hermogenes.peri-i-dew-n-lo-gou 2.9.1
9 Ἡ δεινότης ἡ περὶ τὸν λόγον ἔστι μὲν κατʼ ἐμὴν γνώμην οὐδὲν ἄλλʼ ἢ χρῆσις ὀρθὴ πάντων τῶν τε προειρημένων εἰδῶν τοῦ λόγου καὶ τῶν ἐναντίων αὐτοῖς , καὶ ἔτι διʼ ὧν ἑτέρων σῶμα λόγου γίνεσθαι πέφυκε . τὸ γὰρ εἰς δέον καὶ κατὰ καιρὸν καὶ τὸ οὕτως ἢ ἐκείνως εἰδέναι τε καὶ δύνασθαι χρῆσθαι πᾶσί τε λόγων εἴδεσι καὶ πάσαις ἀντιθέσεσι καὶ πίστεσιν ἐννοίαις τε προκαταρκτικαῖς ἢ καταστατικαῖς ἢ καὶ ἐπιλογικαῖς ἀπλῶς τε ὅπερ ἔφην τὸ πᾶσι τοῖς πεφυκόσι λόγου σῶμα ποιεῖν χρῆσθαι δύνασθαι δεόντως καὶ κατὰ καιρὸν ἡ ὄντως οὖσα δεινότης ἔμοιγε εἶναι δοκεῖ . ὥσπερ γὰρ δεινὸς χρῆσθαι πράγμασι λέγεται δήπουθεν ὁ εἰς δέον τοῖς παραπεσοῦσι πράγμασι χρώμενος οἷον ὕλῃ τινὶ οὖσι τῆς ὥσπερ τέχνης αὐτοῦ καὶ δεινὸς στρατηγὸς ὁ τοῖς ὑπὸ τὴν στρατηγίαν πράγμασιν εἰδὼς εἰς δέον χρήσασθαι , ὕλη δὲ δήπουθεν καὶ ταῦτα τοῦ στρατηγοῦ πάντως , οὕτω καὶ ῥήτωρ ἂν εἴη δεινὸς ὁ τοῖς τῆς ῥητορικῆς πράγμασι καὶ ταῖς ὕλαις αὐτῆς εἰς δέον χρώμενος , πράγματα δʼ ἂν εἴη δήπουθεν καὶ ὕλη ταύτης τὰ προειρημένα , λέγω τά τε εἴδη τοῦ λόγου καὶ τὰ λοιπά · τούτων γὰρ ἕκαστον εἰ δή τις εἰδείη πότε μὲν δεῖ , πότε δὲ μὴ δεῖ λέγειν καὶ ποῦ καὶ μέχρι πόσου καὶ πρὸς ὅντινα καὶ πῶς καὶ διότι , καὶ εἰ μὴ εἰδείη μόνον , ἀλλὰ καὶ δύναιτο , πάντως ἂν εἴη δεινότατος ῥητόρων καὶ οἷος ἅπαντας παρεληλυθέναι , ὥσπερ καὶ ὁ Δημοσθένης παρελήλυθεν · ἐπεὶ καὶ δεινὸν εἰ εἴποι τις ποιητήν , ὥσπερ ὁ Θεόκριτος εἶπεν ἐν Χάρισιν ἢ Ἱέρωνι τὸν Σμωνίδην « εἰ μὴ δεινὸς ἀοιδὸς ὁ Κήιος αἰόλα φωνέων βάρβιτον ἐς πολύχορδον ἐν ἀνδράσι θῆκʼ ὀνομαστούς » , οὐδὲν ἄλλʼ ἢ τοῦτο δήπουθεν λέγει , ὅτι τοῖς τῆς ποιητικῆς ἰδίοις εἴδεσιν οἶδέ τε καὶ δύναται χρῆσθαι · οὐ γὰρ δεινὸν ἀοιδὸν οὕτω λέγοι ἂν τὸν Σιμωνίδην , ὥσπερ οἱ πολλοὶ λέγουσι δεινὸν ῥήτορα τὸν ταῖς βαθείαις ἢ περινενοημέναις ἐννοίαις ἢ μεθόδοις χρώμενον ἢ καὶ λέξεσι μέγεθος ἐχούσαις ἤ τι τοιοῦτον ποιοῦντα . εἰ δέ τις ἡμῖν περὶ τοῦ ὀνόματος διοίσεται , δεινὸν εἶναι ῥήτορα λέγων τὸν φοβερὸν ἢ μέγαν ἢ ἰσχυρὸν ἢ πάντα ταῦτα — τοὔνομα γὰρ δὴ τὸ τῆς δεινότητος τάττειν τοὺς ἀρχαίους ἐπὶ τούτων , ἐπὶ μὲν τοῦ φοβεροῦ « αἰδοῖός τέ μοί ἐσσι , φίλε ἑκυρέ , δεινός τε » καὶ « δεινή τε σμερδνή τε » , ἐπὶ δὲ τοῦ μεγάλου καὶ ἰσχυροῦ « αἰνῶς ἀθανάτῃσι θεῇς εἰς ὦπα ἔοικε » — , προστιθείη δὲ καὶ τὰ περὶ τοῦ Ὀδυσσέως ῥηθέντα τεκμαιρόμενος , ὅτι δεινὸν αὐτὸν ῥήτορα βουλόμενος δεῖξαι ὁ ποιητὴς φοβερόν τε καὶ μέγαν κατὰ τοὺς λόγους πεποίηκεν , οἶον τὸ « νιφάδεσσιν ἐοικότα χειμερίῃσιν » ἔπεα φθέγγεσθαι · εἰ ταῦτά τις ἡμῖν λέγων περὶ τοῦ ὀνόματος τῆς δεινότητος διοίσεται , πρῶτον μὲν ἀγνοεῖ , ὅτι τὸν ὡς ἐγὼ λέγω δεινὸν ῥήτορα ὁ ποιητὴς δείκνυσιν · εἰς δέον γὰρ καὶ κατὰ καιρὸν τῷ μεγέθει καὶ τῇ τραχύτητι καὶ σφοδρότητι κέχρηται ὁ Ὀδυσσεὺς αὐτῷ , ἅτε τοῦ λόγου κατά τε Ἀλεξάνδρου καὶ κατὰ τῶν Τρώων ἐπιφορᾶς δεομένου . ἔπειτα τί φήσει περὶ τοῦ « αἰδοῖ μειλιχίῃ » ἀγορεύοντος καὶ « τοῦ δὲ θεὸς μορφὴν ἔπεσι στέφει » ; εἰ γὰρ μὴ δεινότητος εἶναί τινος ἐρεῖ τοῦτο ἀλλʼ ἄλλου τινός , τί φήσει περί τε τοῦ ἐν Φαίαξιν Ὀδυσσέως καὶ ὧν αὐτόθι δημηγορεῖ ; ὁ γὰρ αὐτὸς δήπουθέν ἐστι κἀνταῦθα κἀκεῖ , ἀλλʼ οὐχ ὡσαύτως τῷ λόγῳ χρῆται , δεινὸς ὢν ὡς ἀληθῶς καὶ ταῖς ἰδέαις τοῦ λόγου εἰς δέον τε καὶ κατὰ καιρὸν χρῆσθαι δυνάμενος · ἂν μὲν γὰρ κατηγορῇ βίας , ἁρπαγῆς , μοιχείας , παρανομίας , ἀσεβείας τῆς εἰς τὸν ξένιον Δία , τῶν ἄλλων , ἃ ἄν τις εἴποι κατὰ τοῦ Ἀλεξάνδρου καὶ τῶν Τρώων , εἰκότως τότε « ὄπα τε μεγάλην ἐκ στήθεος » ἵησι καὶ « ἔπεα νιφάδεσσιν ἐοικότα χειμερίῃσι » καὶ ὅλως ἐστὶ μέγας τῷ λόγῳ καὶ σφοδρὸς καὶ διηρμένος · ἐὰν δὲ ἐπᾶραι καὶ διαχέαι τρυφῶντας ἀνθρώπους ἕνεκα τῆς εἰς αὐτὸν φιλανθρωπίας βούληται , οὐκέτι ὡσαύτως ἀλλʼ « οὐ γὰρ ἔγωγέ τί φημι τέλος χαριέστερον εἶναι , ἢ ὅταν εὐφροσύνη μὲν ἔχῃ κατὰ δῆμον ἅπαντα » καὶ τὰ ἐξῆς . οὕτω καὶ ὁ τοῖς προσώποις τὸ δέον ἀποδιδοὺς οἶμαι ποιήσει ῥήτωρ , « ἄλλον μειλιχίοις , ἄλλον στερεοῖς ἐπέεσσι » παροξύνων . τί οὖν ὁ περὶ τοῦ τῆς δεινότητος ὀνόματος ἡμῖν διαφερόμενος φήσει περὶ τούτων ; ἦ ὁ αὐτὸς νῦν μὲν δεινός , νῦν δὲ οὐ δεινὸς ἦν ; ἐγὼ μὲν γὰρ κἀνταῦθα κἀκεῖ τὸν αὐτὸν εἶναί φημι καὶ τῇ αὐτῇ χρῆσθαι δεινότητι καὶ τέχνῃ , τοῖς εἴδεσι τοῦ λόγου γινώσκοντά τε ὡς δεῖ χρῆσθαι καὶ δυνάμενον . καὶ τί δεῖ παραδειγμάτων ἄλλων , ἐξὸν ἀπʼ αὐτοῦ γε τοῦτο ἰδεῖν τοῦ ῥήτορος ; καὶ γὰρ οὗτος δεινὸς μέν ἐστι καὶ ὁ αὐτὸς πανταχοῦ , μιᾷ χρώμενος ἐπιστήμιῃ καὶ δυνάμει ἐν πᾶσιν , εἰς δέον δὲ ἑκάστῃ χρώμενος ἴδέᾳ · καὶ ταῖς ὑποθέσεσι καὶ τοῖς καιροῖς καὶ τοῖς προσώποις τὸ δέον ἀποδιδοὺς ἄλλος μέν ἐστιν ἐν ἰδιωτικοῖς , ἄλλος δʼ ἐν δημοσίοις , καὶ τῶν δημοσίων δʼ αὖ ἕτερος μὲν ἐν Φιλιππικοῖς , ἕτερος δʼ ἐν συμβουλευτικοῖς , δεινός γε μὴν ἀπανταχοῦ . εἰ δὲ νῦν μὲν καὶ εἶναι δοκεῖ δεινός , νῦν δὲ οὐ δοκεῖ , καὶ τοῦτο αὐτὸ κομιδῇ δεινόν ἐστι καὶ τῆς οὔσης δεινότητος ὡς ἀληθῶς τὸ δύνασθαι σὺν ἐπιστήμῃ τούτων ἕκαστα ποιεῖν ἐν δέοντι . Ἀλλʼ ἤδη γε περὶ αὐτῶν τούτων λεκτέον .
Lemmas: 9 ὁ δεινότης ὁ περί ὁ λόγος εἰμί μέν κατά ἐμός γνώμη οὐδείς ἄλλος ἤ χρῆσις ὀρθός πᾶς ὁ τε προλέγω εἶδος ὁ λόγος καί ὁ ἐναντίος αὐτός , καί ἔτι διά ὅς ἕτερος σῶμα λόγος γίγνομαι φύω . ὁ γάρ εἰς δέω καί κατά καιρός καί ὁ οὕτως ἤ ἐκεῖνος οἶδα τε καί δύναμαι χράω πᾶς τε λόγος εἶδος καί πᾶς ἀντίθεσις καί πίστις ἔννοια τε προκαταρκτικός ἤ καταστατικός ἤ καί ἐπιλογικός ἁπλῶς τε ὅς φημί ὁ πᾶς ὁ φύω λόγος σῶμα ποιέω χράω δύναμαι δεόντως καί κατά καιρός ὁ ὄντως εἰμί δεινότης ἐγώ εἰμί δοκέω . ὥσπερ γάρ δεινός χράω πρᾶγμα λέγω δήπουθεν ὁ εἰς δέω ὁ παραπίπτω πρᾶγμα χράω οἷος ὕλη τις εἰμί ὁ ὥσπερ τέχνη αὐτός καί δεινός στρατηγός ὁ ὁ ὑπό ὁ στρατηγία πρᾶγμα οἶδα εἰς δέω χράω , ὕλη δέ δήπουθεν καί οὗτος ὁ στρατηγός πάντως , οὕτως καί ῥήτωρ ἄν εἰμί δεινός ὁ ὁ ὁ ῥητορική πρᾶγμα καί ὁ ὕλη αὐτός εἰς δέον χράω , πρᾶγμα δέ ἄν εἰμί δήπουθεν καί ὕλη οὗτος ὁ προλέγω , λέγω ὁ τε εἶδος ὁ λόγος καί ὁ λοιπός · οὗτος γάρ ἕκαστος εἰ δή τις οἶδα πότε μέν δέω , πότε δέ μή δέω λέγω καί ποῦ καί μέχρι πόσος καί πρός ὅστις καί πῶς καί διότι , καί εἰ μή οἶδα μόνος , ἀλλά καί δύναμαι , πάντως ἄν εἰμί δεινός ῥήτωρ καί οἷος ἅπας παρέρχομαι , ὥσπερ καί ὁ Δημοσθένης παρέρχομαι · ἐπεί καί δεινός εἰ λέγω τις ποιητής , ὥσπερ ὁ Θεόκριτος λέγω ἐν Χάρις ἤ Ἱέρων ὁ Σμωνίδην « εἰ μή δεινός ἀοιδός ὁ Κέως αἰόλος φωνέω βάρβιτος εἰς πολύχορδος ἐν ἀνήρ τίθημι ὀνομαστός » , οὐδείς ἄλλος ἤ οὗτος δήπουθεν λέγω , ὅτι ὁ ὁ ποιητικός ἴδιος εἶδος οἶδα τε καί δύναμαι χράω · οὐ γάρ δεινός ἀοιδός οὕτως λέγω ἄν ὁ Σιμωνίδης , ὥσπερ ὁ πολύς λέγω δεινός ῥήτωρ ὁ ὁ βαθύς ἤ περινοέω ἔννοια ἤ μέθοδος χράω ἤ καί λέξις μέγεθος ἔχω ἤ τις τοιοῦτος ποιέω . εἰ δέ τις ἐγώ περί ὁ ὄνομα διαφέρω , δεινός εἰμί ῥήτωρ λέγω ὁ φοβερός ἤ μέγας ἤ ἰσχυρός ἤ πᾶς οὗτος — ὄνομα γάρ δή ὁ ὁ δεινότης τάσσω ὁ ἀρχαῖος ἐπί οὗτος , ἐπί μέν ὁ φοβερός « αἰδοῖος τε ἐγώ εἰμί , φίλος ἑκυρός , δεινός τε » καί « δεινός τε σμερδνός τε » , ἐπί δέ ὁ μέγας καί ἰσχυρός « αἰνός ἀθάνατος θεά εἰς ὤψ ἔοικα » — , προστίθημι δέ καί ὁ περί ὁ Ὀδυσσεύς λέγω τεκμαίρομαι , ὅτι δεινός αὐτός ῥήτωρ βούλομαι δείκνυμι ὁ ποιητής φοβερός τε καί μέγας κατά ὁ λόγος ποιέω , οἷος ὁ « νιφάς ἔοικα χειμέριος » ἔπος φθέγγομαι · εἰ οὗτος τις ἐγώ λέγω περί ὁ ὄνομα ὁ δεινότης διαφέρω , πρῶτος μέν ἀγνοέω , ὅτι ὁ ὡς ἐγώ λέγω δεινός ῥήτωρ ὁ ποιητής δείκνυμι · εἰς δέον γάρ καί κατά καιρός ὁ μέγεθος καί ὁ τραχύτης καί σφοδρότης χράω ὁ Ὀδυσσεύς αὐτός , ἅτε ὁ λόγος κατά τε Ἀλέξανδρος καί κατά ὁ Τρώς ἐπιφορά δέω . ἔπειτα τίς φημί περί ὁ « αἰδώς μειλίχιος » ἀγορεύω καί « ὁ δέ θεός μορφή ἔπος στέφω » ; εἰ γάρ μή δεινότης εἰμί τις λέγω οὗτος ἀλλά ἄλλος τις , τίς φημί περί τε ὁ ἐν Φαίαξ Ὀδυσσεύς καί ὅς αὐτόθι δημηγορέω ; ὁ γάρ αὐτός δήπουθεν εἰμί ἐνταῦθα ἐκεῖ , ἀλλά οὐ ὡσαύτως ὁ λόγος χράω , δεινός εἰμί ὡς ἀληθής καί ὁ ἰδέα ὁ λόγος εἰς δέον τε καί κατά καιρός χράω δύναμαι · ἐάν μέν γάρ κατηγορέω βία , ἁρπαγή , μοιχεία , παρανομία , ἀσέβεια ὁ εἰς ὁ ξένιος Ζεύς , ὁ ἄλλος , ὅς ἄν τις λέγω κατά ὁ Ἀλέξανδρος καί ὁ Τρώς , ἔοικα τότε « ὄψ τε μέγας ἐκ στῆθος » ἵημι καί « ἔπος νιφάς ἔοικα χειμέριος » καί ὅλος εἰμί μέγας ὁ λόγος καί σφοδρός καί διαίρω · ἐάν δέ ἐπαίρω καί διαχέω τρυφάω ἄνθρωπος ἕνεκα ὁ εἰς αὐτός φιλανθρωπία βούλομαι , οὐκέτι ὡσαύτως ἀλλά « οὐ γάρ ἐγώ τις φημί τέλος χαρίεις εἰμί , ἤ ὅταν εὐφροσύνη μέν ἔχω κατά δῆμος ἅπας » καί ὁ ἑξῆς . οὕτως καί ὁ ὁ πρόσωπον ὁ δέω ἀποδίδωμι οἴομαι ποιέω ῥήτωρ , « ἄλλος μειλίχιος , ἄλλος στερεός ἔπος » παροξύνω . τίς οὖν ὁ περί ὁ ὁ δεινότης ὄνομα ἐγώ διαφέρω φημί περί οὗτος ; ἦ ὁ αὐτός νῦν μέν δεινός , νῦν δέ οὐ δεινός εἰμί ; ἐγώ μέν γάρ ἐνταῦθα ἐκεῖ ὁ αὐτός εἰμί φημί καί ὁ αὐτός χράω δεινότης καί τέχνη , ὁ εἶδος ὁ λόγος γιγνώσκω τε ὡς δέω χράω καί δύναμαι . καί τίς δέω παράδειγμα ἄλλος , ἔξεστι ἀπό αὐτός γε οὗτος ὁράω ὁ ῥήτωρ ; καί γάρ οὗτος δεινός μέν εἰμί καί ὁ αὐτός πανταχοῦ , εἷς χράω ἐφίστημι καί δύναμις ἐν πᾶς , εἰς δέον δέ ἕκαστος χράω ἰδέα · καί ὁ ὑπόθεσις καί ὁ καιρός καί ὁ πρόσωπον ὁ δέω ἀποδίδωμι ἄλλος μέν εἰμί ἐν ἰδιωτικός , ἄλλος δέ ἐν δημόσιος , καί ὁ δημόσιος δέ αὖ ἕτερος μέν ἐν Φιλιππικός , ἕτερος δέ ἐν συμβουλευτικός , δεινός γε μήν ἁπανταχοῦ . εἰ δέ νῦν μέν καί εἰμί δοκέω δεινός , νῦν δέ οὐ δοκέω , καί οὗτος αὐτός κομιδῇ δεινός εἰμί καί ὁ εἰμί δεινότης ὡς ἀληθής ὁ δύναμαι σύν ἐπιστήμη οὗτος ἕκαστος ποιέω ἐν δέον . ἀλλά ἤδη γε περί αὐτός οὗτος λεκτέος .