐπί μέρος συντίθημι ὁ τε πολιτικός καί ὁ περιβάλλω λόγος , οὐ μήν αὐτός οὗτος λέγω ὁ σεμνός γίγνομαι — τέταρτος γε μήν σεμνότης ἔχω ἔννοια δύναμις ὁ περί ἀνθρώπινος μέν κατά μόνος πρᾶγμα , μέγας δέ καί ἔνδοξος , οἷος ὁ περί ὁ ἐν Μαραθών μάχη ἤ ὁ Πλαταιᾶσι ἤ ὁ ἐν Σαλαμίς ναυμαχία εἰ τις λέγω καί ὁ Ἄθως καί ὁ Ἑλλήσποντος καί ὁ τοιοῦτος . εἰ δέ τις οὗτος καί μυθικός ὡς παρά ὁ Ἡρόδοτος σεμνός ἅμα ἡδονή ἕπομαι , οἷος Ἴακχος καί ὁ τοιοῦτος , ἕτερος λόγος . ἀλλά ἔννοια μέν οὗτος σεμνότης .