heraclitus-1ce.allegoriae-quaestiones-homericae 22
Ταύτης τοίνυν τῆς ἀσεβείας ἕν ἐστιν ἀντιφάρμακον , ἐὰν ἐπιδείξωμεν ἠλληγορημένον τὸν μῦθον · ἡ γὰρ ἀρχέγονος ἁπάντων καὶ πρεσβυτάτη φύσις ἐν τούτοις τοῖς ἔπεσι θεολογεῖται , καὶ τῶν φυσικῶν κατὰ τὰ στοιχεῖα δογμάτων εἷς ἀρχηγὸς Ὅμηρος , ἑκάστῳ τινὶ τῶν μετ’ αυτὸν , ἧς ἔδοξεν εὑρεῖν , ἐπινοίας γεγονὼς διδάσκαλος . Θάλητα μέν γε τὸν Μιλήσιον ὁμολογοῦσι πρῶτον ὑποστήσασθαι τῶν ὅλων κοσμόγονον στοιχεῖον τὸ ὕδωρ · ἡ γὰρ ὑγρὰ φύσις , εὐμαρῶς εἰς ἕκαστα μεταπλαττομένη , πρὸς τὸ ποικίλον εἴωθε μορφοῦσθαι . Τό τε γὰρ ἐξατμιζόμενον αὐτῆς ἀεροῦται , καὶ τὸ λεπτότατον ἀπὸ ἀέρος αἰθὴρ ἀνάπτεται , συνιζάνον τε τὸ ὕδωρ καὶ μεταβαλλόμενον εἰς ἰλὺν ἀπογαιοῦται · διὸ δὴ τῆς τετράδος τῶν στοιχείων ὥσπερ αἰτιώτατον ὁ Θάλης ἀπεφήνατο [ στοιχεῖον εἶναι ] τὸ ὕδωρ . Τίς οὖν ἐγέννησε ταύτην τὴν δόξαν ; οὐχ Ὅμηρος , εἰπών · Ὠκεανὸς , ὅσπερ γένεσις πάντεσσι τέτυκται ; φερωνύμως μὲν ὠκεανὸν εἰπὼν τὴν ὑγρὰν φύσιν , παρὰ τὸ ὠκέως νάειν , τοῦτον δ’ ὑποστησάμενος ἁπάντων γενεάρχην ἀλλ’ ὁ Κλαζομένιος . Ἀναξαγόρας , κατὰ διαδοχὴν γνώριμος ὧν Θάλητος , συνέζευξε τῷ ὕδατι δεύτερον στοιχεῖον τὴν γῆν , ἵνα ξηρῷ μιχθὲν ὑγρὸν ἐξ ἀντιπάλου φύσεως εἰς μίαν ὁμόνοιαν ἀνακραθῇ . καὶ ταύτην δὲ τὴν ἀπόφασιν πρῶτος Ὅμηρος ἐγεώργησεν , Ἀναξαγόρᾳ σπέρματα τῆς ἐπινοίας χαρισάμενος , ἐν οἷς φησί · Ἀλλ’ ὑμεῖς μὲν πάντες ὕδωρ καὶ γαῖα γένοισθε . πᾶν γὰρ τὸ φυόμενον ἔκ τινων εἰς ταὐτὰ ἀναλύεται διαφθειρόμενον , ὡσπερεὶ τῆς φύσεως , ἃ δεδάνεικεν ἐν ἀρχῇ χρέα , κομιζομένης ἐπὶ τέλει . διὸ δὴ τοῖς Κλαζομενίοις δόγμασιν ἑπόμενος Εὐριπίδης φησὶ · Χωρεῖ δ’ ὀπίσω τὰ μὲν ἐκ γαίας · φύντ’ εἰς γαῖαν , τὰ δ’ ἀπ’ αἰθερίου βλαστόντα γονῆς εἰς αἰθέρα . Καταρώμενος οὖν ὁ ποιητὴς τοῖς Ἕλλησι , μίαν εὗρεν ἀρχὴν φιλόσοφον , εἰ πάλιν ὕδωρ καὶ γῆ γένοιντο , διαλυθέντες εἰς ταὐτὰ , ἀφ’ ὧν ἐπήχθησαν , ὅτε ἐγεννῶντο . ἐσχάτη τοίνυν ὑπὸ τῶν μεγίστων . φιλοσόφων ἡ τελεία τετρὰς ἐν τοῖς στοιχείοις συνεπληρώθη · δύο μὲν γὰρ ὑλικά φασιν εἶναι , γῆν τε καὶ ὕδωρ , δύο δὲ πνευματικὰ , αἰθέρα τε καὶ ἀέρα , τούτων δὲ τὰς φύσεις , ἀλλήλαις ἐναντία φρονούσας , ὅταν εἰς τὸ αὐτὸ κραθῶσιν , ὁμονοεῖν .
Lemmas: Ταύτη τοίνυν ὁ ἀσέβεια εἷς εἰμί ἀντιφάρμακον , ἐάν ἐπιδείκνυμι ἀλληγορέω ὁ μῦθος · ὁ γάρ Ἀρχέγονος ἅπας καί πρέσβυς φύσις ἐν οὗτος ὁ ἔπος θεολογέω , καί ὁ φυσικός κατά ὁ στοιχεῖον δόγμα εἷς ἀρχηγός Ὅμηρος , ἕκαστος τις ὁ μετά αὐτός , ὅς δοκέω εὑρίσκω , ἐπίνοια γίγνομαι διδάσκαλος . Θάλης μέν γε ὁ Μιλήσιος ὁμολογέω πρῶτος ὑφίστημι ὁ ὅλος κοσμογονος στοιχεῖον ὁ ὕδωρ · ὁ γάρ ὑγρός φύσις , εὐμαρής εἰς ἕκαστος μεταπλάσσω , πρός ὁ ποικίλος εἴωθα μορφόω . ὁ τε γάρ ἐξατμίζω αὐτός ἀείρω , καί ὁ λεπτός ἀπό ἀήρ αἰθήρ ἀνάπτω , συνιζάνω τε ὁ ὕδωρ καί μεταβάλλω εἰς ἰλύς ἀπογαιόω · διό δή ὁ τετράς ὁ στοιχεῖον ὥσπερ αἴτιος ὁ Θαλῆς ἀποφαίνω [ στοιχεῖον εἰμί ] ὁ ὕδωρ . Τῖς οὖν γεννάω οὗτος ὁ δόξα ; οὐ Ὅμηρος , εἶπον · Ὠκεανός , ὅσπερ γένεσις πᾶς τεύχω ; φερώνυμος μέν ὠκεανός εἶπον ὁ ὑγρός φύσις , παρά ὁ ὠκύς νάω , οὗτος δέ ὑφίστημι ἅπας γενεάρχης ἀλλά ὁ Κλαζομένιος . Ἀναξαγόρας , κατά διαδοχή γνώριμος ὅς Θάλης , συζεύγνυμι ὁ ὕδωρ δύο στοιχεῖον ὁ γῆ , ἵνα ξηρός μείγνυμι ὑγρός ἐκ ἀντίπαλος φύσις εἰς εἷς ὁμόνοια ἀνακρατέω . καί οὗτος δέ ὁ ἀπόφασις πρῶτος Ὅμηρος γεωργέω , Ἀναξαγόρας σπέρμα ὁ ἐπίνοια χαρίζομαι , ἐν ὅς φημί · ἀλλά σύ μέν πᾶς ὕδωρ καί γαῖα γίγνομαι . πᾶς γάρ ὁ φύω ἐκ τίνω εἰς αὐτός ἀναλύω διαφθείρω , ὡσπερεί ὁ φύσις , ὁ δανείζω ἐν ἀρχή χρεία , κομίζω ἐπί τέλος . διό δή ὁ Κλαζομένιος δόγμα ἕπω Εὐριπίδης φημί · χωρέω δέ ὀπίσω ὁ μέν ἐκ γαῖα · φύς εἰς γαῖα , ὁ δέ ἀπό αἰθέριος βλαστάνω γονεύς εἰς αἰθήρ . καταράομαι οὖν ὁ ποιητής ὁ Ἕλλην , εἷς εὑρίσκω ἀρχή φιλόσοφος , εἰμί πάλιν ὕδωρ καί γῆ γίγνομαι , διαλύω εἰς αὐτός , ἀπό ὅς πήγνυμι , ὅτε γεννάω . ἔσχατος τοίνυν ὑπό ὁ μέγας . φιλόσοφος ὁ τέλειος τετράς ἐν ὁ στοιχεῖον συμπληρόω · δύο μέν γάρ ὑλικός φημί εἰμί , γῆ τε καί ὕδωρ , δύο δέ πνευματικός , αἰθήρ τε καί ἀήρ , οὗτος δέ ὁ φύσις , ἀλλήλων ἐναντίος φρονέω , ὅταν εἰς ὁ αὐτός κεράννυμι , ὁμονοέω .