hermogenes.peri-i-dew-n-lo-gou 2.5.9
Μέθοδος δʼ ἐπιεικείας πρῶτον μὲν ἡ σφόδρα ἐοικυῖα ταῖς ἐννοίαις ταῖς ἐπιεικέσι τὸ ἑκόντα ἐλαττοῦν τὰ ἑαυτοῦ χρηστὰ ἤ , ὅσα ἔχει κατὰ τοῦ ἐχθροῦ σφοδρά , ταῦτα ἑκόντα μειοῦν καὶ μὴ λέγειν σφοδρῶς . καὶ τὰ μὲν ἑαυτοῦ ἐλαττοῖ ὁ Δημοσθένης κατὰ μέθοδον οὑτωσί · παρὸν αὐτῷ λέγειν ἀξιωματικῶς , οἷον « μετὰ ταῦτα δὲ τοὺς ἀποστόλους ἅπαντας ἀπέστειλα , καθʼ οὓς Χερρόνησος ἐσώθη καὶ τὸ Βυζάντιον καὶ πάντες οἱ σύμμαχοι » , ὃ δὲ εἶπεν ὡς ἑτέρως , οἷον « τῆς μέντοι διακονίας τῆς ἐφʼ ἑκάστῳ τῶν πεπραγμένων καὶ ἐμαυτῷ μετεῖναί φημι » . ὁρᾷς , ὡς ἐν ἀμφοτέροις μὲν ταὐτόν ἐστι πρᾶγμα δηλούμενον , ὅτι ‘ἐγὼ συμβεβούλευκα καὶ ἐγὼ ἔγραψα’ , ὅσον δὲ τοῦτο ἐκείνου ἐπιεικέστερον εἴρηται καὶ ταπεινότερον ; ἀλλʼ οὗτος μὲν εἰς δέον ἑκατέρῳ χρῆται , οὐ κατʼ ἐπιείκειαν ἀλλὰ δεινότητα , ἐκεῖνο μὲν ἐλαττώσας , τουτὶ δὲ αὐξήσας . βουλόμενος μέντοι τις ἐπιεικῆ ποιεῖν λόγον καὶ ἠθικὸν οὕτως ἂν οἶμαι μεθοδεύσειε . σπάνια δὲ τῆς τοιᾶσδε μεθόδου τὰ παραδείγματα · οὔκουν ἔγωγε ἐδυνήθην ἐκ τοῦ παραχρῆμα λαβεῖν τι παρὰ τοῦ ῥήτορος ἢ ἄλλου του τοιαύτης μεθόδου παράδειγμα . αἱ γὰρ εἰρωνεῖαι οὔκ εἰσιν ἐπιείκειαι , ἀλλʼ ἠθικὸς μὲν ὁ λόγος , βαρύς δὲ καὶ οὐκ ἐπιεικής , οἷον « μανία γὰρ ἴσως ἐστὶ τὸ ὑπὲρ δύναμίν τι ποιεῖν καὶ πάλιν « βούλει ἐμαυτὸν μέν , ὃν ἂν σὺ λοιδορούμενος καὶ διασύρων καλέσαις , Βάταλον » , καὶ πολλὰ ἔστι τοιαῦτα · ταῦτα δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα βαρέα μὲν καὶ διὰ τοῦτο ἠθικά , οὐ μὴν ἐπιεικῆ γε οὐδʼ ἐπιεικὲς τὸ ἦθος ἔχει . σπάνια οὖν ὅπερ ἔφην τῆς τοιαύτης μεθόδου τὰ παραδείγματα , καὶ παρασχέσθαι μέν τι τοιοῦτον ἐγώ σοι νῦν ὅπερ ἔφην οὐ δεδύνημαι , « ἐπεὶ πόνος ἄλλος ἤπειγεν » ὡς ἀληθῶς · ἐνδείξασθαι μέντοι σαφῶς τὴν φύσιν αὐτοῦ δεδυνῆσθαι νομίζω , ὥστε τάχα οὐ χαλεπῶς καὶ παραδείγματα ἴδια τοῦ εἴδους εὕροι τις ἂν ζητῶν , εἰ φροντίσειεν . εἴη δʼ ἂν οὐκ ὀλίγα παρὰ τῷ Πλάτωνι , ἔνθα ἂν ὁ Σωκράτης ἔχῃ τι λέγειν περὶ αὑτοῦ , καὶ οἶμαί γε εἶναί τι τοιοῦτον ἐν τῷ Χαρμίδῃ καὶ ἐν τῷ Συμποσίῳ μετὰ τοὺς Ἀλκιβιάδου λόγους καὶ πολλαχοῦ μέντοι . — Ἀλλὰ τὰ μὲν καθʼ ἑαυτὸν οὕτως ἄν τις ἐλάττω ποιοίη τῷ ἐπιεικεῖ κατὰ μέθοδον λόγῳ · τῶν δὲ δεόντων ῥηθῆναι κατὰ τοῦ ἐχθροῦ σφοδρῶς ἐλάττωσις ἐκ μεθόδου κατὰ δύο γίνεται τρόπους . ἢ γὰρ ἐνδείκνυται ὁ ποιῶν τοῦτο , ὅτι ἑκὼν ἐπιεικέστερον λέγει , ἢ ἄνευ ἐνδείξεως αὐτὸ ποιεῖ . καὶ ὅτε μὲν ἐνδείκνυται , ἔχει τι τῆς σφοδρότητος , εἰ καὶ βραχύ , ἀλλʼ οὖν ἔχει γε ὁ λόγος , οἷον « καί μοι μηδὲν ὀργισθῇς · οὐδὲν γὰρ ἐρῶ σε φλαῦρον » καὶ πάλιν « τὸ δὲ τοῦ θέντος τὸν νόμον τὰ μὲν ἄλλα ἔγωγε οὐκ οἶδα οὐδὲ λέγω φλαῦρον οὐδὲν οὐδὲ σύνοιδα , ἐκ δὲ τοῦ νόμου σκοπῶν εὑρίσκω τούτου πολὺ κεχωρισμένον » καὶ τὰ ἑξῆς . ὅτε δὲ μηδὲν ἐνδείκνυται , παντάπασιν ἐπιεικὴς κατά γε τοῦτο ὁ λόγος γίνεται , οἷον « τίνος οὖν ἕνεκα , εἰ τὰ μάλιστα μὴ τινὲς ἀλλὰ πάντες ἦσαν ἀνάξιοι , τῶν αὐτῶν ἠξίωσεν ὑμᾶς τε κἀκείνους ; ὁρᾷς , πῶς ἔχων εἴπερ ἐβούλετο εἰπεῖν σφοδρῶς οἷον ‘τίνος ἕνεκα , εἰ τὰ μάλιστα μὴ τινὲς ἀλλὰ πάντες ἦσαν ἀνάξιοι , τὴν αὐτὴν ἀτιμίαν ὑμῶν τε κατέγνω κἀκείνων ; ὁμοίως γὰρ ἀμφοῖν ἀφαιρεῖται τὴν μὲν ἀτέλειαν ἐκείνων , ὑμῶν δὲ τὴν ἐξουσίαν τοῦ διδόναι , ὅτῳ ἂν βούλησθε’ , ὃ δʼ ἐπιεικῶς σφόδρα καὶ ἠθικῶς ἔφη « τῶν αὐτῶν ἠξίωσεν ὑμᾶς τε κἀκείνους » ; τοιοῦτο δʼ ἐστὶ καὶ τὸ ἐν συμβουλευτικοῖς « δοκοῦσι δέ μοι Λακεδαιμόνιοι δεινῶν ἔργον ἀνθρώπων ποιεῖν » · τό τε γὰρ ἐνδοιάσαι καὶ μὴ ἀποφήνασθαι , ὅτι δεινοὶ Λακεδαιμόνιοι , ἀλλὰ « δοκοῦσί μοι » εἰπεῖν τό τε μὴ καθάπαξ δοκεῖν αὐτοὺς εἶναι δεινοὺς εἰπεῖν αὐτὸν ἀλλὰ δεινοῖς ἐοικότας ἁπλῶς , ἔργον δέ τι δεινῶν ἀνθρώπων διαπράττεσθαι , σφόδρα ὑφιέντος ἦν τὸ ἐπιφορικὸν καὶ σφοδρόν , ἠθικὸν δὲ καὶ ἐπιεικῆ λόγον παρεχομένου . δῆλον δʼ ἐστὶ τοῦτο ἐκ τῶν Κατὰ Φιλίππου ῥηθέντων ἐναντίως τῇ ἰδέα ταύτῃ λέγοντος ἐκεῖ τοῦ ῥήτορος , οἷον « μὴ πανοῦργος ὢν καὶ δεινὸς ἄνθρωπος » · πρῶτον μὲν γὰρ ‘πανοῦργος’ φησίν , ἀλλʼ οὐχ ἁπλῶς ‘δεινός’ . σφοδρότερον δὲ τὸ ‘πανοῦργος’ ὄνομα τοῦ ‘δεινός’ δήπουθεν · επειτα οὐδὲ δοκεῖν αὐτῷ πανοῦργον εἶναι τὸν Φίλιππον ἔφη οὐδὲ ἐνεδοίασεν ὥσπερ ἐκεῖ , ἀλλʼ ἀπεφήνατο · ἔπειτα οὐκ ἐοικέναι πανούργοις ἢ δεινοῖς , ὥσπερ τοὺς Λακεδαιμονίους ἔλεγεν , ἀλλʼ αὐτὸν εἶναι τὸν Φίλιππον καὶ δεινὸν καὶ πανοῦργον . οὐκοῦν ταῦτα μὲν καὶ σφοδρὰ καὶ τραχέα , ἐκεῖνα δὲ ἠθικὰ καὶ ἐπιεικῆ καὶ σαφῶς ὑφιέντος τῆς σφοδρότητος τοῦ ῥήτορος εὕροις δʼ ἄν οὐκ ὀλίγα παραδείγματα τῆς τοιαύτης μεθόδου , καθʼ ἣν τὰ κατὰ τῶν ὑποκειμένων προσώπων ῥηθέντα ἂν ἐλαττώσειέ τις ( οὐ γὰρ τῆς ἑτέρας λέγω . καθʼ ἣν τὰ ἴδιά τις ἂν ἀγαθὰ μειώσειεν ) , ὡς ἔν τε συμβουλευτικοῖς κἀν τῷ Πρὸς Λεπτίνην · καίπερ γὰρ ὢν ἀγωνιστικὸς οὗτος ὁ λόγος ὅμως πολὺ τὸ ἦθος ἐν τοῖς περὶ τὸ πρόσωπον ἔχει καὶ κατὰ τὴν μέθοδον καὶ ἴσως καὶ τὰ λοιπά , ὥσπερ καὶ οἱ συμβουλευτικοί .
Lemmas: μέθοδος δέ ἐπιείκεια πρῶτος μέν ὁ σφόδρα ἔοικα ὁ ἔννοια ὁ ἐπιεικής ὁ ἑκών ἐλασσόω ὁ ἑαυτοῦ χρηστός ἤ , ὅσος ἔχω κατά ὁ ἐχθρός σφοδρός , οὗτος ἑκών μειόω καί μή λέγω σφοδρός . καί ὁ μέν ἑαυτοῦ ἐλασσόω ὁ Δημοσθένης κατά μέθοδος οὕτως · πάρειμι αὐτός λέγω ἀξιωματικός , οἷος « μετά οὗτος δέ ὁ ἀπόστολος ἅπας ἀποστέλλω , κατά ὅς Χερσόνησος σῴζω καί ὁ Βυζάντιον καί πᾶς ὁ σύμμαχος » , ὁ δέ λέγω ὡς ἕτερος , οἷος « ὁ μέντοι διακονία ὁ ἐπί ἕκαστος ὁ πράσσω καί ἐμαυτοῦ μέτειμι φημί » . ὁράω , ὡς ἐν ἀμφότερος μέν αὐτός εἰμί πρᾶγμα δηλέομαι , ὅτι ἐγώ συμβουλεύω καί ἐγώ γράφω , ὅσος δέ οὗτος ἐκεῖνος ἐπιεικής λέγω καί ταπεινός ; ἀλλά οὗτος μέν εἰς δέον ἑκάτερος χράω , οὐ κατά ἐπιείκεια ἀλλά δεινότης , ἐκεῖνος μέν ἐλασσόω , οὗτος δέ αὐξάνω . βούλομαι μέντοι τις ἐπιεικής ποιέω λόγος καί ἠθικός οὕτως ἄν οἴομαι μεθοδεύω . σπάνιος δέ ὁ τοιόσδε μέθοδος ὁ παράδειγμα · οὔκουν ἐγώ δύναμαι ἐκ ὁ παραχρῆμα λαμβάνω τις παρά ὁ ῥήτωρ ἤ ἄλλος τις τοιοῦτος μέθοδος παράδειγμα . ὁ γάρ εἰρωνεία οὐ εἰμί ἐπιείκεια , ἀλλά ἠθικός μέν ὁ λόγος , βαρύς δέ καί οὐ ἐπιεικής , οἷος « μανία γάρ ἴσως εἰμί ὁ ὑπέρ δύναμις τις ποιέω καί πάλιν « βούλομαι ἐμαυτοῦ μέν , ὅς ἄν σύ λοιδορέω καί διασύρω καλέω , Βάταλος » , καί πολύς εἰμί τοιοῦτος · οὗτος δέ καί ὁ τοιοῦτος βαρύς μέν καί διά οὗτος ἠθικός , οὐ μήν ἐπιεικής γε οὐδέ ἐπιεικής ὁ ἦθος ἔχω . σπάνιος οὖν ὅς φημί ὁ τοιοῦτος μέθοδος ὁ παράδειγμα , καί παρέχω μέν τις τοιοῦτος ἐγώ σύ νῦν ὅς φημί οὐ δύναμαι , « ἐπεί πόνος ἄλλος ἐπείγω » ὡς ἀληθής · ἐνδείκνυμι μέντοι σαφής ὁ φύσις αὐτός δύναμαι νομίζω , ὥστε τάχα οὐ χαλεπός καί παράδειγμα ἴδιος ὁ εἶδος εὑρίσκω τις ἄν ζητέω , εἰ φροντίζω . εἰμί δέ ἄν οὐ ὀλίγος παρά ὁ Πλάτων , ἔνθα ἄν ὁ Σωκράτης ἔχω τις λέγω περί ἑαυτοῦ , καί οἴομαι γε εἰμί τις τοιοῦτος ἐν ὁ Χαρμίδης καί ἐν ὁ Συμπόσιον μετά ὁ Ἀλκιβιάδης λόγος καί πολλαχοῦ μέντοι . — ἀλλά ὁ μέν κατά ἑαυτοῦ οὕτως ἄν τις ἐλαχύς ποιέω ὁ ἐπιεικής κατά μέθοδος λόγος · ὁ δέ δέω λέγω κατά ὁ ἐχθρός σφοδρός ἐλάττωσις ἐκ μέθοδος κατά δύο γίγνομαι τρόπος . ἤ γάρ ἐνδείκνυμι ὁ ποιέω οὗτος , ὅτι ἑκών ἐπιεικής λέγω , ἤ ἄνευ ἔνδειξις αὐτός ποιέω . καί ὅτε μέν ἐνδείκνυμι , ἔχω τις ὁ σφοδρότης , εἰ καί βραχύς , ἀλλά οὖν ἔχω γε ὁ λόγος , οἷος « καί ἐγώ μηδείς ὀργίζω · οὐδείς γάρ λέγω σύ φλαῦρος » καί πάλιν « ὁ δέ ὁ τίθημι ὁ νόμος ὁ μέν ἄλλος ἐγώ οὐ οἶδα οὐδέ λέγω φλαῦρος οὐδείς οὐδέ σύνοιδα , ἐκ δέ ὁ νόμος σκοπέω εὑρίσκω οὗτος πολύς χωρίζω » καί ὁ ἑξῆς . ὅτε δέ μηδείς ἐνδείκνυμι , παντάπασι ἐπιεικής κατά γε οὗτος ὁ λόγος γίγνομαι , οἷος « τίς οὖν ἕνεκα , εἰ ὁ μάλα μή τις ἀλλά πᾶς εἰμί ἀνάξιος , ὁ αὐτός ἀξιόω σύ τε ἐκεῖνος ; ὁράω , πῶς ἔχω εἴπερ βούλομαι λέγω σφοδρός οἷος τίνω ἕνεκα , εἰ ὁ μάλα μή τις ἀλλά πᾶς εἰμί ἀνάξιος , ὁ αὐτός ἀτιμία σύ τε καταγιγνώσκω ἐκεῖνος ; ὅμοιος γάρ ἄμφω ἀφαιρέω ὁ μέν ἀτέλεια ἐκεῖνος , σύ δέ ὁ ἐξουσία ὁ δίδωμι , ὅστις ἄν βούλομαι , ὅς δέ ἐπιεικής σφόδρα καί ἠθικός φημί « ὁ αὐτός ἀξιόω σύ τε ἐκεῖνος » ; τοιοῦτος δέ εἰμί καί ὁ ἐν συμβουλευτικός « δοκέω δέ ἐγώ Λακεδαιμόνιος δεινός ἔργον ἄνθρωπος ποιέω » · ὁ τε γάρ ἐνδοιάζω καί μή ἀποφαίνω , ὅτι δεινός Λακεδαιμόνιος , ἀλλά « δοκέω ἐγώ » λέγω ὁ τε μή καθάπαξ δοκέω αὐτός εἰμί δεινός λέγω αὐτός ἀλλά δεινός ἔοικα ἁπλῶς , ἔργον δέ τις δεινός ἄνθρωπος διαπράσσω , σφόδρα ὑφίημι εἰμί ὁ ἐπιφορικός καί σφοδρός , ἠθικός δέ καί ἐπιεικής λόγος παρέχω . δῆλος δέ εἰμί οὗτος ἐκ ὁ Κατά Φίλιππος λέγω ἐναντίος ὁ ἰδέα οὗτος λέγω ἐκεῖ ὁ ῥήτωρ , οἷος « μή πάνουργος εἰμί καί δεινός ἄνθρωπος » · πρῶτος μέν γάρ πανοῦργος φημί , ἀλλά οὐ ἁπλῶς δεινός . σφοδρός δέ ὁ πανοῦργος ὄνομα ὁ δεινός δήπουθεν · ἔπειτα οὐδέ δοκέω αὐτός πάνουργος εἰμί ὁ Φίλιππος φημί οὐδέ ἐνδοιάζω ὥσπερ ἐκεῖ , ἀλλά ἀποφαίνω · ἔπειτα οὐ ἔοικα πάνουργος ἤ δεινός , ὥσπερ ὁ Λακεδαιμόνιος λέγω , ἀλλά αὐτός εἰμί ὁ Φίλιππος καί δεινός καί πάνουργος . οὐκοῦν οὗτος μέν καί σφοδρός καί τραχύς , ἐκεῖνος δέ ἠθικός καί ἐπιεικής καί σαφής ὑφίημι ὁ σφοδρότης ὁ ῥήτωρ εὑρίσκω δέ ἄν οὐ ὀλίγος παράδειγμα ὁ τοιοῦτος μέθοδος , κατά ὅς ὁ κατά ὁ ὑπόκειμαι πρόσωπον λέγω ἄν ἐλασσόω τις ( οὐ γάρ ὁ ἕτερος λέγω . κατά ὅς ὁ ἴδιος τις ἄν ἀγαθός μειόω ) , ὡς ἐν τε συμβουλευτικός ἐν ὁ Πρός Λεπτίνης · καίπερ γάρ εἰμί ἀγωνιστικός οὗτος ὁ λόγος ὅμως πολύς ὁ ἦθος ἐν ὁ περί ὁ πρόσωπον ἔχω καί κατά ὁ μέθοδος καί ἴσως καί ὁ λοιπός , ὥσπερ καί ὁ συμβουλευτικός .