hermogenes.peri-i-dew-n-lo-gou 2.10.3
Φημὶ τοίνυν δεῖν ἐν τῷ τοιούτῳ λόγῳ πλεονάζειν μὲν ἀεὶ τόν τε τὴν σαφήνειαν ποιοῦντα τύπον καὶ τὸν ἠθικόν τε καὶ ἀληθῆ καὶ μετὰ τούτους τὸν γοργόν , τῶν δʼ αὖ τὸ μέγεθος ποιουσῶν ἰδεῶν τὴν μὲν περιβολὴν διόλου πλεονάζειν καὶ οὐχ ἧττόν γε ἢ τὴν καθαρότητά τε καὶ εὐκρίνειαν , τὴν μέντοι τραχύτητα καὶ σφοδρότητα παρισοῦσθαι μέν πως τοῖς εἰρημένοις , κατὰ δεύτερον δὲ καὶ τρίτον λόγον . ἀκμὴ δὲ καὶ σεμνότης ἀπʼ αὐτῶν καὶ ἔτι λαμπρότης εἶναι μὲν ὀφείλει , οὐ μὴν οὕτως οὐδʼ ἐπὶ τοσοῦτον , ἐφʼ ὅσον καὶ αἱ προειρημέναι τῶν ἰδεῶν , ἀλλʼ ἐπʼ ἔλαττον , ὅπου γε τὴν σεμνότητα καὶ διακόπτειν ἐν τῷ πολιτικῷ χρὴ λόγῳ καὶ καθαιρεῖν ἀπὸ τοῦ μεγέθους , οἷον « ἅπας ὁ τῶν ἀνθρώπων βίος , κἂν μεγάλην πόλιν οἰκῶσι κἂν μικράν , φύσει καὶ νόμοις διοικεῖται » · παρεντεθὲν γὰρ τὸ « κἂν μεγάλην πόλιν οἰκῶσι κἂν μικράν » καὶ διακόψαν τὸν λόγον καθεῖλεν ἀπὸ τοῦ μεγέθους καὶ ἧττον ἐποίησε φανῆναι σεμνόν . ἤδη δέ που καὶ ἡ λαμπρότης ταὐτὸ πέπονθε τοῦτο , ὡς καὶ παρὰ τῷ Δημοσθένει , οἷον « αὕτη τῶν περὶ Θήβας ἐγένετο πραγμάτων ἀρχὴ καὶ κατάστασις πρώτη » , εἶτα πρὶν ἐπαγαγεῖν , ὃ σφόδρα ἂν ἐποίησεν αὐτῷ τὸν λόγον λαμπρὸν καὶ σοφιστικόν , λέγω τὸ « τοῦτο τὸ ψήφισμα τὸν τότε περιστάντα τῇ πόλει κίνδυνον παρελθεῖν ἐποίηχσεν ὥσπερ νέφος » , διέκοψε καὶ ἧττον ἐποίησεν αὐτὸν φανῆναι λαμπρὸν παρενθεὶς τὸ « τὰ πρὸ τούτων εἰς ἔχθραν καὶ μῖσος καὶ ἀπιστίαν τῶν πόλεων ὑπηγμένων ὑπὸ τούτων » . — Μέγεθος μὲν οὖν μέχρι τοσούτου καὶ τοῦτον τὸν τρόπον προσεῖναι δεῖ τῷ λόγῳ τῷ ἀρίστῳ τῶν πολιτικῶν · δεινότητος δὲ τῆς μὲν καὶ οὔσης καὶ φαινομένης ὡς ἐλάχιστον , τῆς δὲ ἐν μεθόδῳ κειμένης πάμπολυ — περὶ ταύτης δὲ ἔφην ἰδίᾳ πραγματεύσασθαι — , τῆς δὲ φαινομένης μόνον δεινότητος οὐδέν , πλὴν εἰ τὰ λαμπρὰ καὶ ἀκμαῖα εἰς τοῦτο ἀναφέροι τις · τούτων δὲ ὁπόσον δεῖ μετεῖναι τῷ πολιτικῷ λόγῳ , προείρηται . — Κάλλος δέ , ὅπερ ἔφαμεν εἶναι καθάπερ κομμωτικόν , διόλου μὲν ἔχειν ὁ πολιτικὸς λόγος ὀφείλει , ἧττον δὲ ἐμφαινόμενον , οἷόν ἐστι καὶ παρὰ Δημοσθένει , καθάπερ ἐδείξαμεν ἐν τῷ περὶ κάλλους . ἔνθα μέντοι λογισμῶν δεῖ καὶ λεπτότητος , ἐνταῦθα καὶ πλεονάζειν προσήκει τοῖς τοῦ κάλλους ῥυθμοῖς καὶ ταῖς συνθήκαις καὶ ἀναπαύσεσιν · αἱ γὰρ ἐπιμέλειαι τῆς λέξεως ταῖς πυκνότησι τῶν ἐννοιῶν ἐπιτήδειοι , καὶ τὸ καθαρὸν αὖ τὸ τῆς συνθήκης τε καὶ ἀναπαύσεως ἀφαιρεῖται τῶν τοιούτων νοημάτων ἢ καὶ ζητημάτων τὸ ἄγαν αὐστηρόν , χάριν τινὰ προσβάλλον ἀφ᾿ ἑαυτοῦ καὶ διεγεῖρον τὸν ἀκροατὴν καὶ οὐκ ἐῶν ἄχθεσθαι τῇ πυκνότητι τῶν νοημάτων καὶ τῇ συνεχείᾳ · τοιαῦτα γὰρ τὰ ἐν τοῖς λογισμοῖς κείμενα καὶ δυνάμεως λόγου δεόμενα · ἐπεὶ γάρ ἐστιν ἡ τοῦ λόγου δύναμις τὸ τὰ πολλὰ ἢ τὰ δυσχερῆ καὶ σκολιὰ τῶν νοημάτων ἢ τὸ συναμφότερον διʼ ἐλαχίστων σαφῶς εἰπεῖν ἄνευ τοῦ προσπεσεῖν εἴς τινα κακίαν λόγου , οἷον εὐτέλειαν ἢ σκληρότητα , δεῖ τινος κάλλους τῇ βραχύτητι , ὃ δὴ ποιεῖ ἔπιμέλεια . πρὸς δὲ τούτοις μάχεταί πως τῷ εὐτελεῖ τὸ ἐπιμελὲς καὶ μὴ ἐρριμμένον · ὥστε , εἰ καὶ συμβαίνει διὰ λεπτότητα νοημάτων , ὃ δὴ πολλάκις πέφυκεν ἐν τοῖς τοιούτοις γίνεσθαι , καταφέρεσθαι τὸν λόγον εἰς εὐτέλειαν , ὀρθώσειας ἂν οὕτως αὐτὸν τοῖς τοῦ κάλλους σχήμασι καὶ τοῖς ῥυθμοῖς ταῖς τε συνθήκαις καὶ ἀναπαύσεσιν .
Lemmas: φημί τοίνυν δέω ἐν ὁ τοιοῦτος λόγος πλεονάζω μέν ἀεί ὁ τε ὁ σαφήνεια ποιέω τύπος καί ὁ ἠθικός τε καί ἀληθής καί μετά οὗτος ὁ γοργός , ὁ δέ αὖ ὁ μέγεθος ποιέω ἰδέα ὁ μέν περιβολή διόλου πλεονάζω καί οὐ ἥσσων γε ἤ ὁ καθαρότης τε καί εὐκρίνεια , ὁ μέντοι τραχύτης καί σφοδρότης παρισόω μέν πως ὁ λέγω , κατά δεύτερος δέ καί τρίτος λόγος . ἀκμή δέ καί σεμνότης ἀπό αὐτός καί ἔτι λαμπρότης εἰμί μέν ὀφείλω , οὐ μήν οὕτως οὐδέ ἐπί τοσοῦτος , ἐπί ὅσος καί ὁ προλέγω ὁ ἰδέα , ἀλλά ἐπί ἐλαχύς , ὅπου γε ὁ σεμνότης καί διακόπτω ἐν ὁ πολιτικός χρή λόγος καί καθαιρέω ἀπό ὁ μέγεθος , οἷος « ἅπας ὁ ὁ ἄνθρωπος βίος , ἐάν μέγας πόλις οἰκέω ἐάν μικρός , φύσις καί νόμος διοικέω » · παρεντίθημι γάρ ὁ « ἐάν μέγας πόλις οἰκέω ἐάν μικρός » καί διακόπτω ὁ λόγος καθαιρέω ἀπό ὁ μέγεθος καί ἥσσων ποιέω φαίνω σεμνός . ἤδη δέ που καί ὁ λαμπρότης αὐτός πάσχω οὗτος , ὡς καί παρά ὁ Δημοσθένης , οἷος « οὗτος ὁ περί Θῆβαι γίγνομαι πρᾶγμα ἀρχή καί κατάστασις πρῶτος » , εἶτα πρίν ἐπάγω , ὅς σφόδρα ἄν ποιέω αὐτός ὁ λόγος λαμπρός καί σοφιστικός , λέγω ὁ « οὗτος ὁ ψήφισμα ὁ τότε περιίστημι ὁ πόλις κίνδυνος παρέρχομαι ἐποίχομαι ὥσπερ νέφος » , διακόπτω καί ἥσσων ποιέω αὐτός φαίνω λαμπρός παρεντίθημι ὁ « ὁ πρό οὗτος εἰς ἔχθρα καί μῖσος καί ἀπιστία ὁ πόλις ὑπάγω ὑπό οὗτος » . — μέγεθος μέν οὖν μέχρι τοσοῦτος καί οὗτος ὁ τρόπος πρόσειμι δέω ὁ λόγος ὁ ἀγαθός ὁ πολιτικός · δεινότης δέ ὁ μέν καί εἰμί καί φαίνω ὡς ἐλαχύς , ὁ δέ ἐν μέθοδος κεῖμαι πάμπολυς — περί οὗτος δέ φημί ἴδιος πραγματεύομαι — , ὁ δέ φαίνω μόνος δεινότης οὐδείς , πλήν εἰ ὁ λαμπρός καί ἀκμαῖος εἰς οὗτος ἀναφέρω τις · οὗτος δέ ὁπόσος δέω μέτειμι ὁ πολιτικός λόγος , προλέγω . — κάλλος δέ , ὅς φημί εἰμί καθά κομμωτικός , διόλου μέν ἔχω ὁ πολιτικός λόγος ὀφείλω , ἥσσων δέ ἐμφαίνω , οἷος εἰμί καί παρά Δημοσθένης , καθά δείκνυμι ἐν ὁ περί κάλλος . ἔνθα μέντοι λογισμός δέω καί λεπτότης , ἐνταῦθα καί πλεονάζω προσήκω ὁ ὁ κάλλος ῥυθμός καί ὁ συνθήκη καί ἀνάπαυσις · ὁ γάρ ἐπιμέλεια ὁ λέξις ὁ πυκνότης ὁ ἔννοια ἐπιτήδειος , καί ὁ καθαρός αὖ ὁ ὁ συνθήκη τε καί ἀνάπαυσις ἀφαιρέω ὁ τοιοῦτος νόημα ἤ καί ζήτημα ὁ ἄγαν αὐστηρός , χάρις τις προσβάλλω ἀπό ἑαυτοῦ καί διεγείρω ὁ ἀκροατής καί οὐ ἐάω ἄχθομαι ὁ πυκνότης ὁ νόημα καί ὁ συνέχεια · τοιοῦτος γάρ ὁ ἐν ὁ λογισμός κεῖμαι καί δύναμις λόγος δέω · ἐπεί γάρ εἰμί ὁ ὁ λόγος δύναμις ὁ ὁ πολύς ἤ ὁ δυσχερής καί σκολιός ὁ νόημα ἤ ὁ συναμφότεροι διά ἐλαχύς σαφής λέγω ἄνευ ὁ προσπίπτω εἰς τις κακία λόγος , οἷος εὐτέλεια ἤ σκληρότης , δέω τις κάλλος ὁ βραχύτης , ὅς δή ποιέω ἐπιμέλεια . πρός δέ οὗτος μάχομαι πως ὁ εὐτελής ὁ ἐπιμελής καί μή ῥίπτω · ὥστε , εἰ καί συμβαίνω διά λεπτότης νόημα , ὅς δή πολλάκις φύω ἐν ὁ τοιοῦτος γίγνομαι , καταφέρω ὁ λόγος εἰς εὐτέλεια , ὀρθόω ἄν οὕτως αὐτός ὁ ὁ κάλλος σχῆμα καί ὁ ῥυθμός ὁ τε συνθήκη καί ἀνάπαυσις .