hermogenes.peri-i-dew-n-lo-gou 1.3.4
Σχῆμα δὲ καθαρότητος ἡ ὀρθότης · « έγὼ γάρ , ὦ Ἀθηναῖοι , προσέκρουσα ἀνθρώπῳ πονηρῷ καὶ φιλαπεχθήμονι » . δεῖ δέ , ὅπερ ἔφην καὶ μικρῷ πρότερον , αὐτὰ ἕκαστα ἐφʼ ἑαυτῶν ὁρᾶν , περὶ ὧν ὁ λόγος , ὥσπερ κἀνταῦθα ὁρᾶν τὸ σχῆμα δεῖ μόνον εἰ καθαρόν , ἀλλὰ μὴ τὰ ἐφεξῆς εἰρημένα · οὐ γὰρ εἴασεν ἐκεῖνα μεῖναι τὸν λόγον ἐφʼ ἑαυτοῦ καθαρόν . τοιαῦτα δʼ ἐστὶ καὶ τὰ προειρημένα , τὸ Σαννίων ἔστι » καὶ τὸ « ἀδελφὰς ἔχομεν γυναῖκας καὶ τὰ λοιπά . ἡ οὖν ὀρθότης τὸ σχῆμα , ὅσον ἐφʼ ἑαυτῷ , καθαρόν , τεκμήριον δέ · εἰ γὰρ πλαγιάσαις , κἂν ἀφηγῇ , πάντως περιβαλεῖς · ἐννοίας γὰρ ἄλλας ἐφέλκονται οἱ πλαγιασμοί . ὥσπερ δὲ ὁ πλαγιασμὸς τῇ ὀρθότητι σχῆμα ἐναντίον , οὕτως ἡ περιβολὴ τῇ καθαρότητι εἶδος ὅλον εἴδει ὅλῳ ἐναντίον . ἐκεῖθεν δὲ ἔσται δῆλον , ὃ λέγω . τὸ γὰρ « ἦν Καννδαύλης » καὶ τὸ Κροῖσος ἦν » καὶ τὰ τοιαῦτα οὕτω μὲν εἰσφερόμενα κατʼ ὀρθότητα καὶ καθαρὸν ποιεῖ τὸν λόγον καὶ σαφῆ , εἰ δὲ πλαγιάσαις , οὐ τοιαῦτα ἔσται , οἷον ‘Κροίσου ὄντοςʼ καὶ Κανδαύλου ὄντοςʼ εἰ λέγοις · ταραχὴ γάρ τις εὐθὺς ἐγγίνεται διὰ τὸ δεῖν πάντως ἐπακολουθῆσαί τι ἕτερον νόημα καὶ ἡ περιγραφὴ τῆς ὅλης ἐννοίας μακρὰ καὶ οὐ πάνυ σαφής , οἷον ‘Κροίσου ὄντος Λυδοῦ μὲν γένος , παιδὸς δὲ Ἀλυάττεω , τυράννου δὲ ἐθνῶν τῶν ἐντὸς Ἅλυος ποταμοῦʼ · ὁρᾷς , πῶς ἔτι κρέμαται ἡ διάνοια ; καὶ μᾶλλόν γε οἶμαι τοῦτο γενήσεσθαι , εἰ καὶ τὰ ἐφεξῆς τις τῷ αὐτῷ σχήματι ἐξαγγείλειεν . οὐ μὴν ἔν γε τῇ ὀρθότητι τοῦτο ἦν , ἀλλὰ κατὰ βραχὺ αἱ ἔννοιαι διανεπαύοντο ἐφʼ ἑαυτῶν περιγραφόμεναι , οἷον Κροῖσος ἦν Λυδὸς μὲν γένος , παῖς δὲ Ἀλυάττεω , τύραννος δὲ ἐθνέων » . ὅλως οὖν πᾶν ὅπερ ἀπήλλακται περιβολῆς σχῆμα καθαρὸν ποιεῖ τὸν λόγον . αὐτίκα τὸ « έπειδὴ γὰρ οὐ καθεστηκότος χορηγοῦ καὶ τῇ ἐννοίᾳ καὶ τῷ σχήματι περιβεβλημένον ἐὰν θελήσῃς τοῖς σχήμασι τῆς καθαρότητος μεταβαλεῖν , τὸ μὲν κατʼ ἔννοιαν αὐτοῦ περιβεβλημένον οὐκ ἀφαιρήσῃ , τὸ μέντοι κατὰ τὰ ἑπόμενα καὶ πάνυ , οἷον ‘τρίτον ἔτος τουτὶ ἡ Πανδιονὶς φυλὴ χορηγὸν οὐκ εἶχε , παρῆν δὲ ἡ ἐκκλησία , ὁ δὲ ἄρχων ἐπεκλήρου τοὺς αὐλητάς . λόγοι οὖν ἐγίνοντο καὶ λοιδορίαι . καὶ ὅλως πάντα ὁμοίως περιγράφων εἰ λέγοι τις τὰ ἐννοήματα , σαφέστερόν τε καὶ οὐ περιβεβλημένον οὐδὲ ἔχοντά τι μέγεθος καὶ τόνον ὅσον ἐπὶ τῇ λέξει καὶ τοῖς περὶ ταύτην ποιήσει τὸν λόγον . — Θαυμάζειν δὲ οὐ χρὴ τὸν τρόπον τῆς διδασκαλίας τοῦτον , εἰ πρὶν διδάξαι τι περὶ τῆς περιβολῆς ὡς πρὸς εἰδότας περὶ αὐτῆς διαλέγομαι · οὐ γὰρ ἔστιν ἑτέρως διδάξαι τι περὶ τούτων , οὐδὲ εἰ ἑτέρωθέν ποθεν ἠρξάμεθα , ἀλλὰ μὴ καθάπερ νῦν ἀπὸ τῆς σαφηνείας . σχεδὸν γὰρ ἅπασαι αἱ ἰδέαι τῶν λόγων διʼ ἀλλήλων εὑρίσκονταί τε καὶ γίνονται καταφανεῖς ἤτοι κατὰ ἀφαίρεσιν καὶ χωρισμόν , ὥσπερ ἐνταῦθα πεποιήκαμεν , οἷον ὅτε ἐλέγομεν , ὅτι σχήματά ἐστι καθαρὰ ὅσα τῶν τῆς περιβολῆς ἐστιν ἀπηλλαγμένα , ἢ κατὰ πρόσθεσιν , ὥσπερ ὅτε ἔφαμεν σαφήνειαν ὑπʼ εὐκρινείας γίνεσθαι καὶ καθαρότητος , καίτοι μηδὲν εἰρηκότες πω περὶ τούτων · λελέξεται δὲ ἡμῖν δηλαδὴ ἐν τῷ δέοντι καὶ περὶ τῆς περιβολῆς . Ἀλλὰ νῦν ἐκεῖσε ἐπανιτέον . ἐναντίον γὰρ καθαρότητι καὶ τὸ ὑπερβατόν , φεύγειν ὖν ἐν αὐτῇ καὶ τοῦτο δεῖ .
Lemmas: σχῆμα δέ καθαρότης ὁ ὀρθότης · « ἐγώ γάρ , ὦ Ἀθηναῖος , προσκρούω ἄνθρωπος πονηρός καί φιλαπεχθήμων » . δέω δέ , ὅς φημί καί μικρός πρότερος , αὐτός ἕκαστος ἐπί ἑαυτοῦ ὁράω , περί ὅς ὁ λόγος , ὥσπερ ἐνταῦθα ὁράω ὁ σχῆμα δέω μόνος εἰ καθαρός , ἀλλά μή ὁ ἐφεξῆς λέγω · οὐ γάρ ἐάω ἐκεῖνος μένω ὁ λόγος ἐπί ἑαυτοῦ καθαρός . τοιοῦτος δέ εἰμί καί ὁ προλέγω , ὁ Σαννίων εἰμί » καί ὁ « ἀδελφή ἔχω γυνή καί ὁ λοιπός . ὁ οὖν ὀρθότης ὁ σχῆμα , ὅσος ἐπί ἑαυτοῦ , καθαρός , τεκμήριον δέ · εἰ γάρ πλαγιάζω , ἐάν ἀφηγέομαι , πάντως περιβάλλω · ἔννοια γάρ ἄλλος ἐφέλκω ὁ πλαγιασμός . ὥσπερ δέ ὁ πλαγιασμός ὁ ὀρθότης σχῆμα ἐναντίος , οὕτως ὁ περιβολή ὁ καθαρότης εἶδος ὅλος εἶδος ὅλος ἐναντίος . ἐκεῖθεν δέ εἰμί δῆλος , ὅς λέγω . ὁ γάρ « εἰμί Κανδαύλης » καί ὁ Κροῖσος εἰμί » καί ὁ τοιοῦτος οὕτως μέν εἰσφέρω κατά ὀρθότης καί καθαρός ποιέω ὁ λόγος καί σαφής , εἰ δέ πλαγιάζω , οὐ τοιοῦτος εἰμί , οἷος Κροίσος Ὄντος καί Κανδαύλης Ὄντος εἰ λέγω · ταραχή γάρ τις εὐθύς ἐγγίγνομαι διά ὁ δέω πάντως ἐπακολουθέω τις ἕτερος νόημα καί ὁ περιγραφή ὁ ὅλος ἔννοια μακρός καί οὐ πάνυ σαφής , οἷος Κροίσος εἰμί Λυδός μέν γένος , παῖς δέ Ἀλυάττης , τύραννος δέ ἔθνος ὁ ἐντός Ἅλυς ποταμός · ὁράω , πῶς ἔτι κρεμάννυμι ὁ διάνοια ; καί μάλα γε οἴομαι οὗτος γίγνομαι , εἰ καί ὁ ἐφεξῆς τις ὁ αὐτός σχῆμα ἐξαγγέλλω . οὐ μήν ἐν γε ὁ ὀρθότης οὗτος εἰμί , ἀλλά κατά βραχύς ὁ ἔννοια διανεπαύω ἐπί ἑαυτοῦ περιγράφω , οἷος Κροῖσος εἰμί Λυδός μέν γένος , παῖς δέ Ἀλυάττης , τύραννος δέ ἔθνος » . ὅλος οὖν πᾶς ὅς ἀπαλλάσσω περιβολή σχῆμα καθαρός ποιέω ὁ λόγος . αὐτίκα ὁ « ἐπειδή γάρ οὐ καθίστημι χορηγός καί ὁ ἔννοια καί ὁ σχῆμα περιβάλλω ἐάν ἐθέλω ὁ σχῆμα ὁ καθαρότης μεταβάλλω , ὁ μέν κατά ἔννοια αὐτός περιβάλλω οὐ ἀφαιρέω , ὁ μέντοι κατά ὁ ἕπομαι καί πάνυ , οἷος τρίτος ἔτος οὗτος ὁ Πανδιονίς φυλή χορηγός οὐ ἔχω , πάρειμι δέ ὁ ἐκκλησία , ὁ δέ ἄρχων ἐπικληρόω ὁ αὐλητής . λόγος οὖν γίγνομαι καί λοιδορία . καί ὅλος πᾶς ὅμοιος περιγράφω εἰ λέγω τις ὁ ἐννόημα , σαφής τε καί οὐ περιβάλλω οὐδέ ἔχω τις μέγεθος καί τόνος ὅσος ἐπί ὁ λέξις καί ὁ περί οὗτος ποιέω ὁ λόγος . — θαυμάζω δέ οὐ χρή ὁ τρόπος ὁ διδασκαλία οὗτος , εἰ πρίν διδάσκω τις περί ὁ περιβολή ὡς πρός οἶδα περί αὐτός διαλέγω · οὐ γάρ εἰμί ἕτερος διδάσκω τις περί οὗτος , οὐδέ εἰ ἑτέρωθεν ποθεν ἄρχω , ἀλλά μή καθά νῦν ἀπό ὁ σαφήνεια . σχεδόν γάρ ἅπας ὁ ἰδέα ὁ λόγος διά ἀλλήλων εὑρίσκω τε καί γίγνομαι καταφανής ἤτοι κατά ἀφαίρεσις καί χωρισμός , ὥσπερ ἐνταῦθα ποιέω , οἷος ὅτε λέγω , ὅτι σχῆμα εἰμί καθαρός ὅσος ὁ ὁ περιβολή εἰμί ἀπαλλάσσω , ἤ κατά πρόσθεσις , ὥσπερ ὅτε φημί σαφήνεια ὑπό εὐκρίνεια γίγνομαι καί καθαρότης , καίτοι μηδείς λέγω πω περί οὗτος · λέγω δέ ἐγώ δηλαδή ἐν ὁ δέω καί περί ὁ περιβολή . ἀλλά νῦν ἐκεῖσε ἐπανιτέον . ἐναντίος γάρ καθαρότης καί ὁ ὑπερβατός , φεύγω ὗς ἐν αὐτός καί οὗτος δέω .