hermogenes.peri-i-dew-n-lo-gou 2.1.5
Ἐξαιρεῖται τοίνυν ὑπτιότητα λόγου σχῆμα τὸ καθʼ ὑποστροφὴν καὶ ἔστι σφόδρα χρήσιμον τοῦτο ἐν ταῖς ἀφηγήσεσιν , οἷον « ἔστι τοίνυν οὗτος ὁ πρῶτος Ἀθηναίων αἰσθόμενος Φίλιππον » , εἶθʼ ὑπέστρεψεν ἐξ ἐπεμβολῆς « ὡς τότε δημηγορῶν ἔφη » , εἶτα πάλιν ἦλθεν ἐπὶ τὴν ἀφήγησιν « ἐπιβουλεύοντα τοῖς Ἕλλησι » . τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ « τοῦ γὰρ Φωκικοῦ συστάντος πολέμου » , εἴθʼ ἡ ὑποστροφὴ « οὐ διʼ ἐμέ · οὐ γὰρ ἔγωγʼ ἐπολιτευόμην πω τότε » , εἶτα πάλιν ἡ ἀφήγησις « πρῶτον μὲν ὑμεῖς οὕτω διέκεισθε » , καὶ τὰ ἑξῆς δὲ τοιαῦτά ἐστι τοῦτο τὸ σχῆμα καὶ κατʼ ἐπιπλοκὴν τινὲς ὠνόμασαν . ἔτι ἐξαιρεῖται τῶν ἀφηγήσεων τὴν ὑπτιότητα καὶ τὸ ἐπιτρέχον λεγόμενον σχῆμα , οἶον « ἐπειδὴ γὰρ οὐ καθεστηκότος χορηγοῦ » καὶ τὰ ἐξῆς . ταὐτὸ δὲ τοῦτο καὶ περιβάλλει , αἱ δὲ ὑποστροφαί , ἂν μὴ ὦσι μακραί , ἧττον περιβάλλουσι , καὶ εἰρήκαμεν τοῦτο κἀν τῷ περὶ περιβολῆς . — Ἀλλὰ ταυτὶ μὲν ὥσπερ ἰάματά ἐστιν ὑπτιότητος καὶ δύναται ταὐτόν , ὅπερ εὐκρίνεια ἐν σαφηνείᾳ · ἐκείνη τε γὰρ τὰ συγκεχυμένα διευκρινεῖ πρὸς σαφήνειαν , ὡς ἐδείκνυμεν ἐν τῷ περὶ σαφηνείας , ταῦτά τε τὰ σχήματα τὸν ὑπτιάζοντα λόγον ὀρθοῖ καὶ γοργὸν ποιεῖ . κατὰ τὰ αὐτὰ δὲ τοῖς περὶ σαφηνείας ἔχει καὶ τὰ μέλλοντα ῥηθήσεσθαι · ὥσπερ γὰρ ἐκεῖ ἡ μὲν καθαρότης καθʼ ἑαυτὴν ἐποίει τὸν σαφῆ λόγον , προσεδεῖτο δὲ τῆς εὐκρινείας , εἴ που συγχέοιτο ὁ λόγος , εἰς ἐπανόρθωσιν , οὕτω κἀνταῦθα πάλιν ἔστι μὲν τὸ ποιοῦν τὴν γοργότητα μάλιστα εἶδος λόγου τὸ τμητικόν , εἰ δέ ποτʼ ἐκπίπτοι κατʼ ἀνάγκην τινὰ εἰς ὑπτιότητα , δεῖ τῶν προειρημένων σχημάτων , ἃ δὴ πέφυκεν ὀρθοῦν καὶ διεγείρειν τὸν λόγον ἀπὸ τῆς ὑπτιότητος . τμητικὸς . δὲ λόγος καὶ γοργὸς μάλιστα ἐν τοῖς σχήμασι καὶ τοῖς ῥυθμοῖς θεωρεῖται . εἰδέναι δὲ χρή , ὅτι ὁ λόγος ὁ τμητικὸς ποτὲ μὲν ἔστιν , οὐ μὴν δοκεῖ γε εἶναι τμητικός , ποτὲ δὲ δοκεῖ μὲν εἶναι τοιοῦτος , οὐ μὴν τέμνει γε ὡς ἀληθῶς τὰ πράγματα , ποτὲ δὲ ἀμφότερα , καὶ τέμνει καὶ δοκεῖ τέμνειν . κείσεται δὲ αὐτοῦ καὶ παραδείγματα καθʼ ἕκαστον τούτων ὀλίγον ὕστερον , ἔνθα καὶ σαφέστερόν τι περὶ τούτων ἐροῦμεν .
Lemmas: ἐξαιρέω τοίνυν ὑπτιότης λόγος σχῆμα ὁ κατά ὑποστροφή καί εἰμί σφόδρα χρήσιμος οὗτος ἐν ὁ ἀφήγησις , οἷος « εἰμί τοίνυν οὗτος ὁ πρῶτος Ἀθηναῖος αἰσθάνομαι Φίλιππος » , εἶτα ὑποστρέφω ἐκ ἐπεμβολή « ὡς τότε δημηγορέω φημί » , εἶτα πάλιν ἔρχομαι ἐπί ὁ ἀφήγησις « ἐπιβουλεύω ὁ Ἕλλην » . τοιοῦτος εἰμί καί ὁ « ὁ γάρ Φωκικός συνίστημι πόλεμος » , εἶτα ὁ ὑποστροφή « οὐ διά ἐγώ · οὐ γάρ ἐγώ πολιτεύω πω τότε » , εἶτα πάλιν ὁ ἀφήγησις « πρῶτος μέν σύ οὕτως διάκειμαι » , καί ὁ ἑξῆς δέ τοιοῦτος εἰμί οὗτος ὁ σχῆμα καί κατά ἐπιπλοκή τις ὀνομάζω . ἔτι ἐξαιρέω ὁ ἀφήγησις ὁ ὑπτιότης καί ὁ ἐπιτρέχω λέγω σχῆμα , οἷος « ἐπειδή γάρ οὐ καθίστημι χορηγός » καί ὁ ἑξῆς . αὐτός δέ οὗτος καί περιβάλλω , ὁ δέ ὑποστροφή , ἐάν μή εἰμί μακρός , ἥσσων περιβάλλω , καί λέγω οὗτος ἐν ὁ περί περιβολή . — ἀλλά οὗτος μέν ὥσπερ ἴαμα εἰμί ὑπτιότης καί δύναμαι αὐτός , ὅς εὐκρίνεια ἐν σαφήνεια · ἐκεῖνος τε γάρ ὁ συγχέω διευκρινέω πρός σαφήνεια , ὡς δείκνυμι ἐν ὁ περί σαφήνεια , οὗτος τε ὁ σχῆμα ὁ ὑπτιάζω λόγος ὀρθόω καί γοργός ποιέω . κατά ὁ αὐτός δέ ὁ περί σαφήνεια ἔχω καί ὁ μέλλω λέγω · ὥσπερ γάρ ἐκεῖ ὁ μέν καθαρότης κατά ἑαυτοῦ ποιέω ὁ σαφής λόγος , προσδέω δέ ὁ εὐκρίνεια , εἰ που συγχέω ὁ λόγος , εἰς ἐπανόρθωσις , οὕτως ἐνταῦθα πάλιν εἰμί μέν ὁ ποιέω ὁ γοργότης μάλα εἶδος λόγος ὁ τμητικός , εἰ δέ ποτέ ἐκπίπτω κατά ἀνάγκη τις εἰς ὑπτιότης , δέω ὁ προλέγω σχῆμα , ὅς δή φύω ὀρθόω καί διεγείρω ὁ λόγος ἀπό ὁ ὑπτιότης . τμητικός . δέ λόγος καί γοργός μάλα ἐν ὁ σχῆμα καί ὁ ῥυθμός θεωρέω . οἶδα δέ χρή , ὅτι ὁ λόγος ὁ τμητικός ποτέ μέν εἰμί , οὐ μήν δοκέω γε εἰμί τμητικός , ποτέ δέ δοκέω μέν εἰμί τοιοῦτος , οὐ μήν τέμνω γε ὡς ἀληθής ὁ πρᾶγμα , ποτέ δέ ἀμφότερος , καί τέμνω καί δοκέω τέμνω . κεῖμαι δέ αὐτός καί παράδειγμα κατά ἕκαστος οὗτος ὀλίγος ὕστερον , ἔνθα καί σαφής τις περί οὗτος λέγω .