hermogenes.peri-i-dew-n-lo-gou 2.10.10
Ὁ τοίνυν ὡς ἐν ποιήσει λόγων ἄριστος πανηγυρικῶν γίνεται διά τε τῶν προειρημένων περὶ πανηγυρικοῦ λόγου πάντων τε καὶ ὡσαύτως καὶ ἔτι διὰ τῶν ἰδίων ποιήσεως παρὰ τὰ προειρημένα , οἷς ὁ μὲν δικανικός τε καὶ συμβουλευτικὸς ἥκιστα χρῆται ἢ ὅτι σπανιώτατα , καὶ οὕτω δὲ οὐχ ἅποσιν ἀλλὰ τισίν , ὁ δʼ ἐν τῷ καταλογάδην πανηγυρικὸς χρῆται μὲν σχεδὸν ἅποσιν ἀλλὰ μετά τινος παραμυθίας καὶ οὐχ ἁπλῶς . ἔστι δὲ ἴδια ποιήσεως παρὰ τὸν ἄλλον λόγον πάντως μέν που καὶ τὰ μέτρα τά τε ὁμολογούμενα καὶ ὑπʼ αὐτῆς ψιλῆς τῆς ἀκοῆς κρινόμενα . Μάλιστα δὲ ποιήσεως ἴδια αἵ τε μυθικαὶ ἔννοιαι πᾶσαι , οἷον τὰ περὶ Κρόνου καὶ Τιτάνων καὶ ἔτι Γιγάντων καὶ Διὸς αὐτοῦ καὶ τῶν ἄλλων θεῶν ἀνθρωποπαθῶς λεγόμενα , ὡς ἐγένοντο καὶ ὅσα ἔπραξαν ἢ πράττουσιν αὐτοί τε πρὸς ἑαυτοὺς καὶ πρὸς ἀνθρώπους , καὶ ἔρωτες αὐτῶν καὶ πόλεμοι καὶ φιλίαι καὶ γοναὶ καὶ τροφαὶ καὶ ὅσα τοιαῦτα . πρὸς δὲ ταύταις , ὅσα περὶ ἀνθρώπων ἤ τινων ἄλλων ζῴων παραδοξολογοῦσιν , οἷον ὡς Κάδμος δράκων ἐγένετο ἐξ ἀνθρώπου καὶ ὡς Ἀλκυὼν ὄρνις καὶ ὅσα περὶ ἀηδόνωον ἢ χελιδόνων λέγουσι . ταύτης δὲ τῆς ἰδέας καὶ τὸ γυναῖκας ἐξ ἀνδρῶν ποιεῖν ὡς τὸν Τειρεσίαν καὶ ἄνδρας ἐκ γυναικῶν ὥσπερ τὸν Καινέα . τοιοῦτον δὲ καὶ τὸ πτερωτοὺς ἀνθρώπους λέγειν , ὡς ἔφυσαν , καὶ ὅλως σύνθετά τινα ζῷα ἢ ἐκτράπελα , οἶον Πήγασοι καὶ Γοργόνες καὶ Κένταυροι καὶ Σειρῆνες καὶ ρίτωνες καὶ Ααιστρυγόνες καὶ Κύκλωπες καὶ Περσεύς καὶ ὅσα τοιαῦτα . μυθικὰ δὲ κἀκεῖνα καὶ ποιητικὰ τὰ ὑπερβάλλοντα μὲν ἀνθρώπου φύσιν , ὑπʼ ἐκείνων δὲ τερατολογούμενα ὡς γεγονότα καὶ πιστεύεσθαι ἄξια , οἷον ὅτι Ἀχιλλεῦ τοσόνδε ἐπήδα καὶ ὅτι ὁ Αἴας ἢ ὁ Ἕκτωρ τηλικοῦτοι ῥᾳδίως ἐρρίπτει λίθον καὶ ὅτι τηλικοίδε ἦσαν , καὶ ὅλως τὰ τοιουτότροπα ποιητικά . καὶ τὸ τὰ ἄψυχα τοῖς θεοῖς μετʼ αἰσθήσεως τινος ὑπουργεῖν φάσκειν , οἶον « ταὐτόμαται δὲ πύλαι μύκον οὐρανοῦ καὶ τὸ « τοῖσι δʼ ὑπτο χθὼν δῖα φύε , καὶ ὅλως τὸ τὰ ἀδύνατα καὶ ἄπιστα τερατεύεσθαι . τὸ μέντοι « τᾶταλλε δὲ κήτεʼ ὑπʼ αὐτοῦ καὶ ὅσα τοιαῦτα ποιητικὰ μὲν καὶ ἡδέα , ὡς ἐν τῷ περὶ γλυκύτητος ἡμῖν εἴρηται , ἡττον δὲ ἔχει τερατολογίας . πλὴν εἰ τοὺς ἵππους αὐτοῖς ἤ τινα ἄλλα ζῷα φωνὰς ἀνθρωπίνας προίεσθαι ὡς λίαν μυθικά τις καὶ ποιητικὰ εἶναι λέγοι . Ἀφελὲς δὲ καὶ ποιητικὸν ὁμοῦ καὶ τὸ λεπτῶς εἰς τὰ κατὰ μέρος ίέναι , οἶον « τκνίση δʼ οὐρανὸν ἷκεν ἑλισσομένη περὶ καπνῷ καὶ ὅτι ὁ δεῖνα τὸν δεῖνα οὑτωσὶ ἀπέκτεινε καὶ ὅτι τκύμβαχος ἐν κονίῃσι πέσε » καὶ ὅτι ἀσθμαίνωνʼ καὶ ὅσα τοιαῦτα · ἐν μὲν γὰρ ποιήσει χρήσιμια , ἐν ἱστορίᾳ δὲ εὐτέλειαν ποιεῖ , πλὴν ἔνθα ἀφελῶς τις πάνυ βούλοιτο ἱστορίαν γράφειν · ἀφελῆ γὰρ καὶ ἡδέα ὁμοῦ τὰ κατὰ μέρος . Ἴδίαι μὲν οὖν ἔννοιαι ποιήσεως αὗται παρὰ τὰς ἄλλας ἐννοίας τοῦ λόγου τοῦ πανηγυρικοῦ , αἵπερ εἰσὶ καὶ αὐταὶ ποιήσεως οἰκεῖαι .
Lemmas: ὁ τοίνυν ὡς ἐν ποίησις λόγος ἀγαθός πανηγυρικός γίγνομαι διά τε ὁ προλέγω περί πανηγυρικός λόγος πᾶς τε καί ὡσαύτως καί ἔτι διά ὁ ἴδιος ποίησις παρά ὁ προλέγω , ὅς ὁ μέν δικανικός τε καί συμβουλευτικός ἦκα χράω ἤ ὅτι σπάνιος , καί οὕτως δέ οὐ ἄπους ἀλλά τις , ὁ δέ ἐν ὁ καταλογάδην πανηγυρικός χράω μέν σχεδόν ἄπους ἀλλά μετά τις παραμυθία καί οὐ ἁπλῶς . εἰμί δέ ἴδιος ποίησις παρά ὁ ἄλλος λόγος πάντως μέν που καί ὁ μέτρον ὁ τε ὁμολογέω καί ὑπό αὐτός ψιλός ὁ ἀκοή κρίνω . μάλα δέ ποίησις ἴδιος ὁ τε μυθικός ἔννοια πᾶς , οἷος ὁ περί Κρόνος καί Τιτάν καί ἔτι Γίγας καί Ζεύς αὐτός καί ὁ ἄλλος θεός ἀνθρωποπαθής λέγω , ὡς γίγνομαι καί ὅσος πράσσω ἤ πράσσω αὐτός τε πρός ἑαυτοῦ καί πρός ἄνθρωπος , καί ἔρως αὐτός καί πόλεμος καί φιλία καί γονή καί τροφή καί ὅσος τοιοῦτος . πρός δέ οὗτος , ὅσος περί ἄνθρωπος ἤ τις ἄλλος ζῷον παραδοξολογέω , οἷος ὡς Κάδμος δράκων γίγνομαι ἐκ ἄνθρωπος καί ὡς Ἀλκυών ὄρνις καί ὅσος περί ἀηδών ἤ χελιδών λέγω . οὗτος δέ ὁ ἰδέα καί ὁ γυνή ἐκ ἀνήρ ποιέω ὡς ὁ Τειρεσίας καί ἀνήρ ἐκ γυνή ὥσπερ ὁ Καινεύς . τοιοῦτος δέ καί ὁ πτερωτός ἄνθρωπος λέγω , ὡς φύω , καί ὅλος σύνθετος τις ζῷον ἤ ἐκτράπελος , οἷος Πήγασος καί Γοργώ καί Κένταυρος καί Σειρήν καί ρίτωνες καί ααιστρυγονη καί Κύκλωψ καί Περσεύς καί ὅσος τοιοῦτος . μυθικός δέ ἐκεῖνος καί ποιητικός ὁ ὑπερβάλλω μέν ἄνθρωπος φύσις , ὑπό ἐκεῖνος δέ τερατολογέω ὡς γίγνομαι καί πιστεύω ἄξιος , οἷος ὅτι Ἀχιλλεύς τοσόσδε πηδάω καί ὅτι ὁ Αἴας ἤ ὁ Ἕκτωρ τηλικοῦτος ῥᾴδιος ῥίπτω λίθος καί ὅτι τηλικόσδε εἰμί , καί ὅλος ὁ τοιουτότροπος ποιητικός . καί ὁ ὁ ἄψυχος ὁ θεός μετά αἴσθησις τις ὑπουργέω φάσκω , οἷος « ταυτομαω δέ πύλη μυκάομαι οὐρανός καί ὁ « ὁ δέ ὑπτο χθών δῖος φύω , καί ὅλος ὁ ὁ ἀδύνατος καί ἄπιστος τερατεύομαι . ὁ μέντοι « τάλλω δέ κῆτος ὑπό αὐτός καί ὅσος τοιοῦτος ποιητικός μέν καί ἡδύς , ὡς ἐν ὁ περί γλυκύτης ἐγώ λέγω , ἥσσων δέ ἔχω τερατολογία . πλήν εἰ ὁ ἵππος αὐτός ἤ τις ἄλλος ζῷον φωνή ἀνθρώπινος προίημι ὡς λίαν μυθικός τις καί ποιητικός εἰμί λέγω . ἀφελής δέ καί ποιητικός ὁμοῦ καί ὁ λεπτός εἰς ὁ κατά μέρος ἔρχομαι , οἷος « τκνίση δέ οὐρανός ἱκνέομαι ἑλίσσω περί καπνός καί ὅτι ὁ δεῖνα ὁ δεῖνα οὕτως ἀποκτείνω καί ὅτι τκύμβαχος ἐν κονία πίπτω » καί ὅτι ἀσθμαίνω καί ὅσος τοιοῦτος · ἐν μέν γάρ ποίησις χρήσιμος , ἐν ἱστορία δέ εὐτέλεια ποιέω , πλήν ἔνθα ἀφελής τις πάνυ βούλομαι ἱστορία γράφω · ἀφελής γάρ καί ἡδύς ὁμοῦ ὁ κατά μέρος . ἴδιος μέν οὖν ἔννοια ποίησις οὗτος παρά ὁ ἄλλος ἔννοια ὁ λόγος ὁ πανηγυρικός , ὅς εἰμί καί αὐτός ποίησις οἰκεῖος .