gregorius-nyssenus.orationes-viii-de-beatitudinibus pg044_0624.1
Ἄλλ’ ἔοικε τοιούτῳ τι φιλοσοφεῖν ὁ Λόγος , ὅτι πολλὴ πρὸς τὴν πραξίαν ἐστὶν ἡ εὐχολία , καὶ οὐδὲν πον ἐπὶ τὸ χειρὸν ἡ φύσις · καθάπερ τὰ βαρεὰ τῶν σωμάτων πρὸς μὲν τὰ ἄνω παντάπασιν ἀκίνητα μένει , εἰ δέ τις ἀκρωρείας ὑψηλῆς ἐπὶ τὸ πρᾶν ἀποσεισθείη , τοσοῦτον βολίζω πρὸς τὸ ὑποκειμένον φέρεται , τοῦ οἰκείου βάρους τὴν φοράν ἐπιτεινόντος , ὡς ὑπὲρ λόγον εἶναι τὸ τάχος . Ἐπεὶ οὖν καλεπὸν ἐστιν ἢ ἐν τούτοις ὀξύτες , μακαριστὸν ἂν εἴη πάντως τὸ ἐξ ἀντιστρόφου νοούμενον . Τοῦτο δὲ ἐστὶ πραότης , ἢ πρὸς τὰς τοιαύτας τῆς φύσεως ὁρμὰς βραδεῖα τε καὶ δυσκίνητος ἔχει . Καθάπερ γὰρ τὸ πῦρ , ἀεικίνητον τὴν φύσιν ἐπὶ τὰ ἄνω ἔχον , ἀκίνητόν ἐστι κατὰ τὴν ἐναντίαν φοράν · τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἡ ἀρετὴ πρὸς τὰ ἄνω καὶ ὑπερχειμένα ὀξεῖά τις οὖσα , καὶ οὐχ ὑφιεῖσα ποτε τῆς ταχύτητος , πεπτήδεται πρὸς τὴν ἐναντίαν ὁρμὴν . Οὐκοῦν ἐπεὶδὴ πλεονάζει κατὰ τὴν φύσιν ἡμῶν ἢ πρὸς τὰ κακὰ ταχύτης , καλῶς τὸ ἐν τοῖς τοιούτοις ἡρεμοῦν μακαρίζεται . Τὸ γὰρ ἡσύχιον ἐν τούτοις , τῆς πρὸς τὰ ἄνω κινήσεως μαρτυρία γίνεται . Κρεῖττον δ’ ἂν εἴη δι’ αὐτῶν τῶν κατὰ τὸν βίον ὑποδειγμάτων σαφηνίζειν τὸν λόγον · Διπλὴ τῆς ἐκάστου προαιρέσεως ἐστὶν ἢ κίνησις , κατ’ ἐξουσίαν πρὸς τὸ δοκοῦν προτιθέσα , ἔνθεν πρὸς σωφροσύνην , ἐκεῖθεν πρὸς τὸ ἀκόλαστον . Ὁ δ’ ἐπὶ μέρους εἰρηται τοῦ κατὰ τὴν ἀρετὴν καὶ κακίαν εἴδους , τοῦτο καὶ ἐπὶ παντὸς νοεῖσθω . Σχίζεται γὰρ πάντως πρὸς τὰς ἐναντίας ὁρμὰς τὸ ἀνθρώπινον ἦθος , ἢ θυμῷ πρὸς ἐπαίσια ἀντιδιακείμενον , ἢ τύφῳ πρὸς μετριότητα , ἢ φθόνῳ πρὸς εὐνοιαν , ἢ δυσμενείας πρὸς ἀγαππητικὴν καὶ εἰρηνικὴν συνιδέαν . Ἐπεὶδὴ τοίνυν ὀλιώδης μὲν ὁ ἀνθρώπινος βίος , περὶ δὲ τὰς ὕλας τὰ πάθη , πᾶν δὲ πάθος ὀξεῖαν ἔχει καὶ ἀκατάχρητον C Verum videtur ejusmodi quidpiam Verbum innuere atque significare , quod valde nimirum facilis in vitium et nequitiam sit lapsus , et res propensa præcepsque in pejus natura ; sicuti gravia ac ponderosa corpora sursum quidem versus , prorsus immota manent , sin autem ab aliquo alto cacumine montis in præceps excutiantur et detur - bentur , tanto impetu propria mole cursum inci - tante , in subjectum feruntur , ut ea celeritas nulla oratione exprimi possit . Quoniam igitur res noxia atque periculosa in his velocitas est , beatum om - nino habendum fuerit id quod ex adverso intelli - gitur . Id autem lenitas est , nimirum adversus ejusmodi naturæ impetus et appetitus tardus pariter motuque difficilis habitus et assuetudo . Quemadmodum enim ignis , qui natura sursum versus semper movetur , immobilis in contrarium cursum est : eodem modo virtus quoque cum ad superiora , sursumque versus acer , veloxque et prompta sit , nihilque unquam de celeritate remit - tat , ad contrarium motum tardatur et impedita est . Ergo quia nimia in natura nostra ad mala velocitas est , recte in talibus quies et lenitas beata judicatur . Nam otium et quies atque cessatio a malis , motus ad superna testimonium exsistit . Commodius autem fuerit per ipsa exempla , quæ in vita communi accidunt , orationem declarare . Duplex uniuscujusque voluntatis motus est , ad arbitrium quo visum fuerit progrediens , hinc ad temperantiam , illinc ad incontinentiam . Quod autem in parte virtutis vitiiqne formæ dictum est , hoc in universo intelligatur . Scinditur enim prorsum in contrarios appetitus natura atque ingenium D
Lemmas: ἄλλος ἔοικα τοιοῦτος τίς φιλοσοφέω ὁ Λόγος , ὅτι πολύς πρός ὁ πραξία εἰμί ὁ ευχολιον , καί οὐδείς πως ἐπί ὁ χείρων ὁ φύσις · καθάπερ ὁ βάρος ὁ σῶμα πρός μέν ὁ ἄνω παντάπασι ἀκίνητος μένω , εἰμί δέ τις ἀκρώρεια ὑψηλός ἐπί ὁ Πρᾶς ἀποσείω , τοσοῦτος βολίζω πρός ὁ ὑπόκειμαι φέρω , ὁ οἰκεῖος βάρος ὁ φορός ἐπιτείνω , ὡς ὑπέρ λόγος εἰμί ὁ τάχος . ἐπεί οὖν χαλεπός εἰμί ἢ ἐν οὗτος ὀξύτης , μακαριστός εἄν εἰμί πάντως ὁ ἐκ ἀντίστροφος νοέω . οὗτος δέ εἰμί πραότης , ἢ πρός ὁ τοιοῦτος ὁ φύσις ὁρμή βραδύς τε καί δυσκίνητος ἔχω . καθά γάρ ὁ πῦρ , ἀεικίνητος ὁ φύσις ἐπί ὁ ἄνω ἔχω , ἀκίνητος εἰμί κατά ὁ ἐναντίος φορός · ὁ αὐτός τρόπος καί ὁ ἀρετή πρός ὁ ἄνω καί ὑπερχέω ὀξύς τις εἰμί , καί οὐ ὑφίημι ποτός ὁ ταχύτης , πτήσσω πρός ὁ ἐναντίος ὁρμή . οὐκοῦν ἐπειδή πλεονάζω κατά ὁ φύσις ἐγώ ἢ πρός ὁ κακός ταχύτης , καλῶς ὁ ἐν ὁ τοιοῦτος ἠρεμέω μακαρίζω . ὁ γάρ Ἡσύχιος ἐν οὗτος , ὁ πρός ὁ ἄνω κίνησις μαρτυρία γίγνομαι . κρείσσων δέ εἄν εἰμί διά αὐτός ὁ κατά ὁ βίος ὑπόδειγμα σαφηνίζω ὁ λόγος · Διπλή ὁ ἕκαστος προαίρεσις εἰμί ἢ κίνησις , κατά ἐξουσία πρός ὁ δοκέω προτίθημι , ἔνθεν πρός σωφροσύνη , ἐκεῖθεν πρός ὁ ἀκόλαστος . ὁ δέ ἐπί μέρος ἐρω ὁ κατά ὁ ἀρετή καί κακία εἶδος , οὗτος καί ἐπί πᾶς νοέω . σχίζω γάρ πάντως πρός ὁ ἐναντίος ὁρμή ὁ ἀνθρώπινος ἦθος , ἢ θυμός πρός παίσιος ἀντιδιάκειμαι , ἢ τῦφος πρός μετριότης , ἢ φθόνος πρός εὔνοια , ἢ δυσμένεια πρός ἀγαπητικός καί εἰρηνικός συνδέω . ἐπειδή τοίνυν ολιωδη μέν ὁ ἀνθρώπινος βίος , περί δέ ὁ Ὕλας ὁ πάθος , πᾶς δέ πάθος ὀξύς ἔχω καί ἀκατάχρητον C Verum videtur ejusmodi quidpiam Verbum innuere atque significare , quod valde nimirum facilis in vitium et nequitiam sit lapsus , et res propensa præcepsque in pejus natura ; sicuti gravia ac ponderosa corpora sursum quidem versus , prorsus immota manent , sin autem ab aliquo alto cacumine montis in præceps excutiantur et detur - bentur , tanto impetu propria mole cursum inci - tante , in subjectum feruntur , ut ea celeritas nulla oratione exprimi possit . Quoniam igitur res noxia atque periculosa in his velocitas est , beatum om - nino habendum fuerit id quod ex adverso intelli - gitur . Id autem lenitas est , nimirum adversus ejusmodi naturæ impetus et appetitus tardus pariter motuque difficilis habitus et assuetudo . Quemadmodum enim ignis , qui natura sursum versus semper movetur , immobilis in contrarium cursum est : eodem modo virtus quoque cum ad superiora , sursumque versus acer , veloxque et prompta sit , nihilque unquam de celeritate remit - tat , ad contrarium motum tardatur et impedita est . Ergo quia nimia in natura nostra ad mala velocitas est , recte in talibus quies et lenitas beata judicatur . Nam otium et quies atque cessatio a malis , motus ad superna testimonium exsistit . Commodius autem fuerit per ipsa exempla , quæ in vita communi accidunt , orationem declarare . Duplex uniuscujusque voluntatis motus est , ad arbitrium quo visum fuerit progrediens , hinc ad temperantiam , illinc ad incontinentiam . Quod autem in parte virtutis vitiiqne formæ dictum est , hoc in universo intelligatur . Scinditur enim prorsum in contrarios appetitus natura atque ingenium D