hermogenes.peri-i-dew-n-lo-gou 2.9.5
Φαίνεται δὲ λόγος δεινὸς οὐκ ὢν τοιοῦτος , ὃ δὴ καὶ τρίτον ἔφην δεινότητος εἶδος εἶναι , ὁ τῶν σοφιστῶν , λέγω τῶν περὶ Πῶλον καὶ Γοργίαν καὶ Μένωνα , καὶ τῶν καθʼ ἡμᾶς δὲ οὐκ ὀλίγων , ἵνα μὴ πάντων λέγω . γίνεται γὰρ τὸ πλεῖστον περὶ τὴν λέξιν , ὅταν τραχείας καὶ σφοδράς τις ἢ καὶ σεμνὰς συμφορήσας λέξεις εἶτʼ ἐξαγγέλλῃ ταύταις ἐννοίας ἐπιπολαίους καὶ κοινάς , καὶ μάλιστα εἰ καὶ σχήμασι χρῷτο κώλοις τε καὶ τοῖς ἄλλοις πᾶσιν ἢ τισὶ κεκαλλωπισμένοις ἀκμαίοις τε καὶ σεμνοῖς . καὶ μὴν καὶ τὸ πρὸ τῶν ἀποδείξεων λοιδορίαις ἢ σφοδρότησιν εἰκῇ χρῆσθαι ἢ ἔνθα ὅλως μηδενὸς τοιούτου δεῖ , καθάπερ εἴωθεν Ἀριστογείτων ποιεῖν , φαινομένη τίς ἐστιν , οὐ μὴν οὗσα δεινότης · ὑπόκενον γὰρ καὶ ψυχρὸν μᾶλλον τὸ τοιοῦτον · ἐπεὶ κἂν ἐννοίαις χρήσηταί τις ἢ καὶ μεθόδοις ἐχούσαις μέγεθος , οἷον σεμναῖς ἢ σφοδραῖς ἢ τραχείαις ἢ λαμπραῖς ἢ ἀκμαίαις ἢ καὶ ταῖς περιβαλλούσαις τὸν λόγον , μὴ κατὰ καιρὸν δὲ ποιῇ τοῦτο μηδὲ ἔνθα δεῖ , φανεῖται μὲν δεινός , οὐ μὴν ὡς ἀληθῶς γε ἔσται τοιοῦτος . τὸ μὲν οὖν δὴ τῇ λέξει χρῆσθαι μεγάλῃ ποτὲ ἐπὶ σμικρᾶς τινος καὶ λιτῆς ἐννοίας χρήσιμον εἶναι καὶ μὴ μόνον τῇ λέξει ἀλλὰ καὶ τοῖς ἑπομένοις αὐτῇ συγχωρῶ , ἐπειδὴ καὶ Ἰσοκράτης φησὶ ῥήτορος εἶναι τὸ τὰ σμικρὰ μεγάλως εἰπεῖν δύνασθαι καὶ τὰ μεγάλα σμικρῶς · οὐ μὴν ἁπλῶς ἐστι χρήσιμον , ὥσπερ σχεδὸν οὐδὲ ἄλλο οὐδὲν εἶδος λόγου , ἀλλʼ ὅτε εἰς δέον παραλαμβάνοιτο . ἔστι δὲ τοῦτο μεγάλης καὶ τελεωτάτης ἐπιστήμης οἶμαι , τὸ χρῆσθαι τοῖς καιροῖς εἰδέναι τε καὶ δύνασθαι ἡ γὰρ ὡς ὄντως δεινότης αὕτη ἐστἴ , καθάπερ ἔλεγον εὐθὺς ἐν ἀρχῇ τοῦ περὶ δεινότητος λόγου , τὸ τοῖς εἴδεσιν ἅπασι τοῦ λόγου καὶ πάσαις ἐννοίαις εἰδέναι πότε δεῖ καὶ ποῦ καὶ πρὸς ὅντινα καὶ πῶς καὶ ἐφʼ οἷς χρῆσθαι , καὶ μὴ μόνον εἰδέναι , ἀλλὰ καὶ δύνασθαι . τοῦτο δὲ ἰδίας ἐστὶ πραγματείας ἑπομένης μὲν τῷ Περὶ ἰδεῶν λόγῳ , καθάπερ ὁ Περὶ τῶν ἰδεῶν τῷ Περὶ εὑρέσεως , χωρὶς δὲ ταττομένης καὶ καθʼ ἑαυτήν . ἀγαπητὸν γάρ , εἰ καὶ μὴ πάρεργον ἑτέρας τις τὸ τοιοῦτο πραγματείας ποιησάμενος μηδὲ ἐν προσθήκης ἀποδοὺς μέρει , καθάπερ νῦν ἂν γένοιτο , ἰδίαν δὲ ἀποδοὺς σπουδήν , ἣν προσήκει τῷ τοιούτῳ , μὴ πάντῃ σφαλείη τοῦ λόγου τοῦ περὶ αὐτῆς · ἐπεὶ καὶ ὅσα τὸν Περὶ τῶν ἰδεῶν γράφοντες λόγον τοῦτον αὐτὸν ἐν ἐνίαις αὐτῶν ἐπηγγειλάμεθα ῾ ἐν τῷ περὶ δεινότητοςʼ ἐρεῖν , ταύτης ἐστὶ τῆς πραγματείας . καὶ ὁποῖόν γε τοῦτο καὶ ὁπόσον ἔργον , ὁ πειραθεὶς γνώσεται · σχεδὸν γὰρ οὐδὲ ἀνθρωπίνης ἐστὶ δυνάμεως , θείας δέ τινος ἰσχύος τέχνῃ πάντα ὑποβαλεῖν ταῦτα , καιρούς , πρόσωπα , τόπους , αἰτίας , τρόπους , τἆλλα ὅσα τοιαῦτα , καὶ δεῖξαι περὶ πάντων μὲν προβλημάτων , πάντων δʼ αὖ τῶν ἐν τούτοις εἰδῶν καὶ τρόπων , πάντων δʼ αὖ τῶν κατὰ μέρος νοημάτων , εἴτ᾿ οὖν εἴη προκαταρκτικὰ εἴτε πιστωτικά τε καὶ συστατικὰ εἴτε ἀντιθέσεων λυτικὰ εἴτε ἐπιλογικά , πασῶν τε ἰδεῶν λόγου , ποῖον μέν τι προσήκει τὸ ὅλον εἶδος εἶναι τοῦ λόγου κατὰ τόδε τὸ ζήτημα , ἐπὶ τῶνδε τῶν ἀνδρῶν , περὶ τοῦδε τοῦ προσώπου λεγόντων , κατὰ τόνδε τὸν καιρόν , ποῖα δὲ αὐτῶν τὰ κατὰ μέρος νοήματα , καὶ τίνα μὲν εἰπεῖν τῶν εὑρεθέντων , τίνα δὲ ἄρρητα ἐᾶν ἐνταῦθα βέλτιον — ἑτέρωθι γάρ , ἂν οὕτω τύχῃ , καὶ τοὐναντίον ἔσται — , καὶ τίς τοῖς κριθεῖσι ῥηθῆναι τάξις ἀρίστη νῦν καὶ ἐπὶ τῶνδε — πάλιν γὰρ καὶ τοῦτο ἐφʼ ἑτέρων καὶ κατʼ ἄλλον καιρὸν τάχα ἴσως ἑτέρως ἔσται — , καὶ πῶς μὲν τοῦτο , πῶς δὲ ἐκεῖνο εἰσακτέον , καὶ τίσι μὲν πλεονάσαι τῶν ἐννοιῶν καὶ τίνα τρόπον βέλτιον , τίνων δὲ τὴν ταχίστην ἀπαλλάττεσθαι καὶ διʼ ἐλαχίστου πως αὐτῶν ἐπιμνησθέντα · ταῦτα γὰρ δὴ πάντα καὶ τὰ τοιαῦτα τέχνῃ διαλαβεῖν καὶ ταῦτα μὴ διὰ σφόδρα μακρῶν θεῖον οἶμαί τι πρᾶγμά ἐστι καὶ οὐκ ἀνθρωπίνης δυνάμεως . οὐ μὴν ἀλλʼ ὅσον γε ἀνθρώπου φύσις ἐξαρκεῖν τοῖς τοιούτοις ἱκανή , καὶ ἡμᾶς ἐξαρκέσειν οἴομαι καὶ διαλήψεσθαί γε περὶ τούτων ἁπάντων ἐν τῷ Περὶ μεθόδου δεινότητος ἱκανῶς εὐθὺς μετὰ ταῦτα . πρότερον δὲ εἰπεῖν ἀνάγκη περί τε πολιτικοῦ λόγου καὶ τῶν κατʼ ἄνδρα εὐδοκιμούντων ἐπὶ λόγοις οὐχ ἁπάντων ἀλλὰ τῶν γε κρατίστων , καὶ ἀφʼ ὧν οὐ χαλεπὸν ἂν γένοιτο τοῖς τε τὰ προειρημένα πάντα καὶ τὰς γενικὰς ἰδέας ἐπεγνωκόσι τοῦ λόγου καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἑκάστου γινώσκειν , ἃ δεῖ , καὶ νέων ἤδη καὶ παλαιῶν . Ἀλλὰ λεκτέον γε ἤδη περὶ τοῦ λόγου τοῦ πολιτικοῦ .
Lemmas: φαίνω δέ λόγος δεινός οὐ εἰμί τοιοῦτος , ὅς δή καί τρίτος φημί δεινότης εἶδος εἰμί , ὁ ὁ σοφιστής , λέγω ὁ περί Πῶλος καί Γοργίας καί Μένων , καί ὁ κατά ἐγώ δέ οὐ ὀλίγος , ἵνα μή πᾶς λέγω . γίγνομαι γάρ ὁ πολύς περί ὁ λέξις , ὅταν τραχύς καί σφοδρός τις ἤ καί σεμνός συμφορέω λέξις εἶτα ἐξαγγέλλω οὗτος ἔννοια ἐπιπόλαιος καί κοινός , καί μάλα εἰ καί σχῆμα χράω κῶλον τε καί ὁ ἄλλος πᾶς ἤ τις καλλωπίζω ἀκμαῖος τε καί σεμνός . καί μήν καί ὁ πρό ὁ ἀπόδειξις λοιδορία ἤ σφοδρότης εἰκῇ χράω ἤ ἔνθα ὅλος μηδείς τοιοῦτος δέω , καθά εἴωθα Ἀριστογείτων ποιέω , φαίνω τις εἰμί , οὐ μήν εἰμί δεινότης · ὑπόκενος γάρ καί ψυχρός μάλα ὁ τοιοῦτος · ἐπεί ἐάν ἔννοια χράω τις ἤ καί μέθοδος ἔχω μέγεθος , οἷος σεμνός ἤ σφοδρός ἤ τραχύς ἤ λαμπρός ἤ ἀκμαῖος ἤ καί ὁ περιβάλλω ὁ λόγος , μή κατά καιρός δέ ποιέω οὗτος μηδέ ἔνθα δέω , φαίνω μέν δεινός , οὐ μήν ὡς ἀληθής γε εἰμί τοιοῦτος . ὁ μέν οὖν δή ὁ λέξις χράω μέγας ποτέ ἐπί μικρός τις καί λιτός ἔννοια χρήσιμος εἰμί καί μή μόνος ὁ λέξις ἀλλά καί ὁ ἕπομαι αὐτός συγχωρέω , ἐπειδή καί Ἰσοκράτης φημί ῥήτωρ εἰμί ὁ ὁ μικρός μέγας λέγω δύναμαι καί ὁ μέγας μικρός · οὐ μήν ἁπλῶς εἰμί χρήσιμος , ὥσπερ σχεδόν οὐδέ ἄλλος οὐδείς εἶδος λόγος , ἀλλά ὅτε εἰς δέον παραλαμβάνω . εἰμί δέ οὗτος μέγας καί τέλειος ἐπιστήμη οἴομαι , ὁ χράω ὁ καιρός οἶδα τε καί δύναμαι ὁ γάρ ὡς ὄντως δεινότης οὗτος εἰμί , καθά λέγω εὐθύς ἐν ἀρχή ὁ περί δεινότης λόγος , ὁ ὁ εἶδος ἅπας ὁ λόγος καί πᾶς ἔννοια οἶδα πότε δέω καί ποῦ καί πρός ὅστις καί πῶς καί ἐπί ὅς χράω , καί μή μόνος οἶδα , ἀλλά καί δύναμαι . οὗτος δέ ἴδιος εἰμί πραγματεία ἕπομαι μέν ὁ Περι ἰδέα λόγος , καθά ὁ Περι ὁ ἰδέα ὁ Περι εὕρεσις , χωρίς δέ τάσσω καί κατά ἑαυτοῦ . ἀγαπητός γάρ , εἰ καί μή πάρεργον ἕτερος τις ὁ τοιοῦτος πραγματεία ποιέω μηδέ ἐν προσθήκη ἀποδίδωμι μέρος , καθά νῦν ἄν γίγνομαι , ἴδιος δέ ἀποδίδωμι σπουδή , ὅς προσήκω ὁ τοιοῦτος , μή πάντῃ σφάλλω ὁ λόγος ὁ περί αὐτός · ἐπεί καί ὅσος ὁ Περι ὁ ἰδέα γράφω λόγος οὗτος αὐτός ἐν ἔνιοι αὐτός ἐπαγγέλλω ῾ ἐν ὁ περί δεινότης λέγω , οὗτος εἰμί ὁ πραγματεία . καί ὁποῖος γε οὗτος καί ὁπόσος ἔργον , ὁ πειράω γιγνώσκω · σχεδόν γάρ οὐδέ ἀνθρώπινος εἰμί δύναμις , θεῖος δέ τις ἰσχύς τέχνη πᾶς ὑποβάλλω οὗτος , καιρός , πρόσωπον , τόπος , αἰτία , τρόπος , ἄλλος ὅσος τοιοῦτος , καί δείκνυμι περί πᾶς μέν πρόβλημα , πᾶς δέ αὖ ὁ ἐν οὗτος εἶδος καί τρόπος , πᾶς δέ αὖ ὁ κατά μέρος νόημα , εἴτε οὖν εἰμί προκαταρκτικός εἴτε πιστωτικός τε καί συστατικός εἴτε ἀντίθεσις λυτικός εἴτε ἐπιλογικός , πᾶς τε ἰδέα λόγος , ποῖος μέν τις προσήκω ὁ ὅλος εἶδος εἰμί ὁ λόγος κατά ὅδε ὁ ζήτημα , ἐπί ὅδε ὁ ἀνήρ , περί ὅδε ὁ πρόσωπον λέγω , κατά ὅδε ὁ καιρός , ποῖος δέ αὐτός ὁ κατά μέρος νόημα , καί τίς μέν λέγω ὁ εὑρίσκω , τίς δέ ἄρρητος ἐάω ἐνταῦθα ἀγαθός — ἑτέρωθι γάρ , ἄν οὕτως τυγχάνω , καί ἐναντίον εἰμί — , καί τίς ὁ κρίνω λέγω τάξις ἀγαθός νῦν καί ἐπί ὅδε — πάλιν γάρ καί οὗτος ἐπί ἕτερος καί κατά ἄλλος καιρός τάχα ἴσως ἕτερος εἰμί — , καί πῶς μέν οὗτος , πῶς δέ ἐκεῖνος εἰσακτέον , καί τίς μέν πλεονάζω ὁ ἔννοια καί τίς τρόπος ἀγαθός , τίς δέ ὁ ταχύς ἀπαλλάσσω καί διά ἐλαχύς πως αὐτός ἐπιμιμνήσκομαι · οὗτος γάρ δή πᾶς καί ὁ τοιοῦτος τέχνη διαλαμβάνω καί οὗτος μή διά σφόδρα μακρός θεῖος οἴομαι τις πρᾶγμα εἰμί καί οὐ ἀνθρώπινος δύναμις . οὐ μήν ἀλλά ὅσος γε ἄνθρωπος φύσις ἐξαρκέω ὁ τοιοῦτος ἱκανός , καί ἐγώ ἐξαρκέω οἴομαι καί διαλαμβάνω γε περί οὗτος ἅπας ἐν ὁ Περι μέθοδος δεινότης ἱκανός εὐθύς μετά οὗτος . πρότερος δέ λέγω ἀνάγκη περί τε πολιτικός λόγος καί ὁ κατά ἀνήρ εὐδοκιμέω ἐπί λόγος οὐ ἅπας ἀλλά ὁ γε κρατύς , καί ἀπό ὅς οὐ χαλεπός ἄν γίγνομαι ὁ τε ὁ προλέγω πᾶς καί ὁ γενικός ἰδέα ἐπιγιγνώσκω ὁ λόγος καί περί ὁ ἄλλος ἕκαστος γιγνώσκω , ὅς δέω , καί νέος ἤδη καί παλαιός . ἀλλά λεκτέος γε ἤδη περί ὁ λόγος ὁ πολιτικός .