hermogenes.peri-eu-re-sews-sp 3.3
4 Περὶ μὲν τῆς τῶν κεφαλαίων εὑρέσεως κατὰ τὴν διαιρετικὴν ἐξεθέμεθα τέχνην , καὶ ὅσα ἑκάστης τῶν στάσεων ἴδια καὶ ὅσα κοινὰ καὶ τὰ τούτων διάφορα · νυνὶ δὲ πρόκειται δεῖξαι , πῶς τῆς διαιρετικῆς τέχνης ὑποβαλλομένης τῶν κεφαλαίων ἕκαστον ἡμεῖς ἐκλαβόντες αὐτὸ κατασκευάσομεν · τὸ γὰρ πᾶν τῆς ῥητορικῆς ἰσχυρὸν ἐν τούτοις ἵσταται καὶ τὸ τῆς νίκης κράτος ἐν τῇ κατασκευῇ τῶν κεφαλαίων διαφαίνεται . Κεφάλαιον τοίνυν ἤτοι παρʼ ἡμῶν αὐτῶν εἰσάγομεν , ὅ δεῖται κατασκευῆς , ἢ παρὰ τῶν ἐχθρῶν τίθεται , ὅ δεῖται λύσεως . οἷον ἐὰν μὲν ἀπολογώμεθα ἐν τοῖς στοχασμοῖς , τὴν τῶν ἐλέγχων ἀπαίτησιν ἡμεῖς εἰσάγομεν λέγοντες ἐλέγχους πάρασχεʼ , εἶτα κατασκευάζομεν ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων συνιστάντες ὅτι δεῖ παντὸς πράγματος ἐλέγχους παρέχεσθαι καὶ παντὸς ἐγκλήματοςʼ . ἐὰν δὲ κατηγορῶμεν , ἀνάγκη τοῦ ἐχθροῦ τὸ κεφάλαιον τιθέντος καὶ λέγοντος ἐλέγχους πάρασχεʼ ἡμᾶς λύειν λέγοντας οὐ δεῖ ἐλέγχους παρέχεσθαι παντὸς πράγματοςʼ καὶ εἰς τοῦτο κατασκευῆς εὐπορῆσαι τῆς ἀπὸ τῶν ἐπιχειρημάτων , ἵνα δείξωμεν , ὅτι μὴ δεῖ τούς ἐλέγχους ἀπαιτεῖν . καὶ ἐν ταῖς πραγματικαῖς , εἰ τύχοι , ἢ τιθέ . μέθᾳ κεφάλαιον λέγοντες οὐ δεῖ καινοτομεῖνʼ ἢ οὐ δεῖ παρὰ τὰ δόξαντα λέγεινʼ ἢ ‘οὐ δεῖ ἔθος καταλύεινʼ , καὶ ὅ τι ἂν τούτων εἰσάγωμεν , ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων εἰς τὰς κατασκευὰς βοηθούμεθα δεικνύντες , ὅτι μηδὲν τούτων δεῖ ποιεῖν , ἢ καινοτομεῖν ἢ τὰ δόξαντα λύειν ἢ ἔθος παραβαίνειν · ἢ τεθὲν παρὰ τῶν ἀντιδίκων λεγόντων , ὅτι οὐ δεῖ ταῦτα ποιεῖν , ἡμεῖς αὗθις δεόμεθα λύσεως , ἵνα δείξωμεν , ὅτι δεῖ καινοτομεῖν καὶ τὰ δόξαντα λύειν καὶ ἔθος παραβαίνειν , καὶ εἰς τὴν τούτων κατασκευὴν βοηθούμεθα τοῖς ἐπιχειρήμασι . Πολλῶν δὲ πολλὰ ἐκθεμένων περὶ ἐπιχειρήματος καὶ πολύν ἀναλωσάντων λόγον καὶ μηδενὸς δυνηθέντος σαφῶς παραστῆσαι , πειράσομιαι ὅτι μάλιστα σαφέστατα διακρῖναι , τίς εὕρεσις ἔπιχειρήματος , ὅ κατασκευάζει τὸ κεφάλαιον ἢ τὴν λύσιν , καὶ τίς εὕρεσις ἐργασίας , ἢ κατασκευάζει τὸ ἐπιχείρημα , καὶ τίς εὕρεσις ἐνθυμήματος , ὅ κατασκευάζει τὴν ἐργασίαν . ἐὰν μὲν οὖν ἡμεῖς εἰσάγωμεν κεφάλαιον , ἁπλῆς δεήσει τῆς θέσεως καὶ τῆς εἰς τοῦτο κατασκευῆς εὐπορήσομεν ἀπὸ τῶν ἐπιχειρημάτων μετὰ προτάσεως . τὸ δὲ ἐντελέστερον , ἐὰν τιθῆται ἀπὸ τῶν ἐχθρῶν καὶ εἰσάγηται · τότε γὰρ δεῖ κοσμῆσαι τὸ κεφάλαιον προτάσει , ὑποφορᾷ , ἀντιπροτάσει , λύσει τῇ καὶ ἀνθυποφορὰ καλουμένῃ . ὃ δὲ τούτων ἕκαστόν ἐστι , σαφῶς παραστήσω · πρότασις μὲν γάρ ἐστιν ἡ ἐπαγγελία τῆς ὑποφορᾶς , ὑποφορὰ δὲ ὁ τοῦ ἐχθροῦ λόγος , ἀντιπρότασις δὲ ἡ τῆς λύσεως ἐπαγγελία , εἶτα ἡ λύσις , ἢν ποιούμεθα ἐκ τῆς τῶν ἐπιχειρημιάτων κατασκευῆς . οἷον εἰ τύχοι κατατρέχει Χερρόνησον ίλιππος , γράφει Δημοσθένης διορύξαι τὸν σθμόν · ‘τάχα τοίνυν καὶ τοιοῦτος ῆξει λόγος παρὰ τῶν ἀντιδίκωνʼ τοῦτο ἡ πρότασις , ‘ὡς χαλεπὸν διορύξαι λερρόνησονʼ τοῦτο ἡ ὑποφορά , ἔστι δὲ τοῦτον αὐτῶν οὐ χαλεπὸν διαλῦσαι τὸν λόγονʼ τοῦτο ἡ ἀντιπρότασις , ‘τὸ γὰρ διορύσσειν πρᾶγμα ῥάδιονʼ τοῦτο ἡ λύσις , ἥτις δεῖται ἐπιχειρημάτων . Τ μὲν οὑν πλῆρες κεφάλαιον οὕτω . — Δείπει δὲ πολλάκις ἡ πρότασις οὐδὲν βλάπτουσα τὴν ὑποφοράν — κόσμος γάρ ἐστι τοῦ λόγου καὶ πλέον οὐδὲν πολλάκις · ἐσθ’ ὅτε γὰρ καὶ θεωρίας ἐνδείγματα καλλίστης ἐμφανίζουσιν ἥ τε πρότασις καὶ ἡ ἀντιπρότασις , εἰ τῆς ἑρμηνείας τοῖς ὀνόμασι προσέχοιμεν , ἐξ ὧν τὸ εἶδος τῆς ὑποφορᾶς ὅπως διασύρεται καὶ διαδείκνυται θεωροῦμεν — , οἷον τὰγανακτήσει τοίνυν αὐτίκα δὴ μάλα , ὡ ἐγὼ πυνθάνομαι , εἰ μόνος τῶν ἐνταυθοῖ πολιτευομένων λόγων εὐθύνας ὑφέξει » . εἰ μὲν γὰρ ἔλεγε πυνθάνομαι τοίνυν αὐτὸν περιάγοντα κατὰ τὴν ἀγορὰν λέγειν , ἅ καὶ νῦν ἴσως πρὸς ὑμᾶς ἐρεῖ ἀγανακτῶν , εἰ μόνος τῶν ἐνταυθοῖ πολιτευομένων λόγων εὐθύνας ὑφέξειʼ , μετὰ προτάσεως ἔκειτο · ἐν οἷς γὰρ λόγοις ἐλπίζεται ἡ ὑποφορά , τοῦτύ ἐστιν ἡ πρότασις · τὸ δὲ λέγειν τὰγανακτήσει τοίνυν , εἰ μόνος τῶν ἐνταυθοῖ πολιτευομένων λόγων εὐθύνας ὑφέξει » τοῦτό ἐστιν ἡ ὑποφορά . — Ποτὲ δὲ ἡ ἀντιπρότασις λείπει , τουτέστιν ἡ τῆς λύσεως ἐπαγγελία , οἶον « ἔστι δὲ οὐκ ἄδηλον , ὦ Ἀθηναῖοι , τοῦθʼ , ὅτι Αεπτίνης , κἄν τις ἄλλος ὑπὲρ τοῦ νόμου λέγῃ , δίκαιον μὲν οὐδὲν ἐρεῖ περὶ αὐτοῦx μέχρι τούτου ἡ πρότασις · τρήσει δὲ ἀναξίους τινὰς ἀνθρώπους εὑρομένους ἀτέλειαν ἐκδεδυκέναι τὰς λειτουργίας » τοῦτο ἡ ὑποφορά · « τέγὼ δὲ ὅτι μὲν τινῶν κατηγοροῦντα πάντας ἀφαιρεῖσθαι τὴν δωρεὰν τῶν ἀδίκων ἐστίν , ἐάσω τοῦτο εὐθέως ἡ λύσις . λείπει δὲ ἡ ἀντιπρότασις · ἦν δὲ ἄν πλῆρες , εἰ ἔλεγε ‘χρὴ δὲ ὑμιᾶς , ὦ Ἀθηναῖοι , μηδαμῶς ἀποδέχεσθαι τοῦτον τὸν λόγον · τὸ γὰρ τινῶν κατηγοροῦντα πάντας ἀφαιρεῖσθαι τὴν δωρεὰν ἄδικον´ . — Καὶ ἡ ἀντιπρότασις μέντοι λείπουσα οὐδὲν τῷ νοήματι λυμαίνεται , ἀλλὰ τὴν αὐτὴν ἔχει δύναμιν τῇ προτάσει , ἥτις μόνον κόσμος ἐστὶ τῷ λόγῳ · ἐπεὶ πολλάκις καὶ χῶρὶς προτάσεως καὶ ἀντιπροτάσεως εὑρίσκομεν παρὰ τοῖς ἀρχαίοις , οἷον « ἀλλ’ ἀδίκως , φησίν , ἦρξας » ἡ ὑποφορὰ χωρὶς προτάσεως · « τεἶτα παρων , ὅτε με εἰσῆγον οἱ λογισταί , οὐ κατηγόρεις ; ἡ λύσις χωρὶς ἀντιπροτάσεως . — Τὸ δὲ πλῆρες ἀπὸ τῶν ἀρχαίων οὕτω « εῶΦίλιππος γὰρ ἄρχεται μὲν περὶ Ἁλοννήσου λέγων , ὡς ὑμῖν δίδωσιν ἑαυτοῦ οὗσαν , ὑμᾶς δὲ οὔ φησι δικαίως αὐτὸν ἀπαιτεῖν · οὐ γὰρ ὑμετέραν οὖσαν οὔτε λαβεῖν οὔτε νῦν ἔχειν . ἔλεγε δὲ καὶ πρὸς ἡμᾶς τοιούτους λόγους , ὅτε πρὸς αὐτὸν ἐπρεσβεύομεν » τοῦτο ὅλον πρότασις · εἶτα ἡ ὑποφορὰ « ὡς λῃστὰς ἀφελόμενος ταύτην τὴν νῆσον κτήσαιτο , καὶ προσήκει αὐτὴν ἑαυτοῦ εἶναι » , τοῦτο ἡ ὑποφορά · « τοῦτον δὲ τὸν λόγον , ὡς οὐχ ἔστι δίκαιος , οὐ χαλεπόν ἐστιν αὐτοῦ ἀφελέσθαι » τοῦτο ἡ ἀντιπρότασις · τᾶπαντες γὰρ οἷ λῃσταὶ τοὺς ἀλλοτρίους τόπους καταλαμβάνοντες καὶ τούτους ἐχυροὺς ποιούμενοι ἐντεῦθεν τούς ἄλλους κακῶς ποιοῦσιν . ὅ δὴ τοὺς λῃστὰς τιμωρησάμενος καὶ κρατήσας οὐκ ἄν δήπου εἰκότα λέγοι , εἰ φαίη , ἂ ἐκεῖνοι ἀδίκως καὶ ἀλλότρια εἰχον , ταῦτα ἐᾶν ἑαυτοῦ γίνεσθαι2 τοῦτο ἡ λύσις · καὶ ἡ τοῦ κεφαλαίου εἰσαγωγὴ ἐκ τῶν τεττάρων πεπλήρωται , προτάσεως , ὑποφορᾶς , ἀντιπροτάσεως , λύσεως .
Lemmas: 4 περί μέν ὁ ὁ κεφάλαιος εὕρεσις κατά ὁ διαιρετικός ἐκτίθημι τέχνη , καί ὅσος ἕκαστος ὁ στάσις ἴδιος καί ὅσος κοινός καί ὁ οὗτος διάφορος · νυνί δέ πρόκειμαι δείκνυμι , πῶς ὁ διαιρετικός τέχνη ὑποβάλλω ὁ κεφάλαιος ἕκαστος ἐγώ ἐκλαμβάνω αὐτός κατασκευάζω · ὁ γάρ πᾶς ὁ ῥητορική ἰσχυρός ἐν οὗτος ἵστημι καί ὁ ὁ νίκη κράτος ἐν ὁ κατασκευή ὁ κεφάλαιος διαφαίνω . κεφάλαιος τοίνυν ἤτοι παρά ἐγώ αὐτός εἰσάγω , ὅς δέω κατασκευή , ἤ παρά ὁ ἐχθρός τίθημι , ὅς δέω λύσις . οἷος ἐάν μέν ἀπολογέομαι ἐν ὁ στοχασμός , ὁ ὁ ἔλεγχος ἀπαίτησις ἐγώ εἰσάγω λέγω ἔλεγχος παρέχω , εἶτα κατασκευάζω ἐκ ὁ ἐπιχείρημα συνίστημι ὅτι δέω πᾶς πρᾶγμα ἔλεγχος παρέχω καί πᾶς ἔγκλημα . ἐάν δέ κατηγορέω , ἀνάγκη ὁ ἐχθρός ὁ κεφάλαιος τίθημι καί λέγω ἔλεγχος παρέχω ἐγώ λύω λέγω οὐ δέω ἔλεγχος παρέχω πᾶς πράγμα καί εἰς οὗτος κατασκευή εὐπορέω ὁ ἀπό ὁ ἐπιχείρημα , ἵνα δείκνυμι , ὅτι μή δέω ὁ ἔλεγχος ἀπαιτέω . καί ἐν ὁ πραγματικός , εἰ τυγχάνω , ἤ τιθός . μέθη κεφάλαιος λέγω οὐ δέω καινοτομέω ἤ οὐ δέω παρά ὁ δοκέω λέγω ἤ οὐ δέω ἔθος καταλύω , καί ὅς τις ἄν οὗτος εἰσάγω , ἐκ ὁ ἐπιχείρημα εἰς ὁ κατασκευή βοηθέω δείκνυμι , ὅτι μηδείς οὗτος δέω ποιέω , ἤ καινοτομέω ἤ ὁ δοκέω λύω ἤ ἔθος παραβαίνω · ἤ τίθημι παρά ὁ ἀντίδικος λέγω , ὅτι οὐ δέω οὗτος ποιέω , ἐγώ αὖθις δέω λύσις , ἵνα δείκνυμι , ὅτι δέω καινοτομέω καί ὁ δοκέω λύω καί ἔθος παραβαίνω , καί εἰς ὁ οὗτος κατασκευή βοηθέω ὁ ἐπιχείρημα . πολύς δέ πολύς ἐκτίθημι περί ἐπιχείρημα καί πολύς ἀναλίσκω λόγος καί μηδείς δύναμαι σαφής παρίστημι , πειράζω ὅτι μάλα σαφής διακρίνω , τίς εὕρεσις ἐπιχείρημα , ὅς κατασκευάζω ὁ κεφάλαιος ἤ ὁ λύσις , καί τίς εὕρεσις ἐργασία , ὅς κατασκευάζω ὁ ἐπιχείρημα , καί τίς εὕρεσις ἐνθύμημα , ὅς κατασκευάζω ὁ ἐργασία . ἐάν μέν οὖν ἐγώ εἰσάγω κεφάλαιος , ἁπλόος δέω ὁ θέσις καί ὁ εἰς οὗτος κατασκευή εὐπορέω ἀπό ὁ ἐπιχείρημα μετά πρότασις . ὁ δέ ἐντελής , ἐάν τίθημι ἀπό ὁ ἐχθρός καί εἰσάγω · τότε γάρ δέω κοσμέω ὁ κεφάλαιος πρότασις , ὑποφορά , ἀντιπρότασις , λύσις ὁ καί ἀνθυποφορά καλέω . ὅς δέ οὗτος ἕκαστος εἰμί , σαφής παρίστημι · πρότασις μέν γάρ εἰμί ὁ ἐπαγγελία ὁ ὑποφορά , ὑποφορά δέ ὁ ὁ ἐχθρός λόγος , ἀντιπρότασις δέ ὁ ὁ λύσις ἐπαγγελία , εἶτα ὁ λύσις , ὅς ποιέω ἐκ ὁ ὁ ἐπιχείρημα κατασκευή . οἷος εἰ τυγχάνω κατατρέχω Χερσόνησος ίλιππος , γράφω Δημοσθένης διορύσσω ὁ σθμόν · τάχα τοίνυν καί τοιοῦτος ἥκω λόγος παρά ὁ ἀντίδικος οὗτος ὁ πρότασις , ὡς χαλεπός διορύσσω λερρόνησονʼ οὗτος ὁ ὑποφορά , εἰμί δέ οὗτος αὐτός οὐ χαλεπός διαλύω ὁ λόγος οὗτος ὁ ἀντιπρότασις , τότος γάρ διορύσσω πρᾶγμα ῥάδιος οὗτος ὁ λύσις , ὅστις δέω ἐπιχείρημα . Τ μέν οὖν πλήρης κεφάλαιος οὕτως . — Δείπει δέ πολλάκις ὁ πρότασις οὐδείς βλάπτω ὁ ὑποφορά — κόσμος γάρ εἰμί ὁ λόγος καί πολύς οὐδείς πολλάκις · εἰμί ὅτε γάρ καί θεωρία ἔνδειγμα καλός ἐμφανίζω ὁ τε πρότασις καί ὁ ἀντιπρότασις , εἰ ὁ ἑρμηνεία ὁ ὄνομα προσέχω , ἐκ ὅς ὁ εἶδος ὁ ὑποφορά ὅπως διασύρω καί διαδείκνυμι θεωρέω — , οἷος τὰγανακτήσει τοίνυν αὐτίκα δή μάλα , ὡς ἐγώ πυνθάνομαι , εἰ μόνος ὁ ἐνταυθοῖ πολιτεύω λόγος εὔθυνα ὑπέχω » . εἰ μέν γάρ λέγω πυνθάνομαι τοίνυν αὐτός περιάγω κατά ὁ ἀγορά λέγω , ὅς καί νῦν ἴσως πρός σύ λέγω ἀγανακτέω , εἰ μόνος ὁ ἐνταυθοῖ πολιτεύω λόγος εὔθυνα ὑφέξω , μετά πρότασις κεῖμαι · ἐν ὅς γάρ λόγος ἐλπίζω ὁ ὑποφορά , τοῦτος εἰμί ὁ πρότασις · ὁ δέ λέγω τὰγανακτήσει τοίνυν , εἰ μόνος ὁ ἐνταυθοῖ πολιτεύω λόγος εὔθυνα ὑπέχω » οὗτος εἰμί ὁ ὑποφορά . — ποτέ δέ ὁ ἀντιπρότασις λείπω , τουτέστι ὁ ὁ λύσις ἐπαγγελία , οἷος « εἰμί δέ οὐ ἄδηλος , ὦ Ἀθηναῖος , οὗτος , ὅτι αεπτινεος , ἐάν τις ἄλλος ὑπέρ ὁ νόμος λέγω , δίκαιος μέν οὐδείς λέγω περί αὐτός μέχρι οὗτος ὁ πρότασις · τετραίνω δέ ἀνάξιος τις ἄνθρωπος εὑρίσκω ἀτέλεια ἐκδύω ὁ λειτουργία » οὗτος ὁ ὑποφορά · « τέγος δέ ὅτι μέν τις κατηγορέω πᾶς ἀφαιρέω ὁ δωρεά ὁ ἄδικος εἰμί , ἐάω οὗτος εὐθύς ὁ λύσις . λείπω δέ ὁ ἀντιπρότασις · εἰμί δέ ἄν πλήρης , εἰ λέγω χήρ δέ ὑμιᾶς , ὦ Ἀθηναῖος , μηδαμῶς ἀποδέχομαι οὗτος ὁ λόγος · ὁ γάρ τις κατηγορέω πᾶς ἀφαιρέω ὁ δωρεά ἄδικος . — καί ὁ ἀντιπρότασις μέντοι λείπω οὐδείς ὁ νόημα λυμαίνομαι , ἀλλά ὁ αὐτός ἔχω δύναμις ὁ πρότασις , ὅστις μόνος κόσμος εἰμί ὁ λόγος · ἐπεί πολλάκις καί χωρίς πρότασις καί ἀντιπρότασις εὑρίσκω παρά ὁ ἀρχαῖος , οἷος « ἀλλά ἄδικος , φημί , ἄρχω » ὁ ὑποφορά χωρίς πρότασις · « τίνω πάρειμι , ὅτε ἐγώ εἰσάγω ὁ λογιστής , οὐ κατηγορέω ; ὁ λύσις χωρίς ἀντιπρότασις . — ὁ δέ πλήρης ἀπό ὁ ἀρχαῖος οὕτως « εῶΦίλιππος γάρ ἄρχω μέν περί Ἁλόννησος λέγω , ὡς σύ δίδωμι ἑαυτοῦ εἰμί , σύ δέ οὐ φημί δίκαιος αὐτός ἀπαιτέω · οὐ γάρ ὑμέτερος εἰμί οὔτε λαμβάνω οὔτε νῦν ἔχω . λέγω δέ καί πρός ἐγώ τοιοῦτος λόγος , ὅτε πρός αὐτός πρεσβεύω » οὗτος ὅλος πρότασις · εἶτα ὁ ὑποφορά « ὡς λῃστής ἀφαιρέω οὗτος ὁ νῆσος κτάομαι , καί προσήκω αὐτός ἑαυτοῦ εἰμί » , οὗτος ὁ ὑποφορά · « οὗτος δέ ὁ λόγος , ὡς οὐ εἰμί δίκαιος , οὐ χαλεπός εἰμί αὐτός ἀφαιρέω » οὗτος ὁ ἀντιπρότασις · τᾶπαντες γάρ ὁ λῃστής ὁ ἀλλότριος τόπος καταλαμβάνω καί οὗτος ἐχυρός ποιέω ἐντεῦθεν ὁ ἄλλος κακός ποιέω . ὅς δή ὁ λῃστής τιμωρέω καί κρατέω οὐ ἄν δήπου ἔοικα λέγω , εἰ φημί , ὅς ἐκεῖνος ἄδικος καί ἀλλότριος ἔχω , οὗτος ἐάω ἑαυτοῦ γίνομαι οὗτος ὁ λύσις · καί ὁ ὁ κεφάλαιος εἰσαγωγή ἐκ ὁ τέσσαρες πληρόω , πρότασις , ὑποφορά , ἀντιπρότασις , λύσις .