hermogenes.peri-eu-re-sews-sp 4.2
Ἀντίθετόν ἐστι σχῆμα λόγου διπλασιάζον πάντα τὸν ὑποκείμενον νοῦν τοῦτον τὸν τρόπον , εἴ τις τοῦ κατὰ φύσιν ζητουμένου τὸ ἐναντίον λαμβάνων καταβαίνοι εἰς τὸ ὑποκείμενον · οἷον ‘ἐπειδὴ ἡμέρα ἐστί , δεῖ ποιῆσαι τόδε’ , τοῦτο τὸ ζητούμενον , τὸ δὲ ἀντίθετον αὐτοῦ ‘εἰ μὲν γὰρ μὴ ἦν ἡμέρα ἀλλὰ νύξ , ἴσως ἐχρῆν μὴ ποιεῖν’ , εἶτα καταβαίνει εἰς τὸ ἴδιον ‘ἐπειδὴ δὲ ἡμέρα ἐστί , ποιῆσαι προσήκει’ . οἷον καὶ ἐν τοῖς προβλήμασι ‘δεῖ καινοτομεῖν · πόλεμος γάρ ἐστι’ , τοῦτο τὸ κατὰ φύσιν · τὸ δὲ ἀντικείμενον αὐτοῦ ‘εἰ μὲν γὰρ μὴ ἦν πόλεμος ἀλλ᾿ εἰρήνη καὶ ἡσυχία , ἔδει μὴ καινοτομεῖν’ . Ἀρετὴ δὲ τοῦ ἀντιθέτου , ὅτι καὶ ἁπλούμενον τῷ πλήθει τῶν κώλων πνεῦμα γίνεται καὶ συστρεφόμενον τῇ ἑρμηνείᾳ περιόδου τάξιν ἐπέχει , οἷον ‘εἰ μὲν γὰρ ἦν ἐν ἡσυχίᾳ τὰ καθεστηκότα καὶ ἀπραγμοσύνη κατεῖχεν ἡμιᾶς καὶ μήτε ἄτοπον μήτε φοβερὸν ἐφειστήκει παρὰ τῶν πολεμίων μηδέν , ἀδείας δὲ ἦμεν ἐπειλημμένοι καὶ ἐξουσίας τοῦ πράττειν ὅσα βουλομένοις ἡμῖν ἐτύγχανεν , ἔδει φυλάττειν τὰ καθεστηκότα καὶ παρακινεῖν μηδὲ ἓν μηδὲ καινοτομεῖν , ἀλλὰ τοῖς ἀρχαίοις ἐμμένειν ἔθεσί τε καὶ ψηφίσμασι καὶ νόμοις · ἐπεὶ δὲ πόλεμος κεκίνηται καὶ πλησίον οἱ πολέμιοι καὶ ἐφέστηκε τὰ δεινὰ καὶ ταραχὴ τοσαύτη τῶν πραγμάτων , τίνος ἕνεκεν οὐ καινοτομήσομεν , αὐτοῦ τοῦ πολέμου ταύτην ἔχοντος τὴν φύσιν , ἀφʼ ἑαυτοῦ τεχνᾶσθαι τὰ πολλὰ καὶ τὸν τῶν ἀνθρώπων μεταποιεῖν ἐπὶ τὸ καινότερον βίον;’ τοῦτο ἐκταθὲν τοῖς κώλοις ἐγένετομα , δύναται δὲ συστραφὲν εὐρύθμως γενέσθαι περίοδος , οἷον ‘ἃ γὰρ ἐφυλαξάμεθα ἂν ποιεῖν εἰκότως εἰρήνης ὑπαρχούσης , ταῦτα βέλτιον ἐργάσασθαι πολέμου καθεστηκότοςʼ . — Καὶ οὔτε ἰσχυρότερον οὔτε ἀναγκαιότερον εὑρίσκεται σχῆμα τοῦ ἀντιθέτου παρὰ τοῖς ἀρχαίοις ῥᾳδίως οὐδέν . καίτοι γε παντὸς ἀντιθέτου τῆς μιᾶς προτάσεως περιττῆς οὔσης τῇ ἀληθείᾳ τοῖς ἀκούουσιν ὅμως τὸ λεγόμενον οὐκ ἔξω τοῦ εἰκότος δοκεῖ λέγεσθαι , ποιεῖ δὲ αὐτὸ δοκεῖν ἀναγκαῖον εἶναι ἡ τοῦ κατὰ φύσιν προσδοκία · ἐν ᾧ γὰρ τὴν πρότασιν ὁ ῥήτωρ λέγει τοῦ ἀντιθέτου , ἐν τούτῳ τὸ κατὰ φύσιν ἤδη τοῖς ἀκούουσι νοεῖται τῷ τῆς ἀποδόσεως νοήματι . — Τὸ δὲ σχῆμα οὕτως ἐστὶν ἀξιέραστον , ὡς μὴ περίοδον ποιεῖν μόνον καὶ πνεῦμα , ἀλλὰ καὶ καθάπαξ πάντα νοῦν κοσμεῖν . κοσμεῖ δὲ καὶ προοίμιον πολλάκις , εἴ τις τούτῳ τῷ σχήματι τὸ προοίμιον ἐξενέγκοι , ὡς ὁ Δημοσθένης « εἰ μὲν περὶ καινοῦ τινος πράγματος προὐτίθετο , ὦ Ἀθηναῖοι , λέγειν » · καὶ γὰρ ἐνταῦθα τὸ κατὰ φύσιν ἐστὶν « ἐπειδὴ δὲ περὶ ὧν πολλάκις ἤδη πρότερον εἰρήκασιν οὗτοι , συμβαίνει καὶ νυνὶ σκοπεῖν , ἡγοῦμαι καὶ πρῶτος ἀναστὰς εἰκότως ἂν συγγνώμης τυγχάνειν » , τὸ δὲ ἀντίθετον ‘εἰ μὲν περὶ καινοῦ τινος πράγματος προὐτίθετο λέγειν , ἐπισχεῖν ἔδει τοῖς πρεσβυτέροις παραχωοροῦντα πρῶτον εἰπεῖνʼ . Ἰστέον δέ , ὅτι περὶ ῥητορικοῦ ἀντιθέτου διελέχθημεν · ἐπεὶ οἱ φιλόσοφοι ἐναντίον καὶ ἀντίθετον οὐ διαιροῦσι , παρʼ ἡμῖν δὲ τὸ ἀντίθετον σχῆμά ἐστι τοῦ λόγου , τὸ δὲ ἐναντίον δριμύτης νοήματος ἀπὸ τῆς ἐργασίας λαμβανομένη οἷον « οὐ δὴ θαυμαστόν ἐστιν , εἰ στρατευόμενος ἐκεῖνος καὶ παρὼν ἐφʼ ἅπασι καὶ μηδένα καιρὸν μηδʼ ὥραν παραλείπων ἡμῶν μελλόντων καὶ ψηφιζομένων περιγίνεται » · τοῦτο γάρ , εἰ μὲν ἀντίθετον ἐβούλετο ποιῆσαι , οὕτως ἂν μετεχειρίσατο ‘εῖ μὲν γὰρ μήτε πονῶν μήτε παρὼν τοῖς πράγμασι περιἐγένετο ἡμῶν , θαυμαστὸν ἦνʼ . τὸ γὰρ ἀντίθετον ταύτην ἔχει τὴν δύναμιν τοῦ λέγειν ‘εἰ μὲν γὰρ μὴ ἐγίγνετο , ὃ ἐγίγνετοʼ · τὸ δὲ ἐναντίον ἀναστρέφει τὸ πρᾶγμα ἀπὸ τῶν δρώντων εἰς τοὺς πάσχοντας καὶ ἀπὸ τῶν πασχόντων εἰς τοὺς δρῶντας , ὃ πεποίηκεν ἐνταῦθα ὁ ῥήτωρ « τοὐναντίον γὰρ ἦν θαυμαστόν , εἰ μηδὲν ποιοῦντες ἡμεῖς , ὧν τοῖς πολεμοῦσι προσήκει , τοῦ πάντα ἃ δεῖ ποιοῦντος περιῆμεν » · πολὺ γὰρ διενήνοχε λέγειν ὅτι θαυμαστὸν ἦν , εἰ Φίλιππος μὴ πονῶν ἡμῶν περιῆνʼ , ὅ τοῦ ἀντιθέτου ἐστὶν ἰσχύς , ἢ λέγειν πάλιν ‘εἰ μηδὲν ποιοῦντες ἡμεῖς Φιλίππου περιῆμενʼ , ὅ ἐστιν ἐνάργεια τοῦ ἐναντίου . Καὶ περὶ μὲν ἀντιθέτου τοσαῦτα εἰρήσθω .
Lemmas: ἀντίθετος εἰμί σχῆμα λόγος διπλασιάζω πᾶς ὁ ὑπόκειμαι νόος οὗτος ὁ τρόπος , εἰ τις ὁ κατά φύσις ζητέω ὁ ἐναντίος λαμβάνω καταβαίνω εἰς ὁ ὑπόκειμαι · οἷος ἐπειδή ἡμέρα εἰμί , δέω ποιέω τόδε , οὗτος ὁ ζητέω , ὁ δέ ἀντίθετος αὐτός ἰάομαι μέν γάρ μή εἰμί ἡμέρα ἀλλά νύξ , ἴσως χρή μή ποιέω , εἶτα καταβαίνω εἰς ὁ ἴδιος ἐπειδή δέ ἡμέρα εἰμί , ποιέω προσήκω . οἷος καί ἐν ὁ πρόβλημα δέω καινοτομέω · πόλεμος γάρ ἑστία , οὗτος ὁ κατά φύσις · ὁ δέ ἀντίκειμαι αὐτός ἰάομαι μέν γάρ μή εἰμί πόλεμος ἀλλά εἰρήνη καί ἡσυχία , δέω μή καινοτομέω . ἀρετή δέ ὁ ἀντίθετος , ὅτι καί ἁπλόω ὁ πλῆθος ὁ κῶλον πνεῦμα γίγνομαι καί συστρέφω ὁ ἑρμηνεία περίοδος τάξις ἐπέχω , οἷος ἰάομαι μέν γάρ εἰμί ἐν ἡσυχία ὁ καθίστημι καί ἀπραγμοσύνη κατέχω ἡμιᾶς καί μήτε ἄτοπος μήτε φοβερός ἐφίστημι παρά ὁ πολέμιος μηδείς , ἄδεια δέ εἰμί ἐπιλαμβάνω καί ἐξουσία ὁ πράσσω ὅσος βούλομαι ἐγώ τυγχάνω , δέω φυλάσσω ὁ καθίστημι καί παρακινέω μηδέ εἷς μηδέ καινοτομέω , ἀλλά ὁ ἀρχαῖος ἐμμένω ἔθος τε καί ψήφισμα καί νόμος · ἐπεί δέ πόλεμος κινέω καί πλησίον ὁ πολέμιος καί ἐφίστημι ὁ δεινός καί ταραχή τοσοῦτος ὁ πρᾶγμα , τίς ἕνεκα οὐ καινοτομέω , αὐτός ὁ πόλεμος οὗτος ἔχω ὁ φύσις , ἀπό ἑαυτοῦ τεχνάομαι ὁ πολύς καί ὁ ὁ ἄνθρωπος μεταποιέω ἐπί ὁ καινός βίος οὗτος ἐκτείνω ὁ κῶλον ἐγένετομα , δύναμαι δέ συστρέφω εὔρυθμος γίγνομαι περίοδος , οἷος ὅς γάρ φυλάσσω ἄν ποιέω ἔοικα εἰρήνη ὑπάρχω , οὗτος ἀγαθός ἐργάζομαι πόλεμος καθίστημι . — καί οὔτε ἰσχυρός οὔτε ἀναγκαῖος εὑρίσκω σχῆμα ὁ ἀντίθετος παρά ὁ ἀρχαῖος ῥᾴδιος οὐδείς . καίτοι γε πᾶς ἀντίθετος ὁ εἷς πρότασις περισσός εἰμί ὁ ἀλήθεια ὁ ἀκούω ὅμως ὁ λέγω οὐ ἔξω ὁ ἔοικα δοκέω λέγω , ποιέω δέ αὐτός δοκέω ἀναγκαῖος εἰμί ὁ ὁ κατά φύσις προσδοκία · ἐν ὅς γάρ ὁ πρότασις ὁ ῥήτωρ λέγω ὁ ἀντίθετος , ἐν οὗτος ὁ κατά φύσις ἤδη ὁ ἀκούω νοέω ὁ ὁ ἀπόδοσις νόημα . — ὁ δέ σχῆμα οὕτως εἰμί ἀξιέραστος , ὡς μή περίοδος ποιέω μόνος καί πνεῦμα , ἀλλά καί καθάπαξ πᾶς νόος κοσμέω . κοσμέω δέ καί προοίμιον πολλάκις , εἰ τις οὗτος ὁ σχῆμα ὁ προοίμιον ἐκφέρω , ὡς ὁ Δημοσθένης « εἰ μέν περί καινός τις πρᾶγμα προτίθημι , ὦ Ἀθηναῖος , λέγω » · καί γάρ ἐνταῦθα ὁ κατά φύσις εἰμί « ἐπειδή δέ περί ὅς πολλάκις ἤδη πρότερος λέγω οὗτος , συμβαίνω καί νυνί σκοπέω , ἡγέομαι καί πρῶτος ἀνίστημι ἔοικα ἄν συγγνώμη τυγχάνω » , ὁ δέ ἀντίθετος ἰάομαι μέν περί καινός τις πρᾶγμα προτίθημι λέγω , ἐπέχω δέω ὁ πρέσβυς παραχωρέω πρῶτος εἶπον . οἶδα δέ , ὅτι περί ῥητορικός ἀντίθετος διαλέγω · ἐπεί ὁ φιλόσοφος ἐναντίος καί ἀντίθετος οὐ διαιρέω , παρά ἐγώ δέ ὁ ἀντίθετος σχῆμα εἰμί ὁ λόγος , ὁ δέ ἐναντίος δριμύτης νόημα ἀπό ὁ ἐργασία λαμβάνω οἷος « οὐ δή θαυμαστός εἰμί , εἰ στρατεύω ἐκεῖνος καί πάρειμι ἐπί ἅπας καί μηδείς καιρός μηδέ ὥρα παραλείπω ἐγώ μέλλω καί ψηφίζω περιγίγνομαι » · οὗτος γάρ , εἰ μέν ἀντίθετος βούλομαι ποιέω , οὕτως ἄν μεταχειρίζω εἶμι μέν γάρ μήτε πονέω μήτε πάρειμι ὁ πρᾶγμα περιγίγνομαι ἐγώ , θαυμαστός ἀπτήν . ὁ γάρ ἀντίθετος οὗτος ἔχω ὁ δύναμις ὁ λέγω ἰάομαι μέν γάρ μή γίγνομαι , ὅς ἐγγίγνομαι · ὁ δέ ἐναντίος ἀναστρέφω ὁ πρᾶγμα ἀπό ὁ δράω εἰς ὁ πάσχω καί ἀπό ὁ πάσχω εἰς ὁ δράω , ὅς ποιέω ἐνταῦθα ὁ ῥήτωρ « ἐναντίος γάρ εἰμί θαυμαστός , εἰ μηδείς ποιέω ἐγώ , ὅς ὁ πολεμέω προσήκω , ὁ πᾶς ὅς δέω ποιέω περιέρχομαι » · πολύς γάρ διαφέρω λέγω ὅτι θαυμαστός εἰμί , εἰ Φίλιππος μή πονέω ἐγώ περιῆνʼ , ὅς ὁ ἀντίθετος εἰμί ἰσχύς , ἤ λέγω πάλιν ἰάομαι μηδείς ποιέω ἐγώ Φίλιππος περιῆμενʼ , ὅς εἰμί ἐνάργεια ὁ ἐναντίος . καί περί μέν ἀντίθετος τοσοῦτος λέγω .