hermogenes.peri-i-dew-n-lo-gou 2.5.8
Ἐπιεικὴς καὶ ἠθικὸς λόγος γίνεται κατʼ ἔννοιαν μέν , ἤτοι ὅταν ἑκόντα τις αὑτὸν μειονεκτοῦντα δεικνύῃ , ὡς ἐν τῷ Κατὰ Κόνωνος , ὅτι παρὸν αὐτῷ καὶ λωποδυσίου καὶ ὕβρεως δίκας λαβεῖν ὅμως αἰκίας δικάζεται · ἢ ὅταν εἰς ἴσον ἑαυτόν τις ἄγῃ τοῖς πολλοῖς καίπερ οὐκ ὢν τῶν πολλῶν εἷς , σχεδὸν δὲ καὶ τοῦτο ταὐτόν ἐστι τῷ προειρημένῳ · καθόλου γὰρ ἡ ἐπιείκεια παρατεθραυσμένον ἔχει τὸ δίκαιον διὰ φιλανθρωπίαν , ὡς ἔφη Πλάτων , καὶ τὸ μὴ ὄντα οὖν τῶν πολλῶν ἕνα ἑαυτὸν ἐν τοῖς πολλοῖς ἀριθμεῖν οὐδὲν ἄλλʼ ἢ ἑκόντα μειονεκτεῖν ἐστιν · ὅμως δὲ κείσθω καὶ κατʼ εἶδος ἕκαστον , δεύτερον οὖν εἶδος τῆς ἐπιεικείας τὸ τοῖς πολλοῖς ἑαυτὸν συναριθμεῖν . πολὺ τὸ τοιοῦτον ἐν τῷ Κατὰ Μειδίου καὶ πρῶτόν γε τὸ « ἐγὼ δʼ , ὅπερ ἂν καὶ ὑμῶν ἕκαστος ὑβρισθεὶς προείλετο πρᾶξαι , τοῦτο καὶ αὐτὸς ἐποίησα » . εἰ δὲ καὶ δεινῶς ἐνταῦθα , ἑτέρου λόγου τοῦτο γὰρ φύσει τῆς δεινότητος ἴδιον τὸ εἰς δέον εἰδέναι χρῆσθαι τοῖς τε ἄλλοις καὶ τοῖς εἴδεσι τοῦ λόγου , ὥσπερ ἐνταῦθα εἰς δέον κέχρηται τῇ ἐπιεικείᾳ καὶ τῷ ἤθει , ἐπεὶ καὶ τὸ διδόναι τι πλέον τῷ ἐχθρῷ ἑκόντα ἐπιεικές . ἀλλʼ ὅρα , μεθʼ ὅσης δεινότητος ὁ ῥήτωρ τοῦτο ποιεῖ · τῷ γοῦν Χαριδήμῳ δίδωσι τὸ ὡς πολίτῃ ἐξετάζεσθαι , ἵνα μᾶλλον οὕτω παράνομον ἐξελέγξῃ τὸ ψήφισμα · τὰ γὰρ κατὰ τοὺς νόμους τοῖς πολίταις διώρισται · καὶ σκόπει , πῶς ἐπισημαίνεται τὸ τῆς ἐπιεικείας ἐν τῷ « καὶ θεάσασθε » , φησίν , « ὦ Ἀθηναῖοι , ὡς ἐπιεικῶς καὶ ἁπλῶς χρήσομαι τῷ λόγῳ , ὅς εἰς μὲν ταύτην τίθεμαι τὴν τάξιν αὐτόν , ἐν πλείστης ἂν τυγχάνοι τιμῆς καὶ τὰ ἑξῆς . — Ἔτι ἐπιεικοῦς λόγου καὶ τὸ λέγειν , ὡς παρὰ γνώμην δικάζεται καὶ ὡς ἀναγκάσαντος τοῦ ἐχθροῦ εἰς δικαστήριον ἥκει δέον ἐπὶ τῶν φίλων καὶ τῶν ἐπιτηδείων διακεκρίσθαι , οἷον « εἰ μὲν ἐβούλετο Ἄφοβος τὰ δίκαια ποιεῖν » καὶ τὰ ἑξῆς ἐπιεικείας συστατικά , καὶ τὸ « οὐδένα πώποτε τῶν πολιτῶν οὔτε γραφὴν γραψάμενος οὔτʼ ἐν εὐθύναις λυπήσας » καὶ τὰ ἑξῆς , καὶ τὸ « ἐπειδὴ γὰρ οὐχὶ τῶν πεπολιτευμένων οὐδὲ τῶν ἐνοχλούντων ὑμᾶς ὢν πρᾶγμα τηλικοῦτον φημὶ δείξειν πεπραγμένον » καὶ τὰ ἑξῆς . — Καὶ τὸ φάσκειν δὲ ἀπείρως ἔχοντα λόγων εἰς δικαστήριον εἰσιέναι δύναται μέν τι καὶ ἄλλο ἐμφαίνειν καὶ μὴν καὶ τὸ ἐπιεικὲς ἢ ὅλως τό γε ἠθικὸν τῷ ἠναγκάσθαι λέγειν · τὸ γὰρ μὴ βουλόμενον ἥκειν ἅμα συνεμφαίνεται . καθόλου τε , ὅπερ ἔφην ἀρχόμενος τοῦ περὶ ἐπιεικείας λόγου , πάντα , ὅσα ἐστὶ προσώπου συστατικὰ ὡς ἑκόντος μειονεκτοῦντος , ἠθικὸν ποιεῖ τὸν λόγον καὶ ἐπιεικῆ κατὰ τὴν ἔννοιαν . — Τούτοις δὲ ἅπασι τοῖς εἰρημένοις καὶ ὅτε φεύγοι τις δύναται χρῆσθαι ἀναστρέψας , οἷον ὡς παρὸν αὐτῷ διώκειν ὃ δὲ φεύγει καὶ ὅτι διὰ τοῦτο καταφρονηθείη , ὅτι χρηστός ἐστιν ἢ τῶν πολλῶν εἷς , καὶ ὡς οὐδένα μέντοι πώποτε ἐδίωξεν αὐτὸς καὶ ὡς ἄκων ἥκοι · καὶ ὅλως , ὅπερ ἔφην , ἅπασι τοῖς προειρημένοις καὶ εἰ φεύγει τις χρῆσθαι δύναται . πολλὰ τῶν τοιούτων ἐν ἰδιωτικοῖς τὰ παραδείγματα καὶ πλείονά γε παρὰ τῷ Λυσίᾳ καὶ τῷ Ὑπερίδῃ · φύσει γὰρ οἱ ἄνδρες ἠθικώτεροι , ταῖς δὲ μεθόδοις καὶ μᾶλλον .
Lemmas: ἐπιεικής καί ἠθικός λόγος γίγνομαι κατά ἔννοια μέν , ἤτοι ὅταν ἑκών τις ἑαυτοῦ μειονεκτέω δείκνυμι , ὡς ἐν ὁ Κατά Κόνων , ὅτι πάρειμι αὐτός καί λωποδύσιος καί ὕβρις δίκη λαμβάνω ὅμως αἰκία δικάζω · ἤ ὅταν εἰς ἴσος ἑαυτοῦ τις ἄγω ὁ πολύς καίπερ οὐ εἰμί ὁ πολύς εἷς , σχεδόν δέ καί οὗτος αὐτός εἰμί ὁ προλέγω · καθόλου γάρ ὁ ἐπιείκεια παραθραύω ἔχω ὁ δίκαιος διά φιλανθρωπία , ὡς φημί Πλάτων , καί ὁ μή εἰμί οὖν ὁ πολύς εἷς ἑαυτοῦ ἐν ὁ πολύς ἀριθμέω οὐδείς ἄλλος ἤ ἑκών μειονεκτέω εἰμί · ὅμως δέ κεῖμαι καί κατά εἶδος ἕκαστος , δεύτερος οὖν εἶδος ὁ ἐπιείκεια ὁ ὁ πολύς ἑαυτοῦ συναριθμέω . πολύς ὁ τοιοῦτος ἐν ὁ Κατά Μειδίας καί πρῶτος γε ὁ « ἐγώ δέ , ὅς ἄν καί σύ ἕκαστος ὑβρίζω προαιρέω πράσσω , οὗτος καί αὐτός ποιέω » . εἰ δέ καί δεινός ἐνταῦθα , ἕτερος λόγος οὗτος γάρ φύσις ὁ δεινότης ἴδιος ὁ εἰς δέω οἶδα χράω ὁ τε ἄλλος καί ὁ εἶδος ὁ λόγος , ὥσπερ ἐνταῦθα εἰς δέω χράω ὁ ἐπιείκεια καί ὁ ἦθος , ἐπεί καί ὁ δίδωμι τις πολύς ὁ ἐχθρός ἑκών ἐπιεικής . ἀλλά ὁράω , μετά ὅσος δεινότης ὁ ῥήτωρ οὗτος ποιέω · ὁ γοῦν Χαρίδημος δίδωμι ὁ ὡς πολίτης ἐξετάζω , ἵνα μάλα οὕτως παράνομος ἐξελέγχω ὁ ψήφισμα · ὁ γάρ κατά ὁ νόμος ὁ πολίτης διορίζω · καί σκοπέω , πῶς ἐπισημαίνω ὁ ὁ ἐπιείκεια ἐν ὁ « καί θεάομαι » , φημί , « ὦ Ἀθηναῖος , ὡς ἐπιεικής καί ἁπλῶς χράω ὁ λόγος , ὅς εἰς μέν οὗτος τίθημι ὁ τάξις αὐτός , ἐν πολύς ἄν τυγχάνω τιμή καί ὁ ἑξῆς . — ἔτι ἐπιεικής λόγος καί ὁ λέγω , ὡς παρά γνώμη δικάζω καί ὡς ἀναγκάζω ὁ ἐχθρός εἰς δικαστήριον ἥκω δέω ἐπί ὁ φίλος καί ὁ ἐπιτήδειος διακρίνω , οἷος « εἰ μέν βούλομαι Ἄφοβος ὁ δίκαιος ποιέω » καί ὁ ἑξῆς ἐπιείκεια συστατικός , καί ὁ « οὐδείς πώποτε ὁ πολίτης οὔτε γραφή γράφω οὔτε ἐν εὔθυνα λυπέω » καί ὁ ἑξῆς , καί ὁ « ἐπειδή γάρ οὐ ὁ πολιτεύω οὐδέ ὁ ἐνοχλέω σύ εἰμί πρᾶγμα τηλικοῦτος φημί δείκνυμι πράσσω » καί ὁ ἑξῆς . — καί ὁ φάσκω δέ ἄπειρος ἔχω λόγος εἰς δικαστήριον εἰσέρχομαι δύναμαι μέν τις καί ἄλλος ἐμφαίνω καί μήν καί ὁ ἐπιεικής ἤ ὅλος ὁ γε ἠθικός ὁ ἀναγκάζω λέγω · ὁ γάρ μή βούλομαι ἥκω ἅμα συνεμφαίνω . καθόλου τε , ὅς φημί ἄρχω ὁ περί ἐπιείκεια λόγος , πᾶς , ὅσος εἰμί πρόσωπον συστατικός ὡς ἑκών μειονεκτέω , ἠθικός ποιέω ὁ λόγος καί ἐπιεικής κατά ὁ ἔννοια . — οὗτος δέ ἅπας ὁ λέγω καί ὅτε φεύγω τις δύναμαι χράω ἀναστρέφω , οἷος ὡς πάρειμι αὐτός διώκω ὁ δέ φεύγω καί ὅτι διά οὗτος καταφρονέω , ὅτι χρηστός εἰμί ἤ ὁ πολύς εἷς , καί ὡς οὐδείς μέντοι πώποτε διώκω αὐτός καί ὡς ἄκων ἥκω · καί ὅλος , ὅς φημί , ἅπας ὁ προλέγω καί εἰ φεύγω τις χράω δύναμαι . πολύς ὁ τοιοῦτος ἐν ἰδιωτικός ὁ παράδειγμα καί πολύς γε παρά ὁ Λυσίας καί ὁ Ὑπερίδης · φύσις γάρ ὁ ἀνήρ ἠθικός , ὁ δέ μέθοδος καί μάλα .