hermogenes.peri-i-dew-n-lo-gou 2.5.1
Ἔφην ἐρεῖν τι καὶ περὶ δριμύτητος καὶ ὀξύτητος ὡς προσηκούσης τῷ ἀφελεῖ τε καὶ ἡδονὴν ἔχοντι λόγῳ · ἧς ὁποῖαι μέν εἰσιν αἱ ἔννοιαι , καὶ ὀλίγῳ πρότερον εἰρήκαμεν ἐν τῷ περὶ ἀφελείας , ὅτι εἰσὶν οἷον ἐξ ἐπιπολῆς βαθεῖαι · ἴσως οὖν τοῦτο οὐδὲ ἔννοια , μέθοδος δέ τίς ἐστι τὸ μὴ περινενοημένως λέγειν , ἁπλῶς δὲ καὶ ἀνειμένως τὰ περινενοημένα · διὸ καὶ ἴδιον τοῦτο ἀφελείας , λέγω τὸ τῆς τοιαύτης μεθόδου . καὶ πολλά γε ἔφην τούτου τὰ παραδείγματα εἶναι παρὰ τῷ Ξενοφῶντι , ἀναγκαίως , διὰ τὸ ἀφελὲς τῆς συγγραφῆς . — Ἕτερον δὲ παρὰ ταύτην τὴν δριμύτητα εἰτε καὶ ὀξύτητα δριμύτητός ἐστιν εἶδος , περὶ οὗ δυσχερὲς ἀποφήνασθαι , ὅτι περὶ λέξιν ἢ περὶ ἔννοιαν γίνεται · οὔτε γὰρ ὡς ἔστιν ἔννοια οὔθʼ ὡς οὐκ ἔστιν , ἀσφαλὲς εἰπεῖν · κατὰ λέξιν μὲν γὰρ θεωρεῖται , ἡ λέξις δὲ αὐτὴ καθʼ ἑαυτὴν ἡ ποιοῦσα τὴν δριμύτητα οὐδὲν ἔχει δριμύτητος , εἰ τῆς ἐννοίας αὐτὴν χωρίσειέ τις , περὶ ἣν γίνεται , ἢ τῶν πρὸ αὐτῆς ῥηθέντων . ἐν δὲ ταῖς ἄλλαις ἰδέαις τοῦτο οὐκ ἔστιν , ἀλλὰ καὶ ἡ καθαρὰ λέξις καθαρὰ δήπουθέν ἐστιν , εἰ καὶ σεμνήν τις ἔννοιαν διʼ αὐτῆς ἐξαγγέλλοι καὶ εἰ μηδὲν πρὸ αὐτῆς εἴη λελεγμένον , καὶ ἡ σεμνὴ λέξις σεμνή , καὶ εἰ μὴ σεμνήν τις ἔννοιαν διʼ αὐτῆς φράζοι καὶ εἰ μηδὲν προειρήκοι , καὶ αἱ τῶν ἄλλων ἰδεῶν ὡσαύτως · ἡ δὲ τῆς δριμύτητος λέξις οὐ τοιαύτη , ἀλλʼ αὐτὴ μὲν καθʼ ἑαυτὴν οὐδὲν ἔχει τοιοῦτον , ἔννοιαν δέ τινα σημαίνουσα , ἧς οὐκ ἔστι κυρία , ἤ τισιν ἄλλοις ἐφεπομένη κατά τινα οἱονεὶ χαριεντισμὸν γίνεται δριμεῖα καὶ ποιεῖ τὴν δριμύτητα . σαφέστερον δὲ ἔσται τοῦτο διὰ τῶν παραδειγμάτων . κυρίως μὲν οὖν ἔννοιαν σημαίνει λέξις οὐ κυρίως ἐκείνης οὖσα ἡ τοιαύτη , οἷον ὁ Ξενοφῶν λέγων τὰς αἰτίας , διʼ ἃς πρὸ τοῦ δέοντος ἀναχωροῦσιν αἱ κύνες ἐκ τῶν διωγμῶν , φησίν , ὅτι αἳ μὲν διὰ μαλακίαν , αἳ δὲ διὰ ἀήθειαν , αἳ δὲ διὰ τὸ καὶ τό , αἳ δὲ διὰ φιλανθρωπίαν ἀναχωροῦσι , φησί · τὴν γὰρ πρὸς τοὺς ἀνθρώπους συνήθειαν καὶ τὸ συνεῖναι ἀνθρώποις ἀσπάζεσθαι φιλανθρωπίαν ὠνόμασεν , οὐ κυρίως μὲν ἐπὶ τούτου τοῦ πράγματος οὔσης τῆς λέξεως — ἐπʼ ἄλλου γὰρ τάττειν εἰώθαμεν τὴν φιλανθρωπίαν — , κυρίως μέντοι πως σημαίνων τὸ πρᾶγμα · καὶ γὰρ τάχα τούτου μᾶλλον ἂν εἴη κυριωτέρα ἡ λέξις , ἢ ἐπὶ τοῦ ἐλεεῖν καὶ οἰκτείρειν ὅτε τιθοῖτο , ἐφʼ οὗπερ καὶ φύσει τάττομεν τὸ τῆς φιλανθρωπίας ὄνομα . καὶ ὁ Σοφοκλῆς δὲ φίλανδρόν που τὴν Ἀταλάντην εἶπε διὰ τὸ ἀσπάζεσθαι σὺν ἀνδράσιν εἶναι , ἡμῶν πάλιν ἐπʼ ἄλλου πράγματος ταττόντων τοὔνομα τοῦτο , ὥσπερ καὶ τὸ τῆς φιλανθρωπίας . καὶ τὸ παρὰ τῷ Εὐριπίδῃ δὲ τοιοῦτόν ἐστι , « μὴ τὴν τεκοῦσαν τῇ φιλανδρίᾳ , γύναι , ὑπερβάλῃς » , φησί · σχεδὸν γὰρ τοὐναντίον νῦν ἡ λέξις αὕτη σημαίνει ἡ τῆς φιλανδρίας , ἢ ᾗπερ ἡμεῖς εἰώθαμεν χρῆσθαι · τὴν γὰρ ἀκολασίαν βούλεται νῦν δήπου σημαίνειν καὶ τὸ μοιχεύεσθαι . καὶ λόγον μέντοι τινὰ εὔνουν λέγουσι τὸν εὐνόητον καὶ σαφῆ · καὶ ὁ Εὐφορίων « ἀτρέα δῆμον Ἀθηνῶν » ἀντὶ τοῦ ἄτρεστον καὶ ἄφοβον . ὅλως τε πολὺς ὁ κίνδυνος ἐν ταῖς τοιαύταις δριμύτησιν ἐκπεσεῖν εἰς ψυχρότητα · ἐπεὶ καὶ οἱ τὰ σπουδαῖα γελοῖα ταυτὶ συντιθέντες τοῦ γελοίου γʼ ἕνεκα οὐδὲν ἄλλʼ ταῖς τοιαύταις χρώμενοι δριμύτησιν εὐδοκιμοῦσιν · εὐλαβεῖσθαι οὖν χρή . Καὶ πρῶτον μὲν τοῦτο εἷδος δριμύτητος , παράδειγμα δὲ αὐτοῦ παρὰ τῷ ῥήτορι οὐκ ἔστιν .
Lemmas: φημί λέγω τις καί περί δριμύτης καί ὀξύτης ὡς προσήκω ὁ ἀφελής τε καί ἡδονή ἔχω λόγος · ὅς ὁποῖος μέν εἰμί ὁ ἔννοια , καί ὀλίγος πρότερος λέγω ἐν ὁ περί ἀφέλεια , ὅτι εἰμί οἷος ἐκ ἐπιπολή βαθύς · ἴσως οὖν οὗτος οὐδέ ἔννοια , μέθοδος δέ τις εἰμί ὁ μή περινενοημένως λέγω , ἁπλῶς δέ καί ἀνειμένως ὁ περινοέω · διό καί ἴδιος οὗτος ἀφέλεια , λέγω ὁ ὁ τοιοῦτος μέθοδος . καί πολύς γε φημί οὗτος ὁ παράδειγμα εἰμί παρά ὁ Ξενοφῶν , ἀναγκαῖος , διά ὁ ἀφελής ὁ συγγραφή . — ἕτερος δέ παρά οὗτος ὁ δριμύτης ἄγω καί ὀξύτης δριμύτης εἰμί εἶδος , περί ὅς δυσχερής ἀποφαίνω , ὅτι περί λέξις ἤ περί ἔννοια γίγνομαι · οὔτε γάρ ὡς εἰμί ἔννοια οὔτε ὡς οὐ εἰμί , ἀσφαλής λέγω · κατά λέξις μέν γάρ θεωρέω , ὁ λέξις δέ αὐτός κατά ἑαυτοῦ ὁ ποιέω ὁ δριμύτης οὐδείς ἔχω δριμύτης , εἰ ὁ ἔννοια αὐτός χωρίζω τις , περί ὅς γίγνομαι , ἤ ὁ πρό αὐτός λέγω . ἐν δέ ὁ ἄλλος ἰδέα οὗτος οὐ εἰμί , ἀλλά καί ὁ καθαρός λέξις καθαρός δήπουθεν εἰμί , εἰ καί σεμνός τις ἔννοια διά αὐτός ἐξαγγέλλω καί εἰ μηδείς πρό αὐτός εἰμί λέγω , καί ὁ σεμνός λέξις σεμνός , καί εἰ μή σεμνός τις ἔννοια διά αὐτός φράζω καί εἰ μηδείς προλέγω , καί ὁ ὁ ἄλλος ἰδέα ὡσαύτως · ὁ δέ ὁ δριμύτης λέξις οὐ τοιοῦτος , ἀλλά αὐτός μέν κατά ἑαυτοῦ οὐδείς ἔχω τοιοῦτος , ἔννοια δέ τις σημαίνω , ὅς οὐ εἰμί κυρία , ἤ τις ἄλλος ἐφέπω κατά τις οἱονεί χαριεντισμός γίγνομαι δριμύς καί ποιέω ὁ δριμύτης . σαφής δέ εἰμί οὗτος διά ὁ παράδειγμα . κύριος μέν οὖν ἔννοια σημαίνω λέξις οὐ κύριος ἐκεῖνος εἰμί ὁ τοιοῦτος , οἷος ὁ Ξενοφῶν λέγω ὁ αἰτία , διά ὅς πρό ὁ δέω ἀναχωρέω ὁ κύων ἐκ ὁ διωγμός , φημί , ὅτι ὁ μέν διά μαλακία , ὁ δέ διά ἀήθεια , ὁ δέ διά ὁ καί ὁ , ὁ δέ διά φιλανθρωπία ἀναχωρέω , φημί · ὁ γάρ πρός ὁ ἄνθρωπος συνήθεια καί ὁ σύνειμι ἄνθρωπος ἀσπάζομαι φιλανθρωπία ὀνομάζω , οὐ κύριος μέν ἐπί οὗτος ὁ πρᾶγμα εἰμί ὁ λέξις — ἐπί ἄλλος γάρ τάσσω εἴωθα ὁ φιλανθρωπία — , κύριος μέντοι πως σημαίνω ὁ πρᾶγμα · καί γάρ τάχα οὗτος μάλα ἄν εἰμί κύριος ὁ λέξις , ἤ ἐπί ὁ ἐλεέω καί οἰκτίρω ὅτε τίθημι , ἐπί ὅς καί φύσις τάσσω ὁ ὁ φιλανθρωπία ὄνομα . καί ὁ Σοφοκλῆς δέ φίλανδρος που ὁ Ἀταλάντη λέγω διά ὁ ἀσπάζομαι σύν ἀνήρ εἰμί , ἐγώ πάλιν ἐπί ἄλλος πρᾶγμα τάσσω ὄνομα οὗτος , ὥσπερ καί ὁ ὁ φιλανθρωπία . καί ὁ παρά ὁ Εὐριπίδης δέ τοιοῦτος εἰμί , « μή ὁ τίκτω ὁ φιλανδρία , γυνή , ὑπερβάλλω » , φημί · σχεδόν γάρ ἐναντίος νῦν ὁ λέξις οὗτος σημαίνω ὁ ὁ φιλανδρία , ἤ ὅς ἐγώ εἴωθα χράω · ὁ γάρ ἀκολασία βούλομαι νῦν δήπου σημαίνω καί ὁ μοιχεύω . καί λόγος μέντοι τις εὔνους λέγω ὁ εὐνόητος καί σαφής · καί ὁ Εὐφορίων « ἀτρεής δῆμος Ἀθῆναι » ἀντί ὁ ἄτρεστος καί ἄφοβος . ὅλος τε πολύς ὁ κίνδυνος ἐν ὁ τοιοῦτος δριμύτης ἐκπίπτω εἰς ψυχρότης · ἐπεί καί ὁ ὁ σπουδαῖος γέλοιος οὗτος συντίθημι ὁ γέλοιος γε ἕνεκα οὐδείς ἄλλος ὁ τοιοῦτος χράω δριμύτης εὐδοκιμέω · εὐλαβέομαι οὖν χρή . καί πρῶτος μέν οὗτος εἶδος δριμύτης , παράδειγμα δέ αὐτός παρά ὁ ῥήτωρ οὐ εἰμί .