hermogenes.peri-i-dew-n-lo-gou 1.6.3
Δέξις δὲ σεμνὴ πᾶσα μὲν ἡ πλατεῖα καὶ διογκοῦσα κατὰ τὴν προφορὰν τὸ στόμα , ὥστε οἶον στομφάζειν καί , ὅπερ ἐπιτηδεύουσι τινές , τοῦτο ἀναγκάζεσθαι ποιεῖν τῇ φύσει τῶν λέξεων αὐτῶν . τοιαῦται δὲ καὶ ἄλλαι μέν τινες , ἐξαιρέτως δὲ αἵ τε τῷ α καὶ τῷ α πλείστῳ χρώμεναι , ὥς που καὶ ὁ Πλάτων τὴν οἰωνιστικήν φησιν ᾠωνιστικὴν ὀνομάσαι τινὰς ἀποσεμνύνοντας τῷ ω . καὶ περὶ τοῦ α λέγοιτʼ ἄν τι τοιοῦτον · ὁ γὰρ Θεόκριτος ἀχθόμενόν τινα πεποίηκε δωριζούσαις γυναιξὶ διὰ τὸ πλατύνειν τῷ α τὰ πλεῖστα χρωομέναις τὴν φωνήν . μιάλιστα δὲ τὰ στοιχεῖα ταῦτα τὸ α καὶ τὸ α διαίρει τε καὶ διογκοῖ τὸν λόγον , εἰ κατὰ τὰς τελευταίας συλλαβὰς εἴη τῶν λέξεων , οἷον « ὁ μὲν δὴ μέγας ἡγεμὼν ἐν οὐρανῷ δεύς » . — Δεύτεραι δὲ σεμνότητος λέξεις καὶ αἱ διὰ τοῦ Ο στοιχείου κατὰ μόνας εἴς τι μακρὸν καταλήγουσαι , οἷον Ὀρόντης , καὶ αἱ ταῖς μακραῖς τε καὶ διφθόγγοις πλεονάζουσαι καὶ αἰ τὰ τελευταῖα ἐν ταύταις ἔχουσαι , πλὴν τῆς ει διφθόγγου · καὶ εἰ καθʼ αὐτὸ δὲ τὸ ι τιθοῖτο , ἥκιστα σεμνὴν ποιεῖ τὴν λέξιν πλεονάσαν , συστέλλει γὰρ μᾶλλον καὶ σεσηρέναι ποιεῖ , διογκοῖ δὲ οὐδαμῶς τὸ στόμα . — Καὶ μὴν καὶ αἱ τροπικαὶ λέξεις σεμναὶ καὶ διωγκωμέναι , κίνδυνος δὲ ἐν ταύταις οὐ μικρὸς περὶ τὴν χρῆσιν . αἱ μὲν γὰρ μετρίως ἔχουσαι ποιοῦσι τὸν λόγον σεμνόν , οἷον « τὴν ἀγαθὴν προβαλλομένους ἐλπίδα » ἀντὶ τοῦ τὰ ἀγαθὰ ἐλπίζοντας · ὁρᾷς , ὅτι διὰ τὸ σφόδρα ἔχειν μετρίως τὸ ‘προβαλλομένουςʼ οὐδὲ ἐμφαίνεται ἡ τροπή ; αἱ μετρίως μὲν οὖν ἔχουσαι τοιαῦταί εἰσιν . εἰ δὲ ὑπερβαῖέν τι τοῦ μετρίου , τραχύνουσι τὸν λόγον , οἷον « αὶ δὲ πόλεις ἐνόσουν » · διὸ καὶ ἐξηγήσεως αὐτῷ ἐδέησε · τὸ γὰρ « τῶν μὲν ἐν τῷ πολιτεύεσθαι καὶ πράττειν δωροδοκούντων » καὶ τὰ ἐξῆς τοῦ ‘ἐνόσουνʼ ἐστὶν ἐξηγητικά . εἰ δὲ ἐπὶ πλέον ὑπερβαῖεν αἱ τροπαί , σκληρότερον ποιοῦσι τὸν λόγον , ὥσπερ τὸ ‘ἐκνενευρισμένοιʼ καὶ τὸ « πεπρακὼς ἑαυτόν » καὶ τὸ « λωποδυτῶν τὴν Ἑλλάδα » . περαιτέρω δὲ τούτων εἰ προέλθοιεν , καὶ παχύτερον καὶ σχεδὸν εὐτελέστερον αὐτὸν ποιοῦσι . παράδειγμα τούτου Δημοσθενικὸν μὲν οὐκ ἂν λάβοις , οὐδὲ γὰρ ἔστι παρὰ δὲ τοῖς ὑποξύλοις τουτοισὶ σοφισταῖς πάμπολλα εὕροις ἄν · τάφους τε γὰρ ἐμψύχους τοὺς γῦπας λέγουσιν , ὧνπερ εἰσὶ μάλιστα ἄξιοι , καὶ ἄλλα τοιαῦτα ψυχρεύονται πάμπολλα . ἐκτραχηλίζουσι δʼ αὐτοὺς αἵ τε τραγῳδίαι πολλὰ ἔχουσαι τούτου παραδείγματα , καὶ ὅσοι τῶν ποιητῶν τραγικώτερόν πως προαιροῦνται , ὥσπερ Πίνδαρος . ἀλλʼ ὑπὲρ μὲν τούτων οὕτω χρωομένων τῷ λόγῳ — τῶν τραγῳδοποιῶν δὲ λέγω καὶ Πινδάρου — τάχʼ ἂν ἔχοιμέν τι λέγειν , οὐ τοῦ παρόντος δὲ ὂν καιροῦ εἰς τὸ δέον ἀναβεβλήσθω · ὑπὲρ μέντοι τῶν ἐν πολιτικῷ λόγῳ τοιαύταις χρωμένων παχύτησιν οὐδεμίαν ἀπολογίαν εὑρίσκω . — Ἔτι δὲ σεμνὴ λέξις ἥ τε ὀνοματικὴ καὶ αὐτὰ τὰ ὀνόματα . ὀνοματικὴν δὲ λέγω τήν τε ἀπὸ τῶν ῥημάτων εἰς ὀνόματα πεποιημένην καὶ τὴν διὰ μετοχῶν τε καὶ ἀντωνυμιῶν καὶ τῶν τοιούτων . ὡς ἐλάχιστα γὰρ ἐν σεμνότητι δεῖ χρῆσθαι τοῖς ῥήμασιν , ὥσπερ ὁ Θουκυδίδης σχεδὸν μὲν διόλου βούλεται ποιεῖν τοῦτο , καταφανῶς δὲ αὐτὸ ἐν τῇ τῆς στάσεως ἐκφράσει τῶν Κερκυραίων πεποίηκε · πλὴν γὰρ τοῦ ‘ἐνομίσθηʼ τἆλλα πάντα σχεδόν ἐστιν ὀνόματά τε καὶ ὀνοματικά , οἷον « τόλμα μὲν γὰρ ἀλόγιστος ἀνδρεία φιλέταιρος ἐνομίσθη , μέλλησις δὲ προμηθὴς δειλία εὐπρεπής , τὸ δὲ σῶφρον τοῦ ἀνάνδρου πρόσχημα » καὶ τὰ ἑξῆς · εἰ δέ τι ἐν τούτοις καὶ σκληρότητος ἢ τραχύτητος ὕπεστιν , ἑτέρου λόγου . τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ παρὰ τῷ Δημοσθένει ῥηθέν τε ὁμοῦ καὶ θεωρηθὲν ὑπʼ αὐτοῦ , λέγω τὸ τοὐ γὰρ τὰ ῥήματα τὰς οἰκειότητας ἔφη βεβαιοῦν , » εἶθʼ ἡ θεωρία μάλα σεμνῶς ὀνομάζων » . Λέξεις μὲν οὖν αὗται σεμναί .
Lemmas: Δέξις δέ σεμνός πᾶς μέν ὁ πλατύς καί διογκόω κατά ὁ προφορά ὁ στόμα , ὥστε οἷος στομφάζω καί , ὅς ἐπιτηδεύω τις , οὗτος ἀναγκάζω ποιέω ὁ φύσις ὁ λέξις αὐτός . τοιοῦτος δέ καί ἄλλος μέν τις , ἐξαιρετός δέ ὁ τε ὁ α̅ καί ὁ α πολύς χράω , ὡς που καί ὁ Πλάτων ὁ οἰωνιστικός φημί οἰωνιστικός ὀνομάζω τις ἀποσεμνύνω ὁ ω̅ . καί περί ὁ α̅ λέγω ἄν τις τοιοῦτος · ὁ γάρ Θεόκριτος ἄχθομαι τις ποιέω δωρίζω γυνή διά ὁ πλατύνω ὁ α̅ ὁ πολύς χράω ὁ φωνή . μιάλιστα δέ ὁ στοιχεῖον οὗτος ὁ α καί ὁ α̅ διαίρω τε καί διογκόω ὁ λόγος , εἰ κατά ὁ τελευταῖος συλλαβή εἰμί ὁ λέξις , οἷος « ὁ μέν δή μέγας ἡγεμών ἐν οὐρανός Ζεύς » . — δεύτερος δέ σεμνότης λέξις καί ὁ διά ὁ ο̅ στοιχεῖον κατά μόνος εἰς τις μακρός καταλήγω , οἷος Ὀρόντης , καί ὁ ὁ μακρός τε καί δίφθογγος πλεονάζω καί ὁ ὁ τελευταῖος ἐν οὗτος ἔχω , πλήν ὁ ει̅ʹ δίφθογγος · καί εἰ κατά ἑαυτοῦ δέ ὁ ι̅ τίθημι , ἦκα σεμνός ποιέω ὁ λέξις πλεονάζω , συστέλλω γάρ μάλα καί σαίρω ποιέω , διογκόω δέ οὐδαμῶς ὁ στόμα . — καί μήν καί ὁ τροπικός λέξις σεμνός καί διογκόω , κίνδυνος δέ ἐν οὗτος οὐ μικρός περί ὁ χρῆσις . ὁ μέν γάρ μέτριος ἔχω ποιέω ὁ λόγος σεμνός , οἷος « ὁ ἀγαθός προβάλλω ἐλπίς » ἀντί ὁ ὁ ἀγαθός ἐλπίζω · ὁράω , ὅτι διά ὁ σφόδρα ἔχω μέτριος ὁ προβάλλω οὐδέ ἐμφαίνω ὁ τροπή ; ὁ μέτριος μέν οὖν ἔχω τοιοῦτος εἰμί . εἰ δέ ὑπερβαίνω τις ὁ μέτριος , τραχύνω ὁ λόγος , οἷος « ὁ δέ πόλις νοσέω » · διό καί ἐξήγησις αὐτός δέω · ὁ γάρ « ὁ μέν ἐν ὁ πολιτεύω καί πράσσω δωροδοκέω » καί ὁ ἑξῆς ὁ ‘ἐνόσουνʼ εἰμί ἐξηγητικός . εἰ δέ ἐπί πολύς ὑπερβαίνω ὁ τροπή , σκληρός ποιέω ὁ λόγος , ὥσπερ ὁ ἐκνευρίζω καί ὁ « πιπράσκω ἑαυτοῦ » καί ὁ « λωποδυτέω ὁ Ἑλλάς » . πέρα δέ οὗτος εἰ προέρχομαι , καί παχύς καί σχεδόν εὐτελής αὐτός ποιέω . παράδειγμα οὗτος Δημοσθενικός μέν οὐ ἄν λαμβάνω , οὐδέ γάρ εἰμί παρά δέ ὁ ὑπόξυλος οὗτος σοφιστής πάμπολυς εὑρίσκω ἄν · τάφος τε γάρ ἔμψυχος ὁ γύψ λέγω , ὅς εἰμί μάλα ἄξιος , καί ἄλλος τοιοῦτος ψυχρεύομαι πάμπολυς . ἐκτραχηλίζω δέ αὐτός ὁ τε τραγῳδία πολύς ἔχω οὗτος παράδειγμα , καί ὅσος ὁ ποιητής τραγικός πως προαιρέω , ὥσπερ Πίνδαρος . ἀλλά ὑπέρ μέν οὗτος οὕτως χράω ὁ λόγος — ὁ τραγῳδοποιός δέ λέγω καί Πίνδαρος — τάχα ἄν ἔχω τις λέγω , οὐ ὁ πάρειμι δέ εἰμί καιρός εἰς ὁ δέω ἀναβάλλω · ὑπέρ μέντοι ὁ ἐν πολιτικός λόγος τοιοῦτος χράω παχύτης οὐδείς ἀπολογία εὑρίσκω . — ἔτι δέ σεμνός λέξις ὁ τε ὀνοματικός καί αὐτός ὁ ὄνομα . ὀνοματικός δέ λέγω ὁ τε ἀπό ὁ ῥῆμα εἰς ὄνομα ποιέω καί ὁ διά μετοχή τε καί ἀντωνυμία καί ὁ τοιοῦτος . ὡς ἐλαχύς γάρ ἐν σεμνότης δέω χράω ὁ ῥῆμα , ὥσπερ ὁ Θουκυδίδης σχεδόν μέν διόλου βούλομαι ποιέω οὗτος , καταφανής δέ αὐτός ἐν ὁ ὁ στάσις ἔκφρασις ὁ Κερκυραῖος ποιέω · πλήν γάρ ὁ νομίζω ἄλλος πᾶς σχεδόν εἰμί ὄνομα τε καί ὀνοματικός , οἷος « τόλμα μέν γάρ ἀλόγιστος ἀνδρεία φιλέταιρος νομίζω , μέλλησις δέ προμηθής δειλία εὐπρεπής , ὁ δέ σώφρων ὁ ἄνανδρος πρόσχημα » καί ὁ ἑξῆς · εἰ δέ τις ἐν οὗτος καί σκληρότης ἤ τραχύτης ὕπειμι , ἕτερος λόγος . τοιοῦτος εἰμί καί ὁ παρά ὁ Δημοσθένης λέγω τε ὁμοῦ καί θεωρέω ὑπό αὐτός , λέγω ὁ ὁ γάρ ὁ ῥῆμα ὁ οἰκειότης φημί βεβαιόω , » εἶτα ὁ θεωρία μάλα σεμνός ὀνομάζω » . λέξις μέν οὖν οὗτος σεμνός .